विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1964 1368484 1342395 2026-08-05T13:21:20Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1368484 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | native_name = ''République française''<ref>The country's long name in its [[Languages of France|regional languages]] include: *{{lang-gsw|Französisch Republik}}; *{{lang-eu|Frantziako Errepublika}}; *{{lang-br|Republik C'hall}}; *{{lang-ca|República Francesa}}; *{{lang-co|Republica Francese}}; *{{lang-nl|Franse Republiek}}; *{{lang-frp|Rèpublica francêsa}}; *{{lang-de|Französische Republik}}; *[[Norman language|Norman]]: ''Républyique fraunceise''; *{{lang-oc|Republica Francesa}}; *[[Picard language|Picard]]: ''Républiquअन्तराष्ट्रिय e franchoèse''</ref> | conventional_long_name = फ्रान्सेली गणतन्त्र | common_name = फ्रान्स | official_languages = [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]] | languages_type = क्षेत्रीय भाषाहरू<br>(आधिकरिक <br>तथा अन्य भाषाहरू) | languages = {{Collapsible list|title={{nbsp}} | [[Alsatian language|Alsatian]] | [[Basque language|Basque]] | [[Breton language|Breton]] | [[Bushi language|Bushi]] (Mayotte){{Smallsup|2}} | [[Catalan language|Catalan]] | [[Corsican language|Corsican]] | [[French-based creole languages|Creoles]]{{Smallsup|2}} | [[West Flemish language|Flemish]] | [[Franco-Provençal]] | [[Lorrain language|Lorrain]] | [[New Caledonian languages]]{{Smallsup|2}} | [[Occitan language|Occitan]] | [[Oïl languages|Oïl]] | [[Shimaore dialect]] (Mayotte){{Smallsup|2}} | [[Tahitian language|Tahitian]]{{Smallsup|2}}<ref>{{fr}} {{cite web|author=Ministère de la culture et de la communication – Délégation générale à la langue française et aux langues de France |url=http://www.culture.gouv.fr/culture/dglf/lang-reg/methodes-apprentissage/1langreg.htm |title=DGLF – Langues régionales et " trans-régionales " de France |publisher=Culture.gouv.fr |date= |accessdate=27 January 2010}}</ref>}} | demonym = फ्रान्सेली | national_motto = <br />''[[Liberté, égalité, fraternité|Liberté, Égalité, Fraternité]]''<br />(Liberty, Equality, Fraternity) | national_anthem = "[[La Marseillaise]]" <br /><center>[[चित्र:La Marseillaise.ogg]]</center> | image_flag = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg | image_coat = Armoiries république française.svg | symbol_type = निसाना छाप (unofficial) | image_map = EU-France.svg | map_caption = {{map_caption |location_color=dark green |country=[[Metropolitan France]] |region=Europe |region_color=dark grey |subregion = the European Union |subregion_color= green |legend=EU-France.svg}} | image_map2 = Outre-mer en sans Terre Adelie.png | map_caption2 = <p style="margin-top:0;margin-bottom:-2px;line-height:1em;"><span style="font-size:11px;">Territory of the '''French Republic''' in the world<br />(excl. Antarctica where sovereignty is suspended)</span> | capital = [[पेरिस]] | latd = ४८ | latm = ५१.४ | latNS = N | longd = २ | longm = २१.०५ | longEW = E | largest_city = राजधानी | government_type = केन्द्रिकृत शासन प्रणाली, अर्ध-राष्ट्रपतिय प्रणाली, [[गणतन्त्र]] | leader_title1 = [[राष्ट्रपति]] | leader_title2 = [[प्रधानमन्त्री]] | leader_name1 = [[एमानुएल माक्रोँ|एमानुएल म्याक्रोन]] | leader_name2 = [[सेबास्टियन लेकोर्नु]] | legislature = [[फ्रान्सको संसद|संसद]] | upper_house = [[फ्रान्सको सिनेट|सिनेट]] | lower_house = [[फ्रान्सको राष्ट्रिय सभा|राष्ट्रिय सभा]] | sovereignty_type = [[फ्रान्सको इतिहास|निर्माण]] | sovereignty_note = | established_event1 = [[Francia]] | established_event2 = [[West Francia]] | established_event3 = [[Constitution of France|वर्तमान &nbsp;संविधान]] | established_date1 = ४८६ (Unification by [[Clovis I|Clovis]]) | established_date2 = ८४३ ([[Treaty of Verdun]]) | established_date3 = ५ अक्टोबर १९५८ ([[French Fifth Republic|5th Republic]]) | accessionEUdate = २५ मर्च १९५७ | EUseats = ७८ | FR_metropole = [[Metropolitan France|Metropolitan&nbsp;France]] | FR_IGN_area_km2 = ५५१६९५ | FR_IGN_area_rank = ४७^th | FR_IGN_area_magnitude = 1 E11 | FR_cadastre_area_magnitude = 1 E11 | FR_IGN_area_sq_mi = २१३०१० | FR_cadastre_area_km2 = ५४३९६५ | FR_cadastre_area_rank = ४७ अौँ | FR_cadastre_area_sq_mi = २१००२६ | area_km2 = ६७४८४३ | area_sq_mi = २६०५५८<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = ४१अौँ | area_magnitude = 1 E11 | FR_foot = <ref name=whole_territory>Whole territory of the French Republic, including all the [[overseas department]]s and [[Overseas territory (France)|territories]], but excluding the French territory of [[Adélie Land|Terre Adélie]] in [[Antarctica]] where sovereignty is suspended since the signing of the [[Antarctic Treaty]] in 1959.</ref> | FR_foot2 = <ref name=IGN_figure>{{fr}} French [[Institut Géographique National|National Geographic Institute]] data.</ref> | FR_foot3 = <ref name=cadastre_figure>French [[Land Register]] data, which exclude lakes, ponds and [[glacier]]s larger than 1&nbsp;km² (0.386&nbsp;sq&nbsp;mi or 247&nbsp;acres) as well as the estuaries of rivers.</ref> | FR_foot4 = <ref name=whole_territory /> | FR_foot5 = <ref name=metropolitan_France>[[Metropolitan France]] only.</ref> | FR_total_population_estimate = ६५,८२१,८८५<ref name=population /> | FR_total_population_estimate_year = २०११ | FR_total_population_estimate_rank = २० अौँ | FR_metropole_population = ६३,१३६,१८०<ref>{{fr}} {{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=0&ref_id=bilan-demo&page=donnees-detaillees/bilan-demo/pop_age2.htm|title=Population totale par sexe et âge au 1er janvier 2011, France métropolitaine|first=[[Government of France]]|last=[[INSEE]]|accessdate=20 January 2011}}</ref> | FR_metropole_population_estimate_rank = २२ अौँ | population_density_km2 = 116 | population_density_sq_mi = ३०१ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = ८९अौँ | GDP_nominal = $२.५८२ ट्रिलियन<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = २०१० | GDP_nominal_per_capita = $४१,०१८<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | GDP_PPP_year = २०१० | GDP_PPP = $२.१४५ ट्रिलियन<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=132&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=84&pr.y=6 |title=France|publisher=International Monetary Fund|accessdate=26 April 2011}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $३४,०७७<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | Gini = 28.5 <!-- number only --> | Gini_year = २०१८ | Gini_change = decrease <!-- increase/decrease/steady --> | Gini_ref = <ref>{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/tgm/table.do?tab=table&init=1&language=en&pcode=tessi190&plugin=1|title=Gini coefficient of equivalised disposable income – EU-SILC survey|publisher=Eurostat|website=ec.europa.eu/eurostat|access-date=15 October 2019}}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.901 <!-- number only --> | HDI_year = २०१९ <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = increase <!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> | HDI_rank = २६औ | HDI_category = <span style="color:#090;">very&nbsp;high</span> | currency = [[Euro]],<ref>Whole of the French Republic except the overseas territories in the Pacific Ocean.</ref> [[CFP franc]]<ref>French overseas territories in the Pacific Ocean only.</ref><br />&nbsp; | currency_code = EUR,{{Spaces|4}}XPF | time_zone = CET<ref name=metropolitan_France /> | utc_offset = +१ | time_zone_DST = CEST<ref name=metropolitan_France /> | utc_offset_DST = +२ | drives_on = दायाँ | cctld = [[.fr]]<ref>In addition to [[.fr]], several other Internet TLDs are used in French overseas ''départements'' and territories: [[.re]], [[.mq]], [[.gp]], [[.tf]], [[.nc]], [[.pf]], [[.wf]], [[.pm]], [[.gf]] and [[.yt]]. France also uses [[.eu]], shared with other members of the European Union. The [[.cat]] domain is used in [[Catalan Countries|Catalan-speaking territories]].</ref> | calling_code = [[Telephone numbers in France|+३३]]{{Smallsup|1}} | ISO_3166-1_alpha2 = | ISO_3166-1_alpha3 = FRA | ISO_3166-1_numeric = | sport_code = FRA | vehicle_code = F | footnote1 = The overseas regions and collectivities form part of the [[French telephone numbering plan]], but have their own country calling codes: [[Guadeloupe]] +590; [[Martinique]] +596; [[French Guiana]] +594, [[Réunion]] and [[Mayotte]] +262; [[Saint Pierre and Miquelon]] +508. The overseas territories are not part of the French telephone numbering plan; their country calling codes are: [[New Caledonia]] +687, [[French Polynesia]] +689; [[Wallis and Futuna]] +681 | footnote2 = Spoken mainly in overseas territories }} '''फ्रान्स''' (फ्रान्सेली उच्चारण: फ्राँस) [[युरोप]]मा रहेको एक [[देश]] हो। यसको [[राजधानी]] [[पेरिस]] हो। फ्रान्समा धेरै महत्त्वपूर्ण सहरहरू छन्। जसमध्ये केही हुन् आभिग्नोन, [[वोधु]], लिज्ये, लिवोन, मार्सेइ, बोर्दो, र तुलुज। फ्रान्स शताब्दीऔँ देखि कला, विज्ञान, र दर्शनको अन्तराष्ट्रिय केन्द्रको रुपमा रहेको छ। फ्रान्स [[युनेस्को]] [[विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची|विश्व सम्पदा]]को सङ्ख्यामा पाँचौ स्थानमा छ र प्रमुख पर्यटकीय गन्तब्य हो, २०१८ मा ८.९ करोड भन्दा अधिक विदेशी पर्यटक भित्राएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/20190517-france-tourism-record-number-visitors-tourists-despite-yellow-vests-paris|title=France posts new tourist record despite Yellow Vest unrest|date=17 May 2019|website=France 24}}</ref> फ्रान्स जीडीपीको आधारमा सातौ ठुलो अर्थतन्त्र भएको विकसित देश हो। विश्व मामिलामा फ्रान्स [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदका स्थायी सदस्यहरू|संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदको स्थायी सदस्य]] र आधिकारिक परमाणु हतियार भएको एक [[महाशक्ति]] हो<ref>Jack S. Levy, ''War in the Modern Great Power System, 1495–1975'', (2014) p. 29</ref>। फ्रान्स [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली युनियन]], युरोजोन्, <ref name="superficy">{{cite web|url=http://europa.eu/about-eu/countries/member-countries/france/index_en.htm|title=Europa Official Site&nbsp;– France|publisher=EU|accessdate=28 October 2014}}</ref> र [[जि-सेभेन|जी-सेभेन]], [[नाटो|उत्तर एट्लान्टिक सन्धि सङ्गठन]] / नेटो, [[विश्व व्यापार सङ्गठन]], [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]को संस्थापक तथा नेतृत्वदायी सदस्य हो। == जनसङ्ख्या == फ्रान्सेली जनता [[फ्रान्सेली भाषा]] बोल्दछन्। फ्रान्सका केही मानिसहरू [[बास्क]], [[ब्रेटन]], [[कातालान]], कोर्सिकान, [[जर्मन]], फ्लेमिस, ओक्थितान र आल्सातियन भाषाहरू बोल्दछन्। == भूगोल == == राजनीति == === सरकार === {| class="wikitable" style="text-align:left; float:left; margin-right:9px; margin-left:2px;" | style="text-align:left;" |[[चित्र:Emmanuel_Macron_(cropped).jpg|171x171px]] | style="text-align:left;" |[[चित्र:Portrait_Jean_Castex_(cropped).jpg|173x173px]] |- | style="text-align:center;" |[[एमानुएल माक्रोँ]]<small>राष्ट्रपति</small> | style="text-align:center;" |जँ क्यास्टेक्स प्रधानमन्त्री |} फ्रेन्च गणतन्त्र सुदृढ प्रजातान्त्रिक परिपाटी भएको एकात्मक अर्ध-राष्ट्रपतिय प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र हो।<ref>{{cite web|url=http://www.democracyweb.org/limits/france.php|title=Constitutional Limits on Government: Country Studies – France|website=Democracy Web: Comparative studies in Freedom|archive-url=https://web.archive.org/web/20130828081904/http://democracyweb.org/limits/france.php|archive-date=28 August 2013|access-date=30 September 2013|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150321022455/http://www.democracyweb.org/limits/france.php |date=21 March 2015 }}</ref> यो पाँचौ गणराज्यको संबिधानको अनुमोदन २८ सेप्टेम्बर १९५८ मा [[जनमत सङ्ग्रह|जनमत सङ्ग्रहबाट]] गरिएको थियो।<ref>{{cite book|title=Contemporary France|page=[https://books.google.com/books?id=7L8cBQAAQBAJ&pg=PA95#v=onepage 95]|author=Helen Drake|date=2011|publisher=Palgrave Macmillan|doi=10.1007/978-0-230-36688-6|isbn=978-0-333-79243-8}}</ref> यसले कार्यपालिकाको अधिकारको सम्बन्ध संसदसंग बलियो संग जोडेको छ। कार्यकारी शाखामा दूई नेता हुन्छन्। यस गणराज्यका हालका राष्ट्रपति [[एमानुएल माक्रोँ]], राष्ट्र प्रमुख छन्। राष्ट्रपतिको निर्वाचन वालिग मतदान बाट ५ वर्षको (औपचारिक रुपमा ७ वर्ष) कार्यकालको लागि गरिन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/quinquennat/index.shtml|title=Le quinquennat : le référendum du 24 Septembre 2000|language=fr|trans-title=The 5-year term: referendum of 24 September 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20100812105736/http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/quinquennat/index.shtml|archive-date=12 August 2010|url-status=live}}</ref> वर्तमान प्रधानमन्त्री जँ क्यास्टेक्स छन् र उनी सरकार प्रमुख हुन्। प्रधानमन्त्रीको चयन र नियुक्ति सरकारको नेतृत्वको लागि राष्ट्रपतिद्वारा हुन्छ। फ्रान्स [[युरोपेली सङ्घ|युरोपियन सङ्गठन]]को सदस्य हो र यस सङ्गठनको सबैभन्दा ठुलो राष्ट्र हो। फ्रान्स आफ्ना धेरै पुराना स्मारकहरू र एतिहासिक ठाँउहरूका कारणले धेरै प्रसिद्ध छ। जस्तै [[लुभ्र]] संग्राहालय, [[आइफल टावर]], विजयको गुम्वज, [[झिभेर्नी]], [[भेर्साइको दरबार]] र [[नोत्र दाम]]। फ्रान्सलाई 'क्षेत्र' र 'विभाग'मा राजनीतिक विभाजन गरिएको छ। == आन्तरिक राजनीति == फ्रान्समा [[दक्षिणपन्थी दल]] तथा [[समाजवादी दल]] प्रमुख राजनीतिक दल हुन्। === २००७ को फ्रान्सेली राष्ट्रपतिको चुनाव === '''''मुख्य पृष्ठ:[[२००७ को फ्रान्सेली राष्ट्रपतिको चुनाव]] ''''' फ्रान्समा [[६ मे|मे ६]] मा भएको राष्ट्रपति निर्वाचनमा दक्षिणपन्थी उम्मेद्वार [[निकोलस सार्कोजी|निकोला सार्कोजी]] विजयी भए। दोस्रो चरणको निर्वाचनमा उनले ५३ प्रतिशत मत हासिल गरे। यसैगरी उनका प्रतिद्वन्दी समाजवादी पार्टीका उम्मेद्वार [[सेगोलेन रोयल]]ले ४७ प्रतिशत मत हासिल गर्न सफल भइन। सेगोलेन रोयलको फ्रान्सको इतिहासमा पहिलो महिला राष्ट्रपति बन्ने सपना मे ६ को निर्वाचन संगै अन्त भएको छ। मे ६ आइतबार भएको निर्वाचनमा फ्रान्समा लगभग ८५ प्रतिशत मत खसेको थियो। यो निर्वाचनमा चार करोड ४५ लाख जनताले मतदानको अधिकार प्राप्त गरेका थिए। यसलाई फ्रान्सको इतिहासमै अत्यन्त उत्साहजनक मानिएको छ। === २०१७ को फ्रान्सेली राष्ट्रपतिको चुनाव === 8 मे २०१७ को आइतबार भएको दोश्रो तथा अन्तिम चरणको मतदानमा पूर्व अर्थ मन्त्री [[एमानुएल माक्रोँ|एमानुएल म्याक्रोन]] फ्रान्सको नयाँ राष्ट्रपतिको रूपमा विजयी भएकाथिए। उनले आफ्नी प्रतिद्वन्द्वी मारिन ल पेनलाई ठूलै अन्तरले हराएका छन्। प्रक्षेपण गरिएका नतीजाहरूका अनुसार म्याक्रोनले झण्डै ६५ प्रतिशत मत पाएका थिए। उनकी प्रतिद्वन्द्वी मारिन ल पेनले झण्डै ३५ प्रतिशत मत पाएकी छन्। === उम्मेदवार === * ३९ वर्षीय एमानुएल म्याक्रोनलाई पुरानो राजनीतिक वृत्तभन्दा बाहिरका उम्मेदवारको रूपमा हेरिएको थियो। मारिन ल पेन चाहिँं कट्टर दक्षिणपन्थी नेतृ हुन् र उनले आफू विजयी भएमा फ्रान्सको सीमा नियन्त्रण गर्ने बताएकी थिइन्। यो चुनावमा खुला मूल्य मान्यता र राजनीतिक संस्थापनलाई चुनौती दिने अर्को प्रमुख मुलुक फ्रान्स हुन्छ वा हुँदैन भनेर संसारले हेरिरहेको छ। युरोपेली सङ्घ छाडने पक्षमा ब्रिटिस मतदाताहरूको निर्णय र अमेरिकी राष्ट्रपतिको रूपमा डोनाल्ड ट्रम्पको चयनपछि फ्रान्सेली राजनीतिले कस्तो मोड लेला भनेर हेरिएको थियो। गत अप्रिल २३ मा भएको पहिलो चरणको मतदानमा कसैले पनि ५० प्रतिशतभन्दा बढी मत ल्याउन नसकेपछि अग्रस्थानमा रहेका म्याक्रोन र ल पेनबीच एक जनालाई छान्न आइतबार दोस्रो चरणको मतदान भएको हो। '''मुद्दा''' यो चुनावमा सबैभन्दा ठुलो मुद्दा [[बेरोजगारी]] रह्यो। २८ वटा इयु सदस्य मुलुकमध्ये फ्रान्समा सबैभन्दा धेरै—१० प्रतिशत -- बेरोजगारी दर छ। २५ वर्ष मुनिका प्रत्येक चार जनामा एक जना बेरोजगार छन्। सन् २००८ को [[आर्थिक मन्दी]] पछि फ्रान्सले निकै सुस्त प्रगति गरिरहेको छ। यस्तै श्रंखलावद्ध आतंकवादी आक्रमणपछि आप्रवासन र सुरक्षा पनि प्रमुख मुद्दा बनेका थिए। == धर्म == फ्रान्सको मुख्य [[धर्म]] [[रोमन क्याथोलिक]] भएता पनि फ्रान्स आधिकारिक रूपमा [[धर्म निरपेक्षता|धर्म निरपेक्ष]] छ। यहाँ कुनै पनि शैक्षिक संस्थाहरूमा धार्मिक सद्भभाव झल्किने चिह्नरू लगाउन पाइंदैन। == खेलकुद == फ्रान्सको सबैभन्दा प्रसिद्ध खेल '''फुटबल''' हो। यहाँ निकै धेरै आन्तरिक फूटवल क्लवहरू रहेका छन्। यस्ता क्लवहरू बच्चाहरूका निम्ति समेत बनाइएको छन्। साना बालबालिकाहरूलाई विद्यालयहरूमा फूटवल सिकाउने उदेश्यले हप्ताको कम्तीमा एक दिन फूटवल खेलको अभ्यास गराउन विद्यालयहरूमा साना इकाइका क्लवहरू समेत सक्रिय रहेका हुन्छन्। त्यसो त यहाँ अन्य खेलहरूपनि प्रख्यात छन्। == इतिहास == [[फ्रान्सको इतिहास]] निकै लामो छ। राजधानी [[पेरिस]] सहर एतिहासिक दृष्टिकोणले निकै सम्पन्न सहर हो। यो सहरमा ऐतिहासिक महत्त्वका दृष्टिले निकै भव्य र महत्त्वपूर्ण स्मारकहरू रहेका छन्। पहिलो र दोस्रो विश्व युद्धमा समेत बचेका यी ऐतिहासिक सम्पदाहरूको जगेर्ना गर्न सरकारले कुनै कसर बाकी राखेको छैन। शहरको बनावटमा पुरानै शैली झल्काउन सरकारले पेरिस लगायत मुख्य शहरहरूमा नया बनावटका घरहरू निर्माण गर्न दिएको छैन। === फ्रान्सेली राज्य क्रान्ति === मुख्य लेख: [[फ्रान्सेली राज्यक्रान्ति|फ्रान्सेली राज्य क्रान्ति]] राजा र जनताका बीचमा यस क्रममा नै सहर र ग्रामिण क्षेत्रका विभिन्न इलाकाहरूमा भिषण सङ्घर्ष भयो। राजा उक्त सङ्घर्षमा पराजित हुँदै जान थाले पछि वर्खास्त गरिएका प्रधानमन्त्रीलाई पुनःस्थापना गर्दै जनता समक्ष माफी माग्दै उक्त क्रान्तिलाई मान्यता दिन वाध्य भए। कुलिन वर्ग र पादरी वर्गका प्रतिनिधिहरूले समेत जनताका प्रतिनिधिहरूलाई समर्थन गर्न वाध्य भएका थिए। उक्त क्रान्ति मार्फत राजतन्त्र समाप्त भयो र केही समय पछि राजालाई माफ माग्न लगाएर संवैधानिक राजाको रूपमा पुनःस्थापना गराए। सहर र ग्रामिण क्षेत्रका विभिन्न इलाकाहरूमा विभिन्न कम्युन निर्माण गरिए र उक्त कम्युनहरूको एउटा छाता सङ्गठन फेडेरेसन बनाइयो। उक्त महान क्रान्तिमा प्रयोग गरिएको नारा ‘भातृत्व, समानता र स्वतन्त्रता’ प्रत्येक नागरिकहरूको मुखबाट कठस्त सुनिन्थ्यो। ‘यहाँबाट स्वतन्त्र धर्तीको सुरुवात हुन्छ’ भन्ने नारा देशका विभिन्न भागहरूमा टाँगिएको थियो। क्रान्ति पछिको निर्मित संविधानमा लेखिएको वाक्याशं ‘डिक्लेरेसन अफ दि राइटस, म्यान एण्ड दि सिटिजन’ झनै चर्चित थियो। सबै नागरिक जन्मले बराबर हुन्छन् , अधिकार सबैका लागि बराबर हुन्छ। अभिव्यक्तिको स्वतन्त्रता आम जनतामा सबैलाई बराबर हुन्छ भन्ने जस्ता प्रावधानहरू क्रान्ति पछिको संविधानमा उल्लेख गरेको कारण नै फ्रान्सेली राज्य क्रान्ति जनताको क्रान्ति अर्थात सार्थक क्रान्ति थियो भनेर भन्न सकिन्छ। उक्त संविधानमा फ्रान्सका राजा एउटा सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रको केवल सेवक हो भन्ने कुरा उल्लेख गरिएका कारण फ्रान्स एउटा सार्वभौम स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा रुपान्तरण हुन पुग्यो। क्रान्ति पछिको क्रान्तिकारी सरकारले भू–कर, व्यक्तिगत सम्पति माथिको कर, उद्योग तथा व्यापारका लागि लाइसेन्स आदि जस्ता कदम अगाडि सार्दै जनताका कामहरू अगाडि बढाउँदै लगे। यस क्रममा नै संविधान अन्तर्गत रहेका राजाले जनताका प्रतिनिधिहरू र तीनका कार्यक्रमहरूमा षड्यन्त्र गर्न थाले पछि लुई १६औँ राजालाई अन्ततः मृत्युदण्ड नै दिनु पर्‍यो। यसरी विश्वको क्रान्तिकारी इतिहासमा फ्रान्सको राज्यक्रान्ति अभुतपूर्व र अद्धितीय क्रान्तिको रूपमा इतिहासमा अङ्कित हुन पुग्यो। == अर्थतन्त्र == [[चित्र:La_Défense_Juin_2025.jpg|पाठ=La Défense, seen from the Eiffel Tower|अङ्गुठाकार|[[La Défense]] was in 2017 ranked by [[Ernst & Young]] as the leading [[central business district]] in continental Europe, and fourth in the world.<ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=November 2017 |title=The attractiveness of world-class business districts: Paris La Défense vs. its global competitors |url=https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts/%24FILE/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718045821/https://www.ey.com/Publication/vwLUAssets/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts/$FILE/ey-the-attractiveness-of-world-class-business-districts.pdf |archive-date=18 July 2020 |access-date=24 May 2026 |publisher=[[Ernst & Young|EY]]}}</ref>]] फ्रान्समा सामाजिक बजार अर्थतन्त्र छ जसमा ठूलो सरकारी संलग्नता र विविध क्षेत्रहरू छन्। दुई शताब्दीको लागि, यो लगातार विश्वव्यापी रूपमा दस ठूला मध्ये स्थानमा रहेको छ; {{as of|2025|lc=yes}} यो क्रय शक्ति समानताका आधारमा विश्वको नवौं ठूलो र [[युरोपेली सङ्घ|युरोपेली युनियन]]मा जर्मनी पछि दोस्रो ठूलो हो।<ref name="data.worldbank.org">{{Cite web |title=GDP, PPP (current international $) |url=http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2014+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=desc |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150704033414/http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD?order=wbapi_data_value_2014+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=desc |archive-date=4 July 2015 |access-date=1 November 2015 |publisher=The World Bank Group}}</ref> पर्याप्त आर्थिक शक्तिको साथ एक महान शक्ति मानिन्छ,<ref>Jack S. Levy, ''War in the Modern Great Power System, 1495–1975'', (2014) p. 29</ref> == बाहिरी लिङ्कहरू == * [http://www.francesouth.com/france_map.htm फ्रान्सको नक्सा र तस्विरहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526205037/http://www.francesouth.com/france_map.htm |date=2010-05-26 }} * [http://www.traveldir.org/france/ फ्रान्स यात्रा गाइड] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061018235436/http://www.traveldir.org/france/ |date=2006-10-18 }} * [http://www.pictures-europe.com/holidays-france.htm फ्रान्सको तस्विरहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060709080033/http://www.pictures-europe.com/holidays-france.htm |date=2006-07-09 }} * [http://www.pictures-europe.com/map/map-france.htm फ्रान्सको नक्सा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060709085051/http://www.pictures-europe.com/map/map-france.htm |date=2006-07-09 }} * [http://lebonnecoin.org/communes फ्रान्सेली प्रशासनिक एकाइहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502043311/http://lebonnecoin.org/communes |date=2014-05-02 }} * [http://meteo.15.growiktionary.org Weather forecast for France]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{युरोपेली सङ्घका सदस्यहरू}} {{G8}} <br clear="all"> {{Europe}} {{EU}} {{commons|france|फ्रान्स}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Commonscat|France}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:युरोप]] [[श्रेणी:फ्रान्सेली भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] c5pzle4v71fgzu4rn4t3znuoz1dv9zp 0 2744 1368487 1337175 2026-08-05T15:34:05Z Coolsan71 75463 1368487 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = सिन्धुली जिल्ला | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]] | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[सिन्धुलीमाढी]] ([[कमलामाई]]) | area_total_km2 = २४९१ | population_total = ३०००२६ | population_as_of = २०७८ | image_map = Sindhuli Bagmati locator.png }}{{DistrictsOfNepal}} '''सिन्धुली जिल्ला''' [[नेपाल]]का [[बागमती प्रदेश]] अन्तर्गत पर्ने एक [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] हो। यस जिल्लाको क्षेत्रफल २,४९१ वर्ग किलोमिटर (९६२ वर्ग माइल) रहेको छ। [[कमलामाई नगरपालिका]]मा पर्ने [[सिन्धुलीमाढी]] यस जिल्लाको सदरमुकाम हो। प्रशासनिक रूपमा यो जिल्ला ९ वटा स्थानीय तहमा विभाजित छ, जसमा २ वटा नगरपालिका र ७ वटा गाउँपालिका रहेका छन्।<ref name=":0">{{Cite web |title=संक्षिप्त परिचय |url=https://dccsindhuli.gov.np/brief-introduction |website=जिल्ला समन्वय समिति, सिन्धुली}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=सिन्धुली जिल्ला परिचय |url=https://daosindhuli.moha.gov.np/page/district-profile-2 |website=जिल्ला प्रशासन कार्यालय, सिन्धुली}}</ref> [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं.]] [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८ को जनगणना]] अनुसार सिन्धुली जिल्लाको जनसंख्या ३,००,०२६ रहेको छ।<ref name=":2" /> सिन्धुली जिल्ला [[भित्री मधेश|भित्री तराई]] तथा पहाडी भूभागबाट बनेको छ। स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ अनुसार यसलाई भित्री तराई जिल्लाको रूपमा वर्गीकृत गरिएको छ। यस जिल्लाको कुल १० वटा अन्य जिल्लासँग सिमाना जोडिएको छ, जसका कारण यो सबैभन्दा धेरै जिल्लासँग सिमाना जोडिएको जिल्ला हो।<ref name=":1" /> यसको पूर्वतर्फ [[कोशी प्रदेश]] र दक्षिणतर्फ [[मधेश प्रदेश]] पर्दछन्। यो जिल्ला ऐतिहासिक [[सिन्धुलीगढी]] किल्लाका कारण प्रसिद्ध छ, जहाँ वि.सं. १८२४ मा गोर्खाली सेनाले ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीका सेनालाई पराजित गरेको थियो। प्रसिद्ध [[बिपी राजमार्ग|बी.पी. राजमार्ग]] यस जिल्ला हुँदै जान्छ। सिन्धुली जिल्ला जुनार उत्पादनका लागि पनि परिचित छ।<ref name=":0" /> नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन अनुसार सिन्धुली जिल्ला [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]] अन्तर्गत [[जनकपुर अञ्चल]]मा पर्दथ्यो। वि.सं. २०२३ सम्म [[सिन्धुलीगढी]] यस जिल्लाको सदरमुकाम थियो। ==जिल्लाको नामाकरण== सिन्धुली जिल्लाको नामाकरणमा विभिन्न प्रसगंहरू जोडिएका छन्, जसमध्ये केही प्रसंगहरू तल प्रस्तुत गरिएका छन्; * नेपालको एकीकरण भन्दा पूर्व सिन्धुली जिल्ला विशाल मकवानी राज्यमा पर्दथ्यो। मकवानी शासकहरूमा राघव नरेन्द्र सेन मकवानपुर राज्यमा वि.सं. १५३० मा राजा थिए। यी राजा भगवान [[श्रीराम अवतार|श्रीराम]]का परम भक्त भएकाले आफूलाई सिन्धुल उपनामले परिचित गराएका थिए। पछि यिनै राजाको नामवाट यो वस्तिको नाम सिन्धुली जिल्ला रहन गएको हो। * सिन्धुली जिल्लाको सदरमुकामबाट करिव ११ किलोमिटरको दूरीमा समुद्री सतहबाट १,०७७ मिटरको उचाईमा सिद्धवावा मन्दिर छ। सिन्धुली सदरमुकामको वरपरका क्षेत्रलाई यही मन्दिरको नामबाट सिद्धस्थली पनि भनेर पुकारिन्छ। सिद्धस्थली भन्ने शब्द नै पछि अपभ्रंस भई सिन्धुली भएको हो भन्ने पनि भनाई छ।<ref name=":0" /> * यस क्षेत्रमा परापूर्व कालमा सिन्धुल भन्ने राजाले राज्य गरेको हुनाले यीनै राजाको नामबाट सिन्धुली रहन गएको हो।<ref name=":0" /> * सितामाढी लगायत मधेसबाट सिन्धुलीमाढी हुँदै रामेछाप, दोलखा, वनेपा, भक्तपुर हुँदै काठमाडौँसम्म जानेवाटो एउटा प्रचलित मार्ग थियो। यही मार्गको विचमा हालको भद्रकाली गा.वि.स.को सिउरानी भन्ने स्थानबाट खुर्कोट निस्कनलाई सुरूङ्ग थियो जसलाई सुन्दुरी पनि भनिन्थ्यो पछि यही सुन्दुरी भन्ने शब्द सिन्धुली भएको हो भन्ने बुझिन्छ। * सिन्धुली जिल्लामा अहिले विभिन्न जाती तथा जनजातिहरूको वसोवास रहेतापनि आदिमकालमा यहाँ तामाङहरू बस्दथे। परापूर्व कालदेखि नै घनाजंगलले घेरिएको जिल्ला भएकोले यस ठाँउमा काठ, दाउरा गर्ने काम यहाँका आदीवासी तामाङहरूको दिनचर्या भएको अनुमान गर्न सकिन्छ। दाउरा वा काठ काट्नुलाई तामाङहरू सिङथुवा भन्दछन र दाउरा टिप्यो ?लाई'''सिङथुजी''' शब्द अपभ्रंस भएर सिन्धुली भएको हो भन्ने पनि अनुमान गर्न सकिन्छ। <ref>नेपाल तामाङ्ग घेदुङ्ग सङ्घ, सिन्धुली</ref> * अर्को एक भनाई अनुसार परापूर्व कालमा यो जिल्ला मकवानपुर राज्यमा पर्दथ्यो, त्यहाँ सेन वंशीय राजाहरूको शासन थियो। त्यस क्षेत्रका ती शासक वा राजाका भारदारहरूको शिकार क्षेत्र सिन्धुली खोंच भएको हुँदा प्रायसः ती राजाको माछा मार्ने ठाउँ त्यो थियो। रैथाने [[देवास राई जाति]]को बोलीचालीमा माछा मार्ने खोलामा बनाइने सानो ठाउँलाई 'दुवाली' भानिन्छ। स्थानीय बोलीमा सेनहरूले माछा मर्ने दुवाली वा छिटो बोल्दा सेनको दुवाली अथवा सेनदुवाली (सेन + दुवाली), सेनदुली हुँदै अपभ्रंस हुँदै सिन्धुली भएको हो। सिन्धुली का एक जना साहित्यकार स्व. उमानाथ शास्त्री ज्युको प्रख्यात महकाब्य 'मकवानी बाला 'मा यो कुरालाईउल्लेख गरिएको पाइन्छ। ==भौगोलिक अवस्थिति== * अक्षांस:-२६ डिग्री ५५" देखि २७ डिग्री २२" उत्तर * देशान्तर:- ८५ डिग्री १५" देखि ८६ डिग्री २५" पूर्व * कुल क्षेत्रफल:- २,४९१ वर्ग किलोमिटर == प्रशासनिक विभाजन == === स्थानिय तहहरू === [[चित्र:Sindhuli local bodies (Nepali).png|अङ्गुठाकार|सिन्धुली जिल्लाका स्थानिय तहहरू]]जिल्लामा दुई नगरपालिका र सात गाउँपालिकाहरू गरि ९ वटा [[नेपालमा स्थानीय सरकार|स्थानीय तह]]हरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|url=https://giwmscdnone.gov.np/media/app/public/36/posts/1709009301_88.pdf|title=जिल्ला वस्तुगत विवरण सिन्धुली २०८०|access-date=२०८२ माघ १०}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+सिन्धुली जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जिल्ला सदरमुकामबाट दूरी (किमी) !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[कमलामाई नगरपालिका]] |१४ |[[सिन्धुलीमाढी]] |० |७१,०१६ |४८२.५७ |१५० |- |२ |[[दुधौली नगरपालिका]] |१४ |[[दुधौली नगरपालिका|दुधौली]] |५७ |७०,२०७ |३९०.३९ |१८० |- |३ |[[फिक्कल गाउँपालिका]] |६ |[[खाङ्साङ]] |७५ |१५,९१० |१८६.०६ |८६ |- |४ |[[तीनपाटन गाउँपालिका]] |११ |[[लाम्पानटार]] (चकमके) |३८ |३४,८८९ |२८०.२६ |१२० |- |५ |[[गोलन्जोर गाउँपालिका]] |७ |[[भुवनेश्वरी ग्वालटार]] |५० |१८,७३७ |१८४.१३ |१०० |- |६ |[[घ्याङलेख गाउँपालिका]] |५ |[[बस्तिपुर, सिन्धुली|बस्तीपुर]] (हायुटार) |३५ |१२,६५२ |१६६.७७ |७६ |- |७ |[[मरिण गाउँपालिका]] |७ |[[कपिलाकोट]] (छाप बजार) |२६ |२८,८०८ |३२४.५५ |८९ |- |८ |[[हरिहरपुरगढी गाउँपालिका]] |८ |झनझने |५६ |२६,५०५ |३४३.९ |७७ |- |९ |[[सुनकोशी गाउँपालिका, सिन्धुली|सुनकोशी गाउँपालिका]] |७ |[[पुरानो झागाझोली]] (रामटार) |६५ |१८,३७५ |१५४.६८ |१२० |} ===पूर्व गाउँ विकास समितिहरू=== [[चित्र:सिन्धुली जिल्लाका गाविसहरू.png|अङ्गुठाकार|सिन्धुली जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा (वि.सं. २०७१ अघि)]] वि.संं. २०५३ सम्म सिन्धुलीमा जम्मा ५५ वटा गाउँ विकास समिति (गाविस) थिए। वि.संं. २०५३ मा कमलामाई नगरपालिका गठन भएपछि गाउँ विकास समितिहरूको संख्या घटेर ५३ भयो। वि.संं. २०७१ मा दुधौली नगरपालिका गठन हुँदा गाउँ विकास समितिहरूको संख्या थप घटेर ५० रह्यो। वि.संं. २०७३ फागुन २७ मा नेपालमा स्थानीय तहको पुनर्संरचना अन्तर्गत सबै गाउँ विकास समितिहरू खारेज गरि नगरपालिका तथा गाउँपालिकामा समावेश गरियो। {| class="wikitable" !क्रम !स्थानिय तह !समावेश गाविस !समावेश मिति |- | rowspan="2" |१ | rowspan="2" |कमलामाई नगरपालिका |सिद्धेश्वर र भिमान |वि.सं. २०५३ चैत १४ |- |[[डाँडिगुराँसे|डाँडीगुराँसे]], [[भद्रकाली, सिन्धुली|भद्रकाली]], [[जलकन्या]], [[रानिबास|रानीबास]] र [[रानिचुरी|रानीचुरी]] |वि.संं. २०७३ फागुन २७ |- | rowspan="2" |२ | rowspan="2" |दुधौली नगरपालिका |दुधौली, [[टाँडी]], [[लदाभिर]] |वि.संं. २०७१ मंसिर १६ |- |[[हत्पते]], [[निपाने]], [[सिर्थौली]], [[हर्षाही]], [[अरुणठाकुर]], [[कुकुरठाकुर]] र [[जिनाखु]] |वि.संं. २०७३ फागुन २७ |- |३ |फिक्कल गाउँपालिका |[[महादेवडाँडा]], [[सुम्नाम पोखरी]], [[खोलागाउँ]], [[खाङ्साङ]], [[सोल्पाठाना]] र [[रत्नावती]] | rowspan="7" |वि.संं. २०७३ फागुन २७ |- |४ |तीनपाटन गाउँपालिका |[[बालाजोर]], [[जरायोटार]], [[लाम्पानटार]], [[आम्बोटे]], [[तोश्रामखोला]], [[बाहुनतिल्पुङ]], [[भिमस्थान]] र [[बेलघारी]] |- |५ |गोलन्जोर गाउँपालिका |[[भीमेश्वर]], [[बासेश्वर]], [[भुवनेश्वरी ग्वालटार]], [[बितिजोर बगैया|बितिजोर बगैँचा]], [[तिनकन्या|तीनकन्या]], [[रतनचुरा]] र [[डुडभञ्ज्याङ]] |- |६ |घ्याङलेख गाउँपालिका |[[अमले]], [[बस्तिपुर, सिन्धुली|बस्तीपुर]], [[तामाजोर]], [[नेत्रकाली]] र [[शान्तेश्वरी|शान्तेश्वरी (रामपुर)]] |- |७ |मरिण गाउँपालिका |[[महादेवस्थान, सिन्धुली|महादेवस्थान]], [[कल्पवृक्ष]] र [[कपिलाकोट]] |- |८ |हरिहरपुरगढी गाउँपालिका |[[हरिहरपुरगढी]], [[क्यानेश्वर]], [[पिपलमाडी]] र [[महेन्द्र झयाडी|महेन्द्र झ्याडी]] |- |९ |सुनकोशी गाउँपालिका |[[कुशेश्वर दुम्जा]], [[झागाझोली रातमाटा|झाँगाझोली रातमाटा]], [[पुरानो झागाझोली|पुरानो झाँगाझोली]], [[सितलपाटी, सिन्धुली|सितलपाटी]] र [[मझुवा]] |} ==जिल्लाको सिमाना== * पूर्व- [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] र [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]], *पश्चिम- [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]], [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] र [[काभ्रेपलान्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]], *उत्तर-[[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] र [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]], *दक्षिण-[[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]], [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] र [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] * सबभन्दा अग्लो स्थान:- २३८६ मिटर(फिक्कल गाउँपालिका) * सबभन्दा होचो स्थान:- १६८ मिटर (दुधौली न.पा.) ==सिन्धुली जिल्लाका मन्दिरहरू== ===कालीमाई मन्दिर=== [[कमलामाई नगरपालिका]] वडा नं. ४ अवस्थित [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]]धर्मालम्वीहरूको आस्था र शक्तिकी प्रतिक श्री कालीमाई मन्दिर पूर्वमा ग्वाङखोला, पश्चिममा हरियाली वनजंगलले ढाकेको र विचमा रमणिय मधुटार गाउँको अवलोकन गर्न सकिन्छ। कालिमाईलाई शक्तिको प्रतिकको रूपमा भक्तजनहरूले मान्ने गरेको पाइन्छ। यस मन्दिरमा [[माघे सङ्क्रान्ति]]को पर्वमा भब्यमेला लाग्ने गर्दछ। यहाँ हजारौ नरनारीहरू आएर आ–आफ्नो मनोकाङ्क्षा पूरा गर्नको लागि पूजा आराधना गरी परेवा तथा कुखुराको वलि चढाउने गर्दछन्। राणाशासन कालमा सेनाको एक टुकडि आएर पहिला कालिमाईलाई र त्यसपछि कमलामाईलाई सलामी दिने गरेको उदाहरण विभिन्न लेख रचनाहरूमा उल्लेख गरेको पाइन्छ। दिलिपकुमार थापा द्वारा लिखित “सिन्धुलीको धार्मिक तथा ऐतिहासिक झलक” नामक पुस्तकमा उल्लेख गरिए अनुसार सिन्धुली गढीका तत्कालिन बडाहाकीम मिन्टुजङ्ग राणाले कालिमाइलाई सलामि दिनु पर्दैन श्री कमलामाईलाई मात्र गएर सलामी दिए हुन्छ भनेर सेनालाई आदेश दिएर कमलामाईको मन्दिरतर्फ बढ्न थालेपछि एक्कारी बडा हाकिम समेतका सेनाहरू थरथर काम्नथाले पछि अहो ! वित्यास म-यो श्री कमलामाईलाई सलामि नदिएर पो यस्तो भएको हो कि ? जाऊँ फर्केर भनि कालीमाईको मन्दिरमा आइपुग्नासाथ बेहोस भएछन। तत्कालिन पूजारीले श्री कालीमाईको स्तुति पुकारापात गरेपछि बडाहाकिम समेत होसमा आई सैनिकहरूले विधिपूर्वक श्रीइ कालीमाइलाई सलामी दिएर कमलामाइको मन्दिर तर्फ गएको भनाई उल्लेख गरेका छन्। हाल सम्म पनि भक्तजनहरू पहिला कालिकामाईको पूजा आराधना गरेर मात्र कमलामाईलाईको दर्शन गर्न जान्छन्। यस कालिकामाई मन्दिरको स्थापना कहिले र कसले स्थापना गर्यो भन्नेबारे हाल सम्म कुनै अभिलेख प्राप्त भएको छैन। शक्तिकी प्रतिक जगनजननी श्री कालीमाईको भक्तिभावले पूजाआराधना गर्नाले आफ्नो मनोकांक्षा पूराहुने र शक्ति प्राप्त हुने जनआस्था र विश्वास हालसम्म पनि उत्तिकै रहि आएको पाइन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.sindhuligadhi.com|title=कालिकामाई मन्दिर|publisher='''sindhuligadhi.com'''}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191031175759/http://sindhuligadhi.com/ |date=2019-10-31 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|http://clicksindhuli.com/details.php?action=0&details=589=नेपाल अंग्रेज युद्धमा सिन्धुलीगढी}} == यो पनि हेर्नुहोस == * [[नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण]] {{सिन्धुली जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{सिन्धुली जिल्लाका गाविसहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Sindhuli district}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:भित्री मधेशका जिल्लाहरू]] fblgvdy8wt11ukbtdm4ji65jlpwhgen 0 3380 1368531 1303441 2026-08-06T10:33:19Z ~2026-42438-81 80058 1368531 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला | image = BP Koirala.jpg | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|२२औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] | monarch = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | term_start = २०१६ जेष्ठ १३ <br><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5467 २०१६ जेष्ठ १३ नेपाल राजपत्र]</ref> २७ मे १९५९ | term_end = २०१७ साल पुस १<br>१५ डिसेम्बर १९६० | predecessor = [[सुवर्ण शमशेर राणा]] | successor = [[तुल्सी गिरी|तुलसी गिरी]] | birth_date = {{birth date|1914|9|8|df=y}} | birth_place = [[बनारस|वाराणसी]], [[ब्रिटिस राज]]<br><small>(हाल [[भारत]])</small> | death_date = {{death date and age|1982|7|21|1914|9|8|df=y}} | death_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | party = [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | spouse = [[सुशीला कोइराला]] | alma_mater = [[काशी हिन्दु विश्वविद्यालय|बनारस हिन्दु विश्वविद्यालय]]<br>[[कलकत्ता विश्वविद्यालय]] | signature = Signature of BP Koirala.png | honorific_prefix = सम्माननीय }} '''विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला''' (१९७१ भदौ २४ - २०३९ साउन ६) [[नेपाल]]का प्रथम जन निर्वाचित [[प्रधानमन्त्री]] तथा [[नेपाली]] र [[हिन्दी|हिन्दी भाषा]]का साहित्यकार थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=प्रा.डा. खगेन्द्रप्रसाद लुइटेल|शीर्षक=विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको कथाकारिता|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2020/09/09/121343.html|कार्य=|प्रकाशक=ब्रिट नेपाल|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> उनले आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को नेतृत्व, सन् १९५९ देखि १९६० सम्म [[नेपालको प्रधानमन्त्री]], र नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना गर्नको लागि राजनीतिक नेतृत्व प्रदान गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= पिताम्बर भण्डारी|शीर्षक=गणतन्त्रमा बिपी बिम्ब|युआरएल=https://www.setopati.com/opinion/216371|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> नेपाली भाषा साहित्यमा उनले मनोवैज्ञानिक कथाहरूको नयाँ प्रयोग गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=साहित्यका ‘अराजक’ बिपी|युआरएल=https://www.aayomail.com/2020/09/4645/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> कोइरालाको बाबुको नाम [[कृष्णप्रसाद कोइराला]] हो। == परिवार == कोइराला परिवार नेपालको प्रजातान्त्रिक तथा गणतान्त्रिक व्यवस्थाको समयको चर्चित राजनीतिक परिवार हो। यस परिवारका प्राय सबै सदस्यहरू नेपाली [[नेपाली काङ्ग्रेस|काङ्ग्रेस पार्टी]]सँग आबद्ध छन्। विश्वेश्वरप्रसाद [[कोइराला]] [[कृष्णप्रसाद कोइराला]]का साहिला सन्तान हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=को हुन् विपी कोइराला ? (स्मृति दिवस विशेष)|युआरएल=https://www.thenepaltop.com/news/25984|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपालटप|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> उनको विवाह [[सुशीला कोइराला]]सँग भएको थियो। उनीहरूका प्रकाश, हर्ष र [[शशांक कोइराला|शशांक]] गरि ३ छोरा छन् भने चेतना कोइराला उनकी छोरी हुन्। {{citation needed}} ==सुरुवाती जीवन== विश्वेश्वरप्रसाद राजनीतिक जीवन त्यतिखेर [[भारत]]मा चलिरहेको [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता आन्दोलन]]बाट भएको थियो। आन्दोलनमा लागेकै कारण विश्वेश्वरप्रसाद र उनका दाइ [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]लाई वि.सं १९८६ मा तीन महिनासम्म बेलायती सरकारले कैद गरेको थियो। यसपछि नै उनको राजनीतिक जीवनको सुरुवात भएको थियो। वि.सं १९८८ मा उनले आफ्नो उच्च माध्यमिक शिक्षा बनारसमा पूरा गरेका थिए। त्यसपछि [[काशी हिन्दु विश्वविद्यालय|बनारस हिन्दु विश्वबिद्यालय]]बाट [[राजनीति]] तथा [[अर्थशास्त्र]] विषयमा स्नातक तथा [[कलकत्ता विश्वविद्यालय]]बाट कानूनमा [[स्नातकोत्तर]] पूरा गरेका थिए। अध्ययन पूरा गरे पछि [[दार्जिलिङ|दार्जीलिङ]]मा बसेर धेरै समयसम्म कानून व्यवसाय काम गरेका थिए। विद्यार्थी हुँदापनि उनी राजनीतिमा नजिक रहेका थिए। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा उनलाई बेलायती सरकारले जबरजस्ती सैनिकमा भर्ना गरिएको थियो। त्यहाँबाट छुटेपछि उनले वि.सं २००३ मा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]को स्थापना गरेका थिए । वि.स.१९९० प्रधानमन्त्री [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले महात्मा वौनदास र महात्मा सोनाई दासलाई छुवाछूतको मुद्दा लगाई देश निकाला गरेको थियो। मोरगंको राजगंज सिनवारी हाल सुनसरी महात्मा सोनाई दास यादवकोघरमा रहि आन्दोलन सुरु गरे ।वि.पि. कोईराला लाई महात्मा वौनदास यादव वनारसमा भेटपछि नेपालको जहनियाँ शासन अन्त गर्न१९९० साल गुरुपुर्णिमा को दिन ५१ रुपैयाँ वि.पि. कोईराला लाई महात्मा सोनाई दासले सहयोग गरेका थिए पछि गएर [[नेपाली काङ्ग्रेस]] बन्न पुगेको थियो। २०१५ सालमा मोरगंको ३२ नम्बर वुथ राजगंज सिनवारी जगह महात्मा सोनाई दास यादवको घरमा वसि वि पि कोईराला चुनाव जितेका थिए। महात्मा सोनाई दासले आफ्नो शिष्य सुर्यनाथ दास यादवलाई सिरहा वाट चुनाव जिताई मन्त्री बनाए। {{citation needed}} ===नेपालमा सुरुवाती राजनीतिक नेतृत्व=== वि.सं २००३ मा [[विराटनगर मजदुर आन्दोलन]]को नेतृत्व गरेको अभियोगमा उनलाई नेपाल सरकारले एक वर्ष कैद गरेको थियो। २००७ सालमा उनले नेपालमा [[राणा शासन]]को अन्त्यको लागि सैनिक सङ्घर्ष सुरु गरेका थिए। सोही वर्ष राणा शासनको अन्त्य भयो र नेपालमा [[सात सालको क्रान्ति|बहुदलीय प्रजातन्त्र]]को स्थापना भएको थियो। त्यस पछि [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर जबरा]]को नेतृत्वमा नयाँ सरकार बन्यो र कोइराला त्यस सरकारको [[मस्यौदा:गृहमन्त्री (नेपाल)|गृहमन्त्री]] बनेका थिए। {{citation needed}} ==सात सालको क्रान्ति== {{मुख्य|सात सालको क्रान्ति|दिल्ली सम्झौता}} [[सात सालको क्रान्ति]]मा विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको थियो जसलाई नेपालको प्रजातन्त्रिक आन्दोलन पनि भन्ने भनिन्छ। तात्कालिक समयमा देशमा रहेको जहानीयाँ वा एकतन्त्रीय राणा शासन विरूद्ध सुरू भएको जनताको क्रान्ति २००७ फागुन ७ गते नेपालमा राणा शासनको अन्त्य गरी प्रजातन्त्रको स्थापनामा आएर रोकिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सात सालको क्रान्ति क्रान्तिहरूकै जननी हो|युआरएल=https://archive.himalkhabar.com/95221|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हिमाल खबर पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> यस क्रान्तिमा नेपालको पहिलो राजनीतिक दल [[नेपाल प्रजा परिषद्]] र [[नेपाली काङ्ग्रेस]] लगायतका पार्टी भाग लिएका थिए। सात सालको क्रान्ति सफल भएसँगै [[राणा शासन]]को अन्त्य भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=समयसमयका परिवर्तनको ढोका बनेको फागुन ७ गते|युआरएल=https://www.kharibot.com/news-details/10288/kharibot|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खरिबोट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> ==राजनीतिक वृत्ति== [[चित्र:Bp koirala delhi 1951.jpg|thumb|२०१५ मा दिल्ली जाँदै तात्कालिक गृहमन्त्री कोइराला]] भारतमा कैद रहेका कोइराला [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलन]] पछि रिहा भएका थिए। भारतको परिवर्तन देखेर उनले नेपालमा पनि परिवर्तन ल्याउने प्रयास गर्ने तयारी गरेका थिए। वि.सं २००३ सालमा, उनले भारतबाट समाजवादी नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको स्थापना गरेका थिए। २००६ सालमा, नेपाली काङ्ग्रेस पार्टी बनेको थियो। २००३ फागुन २६ मा कोइरालाका भाइ [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]लाई बिराटनगर जुट मिल हड्तालमा उत्रिन सहयोग गर्नका लागि उनी नेपालगन्ज पुगेका थिए। [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] र राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका अन्य चार नेतासहित उनलाई पक्राउ गरी २१ दिन थुनामा राखिएको थियो। उनलाई पछि रिहा गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=को हुन् विपी कोइराला ? (स्मृति दिवस विशेष)|युआरएल=https://www.thenepaltop.com/news/25984|कार्य=|प्रकाशक=द नेपालटप|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुलाई २०२२}}</ref> पछि उनी फर्केर भारत गएका थिए। राणा शासन विरुद्ध सङ्घर्ष गर्नका लागि उनले सबैलाई एकत्रित गरेका थिए। अन्ततः कोइरालाले साल सालको क्रान्तिको नेतृत्व गरेका थिए, जसले नेपालको १०४ वर्षीय राणा शासनलाई परास्त गरेको थियो। [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा–काङ्ग्रेस गठबन्धनको मन्त्रिमण्डल]] जसमा कोइरालाले गृहमन्त्रीका रुपमा ९महिना सेवा गरेका थिए। अन्तिम राणा प्रधानमन्त्रीलाई पछि बर्खास्त गरिएको थियो। त्यसपछि कोइरालाले नेपाली राजनीतिक संरचनाको विकास गर्नेतर्फ ध्यान दिएका थिए। राजा महेन्द्रले २०१५ मा स्वतन्त्र संसदीय निर्वाचन गर्न सक्षम बनाउने नयाँ संविधानको १ फागुन २०१५ घोषणा गरेका थिए। २०१५ मा भएको [[आम निर्वाचन २०१५|पहिलो आम निर्वाचन]]मा उनको दल [[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी भएपछि उनले आफ्नो नेतृत्वमा नयाँ सरकार गठन गरेका थिए। उनको सरकार १८ महिना मात्र सरकारमा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपीलाई सम्झँंदा काङ्ग्रेसको दायित्व|युआरएल=https://www.bikastimes.com/2021/07/73821/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विकास टाइम्स|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] कुल १०९ मध्ये ७४ सिट प्राप्त गरेको थियो<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यस्तो थियो २०१५ सालमा आमचुनावको रौनक|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/69490|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२६ मे २०२१}}</ref> भने कोइराला नेपालको २२औँ प्रधानमन्त्री बनेका थिए। बिपी कोइरालाको बारेमा ‘राजद्रोही राजनेता’ नामक डकुमेन्ट्री फिल्म निर्माण भएको छ । डकुमेन्ट्री फिल्ममा नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बिपी कोइराला आफूमाथि लागेका आठ राजद्रोहसम्बन्धी मुद्दाको प्रवाह नगरी स्वदेश फर्किएको र जनमत सङ्ग्रहको घोषणा भएको कुरा उल्लेख गरिएको छ । स्वदेश फर्किएपछि कसरी बिपी राजनेता बन्न सफल भए भन्ने कुरा पनि डकुमेन्ट्रीमा देखाइएको छ । नेपालको स्वाधीनता कसरी जोगियो भन्ने बारेमा पनि यस डकुमेन्ट्रीमा उतारिएको छ । डकुमेन्ट्री संपादन मान बहादुर थापा ले गरेका हुन भने छायांकन ओमा कार्की ले गरेकी हुन https://english.makalukhabar.com/2022/03/49817/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240219040740/https://english.makalukhabar.com/2022/03/49817/ |date=2024-02-19 }} ===वैदेशिक सम्बन्ध=== [[चित्र:Bishweshwar Prasad Koirala - David Ben Gurion 1960.jpg|thumb|250px|[[इजरायल]] भ्रमणको क्रममा विश्वरप्रसाद कोइराला र इजरायली प्रधानमन्त्री [[डेभिड बेन-गुरियन|डेभिड बेन गुरियन]]]] प्रधानमन्त्री कालमा उनले संयुक्त राष्ट्रसङ्घ, भारत तथा चीनको मैतृपूर्ण भ्रमण गरेका थिए। प्रधानमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले २०१६ फागुन २८ देखि चैत ११ सम्म चीनको भ्रमण गरेका थिए। त्यसबेला उनले [[जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रधानमन्त्री|चिनियाँ प्रधानमन्त्री]] [[चाउ एन लाई]]लाई नेपाल भ्रमणको निम्तो दिएर नेपाल आएका थिए। त्यस लगत्तै २०१७ वैशाख १४ देखि १७ सम्म [[चाउ एन लाई]]ले दोस्रो पटक नेपालको भ्रमण गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज ३९ औं विपी कोइराला स्मृति दिवस, मेलमिलापको नीति आज उत्तिकै सान्दर्भिक|युआरएल=https://www.nayapage.com/archives/328464|कार्य=|प्रकाशक=नयाँ पेज|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुलाई २०२२}}</ref> उनले त्यसबेला नेपाली संसद्‌का दुवै सदनको संयुक्त बैठकलाई सम्बोधन पनि गरेका थिए। त्यसै क्रममा २०१६ वैशाख १६ मा [[चीन-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि|नेपाल र चीनबीच शान्ति तथा मैत्री सन्धि]]मा हस्ताक्षर भएको थियो। उक्त सन्धिमा नेपालका तर्फबाट बीपी कोइराला र चीनका तर्फबाट [[चाउ एन लाई|चाउ एनलाई]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-49612844|title=दौत्य सम्बन्धको छ दशकमा चीनबाट नेपालमा भएका उच्चस्तरीय भ्रमणहरू|website=[[बीबीसी नेपाली]]|access-date=७ सेप्टेम्बर २०१९}}</ref> === भूमिसुधार === प्रधानमन्त्रीत्वकालमा उनले बिर्ता उन्मूलन गरी ‘जग्गा जोत्नेको हुनुपर्छ’ भन्ने भूमिसुधार कार्यक्रम लागु गराएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी केेमा चुके, केेमा चुकेनन्?|युआरएल=https://www.setopati.com/blog/14620/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> वास्तवममा भुमिसुधार विपी कोइरालाको आर्थिक सिद्धान्तको परिणाम थियो । सुरुमा विपी राजनीतिमा लोकतान्त्रीक विचारको पक्षपाती भएपनि अर्थतन्त्रमा भने मार्क्सेली विचारबाट प्रभावित थिए । भुमिसुधार गरेर वास्तविक किसानलाई जमिन वितरण गर्नु पर्छ भन्ने उनको विचार थियो । त्यसो गर्दा औद्योगिक विकासको लागि जगेडा श्रमशक्ति प्राप्त हुन्छ भन्ने उनकी विचार थियो । उनको विचार थियो- उत्पादनको विपुलतालाई वितरण गरेर नै समाजवादी व्यवस्था लागू गर्न सकिन्छ । उनले स्पष्ट शव्दमा भनेका थिए - समाजवाद भनेको गरिबीको वितरण होइन । एक एक चम्चा दूध वितरण गर्नु समाजवाद होइन । यसरी औद्योगिक पुँजिवादको विकासद्वारा ठूलो पैमानामा उत्पादन गर्ने र न्यायोचित वितरण गरेर समाजवाद ल्याउन सकिन्छ भन्ने विपीको विचार थियो । तर पछिल्लो समयमा भने उनले उच्चस्तरीय प्रविधीको प्रयोगद्वारा उत्पादन वृद्धि गर्ने नीति छोडिदिए । उनी गान्धीको आर्थिक सिद्धान्तबाट प्रभावित भए । मानवीय श्रममा आधारित मध्यमस्तरको प्रविधीको प्रयोगद्वारा उत्पादन गर्ने नीतिमा जोड दिए ।अमेरिका र युरोपको प्रगती एशिया र अफ्रिकी देशहरुको कच्चा पदार्थको उपभोगको कारण मात्र सम्भव भएको तर्क राख्दै पुरै संसारले त्यति नै उपभोग गर्ने हो भने संसारकोश्रोतले नपुग्ने तर्क गर्दै सादा जीवनको आवश्यकतामा जोड दिए । यसरी उनी पर्यावरणमैत्री मानव विकासको आर्थिक नीतिको वकालत गर्ने बिन्दुमा जीवनको उत्तरार्द्धमा पुगेको देखिन्छ । === सरकार विघटन र कैद === वि.सं. २०१७ साल पुस १ मा, [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले आफ्नो विशेष अधिकार प्रयोग गरेर नेपालको तत्कालिन संविधान, सरकार तथा कोइराला नेतृत्वको सरकार भङ्ग गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=२०१७ साल पुस १ : कुहिरो लागेको त्यो दिन राजा महेन्द्रले कसरी गरेका थिए 'कु'?|युआरएल=https://nepallive.com/story/192661|कार्य=|प्रकाशक=नेपाल लाइभ|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> त्यसपछि उनलाई कैद गरिएको थियो र कुनै मुद्दा बिना नै ८ वर्षसम्म कैदमा राखिएको थियो। वि.सं २०२४ मा उनलाई बनारस निर्वासनमा जान दिइएको थियो। वि.सं २०३२ मा उनी नेपाल फर्के तर तत्कालीन नेपाल सरकारले उनलाई देश द्रोहको अभियोगमा कैद गरेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय दबाबका कारण २०३४ मा उनका विरुद्ध लगाइएका सबै अभियोगहरू सरकारले फिर्ता लिएको थियो। २०३६ सालको आन्दोलन बेला उनलाई आफ्नै निवासमा नजर बन्द गरेर राखिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बीपीलाई स्मरण गर्दा ……|युआरएल=https://www.himalpost.com/bpkoirala/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हिमाल पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> ==साहित्यिक योगदान== [[चित्र:Bishweshwar Prasad Koirala.png|thumb|विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको स्केचचित्र]] प्रसिद्ध राजनीतिज्ञ, प्रजातान्त्रिक समाजवादका चिन्तक एवम् प्रयोक्ता विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला स्वतन्त्र रूपमा उत्कृष्ट साहित्य सिर्जना गरेर नेपाली वाङमयमा नयाँ चिन्तन, नयाँ आयाम, नयाँ परम्परा र शैली दिएर सदाका निम्ति अमर बनेका छन्। कोइराला नेपाली आख्यानमा मनोविश्लेषण भित्र्याउन पहिलो आख्यानकार समेत हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=वीपी कोइराला : नेपाली आख्यानमा मनोविश्लेषण भित्र्याउने पहिलो आख्यानकार|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/253085/2022/7/22/bp-koirala-|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुलाई २०२२}}</ref> ===उपन्यास=== *'''''[[तीन घुम्ती (उपन्यास)|तीन घुम्ती]]''''': यसमा नारीका तीन रुप प्रेमिका, पत्नि र आमा को चित्रण गरिएको छ। एउटी नारीको तीनवटा छुट्टा छट्टै निर्णय बाबु आमाको इच्छा विपरित प्रेम विवाह, पतिको अनुपस्थितिमा परपुरुषसग यौनत्रिप्ति र सन्तान प्राप्ति, पतिबाट अस्वीक्रित भएपछि छोरी लिएर एक्लै बस्ने निर्णय मा आधारित उपन्यास हो। यी तिनवटै निर्णयमा आफ्नो अस्तित्व जोगाउन एउटी नारीले गरेको सङ्घर्षको कथा हो तीन घुम्ती। *'''''[[सुम्निमा (उपन्यास)|सुम्निमा]]''''': यो दुई भिन्न संस्कृतिको समन्वय,सम्मिस्रण गाथा हो। आर्य संस्कृतिमा आबद्ध सोमदत्त र पुलोमा पुत्रप्राप्तिका निम्ति शाष्त्रसम्मत अनुष्ठान अनुसार यौनसम्पर्क राख्छन्। तर प्रेमबिनाको जर्बजस्ती यौनमिलनले मात्र गर्भ नरहने बरु मानसकुण्ठा र विकृतिको विकास हुने तथ्य यसमा प्रस्ट पारिएको छ। पूजापाठ एवं आध्यात्मिक आचरणको परिपालन गर्ने आडम्बरद्वारा भौतिकतालाई विर्सन खोजियो भने सुख शान्ति मिल्दैन। स्वच्छन्द विचरण गर्ने किराँत पुत्री सुम्निमा सँधै खुशी देखिन्छे, आनन्दमा रमाउँछे। प्रेमले मानिसलाई शारिरीक रूपले टाढा भए तापनि मानसिक रूपले नजिकअनुभुत गराउँछ भन्ने यो उपन्यासको सार हो। सुम्निमा किराँत धर्मावलम्बीहरू द्वारा विवादमा ल्याइएको उपन्यास हो। सुम्निमा तथा पारोहाङ्ग किराँत धर्मका देवताहरू भएकाले उनीहरूलाई उपन्यासको पात्रको रूपमा प्रस्तुत गरी अपमान गरेको किराँतहरूको आरोप छ। *''''[[नरेन्द्र दाइ|नरेन्द्रदाइ]]'''': नरेन्द्रदाइ एक मनोवैज्ञानिक उपन्यास हो। एउटा पुरुषका पत्नि र प्रेमिका दुई छुट्टा छुट्टै सम्बन्धका दुई स्त्रीहरू बीचको कथा हो। नायक नरेन्द्रलाई पत्नि गौरी र प्रेमिका मुनरियाले समान अधिकारसाथ सेवा गरेको र दुवैको आ आफ्ना ठाउँमा स्वतन्त्र अस्तित्व स्विकारिएको छ। पतिको प्रेम नपाए पनि पतिसेवामा अटल रहने आदर्श पत्नि र सामाजिक ग्रार्हस्थ सम्बन्धमा नअटाएर पनि प्रेम र सद्भावले गर्दा प्रेममा लीन रहने प्रेमिका - दुई भिन्न चरित्रका नारीको जीवन्त गाथा छ नरेन्द्र दाइ उपन्यासमा। *'''''[[मोदिआइन]]''''' : यो सानो आकारको तर महत्त्वपूर्ण उपन्यास हो। हजारौँ वर्षअघिको महाभारतीय युद्धकथा यसको विषयवस्तु हो। त्यस युद्धमा लाखौं विधवा नारीको प्रेतात्मा प्रतिनिधि नारीका रूपमा मोदिआइन प्रस्तुत उपन्यासकी प्रमुख पात्रलाई विचित्रता साथ संयोजन गरिएको छ। युद्धको परित्याग र शान्ति स्थापना यसको सन्देश हो। अर्जुनलाई प्रेरित गरेर त्यत्रो युद्ध गराए कृष्णले तर आखिर सबैले छोडेर जानुपर्‍यो। त्यत्रो नरसंहारक युद्धको उपलब्धी के त ? वि.पी. को चिन्तन विश्लेषण यस उपन्यासमा प्रस्ट छ – युद्धत्याग अनि शान्ति स्थापना। *'''''[[हिटलर र यहूदी (उपन्यास)|हिटलर र यहुदी]]''''' : जर्मन तानाशाह हिटलरले लाखौं निर्दोष यहुदीहरूलाई ग्याँस च्याम्बरमा थुनेर मारेको घटनाको आधारमा यो उपन्यास लेखिएको छ। कृष्ण र हिटलरलाई तुलनीय छटा देखाएर पूर्वीय मान्यतामै द्वन्द सृजना गरिएको छ र यो उपन्यासको नाम अनुसार ऐतिहासिक पृष्ठभूमिको झलकले भरिएको पनि छ। हिटलरले गरेको नरसंहार र युद्ध भयङ्करता देखाएर यसमा पनि शान्ति मूल आधार हो भन्ने कुरा प्रस्ट पारिएको छ। *'''''[[बाबु, आमा र छोरा]]''''' : यो प्रकाशनका दृष्टिले पनि अन्तिम उपन्यास हो। यसमा नाम अनुसार नै तीन पात्रहरूको सम्बन्धको चित्रण गरिएको छ। बडो विचित्र र नेपाली समाजमा नपच्ने खालको कथाशृङ्खला छ यसमा – आफ्नै छोराकी गर्भवती प्रेमिकासँग बाबुको दोश्रो बिहे भई बाबुकी पत्नीको स्थान लिनु। यस उपन्यासमा यी तीनवटै पात्रहरूको मानसद्वन्द र यौन मनोविश्लेषणको चित्रण गरिएको छ। प्रेमको त्रिकोणात्मकतासँगै यौनसमस्याको अप्रेसन गर्ने कार्य भएको छ यस उपन्यासमा। तर यस प्रकारको प्रस्तुति नेपाली समाजको त कुरै भएन, युरोपेली समाजमा पनि पाच्य हुन गाह्रो छ। ===कथा=== *''''[[दोषी चश्मा (कथा)|दोषी चश्मा]]''''<ref>भाषा/साहित्य, समीक्षा, शिवप्रसाद भट्टराई, गोरखापत्र</ref> *''''[[श्वेतभैरवी]]'''' ===जीवनी=== *''''[[आफ्नो कथा]]'''' *''''[[जेल जर्नल]]'''' ==विरासत== उनको स्मृतिमा निम्न संस्थाहरू स्थापना भएका छन्: १. वि.सं २०४८ मा [[वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|बिपी कोइराला नेपाल स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]], भारत र नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूले दुई देशबीचको समझदारी र मित्रतालाई निरन्तर पालनपोषण र थप प्रवर्द्धन गर्न राष्ट्रसेवक, सञ्चारकर्मी आदिलाई उपलब्ध गराएर सरकार–देखि सरकारी स्तरमा गरिने सामान्य सहयोग र अन्तरक्रियालाई परिपूर्ति गर्ने उद्देश्यका साथ स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|युआरएल=https://www.healthpostnepal.com/tag/%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B5/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हेल्थ पोस्ट नेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> २. वि.सं २०४८ मा, विपी कोइराला मेमोरियल प्लानेटेरियम तथा अब्जरभेटरी र विज्ञान सङ्ग्रहालय विकास समितिको स्थापना गरी नेपालमा खगोल र ब्रह्माण्ड विज्ञानको क्षेत्रमा अनुसन्धानात्मक गतिविधि सञ्चालन गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://moste.gov.np/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81/Planetorium|title=B.P. Koirala Memorial Planetorium, Observatory and Science Museum Development Board|access-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723231854/http://moste.gov.np/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81/Planetorium|archive-date=23 July 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723231854/http://moste.gov.np/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81/Planetorium |date=23 July 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://sciencemuseum.gov.np/planetarium/|title=वी.पी. कोइराला मेमोरियल प्लानेटेरियम तथा अब्जरभेटरी र विज्ञान सङ्ग्रहालय विकास समिति}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220504102221/https://sciencemuseum.gov.np/planetarium/ |date=2022-05-04 }}</ref> ३. बी. पी. कोइराला स्मृति ट्रष्टको स्थापना वि.सं २०५७ मा स्वर्गीय बी. पी. कोइरालाको स्मृतिमा भएको थियो। नेपाल सरकारले रोयल्टी सङ्कलन गर्ने, प्रतिलिपि अधिकार दाबी गर्ने र बी. पी. कोइरालासम्बन्धी कानुनी अनुमति दिने यो एक मात्र कानूनी संस्था हो। यस ट्रस्टले नेपाल सरकारबाट आर्थिक सहयोग प्राप्त गर्ने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी कोइराला स्मृति ट्रस्ट|युआरएल=https://farakdhar.com/tag/%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F/|कार्य=फरकधार|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> ४. २०५१ पुष १४ मा, उनको स्मृतिमा [[वि.पी. कोइराला क्यान्सर अस्पताल|बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल]]को स्थापना चितवनको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]मा गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल|युआरएल=http://bpkmch.org.np|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> साथै नेपालमा उनको निस्वार्थ योगदानको स्मरण गर्नका लागि नेपाल बाहिर पनि विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गर्ने गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=http://himalayatv.com/news/2015/07/22/country-remembers-bp-koirala-for-his-contribution/:en|title=Country remembers BP Koirala for his contribution|access-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724001750/http://himalayatv.com/news/2015/07/22/country-remembers-bp-koirala-for-his-contribution/:en|archive-date=24 July 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724001750/http://himalayatv.com/news/2015/07/22/country-remembers-bp-koirala-for-his-contribution/:en |date=24 July 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.spotlightnepal.com/News/Article/nepal-india-bp-koirala |title= B.P. Koirala remembered Indian ambassador Rae highlighted B.P. Koirala's contribution |work= SpotlightNepal.com }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.spotlightnepal.com/News/Article/B-P--Koirala%E2%80%99s-National-Reconciliation-Relevant-Fo |title=B.P. Koirala's National Reconciliation Relevant Forever |access-date=23 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723222604/http://www.spotlightnepal.com/News/Article/B-P--Koirala%E2%80%99s-National-Reconciliation-Relevant-Fo |archive-date=23 July 2015 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723222604/http://www.spotlightnepal.com/News/Article/B-P--Koirala%E2%80%99s-National-Reconciliation-Relevant-Fo |date=23 July 2015 }}</ref> == निधन == नेपालकका [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री]] एवम् प्रसिद्ध साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको निधन २०३९ साउन ६ गते भएको थियो। उनको अन्त्येष्टिमा झन्डै ५० लाख मानिसहरू उपस्थित भएका थिए।{{cn}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको पहिलो प्रतिनिधिसभा (२०१५) का सदस्यहरू]] * [[कोइराला परिवार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} https://www.prasashan.com/2017/01/30/14375/ ==बाह्य कडीहरू== # [http://www.majheri.com/taxonomy/term/794 विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका रचनाहरू (मझेरी डट कममा)] {{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम| पहिले=[[सुवर्ण शमशेर राणा]]| पद=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]| अवधि=२०१६ जेठ १३ &ndash; २०१७ पुष १२| पछि= [[तुल्सी गिरी|तुलसी गिरी]] }} {{पदक्रम| पहिले=[[मातृकाप्रसाद कोइराला|मातृका प्रसाद कोइराला]]| पद=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]को सभापति| अवधि=??| पछि=[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]| }} {{बाकस-अन्त्य}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका कृतिहरू}} {{नेपाली भाषाका साहित्यकारहरू}} {{DEFAULTSORT:कोइराला, विश्वेश्वर प्रसाद}} [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाल भाषाका साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:कोइराला परिवार]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] १७. https://www.prasashan.com/2017/01/30/14375/ gl9bf2b8f8p6378zlgsbj25xfo929wn 1368532 1368531 2026-08-06T10:35:04Z Prahlad Nepal 72094 1368532 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला | image = BP Koirala.jpg | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|२२औँ प्रधानमन्त्री (नेपाल)]] | monarch = [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] | term_start = २०१६ जेष्ठ १३ <br><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5467 २०१६ जेष्ठ १३ नेपाल राजपत्र]</ref> २७ मे १९५९ | term_end = २०१७ साल पुस १<br>१५ डिसेम्बर १९६० | predecessor = [[सुवर्ण शमशेर राणा]] | successor = [[तुल्सी गिरी|तुलसी गिरी]] | birth_date = {{birth date|1914|9|8|df=y}} | birth_place = [[बनारस|वाराणसी]], [[ब्रिटिस राज]]<br><small>(हाल [[भारत]])</small> | death_date = {{death date and age|1982|7|21|1914|9|8|df=y}} | death_place = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | party = [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | spouse = [[सुशीला कोइराला]] | alma_mater = [[काशी हिन्दु विश्वविद्यालय|बनारस हिन्दु विश्वविद्यालय]]<br>[[कलकत्ता विश्वविद्यालय]] | signature = Signature of BP Koirala.png | honorific_prefix = [[सम्माननीय]] }} '''विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला''' (१९७१ भदौ २४ - २०३९ साउन ६) [[नेपाल]]का प्रथम जन निर्वाचित [[प्रधानमन्त्री]] तथा [[नेपाली]] र [[हिन्दी|हिन्दी भाषा]]का साहित्यकार थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=प्रा.डा. खगेन्द्रप्रसाद लुइटेल|शीर्षक=विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको कथाकारिता|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2020/09/09/121343.html|कार्य=|प्रकाशक=ब्रिट नेपाल|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> उनले आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को नेतृत्व, सन् १९५९ देखि १९६० सम्म [[नेपालको प्रधानमन्त्री]], र नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना गर्नको लागि राजनीतिक नेतृत्व प्रदान गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= पिताम्बर भण्डारी|शीर्षक=गणतन्त्रमा बिपी बिम्ब|युआरएल=https://www.setopati.com/opinion/216371|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> नेपाली भाषा साहित्यमा उनले मनोवैज्ञानिक कथाहरूको नयाँ प्रयोग गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=साहित्यका ‘अराजक’ बिपी|युआरएल=https://www.aayomail.com/2020/09/4645/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> कोइरालाको बाबुको नाम [[कृष्णप्रसाद कोइराला]] हो। == परिवार == कोइराला परिवार नेपालको प्रजातान्त्रिक तथा गणतान्त्रिक व्यवस्थाको समयको चर्चित राजनीतिक परिवार हो। यस परिवारका प्राय सबै सदस्यहरू नेपाली [[नेपाली काङ्ग्रेस|काङ्ग्रेस पार्टी]]सँग आबद्ध छन्। विश्वेश्वरप्रसाद [[कोइराला]] [[कृष्णप्रसाद कोइराला]]का साहिला सन्तान हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=को हुन् विपी कोइराला ? (स्मृति दिवस विशेष)|युआरएल=https://www.thenepaltop.com/news/25984|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपालटप|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> उनको विवाह [[सुशीला कोइराला]]सँग भएको थियो। उनीहरूका प्रकाश, हर्ष र [[शशांक कोइराला|शशांक]] गरि ३ छोरा छन् भने चेतना कोइराला उनकी छोरी हुन्। {{citation needed}} ==सुरुवाती जीवन== विश्वेश्वरप्रसाद राजनीतिक जीवन त्यतिखेर [[भारत]]मा चलिरहेको [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतको स्वतन्त्रता आन्दोलन]]बाट भएको थियो। आन्दोलनमा लागेकै कारण विश्वेश्वरप्रसाद र उनका दाइ [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]लाई वि.सं १९८६ मा तीन महिनासम्म बेलायती सरकारले कैद गरेको थियो। यसपछि नै उनको राजनीतिक जीवनको सुरुवात भएको थियो। वि.सं १९८८ मा उनले आफ्नो उच्च माध्यमिक शिक्षा बनारसमा पूरा गरेका थिए। त्यसपछि [[काशी हिन्दु विश्वविद्यालय|बनारस हिन्दु विश्वबिद्यालय]]बाट [[राजनीति]] तथा [[अर्थशास्त्र]] विषयमा स्नातक तथा [[कलकत्ता विश्वविद्यालय]]बाट कानूनमा [[स्नातकोत्तर]] पूरा गरेका थिए। अध्ययन पूरा गरे पछि [[दार्जिलिङ|दार्जीलिङ]]मा बसेर धेरै समयसम्म कानून व्यवसाय काम गरेका थिए। विद्यार्थी हुँदापनि उनी राजनीतिमा नजिक रहेका थिए। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्ध]]को समयमा उनलाई बेलायती सरकारले जबरजस्ती सैनिकमा भर्ना गरिएको थियो। त्यहाँबाट छुटेपछि उनले वि.सं २००३ मा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]को स्थापना गरेका थिए । वि.स.१९९० प्रधानमन्त्री [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले महात्मा वौनदास र महात्मा सोनाई दासलाई छुवाछूतको मुद्दा लगाई देश निकाला गरेको थियो। मोरगंको राजगंज सिनवारी हाल सुनसरी महात्मा सोनाई दास यादवकोघरमा रहि आन्दोलन सुरु गरे ।वि.पि. कोईराला लाई महात्मा वौनदास यादव वनारसमा भेटपछि नेपालको जहनियाँ शासन अन्त गर्न१९९० साल गुरुपुर्णिमा को दिन ५१ रुपैयाँ वि.पि. कोईराला लाई महात्मा सोनाई दासले सहयोग गरेका थिए पछि गएर [[नेपाली काङ्ग्रेस]] बन्न पुगेको थियो। २०१५ सालमा मोरगंको ३२ नम्बर वुथ राजगंज सिनवारी जगह महात्मा सोनाई दास यादवको घरमा वसि वि पि कोईराला चुनाव जितेका थिए। महात्मा सोनाई दासले आफ्नो शिष्य सुर्यनाथ दास यादवलाई सिरहा वाट चुनाव जिताई मन्त्री बनाए। {{citation needed}} ===नेपालमा सुरुवाती राजनीतिक नेतृत्व=== वि.सं २००३ मा [[विराटनगर मजदुर आन्दोलन]]को नेतृत्व गरेको अभियोगमा उनलाई नेपाल सरकारले एक वर्ष कैद गरेको थियो। २००७ सालमा उनले नेपालमा [[राणा शासन]]को अन्त्यको लागि सैनिक सङ्घर्ष सुरु गरेका थिए। सोही वर्ष राणा शासनको अन्त्य भयो र नेपालमा [[सात सालको क्रान्ति|बहुदलीय प्रजातन्त्र]]को स्थापना भएको थियो। त्यस पछि [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर जबरा]]को नेतृत्वमा नयाँ सरकार बन्यो र कोइराला त्यस सरकारको [[मस्यौदा:गृहमन्त्री (नेपाल)|गृहमन्त्री]] बनेका थिए। {{citation needed}} ==सात सालको क्रान्ति== {{मुख्य|सात सालको क्रान्ति|दिल्ली सम्झौता}} [[सात सालको क्रान्ति]]मा विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको थियो जसलाई नेपालको प्रजातन्त्रिक आन्दोलन पनि भन्ने भनिन्छ। तात्कालिक समयमा देशमा रहेको जहानीयाँ वा एकतन्त्रीय राणा शासन विरूद्ध सुरू भएको जनताको क्रान्ति २००७ फागुन ७ गते नेपालमा राणा शासनको अन्त्य गरी प्रजातन्त्रको स्थापनामा आएर रोकिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सात सालको क्रान्ति क्रान्तिहरूकै जननी हो|युआरएल=https://archive.himalkhabar.com/95221|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हिमाल खबर पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> यस क्रान्तिमा नेपालको पहिलो राजनीतिक दल [[नेपाल प्रजा परिषद्]] र [[नेपाली काङ्ग्रेस]] लगायतका पार्टी भाग लिएका थिए। सात सालको क्रान्ति सफल भएसँगै [[राणा शासन]]को अन्त्य भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=समयसमयका परिवर्तनको ढोका बनेको फागुन ७ गते|युआरएल=https://www.kharibot.com/news-details/10288/kharibot|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खरिबोट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> ==राजनीतिक वृत्ति== [[चित्र:Bp koirala delhi 1951.jpg|thumb|२०१५ मा दिल्ली जाँदै तात्कालिक गृहमन्त्री कोइराला]] भारतमा कैद रहेका कोइराला [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम|भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलन]] पछि रिहा भएका थिए। भारतको परिवर्तन देखेर उनले नेपालमा पनि परिवर्तन ल्याउने प्रयास गर्ने तयारी गरेका थिए। वि.सं २००३ सालमा, उनले भारतबाट समाजवादी नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको स्थापना गरेका थिए। २००६ सालमा, नेपाली काङ्ग्रेस पार्टी बनेको थियो। २००३ फागुन २६ मा कोइरालाका भाइ [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]लाई बिराटनगर जुट मिल हड्तालमा उत्रिन सहयोग गर्नका लागि उनी नेपालगन्ज पुगेका थिए। [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] र राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका अन्य चार नेतासहित उनलाई पक्राउ गरी २१ दिन थुनामा राखिएको थियो। उनलाई पछि रिहा गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=को हुन् विपी कोइराला ? (स्मृति दिवस विशेष)|युआरएल=https://www.thenepaltop.com/news/25984|कार्य=|प्रकाशक=द नेपालटप|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुलाई २०२२}}</ref> पछि उनी फर्केर भारत गएका थिए। राणा शासन विरुद्ध सङ्घर्ष गर्नका लागि उनले सबैलाई एकत्रित गरेका थिए। अन्ततः कोइरालाले साल सालको क्रान्तिको नेतृत्व गरेका थिए, जसले नेपालको १०४ वर्षीय राणा शासनलाई परास्त गरेको थियो। [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा–काङ्ग्रेस गठबन्धनको मन्त्रिमण्डल]] जसमा कोइरालाले गृहमन्त्रीका रुपमा ९महिना सेवा गरेका थिए। अन्तिम राणा प्रधानमन्त्रीलाई पछि बर्खास्त गरिएको थियो। त्यसपछि कोइरालाले नेपाली राजनीतिक संरचनाको विकास गर्नेतर्फ ध्यान दिएका थिए। राजा महेन्द्रले २०१५ मा स्वतन्त्र संसदीय निर्वाचन गर्न सक्षम बनाउने नयाँ संविधानको १ फागुन २०१५ घोषणा गरेका थिए। २०१५ मा भएको [[आम निर्वाचन २०१५|पहिलो आम निर्वाचन]]मा उनको दल [[नेपाली काङ्ग्रेस]] विजयी भएपछि उनले आफ्नो नेतृत्वमा नयाँ सरकार गठन गरेका थिए। उनको सरकार १८ महिना मात्र सरकारमा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपीलाई सम्झँंदा काङ्ग्रेसको दायित्व|युआरएल=https://www.bikastimes.com/2021/07/73821/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विकास टाइम्स|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] कुल १०९ मध्ये ७४ सिट प्राप्त गरेको थियो<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यस्तो थियो २०१५ सालमा आमचुनावको रौनक|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/69490|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२६ मे २०२१}}</ref> भने कोइराला नेपालको २२औँ प्रधानमन्त्री बनेका थिए। बिपी कोइरालाको बारेमा ‘राजद्रोही राजनेता’ नामक डकुमेन्ट्री फिल्म निर्माण भएको छ । डकुमेन्ट्री फिल्ममा नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बिपी कोइराला आफूमाथि लागेका आठ राजद्रोहसम्बन्धी मुद्दाको प्रवाह नगरी स्वदेश फर्किएको र जनमत सङ्ग्रहको घोषणा भएको कुरा उल्लेख गरिएको छ । स्वदेश फर्किएपछि कसरी बिपी राजनेता बन्न सफल भए भन्ने कुरा पनि डकुमेन्ट्रीमा देखाइएको छ । नेपालको स्वाधीनता कसरी जोगियो भन्ने बारेमा पनि यस डकुमेन्ट्रीमा उतारिएको छ । डकुमेन्ट्री संपादन मान बहादुर थापा ले गरेका हुन भने छायांकन ओमा कार्की ले गरेकी हुन https://english.makalukhabar.com/2022/03/49817/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240219040740/https://english.makalukhabar.com/2022/03/49817/ |date=2024-02-19 }} ===वैदेशिक सम्बन्ध=== [[चित्र:Bishweshwar Prasad Koirala - David Ben Gurion 1960.jpg|thumb|250px|[[इजरायल]] भ्रमणको क्रममा विश्वरप्रसाद कोइराला र इजरायली प्रधानमन्त्री [[डेभिड बेन-गुरियन|डेभिड बेन गुरियन]]]] प्रधानमन्त्री कालमा उनले संयुक्त राष्ट्रसङ्घ, भारत तथा चीनको मैतृपूर्ण भ्रमण गरेका थिए। प्रधानमन्त्री [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]]ले २०१६ फागुन २८ देखि चैत ११ सम्म चीनको भ्रमण गरेका थिए। त्यसबेला उनले [[जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रधानमन्त्री|चिनियाँ प्रधानमन्त्री]] [[चाउ एन लाई]]लाई नेपाल भ्रमणको निम्तो दिएर नेपाल आएका थिए। त्यस लगत्तै २०१७ वैशाख १४ देखि १७ सम्म [[चाउ एन लाई]]ले दोस्रो पटक नेपालको भ्रमण गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज ३९ औं विपी कोइराला स्मृति दिवस, मेलमिलापको नीति आज उत्तिकै सान्दर्भिक|युआरएल=https://www.nayapage.com/archives/328464|कार्य=|प्रकाशक=नयाँ पेज|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुलाई २०२२}}</ref> उनले त्यसबेला नेपाली संसद्‌का दुवै सदनको संयुक्त बैठकलाई सम्बोधन पनि गरेका थिए। त्यसै क्रममा २०१६ वैशाख १६ मा [[चीन-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि|नेपाल र चीनबीच शान्ति तथा मैत्री सन्धि]]मा हस्ताक्षर भएको थियो। उक्त सन्धिमा नेपालका तर्फबाट बीपी कोइराला र चीनका तर्फबाट [[चाउ एन लाई|चाउ एनलाई]]ले हस्ताक्षर गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-49612844|title=दौत्य सम्बन्धको छ दशकमा चीनबाट नेपालमा भएका उच्चस्तरीय भ्रमणहरू|website=[[बीबीसी नेपाली]]|access-date=७ सेप्टेम्बर २०१९}}</ref> === भूमिसुधार === प्रधानमन्त्रीत्वकालमा उनले बिर्ता उन्मूलन गरी ‘जग्गा जोत्नेको हुनुपर्छ’ भन्ने भूमिसुधार कार्यक्रम लागु गराएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी केेमा चुके, केेमा चुकेनन्?|युआरएल=https://www.setopati.com/blog/14620/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> वास्तवममा भुमिसुधार विपी कोइरालाको आर्थिक सिद्धान्तको परिणाम थियो । सुरुमा विपी राजनीतिमा लोकतान्त्रीक विचारको पक्षपाती भएपनि अर्थतन्त्रमा भने मार्क्सेली विचारबाट प्रभावित थिए । भुमिसुधार गरेर वास्तविक किसानलाई जमिन वितरण गर्नु पर्छ भन्ने उनको विचार थियो । त्यसो गर्दा औद्योगिक विकासको लागि जगेडा श्रमशक्ति प्राप्त हुन्छ भन्ने उनकी विचार थियो । उनको विचार थियो- उत्पादनको विपुलतालाई वितरण गरेर नै समाजवादी व्यवस्था लागू गर्न सकिन्छ । उनले स्पष्ट शव्दमा भनेका थिए - समाजवाद भनेको गरिबीको वितरण होइन । एक एक चम्चा दूध वितरण गर्नु समाजवाद होइन । यसरी औद्योगिक पुँजिवादको विकासद्वारा ठूलो पैमानामा उत्पादन गर्ने र न्यायोचित वितरण गरेर समाजवाद ल्याउन सकिन्छ भन्ने विपीको विचार थियो । तर पछिल्लो समयमा भने उनले उच्चस्तरीय प्रविधीको प्रयोगद्वारा उत्पादन वृद्धि गर्ने नीति छोडिदिए । उनी गान्धीको आर्थिक सिद्धान्तबाट प्रभावित भए । मानवीय श्रममा आधारित मध्यमस्तरको प्रविधीको प्रयोगद्वारा उत्पादन गर्ने नीतिमा जोड दिए ।अमेरिका र युरोपको प्रगती एशिया र अफ्रिकी देशहरुको कच्चा पदार्थको उपभोगको कारण मात्र सम्भव भएको तर्क राख्दै पुरै संसारले त्यति नै उपभोग गर्ने हो भने संसारकोश्रोतले नपुग्ने तर्क गर्दै सादा जीवनको आवश्यकतामा जोड दिए । यसरी उनी पर्यावरणमैत्री मानव विकासको आर्थिक नीतिको वकालत गर्ने बिन्दुमा जीवनको उत्तरार्द्धमा पुगेको देखिन्छ । === सरकार विघटन र कैद === वि.सं. २०१७ साल पुस १ मा, [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले आफ्नो विशेष अधिकार प्रयोग गरेर नेपालको तत्कालिन संविधान, सरकार तथा कोइराला नेतृत्वको सरकार भङ्ग गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=२०१७ साल पुस १ : कुहिरो लागेको त्यो दिन राजा महेन्द्रले कसरी गरेका थिए 'कु'?|युआरएल=https://nepallive.com/story/192661|कार्य=|प्रकाशक=नेपाल लाइभ|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> त्यसपछि उनलाई कैद गरिएको थियो र कुनै मुद्दा बिना नै ८ वर्षसम्म कैदमा राखिएको थियो। वि.सं २०२४ मा उनलाई बनारस निर्वासनमा जान दिइएको थियो। वि.सं २०३२ मा उनी नेपाल फर्के तर तत्कालीन नेपाल सरकारले उनलाई देश द्रोहको अभियोगमा कैद गरेको थियो। अन्तर्राष्ट्रिय दबाबका कारण २०३४ मा उनका विरुद्ध लगाइएका सबै अभियोगहरू सरकारले फिर्ता लिएको थियो। २०३६ सालको आन्दोलन बेला उनलाई आफ्नै निवासमा नजर बन्द गरेर राखिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बीपीलाई स्मरण गर्दा ……|युआरएल=https://www.himalpost.com/bpkoirala/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हिमाल पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> ==साहित्यिक योगदान== [[चित्र:Bishweshwar Prasad Koirala.png|thumb|विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको स्केचचित्र]] प्रसिद्ध राजनीतिज्ञ, प्रजातान्त्रिक समाजवादका चिन्तक एवम् प्रयोक्ता विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला स्वतन्त्र रूपमा उत्कृष्ट साहित्य सिर्जना गरेर नेपाली वाङमयमा नयाँ चिन्तन, नयाँ आयाम, नयाँ परम्परा र शैली दिएर सदाका निम्ति अमर बनेका छन्। कोइराला नेपाली आख्यानमा मनोविश्लेषण भित्र्याउन पहिलो आख्यानकार समेत हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=वीपी कोइराला : नेपाली आख्यानमा मनोविश्लेषण भित्र्याउने पहिलो आख्यानकार|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/253085/2022/7/22/bp-koirala-|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ जुलाई २०२२}}</ref> ===उपन्यास=== *'''''[[तीन घुम्ती (उपन्यास)|तीन घुम्ती]]''''': यसमा नारीका तीन रुप प्रेमिका, पत्नि र आमा को चित्रण गरिएको छ। एउटी नारीको तीनवटा छुट्टा छट्टै निर्णय बाबु आमाको इच्छा विपरित प्रेम विवाह, पतिको अनुपस्थितिमा परपुरुषसग यौनत्रिप्ति र सन्तान प्राप्ति, पतिबाट अस्वीक्रित भएपछि छोरी लिएर एक्लै बस्ने निर्णय मा आधारित उपन्यास हो। यी तिनवटै निर्णयमा आफ्नो अस्तित्व जोगाउन एउटी नारीले गरेको सङ्घर्षको कथा हो तीन घुम्ती। *'''''[[सुम्निमा (उपन्यास)|सुम्निमा]]''''': यो दुई भिन्न संस्कृतिको समन्वय,सम्मिस्रण गाथा हो। आर्य संस्कृतिमा आबद्ध सोमदत्त र पुलोमा पुत्रप्राप्तिका निम्ति शाष्त्रसम्मत अनुष्ठान अनुसार यौनसम्पर्क राख्छन्। तर प्रेमबिनाको जर्बजस्ती यौनमिलनले मात्र गर्भ नरहने बरु मानसकुण्ठा र विकृतिको विकास हुने तथ्य यसमा प्रस्ट पारिएको छ। पूजापाठ एवं आध्यात्मिक आचरणको परिपालन गर्ने आडम्बरद्वारा भौतिकतालाई विर्सन खोजियो भने सुख शान्ति मिल्दैन। स्वच्छन्द विचरण गर्ने किराँत पुत्री सुम्निमा सँधै खुशी देखिन्छे, आनन्दमा रमाउँछे। प्रेमले मानिसलाई शारिरीक रूपले टाढा भए तापनि मानसिक रूपले नजिकअनुभुत गराउँछ भन्ने यो उपन्यासको सार हो। सुम्निमा किराँत धर्मावलम्बीहरू द्वारा विवादमा ल्याइएको उपन्यास हो। सुम्निमा तथा पारोहाङ्ग किराँत धर्मका देवताहरू भएकाले उनीहरूलाई उपन्यासको पात्रको रूपमा प्रस्तुत गरी अपमान गरेको किराँतहरूको आरोप छ। *''''[[नरेन्द्र दाइ|नरेन्द्रदाइ]]'''': नरेन्द्रदाइ एक मनोवैज्ञानिक उपन्यास हो। एउटा पुरुषका पत्नि र प्रेमिका दुई छुट्टा छुट्टै सम्बन्धका दुई स्त्रीहरू बीचको कथा हो। नायक नरेन्द्रलाई पत्नि गौरी र प्रेमिका मुनरियाले समान अधिकारसाथ सेवा गरेको र दुवैको आ आफ्ना ठाउँमा स्वतन्त्र अस्तित्व स्विकारिएको छ। पतिको प्रेम नपाए पनि पतिसेवामा अटल रहने आदर्श पत्नि र सामाजिक ग्रार्हस्थ सम्बन्धमा नअटाएर पनि प्रेम र सद्भावले गर्दा प्रेममा लीन रहने प्रेमिका - दुई भिन्न चरित्रका नारीको जीवन्त गाथा छ नरेन्द्र दाइ उपन्यासमा। *'''''[[मोदिआइन]]''''' : यो सानो आकारको तर महत्त्वपूर्ण उपन्यास हो। हजारौँ वर्षअघिको महाभारतीय युद्धकथा यसको विषयवस्तु हो। त्यस युद्धमा लाखौं विधवा नारीको प्रेतात्मा प्रतिनिधि नारीका रूपमा मोदिआइन प्रस्तुत उपन्यासकी प्रमुख पात्रलाई विचित्रता साथ संयोजन गरिएको छ। युद्धको परित्याग र शान्ति स्थापना यसको सन्देश हो। अर्जुनलाई प्रेरित गरेर त्यत्रो युद्ध गराए कृष्णले तर आखिर सबैले छोडेर जानुपर्‍यो। त्यत्रो नरसंहारक युद्धको उपलब्धी के त ? वि.पी. को चिन्तन विश्लेषण यस उपन्यासमा प्रस्ट छ – युद्धत्याग अनि शान्ति स्थापना। *'''''[[हिटलर र यहूदी (उपन्यास)|हिटलर र यहुदी]]''''' : जर्मन तानाशाह हिटलरले लाखौं निर्दोष यहुदीहरूलाई ग्याँस च्याम्बरमा थुनेर मारेको घटनाको आधारमा यो उपन्यास लेखिएको छ। कृष्ण र हिटलरलाई तुलनीय छटा देखाएर पूर्वीय मान्यतामै द्वन्द सृजना गरिएको छ र यो उपन्यासको नाम अनुसार ऐतिहासिक पृष्ठभूमिको झलकले भरिएको पनि छ। हिटलरले गरेको नरसंहार र युद्ध भयङ्करता देखाएर यसमा पनि शान्ति मूल आधार हो भन्ने कुरा प्रस्ट पारिएको छ। *'''''[[बाबु, आमा र छोरा]]''''' : यो प्रकाशनका दृष्टिले पनि अन्तिम उपन्यास हो। यसमा नाम अनुसार नै तीन पात्रहरूको सम्बन्धको चित्रण गरिएको छ। बडो विचित्र र नेपाली समाजमा नपच्ने खालको कथाशृङ्खला छ यसमा – आफ्नै छोराकी गर्भवती प्रेमिकासँग बाबुको दोश्रो बिहे भई बाबुकी पत्नीको स्थान लिनु। यस उपन्यासमा यी तीनवटै पात्रहरूको मानसद्वन्द र यौन मनोविश्लेषणको चित्रण गरिएको छ। प्रेमको त्रिकोणात्मकतासँगै यौनसमस्याको अप्रेसन गर्ने कार्य भएको छ यस उपन्यासमा। तर यस प्रकारको प्रस्तुति नेपाली समाजको त कुरै भएन, युरोपेली समाजमा पनि पाच्य हुन गाह्रो छ। ===कथा=== *''''[[दोषी चश्मा (कथा)|दोषी चश्मा]]''''<ref>भाषा/साहित्य, समीक्षा, शिवप्रसाद भट्टराई, गोरखापत्र</ref> *''''[[श्वेतभैरवी]]'''' ===जीवनी=== *''''[[आफ्नो कथा]]'''' *''''[[जेल जर्नल]]'''' ==विरासत== उनको स्मृतिमा निम्न संस्थाहरू स्थापना भएका छन्: १. वि.सं २०४८ मा [[वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|बिपी कोइराला नेपाल स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान]], भारत र नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूले दुई देशबीचको समझदारी र मित्रतालाई निरन्तर पालनपोषण र थप प्रवर्द्धन गर्न राष्ट्रसेवक, सञ्चारकर्मी आदिलाई उपलब्ध गराएर सरकार–देखि सरकारी स्तरमा गरिने सामान्य सहयोग र अन्तरक्रियालाई परिपूर्ति गर्ने उद्देश्यका साथ स्थापना गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान|युआरएल=https://www.healthpostnepal.com/tag/%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A5%8D%E0%A4%AF-%E0%A4%B5/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=हेल्थ पोस्ट नेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> २. वि.सं २०४८ मा, विपी कोइराला मेमोरियल प्लानेटेरियम तथा अब्जरभेटरी र विज्ञान सङ्ग्रहालय विकास समितिको स्थापना गरी नेपालमा खगोल र ब्रह्माण्ड विज्ञानको क्षेत्रमा अनुसन्धानात्मक गतिविधि सञ्चालन गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://moste.gov.np/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81/Planetorium|title=B.P. Koirala Memorial Planetorium, Observatory and Science Museum Development Board|access-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723231854/http://moste.gov.np/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81/Planetorium|archive-date=23 July 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723231854/http://moste.gov.np/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%81/Planetorium |date=23 July 2015 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://sciencemuseum.gov.np/planetarium/|title=वी.पी. कोइराला मेमोरियल प्लानेटेरियम तथा अब्जरभेटरी र विज्ञान सङ्ग्रहालय विकास समिति}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220504102221/https://sciencemuseum.gov.np/planetarium/ |date=2022-05-04 }}</ref> ३. बी. पी. कोइराला स्मृति ट्रष्टको स्थापना वि.सं २०५७ मा स्वर्गीय बी. पी. कोइरालाको स्मृतिमा भएको थियो। नेपाल सरकारले रोयल्टी सङ्कलन गर्ने, प्रतिलिपि अधिकार दाबी गर्ने र बी. पी. कोइरालासम्बन्धी कानुनी अनुमति दिने यो एक मात्र कानूनी संस्था हो। यस ट्रस्टले नेपाल सरकारबाट आर्थिक सहयोग प्राप्त गर्ने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी कोइराला स्मृति ट्रस्ट|युआरएल=https://farakdhar.com/tag/%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80-%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%83%E0%A4%A4%E0%A4%BF-%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F/|कार्य=फरकधार|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> ४. २०५१ पुष १४ मा, उनको स्मृतिमा [[वि.पी. कोइराला क्यान्सर अस्पताल|बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल]]को स्थापना चितवनको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]मा गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल|युआरएल=http://bpkmch.org.np|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ मार्च २०२२}}</ref> साथै नेपालमा उनको निस्वार्थ योगदानको स्मरण गर्नका लागि नेपाल बाहिर पनि विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गर्ने गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=http://himalayatv.com/news/2015/07/22/country-remembers-bp-koirala-for-his-contribution/:en|title=Country remembers BP Koirala for his contribution|access-date=23 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724001750/http://himalayatv.com/news/2015/07/22/country-remembers-bp-koirala-for-his-contribution/:en|archive-date=24 July 2015|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724001750/http://himalayatv.com/news/2015/07/22/country-remembers-bp-koirala-for-his-contribution/:en |date=24 July 2015 }}</ref><ref>{{cite web |url= http://www.spotlightnepal.com/News/Article/nepal-india-bp-koirala |title= B.P. Koirala remembered Indian ambassador Rae highlighted B.P. Koirala's contribution |work= SpotlightNepal.com }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.spotlightnepal.com/News/Article/B-P--Koirala%E2%80%99s-National-Reconciliation-Relevant-Fo |title=B.P. Koirala's National Reconciliation Relevant Forever |access-date=23 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150723222604/http://www.spotlightnepal.com/News/Article/B-P--Koirala%E2%80%99s-National-Reconciliation-Relevant-Fo |archive-date=23 July 2015 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723222604/http://www.spotlightnepal.com/News/Article/B-P--Koirala%E2%80%99s-National-Reconciliation-Relevant-Fo |date=23 July 2015 }}</ref> == निधन == नेपालकका [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|पहिलो जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री]] एवम् प्रसिद्ध साहित्यकार विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको निधन २०३९ साउन ६ गते भएको थियो। उनको अन्त्येष्टिमा झन्डै ५० लाख मानिसहरू उपस्थित भएका थिए।{{cn}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको पहिलो प्रतिनिधिसभा (२०१५) का सदस्यहरू]] * [[कोइराला परिवार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} https://www.prasashan.com/2017/01/30/14375/ ==बाह्य कडीहरू== # [http://www.majheri.com/taxonomy/term/794 विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका रचनाहरू (मझेरी डट कममा)] {{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम| पहिले=[[सुवर्ण शमशेर राणा]]| पद=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]| अवधि=२०१६ जेठ १३ &ndash; २०१७ पुष १२| पछि= [[तुल्सी गिरी|तुलसी गिरी]] }} {{पदक्रम| पहिले=[[मातृकाप्रसाद कोइराला|मातृका प्रसाद कोइराला]]| पद=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]को सभापति| अवधि=??| पछि=[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]| }} {{बाकस-अन्त्य}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका कृतिहरू}} {{नेपाली भाषाका साहित्यकारहरू}} {{DEFAULTSORT:कोइराला, विश्वेश्वर प्रसाद}} [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाल भाषाका साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:कोइराला परिवार]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका परराष्ट्र मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:निर्वासित नेपालीहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] १७. https://www.prasashan.com/2017/01/30/14375/ 614yy4hpahdjhxm47fugwk5unz3vfts 0 10938 1368485 1365581 2026-08-05T15:12:36Z ~2026-43163-96 80144 /* विधायिका */ 1368485 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = नेपाल सरकार | type = | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = | logo_width = | logo_caption = | seal = | seal_width = 120 | seal_caption = नेपालको प्रतीक चिह्न | picture = Flag of Nepal.svg | picture_width = 120 | picture_caption = नेपालको झण्डा | formed = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} OR {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --> | preceding1 = | preceding2 = <!-- (etc.) --> | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल|सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल]] | headquarters = [[सिंहदरबार]], [[काठमाडौँ]] | coordinates = <!--{{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}}--> | motto = | employees = | budget = | minister1_name = [[बालेन शाह]] | minister1_pfo = [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] | minister2_name = | minister2_pfo = <!-- (etc.) --> | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = <!-- (etc.) --> | chief1_name = [[सुमनराज अर्याल|सुमनराज अर्याल]] | chief1_position = [[नेपाल सरकारका मुख्य सचिव|नेपाल सरकारको मुख्यसचिव]] | chief2_name = | chief2_position = <!-- (etc.) --> | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | agency_type = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = <!-- (etc.) --> | keydocument1 = <!-- (etc.) --> | website = {{URL|nepal.gov.np|नेपाल.गव.एनपी}} | footnotes = | map = | map_width = | map_caption = }} {{Politics of Nepal}} '''नेपाल सरकार''' [[नेपाल]]को कार्यकारी निकाय र केन्द्रीय सरकार हो। सन् २००६ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाली राजतन्त्र]]को उन्मूलन हुनु अघि (सन् २००८ मा नेपालमा गणतन्त्रको स्थापना भएको थियो) नेपाल सरकारलाई आधिकारिक रूपमा '''श्री ५ को सरकार'''(''His Majesty's Goverment'') भनेर चिनिन्थ्यो। वर्तमान व्यवस्था अनुसार नेपाल सरकारको [[राष्ट्रप्रमुख]]को जिम्मेवारी [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को हुन्छ भने कार्यकारी प्रमुखको पदमा प्रधानमन्त्री आसिन रहन्छन्। राष्ट्रपतिको भूमिका धेरै हदसम्म औपचारिक हुन्छ किनभने सरकारको कामकाज पूर्णतया [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद]]द्वारा नियुक्त प्रधानमन्त्रीद्वारा व्यवस्थित हुन्छ। संवैधानिक निकायका प्रमुखहरूको नियुक्ति संवैधानिक परिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिले गर्ने गर्छन् भने नेपालको प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा [[नेपालको महान्यायाधिवक्ता|महान्यायाधिवक्ता]]को नियुक्ति राष्ट्रपतिले गर्ने व्यवस्था रहेको छ। == इतिहास == === पुरानो भारदारी सरकार === [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल अधिराज्यमा]] सरकारको '''भारदार''' भनेर चिनिने पूर्व [[गोरखा राज्य|गोरखा पहाडी राज्य]]को सल्लाहकार राज्य अङ्गबाट सञ्चालित थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} यी भरदारहरू उच्च जाति र राजनीतिक रूपमा प्रभावशाली परिवारबाट आएका थिए। भरदारहरूले राज्यको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कार्यहरूका लागि पार्षद्, मन्त्री र कूटनीतिज्ञहरूको रूपमा राज्यमा सल्लाहकार निकायको गठन गरेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} त्यहाँ कुनै पनि सफल गठबन्धन सरकार थिएन किनकि अदालती राजनीति ठूला गुट प्रतिद्वन्द्वी, लगातारको षड्यन्त्र र कानुनी निष्कासनको सट्टा हत्याका माध्यमबाट प्रतिद्वन्द्वी भरदार परिवारलाई बहिष्कारबाट प्रेरित गरिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} अर्को कारण सन् १७७७ र सन् १८४७ को बीचमा शासन गर्ने राजा नाबालिग भएकाले अराजकीय शासनको स्थापना भएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} सरकारलाई शासकहरू, मुख्तियारहरू र बलियो आधारभूत समर्थनका साथ राजनीतिक गुटहरूको गठबन्धनद्वारा नियन्त्रित भएको भनिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} १८औँ शताब्दीको अन्त्यमा, केन्द्रीय राजनीतिमा नियमित रूपमा दुई उल्लेखनीय राजनीतिक गुट, [[थापा वंश|थापा]] र [[पाँडे वंश|पाँडे]]हरूको प्रभुत्व थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} इतिहासकार तथा समकालीन लेखक [[फ्रान्सिस ह्यामिल्टन]]का अनुसार नेपाल सरकार निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश गरेको थियो जसमा * १ [[चौतारिया]] * ४ [[काजी]] * ४ सरदार * २ सुबेदार * १ खजाञ्ची * १ कपरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} लेखक रेग्मीका अनुसार नेपाल सरकारमा निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश रहेको थियो जसमा * ४ चौतारिया * ४ [[काजी]] * ४ सरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} पछि, सन् १७९९ मा राजा [[रणबहादुर शाह]]ले नाबालक छोरालाई सिंहासन त्याग गरेपछि सङ्ख्या फरक फरक थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} राजा रणबहादुर शाहको ताम्र शिलालेख अनुसार ९५ भरदारहरू थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} सन् १७९४ मा, राजा [[रणबहादुर शाह]]को उमेर पुगेपछि उनले सबैभन्दा पहिले सरकारको पुनर्गठन गरि आफ्नो काका, नेपालका राजकुमार [[बहादुर शाह]]लाई सरकारको कुनै पनि मुख्य पदमा आधिकारिक भूमिका दिएनन्।{{Sfn|Acharya|2012|p=14}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} रण बहादुरले नियुक्त गरेका चार काजीहरू मध्ये त्यस बखतका सबैभन्दा प्रभावशाली रहेका [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]लाई [[मूलकाजी]] पदमा नियुक्त नगरेर [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} कीर्तिमान [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्न्यात]]को उत्तराधिकारीको रूपमा मूलकाजीको पदभार सम्हालेका थिए{{Sfn|Karmacharya|2005|p=56}} राजकुमार बहादुर शाहलाई तत्कालीन राजा रणबहादुर शाहको उत्तराधिकारी [[क्षेत्री]] रानी [[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्ण प्रभा देवी]]को सन्तान राजकुमार रणोद्योत शाहलाई मूल चौतारिया बनाएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} सन् १७९४ मा मूलचौतारिया राजकुमार बहादुर शाहको पतनपछि राष्ट्रको प्रशासनिक र कार्यकारी अधिकार काजीहरूसँग आएको थियो। कीर्तिमान सिंहको सन् १८०१ सेप्टेम्बर २८ मा गोप्य रूपमा [[महारानी राज राजेश्वरी|राज राजेश्वरी देवी]]को{{Sfn|Acharya|2012|p=34}} समर्थकहरूद्वारा हत्या गरिएपछि उनको भाइ [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिइएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012|p=35}} केही समयपछि [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डेलाई]] रानी राजराजेश्वरीले मूलकाजीको रूपमा नियुक्त गरेकी थिइन्।{{Sfn|Pradhan|2012|p=14}} निर्वासित रहेका राजा [[रणबहादुर शाह]] सन् १८०४ मा स्वदेश फर्कने तयारी गरेपछि, उनले तत्कालीन मूलकाजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत धेरै सरकारी अधिकारीहरूलाई गिरफ्तार गरे र वर्तमान सरकारलाई बर्खास्त गरेका थिए। उनले '''[[मुख्तियार]]''' (मुख्य अधिकारी) को पद ग्रहण गरेर नेपालको प्रशासन चलाएका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=54}}{{Sfn|Nepal|2007|p=57}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=15}} पक्षधर अधिकारीहरूको समूह बनाई नयाँ सरकार गठन गरिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]लाई दोस्रो काजी बनाइयो; [[रणजीत पाँडे|रणजित पाण्डे]], जो भीमसेनका भाइका ससुरा थिए, मूलकाजी बनेका थिए; रणबहादुरका सौतेनी भाइ [[शेरबहादुर शाह]]लाई मूल चौतारिया बनाइएको थियो; जबकि [[रङ्गनाथ पौडेल]]लाई राजगुरु (शाही आध्यात्मिक गुरु) बनाएको थियो।{{Sfn|Nepal|2007|p=58}}{{Sfn|Acharya|2012|p=55}} सन् १८०६ अप्रिलमा, मूलचौतारिया शेरबहादुर शाह र मुख्तियार रण बहादुर शाहबीच खिचलो उत्पन्न भएपछि सन् १८०६ अप्रिल २५ को रातमा त्रिभुवन खवासको घरमा बैठक हुँदै गर्दा{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007|p=62}} लगभग बेलुका १० बजे हताश भएर शेरबहादुरले तरवार निकालेर रणबहादुर शाहलाई नजिकैका दरबारी तथा भीमसेनका सहयोगीहरू [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|बलनरसिंह कुँवर]]ले काट्नुअघि मारेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=67}}{{Sfn|Nepal|2007}} रणबहादुर शाहको हत्याले [[भण्डारखाल पर्व|भण्डारखाल]] (काठमाडौँ दरबारको पूर्वमा रहेको शाही बगैँचा) र विष्णुमती नदीको किनारमा ठूलो नरसंहार सुरु भएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007}} अराजकता फाइदा उठाउँदै काजी भीमसेनले ५५ वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई आफ्नो फाइदाको लागि मारेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=16}} त्यसपछि भीमसेनलाई नेपालको मुख्तियार घोषित गरियो र नाबालिग राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को शाही जनादेशबाट नयाँ सरकारको नेतृत्व गरेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=71}} == राष्ट्रप्रमुख == {{Main|नेपालका राष्ट्रपति|नेपालका उपराष्ट्रपति}} * [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] : [[रामचन्द्र पौडेल]] * [[नेपालको उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]] : [[राम सहाय यादव]] == कार्यकारी == {{main|नेपालको मन्त्रिपरिषद्}} * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] : बालेन्द्र शाह * [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]] : सुमनराज अर्याल == विधायिका == {{main|नेपालको सङ्घीय संसद}} * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाका सभामुख]] : डोल प्रसाद अर्याल * [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] अध्यक्ष : गणेशप्रसाद तिमिल्सिना <ref>{{Cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-03-14/timilsina-officially-elected-as-na-chairperson.html|title=Timilsina officially elected as NA chairperson|accessdate=9 September 2018}}</ref> == न्यायपालिका == * [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]को [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधानन्यायाधीश]] : [[चोलेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.|डा. मनोजकुमार शर्मा]] == नेपालका सरकारी निकायहरू == === मन्त्रालयहरू === {| class="wikitable sortable" |- ! क्र.स. ! पद ! मन्त्रीहरू ! वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१ | '''[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपाल सरकारका प्रधानमन्त्री]]''' |श्री [[बालेन शाह]] (बालेन्द्र शाह) |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२ | [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री | [[सुधन गुरुङ]] |[https://www.moha.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३ | [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[विक्रम तिमिल्सिना]] |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |४ | [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५ | भुमी व्यवस्था, सहकारी, [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[प्रतिभा रावल]] |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |६ | [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता]] मन्त्री |[[निशा मेहता]] |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |७ | [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[https://www.mof.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620074907/https://www.mof.gov.np/en/ |date=2021-06-20 }} |- | style="text-align:center;" |८ | [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |बालेन्द्र शाह |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |९ | [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[शिशिर खनाल]] |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |१० | [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|पुर्वाधार विकास]] मन्त्री |[[सुनिल लम्साल]] |[https://www.mopid.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |११ | [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |[[खडकराज पौडेल]] |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१२ | [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री | [[सोविता गौतम]] |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | style="text-align:center;" |१३ | शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल]] |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१४ | [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि, वन तथा पर्यावरण]] मन्त्री |[[गीता चौधरी]] |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१५ | [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका , लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक र सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[सीता बादी]] |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१६ | [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[गौरी कुमारी]] |[https://www.moics.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१७ | युवा, [[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, तथा रोजगार]] मन्त्री |[[रामजी यादव]] |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१८ | [[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन]] मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल|महावीर पुन]] |[https://www.moys.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118193145/https://moys.gov.np/ |date=2022-01-18 }} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Asia topic|suffix=&#160;सरकार|title=एसियाका सरकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] pwq03w6we0bsej0oeti4q3tcxgyxpn7 1368486 1368485 2026-08-05T15:14:30Z ~2026-43163-96 80144 /* विधायिका */ 1368486 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | agency_name = नेपाल सरकार | type = | nativename = | nativename_a = | nativename_r = | logo = | logo_width = | logo_caption = | seal = | seal_width = 120 | seal_caption = नेपालको प्रतीक चिह्न | picture = Flag of Nepal.svg | picture_width = 120 | picture_caption = नेपालको झण्डा | formed = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} OR {{Start date and age|YYYY|MM|DD}} --> | preceding1 = | preceding2 = <!-- (etc.) --> | dissolved = | superseding = | jurisdiction = [[नेपाल|सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल]] | headquarters = [[सिंहदरबार]], [[काठमाडौँ]] | coordinates = <!--{{coord|LATITUDE|LONGITUDE|type:landmark_region:US|display=inline,title}}--> | motto = | employees = | budget = | minister1_name = [[बालेन शाह]] | minister1_pfo = [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] | minister2_name = | minister2_pfo = <!-- (etc.) --> | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = <!-- (etc.) --> | chief1_name = [[सुमनराज अर्याल|सुमनराज अर्याल]] | chief1_position = [[नेपाल सरकारका मुख्य सचिव|नेपाल सरकारको मुख्यसचिव]] | chief2_name = | chief2_position = <!-- (etc.) --> | chief3_name = | chief3_position = | chief4_name = | chief4_position = | chief5_name = | chief5_position = | chief6_name = | agency_type = | chief6_position = | chief7_name = | chief7_position = | chief8_name = | chief8_position = | chief9_name = | chief9_position = | parent_department = | parent_agency = | child1_agency = | child2_agency = <!-- (etc.) --> | keydocument1 = <!-- (etc.) --> | website = {{URL|nepal.gov.np|नेपाल.गव.एनपी}} | footnotes = | map = | map_width = | map_caption = }} {{Politics of Nepal}} '''नेपाल सरकार''' [[नेपाल]]को कार्यकारी निकाय र केन्द्रीय सरकार हो। सन् २००६ मा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाली राजतन्त्र]]को उन्मूलन हुनु अघि (सन् २००८ मा नेपालमा गणतन्त्रको स्थापना भएको थियो) नेपाल सरकारलाई आधिकारिक रूपमा '''श्री ५ को सरकार'''(''His Majesty's Goverment'') भनेर चिनिन्थ्यो। वर्तमान व्यवस्था अनुसार नेपाल सरकारको [[राष्ट्रप्रमुख]]को जिम्मेवारी [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को हुन्छ भने कार्यकारी प्रमुखको पदमा प्रधानमन्त्री आसिन रहन्छन्। राष्ट्रपतिको भूमिका धेरै हदसम्म औपचारिक हुन्छ किनभने सरकारको कामकाज पूर्णतया [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद]]द्वारा नियुक्त प्रधानमन्त्रीद्वारा व्यवस्थित हुन्छ। संवैधानिक निकायका प्रमुखहरूको नियुक्ति संवैधानिक परिषद्को सिफारिसमा राष्ट्रपतिले गर्ने गर्छन् भने नेपालको प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा [[नेपालको महान्यायाधिवक्ता|महान्यायाधिवक्ता]]को नियुक्ति राष्ट्रपतिले गर्ने व्यवस्था रहेको छ। == इतिहास == === पुरानो भारदारी सरकार === [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल अधिराज्यमा]] सरकारको '''भारदार''' भनेर चिनिने पूर्व [[गोरखा राज्य|गोरखा पहाडी राज्य]]को सल्लाहकार राज्य अङ्गबाट सञ्चालित थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} यी भरदारहरू उच्च जाति र राजनीतिक रूपमा प्रभावशाली परिवारबाट आएका थिए। भरदारहरूले राज्यको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कार्यहरूका लागि पार्षद्, मन्त्री र कूटनीतिज्ञहरूको रूपमा राज्यमा सल्लाहकार निकायको गठन गरेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} त्यहाँ कुनै पनि सफल गठबन्धन सरकार थिएन किनकि अदालती राजनीति ठूला गुट प्रतिद्वन्द्वी, लगातारको षड्यन्त्र र कानुनी निष्कासनको सट्टा हत्याका माध्यमबाट प्रतिद्वन्द्वी भरदार परिवारलाई बहिष्कारबाट प्रेरित गरिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} अर्को कारण सन् १७७७ र सन् १८४७ को बीचमा शासन गर्ने राजा नाबालिग भएकाले अराजकीय शासनको स्थापना भएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} सरकारलाई शासकहरू, मुख्तियारहरू र बलियो आधारभूत समर्थनका साथ राजनीतिक गुटहरूको गठबन्धनद्वारा नियन्त्रित भएको भनिएको थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} १८औँ शताब्दीको अन्त्यमा, केन्द्रीय राजनीतिमा नियमित रूपमा दुई उल्लेखनीय राजनीतिक गुट, [[थापा वंश|थापा]] र [[पाँडे वंश|पाँडे]]हरूको प्रभुत्व थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=9}} इतिहासकार तथा समकालीन लेखक [[फ्रान्सिस ह्यामिल्टन]]का अनुसार नेपाल सरकार निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश गरेको थियो जसमा * १ [[चौतारिया]] * ४ [[काजी]] * ४ सरदार * २ सुबेदार * १ खजाञ्ची * १ कपरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} लेखक रेग्मीका अनुसार नेपाल सरकारमा निम्नलिखित मुख्य पदहरू समावेश रहेको थियो जसमा * ४ चौतारिया * ४ [[काजी]] * ४ सरदार{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} पछि, सन् १७९९ मा राजा [[रणबहादुर शाह]]ले नाबालक छोरालाई सिंहासन त्याग गरेपछि सङ्ख्या फरक फरक थियो।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} राजा रणबहादुर शाहको ताम्र शिलालेख अनुसार ९५ भरदारहरू थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=8}} सन् १७९४ मा, राजा [[रणबहादुर शाह]]को उमेर पुगेपछि उनले सबैभन्दा पहिले सरकारको पुनर्गठन गरि आफ्नो काका, नेपालका राजकुमार [[बहादुर शाह]]लाई सरकारको कुनै पनि मुख्य पदमा आधिकारिक भूमिका दिएनन्।{{Sfn|Acharya|2012|p=14}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} रण बहादुरले नियुक्त गरेका चार काजीहरू मध्ये त्यस बखतका सबैभन्दा प्रभावशाली रहेका [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]लाई [[मूलकाजी]] पदमा नियुक्त नगरेर [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} कीर्तिमान [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्न्यात]]को उत्तराधिकारीको रूपमा मूलकाजीको पदभार सम्हालेका थिए{{Sfn|Karmacharya|2005|p=56}} राजकुमार बहादुर शाहलाई तत्कालीन राजा रणबहादुर शाहको उत्तराधिकारी [[क्षेत्री]] रानी [[महारानी सुवर्णप्रभा देवी|सुवर्ण प्रभा देवी]]को सन्तान राजकुमार रणोद्योत शाहलाई मूल चौतारिया बनाएका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=12}} सन् १७९४ मा मूलचौतारिया राजकुमार बहादुर शाहको पतनपछि राष्ट्रको प्रशासनिक र कार्यकारी अधिकार काजीहरूसँग आएको थियो। कीर्तिमान सिंहको सन् १८०१ सेप्टेम्बर २८ मा गोप्य रूपमा [[महारानी राज राजेश्वरी|राज राजेश्वरी देवी]]को{{Sfn|Acharya|2012|p=34}} समर्थकहरूद्वारा हत्या गरिएपछि उनको भाइ [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]लाई मूलकाजीको पद दिइएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012|p=35}} केही समयपछि [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डेलाई]] रानी राजराजेश्वरीले मूलकाजीको रूपमा नियुक्त गरेकी थिइन्।{{Sfn|Pradhan|2012|p=14}} निर्वासित रहेका राजा [[रणबहादुर शाह]] सन् १८०४ मा स्वदेश फर्कने तयारी गरेपछि, उनले तत्कालीन मूलकाजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत धेरै सरकारी अधिकारीहरूलाई गिरफ्तार गरे र वर्तमान सरकारलाई बर्खास्त गरेका थिए। उनले '''[[मुख्तियार]]''' (मुख्य अधिकारी) को पद ग्रहण गरेर नेपालको प्रशासन चलाएका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=54}}{{Sfn|Nepal|2007|p=57}}{{Sfn|Pradhan|2012|p=15}} पक्षधर अधिकारीहरूको समूह बनाई नयाँ सरकार गठन गरिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]लाई दोस्रो काजी बनाइयो; [[रणजीत पाँडे|रणजित पाण्डे]], जो भीमसेनका भाइका ससुरा थिए, मूलकाजी बनेका थिए; रणबहादुरका सौतेनी भाइ [[शेरबहादुर शाह]]लाई मूल चौतारिया बनाइएको थियो; जबकि [[रङ्गनाथ पौडेल]]लाई राजगुरु (शाही आध्यात्मिक गुरु) बनाएको थियो।{{Sfn|Nepal|2007|p=58}}{{Sfn|Acharya|2012|p=55}} सन् १८०६ अप्रिलमा, मूलचौतारिया शेरबहादुर शाह र मुख्तियार रण बहादुर शाहबीच खिचलो उत्पन्न भएपछि सन् १८०६ अप्रिल २५ को रातमा त्रिभुवन खवासको घरमा बैठक हुँदै गर्दा{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007|p=62}} लगभग बेलुका १० बजे हताश भएर शेरबहादुरले तरवार निकालेर रणबहादुर शाहलाई नजिकैका दरबारी तथा भीमसेनका सहयोगीहरू [[बम शाह]] र [[बालनरसिंह कुँवर|बलनरसिंह कुँवर]]ले काट्नुअघि मारेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=67}}{{Sfn|Nepal|2007}} रणबहादुर शाहको हत्याले [[भण्डारखाल पर्व|भण्डारखाल]] (काठमाडौँ दरबारको पूर्वमा रहेको शाही बगैँचा) र विष्णुमती नदीको किनारमा ठूलो नरसंहार सुरु भएको थियो।{{Sfn|Acharya|2012}}{{Sfn|Nepal|2007}} अराजकता फाइदा उठाउँदै काजी भीमसेनले ५५ वरिष्ठ अधिकारीहरूलाई आफ्नो फाइदाको लागि मारेका थिए।{{Sfn|Pradhan|2012|p=16}} त्यसपछि भीमसेनलाई नेपालको मुख्तियार घोषित गरियो र नाबालिग राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]को शाही जनादेशबाट नयाँ सरकारको नेतृत्व गरेका थिए।{{Sfn|Acharya|2012|p=71}} == राष्ट्रप्रमुख == {{Main|नेपालका राष्ट्रपति|नेपालका उपराष्ट्रपति}} * [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] : [[रामचन्द्र पौडेल]] * [[नेपालको उपराष्ट्रपति|उपराष्ट्रपति]] : [[राम सहाय यादव]] == कार्यकारी == {{main|नेपालको मन्त्रिपरिषद्}} * [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] : बालेन्द्र शाह * [[नेपालको मुख्य सचिव|मुख्य सचिव]] : सुमनराज अर्याल == विधायिका == {{main|नेपालको सङ्घीय संसद}} * [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभाका सभामुख]] : डोल प्रसाद अर्याल * [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] अध्यक्ष : नारायण प्रसाद दाहाल == न्यायपालिका == * [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]को [[नेपालको प्रधानन्यायाधीश|प्रधानन्यायाधीश]] : [[चोलेन्द्रशमशेर ज.ब.रा.|डा. मनोजकुमार शर्मा]] == नेपालका सरकारी निकायहरू == === मन्त्रालयहरू === {| class="wikitable sortable" |- ! क्र.स. ! पद ! मन्त्रीहरू ! वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१ | '''[[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपाल सरकारका प्रधानमन्त्री]]''' |श्री [[बालेन शाह]] (बालेन्द्र शाह) |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२ | [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री | [[सुधन गुरुङ]] |[https://www.moha.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३ | [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[विक्रम तिमिल्सिना]] |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |४ | [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ]] मन्त्री |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५ | भुमी व्यवस्था, सहकारी, [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्‍घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[प्रतिभा रावल]] |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |६ | [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता]] मन्त्री |[[निशा मेहता]] |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |७ | [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[https://www.mof.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620074907/https://www.mof.gov.np/en/ |date=2021-06-20 }} |- | style="text-align:center;" |८ | [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |बालेन्द्र शाह |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |९ | [[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[शिशिर खनाल]] |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |१० | [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|पुर्वाधार विकास]] मन्त्री |[[सुनिल लम्साल]] |[https://www.mopid.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |११ | [[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |[[खडकराज पौडेल]] |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१२ | [[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री | [[सोविता गौतम]] |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | style="text-align:center;" |१३ | शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल]] |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१४ | [[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि, वन तथा पर्यावरण]] मन्त्री |[[गीता चौधरी]] |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१५ | [[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका , लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक र सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[सीता बादी]] |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१६ | [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[गौरी कुमारी]] |[https://www.moics.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१७ | युवा, [[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, तथा रोजगार]] मन्त्री |[[रामजी यादव]] |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१८ | [[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन]] मन्त्री |[[सस्मित पोखरेल|महावीर पुन]] |[https://www.moys.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220118193145/https://moys.gov.np/ |date=2022-01-18 }} |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Asia topic|suffix=&#160;सरकार|title=एसियाका सरकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] 8fzmnnw51pw58gyaoh0c54fo9f8bdzm 0 15916 1368495 1322251 2026-08-06T03:25:15Z ~2026-43401-33 80154 1368495 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = भारत | image_flag = | alt_flag = | status = [[बेलायती साम्राज्य|साम्राज्यवादी राजनीतिक संरचना]] | p1 = मुगल साम्राज्य | p2 = कम्पनी राज | p3 = कोनबाउङ राजवंश | s1 = बर्मामा ब्रिटिस शासन | s2 = भारतीय अधिराज्य | s3 = पाकिस्तान अधिराज्य | image_map = British India (orthographic projection).svg | image_map_caption = बेलायती राजको नक्सा | official_languages = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] <br/> [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी ]] | government_type = [[बेलायती साम्राज्य|साम्राज्यवादी राजनीतिक संरचना]] | currency = [[भारतीय रुपैयाँ]] }} '''ब्रिटिस राज''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]] र [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्व एसिया]]मा [[ब्रिटिस क्राउन]]को शासन थियो; यसलाई [[भारत]]मा क्राउन शासन, वा भारतमा प्रत्यक्ष शासन पनि भनिन्छ, र यो सन् १८५८ देखि १९४७ सम्म चल्यो।<ref name="mcgregor">{{citation|last=McGregor|first=R. S.|author-link=R. S. McGregor|title=Oxford Hindi-English Dictionary|year=1993|page=860|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195638462|quote=''raj'' (noun, masculine): kingdom, realm, state, empire}}</ref> ब्रिटिस नियन्त्रणमा रहेको क्षेत्रलाई समकालीन प्रयोगमा सामान्यतया [[भारत]] भनिन्थ्यो र [[संयुक्त अधिराज्य]]द्वारा प्रत्यक्ष रूपमा प्रशासित क्षेत्रहरू समावेश गरियो, जसलाई सामूहिक रूपमा '''ब्रिटिस भारत''' भनिन्थ्यो, र आदिवासी शासकहरू द्वारा शासित क्षेत्रहरू, तर ब्रिटिस सर्वोच्चता अन्तर्गत, रियासतहरू भनिन्छ।<ref name="mansergh-UN-SanFrancisco">{{citation|last=Mansergh|first=Nicholas|author-link=Nicholas Mansergh|title=Constitutional relations between Britain and India|year=1974|url=https://books.google.com/books?id=DJkOAQAAMAAJ|access-date=19 September 2013|publisher=His Majesty's Stationery Office|location=London|page=xxx|isbn=9780115800160}} Quote: "[[Viceroy's Executive Council|India Executive Council]]: Sir [[Arcot Ramasamy Mudaliar]], Sir [[Firoz Khan Noon]] and Sir [[V. T. Krishnamachari]] served as India's delegates to the London Commonwealth Meeting, April 1945, and the U.N. San Francisco Conference on International Organisation, April–June 1945."</ref> यस क्षेत्रलाई कहिलेकाहीँ '''भारतीय साम्राज्य''' भनिन्थ्यो, यद्यपि आधिकारिक रूपमा होइन।<ref>{{citation|last1=Bowen|first1=H. V.|last2=Mancke|first2=Elizabeth|last3=Reid|first3=John G.|title=Britain's Oceanic Empire: Atlantic and Indian Ocean Worlds, C. 1550–1850|url=https://books.google.com/books?id=Oi9neJg39wcC&pg=PA106|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-02014-6|page=106}} </ref> == भौगोलिक सीमा == ब्रिटिस राज [[गोवा]] र [[पुदुच्चेरी|पोन्डिचेरी]] जस्ता अन्य [[युरोप|युरोपेली राष्ट्र]]हरूको सानो होल्डिङ बाहेक, लगभग सबै वर्तमान [[भारत]], [[पाकिस्तान]] र [[बङ्गलादेश]]मा विस्तार भयो।<ref name="British India geography">{{cite book|title=The Geography of British India, Political & Physical|year=1882|url=https://archive.org/details/geographybritis00smitgoog|website=Archive.org|publisher=UK Archives|access-date=2 August 2014}}</ref> [[हिमालय]] पहाडहरू, उर्वर बाढी मैदानहरू, [[सिन्धु गङ्गा मैदान|सिन्धु-गङ्गा मैदान]], लामो तटरेखा, उष्णकटिबंधीय सुख्खा जङ्गलहरू, सुक्खा उकालो र थार मरुभूमिहरू समावेश गरी यो क्षेत्र धेरै विविध छ।<ref>{{cite book|author=Baten, Jörg|title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present|date=2016|publisher=Cambridge University Press|page=247|isbn=978-1107507180}}</ref> फारसको खाडीका ट्रुसियल राज्यहरू र पर्शियन गल्फ रेसिडेन्सी अन्तर्गतका राज्यहरू सैद्धान्तिक रूपमा रियासतहरूका साथै ब्रिटिस भारतको प्रेसिडेन्सी र प्रान्तहरू सन् १९४७ सम्म थिए र [[नेपाली रुपैयाँ|रूपैया]]लाई आफ्नो मुद्राको एकाइको रूपमा प्रयोग गर्थे।<ref>{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious ..., Volume 6|publisher=Cosmo Publications|date=January 2002|page=1599|url=https://books.google.com/books?id=q5ZM0nZXZEkC&pg=PA1599|isbn=978-81-7755-257-7}}</ref> == इतिहास == [[१८५७ सिपाही विद्रोह|सिपाही विद्रोह]]ले भारतमा ब्रिटिस उद्यमलाई हल्लाएको भए पनि यसले यसलाई पटरीबाट उतार्न सकेन। सन् १८५७ सम्म, बेलायतीहरू, विशेष गरी लर्ड डलहौजीको अधीनमा, हतारमा एक भारतको निर्माण गर्दै थिए जुन उनीहरूले आफ्नो आर्थिक र सामाजिक संस्थाहरूको गुणस्तर र बलमा बेलायतसँग बराबर हुने परिकल्पना गरेका थिए। विद्रोह पछि, तिनीहरू थप सतर्क भए। विद्रोहका कारणहरूमा धेरै विचारहरू समर्पित थिए र तीन मुख्य पाठहरू कोरिएका थिए। पहिलो, व्यवहारिक स्तरमा, ब्रिटिस र भारतीयहरू बीच थप सञ्चार र सौहार्दता हुनु आवश्यक छ - ब्रिटिस सेनाका अधिकारीहरू र उनीहरूका भारतीय कर्मचारीहरू बीच मात्र होइन तर नागरिक जीवनमा पनि।<ref>{{cite journal|last1=Ernst|first1=W.|year=1996|title=European Madness and Gender in Nineteenth-century British India|journal=Social History of Medicine|volume=9|issue=3|pages=357–82|doi=10.1093/shm/9.3.357|pmid=11618727}}</ref> जुन १९४७ मा कांग्रेसको तर्फबाट [[वल्लभभाई पटेल|सरदार पटेल]], [[जवाहरलाल नेहरू|नेहरू]] र [[अबुल कलाम आजाद]], [[मुस्लिम लीग]]को प्रतिनिधित्व गर्ने जिन्ना, अस्पृश्य समुदायको प्रतिनिधित्व गर्ने [[बाबासाहेब आम्बेडकर]] र [[सिख धर्म|सिख]]हरूको प्रतिनिधित्व गर्ने मास्टर तारा सिंहलगायत राष्ट्रवादी नेताहरूले विभाजन गर्न सहमत भए।<ref name="British Raj Independence movement">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/modern/independence1947_01.shtml|title=From Empire to Independence: The British Raj in India 1858–1947|last=Dr Chandrika Kaul|date=3 March 2011|website=History|publisher=BBC|access-date=2 August 2014}}</ref><ref name="Indian Independence movement">{{cite web|url=http://www.bl.uk/reshelp/findhelpregion/asia/india/indianindependence/|title=Indian Independence|website=British Library: Help for Researchers|publisher=British Library|quote=portal to educational sources available in the India Office Records|access-date=2 August 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811194426/http://www.bl.uk/reshelp/findhelpregion/asia/india/indianindependence/ |date=11 August 2018 }}</ref> [[महात्मा गान्धी|गान्धी]]को विचारको पूर्ण विरोधमा धार्मिक रेखामा रहेको देश। मुख्य रूपमा हिन्दु र सिख क्षेत्रहरू भारतको नयाँ राष्ट्र र मुख्य रूपमा मुस्लिम क्षेत्रहरू नयाँ राष्ट्र [[पाकिस्तान]]लाई तोकिएको थियो; योजनामा मुस्लिम बहुल प्रान्त पन्जाब र बङ्गालको विभाजन समावेश थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-road-to-partition/|title=The Road to Partition 1939–1947|website=Nationalarchives.gov.uk Classroom Resources|publisher=National Archives|access-date=2 August 2014}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[लाइसेन्स राज]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ब्रिटिस भारत]] knm4pg6ea6udnec84bzk8mn22hrkqaa 1368496 1368495 2026-08-06T03:26:11Z ~2026-43401-33 80154 1368496 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = भारत | image_flag = | alt_flag = | status = [[बेलायती साम्राज्य|साम्राज्यवादी राजनीतिक संरचना]] | p1 = मुगल साम्राज्य | p2 = कम्पनी राज | p3 = कोनबाउङ राजवंश | s1 = बर्मामा ब्रिटिस शासन | s2 = भारतीय अधिराज्य | s3 = पाकिस्तान अधिराज्य | image_map = British India (orthographic projection).svg | image_map_caption = बेलायती शासनको नक्सा | official_languages = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] <br/> [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी ]] | government_type = [[बेलायती साम्राज्य|साम्राज्यवादी राजनीतिक संरचना]] | currency = [[भारतीय रुपैयाँ]] }} '''ब्रिटिस राज''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]] र [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्व एसिया]]मा [[ब्रिटिस क्राउन]]को शासन थियो; यसलाई [[भारत]]मा क्राउन शासन, वा भारतमा प्रत्यक्ष शासन पनि भनिन्छ, र यो सन् १८५८ देखि १९४७ सम्म चल्यो।<ref name="mcgregor">{{citation|last=McGregor|first=R. S.|author-link=R. S. McGregor|title=Oxford Hindi-English Dictionary|year=1993|page=860|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195638462|quote=''raj'' (noun, masculine): kingdom, realm, state, empire}}</ref> ब्रिटिस नियन्त्रणमा रहेको क्षेत्रलाई समकालीन प्रयोगमा सामान्यतया [[भारत]] भनिन्थ्यो र [[संयुक्त अधिराज्य]]द्वारा प्रत्यक्ष रूपमा प्रशासित क्षेत्रहरू समावेश गरियो, जसलाई सामूहिक रूपमा '''ब्रिटिस भारत''' भनिन्थ्यो, र आदिवासी शासकहरू द्वारा शासित क्षेत्रहरू, तर ब्रिटिस सर्वोच्चता अन्तर्गत, रियासतहरू भनिन्छ।<ref name="mansergh-UN-SanFrancisco">{{citation|last=Mansergh|first=Nicholas|author-link=Nicholas Mansergh|title=Constitutional relations between Britain and India|year=1974|url=https://books.google.com/books?id=DJkOAQAAMAAJ|access-date=19 September 2013|publisher=His Majesty's Stationery Office|location=London|page=xxx|isbn=9780115800160}} Quote: "[[Viceroy's Executive Council|India Executive Council]]: Sir [[Arcot Ramasamy Mudaliar]], Sir [[Firoz Khan Noon]] and Sir [[V. T. Krishnamachari]] served as India's delegates to the London Commonwealth Meeting, April 1945, and the U.N. San Francisco Conference on International Organisation, April–June 1945."</ref> यस क्षेत्रलाई कहिलेकाहीँ '''भारतीय साम्राज्य''' भनिन्थ्यो, यद्यपि आधिकारिक रूपमा होइन।<ref>{{citation|last1=Bowen|first1=H. V.|last2=Mancke|first2=Elizabeth|last3=Reid|first3=John G.|title=Britain's Oceanic Empire: Atlantic and Indian Ocean Worlds, C. 1550–1850|url=https://books.google.com/books?id=Oi9neJg39wcC&pg=PA106|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-02014-6|page=106}} </ref> == भौगोलिक सीमा == ब्रिटिस राज [[गोवा]] र [[पुदुच्चेरी|पोन्डिचेरी]] जस्ता अन्य [[युरोप|युरोपेली राष्ट्र]]हरूको सानो होल्डिङ बाहेक, लगभग सबै वर्तमान [[भारत]], [[पाकिस्तान]] र [[बङ्गलादेश]]मा विस्तार भयो।<ref name="British India geography">{{cite book|title=The Geography of British India, Political & Physical|year=1882|url=https://archive.org/details/geographybritis00smitgoog|website=Archive.org|publisher=UK Archives|access-date=2 August 2014}}</ref> [[हिमालय]] पहाडहरू, उर्वर बाढी मैदानहरू, [[सिन्धु गङ्गा मैदान|सिन्धु-गङ्गा मैदान]], लामो तटरेखा, उष्णकटिबंधीय सुख्खा जङ्गलहरू, सुक्खा उकालो र थार मरुभूमिहरू समावेश गरी यो क्षेत्र धेरै विविध छ।<ref>{{cite book|author=Baten, Jörg|title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present|date=2016|publisher=Cambridge University Press|page=247|isbn=978-1107507180}}</ref> फारसको खाडीका ट्रुसियल राज्यहरू र पर्शियन गल्फ रेसिडेन्सी अन्तर्गतका राज्यहरू सैद्धान्तिक रूपमा रियासतहरूका साथै ब्रिटिस भारतको प्रेसिडेन्सी र प्रान्तहरू सन् १९४७ सम्म थिए र [[नेपाली रुपैयाँ|रूपैया]]लाई आफ्नो मुद्राको एकाइको रूपमा प्रयोग गर्थे।<ref>{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious ..., Volume 6|publisher=Cosmo Publications|date=January 2002|page=1599|url=https://books.google.com/books?id=q5ZM0nZXZEkC&pg=PA1599|isbn=978-81-7755-257-7}}</ref> == इतिहास == [[१८५७ सिपाही विद्रोह|सिपाही विद्रोह]]ले भारतमा ब्रिटिस उद्यमलाई हल्लाएको भए पनि यसले यसलाई पटरीबाट उतार्न सकेन। सन् १८५७ सम्म, बेलायतीहरू, विशेष गरी लर्ड डलहौजीको अधीनमा, हतारमा एक भारतको निर्माण गर्दै थिए जुन उनीहरूले आफ्नो आर्थिक र सामाजिक संस्थाहरूको गुणस्तर र बलमा बेलायतसँग बराबर हुने परिकल्पना गरेका थिए। विद्रोह पछि, तिनीहरू थप सतर्क भए। विद्रोहका कारणहरूमा धेरै विचारहरू समर्पित थिए र तीन मुख्य पाठहरू कोरिएका थिए। पहिलो, व्यवहारिक स्तरमा, ब्रिटिस र भारतीयहरू बीच थप सञ्चार र सौहार्दता हुनु आवश्यक छ - ब्रिटिस सेनाका अधिकारीहरू र उनीहरूका भारतीय कर्मचारीहरू बीच मात्र होइन तर नागरिक जीवनमा पनि।<ref>{{cite journal|last1=Ernst|first1=W.|year=1996|title=European Madness and Gender in Nineteenth-century British India|journal=Social History of Medicine|volume=9|issue=3|pages=357–82|doi=10.1093/shm/9.3.357|pmid=11618727}}</ref> जुन १९४७ मा कांग्रेसको तर्फबाट [[वल्लभभाई पटेल|सरदार पटेल]], [[जवाहरलाल नेहरू|नेहरू]] र [[अबुल कलाम आजाद]], [[मुस्लिम लीग]]को प्रतिनिधित्व गर्ने जिन्ना, अस्पृश्य समुदायको प्रतिनिधित्व गर्ने [[बाबासाहेब आम्बेडकर]] र [[सिख धर्म|सिख]]हरूको प्रतिनिधित्व गर्ने मास्टर तारा सिंहलगायत राष्ट्रवादी नेताहरूले विभाजन गर्न सहमत भए।<ref name="British Raj Independence movement">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/modern/independence1947_01.shtml|title=From Empire to Independence: The British Raj in India 1858–1947|last=Dr Chandrika Kaul|date=3 March 2011|website=History|publisher=BBC|access-date=2 August 2014}}</ref><ref name="Indian Independence movement">{{cite web|url=http://www.bl.uk/reshelp/findhelpregion/asia/india/indianindependence/|title=Indian Independence|website=British Library: Help for Researchers|publisher=British Library|quote=portal to educational sources available in the India Office Records|access-date=2 August 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811194426/http://www.bl.uk/reshelp/findhelpregion/asia/india/indianindependence/ |date=11 August 2018 }}</ref> [[महात्मा गान्धी|गान्धी]]को विचारको पूर्ण विरोधमा धार्मिक रेखामा रहेको देश। मुख्य रूपमा हिन्दु र सिख क्षेत्रहरू भारतको नयाँ राष्ट्र र मुख्य रूपमा मुस्लिम क्षेत्रहरू नयाँ राष्ट्र [[पाकिस्तान]]लाई तोकिएको थियो; योजनामा मुस्लिम बहुल प्रान्त पन्जाब र बङ्गालको विभाजन समावेश थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-road-to-partition/|title=The Road to Partition 1939–1947|website=Nationalarchives.gov.uk Classroom Resources|publisher=National Archives|access-date=2 August 2014}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[लाइसेन्स राज]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ब्रिटिस भारत]] ijmydrfi17hrgvxt6sklb343vvm4u6q 1368497 1368496 2026-08-06T03:28:47Z ~2026-43401-33 80154 1368497 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | conventional_long_name = भारत | image_flag = | alt_flag = | status = [[बेलायती साम्राज्य|साम्राज्यवादी राजनीतिक संरचना]] | p1 = मुगल साम्राज्य | p2 = कम्पनी राज | p3 = कोनबाउङ राजवंश | s1 = बर्मामा ब्रिटिस शासन | s2 = भारतीय अधिराज्य | s3 = पाकिस्तान अधिराज्य | image_map = British India (orthographic projection).svg | image_map_caption = बेलायती शासनको नक्सा | official_languages = [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] <br/> [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी ]] | government_type = [[बेलायती साम्राज्य|साम्राज्यवादी राजनीतिक संरचना]] | currency = [[भारतीय रुपैयाँ]] }} '''ब्रिटिस राज''' [[भारतीय उपमहाद्वीप]] र [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्व एसिया]]मा [[ब्रिटिस क्राउन]]को शासन थियो; यसलाई [[भारत]]मा क्राउन शासन, वा भारतमा प्रत्यक्ष शासन पनि भनिन्छ, र यो सन् १८५८ देखि १९४७ सम्म चल्यो।<ref name="mcgregor">{{citation|last=McGregor|first=R. S.|author-link=R. S. McGregor|title=Oxford Hindi-English Dictionary|year=1993|page=860|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195638462|quote=''raj'' (noun, masculine): kingdom, realm, state, empire}}</ref> ब्रिटिस नियन्त्रणमा रहेको क्षेत्रलाई समकालीन प्रयोगमा सामान्यतया [[भारत]] भनिन्थ्यो र [[संयुक्त अधिराज्य]]द्वारा प्रत्यक्ष रूपमा प्रशासित क्षेत्रहरू समावेश गरियो, जसलाई सामूहिक रूपमा '''ब्रिटिस भारत''' भनिन्थ्यो, र आदिवासी शासकहरू द्वारा शासित क्षेत्रहरू, तर ब्रिटिस सर्वोच्चता अन्तर्गत, रियासतहरू भनिन्छ।<ref name="mansergh-UN-SanFrancisco">{{citation|last=Mansergh|first=Nicholas|author-link=Nicholas Mansergh|title=Constitutional relations between Britain and India|year=1974|url=https://books.google.com/books?id=DJkOAQAAMAAJ|access-date=19 September 2013|publisher=His Majesty's Stationery Office|location=London|page=xxx|isbn=9780115800160}} Quote: "[[Viceroy's Executive Council|India Executive Council]]: Sir [[Arcot Ramasamy Mudaliar]], Sir [[Firoz Khan Noon]] and Sir [[V. T. Krishnamachari]] served as India's delegates to the London Commonwealth Meeting, April 1945, and the U.N. San Francisco Conference on International Organisation, April–June 1945."</ref> यस क्षेत्रलाई कहिलेकाहीँ '''भारतीय साम्राज्य''' भनिन्थ्यो, यद्यपि आधिकारिक रूपमा होइन।<ref>{{citation|last1=Bowen|first1=H. V.|last2=Mancke|first2=Elizabeth|last3=Reid|first3=John G.|title=Britain's Oceanic Empire: Atlantic and Indian Ocean Worlds, C. 1550–1850|url=https://books.google.com/books?id=Oi9neJg39wcC&pg=PA106|year=2012|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-02014-6|page=106}} </ref> == भौगोलिक सीमा == ब्रिटिस राज [[गोवा]] र [[पुदुच्चेरी|पोन्डिचेरी]] जस्ता अन्य [[युरोप|युरोपेली राष्ट्र]]हरूको सानो होल्डिङ बाहेक, लगभग सबै वर्तमान [[भारत]], [[पाकिस्तान]] र [[बङ्गलादेश]]मा विस्तार भयो।<ref name="British India geography">{{cite book|title=The Geography of British India, Political & Physical|year=1882|url=https://archive.org/details/geographybritis00smitgoog|website=Archive.org|publisher=UK Archives|access-date=2 August 2014}}</ref> [[हिमालय]] पहाडहरू, उर्वर बाढी मैदानहरू, [[सिन्धु गङ्गा मैदान|सिन्धु-गङ्गा मैदान]], लामो तटरेखा, उष्णकटिबंधीय सुख्खा जङ्गलहरू, सुक्खा उकालो र थार मरुभूमिहरू समावेश गरी यो क्षेत्र धेरै विविध छ।<ref>{{cite book|author=Baten, Jörg|title=A History of the Global Economy. From 1500 to the Present|date=2016|publisher=Cambridge University Press|page=247|isbn=978-1107507180}}</ref> फारसको खाडीका ट्रुसियल राज्यहरू र पर्शियन गल्फ रेसिडेन्सी अन्तर्गतका राज्यहरू सैद्धान्तिक रूपमा रियासतहरूका साथै ब्रिटिस भारतको प्रेसिडेन्सी र प्रान्तहरू सन् १९४७ सम्म थिए र [[नेपाली रुपैयाँ|रूपैया]]लाई आफ्नो मुद्राको एकाइको रूपमा प्रयोग गर्थे।<ref>{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian encyclopaedia: biographical, historical, religious ..., Volume 6|publisher=Cosmo Publications|date=January 2002|page=1599|url=https://books.google.com/books?id=q5ZM0nZXZEkC&pg=PA1599|isbn=978-81-7755-257-7}}</ref> == इतिहास == [[१८५७ सिपाही विद्रोह|सिपाही विद्रोह]]ले भारतमा बेलायती उद्यमलाई हल्लाएको भए पनि यसले यसलाई पटरीबाट उतार्न सकेन। सन् १८५७ सम्म, बेलायतीहरू, विशेष गरी लर्ड डलहौजीको अधीनमा, हतारमा एक भारतको निर्माण गर्दै थिए जुन उनीहरूले आफ्नो आर्थिक र सामाजिक संस्थाहरूको गुणस्तर र बलमा बेलायतसँग बराबर हुने परिकल्पना गरेका थिए। विद्रोह पछि, तिनीहरू थप सतर्क भए। विद्रोहका कारणहरूमा धेरै विचारहरू समर्पित थिए र तीन मुख्य पाठहरू कोरिएका थिए। पहिलो, व्यवहारिक स्तरमा, ब्रिटिस र भारतीयहरू बीच थप सञ्चार र सौहार्दता हुनु आवश्यक छ - ब्रिटिस सेनाका अधिकारीहरू र उनीहरूका भारतीय कर्मचारीहरू बीच मात्र होइन तर नागरिक जीवनमा पनि।<ref>{{cite journal|last1=Ernst|first1=W.|year=1996|title=European Madness and Gender in Nineteenth-century British India|journal=Social History of Medicine|volume=9|issue=3|pages=357–82|doi=10.1093/shm/9.3.357|pmid=11618727}}</ref> जुन १९४७ मा कांग्रेसको तर्फबाट [[वल्लभभाई पटेल|सरदार पटेल]], [[जवाहरलाल नेहरू|नेहरू]] र [[अबुल कलाम आजाद]], [[मुस्लिम लीग]]को प्रतिनिधित्व गर्ने जिन्ना, अस्पृश्य समुदायको प्रतिनिधित्व गर्ने [[बाबासाहेब आम्बेडकर]] र [[सिख धर्म|सिख]]हरूको प्रतिनिधित्व गर्ने मास्टर तारा सिंहलगायत राष्ट्रवादी नेताहरूले विभाजन गर्न सहमत भए।<ref name="British Raj Independence movement">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/history/british/modern/independence1947_01.shtml|title=From Empire to Independence: The British Raj in India 1858–1947|last=Dr Chandrika Kaul|date=3 March 2011|website=History|publisher=BBC|access-date=2 August 2014}}</ref><ref name="Indian Independence movement">{{cite web|url=http://www.bl.uk/reshelp/findhelpregion/asia/india/indianindependence/|title=Indian Independence|website=British Library: Help for Researchers|publisher=British Library|quote=portal to educational sources available in the India Office Records|access-date=2 August 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811194426/http://www.bl.uk/reshelp/findhelpregion/asia/india/indianindependence/ |date=11 August 2018 }}</ref> [[महात्मा गान्धी|गान्धी]]को विचारको पूर्ण विरोधमा धार्मिक रेखामा रहेको देश। मुख्य रूपमा हिन्दु र सिख क्षेत्रहरू भारतको नयाँ राष्ट्र र मुख्य रूपमा मुस्लिम क्षेत्रहरू नयाँ राष्ट्र [[पाकिस्तान]]लाई तोकिएको थियो; योजनामा मुस्लिम बहुल प्रान्त पन्जाब र बङ्गालको विभाजन समावेश थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/education/resources/the-road-to-partition/|title=The Road to Partition 1939–1947|website=Nationalarchives.gov.uk Classroom Resources|publisher=National Archives|access-date=2 August 2014}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[लाइसेन्स राज]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ब्रिटिस भारत]] so0e8qxso14xqvxhs1nprqq6ou2tply 0 16399 1368528 1343303 2026-08-06T10:22:49Z ~2026-42438-81 80058 1368528 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = सुशील कोइराला | image = Sushil Koirala.jpg|200px | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको ३७ औँ प्रधानमन्त्री]] | deputy = | president = [[रामवरण यादव]] | term_start = २०७० माघ २७ | term_end = असोज २३, २०७२ | predecessor = [[खिलराज रेग्मी]] | successor = [[खड्गप्रसाद ओली]] | office2 = [[अध्यक्ष|सभापति]] [[नेपाली कांग्रेस]] | term_start2 = २२ सेप्टेम्बर २०१० | term_end2 = २०७२ माघ २५ | predecessor2 = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | nationality = [[नेपाली]] | party = [[नेपाली कांग्रेस]] | birth_date = वि.सं १९९६ साउन २८ | birth_place = [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] | death_date = वि.सं २०७२ माघ २६ | death_place = महाराजगञ्ज, काठमाण्डौ नेपाल<ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385540/onlinekhabar]</ref> | honorific_prefix = सम्माननीय }} '''सुशील कोइराला''' (सन् १९३९ - २०१६) नेपालका ३७ औँ प्रधानमन्त्री तथा [[नेपाली कांग्रेस]] पार्टीका सभापति थिए। [[कोइराला]] नेपालको व्यवस्थापिका संसदबाट वि. सं. २०७० माघ २७ गते प्रधानमन्त्रीको पदमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>[http://setopati.com/raajneeti/8361/ सुशील कोइराला देशका ३७ औँ प्रधानमन्त्री निर्वाचित]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} सेतोपाटी अनलाईन</ref><ref name="ekantipur.com">http://www.ekantipur.com/np/2067/6/6/full-news/318186/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225093752/http://www.ekantipur.com/np/2067/6/6/full-news/318186/ |date=2014-02-25 }}</ref> धेरैलाई जानकारी नहुन सक्छ झन्डै ६ दशक नेपाली राजनीतिमा बिताएका कोइराला युवा अवस्थामा हलिउड नायक बन्न चाहान्थे । [https://pahilopost.com/content/-13015.html] ==बाल्यकाल== कोइरालाको जन्म पिता बोधप्रसाद र माता कुमुदिनीका ज्येष्ठ सुपुत्रका रूपमा [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]मा भएको हो। सुशीलको जन्म सन् १९३९ मा भएको थियो। उनका ६ भाइ र एक बहिनी जन्मेका थिए। वन अधिकृत बोधप्रसाद जागिरका सिलसिलामा [[बाँके जिल्ला]], [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] पुगेका थिए। त्यसपछि कोइराला परिवारको बसोबास [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]]मा भएको थियो। == राजनीति प्रवेश == [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को प्रजातान्त्रिक समाजवादी धारणाबाट प्रेरित भई वि. सं. २०१० सालदेखि राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएका हुन्। वि. सं. २०१७ मा प्रजातन्त्रको अपहरणपछि उनी १६ वर्षसम्म भारतमा स्वप्रवासमा रहेका थिए। प्रवासमा रहँदा उनले नेपाली कांग्रेसको मुखपत्र [[तरुण]]को सम्पादन गरेका थिए। उनले नेपाल र भारतमा गरी करिब पाँच वर्ष राजनीतिक बन्दी जीवन बिताएका थिए। वि. सं. २०३६ मा नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्य भएका सुशिल वि. सं. २०३६ सालको जनमत सङ्ग्रहमा बहुदलीय प्रजातन्त्रका पक्षमा अभियान चलाउनाका साथै [[२०४२ सालको सत्याग्रह]] र वि. सं. २०४६ सालको ऐतिहासिक [[जनआन्दोलन १]] मा सक्रियरूपमा लागेका थिए। == योगदान == बीपी कोइरालाको निधनपछि नेता [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]सँग [[सोसलिस्ट इन्टरनेसनल]]सँग पार्टीको सम्बन्ध विस्तार गर्न युरोप र अमेरिका भ्रमण गरेका सुशिलले समाजवादी नेता बिली ब्रान्ट, ब्रुनो कास्की तथा अन्य युरोपेली र अमेरिकी नेतासँग समाजवादी आन्दोलन सम्बन्धमा छलफल गरेका थिए। सुशीलले पार्टीमा लामो समयसम्म केन्द्रीय सदस्य, महामन्त्री, उपसभापति र कार्यवाहक सभापति भएर काम गरेका छन्। पार्टीको एघारौँ महाधिवेशनपछि उनले पार्टीको कार्यवाहक सभापतिका हैसियतले काम गरे। त्यतिबेलासम्म सरकारी लाभको पदमा नरहेका सुशिल सन्त राजनीतिक नेताका रूपमा पनि परिचित छन्। उनले स्वदेश र प्रवासमा नेपाली काङ्ग्रेसका नेता बिपी र गिरिजा निकट रहेर नेपाली प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन्। उनले वि. सं. २०४६ सालपछि पार्टीको परराष्ट्रसम्बन्ध विभागका प्रमुख भई काम गरेका थिए। पार्टी सङ्गठनमा विशेष चासो लिने सुशिल तत्कालीन प्रतिनिधिसभा चुनावमा वि.सं. २०४८ र २०५६ (सन् १९९९) मा [[बाँके जिल्ला]]बाट निर्वाचित भएका थिए। सन् २००० सेप्टेम्बरमा फिलिपिन्सको मनिलामा भएको एसियाली राजनीतिक दलहरूको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा उनले नेपाली प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्दै भाग लिएका थिए। कोइरालाले सन् २००१ मा संसदीय दलको नेतामा भने [[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]सँग हारेका थिए। == सभापति == सन् २०१० सेप्टेम्बर २२ मा काठमाडौंमा भएको १२ औँ महाधिवेशनमा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]को सभापति चुनिए। <ref>http://www.thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=342317&catid=37&Itemid=66</ref> सुशिलले १ हजार ६ सय ५२ मत ल्याए, जुन पार्टी विधान अनुसार निर्वाचित हुन आवश्यक कूल मतको ५० प्रतिशत भन्दा बढी हो। उनका निकट प्रतिद्वन्द्वी देउवाले १ हजार ३ सय १७ मत मात्रै ल्याए। सभापति पदका अर्का दावेदार पुराना तथा त्यागी नेता [[भीमबहादुर तामाङ]]ले भने मत संख्यामा दोहोरो अङ्क पनि कटाउन सकेनन्। उनले ७८ मत मात्रै ल्याए। कूल मतदाता संख्या ३ हजार ८० भएकोमा ३ हजार ६४ मत मात्रै खसेको थियो। १५ मत बदर र २ मत खाली थियो। पाँच दशक राजनीतिमा बिताएका कोइरालाले वि. सं. २०४६ सालपछि कांग्रेस नेतृत्वमा पटक-पटक सरकार बन्दा पनि मन्त्री पद अस्वीकार गरेका थिए। ०४६ को [[जनआन्दोलन (स्पष्टता)|जनआन्दोलन]]पछि ०४८ र ०५६ मा बाँके क्षेत्र नं. २बाट सांसदमा विजयी भए पनि उनी सत्ता र शक्तिलाई छाडेर पार्टी सङ्गठनमा बस्न रुचाए। ०४६ मा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछिको अन्तरिम सरकारमा परराष्ट्रमन्त्री र त्यसपछि पनि पटक-पटक उपप्रधानमन्त्री बन्न गरिएको आग्रह अस्वीकार गरेका थिए। ००७ सालपछिको लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा नेतृत्वदायी भूमिकामा रहेका कोइरालाले ६ वर्ष जेल र २० वर्ष प्रवास (भारत)मा बिताएका छन्। २०३५ सालदेखि कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य रहेका कोइराला महामन्त्री, उपसभापति हुँदै पूर्वसभापति स्वर्गीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]को कार्यकालमै कार्यवाहक सभापति बनेका थिए। समकालीन नेताहरूमध्ये कोइरालाको जीवनशैली निकै सादा मानिन्छ। कोइरालाले आफ्नो नेतृत्वमा पार्टीभित्र मूल्यमान्यताको संस्कार सुरू गर्ने, सामूहिक निर्णय प्रक्रियाअनुसार पार्टी सञ्चालन गर्ने, मूल्यांकन र अनुशासन पद्धति विकास गर्ने बताए।<ref name="ekantipur.com"/> ==प्रधानमन्त्री== ==मृत्यु== सुशील कोइरालाको वि. सं. २०७२ माघ २६, राति १२.५० मध्यरातमा काठमाण्डौको [[महाराजगञ्ज]] स्थित निवासमा निधन भएको थियो । केही दिनबाट सामान्य ज्वरोको कारण अस्वस्थ भएका उनलाई चिकित्सकहरूको अनुसार निमोनियाको कारण आकस्मिक निधन भएको बताइएको थियो । <ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385540/ onlinekhabar]</ref><ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385623/onlinekhabar]</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Commonscat|Sushil Koirala|सुशील कोइराला}} {{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम |पहिले=[[खिलराज रेग्मी]] |पद=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]] |अवधि=२७ माघ २०७० देखि |पछि=[[खड्गप्रसाद ओली (के.पि.ओलि]] | }} {{बाकस-अन्त्य}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली कांग्रेसका सभापतिहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१६ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:विराटनगरका मानिसहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९३९ मा जन्म]] 18pm8l1y8gjkj51frbzoisbhk69hp9y 1368533 1368528 2026-08-06T10:36:21Z Prahlad Nepal 72094 1368533 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = सुशील कोइराला | image = Sushil Koirala.jpg|200px | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको ३७ औँ प्रधानमन्त्री]] | deputy = | president = [[रामवरण यादव]] | term_start = २०७० माघ २७ | term_end = असोज २३, २०७२ | predecessor = [[खिलराज रेग्मी]] | successor = [[खड्गप्रसाद ओली]] | office2 = [[अध्यक्ष|सभापति]] [[नेपाली कांग्रेस]] | term_start2 = २२ सेप्टेम्बर २०१० | term_end2 = २०७२ माघ २५ | predecessor2 = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | nationality = [[नेपाली]] | party = [[नेपाली कांग्रेस]] | birth_date = वि.सं १९९६ साउन २८ | birth_place = [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] | death_date = वि.सं २०७२ माघ २६ | death_place = महाराजगञ्ज, काठमाण्डौ नेपाल<ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385540/onlinekhabar]</ref> | honorific_prefix = [[सम्माननीय]] }} '''सुशील कोइराला''' (सन् १९३९ - २०१६) नेपालका ३७ औँ प्रधानमन्त्री तथा [[नेपाली कांग्रेस]] पार्टीका सभापति थिए। [[कोइराला]] नेपालको व्यवस्थापिका संसदबाट वि. सं. २०७० माघ २७ गते प्रधानमन्त्रीको पदमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>[http://setopati.com/raajneeti/8361/ सुशील कोइराला देशका ३७ औँ प्रधानमन्त्री निर्वाचित]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} सेतोपाटी अनलाईन</ref><ref name="ekantipur.com">http://www.ekantipur.com/np/2067/6/6/full-news/318186/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225093752/http://www.ekantipur.com/np/2067/6/6/full-news/318186/ |date=2014-02-25 }}</ref> धेरैलाई जानकारी नहुन सक्छ झन्डै ६ दशक नेपाली राजनीतिमा बिताएका कोइराला युवा अवस्थामा हलिउड नायक बन्न चाहान्थे । [https://pahilopost.com/content/-13015.html] ==बाल्यकाल== कोइरालाको जन्म पिता बोधप्रसाद र माता कुमुदिनीका ज्येष्ठ सुपुत्रका रूपमा [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]मा भएको हो। सुशीलको जन्म सन् १९३९ मा भएको थियो। उनका ६ भाइ र एक बहिनी जन्मेका थिए। वन अधिकृत बोधप्रसाद जागिरका सिलसिलामा [[बाँके जिल्ला]], [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] पुगेका थिए। त्यसपछि कोइराला परिवारको बसोबास [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]]मा भएको थियो। == राजनीति प्रवेश == [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को प्रजातान्त्रिक समाजवादी धारणाबाट प्रेरित भई वि. सं. २०१० सालदेखि राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएका हुन्। वि. सं. २०१७ मा प्रजातन्त्रको अपहरणपछि उनी १६ वर्षसम्म भारतमा स्वप्रवासमा रहेका थिए। प्रवासमा रहँदा उनले नेपाली कांग्रेसको मुखपत्र [[तरुण]]को सम्पादन गरेका थिए। उनले नेपाल र भारतमा गरी करिब पाँच वर्ष राजनीतिक बन्दी जीवन बिताएका थिए। वि. सं. २०३६ मा नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्य भएका सुशिल वि. सं. २०३६ सालको जनमत सङ्ग्रहमा बहुदलीय प्रजातन्त्रका पक्षमा अभियान चलाउनाका साथै [[२०४२ सालको सत्याग्रह]] र वि. सं. २०४६ सालको ऐतिहासिक [[जनआन्दोलन १]] मा सक्रियरूपमा लागेका थिए। == योगदान == बीपी कोइरालाको निधनपछि नेता [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]सँग [[सोसलिस्ट इन्टरनेसनल]]सँग पार्टीको सम्बन्ध विस्तार गर्न युरोप र अमेरिका भ्रमण गरेका सुशिलले समाजवादी नेता बिली ब्रान्ट, ब्रुनो कास्की तथा अन्य युरोपेली र अमेरिकी नेतासँग समाजवादी आन्दोलन सम्बन्धमा छलफल गरेका थिए। सुशीलले पार्टीमा लामो समयसम्म केन्द्रीय सदस्य, महामन्त्री, उपसभापति र कार्यवाहक सभापति भएर काम गरेका छन्। पार्टीको एघारौँ महाधिवेशनपछि उनले पार्टीको कार्यवाहक सभापतिका हैसियतले काम गरे। त्यतिबेलासम्म सरकारी लाभको पदमा नरहेका सुशिल सन्त राजनीतिक नेताका रूपमा पनि परिचित छन्। उनले स्वदेश र प्रवासमा नेपाली काङ्ग्रेसका नेता बिपी र गिरिजा निकट रहेर नेपाली प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन्। उनले वि. सं. २०४६ सालपछि पार्टीको परराष्ट्रसम्बन्ध विभागका प्रमुख भई काम गरेका थिए। पार्टी सङ्गठनमा विशेष चासो लिने सुशिल तत्कालीन प्रतिनिधिसभा चुनावमा वि.सं. २०४८ र २०५६ (सन् १९९९) मा [[बाँके जिल्ला]]बाट निर्वाचित भएका थिए। सन् २००० सेप्टेम्बरमा फिलिपिन्सको मनिलामा भएको एसियाली राजनीतिक दलहरूको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा उनले नेपाली प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्दै भाग लिएका थिए। कोइरालाले सन् २००१ मा संसदीय दलको नेतामा भने [[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]सँग हारेका थिए। == सभापति == सन् २०१० सेप्टेम्बर २२ मा काठमाडौंमा भएको १२ औँ महाधिवेशनमा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]को सभापति चुनिए। <ref>http://www.thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=342317&catid=37&Itemid=66</ref> सुशिलले १ हजार ६ सय ५२ मत ल्याए, जुन पार्टी विधान अनुसार निर्वाचित हुन आवश्यक कूल मतको ५० प्रतिशत भन्दा बढी हो। उनका निकट प्रतिद्वन्द्वी देउवाले १ हजार ३ सय १७ मत मात्रै ल्याए। सभापति पदका अर्का दावेदार पुराना तथा त्यागी नेता [[भीमबहादुर तामाङ]]ले भने मत संख्यामा दोहोरो अङ्क पनि कटाउन सकेनन्। उनले ७८ मत मात्रै ल्याए। कूल मतदाता संख्या ३ हजार ८० भएकोमा ३ हजार ६४ मत मात्रै खसेको थियो। १५ मत बदर र २ मत खाली थियो। पाँच दशक राजनीतिमा बिताएका कोइरालाले वि. सं. २०४६ सालपछि कांग्रेस नेतृत्वमा पटक-पटक सरकार बन्दा पनि मन्त्री पद अस्वीकार गरेका थिए। ०४६ को [[जनआन्दोलन (स्पष्टता)|जनआन्दोलन]]पछि ०४८ र ०५६ मा बाँके क्षेत्र नं. २बाट सांसदमा विजयी भए पनि उनी सत्ता र शक्तिलाई छाडेर पार्टी सङ्गठनमा बस्न रुचाए। ०४६ मा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछिको अन्तरिम सरकारमा परराष्ट्रमन्त्री र त्यसपछि पनि पटक-पटक उपप्रधानमन्त्री बन्न गरिएको आग्रह अस्वीकार गरेका थिए। ००७ सालपछिको लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा नेतृत्वदायी भूमिकामा रहेका कोइरालाले ६ वर्ष जेल र २० वर्ष प्रवास (भारत)मा बिताएका छन्। २०३५ सालदेखि कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य रहेका कोइराला महामन्त्री, उपसभापति हुँदै पूर्वसभापति स्वर्गीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]को कार्यकालमै कार्यवाहक सभापति बनेका थिए। समकालीन नेताहरूमध्ये कोइरालाको जीवनशैली निकै सादा मानिन्छ। कोइरालाले आफ्नो नेतृत्वमा पार्टीभित्र मूल्यमान्यताको संस्कार सुरू गर्ने, सामूहिक निर्णय प्रक्रियाअनुसार पार्टी सञ्चालन गर्ने, मूल्यांकन र अनुशासन पद्धति विकास गर्ने बताए।<ref name="ekantipur.com"/> ==प्रधानमन्त्री== ==मृत्यु== सुशील कोइरालाको वि. सं. २०७२ माघ २६, राति १२.५० मध्यरातमा काठमाण्डौको [[महाराजगञ्ज]] स्थित निवासमा निधन भएको थियो । केही दिनबाट सामान्य ज्वरोको कारण अस्वस्थ भएका उनलाई चिकित्सकहरूको अनुसार निमोनियाको कारण आकस्मिक निधन भएको बताइएको थियो । <ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385540/ onlinekhabar]</ref><ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385623/onlinekhabar]</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Commonscat|Sushil Koirala|सुशील कोइराला}} {{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम |पहिले=[[खिलराज रेग्मी]] |पद=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]] |अवधि=२७ माघ २०७० देखि |पछि=[[खड्गप्रसाद ओली (के.पि.ओलि]] | }} {{बाकस-अन्त्य}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली कांग्रेसका सभापतिहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१६ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:विराटनगरका मानिसहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९३९ मा जन्म]] 3gz63f309u1eabbrx6kuyy0ixlxl8aa 0 25708 1368521 1368388 2026-08-06T08:57:13Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368521 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox football biography | playername = लियोनेल मेसी | image = Lionel Messi Argentina v Egypt 7 July 2026-112(cropped).jpg|<nowiki>250px]]</nowiki> | caption = २०२६ फिफा विश्वकपमा | fullname = लियोनेल आन्द्रेस मेसी | dateofbirth = {{Birth date and age|1987|06|24}} | cityofbirth = [[रोसारियो, सान्टा फे|रोसारियो]] | countryofbirth = [[अर्जेन्टिना]] | height = ५ फिट ७ इन्च <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2015/01/lionel-messi-height-weight-age-measurements-net-worth/|title=Lionel Messi Height, Weight, Age, Measurements, Net Worth |publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-01-12}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्ति]]/[[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)#विङ्गर|विङ्गर]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | clubnumber = १० | youthyears1 = १९९५–२००० | youthyears2 = २०००–२००४ | youthclubs1 = [[न्युवेल्स ओल्ड ब्वाइज]] | youthclubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | years1 = २००४–२००५ | clubs1 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] ख | caps1 = २२<!--LEAGUE APPS ONLY --> | goals1 = ६<!--LEAGUE GOALS ONLY --> | years2 = २००४–२०२१ | clubs2 = [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] | caps2 = ५२०<!--LEAGUE APPS ONLY --> | goals2 = ४७४<!--LEAGUE GOALS ONLY --> | nationalyears1 = २००५ | nationalyears2 = २००८ | nationalyears3 = २००५– | nationalteam1 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] यु-२० | nationalteam2 = [[अर्जेन्टिना ओलम्पिक फुटबल टोली|अर्जेन्टिना यु-२३]] | nationalteam3 = [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]] | nationalcaps1 = १८ | nationalgoals1 = १४ | nationalcaps2 = ५ | nationalgoals2 = २ | nationalcaps3 = १८७ | nationalgoals3 = १०९ | medaltemplates = {{MedalCountry|{{ARG}}}}{{MedalSport|पुरुष [[फुटबल खेल|फुटबल]]}}{{MedalGold|[[२००८ बेइजिङ ओलम्पिक|२००८ बेइजिङ]]|[[२००८ बेइजिङ ओलम्पिक#पुरुष फुटबल प्रतियोगिता|समूह प्रतियोगिता]]}} {{ARG}}{{Trophy}}|[[२०२१ कोपा अमेरिका]] | pcupdate = २२:४८, २२ अक्टोबर २०१७ (युटिसी(UTC)) | ntupdate = २२:४८, २२ मे २०१९ (युटिसी(UTC)) | years3 = २०२१-२०२३ | clubs3 = पेरिस साइन्ट जर्मा | caps3 = ५८ | goals3 = २२ | years4 = २०२३- | clubs4 = इन्टर मायामी | caps4 = १८ | goals4 = १३ }} '''लियोनेल आन्द्रेस मेसी''' (जन्मः २४ जुन, १९८७) अर्जेन्टिनी [[फुटबल खेलाडी]] हुन्। वर्तमान उनी अमेरिकी [[मेजर लिग सकर]] क्लब [[इन्टर मियामी]] र [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]को लागि अग्रपङ्क्तिको रूपमा खेल्दै आएका छन्। यसअघि उनी फ्रान्सेली क्लब [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेन]]बाट लिग वान (लिग १) र [[ला लिगा]]मा प्रतिस्पर्धा गर्ने क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]को लागि खेल्नेेेे गरेका थिए। मेसी आफ्नो पुस्ताका सर्वश्रेष्ठ [[फुटबल खेलाडी]]हरू मध्ये एक मानिन्छन्;<ref>{{cite news | last = Broadbent | first = Rick | date = 2006-02-24 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece | title = Messi could be focal point for new generation | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727181929/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article734407.ece |date=2011-07-27 }}</ref><ref>{{cite news | last = Gordon | first = Phil | date = 2008-07-28 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece | title = Lionel Messi proves a class apart | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204081721/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/scotland/article4412665.ece |date=2008-12-04 }}</ref><ref>{{cite news | last = Williams | first = Richard | date = 2008-04-24 | url = http://www.guardian.co.uk/sport/blog/2008/apr/24/ronaldosspotofanguishmessi?commentpage=2 | title = Messi's dazzling footwork leaves an indelible mark | publisher = ''The Guardian'' | accessdate = 2009-03-31}}</ref> उनले २१ वर्षको उमेरमानै [[फिफा बेलोन डी' ओर|बेलोन डी' ओर]] र [[फिफा]] सर्वश्रेष्ठ [[फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी|वर्षको खेलाडी]]को उपाधि जितेका थिए।<ref>{{cite news | url = http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html | title = European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") | publisher = RSSSF | accessdate = 2009-07-07}}</ref><ref name="Gala 2008">{{cite news | url = http://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf | title = FIFA World Player Gala 2008 | publisher = FIFA | accessdate = 2009-07-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190515125420/https://es.fifa.com/mm/document/classic/awards/99/15/28/resultsmenforfifa.combyplayer.pdf |date=2019-05-15 }}</ref><ref>{{cite news | url = http://www.fifa.com/mm/document/classic/awards/finalmenbyplayer_32209.pdf | title = FIFA World Player Gala 2007 | publisher = FIFA | accessdate = 2009-07-07}}</ref> उनको खेल शैली र क्षमताको कारणले गर्दा उनलाई फुटबलको बादशाह भनेर चिनिने [[डिएगो म्याराडोना|म्याराडोना]]सँग तुलना गरिन्छ।<ref>{{cite news | last = Gardner | first = Neil | date = 2007-04-19 | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece | title = Is Messi the new Maradona? | publisher = ''Times Online'' | accessdate = 2009-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629112333/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/article1676692.ece |date=2011-06-29 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|author=Reuters|publisher=''China Daily''|date=2006-02-25|accessdate=2006-10-08}}</ref> मेसीले कम उमेरमानै फुटबल खेल्न शुरू गरे र चाँडै नै [[बार्सिलोना]]ले उनको क्षमता पहिचान गर्‍यो। उनले सन् २००० मा [[रोसारियो]]मा अवस्थित [[न्युवेल्स ओल्ड ब्वाइज]] युवा टोली छोडेर आफ्नो परिवारसित युरोप आए, किनकि [[बार्सिलोना]]ले उनको विकास हार्मोनको कमीको लागि उपचार गरिदिने प्रस्ताव राखेको थियो। सन् २००४-०५ सिजनमा पहिलो पटक मैदानमा ओर्लेर उनले सबैभन्दा कम उमेरमा लिग खेल खेल्ने फुटबल खेलाडीको [[ला लिगा रेकर्ड]] तोडे र साथै सबैभन्दा कम उमेरमा लिग गोल स्कोर गर्ने खेलाडी बने। मेसीको प्रथम आगमनमै उनले [[बार्सिलोना]]लाई [[ला लिगा]] जिताउन सफल भए र सन् २००६ मा पुन: सो लिग र [[युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप|युइएफए यूरोपियन च्याम्पियनशीप]] जिताएर चाँडै नै प्रमुख सम्मान प्राप्त गरे। सन् २००६-०७ उनको सफलताको सिजन थियो: [[एल क्लासिको]]मा एक ह्याट्रिक र २६ लिग म्याचहरूमा १४ गोल गर्दै, उनले नियमित रूपले खेल जित्ने पहिलो समूहमा ठाउँ बनाए। सम्भवतः सन् २००८-०९ को सिजन उनको सबैभन्दा सफल सिजन थियो, जसमा मेसी ३८ गोल गर्दै लगातार तेस्रो विजय अभियानको अभिन्न अङ्ग बने। मेसी, २००५ फिफा विश्व युवा च्याम्पियनसिपमा अन्तिम खेलमा २ गोल सहित जम्मा ६ गोल गरी शीर्ष स्कोर गर्ने खेलाडी बने। त्यसको लगत्तै, उनी [[अर्जेन्टिना]]को अन्तर्राष्ट्रिय टोलीको एक सदस्यको रूपमा स्थापित भए। सन् २००६ मा, उनी अर्जेन्टिनाबाट [[फिफा विश्वकप]]मा खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने र अर्को वर्ष उनले [[कोपा अमेरिका]] प्रतियोगितामा उप-विजेताको पदक जित्न सफल भए। सन् २००८ मा, उनले [[अर्जेन्टिना]] ओलम्पिक फुटबल टोलीसँग [[बेइजिङ]]मा भएको [[ओलम्पिक खेल|ओलम्पिक]] खेलमा आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान, [[ओलम्पिक खेल|ओलम्पिक]] स्वर्ण पदक जितेका थिए। २०२१ [[ब्राजिल]] मा भएको [[कोपा अमेरिका]] को उपाधि पनि मेसी कै कप्तानीमा अर्जेन्टिनाले जितेको थियो। == प्रारम्भिक जीवन == मेसीको जन्म सन् २४ जुन, १९८७ मा [[रोसारियो]], [[अर्जेन्टिना]]मा जर्ज मेसी (एक [[कारखाना]] मजदुर) र सीलिया (उर्फ कुक्कीटिनी) (एक अंशकालिक क्लीनर) दम्पतीको घरमा भएको थियो।<ref>{{cite web | url = http://www.pagina12.com.ar/diario/deportes/8-121094-2009-03-07.html | last = Veiga | first = Gustavo | publisher = ''Página/12'' | title = Los intereses de Messi | accessdate = 2009-05-31|language= Spanish}}</ref><ref name="mission">{{cite web | url = http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece | publisher = ''Times Online'' | title = Lionel Messi on a mission | last = Hawkey | first = Ian | date = 2008-04-20 | accessdate = 2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080830020412/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article3779961.ece |date=2008-08-30 }}</ref> उनको पुर्खाको उद्गम [[इटाली]]को सहर एङ्कोनाबाट भयो, जहाँबाट सन् १८८३ मा उनको पूर्वज, एञ्जलो मेसी अर्जेन्टिनामा प्रवेश गरेका थिए।<ref name="El origen de los Messi">{{cite web |url=http://www.aldia.cr/ad_ee/2006/febrero/24/ovacion11.html |title= El origen de los Messi está en Italia |accessdate=2009-07-07 | date=2006-02-24 | publisher=''Al Día'' | last = Aguilar | first = Alexander |language= Spanish}}</ref><ref name="Las raíces italianas de Leo Messi">{{cite web |url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |title=Las raíces italianas de Leo Messi |accessdate=2009-07-07 |date=2005-10-07 |publisher=''El Mundo Deportivo'' |last=Cubero |first=Cristina |language=Spanish }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721211105/http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2005/10/07/pagina-5/722791/pdf.html |date=2011-07-21 }}</ref> उनको रडरिगो तथा मेशियस नाम गरेका दुई दाजुहरूका साथै मारिया सोल नाम गरेकी एक बहिनी पनि छन्।<ref>{{cite web | url = http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio/ | publisher = NBC | title = Lionel Messi bio | accessdate = 2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170513153151/http://www.nbcolympics.com/athletes/athlete=1246/bio |date=2017-05-13 }}</ref> मेसी पाँच वर्षको उमेरदेखि आफ्ना बुवा जर्ज मेसीले प्रशिक्षण गरिरहेको एक स्थानीय क्लब ग्रैन्डोलीको लागि फुटबल खेल्न आरम्भ गरे।<ref name="Williams"/> सन् १९९५ मा मेसी आफ्नो गृहनगर रोसारियोमा अवस्थित [[न्युवेल ओल्ड ब्वाइज]] क्लबको लागि खेल्न शुरू गरे।<ref name="Williams">{{cite web | last = Williams | first = Richard | url = http://www.guardian.co.uk/football/2006/feb/24/championsleague1 | publisher = ''The Guardian'' | title = Messi has all the qualities to take world by storm | accessdate = 2008-05-03 | date = 2006-02-26}}</ref> ११ वर्षको उमेरमा उनको प्रारम्भिक परीक्षणमा शारीरिक विकास हार्मोनको कमी पाइयो।<ref>{{cite news | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/championsleague/5099857/Franck-Ribery-the-man-to-challenge-Lionel-Messi-and-Barcelona.html | title = Franck Ribery the man to challenge Lionel Messi and Barcelona | publisher = ''Daily Telegraph'' | last = White | first = Duncan | date = 2009-04-04 | accessdate = 2009-07-07}}</ref> प्राथमिक डिभिजन क्लब रिभर प्लेटले मेसीको उपचार प्रति चासो देखायो तर क्लबसँग उनको उपचारको लागि पर्याप्त सम्पति थिएन किनभने उनको उपचारमा प्रति महिना ९०० अमेरिकी डलर लाग्थ्यो।<ref name="mission"/>[[लेइडा]], [[क्याटालोनिया]]मा रहेका मेसीका एकजना आफन्तले [[बार्सिलोना]]का खेल प्रबन्धक [[कार्ल्स रिक्सैक]]लाई मेसीको प्रतिभाको बारेमा बताए र मेसी र उनको बुवाको लागि परीक्षण दिने व्यवस्था मिलाए।<ref name="mission"/> उनको खेल परीक्षण गरे पछि बार्सिलोनाले उनलाई यदि उनी [[स्पेन]] स्थान्तरित हुन तयार छन् भने उनको उपचार खर्च ब्यहोर्ने शर्तमा अनुबन्धन गर्‍यो।<ref name="Williams"/><ref name="fifa.com"/> त्यसपछि मेसी सपरिवार [[युरोप]] स्थान्तरित भए र [[बार्सिलोना]]क्लबको युवा टोलीमा खेल्न शुरू गरे।<ref name="fifa.com">{{cite news |url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=103182.html |title=The new messiah |publisher=FIFA |date=2006-03-05 |accessdate=2006-07-25}}</ref> == क्लब जीवन == === बार्सिलोना === मेसीले सन् १६ नोभेम्बर, २००३ मा (१६ वर्ष र १४५ दिनको उमेरमा) [[पोर्टो]] बिरुद्ध एक [[मैत्रीपूर्ण खेल]]बाट आफ्नो पहिलो क्लबको लागि आफ्नो खेल जीवनको औपचारिक शुरूवात गरे।<ref name="footballdb"/><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html|title=Profile: Lionel Messi|author=Tutton, Mark and Duke, Greg|publisher=CNN|date=2009-05-22|accessdate=2009-05-30}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411213640/http://edition.cnn.com/2009/SPORT/football/05/22/messi.football.best.world/index.html |date=2019-04-11 }}</ref> त्यसको एक वर्षभन्दा पनि कम समयमा नै सन् २०१६ अक्टोबर, २००४ मा (१७ वर्ष र ११४ दिनको उमेरमा) [[फ्रान्क रिजकार्ड]]ले उनलाई [[इस्पेन्योल]] बिरुद्धको खेलबाट आफ्नो पहिलो लिग खेल शुरूवात गर्ने मौका दिए र उनी त्यस समयसम्ममा [[बार्सिलोना]]को लागि खेल्न तेस्रो सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी र [[ला लिगा]]मा गोल गर्ने सबैभन्दा युवा क्लब खेलाडी बने (जुन रेकर्ड सन् सेप्टेम्वर, २००७ उनकै सहकर्मी [[बोजन क्रिच]]ले तोडे)।<ref name="footballdb"/> जब उनले सन् १ मे, २००५ मा [[अल्बासेट बोलाम्पि]]को बिरुद्ध क्लबको लागि आफ्नो पहिलो सिनियर गोल गरे तब मेसी १७ वर्ष, १० महिना र ७ दिनको उमेरका थिए र उनी [[बार्सिलोना]]को लागि ला लिगा खेलमा गोल गर्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने,<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html | title = Meteoric rise in three years | accessdate = 2008-05-03 | publisher = fcbarcelona.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110906093707/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071016101878.html |date=2011-09-06 }}</ref> जुन रेकर्ड २००७ मा मेसीकै सहयोगमा बोजन क्रिचले तोडे।)<ref>{{cite web | url = http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada07-08/10/n071020101276.html | title = Krkic enters the record books | accessdate = 2009-07-16 | date= 2007-10-21| publisher = fcbarcelona.cat|last = Nogueras | first = Sergi}}</ref> मेसीले आफ्नो पूर्व प्रशिक्षक [[फ्रान्क रिजकार्ड]]को बारेमा भनेका छन्: '''उनले मेरो खेल जीवनको शुरुवात गराएको तथ्य म कहिल्यै भुल्न सक्दिन, उनले म १६/१७ वर्षको मात्र हुँदा नै ममा विश्वास जगाए।''' <ref>{{cite web | url = http://www.goal.com/nl/news/545/spanje/2009/12/10/1679579/messi-rijkaard-gaf-ons-meer-vrijheid | title = Messi: "Rijkaard gave us more freedom" | accessdate = 2009-12-10 | date= 2007-12-10| publisher = Goal.com}}</ref> ==== २००५-०६ सिजन ==== १६ सेप्टेम्बरमा तीन महिनामा नै दोस्रोपटक बार्सिलोनाले मेसीको अनुबन्धनको म्याद थप गरेको घोषणा गर्‍यो, यसपल्ट उनलाई पहिलो समूहको सदस्यको रूपमा भुक्तानी दिने र जुन २०१४ सम्म अनुबन्धन म्याद थप्ने कार्य भयो।<ref name="Williams"/> मेसीले २६ सेप्टेम्बर<ref>{{cite news |url=http://thestar.com.my/sports/story.asp?file=/2005/9/28/sports/12165057&sec=sports |title=Good news for Barcelona as Messi gets his Spanish passport |publisher=''The Star Online''|date=2005-05-28 |accessdate=2009-05-29}}</ref> मा स्पेनी [[नागरिकता]] प्राप्त गरेर ग्रहण गरे र अन्ततः [[सिजन]]को [[स्पेनी फर्स्ट डिभिजन]]मा पहिलोपल्ट खेल्नमा सक्षम भए। मेसीले २७ सेप्टेम्बरमा पहिलोपटक गृहमैदान बाहिर [[युएएफए च्याम्पियनस लिग]]मा इटालियन क्लब [[उडिनीज]] बिरुद्ध खेले।<ref name="footballdb">{{cite news |url=http://www.footballdatabase.com/index.php?page=player&Id=222&b=true |title=Lionel Andres Messi - FCBarcelona and Argentina |publisher=Football Database |accessdate=2006-08-23}}</ref> मेसीको आत्मसंयम र [[रोनाल्डिन्हो]]सँग संयोजनले बार्सिलोना राम्रो स्थितिमा पुगेकोले बार्सिलोना [[क्याम्प नउ]] स्टेडियममा प्रशंसकहरूले उभिएर ताली बजाएर सम्मान गरेका थिए।<ref>{{cite news |author=Reuters |url=http://in.rediff.com/sports/2005/sep/28messi.htm |title=Ronaldinho scores the goals, Messi takes the plaudits |publisher=Rediff|date= 2005-09-28 |accessdate=2006-08-23}}</ref> मेसीले सत्र लिग खेलहरूमा ६ (छ) गोल गरे, सो छ मध्यमा एक [[च्याम्पियन्स लिग]] गोल स्कोर गरे। ७ मार्च, २००६मा [[च्याम्पियन्स लिग टाई]]को दोस्रो चरणको खेलमा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] बिरुद्धको खेलको क्रममा दायाँ तिग्राको मासु पल्टिएको कारण समय भन्दा पहिले उनको सिजन समाप्त भयो।<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |title=Frustrated Messi suffers another injury setback |publisher=ESPN Soccernet |date=2006-04-26 |accessdate=2006-07-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024073801/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=366008&cc=3436 |date=2012-10-24 }}</ref> [[फ्रान्क रिजकार्ड]]को बार्सिलोनाले सो सिजन [[स्पेन]] र [[युरोप|यूरोप]]को विजेताको रूपमा समापन गर्‍यो।<ref>{{cite news |url=http://www.independent.co.uk/sport/football/premier-league/arsenal-1-barcelona-2-barcelona-crush-heroic-arsenal-in-space-of-four-brutal-minutes-478659.html |title=Arsenal 1 Barcelona 2: Barcelona crush heroic Arsenal in space of four brutal minutes |last = Wallace | first = Sam | publisher=''The Independent'' |date= 2006-05-18 |accessdate=2009-06-03 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/4970966.stm |title=Barca retain Spanish league title | publisher=BBC Sport |date= 2006-05-03 |accessdate=2009-06-03 }}</ref> ==== २००६-०७ सिजन ==== [[चित्र:Barcelona vs Rangers.jpg|thumb|220px|right|२००७मा रेन्जर्सको बिरुद्ध एक खेलमा मेसी]] [[२००६-०७ सिजन]]मा, २६ खेलहरूमा १४ गोल गर्दै मेसीले आफूलाई समूहको नियमित अग्रस्थानको खेलाडीको रूपमा स्थापित गरे।<ref>{{cite news | url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Lionel Messi at National Football Teams |publisher=National Football Teams |accessdate=2009-07-17 }}</ref> १२ नोभेम्बरमा भएको [[रियल जारागोजा]] बिरुद्धको खेलमा मेसीको [[खु्ट्टा]]को हड्डी भाँचियो, जसको कारणले उनी तीन महिनाको खेल खेल्नबाट वञ्चित भए।<ref>{{cite press release |url=http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |title=Doctors happy with Messi op |publisher=FCBarcelona.com |date=2006-11-14 |accessdate=2006-11-16 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061126040828/http://www.fcbarcelona.com/eng/noticias/noticias/n06111404.shtml |date=2006-11-26 }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/en/comp/index/0,2442,125576,00.html?articleid=125576 |title=Messi to miss FIFA Club World Cup |date=2006-11-13 |publisher=FIFA.com/Reuters |accessdate=2006-01-18 }}</ref> मेसी आफ्नो चोट निको नहुँदासम्म अर्जेन्टिनामा बसे र निको भएपछि ११ फेब्रुअरीमा [[रेसिङ्ग स्याट्यान्डर]] बिरुद्धको खेलमा मैदानमा उत्रिए।<ref>{{cite news |url=http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |title=Barcelona - Racing Santander |publisher=The Offside |date=2008-01-19 |accessdate=2009-05-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012110422/http://barcelona.theoffside.com/la-liga/barcelona-racing-santander-sunday-3pm-est.html |date=2008-10-12 }}</ref> जसमा उनी दोस्रो-हाफमा स्थानापन्नको रूपमा संलग्न भए। ११ मार्चमा, रियल म्याड्रिड बिरुद्धको खेल ''([[एल क्लासिको]])''मा १० जना खेलाडी मात्र सीमित बार्सिलोनाबाट खेलेका मेसीले [[ह्याट-ट्रिक]] गर्दै ३-३ को बराबरीमा रोकेर आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरे, जसमा उनले तेस्रो गोल इन्जुरी-समयमा गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|title=Magical Messi is Barcelona's hero|last = Hayward | first = Ben |publisher=''The Independent''|date=2007-03-11|accessdate=2009-05-30|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110906081352/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/barcelona-3-real-madrid-3-magical-messi-is-barcelonas-hero-439788.html|archivedate=2011-09-06}}</ref> यस प्रदर्शनबाट उनी [[इवान जमोरानो]] (रियल मैड्रिडको १९९४-९५ सिजनमा) पछि ''एल क्लासिको''मा लगातार तीन गोल गर्ने पहिले खेलाडी बने,<ref>{{cite news |url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=113101.html |title=Inter beat AC, Messi headlines derby |date=2007-03-11 |publisher=FIFA |accessdate=2009-05-30 }}</ref> साथै मेसी यस खेलमा गोल गर्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी पनि बने। उनले यस सिजनमा गरेका १४ गोलहरू मध्य ११ गोल अन्तिम १३ खेलहरूमा गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843&season=2006&cc=5739 |title=Lionel Messi 2006/07 season statistics |publisher=ESPN Soccernet |accessdate=2009-06-03 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326235840/http://soccernet.espn.go.com/players/gamelog?id=45843 |date=2010-03-26 }}</ref> [[चित्र:Lionel Messi goal 19abr2007.jpg|thumb|left|220px|मेसी, गेटाफे बिरुद्ध गोल गर्नु भन्दा ठीक पहिले]] मेसीले एकै सिजनको क्रममा म्याराडोनाको सबैभन्दा प्रसिद्ध गोलहरूलाई लगभग दोहोराउँदै आफूलाई "नयाँ म्याराडोना"को रूपमा साबित गरे।<ref name="maradonalike">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/2311407/The-greatest-goal-ever.html |title=The greatest goal ever? |date=2007-04-20 |publisher=''Daily Telegraph'' | last = Lowe| first = Sid | accessdate=2009-07-07 }}</ref> १८ अप्रिल, २००७मा उनले [[कोपा डेल रे]]को सेमी-फाइनलमा [[गेटाफे]] बिरुद्धको खेलमा दुई गोल गरे, जुन मेक्सिकोमा सम्पन्न [[१९८६ FIFA विश्व कप]]मा [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]] बिरुद्धको खेलमा म्याराडोनाले गरेका [[प्रसिद्ध गोल]]हरू सँग धेरै मिल्दो-जुल्दो थियो।<ref>{{cite web| url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888| title=Messi dazzles as Barça reach Copa Final| publisher=ESPN Soccernet| date=2007-04-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024073812/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=423002&cc=3888 |date=2012-10-24 }}</ref> विश्वका खेल पत्रकारहरूले उनलाई म्याराडोनासँग तुलना गरे र स्पेनिश पत्रिकाहरूले मेसीलाई "मेसीडोना" उपनाम दिए।<ref>{{cite web| url=http://www.hindu.com/2007/07/14/stories/2007071455691800.htm | title= Can ‘Messidona’ beat Maradona? | publisher=''The Hindu''| date=2007-07-14}}</ref> उनले यस खेलमा उही ६२ मिटरको दुरी पार गर्दै, त्यति नै खेलाडीहरू (गोलकीपर सहित ६ जना)लाई छक्काउँदै, लगभग एउटै नै स्थानबाट गोल गरे र कुनाको झन्डातिर दौडिए, जुन २१ वर्ष पहिला म्याराडोनाले मेक्सिकोमा गरेका थिए।<ref name="maradonalike"/> खेलपछि एक पत्रकार सम्मेलनमा मेसीका समकक्षी खेलाडी [[डेको]]ले भने: "यो मैले आफ्नो जीवनमा देखेका गोल मध्य सर्वोत्कृष्ट गोल हो।"<ref>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/04/20/sfnmes20.xml |title=The greatest goal ever? |last=Lowe |first=Sid |publisher=''Daily Telegraph'' |date=2007-04-20 |accessdate=2007-05-07 }}</ref> [[स्पेनियोल]] बिरुद्धको खेलमा पनि मेसीले एउटा यस्तो गोल गरे, जुन विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा इंग्ल्यान्ड बिरुद्धको खेलमा म्याराडोनाले गरेको गोल]]सँग मिल्दो-जुल्दो थियो।<ref name="Hand of Messi">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |title=Hand of Messi saves Barcelona |last=Mitten |first=Andy |publisher=''Times Online'' |date=2007-06-10 |accessdate=2008-01-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081013021540/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/european_football/article1910271.ece |date=2008-10-13 }}</ref> स्पेनियोलका खेलाडीहरूको विरोधको बावजूद र रिप्लेमा पनि त्यो स्पष्टतः [[ह्याण्डबल]] भन्ने देखिंदा देखिंदै पनि त्यो गोल बनिरह्यो.<ref name="Hand of Messi"/> ==== २००७-०८ सिजन ==== [[२००७-०८ सिजन]]को क्रममा, मेसीले एक हप्तामा पाँच गोल गर्दै बार्सिलोनालाई ला लिगाको शीर्ष चारमा पुर्याए। १९ सेप्टेबरमा च्याम्पियन्स लिग म्याचमा आफ्नो गृहमैदानमा बार्सिलोनाले [[ओलम्पिक लियोनयस|लियोन]]लाई ३-०को अन्तरले हराउँदा मेसीले एक गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739|title=Barcelona 3-0 Lyon: Messi orchestrates win|publisher=ESPN Soccernet|date=2007-09-19|accessdate=2009-05-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081230/http://soccernet.espn.go.com/report?id=228758&&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> उनले २२ सेप्टेबरमा [[सेभिला (फुटबल क्लब)]]को बिरुद्ध दुई गोल गरे<ref>{{cite news|url=http://www.soccerway.com/matches/2007/09/22/spain/primera-division/futbol-club-barcelona/sevilla-futbol-club/480859/|title=Barcelona vs. Sevilla|publisher=Soccerway|date=2007-09-22|accessdate=2009-05-29}}</ref> र फेरि २६ सेप्टेबरमा मेसीले [[रियल जारागोजा]] बिरुद्ध ४-१को जितमा दुई गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html|title=Barcelona 4-1 Zaragoza|author=Isaiah|publisher=The Offside|date=2007-09-26|accessdate=2009-05-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120311091432/http://barcelona.theoffside.com/injuries/barcelona-4-1-zaragoza-review.html |date=2012-03-11 }}</ref> २७ फेब्रुअरीमा मेसीले [[भ्यालेन्शिया]] बिरुद्ध [[बार्सिलोना]]को लागि आफ्नो १००औँ आधिकारिक खेल खेले।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=700689.html|title=Xavi late show saves Barca|author=FIFA|publisher=FIFA|date=2008-02-27|accessdate=2009-05-27}}</ref> मेसी अग्रपंक्तिको श्रेणीमा [[फिफाप्रो विश्वका दश खेलाडी अवार्ड]]को लागि मनोनित गरियो।<ref>{{cite news|url=http://worldx1.fifpro.org/index.php?mod=plink&id=14697|title=FIFPro World XI|publisher=FIFPro|accessdate=2009-05-30}}</ref> एक स्पेनिश पत्रिका ''[[मार्का]]''को अन-लाईन संस्करणमा गरिएको सर्वेक्षणमा उनलाई ७७ प्रतिशत मत सहित विश्वको सर्वोत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा चुनियो।<ref>{{cite news|url=http://archivo.marca.com/futbol/2007/messi_kun/handicho.html|title=El fútbol a sus pies|last=Villalobos|first=Fran|publisher=''MARCA''|language=Spanish|date=2007-04-10|accessdate=2009-07-07}}</ref> बार्सिलोना-आधारित अखबार ''[[एल मुन्डो डिपोर्टिवो]]'' र ''[[स्पोर्ट]]''को स्तम्भकारहरूले उल्लेख गरे कि मेसीलाई [[ब्यालन डी'ओर]] दिनु पर्छ र [[फ्रान्ज बेकेनबएर]]ले पनि यसको समर्थन गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107|title=Si Messi sigue trabajando así, será como Maradona y Pelé|last=Fest|first=Leandro|publisher=Sport.es|language=Spanish|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080524062418/http://www.sport.es/default.asp?idpublicacio_PK=44&idioma=CAS&idtipusrecurs_PK=7&idnoticia_PK=447107 |date=2008-05-24 }}</ref> [[फ्रान्सेस्को टोट्टी]] जस्ता फुटबलका महान हस्तिहरूले घोषणा गरे कि उनीहरू मेसीलाई अहिलेका विश्वका सर्वोत्कृष्ट फुटबल खेलाडीहरू मध्य एक मान्छन्।<ref>{{cite news| url=http://archivo.marca.com/edicion/marca/futbol/internacional/es/desarrollo/1063306.html|title=Totti le daría el Balón de Oro a Messi antes que a Kaká|publisher=''MARCA''|language=Spanish|date=2007-11-29|accessdate=2009-07-07}}</ref> ४ मार्चमा [[केल्टिक]] बिरुद्धको खेलमा मेसीको बायाँ तिघ्राको मांसपेशी फाटेपछि उनी एक हफ्ता भरीको लागि खेलबाट बाहिरिए। मेसीको यस प्रकारको चोट लागेको यो तीन सिजनहरूमा चौथो पल्ट थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/story/2008/03/05/lionel-messi.html?ref=rss|title=Barcelona's Lionel Messi sidelined with thigh injury|publisher=CBC.ca|date=2008-03-05|accessdate=2009-06-14}}</ref> मेसी यो चोटबाट फिर्ता भएपछि ४ मे २००८मा भ्यालेन्सिया बिरुद्धक ६-०को जितमा उनको २००७-०८ सिजनको अन्तिम गोल गरे। यस सिजनका सबै खेलहरूमा मेसीले १६ गोल र १३मा सहायता प्दान गर्न सफल भए। ==== २००८-०९ सिजन : पहिले ट्रेबल ==== [[चित्र:Lionel Messi 31mar2007.jpg|150px|thumb|left|मेस्सि, डेपोर्टिवोको बिरुद्धको एक खेलमा]] क्लबबाट [[रोनाल्डिन्हो]]को प्रस्थान सँगै उनको १० नम्बर जर्सी मेसीले प्राप्त गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/8/main/2008/08/04/803776/messi-inherits-ronaldinhos-no-10-shirt|title=Messi Inherits Ronaldinho's No. 10 Shirt|last=Sica|first=Gregory|publisher=Goal.com|date=2008-08-04|accessdate=2009-06-02}}</ref> सन् १ अक्टोबर २००८ मा, सख्टार डोनेट्स्क बिरुद्धको च्याम्पियन्स लिग म्याचको क्रममा मेसीले [[थियरी हेनरी]]को सट्टामा खेलमा प्रवेश गरेर अन्तिम सात मिनेटमा दुई गोल गरेर [[बार्सिलोना]]को लागि १-० को हारको अवस्थालाई १-२को जितमा परिणत गरी दिए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739|title=Late Messi brace nicks it|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-01|accessdate=2009-05-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081234/http://soccernet.espn.go.com/report?id=254681&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> यस पछिको [[एट्लेटिको म्याड्रिड]] बिरुद्धको लिग खेललाई मेसी र उनको राम्रा साथी [[सर्जियो अग्वेरो]]को बीच एक मैत्रिपूर्ण सङ्घर्षको रूपमा प्रचार गरियो।<ref>{{cite news|url=http://bleacherreport.com/articles/65327-barcelona-6-1-atletico-madrid-match-report-and-player-ratings|title=Barcelona 6-1 Atletico Madrid| last = Osaghae | first = Efosa |publisher=Bleacher Report|date=2008-10-04|accessdate=2009-05-31}}</ref> मेसीले फ्रि किकमा एक गोल गरे र बाँकीमा सहायता गरेर बार्सालाई ६-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739|title=Goal rush for Barcelona|publisher=ESPN Soccernet|date=2008-10-04|accessdate=2009-05-31}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140810090950/http://soccernet-assets.espn.go.com/report?id=252817&league=ESP.1&cc=5739 |date=2014-08-10 }}</ref> मेसीले सेभिलाको बिरुद्ध २३ मिटर (२५ यार्ड) देखि बललाई उठाएर गोलरक्षकलाई छक्काउँदै टाइट एङ्गलबाट एक अर्को उत्कृष्ट गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=964294.html|title= Messi magical, Real miserable |publisher=FIFA|date=2008-11-29|accessdate=2009-06-02}}</ref> सन् १३ डिसेम्बर २००८ मा, एल क्लासिकोको पहिलो सिजनको क्रममा मेसीले [[रियल म्याड्रिड]] बिरुद्धको बार्सिलोनाको २-० जितमा दोस्रो गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7776472.stm|title= Barcelona 2-0 Real Madrid |publisher=BBC Sport|date=2008-12-13|accessdate=2009-05-29}}</ref> यसै वर्ष उनलाई २००८ फिफा वर्षको विश्वको खेलाडी अवार्डमा ६७८ अङ्क सहित दोस्रो स्थानमा मनोनित भए।<ref name="Gala 2008"/> मेसीले एटलेटिको म्याड्रिड विरुद्धको कोपा डेल रे टाईमा पहिलो पल्ट ह्याटट्रिक गर्दै बार्सिलोनालाई ३-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200901/20090107/article_387234.htm|title=Messi scores hat trick in Barca's 3–1 win over Atletico|publisher=''Shanghai Daily''|date=2009-01-07|accessdate=2009-05-29}}</ref> मेसीले सन् १ फेब्रुअरी २००९ मा रेसिङ्ग स्यान्टेन्डर बिरुद्धको खेलमा पहिलो हाफमा १-० ले तल इरेको अवस्थामा दोस्रो हाफमा सट्टामा प्रवेश गरी महत्त्वपूर्ण दुई गोल गर्दै बार्सिलोनालाई १-२ को जित दिलाउन मद्दत गरे। यस मध्ये दोस्रो गोल बार्सिलोनाको लागि ५०००औँ लिग गोल थियो।<ref>[https://web.archive.org/web/20090204172913/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5iZaLqalXOwOJ2FwjihA3svGql1Mw Supersub Messi fires 5,000-goal Barcelona to comeback victory.] AFP (01-02-2009). 01-02-2009को पुनःप्राप्त</ref> ला लिगाको २८औँ चरणमा, मेसीले सबै प्रतियोगिताहरूमा सिजनको आफ्नो ३०औँ गोल गर्दै आफ्नो टोलीलाई [[मलागा सीएफ]] बिरुद्ध ६-० को जित हासिल गर्नमा सहयोग गरे।<ref>{{cite news|url=http://english.aljazeera.net/sport/2009/03/2009322164115611397.html|title=Barcelona hit Malaga for six|publisher=Al Jazeera English|date=2009-03-23|accessdate=2009-06-02}}</ref> ८ अप्रिल २००९मा उनले [[बायर्न म्यूनिख]] बिरुद्धको च्याम्पियन्स लिगमा दुई पल्ट गोल गर्दै प्रतियोगितामा नौ गोलहरूको व्यक्तिगत रेकर्ड बनाए।<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2009-04-09-2372732048_x.htm|title=Barcelona returns to earth with league match|publisher=''USA Today''|date=2009-04-09|accessdate=2009-07-07|last=Logothetis|first=Paul}}</ref> १८ अप्रिलमा मेसीले गेटाफमा प्राप्त १-०को जितमा सिजनको आफ्नो २०औँ लिग गोल गरे, जसको कारणले बार्सिलोना रियल म्याड्रिडलाई छ-अङ्कले तल पार्दै लिग तालिकाको शीर्ष स्थानमा रहन सफल भयो।<ref>{{cite news|url=http://www.shanghaidaily.com/sp/article/2009/200904/20090419/article_398171.htm|title=Messi leads Barcelona to 1-0 win over Getafe|publisher=''Shanghai Daily''|date=2009-04-19|accessdate=2009-06-02}}</ref> [[चित्र:039 men at work UEFA 2009, Rome.jpg|200px|thumb|right|2009 UEFA च्याम्पियन्स लिग फाइनलमा प्रहार गर्दै गरेका लियोनेल मेसीलाई हेर्दै माइकल क्यारिक (पृष्ठभूमिमा)]] बार्सिलोना सिजनको समापन तिर उन्मुख रहँदा मेसीले [[सान्टियागो बर्नब्यू]]मा [[रियल म्याड्रिड]] माथि ६-२को विजयमा दुई गोल (सबै प्रतियोगिताहरूमा उनको ३५औँ र ३६औँ गोल) गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2009/may/02/la-liga-real-madrid-barcelona|title=Barcelona run riot at Real Madrid and put Chelsea on notice|last=Lowe|first=Sid|publisher=''The Guardian''|date=2009-05-02|accessdate=2009-05-31}}</ref> यो हार रियल म्याड्रिडको लागि १९३० पछिको सबैभन्दा ठुलो हार थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2009/05/03/1244468/real-madrid-fan-poll-says-barcelona-loss-is-most-painful-in-club|title=Real Madrid Fan Poll Says Barcelona Loss Is Most Painful In Club History|last=Macdonald|first=Paul|publisher=Goal.com|date=2009-05-03|accessdate=2009-05-31}}</ref> मेसीले च्याम्पियन्स लिग सेमी-फाइनलमा [[चेल्सी फुटबल क्लब|चेल्सी]] बिरुद्ध [[आन्ड्रेस इनिएस्टा]]लाई अतिरिक्त समयमा गोल बनाउन सहयोग गरेका थिए, जसबाट बार्सिलोनाले फाइनलमा [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]को सामना गर्न पायो। उनले [[एथलीटिक बिलबाओ]] बिरुद्ध ४-१को जितमा एक गोल तथा अन्य दुईमा सहयोग गर्दै १३ मेमा आफ्नो पहिलो कोपा डेल रे जिते।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/5321324/Barcelona-defeat-Athletic-Bilbao-to-win-Copa-del-Rey.html|title=Barcelona defeat Athletic Bilbao to win Copa del Rey|publisher=''Daily Telegraph''|date=2009-05-14|accessdate=2009-05-28}}</ref> उनले ला लिगा जितेर आफ्नो टोलीलाई दोहरो जित दिलाउँनमा सहयोग गरे। २७ मेमा उनले ७० मिनेटमा दोस्रो गोल गर्दै बार्सिलोनालाई [[२००९ UEFA च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००९ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल]] दुई गोलको अग्रताले जित्नमा मद्दत गरे, साथै नौ गोलको साथ उनी टुर्नामेन्टको इतिहासमा सबैभन्दा युवा तथा चैम्पियन्स लिगको सर्वाधिक गोलकर्ता बने।<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=833286.html|title=Messi sweeps up goalscoring honours|publisher=uefa.com|date=2009-05-27|accessdate=2009-06-04}}</ref> यूरोपमा शानदार वर्ष संपन्न गर्दै मेसीले [[UEFA वर्षको क्लब अग्रपंक्तको खेलाडी|युइएफए वर्षको क्लब अग्रपंक्तको खेलाडी]] र [[UEFA वर्षको क्लब फुटबल खेलाडी|युइएफए वर्षको क्लब फुटबल खेलाडी]]को उपाधी पनि जिते।<ref>{{cite news|url=http://www.uefa.com/competitions/supercup/news/kind=1/newsid=877275.html|title=Messi recognised as Europe's finest|publisher=uefa.com|date=2009-08-27|accessdate=2009-08-30}}</ref> उनको यस जितको मतलब बार्सिलोनाले पहिलो पल्ट कुनै स्पेनिश क्लबले नसकेको एकै सिजनमा [[कोपा डेल रे]], [[ला लिगा]] र [[UEFA च्याम्पियन्स लिग|युइएफए च्याम्पियन्स लिग]]मा विजय थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667|title=Barcelona win treble in style|publisher=''Gulf Daily News''|date=2009-05-28|accessdate=2009-05-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150703215248/http://www.gulf-daily-news.com/NewsDetails.aspx?storyid=251667 |date=2015-07-03 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.eurosport.yahoo.com/01062009/3/barcelona-eclipse-dream-team-historic-treble.html|title=Barcelona eclipse dream team with historic treble|publisher=UK Eurosport|date=2009-06-01|accessdate=2009-06-03}}</ref> ==== २००९-१० सिजन: पहिलो बेलोन डी' ओर ==== [[चित्र:Lionel Messi Joan Gamper Trophy.jpg|250px|thumb|left|बार्सिलोनाका लियोनेल मेस्सि, क्याम्प नउ रङ्गशालामा जोआन ग्याम्पर ट्रफी म्याचमा म्यानचेस्टर सिटी बिरुद्ध खेल्दै]] [[२००९ UEFA सुपर कप|२००९ युइएफए सुपर कप]] जिते पछि, बार्सिलोनाका प्रबन्धक [[जोसेप गार्डियोला]]ले जोड दिदै भने कि मेसी उनले अहिले सम्म देखेका खेलाडी मध्य सबैभन्दा राम्रो खेलाडी हुन।<ref>{{cite news|url=http://www.elmundo.es/elmundodeporte/2009/08/29/futbol/1251499664.html|title= 'Messi es el mejor jugador que veré jamás'|publisher=''El Mundo Deportivo''|date=2009-08-29|accessdate=2009-08-29|language=Spanish}}</ref> १८ सेप्टेम्बरमा, मेसीले बार्सिलोनासँग जसमा €२.५ अरबको खरीद-नियन्त्रणको प्रावधान सहित २०१६ सम्मको लागि नयाँ अनुबन्धनमा हस्ताक्षर गरे, जसबाट मेसी लगभग € ९५ लाख वार्षिक आय सहित, [[जाल्टन इब्राहिमोभिच|जाल्टान इब्राहिमोभिच]] बराबर ला लिगाको उच्चतम पारिश्रमीक लिने खेलाडी बने।<ref>{{cite news|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html|title=Leo Messi extends his stay at Barça|publisher=fcbarcelona.com|date=2009-09-18|accessdate=2009-09-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907013314/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/09/n090918106811.html |date=2011-09-07 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8184399.stm|title=Messi signs new deal at Barcelona|publisher=BBC Sport|date=2009-09-18|accessdate=2009-09-18}}</ref> चार दिन पछि २२ सेप्टेम्बरमा, मेसीले ला लिगामा रेसिङ्ग स्यान्टेन्डर बिरुद्ध दुई गोल र अर्को एक गोलमा सहयोग गर्दै बार्सालाई ४-१ जित दिलाए।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901|title=Messi and Ibrahimovic put Racing to the sword|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-09-22|accessdate=2009-09-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081351/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=678702&sec=europe&cc=5901 |date=2012-10-24 }}</ref> मेसीले २९ सेप्टेम्बरमा [[डाइनमो कीव]] माथिको २-० जितमा सिजनको पहिलो यूरोपीय गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/09/29/1530963/barcelona-2-0-dynamo-kiev-messi-pedro-unlock-stubborn|title=Barcelona 2-0 Dynamo Kiev: Messi & Pedro Unlock Stubborn Ukrainians|publisher=Goal.com|date=2009-09-29|accessdate=2009-10-03|last=Leong|first=KS}}</ref> मेसीले [[क्याम्प नउ]]मा [[रियल जारागोजा]]को ६-१को ठुलो पराजयको क्रममा एक गोल गर्दै [[ला लिगा]]मा सात खेलमा छ गोलको अनुपात बनाए <ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&cc=5739|title=Xavi: All is well at Barca|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-10-26|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081409/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=689856&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/|title=Barcelona thrashes Zaragoza to go clear at top|publisher=CNN|date=2009-10-25|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091231144944/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/soccer/10/25/spanish.rdp.ap/ |date=2009-12-31 }}</ref> र ७ नोभेम्बरमा क्याम्प नउमा [[मालर्का]] माथि बार्साको ४-२को जितमा पनि पेनाल्टोलीा गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=695820&cc=5739|title=Guardiola expects more after win over Mallorca|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-11-09|accessdate=2009-11-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111203071732/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=695820&cc=5739 |date=2011-12-03 }}</ref> १ डिसेम्बर २००९ मा, मेसी उपविजेता [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]लाई २३३को बिरुद्ध ४७३को ठुलो मतान्तरले पछाडी पार्दै [[२००९ ब्यालन डी'ओर]]को विजेताको रूपमा घोषित भए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/8387679.stm|title=Barcelona forward Lionel Messi wins Ballon d'Or award|publisher=BBC Sport|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-01}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/12/01/2759069.htm|title=Messi wins prestigious Ballon d'Or award|publisher=ABC Sport|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/lionel-messi-a-rare-talent-1831871.html|title=Lionel Messi: A rare talent|publisher=''The Independent''|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10|last=Barnett|first=Phil}}</ref> यसपछि [[फ्रान्स फुटबल पत्रिका]]ले मेसीको भनाईलाई उद्धृत गर्दै लेख्यो: "म यसलाई आफ्नो परिवारलाई समर्पित गर्दछु। मलाई उनीहरूको आवश्यकता पर्दा उनीहरू संधै म सँगै हुन्थे र कहिलेकाँही उनीहरूले म भन्दा पनि ज्यादा गहराईबाट मेरा भावनाहरूलाई महसूस गरेका छन।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739|title=Messi takes Ballon d'Or|publisher=ESPN Soccernet|date=2009-12-01|accessdate=2009-12-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081427/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=706306&sec=europe&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> १९ डिसेम्बरमा, [[अबूधाबी]]मा [[एस्टुडियान्टेस]] बिरुद्ध [[२००९ फिफा क्लब विश्वकप]]को फाइनलमा मेसीले गोल गर्दै क्लबलाई विजयि बनाए।<ref>{{citeweb|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&cc=5739&league=FIFA.CWC|title=Messi seals number six|date=2009-12-19|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=2009-12-21}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020091844/http://soccernet.espn.go.com/report?id=285375&league=FIFA.CWC&cc=5739 |date=2012-10-20 }}</ref> दुई दिन पछि, उनी क्रिस्टियानो रोनाल्डो, [[जावी हर्नान्डेज]], [[काका (फुटबल खेलाडी)|काका]] र [[आन्ड्रेस इनिएस्टा]]लाई पछि पार्दै [[फिफा वर्षको खेलाडी]]को रूपमा घोषित भए। उनले यो पुरस्कार पहिलो पटक जितेका थिए र उनी यो सम्मान पाउने पहिलो अर्जेन्टिनी खेलाडी बने।<ref>{{cite news|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901|title=FC Barcelona's Messi wins World Player of the Year|date=2009-12-21|publisher=ESPN Soccernet|accessdate=2009-12-22}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081437/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=716683&sec=world&cc=5901 |date=2012-10-24 }}</ref> १० जनवरी २०१० मा, मेसीले [[सीडी टेनेरिफ]] बिरुद्धको ०-५को जितमा २०१०को आफ्नो पहिलो [[ह्याट-ट्रिक]] र सिजनको पहिलो ह्याट-ट्रिक गरे।<ref>{{citeweb|url=http://www.goal.com/en/news/12/spain/2010/01/10/1737345/tenerife-0-5-barcelona-messi-masterclass-sees-barca-back-on|title=Tenerife 0-5 Barcelona: Messi Masterclass Sees Barca Back On Top|date=2010-01-10|publisher=Goal.com|accessdate=2010-01-11}}</ref> १७ जनवरीमा, मेसीले [[सेविला]] माथि ४-०को जितमा क्लबको लागि आफ्नो १००औँ गोल गरे।<ref>{{citeweb|url=http://www.fcbarcelona.com/web/catala/noticies/futbol/temporada09-10/01/n100117108826.html|title=Messi 101: el golejador centenari més jove|date=2010-01-17|publisher=fcbarcelona.cat|accessdate=2010-01-17|language=Catalan|last=Bogunyà|first=Roger}}</ref> ==== २०१०-११ सिजन: पाँचौ ला लिगा उपाधि र तेस्रो च्याम्पियन्स लिग ==== मेसीले सेभिल्ला विरुद्ध [[ह्याट्रिक]] गर्दै २०१०-११ को सिजनको पहिलो उपाधी सुपरकोपा डे स्पाना सुनिश्चित गराए। पहिलो लेगमा पराजित भएपनि दोस्रो लेगमा ४-० ले जितेर यो उपाधी जितेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/816500/magic-lionel-messi-wins-supercopa-for-barca|title=Magic Messi Wins Supercopa for Barça|date=21 August 2010|publisher=ESPN FC|access-date=27 July 2010}}</ref> प्लेमेकरको भूमिकामा, २०१० नोभेम्बर २९ मा भएको खेल [[एल क्लासिको]] मा, जोसे मौरिन्होको रियल म्याड्रिड संगको पहिलो खेलमा बार्सिलोनाले रियल म्याड्रिडलाई ५-० ले पराजित गर्यो।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2010/nov/29/barcelona-real-madrid-la-liga|title=David Villa Strikes Twice as Slick Barcelona Thrash Real Madrid|last=Lowe|first=Sid|date=29 November 2010|newspaper=The Guardian|access-date=27 July 2015}}</ref> मेसीले आफ्नो टोलीलाई १६ औ लगातार विजय हासिल गराए, जुन स्पेनिस फुटबलमा एक किर्तिमान बन्यो र उनले २०११ फेब्रुअरी ५ मा अथ्लेटिको म्याड्रिड विरुद्ध ह्याट्रिक गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/9388847.stm|title=Lionel Messi Stars as Barcelona Seal Record League Win|date=6 February 2011|work=BBC Sport|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-consecutive-wins-in-the-top-division-of-spanish-football-(soccer)|title=Most Consecutive Wins in the Top Division of Spanish football (Soccer)|work=Guinness World Records|access-date=27 July 2015}}</ref> उनको २०१० को क्लब प्रदर्शनले उनलाई उनको [[२०१० फिफा बेलोन डी' ओर|पहिलो]] [[फिफा बेलोन डी' ओर]] दिलायो। यो बेलोन डी ओर र फिफा विश्व खेलाडीको एकै पुरस्कार थियो। यद्यपि उनले यो पुरस्कार दिइदा [[२०१० फिफा विश्वकप]] मा अर्जेन्टिनाको लागि केही गर्न नसकेकाले केही आलोचना पनि भयो।{{sfn|Balagué|2013|pp=519–524}}<ref name="Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2011/jan/11/lionel-messi-xavi-ballon-dor|title=Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award|last=Lowe|first=Sid|date=11 January 2011|newspaper=The Guardian|access-date=27 July 2015}}</ref> अवार्डको पुरानो ढाँचा अनुसार, उनी शीर्ष तीनबाट बाहिर हुन्थे, उनको जित अन्तराष्ट्रिय प्रशिक्षक र कप्तानहरूको मतबाट भयो।<ref name="Lionel Messi Is the World's Best Player but Xavi Deserved FIFA's Award" /> सिजनको अन्त्यतिर, बार्सिलोनाले १८ दिनको दौरानमा चार [[एल क्लासिको]] खेल खेल्यो। अप्रिल १६ मा भएको लिगको खेल बराबरीमा सकियो। यसमा मेसीले पेनाल्टीमा गोल गरेका थिए। चार दिन पछि भएको [[कोपा डेल रे]]को फाइनलमा बार्सिलोना पराजित भयो। च्याम्पियन्स लिग सेमीफाइनलको पहिलो लेगमा बार्सिलोनाको २-० को जितमा दुवै गोल मेसीले गरेका थिए। दोस्रो गोल उनले तीन रियल खेलाडीहरू बीच द्रिबल गरेर गरेका थिए-यो गोल प्रतियोगिताकै उत्कृष्ट गोल ठहरियो।<ref>{{cite web|url=https://m.youtube.com/watch?v=fmGdOYFwHsE|title=Ronaldo's overhead kick and five other classic UCL goals|publisher=UEFA.com.|access-date=23 June 2018}}</ref> दोस्रो लेगमा उनले गोल नगरे पनि बार्सिलोनालाई सेमीफैनलमा पुर्याउन निकै महत्वपूर्ण थिए,<ref>{{cite magazine|first=Sid|last=Lowe|title=The Good, the Bad and the Ugly in the Aftermath of the Clásico Series|magazine=Sports Illustrated|date=5 May 2011|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html|archive-date=8 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110508163612/http://sportsillustrated.cnn.com/2011/writers/sid_lowe/05/05/clasico.aftermath/index.html |date=8 May 2011 }}</ref>{{sfn|Balagué|2013|pp=494–499}} जहाँ उनीहरूको भेट [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]संग भयो, यो खेल दुइ वर्ष अघिको पुनरावृति हुने भयो, १२ गोल सहित प्रतियोगिताको उच्च गोलकर्ताको रुपमा उनले २८ मे मा [[वेम्बली स्टेडियम]]मा भएको खेलमा उच्च प्रदर्शन गरे र बार्साको ३-१ को विजयमा विजयी गोल गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1634951.html|title=Top Scorer Messi Matches Van Nistelrooy Mark|date=28 May 2011|publisher=UEFA|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/13576522|title=Barcelona 3–1 Man Utd|last=McNulty|first=Phil|date=28 May 2011|work=BBC Sport|access-date=27 July 2015}}</ref> बार्सिलोनाले लगातार तेस्रो ला लिगा उपाधी जित्यो। ३१ गोल सहित उनी उच्च गोलकर्ता र १८ एसिस्ट सहित उनी उनी उच्च एसिस्ट पनि दिएका थिए।<ref name="Matches 2010–11">{{cite web|url=http://www.bdfutbol.com/en/p/j1753.html?temp=2010-11|title=Lionel Andrés Messi Cuccittini: Matches 2010–11|publisher=BDFutbol|access-date=27 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/spanish-primera-division/15/statistics/assists?season=2010|title=Spanish Primera División Statistics: Top Assists 2010–11|publisher=ESPN FC|access-date=27 July 2015}}</ref> उनले यो सिजन सबै खाले प्रतियोगितामा ५३ गोल र २४ एसिस्ट सहित पुरा गरे। यससंगै उनी बार्सिलोनाको लागि एउटी सिजन सर्वाधिक गोलकर्ता र स्पेनिस फुटबलमा ५० गोल पुरा गर्ने पहिलो खेलाडी पनि भए।<ref name="Matches 2010–11" /><ref name="Sublime">{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/sport/football/europe/article3041129.ece|title=Is Sublime Lionel Messi the Greatest Footballer Ever?|last1=Cascarino|first1=Tony|date=27 May 2011|newspaper=The Times|access-date=27 July 2015|last2=Barclay|first2=Patrick|url-access=subscription}}</ref> [[चित्र:FC_Barcelona_Team_2,_2011.jpg|right|thumb|२०११ डिसेम्बरमा मेसी (बीच) आफ्ना सहकर्मीहरू संग फिफा क्लब विश्वकप जितेपछि खुसीयाली मनाउदै ]] मेसी नम्बर ८ (क्रिएटर), ९ (गोलकर्ता) र १० (एसिस्टेन्ट) को समिश्रणको रुपमा उदाएपछि,<ref>{{Cite news|url=http://www.projectsportsmastery.com/lionel-messi-creator-scorer-assistant/|title=Professional Soccer Training Drills – Lionel Messi a Combination|date=11 January 2018|work=Project Sports Mastery|access-date=5 February 2018}}</ref> उनले २०११-१२ को सिजनमा अनपेक्षित ७३ गोल गरे र २९ एसिस्ट दिए। यसमा उनले १० मौका ह्याट्रिक वा बढी गोल गरे। {{sfn|Balagué|2013|p=512}}<ref name="Matches 2011–12">{{cite web|url=http://www.bdfutbol.com/en/p/j1753.html?temp=2011-12|title=Lionel Andrés Messi Cuccittini: Matches 2011–12|publisher=BDFutbol|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-the-best-goalscorer-ever-but-is-the-barcelona-player-the-greatestever-footballer-8398696.html|title=Lionel Messi: The Best Goalscorer Ever but Is the Barcelona Player the Greatest-Ever Footballer?|last=Mohamed|first=Majid|date=10 December 2012|newspaper=The Independent|access-date=30 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150925211000/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-the-best-goalscorer-ever-but-is-the-barcelona-player-the-greatestever-footballer-8398696.html|archive-date=25 September 2015|url-status=dead}}</ref> उनले बार्सालाई स्पेनिस सुपर कप र युरोपियन सुपर कप दुवै जिताए, उनले रियल म्याड्रिड विरुद्धको समग्रको ५-४ को जितमा तीन पटक गोल गरे , र [[राऊल गोन्झालेझ]] लाई पछि पारे।<ref>{{cite news|url=http://usatoday30.usatoday.com/sports/soccer/europe/2011-08-17-supercup-brawl-barcelona-real-madrid_n.htm|title=Tempers Flare into Brawl as Barcelona Beats Real Madrid|date=17 August 2011|newspaper=USA Today|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/8726103/Barcelona-2-Porto-0-match-report.html|title=Barcelona 2 Porto 0: Match Report|last=Winter|first=Henry|date=26 August 2011|newspaper=The Daily Telegraph|access-date=30 July 2015}}</ref> वर्षको अन्त्यमा, उनले फिफा क्लब विश्व कप को फाइनलमा [[सान्तोस फुटबल क्लब|सान्तोस]] विरुद्ध दुई गोल गरे , र प्रतियोगिताको गोल्डेन बल जिते, जुन दुई वर्ष अघि पनि उनले जितेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/16234168|title=Barcelona Win FIFA Club World Cup|date=18 December 2011|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> २०११ मा उनको यो प्रयासको लागि, उनले [[फिफा बेलोन डी' ओर]] जिते। उनी [[जोहान क्राइफ]], [[मिसेल प्लातिनी]] र मार्को भान बास्तिन पछि बालों डी ओर तीन पटक जित्ने उनी चौथो खेलाडी बने।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/1006543/2011-fifa-ballon-dor-lionel-messi-crowned-worlds-best|title=Messi Crowned World's Best|date=9 January 2012|publisher=ESPN FC|access-date=30 July 2015}}</ref> यसबाहेक , उनले पहिलो यूएफा बेस्ट प्लेयर इन युरोप जिते, जुन बेलों दिओर को पुरानो ढाँचा थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.org/uefa-best-player-award/news/newsid=1667736.html#messi+wins+uefa+best+player+europe+award|title=Messi Wins UEFA Best Player in Europe Award|date=25 August 2011|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref> त्यसपछि , मेसीलाई व्यापक रुपमा इतिहासको [[डिएगो म्याराडोना]] र [[पेले]] जस्तै एक महान् खेलाडीको रुपमा हेर्न थालियो।<ref name="BoyGenius" /> ==== २०१२: कीर्तिमानी वर्ष ==== {{quote box|width=33%|align=right|quote="मलाई मेसीको सिंहासनको लागि प्रतिस्पर्धा गर्न चाहनेहरू प्रति दुख लाग्छ - यो असम्भव छ, यो फुच्चे अद्वितीय छ। "|source=– [[पेप ग्वार्दिओला]] २०१२ मार्च २४ मा २४ वर्षको उमेरमा मेसी बार्सिलोनाको सर्वोच्च गोलकर्ता बनेपछि <ref>{{cite news |first=Paul |last=Hayward |title=FIFA Ballon d'Or 2012: Lionel Messi Rewarded for Displays No Rival Could Ever Match |newspaper=The Daily Telegraph |date=7 January 2013 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9786403/Fifa-Ballon-dOr-2012-Lionel-Messi-rewarded-for-displays-no-rival-could-ever-match.html |access-date=30 July 2015}}</ref><ref name="Dominant">{{cite news |title=Lionel Messi as Dominant as Michael Jordan, Claims Barcelona's Pep Guardiola, After He Breaks Goal Record |newspaper=The Daily Telegraph |date=21 March 2012 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9157192/Lionel-Messi-as-dominant-as-Michael-Jordan-claims-Barcelonas-Pep-Guardiola-after-he-breaks-goal-record.html |access-date=30 July 2015}}</ref>}}मेसीले सिजनको दोस्रो खण्डमा पनि आफ्नो लय कायम राखे , र २०१२ को वर्षमा उनले लामो समय देखि कायम रहेका किर्तिमानहरू भंग गरे। मार्च ७ मा, [[भ्यालेन्सिया सीएफ|भ्यालेन्सिया]] विरुद्ध चार गोल गरेको दुई साता पछि, उनले च्याम्पियन्स लिगमा अन्तिम १६ को खेलमा [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] विरुद्ध पाँच गोल गरे, च्याम्पियन्स लिगको इतिहासमा यो उपलब्धी यसअघि कसैले हासिल गरेका थिएनन्।<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2012/02/19/sport/football/football-barcelona-messi-milan/|title=Messi Scores Four as Barcelona Rout Valencia|date=20 February 2012|publisher=CNN|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17291685|title=Lionel Messi Scores Five in Barcelona Champions League Win|last=Rostance|first=Tom|date=7 March 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> यस अतिरिक्त उनले पाँच एसिस्ट दिएका थिए, यससंगै उनले जोसे अल्ताफिनीको किर्तिमान संग बराबरी गरे जुन १९६२-६३ को सिजनमा कायम भएको थियो, र उनी [[गर्ड मुलर]]पछि कै दोश्रो उच्च गोलकर्ता भए।<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/statistics/index.html|title=UEFA Champions League 2011–12: Statistics|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1795767.html|title=Record-Breaking Messi Takes Top Scorer Honour|date=19 May 2012|publisher=UEFA|access-date=30 July 2015}}</ref> दुई साता पछि , मार्च २० मा, मेसी २४ वर्षको उमेरमा बार्सिलोनाको उच्च गोलकर्ता भए, उनले ग्रानाडा एफ सी विरुद्ध ह्याट्रिक गर्दै ५७ वर्ष पहिलेको सिजर रोद्रिग्वेजको २३२ गोलको किर्तिमानलाई पछि पारे।<ref name="Dominant" /> [[चित्र:FC_Barcelona_-_Bayer_04_Leverkusen,_7_mar_2012_(07).jpg|left|thumb|२०१२ मार्चा मा यूएफा च्याम्पियन्स लिगको अन्तिम १६ मा [[बायर ०४ लिभरकुसेन|बायर लिभरकुसेन]] विरुद्ध पाँच गोल गरेपछि आकास तिर औला देखाउँदै मेसी ]] मेसीको व्यक्तिगत लय बाहेक पनि, पप ग्वार्दिओलाको मातहतमा रहेको बार्सिलोनाको चार वर्ष -क्लबको इतिहासमा एक महान युग मध्ये एक थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17867892|title=Pep Guardiola Leaves Lasting Legacy at Barcelona|last=Brassell|first=Andy|date=27 April 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> बार्सिलोनाले मे २५ मा एथ्लेतिको बिल्बाउ बिरुद्ध कोपा डेल रे जिते पनि टोलीले लिगमा रियल म्याड्रिड संग पछि रहनु पर्यो र च्याम्पियन्स लिगमा चेल्सी संग पराजित हुनु पर्यो। त्यसमा मेसीले पेनाल्टी मिस गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/18216611|title=Pep Guardiola's Final Game: Barcelona Win Copa del Rey|date=26 May 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/17817584|title=Barcelona 2–2 Chelsea (agg 2–3)|last=Dawkes|first=Phil|date=24 April 2012|work=BBC Sport|access-date=30 July 2015}}</ref> मे ५ मा लिगमा बार्साको अन्तिम होम खेलमा, मेसीले सबै चार गोल गरे र ग्वार्दिओलालाई गला लगाए र उनले बार्सिलोनाको प्रशिक्षकबाट राजीनामाको घोषणा गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2012/may/05/lionel-messi-four-goals-guardiola|title=Four-Goal Lionel Messi Gives Pep Guardiola Perfect Barcelona Send-Off|date=5 May 2012|newspaper=The Guardian|access-date=30 July 2015}}</ref> यो सिजन उनले ५० गोल सहित दोस्रो पटक स्पेनी लिग र युरोपको सर्वाधिक गोलकर्ता बने। उनले सबै खाले प्रतियोगितामा ७३ गोल गर्दै गर्ड मुलर ले ६७ गोल सहित बुन्देस लिगा मा, एकै सिजनाको सर्वाधिक गोलकर्ताको किर्तिमान भंग गरे।<ref>{{cite magazine|title=Lionel Messi Receives Golden Boot Award as Europe's Top Scorer|magazine=Sports Illustrated|date=29 October 2012|url=https://www.si.com/soccer/2012/10/29/lionel-messi-golden-boot-barcelona-ap|access-date=30 July 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/story/1258108/messi-breaks-40-year-record-with-86th-goal-of-2012|title=Messi Smashes Müller's 40-Year Record|date=9 December 2012|publisher=ESPN FC|access-date=30 July 2015}}</ref> टिटो भिलानोभा, जसले मेसीलाई १४ वर्षको उमेरमा प्रशिक्षण दिएका थिए, को प्रशिक्षकत्वमा मेसीले क्लबलाई उत्कृष्ट सुरुवात दिलाए , र कुल ५५ अङ्कको अग्रता हासिल गर्यो, जुन स्पेनिस फुटबलाको एक किर्तिमान हो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/04/30/sports/soccer/tito-vilanovas-death-cut-through-spanish-soccers-rivalries.html|title=To See Coach's Legacy at Barcelona, Just Look on Field|last=Hughes|first=Rob|date=29 April 2014|newspaper=The New York Times|access-date=9 August 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2013/01/19/sport/football/football-barcelona-defeat-sociedad/index.html|title=Ten-Man Barcelona Shocked by Sociedad|date=19 January 2013|publisher=CNN|access-date=9 August 2015}}</ref> [[रियल बेटिस]] विरुद्ध दुई गोल गरेर उनले लामो समय देखि कायम रहेको किर्तिमान भंग गरे , उनले बार्सिलोनाको लागि ला लिगामा सिजर रोड्रीग्वेजको १९० लिग गोलाको किर्तिमानलाई पछि पारे, उनी ला लिगामा बार्सीलोनाको लागि सबैभन्दा उच्च गोलकर्ता भए , र गर्ड मुलरले १९७२ मा मा बायर्न म्युनिख र [[पश्चिम जर्मनी]]को लागि एउतै क्यालेन्डर वर्षमा गरेको सर्वाधिक ८५ गोलको किर्तिमान भंग गरे।<ref>{{cite web|url=http://uk.reuters.com/article/soccer-spain-messi-idUKL5E8NA1RM20121210|title=Fatherhood Hasn't Slowed Record-Breaking Messi|last=Rogers|first=Iain|date=10 December 2012|work=Reuters|access-date=9 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190408012732/https://uk.reuters.com/article/soccer-spain-messi-idUKL5E8NA1RM20121210 |date=8 April 2019 }}</ref> मेसीले मुलरको ४० वर्ष पुरानो किर्तिमान तोदेपछि मुलरलाई बार्सिलोनाको १० नम्बरको जर्सीमा "सम्मान र प्रशंशा सहित" भन्ने लेखेर जर्सी पठाए।<ref>{{cite magazine|title=Mueller Gets Messi's No. 10 Barcelona Shirt|magazine=Sports Illustrated|date=17 January 2013|url=https://www.si.com/soccer/2013/01/17/lionel-messi-gerd-mueller-jersey|access-date=9 August 2015}}</ref> त्यो वर्षको अन्त्यमा. मेसीले सबै खाले प्रतियोगितामा अर्जेन्टिना र बार्सिलोनाको लागि ९१ गोल गरे।<ref name="MostDecorated">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/barcelonas-lionel-messi-becomes-most-decorated-player-in-history-after-winning-unprecedented-fourth-8441605.html|title=Barcelona's Lionel Messi Becomes Most Decorated Player in History after Winning Unprecedented Fourth Straight Ballon d'Or|last=Mohamed|first=Majid|date=8 January 2013|newspaper=The Independent|access-date=9 August 2015}}</ref> यो उपलब्धीलाई प्रमाणिकताको विषयलाई लिएर [[फिफा]]ले स्वीकार नगरेपनि , उनले एउट क्यालेन्डर वर्षमा सर्वाधिक गोलको लागि [[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स|गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स किर्तिमान]] प्राप्त गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/20727929|title=FIFA Refuses to Back Lionel Messi or Godfrey Chitalu for Goal Record|date=14 December 2012|work=BBC Sport|access-date=9 August 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2012/12/barcelona-star-lionel-messi-sets-new-goalscoring-record-46285/|title=Barcelona Star Lionel Messi Sets New Goal-Scoring Record|date=10 December 2012|work=Guinness World Records|access-date=9 August 2015}}</ref> निर्बिकल्प रुपमा, मेसीले पुन: [[फिफा बेलोन डी' ओर]] जिते, फुटबल इतिहासमा चार पटक बेलों डी ओर जित्ने एक मात्र खेलाडी बने।<ref name="MostDecorated" /><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/20910453|title=Ballon d'Or Contenders Messi, Ronaldo and Iniesta in Profile|last=Chowdhury|first=Saj|date=9 January 2013|work=BBC Sport|access-date=9 August 2015}}</ref> ==== २०१३-१४ :मेसीडेपेनडेनसिया ==== ==== २०१४-१५ :दोस्रो ट्रेबल ==== ==== २०१५-१६: घरेलु सफलता ==== ==== २०१६-१७: चौथो गोल्डेन बुट ==== ==== २०१७-१८: घरेलु डबल तथा कीर्तिमानी पाँचौ गोल्डेन बुट ==== ==== २०१८-१९: कप्तान, १०औँ ला लिगा उपाधी र कीर्तिमानी छैटौ गोल्डेन बुट ==== ==== २०१९-२०: कीर्तिमानी छैटौ बेलोन डी ओर ==== ==== २०२०-२१: बार्सीलोनामा आखिरी सिजन ==== === पेरिस सेन्ट जर्मेन === सन् २०२१ अगस्ट १० मा, मेसी [[पेरिस सेन्ट-जर्मेन फुटबल क्लब|पेरिस सेन्ट-जर्मेनमा]] अनुबन्ध भए।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/58163106|title=Lionel Messi signs two-year Paris St-Germain deal after leaving Barcelona|work=BBC|access-date=10 August 2021}}</ref> उनले थप एक वर्षको विकल्प सहित उनले फ्रेन्च क्लबमा दूई वर्षको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे।<ref>{{Cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/cp-lionel-messi-psg-paris-saint-germain-mercato|title=Leo Messi signs for Paris Saint-Germain|date=10 August 2021|website=PSG}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220718074124/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/cp-lionel-messi-psg-paris-saint-germain-mercato |date=18 July 2022 }}</ref> [[चित्र:Mbappe_Messi_Neymar.jpg|left|thumb|198x198px|मसी (बिचमा ) र उनका सहकर्मी [[किलियन एम्बाप्पे]] र [[नेयमार]]]] मेस्सीले आफ्नो स्क्वाड नम्बरको रूपमा ३० चयन गरे, जुन उनले किशोरावस्थामा बार्सिलोनाका लागि सिनियर टोलीमा डेब्यू गर्दा लगाएका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/lionel-messi-psg-shirt-number-transfer-b1900397.html|title=Lionel Messi shirt number revealed by PSG|work=The Independent|access-date=11 August 2021|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220614/https://www.independent.co.uk/sport/football/lionel-messi-psg-shirt-number-transfer-b1900397.html|archive-date=14 June 2022|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> मेस्सीले २९ अगस्टमा क्लबका लागि डेब्यु गरे, [[लिग वान|लिग १]] मा रेम्समाथि २–० को जितको दोस्रो हाफमा वैकल्पिक खेलाडीको रूपमा आए।<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/paris-saint-germain--frapsg/story/4465426/lionel-messis-psg-debut-becomes-most-watched-french-football-match-in-spain|title=Messi's PSG debut breaks Spain viewing records|date=30 August 2021|work=ESPN.com|access-date=30 August 2021}}</ref> उनले क्लबको लागि यूएफा च्याम्पियन्स लिगको पहिलो खेल १५ सेप्टेम्बरमा क्लब ब्रुगी बिरुद्धको १-१ अवे बराबरीमा खेलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-makes-first-psg-start-but-club-brugge-hold-on-for-a-draw-2542485|title=Lionel Messi Makes First PSG Start But Club Brugge Hold On For A Draw|website=NDTVSports.com|access-date=19 September 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109020921/https://sports.ndtv.com/football/lionel-messi-makes-first-psg-start-but-club-brugge-hold-on-for-a-draw-2542485 |date=9 November 2021 }}</ref> चार दिन पछि, मसीले लियोन विरूद्ध २-१ को जितमा पहिलो पटक होम म्याच खेलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/icardi-strikes-late-give-psg-win-over-lyon-messis-home-debut-2021-09-19/|title=Icardi strikes late to give PSG win over Lyon on Messi's home debut|date=19 September 2021|website=Reuters|access-date=19 September 2021}}</ref> २८ सेप्टेम्बरमा, उनले क्लबको लागि पहिलो गोल गरेका थिए। [[पेप ग्वार्दिओला|पेप ग्वर्दिओला]]को मेनचेस्टर सिटि बिरुद्ध को खेलमा उनले १८ यार्ड पर बाट गरेको प्रहार गोल भएको थियो। सो खेलमा पी एस जी २-० ले विजियी भयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2021/09/29/football/lionel-messi-first-psg-goal-ucl-spt-intl/index.html|title=Lionel Messi scores first PSG goal in Champions League win over Manchester City|last=Morse|first=Ben|date=29 September 2021|website=CNN|access-date=30 September 2021}}</ref> On 21 November (matchday 14), Messi scored his first Ligue 1 goal in a 3–1 home victory over [[FC Nantes|Nantes]].<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/ligue-1-lionel-messi-scores-first-league-goal-for-psg-rennes-beat-montpellier-10152801.html|title=Ligue 1: Lionel Messi scores first league goal for PSG, Rennes beat Montpellier-Sports News , Firstpost|date=21 November 2021|website=Firstpost|access-date=21 November 2021}}</ref> Later that month, he provided a hat-trick of assists for the fifth time in his career as PSG beat [[AS Saint-Étienne|Saint-Étienne]] 3–1 away from home.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4534088/erling-haaland-beats-cristiano-ronaldo-record-lionel-messi-fifth-hattrick-of-assists-bayern-munich-historic-102|title=Stats: Haaland beats Ronaldo record, Messi's fifth hattrick of assists, Bayern's historic 102|date=29 November 2021|website=ESPN|access-date=29 November 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211201012357/https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4534088/erling-haaland-beats-cristiano-ronaldo-record-lionel-messi-fifth-hattrick-of-assists-bayern-munich-historic-102 |date=1 December 2021 }}</ref> Having scored 40 goals at club and international level for the calendar year and helped Argentina win the 2021 Copa América, Messi received a record [[2021 Ballon d'Or|seventh Ballon d'Or]] on 29 November.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/59454640|title=Ballon d'Or: Lionel Messi wins award as best player in world football for seventh time|access-date=29 November 2021|agency=BBC}}</ref>{{quote box|width=33%|align=right|quote="I think about being able to reverse the situation, about not having the feeling of having changed clubs and that it didn’t go well for me. I’m already prepared for what’s to come, I know the club, I know the city, I’m a little more comfortable with the dressing room, with my teammates and I know it’s going to be different."|source=– Messi reflects on his difficult first season at PSG and how he wants to improve in his second season in an interview with [[TyC Sports]].<ref>{{Cite web|title=Messi talks leaving Barcelona, Real Madrid, Sergio Aguero and PSG|date=30 May 2022 |url=https://www.barcablaugranes.com/2022/5/30/23147668/messi-talks-leaving-barcelona-real-madrid-sergio-aguero-and-psg|access-date=7 August 2022|publisher=Barca Blaugranes}}</ref>}}On 2 January 2022, PSG announced that Messi had tested positive for [[COVID-19]], he later went on to miss two league games and one cup game.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4560395/covid-lionel-messithree-other-psg-players-positive|title=PSG's Messi tests positive for COVID-19|date=2022-01-02|website=ESPN|access-date=2022-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/05/30/football/lionel-messi-covid-struggles-psg-spt-intl/index.html|title=Lionel Messi reveals his behind-the-scenes Covid-19 struggle|last=Foster|first=Matt|date=30 May 2022|website=CNN|access-date=2022-06-12}}</ref> He made his return against on 23 January in the league against [[Stade de Reims|Reims]] where he came on as a substitute in the second half and assisted PSG's third goal in a 4–0 home victory.<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/top-stories/messi-returns-ramos-scores-and-psg-cruise/articleshow/89084711.cms|title=Messi returns, Ramos scores and PSG cruise|date=January 24, 2022|website=The Times of India|access-date=2022-06-12}}</ref> On 13 March, following their Champions League elimination against Real Madrid in the [[2021–22 UEFA Champions League knockout phase#Round of 16|round of 16]], Messi and his team-mate Neymar were booed by some of the PSG fans at the [[Parc des Princes]] in the league match against Bordeaux.<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4617314/why-psg-fans-booed-messimbappe-and-co-their-frustration-runs-much-deeper-than-the-champions-league|title=PSG fans' frustrations run a lot deeper than Messi and the Champions League|date=2022-03-16|website=ESPN|access-date=2022-06-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en/news/psg-fans-booing-messi-unbelievable-pochettino/bltd15fedeeb21fe971|title=PSG fans booing Messi 'unbelievable' - Pochettino|website=www.goal.com|access-date=2022-06-12}}</ref> Then-PSG manager [[Mauricio Pochettino]] defended Messi by saying "To judge Messi in this way is unfair," adding "It was a year of learning, and not just on a professional level coming to Paris Saint-Germain, in a new league and with new teammates, but also on a family level."<ref>{{Cite web|url=https://www.espn.in/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4655753/psgs-lionel-messi-has-been-judged-unfairly-mauricio-pochettino|title=Pochettino: Messi has been judged unfairly at PSG|date=2022-05-02|website=ESPN|language=en|access-date=2022-06-13}}</ref> On 23 April, he helped PSG clinch their 10th Ligue 1 title after scoring from a strike outside the 18-yard box in a 1–1 draw against [[RC Lens|Lens]] at home.<ref>{{Cite web|url=https://global.espn.com/football/paris-saint-germain--frapsg/story/4646307/lionel-messi-scores-as-paris-saint-germain-win-ligue-1-to-equal-marseillesaint-etienne-title-record|title=Messi scores as PSG win title, equal Ligue 1 mark|date=23 April 2022|website=ESPN.com|access-date=24 April 2022}}</ref> Messi finished his debut season with 11 goals and 14 assists across all competitions.<ref>{{Cite web|url=https://www.goal.com/en-in/news/lionel-messi-psg-performance-2021-22-season/bltcd4c10b617272ed1|title=Worst season in Lionel Messi's career! How did the Argentine perform in the 2021-22 season for PSG?|website=www.goal.com|access-date=2022-06-12}}</ref> He failed to reach double figure league goals for the first time since 2005–06, ending the campaign with 6.<ref>{{Cite web|url=https://www.sportsmax.tv/football/international/item/95781-real-madrid-v-psg-messi-is-in-mbappe-s-shadow-but-do-not-buy-the-myth-that-he-is-finished|title=Real Madrid v PSG: Messi is in Mbappe's shadow but do not buy the myth that he is finished|website=sportsmax.tv|access-date=2022-06-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920170602/https://www.sportsmax.tv/football/international/item/95781-real-madrid-v-psg-messi-is-in-mbappe-s-shadow-but-do-not-buy-the-myth-that-he-is-finished |date=2022-09-20 }}</ref> === इन्टर मियामी === पेरिस सेन्ट जर्मेनबाट बिदाइको पुष्टि पछि, मेस्सी पूर्व क्लब बार्सिलोनामा फर्कने, साथै साउदी प्रोफेशनल लिग क्लब अल-हिलालमा ठुलो पैसा सार्नको साथ जोडिएको थियो, तर उनको अन्तिम निर्णय [[मेजर लिग सकर]] क्लब [[इन्टर मियामी]]मा अनुबन्धित भएको थियो। ५ जून २०२३ द्वारा बार्सिलोना अध्यक्ष जोन लापोर्टालाई सूचित गरिएको थियो।<ref name="MessiMiamiBBC">{{#invoke:Cite web||url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65832658|title=Lionel Messi to join Inter Miami after leaving Paris St-Germain|last=Balague|first=Guillem|website=BBC Sport|date=7 June 2023|access-date=7 June 2023}}</ref><ref name="MessiBarcaReturn">{{#invoke:Cite web||url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3532021/fc-barcelona-wishes-lionel-messi-the-best-of-luck-in-his-new-professional-phase|title=FC Barcelona wishes Lionel Messi the best of luck in his new professional phase|website=fcbarcelona.com|date=7 June 2023|access-date=7 June 2023}}</ref>आर्थिक अभावका कारण बार्सिलोनाले उनलाई अनुबन्ध गर्न सकेन।<ref name=":0" /> == अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन == जुन २००४ मा, [[पाराग्वे]] बिरुद्ध अन्डर-२० [[मैत्रीपूर्ण खेल]]मा उनले अर्जेन्टिनाको लागि पहिलो खेल खेले।<ref>{{cite news|url=http://www.lionelmessi.com/biography/|title=Lionel Messi Biography|publisher=Lionelmessi.com|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080802154715/http://lionelmessi.com/biography/ |date=2008-08-02 }}</ref> सन् २००५ मा वहाँले नेदरल्यान्डमा [[२००५ फिफा वर्ल्ड युथ च्याम्पियनसिप]] जितने टोलीको खेलाडी थिए। यहाँ उनले अर्जेन्टिनाको लागि अन्तिम चार खेल खेलेर प्रतियोगिता अवधिमा सर्वाधिक ६ गोल गर्दै [[गोल्डन बल]] र [[गोल्डन बुट]] जिते।<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=104/edition=9102/index.html|title=FIFA World Youth Championship Netherlands 2005|publisher=FIFA|accessdate=2009-07-07}}</ref> उनले १७ अगस्ट २००५मा १८ वर्षको उमेरमा [[हङ्गेरी]] बिरुद्ध पहिलो पूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेले। ६३औँ मिनेटमा उनले अर्को खेलाडीलाई प्रतिस्थापित गरे, तर ६५औँ मिनेटमा निष्कासित भए किन भने रेफ्री, [[मार्कस मर्क]]ले उनले आफ्नो सर्ट तान्दै गरेका रक्षापंक्ति [[विलमस भ्यानज्याक]]लाई टाउकाले हानेका देखेका थिए। यो निर्णय विवादास्पद थियो र [[डिएगो म्याराडोना|म्याराडोना]]ले पनि निर्णय पूर्व-निर्धारित भएको दावा गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_football/4172400.stm|title=Messi handles 'new Maradona' tag|publisher=BBC Sport| date=2005-08-22| accessdate=2009-07-07| last=Vickery |first=Tim}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.people.com.cn/200508/20/eng20050820_203655.html|title=Argentine striker Messi recalled for World Cup qualifier|publisher=''People's Daily Online''| date=2005-08-20| accessdate=2009-07-07}}</ref> ३ सेप्टेम्बरमा [[विश्वकप छनौट]]मा [[पाराग्वे]]लाई १-०ले हराएको खेलबाट मेसी टोलीमा फिर्ता भए। म्याच अगावै उनले भने कि "यो मेरो पून:शुरूआत हो। पहिलो धेरै कम समयको लागि नै थियो।"<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739|title=Messi tries again as Argentina face Paraguay|publisher=ESPN Soccernet|date=2005-09-02|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628224026/http://soccernet.espn.go.com/preview?id=178848&cc=5739 |date=2011-06-28 }}</ref> यसपछि उनले अर्जेन्टिनाको लागि [[पेरू]] बिरुद्ध आफ्नो पहिलो खेल शुरू गरे; म्याच पछि पेकरम्यानले मेसीलाई एक "रत्न"को रूपमा वर्णन गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/sports/2005/oct/10messi.htm|title=Messi is a jewel says Argentina coach|publisher=Rediff| date=2005-10-10| accessdate=2009-07-07|last=Homewood|first=Brian}}</ref> २८ मार्च, २००९मा [[भेनेजुएला]] बिरुद्द विश्वकप छनौटमा मेसीले पहिलो पल्ट अर्जेन्टिनाको लागि १० नम्बरको जर्सी लगाए। यो म्याच डिएगो म्यारडोनाको लागि अर्जेन्टिनाको प्रशिक्षकको रूपमा पहिलो आधिकारिक म्याच थियो। लियोनेल मेसीको शुरुवाती गोलको मद्दतले अर्जेन्टिनाले खेल ४-० ले जित्यो।<ref>{{cite web| url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739| title = Argentina 4-0 Venezuela: Messi the star turn| date = 2009-03-28| accessdate = 2009-07-07| publisher = Allaboutfcbarcelona.com}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024081458/http://soccernet.espn.go.com/report?id=230046&cc=5739 |date=2012-10-24 }}</ref> === २००६ फिफा विश्व कप === यस चोटले मेसीलाई २००५-०६ सिजनको अन्तमा दुई महिनाको लागि खेलबाट बाहिर राख्यो, यसको कारणले [[विश्वकप]]मा मेसीको उपस्थिति पनि आशङ्काको घेरामा पर्‍यो। तापनि, मेसीलाई १५ मे २००६मा हुने प्रतियोगिताको लागि अर्जेन्टिनी टोलीमा छानियो। उनले विश्वकप भन्दा पहिले, अर्जेन्टिना अन्डर-२० टोलीको बिरुद्ध फाइनल म्याचमा १५ मिनेट र [[अङ्गोला|एङ्गोला]] बिरुद्ध मैत्रिपूर्ण खेलमा ६४ मिनेट खेले।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5047440.stm| title=Messi comes of age|publisher=BBC Sport|date=2006-06-05|accessdate=2009-07-07| last = Vickery | first = Tim }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/teams/argentina/5023884.stm| title=Argentina allay fears over Messi|publisher=BBC Sport|date=2006-05-30|accessdate=2009-07-07}}</ref> उनले [[आइभाेरी काेस्ट|आइभरी कोस्ट]] बिरुद्ध [[अर्जेन्टिना]]को शुरूवाती म्याच विजय प्रतिस्थापकहरूको बेञ्चबाट हेर्न मात्र पाए।<ref>{{cite news|url=http://www.kicker.de/fussball/wm/startseite/artikel/350938| title=Messi weiter auf der Bank|publisher=Kicker.de|date=2006-06-13|accessdate=2009-07-07|language=German}}</ref> [[सर्बिया]] बिरुद्ध अर्को म्याचमा मेसी ७४औँ मिनेटमा [[म्याक्सी रोड्रिग्वेज]]को स्थानमा मैदानमा छिरेर विश्वकपमा अर्जेन्टिनाबाट खेल्ने सबैभन्दा कम उमेरको खेलाडी बने। उनले खेलमा प्रवेश गरेको केही मिनेटमा नै [[हरनान क्रेस्पो]]लाई गोल गर्नमा सहयोग गरे र ६-० को जितमा अन्तिम गोल पनि गर्न सफल भए, यसबाट उनी प्रतियोगितामा सबैभन्दा कम उमेरको स्कोरर र [[विश्व कप]]को इतिहासमा सबैभन्दा कम उमेरको छैठौ गोल गर्ने स्कोरर बने।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853028.stm| title=Argentina 6-0 Serbia & Montenegro|publisher=BBC Sport|date=2006-06-16|accessdate=2009-07-07}}</ref> मेसीले [[नेदरल्यान्ड]] बिरुद्ध अर्जेन्टिना ०-० को बराबरीमा शुरूवात गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4853328.stm| title=Holland 0-0 Argentina|publisher=BBC Sport|date=2006-06-21|accessdate=2009-07-07}}</ref> [[मेक्सिको]] बिरुद्धको अर्को खेलमा १-१ गोलको बराबरी संगै, मेसी ८४औँ मिनेटमा स्थानापन्नको रूपमा मैदान प्रवेश गरे। अर्जेन्टिनालाई अगाडि बढनको लागि [[अतिरिक्त समय]]मा एक गोलको आवश्यकता रहेको अवस्थामा उनले गोल स्कोर गर्नै लागेका थिए, तर उनलाई [[अफसाइड]] घोषित गरियो।<ref>{{cite news|url=http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html|title=Rodríguez finds an answer but many questions still remain|publisher=''The Guardian''|date=2006-06-26|accessdate=2009-07-07|last=Walker|first=Michael}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060630153833/http://blogs.guardian.co.uk/worldcup06/2006/06/26/rodriguez_finds_an_answer_but.html |date=2006-06-30 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991492.stm|title=Argentina 2-1 Mexico (aet)|publisher=BBC Sport|date=2006-06-24|accessdate=2009-07-07}}</ref> प्रशिक्षक जोस पेकरम्यानले [[जर्मनी]] बिरुद्धको क्वार्टर-फाइनल खेलमा मेसीलाई मैदान प्रवेश गराएनन्, जुन खेल अर्जेन्टिनाले [[पेनाल्टी शूटआउट]]मा ४-२ले हार्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/world_cup_2006/4991602.stm|title=Germany 1-1 Argentina|publisher=BBC Sport|date=2006-06-30|accessdate=2009-07-07}}</ref> === २००७ कोपा अमेरिका कप === [[चित्र:Messi in Copa America 2007.jpg|thumb|220px|कोपा अमेरीका कप २००७मा मेस्सि]] मेस्सिले २९ जुन २००७ मा, [[कोपा अमेरिका कप]] २००७ मा आफ्नो पहिलो खेल खेले, यस खेलमा [[अर्जेन्टिना राष्ट्रिय फुटबल टोली|अर्जेन्टिना]]ले [[संयुक्त राज्य अमेरिका राष्ट्रिय फुटबल टोली|संयुक्त राज्य अमेरिका]]लाई ४-१को गोल अन्तरले हरायो। यस खेलमा, उनले एक प्लेमेकरको रूपमा आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरे। उनले आफ्नो सहकर्मी स्ट्राइकर [[हरनान क्रेस्पो]]को लागि गोल गर्नमा सहयोग गरे। ७९औँ मिनेटमा टेभेज मेसीको बदलामा मैदानमा आए र केही मिनेट पछि गोल स्कोर गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6252156.stm|title=Tevez Nets In Argentina Victory|publisher=BBC Sport|date=2007-06-29|accessdate=2008-10-11}}</ref> उनको दोस्रो म्याच [[कोलोम्बिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|कोलम्बिया]]को बिरुद्ध खेले, जसमा उनले एक पेनाल्टी पाए र यसलाई क्रेस्पोले सहि सदुपयोग गर्दै खेललाई १-१को बराबरीमा परिवर्तित गर्नमा सफल भए। उनी अर्जेन्टिनाको दोस्रो गोलको पनि भगिदार भए किन भनें उनीलाई बक्सको बाहिर फल भएको थियो, जसलाई [[जुआन रिकेल्मी]]ले फ्रिकिकबाट गोलमा परिणत गरिदिए र अर्जेन्टीनाले ३-१को अग्रता हासिल गर्‍यो। खेलको अन्तिम स्कोर ४-२ का साथ अर्जेन्टिना टूर्नामेन्टको क्वार्टर-फाइनलमा प्रवेस गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6263888.stm|title=Argentina into last eight of Copa |publisher=BBC Sport|date=2007-07-03|accessdate=2008-10-11}}</ref> [[पाराग्वे]]को बिरुद्ध तेस्रो खेलमा, मेसी क्वार्टर-फाइनलको लागि योग्य साबित भईसकेकाले प्रशिक्षकले उनलाई विश्राम दिए। उनलाई ६४औँ मिनेटमा ०-० स्कोरको अवस्थामा [[इस्टेबन क्याम्बियासो]]को बदलामा मैदानमा उत्रिने मौका मिल्यो। ७९औँ मिनेटमा उनले [[ज्यावियर म्यास्चरानो]]लाई गोल गर्न सहयोग गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.conmebol.com/competiciones_evento_reporte.jsp?evento=1055&ano=2007&dv=1&flt=C&id=18&slangab=E|title= Argentina-Paraguay|publisher=Conmebol|date=2007-07-05|accessdate=2009-05-28}}</ref> क्वार्टर-फाइनलमा [[अर्जेन्टिना]]ले [[पेरू]]लाई ४-०को गोल अन्तरले हराउँदा मेसीले रिकेल्मीको पासमा भन्दा खेलको दोस्रो गोल गरे।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6282908.stm|title=Argentina and Mexico reach semis|publisher=BBC Sport|date=2007-07-09|accessdate=2008-10-11}}</ref> [[मेक्सिको]]को बिरुद्ध सेमी-फाइनल म्याचमा मेसीले गोलरक्षक [[ओसवाल्डो स्यान्शेज]] भन्दा माथिबाट उफारेर गोल गरे, जसबाट अर्जेन्टिना ३-० जितका साथ फाइनलमा पुग्न सफल भयो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/internationals/6294930.stm|title=Messi's Magic Goal|publisher=BBC Sport|date=2007-07-12|accessdate=2008-10-11}}</ref> तर फाइनलमा अर्जेन्टिनाले [[ब्राजिल]] सँग ३-०को हार ब्यहोर्नु पर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/6899694.stm|title=Brazil victorious in Copa America|publisher=BBC Sport|date=2007-07-16|accessdate=2009-05-28}}</ref> [[चित्र:Messi olympics-soccer-7.jpg|thumb|left|220px|२००८ ओलम्पिकमा ब्राजिल बिरुद्धको खेलमा मेसी]] === २००८ ग्रीष्मकालीन ओलम्पिक === [[२००८ ग्रीष्मकालीनओलम्पिक]]मा मेसीलाई [[अर्जेन्टिना]]को लागि खेल्नबाट निषेध गरिए पछि,<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/othersports/olympics/2510034/Lionel-Messi-out-of-Olympics-after-Barcelona-win-court-appeal-against-Fifa.html|title=Lionel Messi out of Olympics after Barcelona win court appeal against Fifa|publisher=''Daily Telegraph''|date=2008-08-06|accessdate=2009-05-27}}</ref> उनले बार्सिलोनाका नयाँ प्रशिक्षक [[जोसेप गार्डियोला]] सँग वार्ता गरे र पछि मात्र उनलाई खेल्न दिने सहमति जनाए।<ref name="Messi Olympics">{{cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|title=Barcelona give Messi Olympics thumbs-up|publisher=AFP|date=2008-08-07|accessdate=2009-05-27|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA|archivedate=2011-07-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711111228/http://afp.google.com/article/ALeqM5hBwBdQawHH84xSfUkq2uo3w1nwvA |date=2011-07-11 }}</ref> उनी अर्जेन्टिनाको टोलीमा समावेस भएर [[आइभाेरी काेस्ट|आइभोरी कोस्ट]] माथिको २-१ को जितमा पहिलो गोल स्कोर गरे।<ref name="Messi Olympics"/> यसपछि खेलमा उनले शुरूवाती गोल गरे र दोस्रो गोलको लागि [[एन्जल डी मारिया]]लाई सहयोग गर्दे अर्जेन्टिनालाई [[नेदरल्यान्ड]] बिरुद्ध अतिरिक्त समयमा २-१ को जित हासिल गराए।<ref>{{cite news|url=http://www.fifa.com/mensolympic/matches/round=250022/match=300051809/summary.html|title=Messi sets up Brazil semi|publisher=FIFA|date=2008-08-16|accessdate=2009-05-27}}</ref> उनले प्रतिद्वन्द्वी [[ब्राजिल]] बिरुद्धको म्याचमा पनि भाग लिए, जसमा अर्जेन्टिनाले ३-०को जित हासिल गरी फाइनलमा प्रवेश गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=http://www.examiner.com/x-642-Soccer-Examiner~y2008m8d19-Argentina-Takes-Down-Brazil-30-in-Olympic-Semifinal-Nigera-Awaits-in-Final|title=Argentina Takes Down Brazil 3-0| last = Baumgartner | first = Jesse |publisher=Examiner|date=2008-08-19|accessdate=2009-05-27}}</ref> फाइनल खेलमा मेसीले फेरी एकमात्र गोलको लागि डी मारियालाई सहयोग गरी [[नाइजेरिया]]लाई १-०ले पराजित गरी अर्जेन्टिनालाई विजयी बनाए।<ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/olympics/2008-08-23-860591452_x.htm|title=Argentina beats Nigeria 1-0 for Olympic gold| last = Millward | first = Robert |publisher=''USA Today''|date=2008-08-23|accessdate=2009-05-27}}</ref> === २००८-२०११: लगातार खराब प्रदर्शन === २००८ को उत्तरार्ध पछि, अर्जेन्टिनी राष्ट्रिय टोलीले तीन वर्ष लगातार खराब गर्यो।{{sfn|Balagué|2013|pp=384–387}} डिएगो म्याराडोनाको प्रशिक्षणमा २०१० फिफा विश्वकपमा छनोट हुन निकै सङ्घर्ष गर्नु पर्यो। छनोट को अन्तिम खेलमा उरुग्वेलाई १-० ले पराजित गरेर मात्र उबीहरू आफ्नो विश्वकपमा प्रवेश पाए। म्याराडोनालाई उनको रणनीतिक निर्णय(मेसीलाई उनको स्थान भन्दा बाहिर राखिने निर्णय)को लागि आलोचना गरियो। म्याराडोनाको प्रशिक्षणमा खेलेको छनोटको ८ खेलमा, मेसीले एक गोल गरे। उनले भेनेजुएला बिरुद्ध ४-० को जितमा सुरुवाती गोल गरेका थिए।<ref name="Century"/>{{sfn|Lisi|2011|pp=533–539}} २००९ मार्च २९ मा भएको त्यो खेलमा उनले पहिलो पटक अर्जेन्टिनाको १० नम्बरको जर्सी लगाएका थिए। रिक्विलमेले अन्तर्राष्ट्रिय सन्यास लिएपछि उनले त्यो मौका पाएका थिए।<ref>{{cite news |first=Ian |last=Chadband |title=Lionel Messi Can Achieve More at Barcelona than Diego Maradona |newspaper=The Daily Telegraph |date=28 April 2009 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/5231676/Lionel-Messi-can-achieve-more-at-Barcelona-than-Diego-Maradona.html |access-date=13 August 2015}}</ref> समग्रमा, छनोट चरणमा १८ खेलमा चार गोल गरे <ref name="Century"/> प्रतियोगिता भन्दा अगाडि, म्याराडोनाले बार्सीलोनामा मेसीलाई भेटे र रणनीतिको लागि आग्रह गरे; मेसीले ४-३-१-२ फर्मेसन उल्लेख गरे, जसमा उनी दुई स्ट्राइकरको बेचमा खेल्ने चाल थियो। यो फर्मेसनलाई अर्जेन्टिनी फुटबलमा ''एन्गाछे'' भनिन्थ्यो र यो मेसी बाल्यकाल देखि नै यसमा खेल्न रुचाउँथे। {{sfn|Balagué|2013|pp=155–156, 405–406}} [[चित्र:Messi Copa America 2011.jpg|thumb|upright|left|[[२०११ कोपा अमेरिका]]मा उद्घाटन खेलमा बोलिभिया विरुद्धको खेलमा मेसी ]] उनीहरूको खराब प्रदर्शनको बाबजुद, अर्जेन्टिनालाई दक्षिण अफ्रिकामा हुने विश्वकपको दाबेदार मानिन्थ्यो। प्रतियोगिताको सुरुवातमा, यो नयाँ फर्मेसन असरदार देखियो; उनीहरूको उद्घाटन खेलमा नाइजेरिया बिरुद्ध मेसीले गोलका चार अवसर सिर्जना गरे तर ती सबै प्रहारहरू नाइरेजेली गोलकिपरले रोके। त्यो खेल अर्जेन्टिनाले १-० ले जित्यो। अर्को खेलमा, दक्षिण कोरिया विरुद्धको एकतर्फी जितमा, ४-१ को जितमा सबै गोलमा उनको योगदान रह्यो। यो जित पछि नक आउट चरणमा उनीहरूको स्थान सुरक्षित भयो। मेसी बाहेक मुख्य खेलाडीहरूलाई विश्राम दिइयो।{{sfn|Lisi|2011|pp=533–539}} समूह चरणको अन्तिम खेलमा उनले पहिलो पटक खेलको कप्तानी गरे। ग्रीस विरुद्धको त्यो खेलमा २-० ले जित्यो र दोश्रो गोलमा उनको असिस्ट रह्यो र अर्जेन्टिनाले समूहको बिजेता बनेर समूह चरणको खेल सम्पन्न गर्यो।<ref>{{cite news |first=Rory |last=Smith |title=Greece 0 Argentina 2: Match Report |newspaper=The Daily Telegraph |date=22 June 2010 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/news/7842201/Greece-0-Argentina-2-match-report.html |access-date=13 August 2015}}</ref> अन्तिम १६ को खेलमा, अर्जेन्टिनाले मेक्सिकोलाई ३-१ ले परजित गर्यो। मेसीले असिस्ट गरेको पहिलो गोल अफसाइडको कारणले विवादमा रह्यो। {{sfn|Lisi|2011|pp=564–567}} क्वाटरफाइनलमा उनीहरूको भेट जर्मनीसँग तय भयो। चार वर्ष अगाडि क्वाटरफाइनलमा नै जर्मनीले अर्जेन्टिनालाई पराजित गरेको थियो। यसपाली जर्मनीले अर्जेन्टिनालाई ४-० ले निरीह बनायो। यो हार १९७४ विश्वकप यताकै खराब नतिजा थियो। {{sfn|Lisi|2011|pp=564–567}} फिफाले मेसीलाईउनको "उत्कृष्ट" गति र सिर्जना र "अनौठो र कुशल" ड्रिबलिङ, सुट र पास उल्लेख गर्दै प्रतियोगिताको उत्कृष्ट १० खेलाडीको सूचीमा राख्यो।<ref>{{cite web |title=Adidas Golden Ball Nominees Announced |publisher=FIFA |date=9 July 2010 |url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2010/m=7/news=adidas-golden-ball-nominees-announced-1270753.html |access-date=13 August 2015}}</ref> घर फर्कदा, मेसीले कठोर प्रतिक्रियाको सामना गर्नुपर्यो। विश्वको नै उत्कृष्ट खेलाडी मानिएको उनलाई १९८६ मा म्याराडोनाले झै उपाधी जिताउने अपेक्षा गैएको थियो, तर मेसीले बार्सिलोनामा जुन उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै आएका थिए, राष्ट्रिय टोलीबाट पनि त्यस्तै खालको प्रदर्शन गर्न सफल भएनन्। यसकारणले उनलाई क्लब भन्दा देशलाई कम ध्यान महत्व दिएको आरोप लाग्यो। {{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}} म्याराडोनाको स्थानमा सर्जियो बाटिस्टा आए। उनको प्रशिक्षणमा अर्जेन्टिनाले ओलम्पिक जितेको थियो। उनले सार्वजनिक रुपमा मेसीको छायाँको टोली बनाउने कुरा व्यक्त गरे। उनलाई फरवार्ड बनाएर ४-३-३ को फर्मेसनमा खेल्ने जुनमा बार्सीलोना अत्यधिक सफल रहेको थियो। {{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}}<ref name="NewRole">{{cite web |first=Michael |last=Cox |title=Lionel Messi Showing Some Promising Signs in a New Argentina Role |publisher=ESPN FC |date=13 November 2014 |url=http://www.espnfc.com/blog/tactics-and-analysis/67/post/2144957/argentina-national-team-lionel-messi-showing-some-promising-signs-in-a-new-argentina-role |access-date=13 August 2015}}</ref> मेसीले २०१०-११ क्लब सिजनमा कीर्तिमानी ५३ गोल गरेपनि उनले अर्जेन्टिनाको लागि आधिकारिक खेलमा २००९ मार्च यता कुनै गोल गर्न सकेका थिएनन्।<ref name="Matches 2010–11" /><ref name="Century"/> ट्याक्टिकल परिवर्तन गरेपनी [[२०११ कोपा अमेरिका]]मा गोलको खडेरी लागिरह्यो। यो कोपा प्रतियोगिता अर्जेन्टिनाले नै आयोजना गरेको थियो। उनीहरूको पहिलो दुई खेलमा, बोलिभिया र कोलम्बिया बिरुद्धको, बराबरीमा सकियो। मिडिया र फ्यानहरूले उनको र अर्का स्ट्राइकर [[कार्लोस टेभेज]]को तालमेल राम्रो नमिलेको कुरा याद गरे। कार्लोस टेभेजको अर्जेन्टिनी समुदाय माझ ठुलो लोकप्रियता थियो। मेसीलाई करिअरमा पहिलो पटक उनकै टोलीको समर्थकले नै निरन्तर दुर्ववहार गरिरहेका थिए। टेभेजलाई बेन्चमा राखेर खेलिएको अर्को महत्वपूर्ण खेलमा, मेसीले राम्रो प्रदर्शन गरे। कोस्टा रिका विरुद्धको यो खेलमा उनले २ गोल असिस्ट गरे। क्वाटरफाइनलमा उरुग्वे विरुद्धको खेलमा १-१ को बराबरी भएपछि भएको पेनाल्टी सुटआउटमा अर्जेन्टिना ४-५ ले पराजित हुँदै बाहिरियो। उरुग्वे यो प्रतियोगिताको च्याम्पियन बन्यो।{{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}} === २०११-१३: कम्तानी === [[चित्र:Suisse vs Argentine - Granit Xhaka & Lionel Messi crop.jpg|thumb|upright|मेसी आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय [[ह्याट्रिक]] स्विट्जरल्यान्ड विरुद्ध २०१२ फेब्रुअरी मा गरेका थिए।]] कोपा अमेरिकामा अर्जेन्टिनाको असफल प्रदर्शन रहेपछि, बटिस्टाको स्थानमा अलेजान्द्रो साबेला आए। २०११ अगस्टमा उनको नियुक्ति भएपछि उनले त्यतिबेलाका कप्तान जाभियर मास्चेरानोको सम्मतिमा २४- वर्षीय मेसीलाई कप्तानी दिए। पहिले रिजर्भमा अहेका मेसीले आफ्नो स्क्वाडको उत्कृष्ट खेलाडीको उदाहरण दिएर नेतृत्व गरे भने मास्चेरानोले टोलीको अन फिल्ड लिडर र अभिप्रेरकको भूमिका पूरा गरे। {{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}}<ref>{{cite news |first=Rob |last=Hughes |title=If Messi Is Argentina's Star, Then Mascherano Is the Glue |newspaper=The New York Times |date=10 July 2014 |url=https://www.nytimes.com/2014/07/11/sports/soccer/if-messi-is-argentinas-star-then-mascherano-is-the-glue.html |access-date=13 August 2015}}</ref> टोलीमा थप परिवर्तन गर्दै साबेलाले टेभेजलाई हटाए र युवा खेलाडीहरू ल्याए जोसँग मेसीले वर्ल्ड युथ च्यापियनसिप र ओलम्पिक स्वर्ण पदक जितेका थिए। अहिले सुधारिएको टोलीमा, अक्टोबर ७ मा चिली विरुद्धको विश्व छनोटको पहिलो खेलमा गोल गर्दै मेसीले गोलको खडेरी तोडे। यो साढे दुई वर्ष पछि आधिकारिक खेलमा अर्जेन्टिनाको लागि उनको पहिलो गोल थियो।<ref name="Century"/>{{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} सबेलाको मातहतमा, मेसीको गोल गर्ने दर आमूल परिवर्तन भयो।यस अघिका प्रशिक्षकहरूको मा, ६१ खेलमा १७ गोल मात्र गरेका थिए भने, त्यसपछिको तीन वर्षमा ३२ खेलमा उनको गोलदर २५ गुणाले बढ्यो।<ref name="Century"/>{{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} २०१२ मा उनले ९ खेलमा १२ गोल गरे, र ग्राबियल बाटिस्टुटाले अर्जेन्टिनाको लागि एउटै वर्षमा सर्वाधिक गोल गर्ने कीर्तिमानसँग बराबरी गरे।<ref>{{cite news |first=Mike |last=Adamson |title=Lionel Messi's Incredible Record-Breaking Year in Numbers |newspaper=The Guardian |date=10 December 2012 |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2012/dec/10/lionel-messi-record-year-numbers |access-date=13 August 2015}}</ref> अर्जेन्टिनाको लागि उनको पहिलो ह्याट्रिक २०१२ फेब्रुअरी २९ मा स्विट्जरल्यान्ड विरुद्धको मैत्रीपुर्ण खेलमा भयो, त्यसपछि अर्को वर्ष ब्राजिल र ग्वाटेमाला विरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलमा उनले ह्याट्रिक गरे। मेसी २०१३ सेप्टेम्बर १० मा पाराग्वे विरुद्धको खेलमा ५-२ को जित कायम गर्दै २०१४ फिफा विश्वकपमा अर्जेन्टिनाको स्थान सुनिश्चित गराए। त्यो खेलमा उनले पेनाल्टीमा दुई गोल गर्नुका साथै अर्को एक गोलमा असिस्ट गरे। त्यो गोल सँगै उनी ३७ गोल सँगै अर्जेन्टिना को सर्वाधिक गोलकर्तामा बाटिस्टुटा पछिको दोस्रो स्थानमा पुगे। समग्रमा, छनोट चरणको १४ खेलमा उनले कुल १० गोल गरे।<ref name="Century"/><ref>{{cite magazine |title=FIFA World Cup Qualifying: Paraguay 2 Argentina 5 |magazine=FourFourTwo |date=11 September 2013 |url=http://www.fourfourtwo.com/news/fifa-world-cup-qualifying-paraguay-2-argentina-5 |access-date=13 August 2015}}</ref> उनको सुधारिएको प्रदर्शनसँगै, सहकर्मीसँगको उनको सम्बन्ध सुधार भयो र बिस्तारै अर्जेन्टिनामा उनको पक्षमा लहर आएको महसुस हुन थाल्यो। {{sfn|Balagué|2013|pp=595–602}} ===२०१४-१५: विश्वकप र कोपा अमेरिका फाइनल === [[चित्र:Iran vs. Argentina match, 2014 FIFA World Cup 37.jpg|thumb|left|[[२०१४ फिफा विश्वकप]] मा इरान विरुद्ध २५-यार्डबाट घुमाउरो प्रहारमा विजयी गोल गरेपछि मेसी]] ब्राजिल विश्वकप भन्दा अगाडि, घाइते भएर बार्सिलोनाबाट असफल सिजन भएकाले मेसीको प्रदर्शनलाई लिएर विभिन्न शंका उपशंका उब्जेका थिए। यद्यपि प्रतियोगिताको सुरुवातमा उनले राम्रो प्रदर्शन रह्यो र सुरुका चार खेलमा [[प्लेयर अफ द म्याच|म्यान अफ द म्याच]] चयन भए।<ref name="TechnicalReport">{{cite web |title=2014 FIFA World Cup Brazil Technical Report and Statistics |publisher=FIFA |pages=170–171 |url=http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |access-date=14 August 2015 |archive-date=7 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150707023419/http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150614131111/http://resources.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/02/42/15/40/2014fwc_tsg_report_15082014web_neutral.pdf |date=14 June 2015 }}</ref> कप्तानको रुपमा उनको यो पहिलो विश्वकप थियो। बोस्निया र हर्जगोभिना विरुद्धको खेलमा २-१ को विजय भयो। उनले गरेको प्रहार सिड कोलासिनाकलाई लागेर आत्मघाती गोल भयो। अर्जेन्टिनाको अर्को गोल मेसीले तीन जना विपक्षी खेलाडीलाई छलाएर ड्रिबल गर्दै गोल गरे। यो आठ वर्षपछि उनले विश्वकपमा गरेको पहिलो गोल थियो।<ref>{{cite news |first=Mandeep |last=Sanghera |title=Argentina 2–1 Bos-Herce |work=BBC Sport |date=15 June 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25285099 |access-date=14 August 2015}}</ref> [[इरान राष्ट्रिय फुटबल टोली|इरान]] विरुद्धको दोस्रो खेलमा, उनले [[इन्जुरी समय]]मा {{convert|23|m|yd|disp=out|abbr=off}} परबाट गोल गरे। र नक आउट चरणमा आफ्नो स्थान सुरक्षित गर्यो।<ref>{{cite news |first=Rob |last=Smyth |title=Argentina v Iran, World Cup 2014: Live |newspaper=The Daily Telegraph |date=21 June 2014 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/world-cup/10916423/Argentina-vs-Iran-World-Cup-2014-live.html |access-date=14 August 2015}}</ref> उनले समूह चरणको अन्तिम खेलमा [[नाइजेरिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|नाइजेरिया]] विरुद्धको ३-२ को जितमा दुई गोल गरे। उनको दोस्रो गोल फ्रिकिक बाट भएको थियो। यो जित सँगै अर्जेन्टिना समूह बिजेता भयो।<ref>{{cite news |first=Saj |last=Chowdhury |title=Nigeria 2–3 Argentina |work=BBC Sport |date=25 June 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/25285406 |access-date=14 August 2015}}</ref> अन्तिम १६ मा स्विट्जरल्यान्ड बिरुद्धको १-० को जित भएको खेलमा अन्तिम समयमा एन्जल डि मारियाले गोल गरे। सो गोलमा मेसीले पास दिएका थिए। क्वाटरफाइनलमा अर्जेन्टिनाले [[बेल्जियम राष्ट्रिय फुटबल टोली|बेल्जियम]]लाई पनि १-० ले पराजित गर्दै [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९०]] पछि पहिलो पटक विश्वकपको सेमिफाइनलमा पुग्यो।<ref>{{cite news |first=Jonathan |last=Jurejko |title=Argentina 1–0 Switzerland |work=BBC Sport |date=1 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/27990606 |access-date=14 August 2015}}</ref><ref>{{cite web |first=Ken |last=Ferris |title=Argentina Beat Belgium to Reach First Semi since 1990 |work=Reuters |date=5 July 2014 |url=http://in.reuters.com/article/soccer-world-m60-arg-bel-idINKBN0FA0PA20140705 |access-date=14 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322143741/https://in.reuters.com/article/soccer-world-m60-arg-bel-idINKBN0FA0PA20140705 |date=22 March 2019 }}</ref> सेमिफाइनलमा एक्ट्रा समयमा पनि ०-० नतिजा पछि भएको पेनाल्टी सुट आउटमा [[नेदरल्यान्ड राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेदरल्यान्डस]] लाई ४-२ ले हराउँदै अर्जेन्टिना फाइनलमा पुग्यो। मेसीले आफ्नो टोलीको पहिलो पेनाल्टी प्रहारमा स्कोर गरे।<ref>{{cite news |first=Phil |last=McNulty |title=Netherlands 0–0 Argentina |work=BBC Sport |date=9 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28122293 |access-date=14 August 2015}}</ref> [[चित्र:Messi in Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 -2014-07-13 (24).jpg|thumb|upright|right|२०१४ फिफा विश्वकप फाइनलमा जर्मनीका मेट्स ह्युमेल्ससँग सङ्घर्ष गर्दै मेसी ]] [[चित्र:Lionel_Messi_in_tears_after_the_final.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|Lionel Messi in tears after the final]] २०१४ फिफा विश्वकप फाइनललाई मेसी विरुद्ध [[जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली|जर्मनी]], विश्वको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी विरुद्ध सर्वोत्कृष्ट टोली भनेर प्रस्तुत गरिएको थियो। यसमा [[डिएगो म्याराडोना]] सहभागी [[१९९० फिफा विश्वकप|१९९० विश्वकप]]को फाइनलको नतिजा दोहोरियो।<ref>{{cite news |first=Matthew |last=Futterman |title=The World Cup Final: The Best Team vs. the Best Player |work=The Wall Street Journal |date=11 July 2014 |url=https://www.wsj.com/articles/the-world-cup-final-the-best-team-vs-the-best-player-1405115575 |access-date=14 August 2015}}</ref> पहिलो हाफ सम्म, मेसीले गोल पनि गरे तर अफसाइड भएर रुल आउट गरियो। उनले गोल गर्ने कयौँ अवसरहरू उपयोग गर्न सकेनन्। सब्स्टिच्युट मारियो गोट्जेले ११३ मिनेट मा गोल गरे। खेलको अन्तिम मिनेटमा मेसीले फ्रिकिक प्रहार गरेका थिए, तर पोस्ट माथि लाग्यो र जर्मनीले खेल १-० ले जिती विश्वकप जित्यो।<ref>{{cite news |first=Scott |last=Murray |title=World Cup Final 2014: Germany v Argentina – as It Happened |newspaper=The Guardian |date=13 July 2014 |url=https://www.theguardian.com/football/2014/jul/13/world-cup-final-2014-germany-v-argentina-live-report |access-date=14 August 2015}}</ref> फाइनलको समापनमा, प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भइ मेसीले गोल्डेन बल पाए। चार गोल सहित तेस्रो उच्च गोलकर्ता बाहेक उनले सर्वाधिक गोलको मौका सिर्जना गरे, सर्वाधिक धेरै ड्रिबल रन पूरा गरे, पेनाल्टी एरियामा सर्वाधिक धेरै डेलिभरी गरे।<ref name="TechnicalReport"/><ref>{{cite web |first=Adam |last=Bate |title=World Cup Final: Was Lionel Messi Really a Disappointment in Brazil or Have We Just Become Numb to His Genius? |publisher=Sky Sports |date=16 July 2014 |url=http://www.skysports.com/football/news/15241/9381511/world-cup-final-was-lionel-messi-really-a-disappointment-in-brazil-or-have-we-just-become-numb-to-his-genius |access-date=14 August 2015}}</ref> यद्यपि, नक आउट चरणमा गोल गर्न नसकेकाले उनको चयनलाई लिएर केही आलोचना पनि भयो। फिफा अध्यक्ष [[सेप ब्लाटर]]ले आश्चर्य व्यक्त गरे भने म्याराडोनाले बजारीकरणको उद्देश्यले मेसीको चयन गरिएको शंका गरे।<ref>{{cite news |title=World Cup 2014: Lionel Messi Golden Ball Surprised Sepp Blatter |work=BBC Sport |date=14 July 2014 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/28294339 |access-date=14 August 2014}}</ref> मेसीको अन्तर्राष्ट्रिय करिअरमा तेस्रो फाइनल चिलीमा भएको [[२०१५ कोपा अमेरिका]] पुगे। विश्वकप फुटबलको दोस्रो स्थानको टोली भएकाले [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]]को पूर्व व्यवस्थापक गेरार्डो मार्टिनोको प्रशिक्षणमा रहेको अर्जेन्टिनालाई प्रतियोगिताको दाबेदार मानिन्थ्यो।<ref>{{cite web |title=Gerardo 'Tata' Martino Appointed Argentina Coach |publisher=CNN |date=13 August 2014 |url=http://edition.cnn.com/2014/08/13/sport/football/gerardo-tata-martino-argentina-football/ |access-date=14 August 2015}}</ref><ref>{{cite web |first1=Rex |last1=Gowar |first2=Santiago |last2=Torres |first3=Justin |last3=Palmer |title=Messi Bemoans Scoring Difficulties at Copa América |work=Reuters |date=29 June 2015 |url=https://www.reuters.com/article/us-soccer-copa-argentina-idUSKCN0P91I820150629 |access-date=14 August 2015 |archive-date=2 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702070537/https://www.reuters.com/article/2015/06/29/us-soccer-copa-argentina-idUSKCN0P91I820150629 |url-status=live }}</ref> [[पाराग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|पाराग्वे]] विरुद्ध उद्घाटन खेलमा, उनीहरू २ गोलले अघि थिए तर खेलको अन्त्य सम्म उनीहरूले अग्रता गुमाए र २-२ को बराबरी भयो। मेसीले पेनाल्टीमा एक गोल गरे र त्यो नै प्रतियोगितामा उनको एक मात्र गोल रह्यो।<ref>{{cite news |title=Argentina 2–2 Paraguay |work=BBC Sport |date=13 June 2015 |url=https://www.bbc.com/sport/0/football/33081605 |access-date=14 August 2015}}</ref> साविक विजेता [[उरुग्वे राष्ट्रिय फुटबल टोली|उरुग्वे]] १-० को जित पछि, समूह चरणको जामैका विरुद्धको अन्तिम खेलमा उनले देशको १००औँ क्याप खेले, यो कोशेढुङ्गा हासिल गर्ने उनी पाँचौ अर्जेन्टिनी खेलाडी थिए। [[जमैका राष्ट्रिय फुटबल टोली|जामैका]] बिरुद्ध १-० को जित हासिल भयो।<ref name="100thCap">{{cite web |first1=Gideon |last1=Long |first2=Tony |last2=Jimenez |title=Messi Wins 100th Argentina Cap |work=Reuters |date=21 June 2015 |url=http://in.reuters.com/article/soccer-copa-messi-idINKBN0P106720150621 |access-date=14 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160810204854/http://in.reuters.com/article/soccer-copa-messi-idINKBN0P106720150621 |date=10 August 2016 }}</ref> १०० खेलमा उनले कुल ४६ गोल गरे, ती मध्ये २२ आधिकारिक प्रतिस्पर्धाको खेलमा भएको थियो।<ref name="Century"/><ref name="100thCap"/> === २०१६-१७: तेस्रो कोपा अमेरिका फाइनल, सन्यास, र फिर्ती === २०१६ मे २७ मा प्रि कोपा अमेरिका वार्म अप म्याचमा [[होन्डुरस राष्ट्रिय फुटबल टोली|होन्डुरस]] विरुद्धको १-० को जित भएको मैत्रीपूर्ण खेलमा मेसी घाइते भएपछि अर्जेन्टिनी टोलीमा मेसीको सहभागितालाई लिएर अन्योलपूर्ण स्थिति रहेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/report?gameId=448440|title=Lionel Messi leaves Argentina's friendly win vs. Honduras with back injury|date=27 May 2016|publisher=ESPN FC|access-date=7 June 2016}}</ref> उनको कम्मर माथिको भागमा गहिरो चोट लागेको खबर आएको थियो। उनको फिटनेसलाई लिएर जुन ६ मा भएको अर्जेन्टिनाको सुरुवाती खेलमा उनी बेन्चमा रहे। साविक बिजेता चिली विरुद्धको खेलमा अर्जेन्टिना २-१ ले विजयी भयो। <ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/07/argentina-top-chile-in-rematch-of-last-years-copa-america-final|title=Argentina top Chile in rematch of last year's Copa América final|date=7 June 2016|work=The Guardian|access-date=7 June 2016}}</ref> मेसी समूह चरणको दोस्रो खेलमा जुन १० मा [[पानामा राष्ट्रिय फुटबल टोली|पानामा]] विरुद्ध फिट रहेको घोषणा भए पनि, मार्तिनोले उनलाई एकपटक फेरी बेन्चमा राखे; उनी अगस्टो फर्नान्डेज को स्थानमा ६१औँ मिनेटमा मैदान प्रवेश गरे र १९ मिनेटमा ह्याट्रिक गरे। [[सर्जियो अग्वेरो]]को गोलबाट अग्रता लिएको अर्जेन्टिनाले उक्त खेल ५-० ले जित्यो , यससंगै अर्जेन्टिनाले प्रतियोगिताको क्वाटरफाइनलमा स्थान पक्का गर्यो।;<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/10/lionel-messi-hat-trick-argentina-panama-copa-america|title=Lionel Messi scores brilliant hat-trick as Argentina surge into quarter-finals|date=11 June 2016|work=The Guardian|access-date=11 June 2016}}</ref> उनको प्रदर्शनको लागि उनी खेलको [[प्लेयर अफ द म्याच|म्यान अफ द म्याच]] भए।<ref name="MOTM-ARG-PAN">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/16|title=Match 16 : Argentina vs Panama|date=10 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160609183110/http://www.ca2016.com/matches/16|archive-date=9 June 2016|access-date=10 June 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609183110/http://www.ca2016.com/matches/16 |date=9 June 2016 }}</ref>{{quote box|width=30%|align=right|quote="Did it annoy me that Messi took the record? A little, yes. You go around the world and people say, 'he's the top scorer for the Argentina national team.' But the advantage I have is that I'm second to an extraterrestrial."|source=– [[ग्याब्रियल बाटिस्टुटा]] on the consolation of Messi breaking his record.<ref>{{cite news |url=http://www.espn.co.uk/football/argentina/story/3268110/gabriel-batistuta-lionel-messi-taking-my-argentina-record-annoyed-me |title=Gabriel Batistuta – Lionel Messi taking my Argentina record annoyed me |agency=ESPN |first=Adriana |last=Garcia |date=13 November 2017 |access-date=15 August 2018}}</ref>}}जुन १८ मा, कोपा अमेरिकाको क्वाटरफाइनलमा , मेसीले [[भेनेजुएला राष्ट्रिय फुटबल टोली|भेनेजुएला]]विरुद्ध अर्को प्रेरणादायी प्रदर्शन गरे,<ref name="MOTM-ARG-VEN">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/27|title=Match 27 : Argentina vs Venezuela|date=18 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|access-date=18 June 2016|df={{cbignore}}}}</ref> उनले दूई असिस्ट प्रदान गरे र अर्को एक गोल गरी ४-१ को विजय सुनिश्चित गरे, यसबाट उनले [[ग्याब्रियल बाटिस्टुटा]]को आधिकारिक अन्तराष्ट्रिय खेलमा ५४ गोलको राष्ट्रिय किर्तिमान बराबरी गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/36569759|title=Copa America: Lionel Messi equals Gabriel Batistuta's Argentina record|date=19 June 2016|work=BBC Sport|access-date=19 June 2016}}</ref> यो किर्तिमान तीन दिन पछि भंङ्ग भयो जब मेसीले आयोजक संयुक्त राष्ट्र विरुद्धको ४-० को जितमा फ्रिकिक गोल गरे; त्यस खेलमा उनले दुई असिस्ट पनि गरे, र अर्जेन्टिनाले लगातार दोस्रो वर्ष प्रतियोगिताको फाइनलमा स्थान पक्का गर्यो ,<ref name="record">{{cite news|url=http://www.espnfc.com/argentina/story/2897489/lionel-messi-equals-argentinas-gabriel-batistuta-all-time-goal-scoring-record|title=Lionel Messi equals Argentina's all-time goal-scoring record|date=22 June 2016|work=ESPN FC|access-date=22 June 2016}}</ref> र एक पटक फेरी म्यान अफ द म्याच घोषित भए।<ref name="MOTM-USA-ARG">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/matches/29|title=Match 29 : United States vs Argentina|date=21 June 2016|publisher=[[Copa América Centenario]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160618001954/http://www.ca2016.com/matches/29|archive-date=18 June 2016|access-date=21 June 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160618001954/http://www.ca2016.com/matches/29 |date=18 June 2016 }}</ref> फाइनलमा अर्जेन्टिनाको भेट चिली संग भयो र फाइनलको नतिजा गत वर्ष कै पुनरावृति भयो। निर्धारित समय ०-२ मा सकिएपछि भएको पेनाल्टी सुटआउटमा अर्जेन्टिना चिली संग पराजित भयो।यो मेसीको लगातार मुख्य प्रतियोगिताको तेस्रो पराजय थियो र समग्रमा चौथो। उनले पेनाल्टी सुटआउटमा पेनाल्टी मिस गरेका थिएA खेलपछि, मेसीले अन्तराष्ट्रिय फुटबलबाट सन्यासको घोषणा गरे।<ref name="Messi retirement">{{cite news|url=http://www.espnfc.com/copa-america/story/2902891/lionel-messi-flags-potential-argentina-retirement-after-penalty-loss-to-chile|title=Lionel Messi retires from Argentina after Copa America final loss to Chile|date=27 June 2016|work=ESPN FC}}</ref> उनले बताए, "मैले मेरो सक्दो गरे। मेरो लागि टोली सकियो, मैले निर्णय गरे।"<ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2016/06/27/football/copa-america-lionel-messi/|title=Devastated Messi announces likely retirement from Argentina|date=27 June 2016|publisher=CNN}}</ref> चिलीका प्रशिक्षक जुआन एन्टोनियो पिज्जीले खेलपछि भने, " म्याराडोनाले अर्जेन्टिनी फुटबलको लागि जे गरेका थिए त्यो हिसाबले मेरो पुस्ताले उनलाई मेरो पुस्ताको म्याराडोनासँग तुलना गर्न सक्दैन। तर मा यो सोच्छु कि आजको सबै भन्दा उत्कृष्ट खेलाडी आज अमेरिकामा खेले।"<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2016/jun/27/lionel-messi-says-he-is-quitting-argentina-team-after-copa-america-final-defeat|title=Lionel Messi says his Argentina career is over after Copa América final defeat|date=26 June 2016|work=The Guardian}}</ref> मेसी पाँच गोल सहित [[एदुआर्दो भार्गास]]पछि प्रतियोगिताको दोस्रो उच्च गोलकर्ता भए, र चार असिस्ट सहित सबैभन्दा धेरै असिस्ट दिएका थिए, र प्रतियोगितामा सबैभन्दा धेरै (तीन वटा) म्यान अफ द म्याच जितेका थिए ;<ref name="conmebol-stats">{{Cite web|url=http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.statsCenterPerPlayer&lang=es_LA|title=HTML Center|website=estadisticas.conmebol.com|access-date=8 April 2020}}</ref> उनलाई उनको प्रदर्शनको लागि टोली अफ द टुर्नामेन्टमा समावेश गरिएको थियो, उनले गोल्डेन बल अवार्डमा सहभागी भएनन् र [[एलेक्सिस सान्चेस]]लाई प्रदान गरियो।<ref name="Copa América 2016: Awards">{{cite web|url=http://www.ca2016.com/awards|title=Copa América 2016: Awards|date=27 June 2016|publisher=Copa America Organisation|access-date=27 June 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160627172846/http://www.ca2016.com/awards |date=27 June 2016 }}</ref> ==== "नजाऊ लियो " ==== उनको घोषणापछि, सन्यास सम्बन्धी उनको मन परिवर्तन गर्न एक अभियान सुरु भयो।<ref>{{cite news|url=http://www.skysports.com/football/news/12026/10327302/argentina-hope-lionel-messi-reconsiders-retirement-says-guillem-balague|title=Argentina don't want Messi to retire|date=28 June 2016|agency=Sky Sports}}</ref> अर्जेन्टिनी फुटबल टोली राजधानी ब्युनोस आयर्समा अवतरण गरेपछि उनलाई फ्यानहरूले "लियो नजाऊ" जस्ता नाराले सम्बोधन गरे। अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति मौरिसियो माक्रीले नछोड्नको लागि अनुरोध गरे, उनले भने ,"हामी भाग्यमानी छौ, यो हाम्रो जीवनको एक खुसीको पल हो, हाम्रो जस्तो फुटबलिङ सस्कृति भएको देशमा विश्वकै उत्कृस्ट खेलाडी हुनु यो एक उपहार हो... लियोनेल मेसी अर्जेन्टिनामा भएको सबैभन्दा महान मध्ये एक हुन् र हामीले उनको ख्याल गर्नुपर्छ।"<ref>{{cite news|url=http://en.as.com/en/2016/06/28/football/1467141271_384638.html|title=Messi 'God's gift' to Argentina – president|date=28 June 2016|newspaper=AS}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923184002/https://en.as.com/en/2016/06/28/football/1467141271_384638.html |date=23 September 2020 }}</ref> [[बुएनोस आइरेस]]का मेयर होरासियो रोड्रीग्वेज लारेताले मेसीलाई सन्यासबारे पुनर्विचार गर्न मनाउन राजधानीमा मेसीको सालिक अनावरण गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.mundodeportivo.com/futbol/20160628/402829485468/inauguran-en-buenos-aires-estatua-en-homenaje-a-messi.html|title=Inauguran en Buenos Aires una estatua en homenaje a Messi|date=28 June 2016|newspaper=El Mundo Deportivo (Spanish)}}</ref> यो अभियान टोल टोल गल्ली गल्लीमा पुग्यो र जुलाई २ मा अर्जेन्टिनी राजधानीको सडकमा ५०,००० समर्थकहरू सोही नारा लिएर सडकमा आए।<ref>{{cite news|url=http://www.sport-english.com/en/news/world-football/macri-maradona-and-the-argentine-people-rally-together-prompt-messi-u-turn-5234915|title=Macri, Maradona and the Argentine people rally together to prompt Messi U-turn|date=28 June 2016|work=Sport}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031150321/http://www.sport-english.com/en/news/world-football/macri-maradona-and-the-argentine-people-rally-together-prompt-messi-u-turn-5234915 |date=31 October 2016 }}</ref> ==== फिर्ती ==== {{Quote box|quote="फाइनलको रात मेरो दिमागमा धेरै कुराहरू खेले र मैले छोड्ने बारेमा गम्भीरतापूर्वक सोचें, तर मेरो देश र यो जर्सीप्रतिको मेरो माया धेरै छ।"|source=– २०१६ अगस्ट १२ मा मेसी अन्तर्राष्ट्रिय खेलबाट आफ्नो सन्यासको निर्णय उल्टाउदै <ref>{{cite news |date=12 August 2016 |title=Lionel Messi: Argentina striker reverses decision to retire from national team |url=https://www.bbc.com/sport/football/37066033}}</ref>|align=left|width=30%}} मेसीले आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय सन्यास घोषणा गरेको एक हप्ता पछि, सेप्टेम्बरमा अर्जेन्टिनी पत्रिका ''ला नाकिओन'' मा उनले अर्जेन्टिनाको लागि २०१८ फिफा विश्व कप छनोट खेल्ने बारे पुनर्विचार गरिरहेको खबर आयो।<ref>{{cite web|url=http://www.cbssports.com/soccer/news/report-friend-of-messi-hints-reconsidering-retirement-from-argentina/|title=La Nacion claims to know that Lionel Messi will return to Argentina national team|last=Gonzalez|first=Roger|date=3 July 2016|work=[[CBSSports.com]]|access-date=5 July 2016}}</ref> १२ अगस्टमा, यो कुरा पुष्टि भयो कि उनले अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलबारे आफ्नो सन्यासको निर्णय फिर्ता लिए, र राष्ट्रिय टोलीको आउँदो २०१८ विश्व कप छनोटको टोलीमा उनलाई पनि समावेश गरियो।<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.us/argentina/story/2928133/lionel-messi-to-make-argentina-return-after-brief-international-retirement|title=Lionel Messi to make Argentina return after brief international retirement|date=12 August 2016|publisher=ESPN FC|access-date=13 August 2016}}</ref> सेप्टेम्बर १ मा, उनी फिर्ता आएको पहिलो खेलमा, उनले २०१८ विश्व कप छनोटको उरुग्वे सँगको १-० को जितमा भएको खेलमा उनले गोल गरे।<ref>{{cite web|url=http://www.beinsports.com/en/world-cup-qualifiers/news/messi-strikes-back-as-argentina-sink-uruguay/328680|title=Messi strikes back as Argentina sink Uruguay|date=1 September 2016|publisher=beIN SPORTS|access-date=1 September 2016}}</ref> [[चित्र:ECUADOR_VS_ARGENTINA_(37594548472).jpg|right|thumb|२०१७ अक्टोबर १० मा भएको [[इक्वेडर राष्ट्रिय फुटबल टोली|इक्वेडर]] विरुद्धको खेलमा ह्याट्रिक गरेपछि खुसी मनाउदै मेसी। उनको गोलले अर्जेन्टिना रसियामा आयोजना हुने [[२०१८ फिफा विश्वकप]]मा छनोट भयो।]] २०१७ मार्च २८ मा, मेसीलाई २०१७ मार्च २३ मा चिलीसँगको खेलमा सहायक रेफ्रीलाई अपमान गरेकोमा चार अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा निलम्बन गरियो। उनलाई १०,००० CHF पनि जरिवाना लगाइयो।<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/news/y=2017/m=3/news=lionel-messi-suspended-for-four-matches-2877817.html|title=Lionel Messi suspended for four matches|date=28 March 2017|publisher=FIFA}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/39423000|title=Lionel Messi: Barcelona and Argentina forward banned for 'insulting' assistant ref|date=28 March 2017|work=BBC Sport}}</ref> मे ५ मा, अर्जेन्टिना फुटबल सङ्घको अपिलमा उनको चार खेलको निलम्बन र १०,००० CHF को जरिवाना फिफा द्वारा फुकुवा भयो, यसको मतलब अब उनले अर्जेन्टिनाको बाँकी विश्वकप छनोट खेल खेल्न सक्थे।<ref>{{Cite news|url=https://www.fifa.com/governance/news/y=2017/m=5/news=fifa-appeal-committee-passes-decision-on-lionel-messi-2882666.html|title=FIFA Appeal Committee passes decision on Lionel Messi|last=FIFA.com|date=5 May 2017|access-date=6 June 2017|publisher=FIFA}}</ref> [[२०१८ विश्वकप]]मा अर्जेन्टिनाको स्थान जोखिममा पर्दै थियो। [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ]]बाट पाँच राष्ट्र छनोट हुनेमा अर्जेन्टिना छैटौँ स्थानमा थियो, यसको अर्थ १९७० यता अर्जेन्टिना पहिलो पटक विश्वकपमा छनोट हुन असफल हुन्थ्यो। अक्टोबर १० मा, मेसीले आफ्नो देशलाई विश्वकपमा छनोट गराए। [[इक्वेडर राष्ट्रिय फुटबल टोली|इक्वेडर]] विरुद्धको खेलमा उनले ह्याट्रिक गर्दै ३-१ को जित सुनिश्चित गराए। २००१ यता अर्जेन्टिना इक्वेडरको राजधानी क्विटोमा पराजित भएको थिएन।<ref name="Guardian 2017">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2017/oct/11/lionel-messi-hat-trick-secures-argentinas-passage-to-world-cup|title=Lionel Messi hat-trick secures Argentina's passage to World Cup|date=11 October 2017|work=The Guardian}}</ref> मेसीको तीन गोलले उनी [[दक्षिण अमेरिकी फुटबल सङ्घ|दक्षिण अमेरिकी फुटबल]] छनोटमा २१ गोलका साथ [[उरुग्वे]]का [[लुइस स्वारेज]] सँगै सर्वाधिक गोलकर्ता भए। यस अधि यो उपलब्धि [[हेर्नान क्रेस्पो]]को नाममा थियो। <ref name="Guardian 2017" /> === २०१८: विश्वकप === === २०१९-२०: कोपा अमेरिका तेस्रो स्थान, प्रतिबन्ध र सुपरक्लासिको विजय === ===२०२१-२०२२: कोपा अमेरिका र विश्वकप विजय=== {{quote box | width = 25% | align = right | quote="यो मेरो लागि स्पष्ट थियो कि मैले अन्तिम प्रतियोगितासम्म प्रयास गर्नुपर्छ र मैले केही नजिती राष्ट्रिय टोलीबाट म पछि हट्न सक्दिन।" | source = – Messi on winning the 2021 Copa América in an interview with ''Diario Sport''.<ref>{{cite AV media |date=1 November 2021 |url=https://www.youtube.com/watch?v=OibxiyBMAf8 |title=🤩 ¡ENTREVISTA EXCLUSIVA A LEO MESSI EN PARÍS! |publisher=SPORT |via=[[YouTube]] |access-date=20 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218145302/https://www.youtube.com/watch?v=OibxiyBMAf8 |archive-date=18 December 2022 |url-status=live}}</ref> }} २०२१ जुन १४ मा, ब्राजिलमा भएको [[२०२१ कोपा अमेरिका|कोपा अमेरिका कप]]को अर्जेन्टिनाको पहिलो खेलमा मेसीले चिली विरुद्ध फ्रिकिक मा १ गोल गरे। उक्त खेल १-१ को बराबरीमा सकियो।<ref>{{cite news |url=https://www.marca.com/en/football/copa-america/argentina-vs-chile/cronica/2021/06/15/60c7e18e22601d45348b45ac.html |title=Messi's Argentina thwarted by Chile |work=MARCA |date=14 June 2021 |access-date=15 June 2021}}</ref> २१ जुनमा, मेसीले अर्जेन्टिनाको लागि १४७औँ खेल खेलेर ज्याभियर मास्चेरानोको अर्जेन्टिनाको लागि सर्वाधिक उपस्थितिको रेकर्ड बराबर गरे। पाराग्वे विरुद्धको उक्त खेलमा अर्जेन्टिना १-० ले विजयी भयो।<ref>{{Cite web |title=Lionel Messi sigue haciendo historia: igualó a Mascherano como el jugador con más presencias en la Selección |language=ES |url=https://www.afa.com.ar/es/posts/lionel-messi-sigue-haciendo-historia-igualo-a-mascherano-como-el-jugador-con-mas-presencias-en-la-seleccion |website=afa.com.ar |date=21 June 2021|access-date=22 June 2021}}</ref> एक हप्ता पछि, उनले [[बोलिभिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|बोलिभिया]] बिरुद्धको खेलमा उनले अर्जेन्टिनी जर्सीमा सर्वाधिक खेलको रेकर्ड कायम गरे। उक्त खेलमा ४-१ ले जित्यो। उनले २ गोल गरे र एक गोल असिस्ट गरे।<ref>{{Cite web |url=https://www.espn.com/soccer/argentina-arg/story/4422176/messi-sets-argentina-appearances-mark-in-copa-america-match-vs-bolivia |title=Messi sets Argentina appearances mark in Copa America match vs. Bolivia |work=ESPN |first=Sam |last=Marsden |date=28 June 2021|access-date=29 June 2021}}</ref> ३ जुलाई मा, प्रतियोगिताको क्वाटरफाइनलमा इक्वेडर माथिको ३-० को जितमा उनले ३ असिस्ट गरे र एक फ्रिकिक गोल गरे।.<ref>{{cite news |url=https://www.cbssports.com/soccer/news/argentina-vs-ecuador-score-sensational-messi-leads-albiceleste-into-copa-america-semifinals/live/ |title=Argentina vs. Ecuador score: Sensational Messi leads Albiceleste into Copa America semifinals |work=CBSSports.com |date=3 July 2021 |access-date=4 July 2021}}</ref> ६ जुलाईमा, सेमिफाइनलमा कोलम्बिया बिरुद्ध १-१ को बराबरीमा मेसीले एक असिस्ट गरे। पेनाल्टी सुट आउटमा उनले गोल गरे र अर्जेन्टिना ३-२ ले विजयी भयो। उनी आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय करियरको पाँचौ फाइनलमा पुगे।<ref>{{cite web |url=https://www.espn.com/soccer/report?gameId=603184 |title=Argentina vs. Colombia – Football Match Report – July 6, 2021 – ESPN |work=ESPN.com |date=6 July 2021 |access-date=7 July 2021}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thescore.com/esp_fed/news/2186119 |title=Messi driving Argentina at Copa America |publisher=theScore.com |date=6 July 2021 |access-date=7 July 2021}}</ref> जुलाई १० मा, अर्जेन्टिनाले आयोजक ब्राजिललाई फाइनलमा १-० ले पराजित गरेर मेसीले आफ्नो पहिलो र अर्जेन्टिनाले १९९३ यता पहिलो प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय उपाधी जित्यो। यसको साथै उनको देशले १५औँ उपाधिको उरुग्वेसँग कीर्तिमान बराबर गर्यो।<ref name="Copa América final">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/10/argentina-v-brazil-copa-america-final-live |title=Argentina 1-0 Brazil: Copa América final – live! |work=The Guardian |last=Graham |first=Bryan Armen |date=11 July 2021 |access-date=11 July 2021}}</ref> अर्जेन्टिनाले गरेको १२ गोलमा ९ गोल (४ गोल र ५ असिस्ट) मा उनको सहभागिता थियो। उनी प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित भए। उनले यो सम्मान नेयमार सँगै साझा गरे। उनी कोलम्बियाका लुइस डियाज सँगै ४ गोल सहित सर्वाधिक गोलकर्ता बने। उनको असिस्ट धेरै भएकाले मेसीलाई गोल्डेन बुट अवार्ड दिइयो।<ref>{{Cite web |title=Leo Messi named player of tournament in Copa América |url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2187432/leo-messi-named-player-of-tournament-in-copa-america |access-date=11 July 2021 |work=FC Barcelona}}</ref><ref>{{cite news |title=Lionel Messi wins 2021 Copa America Golden Boot |url=https://www.goal.com/en-in/news/who-is-leading-the-race-for-copa-americas-golden-boot/1unofbxrqy1bm10fsnoy5cyvi6 |access-date=11 July 2021 |work=Goal}}</ref> [[चित्र:Lionel Messi WC2022.jpg|thumb|left|Messi at the 2022 FIFA World Cup]] २०२२ विश्वकप छनोट अन्तर्गत, सेप्टेम्बर ९ मा, मेसीले बोलिभिया बिरुद्धको ३-० को विजयमा उनले ह्याट्रिक गरे सर्वाधिक गोल गर्ने दक्षिण अमेरिकी खेलाडीमा ७९ गोल गरेका पेलेलाई उछिने।<ref>{{Cite web |title=Argentina's Lionel Messi breaks Brazil legend Pele's South American men's goals record |url=https://www.espn.co.uk/football/argentina-arg/story/4427665/argentinas-lionel-messi-breaks-brazil-legend-peles-south-american-mens-goals-record |work=ESPN |date=10 September 2021|access-date=10 September 2021}}</ref> २ जुन २०२२ मा इंल्यान्डको वेम्बेलीमा भएको २०२२ फिनालेसिम्मा, युएफा युरो कप- कोपा अमेरिका कप च्याम्पियनको तेस्रो संस्करण, मा इटाली बिरुद्धको ३-० को विजयमा मेसीले २ असिस्ट गरे र म्यान अफ द म्याच भए, र उनले सिनियर टोलीमा अर्जेन्टिनाको लागि दोस्रो उपाधी जिते।<ref>{{Cite web |last=UEFA.com |date=1 June 2022 |title=Argentina's Lionel Messi named official Finalissima Player of the Match |url=https://www.uefa.com/finalissima/news/0276-1549531afce1-16d40688390d-1000--player-of-the-match-messi/ |access-date=2 June 2022 |website=UEFA.com}}</ref> ६ जुन मा भएको इस्टोनिया बिरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलको ५-० को जितमा मेसीले २ गोल गरे र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलको पुरुष तर्फको सर्वाधिक गोलकर्तामा फेरेन्क पुस्कासलाई उछिने।<ref>{{Cite web |date=6 June 2022 |title=Lionel Messi scores all five Argentina goals in friendly to overhaul Puskás |url=https://www.theguardian.com/football/2022/jun/06/lionel-messi-scores-all-five-argentina-goals-in-friendly-to-overhaul-puskas |access-date=6 June 2022 |website=The Guardian}}</ref> कतारमा भएको [[२०२२ फिफा विश्वकप]]मा, अर्जेन्टिनाको पहिलो खेलमा साउदी विरुद्ध उनले पेनाल्टीमा गोल गरे। त्तो ख्लेमा [[साउदी अरब राष्ट्रिय फुटबल टोली|साउदी अरब]] २-१ ले विजयी भयो। [[मेक्सिको राष्ट्रिय फुटबल टोली|मेक्सिको]] बिरुद्धको २-० ले विजयी भएको अर्को खेलमा उनले २० यार्ड परबाट होचो प्रहार गरेर गोल गरे र इन्जो फर्नान्डेजलाई गोलको लागि असिस्ट गरे।<ref>{{cite news |title=How Argentina and Messi stayed alive with a 2-0 win over Mexico |url=https://theathletic.com/live-blogs/mexico-argentina-world-cup-match-live/5wa7Cfxxwt1s/ |date=26 November 2022 |access-date=3 December 2022 |work=The Atheltic}}</ref> अन्तिम १६ को अष्ट्रेलिया विरुद्धको २-१ को जितमा मेसीले सुरुवाती गोल गरे। यो उनको सिनियर करिअरमा १०००औँ उपस्थिति थियो ,<ref>{{cite news |title=Messi scored in 1,000th game as Argentina progress |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63765129 |access-date=3 December 2022 |publisher=BBC}}</ref> र उनी सबैभन्दा धेरै खेल खेल्ने दक्षिण अमेरिकी पुरुष खेलाडी भए, जुन रेकर्ड यसभन्दा अघि इक्वेडरका इभान हर्टाडो (Iván Hurtado) को नाममा थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.sportsmole.co.uk/football/argentina/world-cup-2022/news/messi-breaks-two-maradona-records-in-argentinas-win-over-australia_501212.html |title=Lionel Messi breaks two Diego Maradona records in Argentina's win over Australia |website=SportsMole.co.UK |publisher=Sports Mole |access-date=4 December 2022 |date=3 December 2022 |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204140157/https://www.sportsmole.co.uk/football/argentina/world-cup-2022/news/messi-breaks-two-maradona-records-in-argentinas-win-over-australia_501212.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.terra.com.br/esportes/mil-jogos-e-recordes-messi-chega-a-novas-marcas-contra-a-australia,84099d8f9c138efa894b3f833d7a75092edg4dg7.html |title=Mil jogos e recordes: Messi chega a novas marcas contra a Austrália |trans-title=A thousand games and records: Messi reaches new milestones against Australia |website=Terra.com.br |publisher=Terra |access-date=4 December 2022 |date=3 December 2022 |language=pt-br |archive-date=4 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204141315/https://www.terra.com.br/esportes/mil-jogos-e-recordes-messi-chega-a-novas-marcas-contra-a-australia,84099d8f9c138efa894b3f833d7a75092edg4dg7.html |url-status=live}}</ref> नेदरल्यान्डस विरुद्धको क्वाटरफाइनलको खेलमा, मेसीले अर्जेन्टिनाको पहिलो गोलमा नहुएल मोलिनालाई असिस्ट गरे र पेनाल्टीमा गोल गरे। खेल २-२ को बराबरीमा सकियो। [[पेनाल्टी-सुटआउट|पेनाल्टी सुट-आउटमा]] अर्जेन्टिनाको पहिलो पेनाल्टी प्रहारमा मेसीले गोल गरे। अर्जेन्टिना ४-३ ले विजयी भयो।<ref>{{cite news |last=Murphy |first=Phil |date=9 December 2022 |title=Messi's World Cup dream lives on with Argentina win |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/63830319 |access-date=9 December 2022 |publisher=BBC}}</ref> [[क्रोएसिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्रोयसिया]] विरुद्धको सेमिफाइनलमा, जर्मनीका लोथार म्याथ्युजको नाममा रहेको विश्वकपमा सर्वाधिक २५ उपस्थितिसँग बराबरी गरे। अर्जेन्टिना ३-० ले विजयी भएक खेलमा, उनले पेनाल्टीमा पहिलो गोल गरे र तेस्रो गोलमा [[जुलियन अल्भारेज]]लाई असिस्ट गरे;<ref>{{cite news |title=Inspired Lionel Messi takes Argentina past Croatia and into World Cup final |url=https://www.theguardian.com/football/2022/dec/13/argentina-croatia-world-cup-semi-final-match-report |last=Hytner |first=David |date=13 December 2022 |access-date=13 December 2022 |work=The Guardian}}</ref> मेसीले गरेको गोल विश्वकपमा उनको ११औँ गोल थियो र उनले विश्वकपमा सर्वाधिक गोलकर्तामा बाटिस्टुटालाई उछिने।<ref>{{cite web |url=https://www.fifa.com/fifaplus/en/articles/world-cup-2022-qatar-batistuta-messi-argentina |title=Batistuta on Messi's record: He deserves this |publisher=FIFA.com |access-date=22 December 2022 }}</ref> अर्जेन्टिना फाइनलमा पुग्यो जहाँ उनको भेट फ्रान्स सँग हुँदै थियो। मेसीले यो उनको अन्तिम विश्वकप उपस्थिति उनले बताएका थिए।<ref>{{cite news |title=Lionel Messi confirms final will be last World Cup game ever as Argentina overpowers Croatia 3-0 |url=https://www.cnn.com/2022/12/13/football/argentina-croatia-lionel-messi-qatar-world-cup-spt-intl/index.html |last=Grez |first=Matias |date=14 December 2022|access-date=15 December 2022 |website=[[CNN]]}}</ref><ref>{{cite news |last=Kay |first=Oliver |date=15 December 2022 |title=Lionel Messi winning World Cup would define him but he's already among the greatest of all |website=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4001739/2022/12/15/lionel-messi-world-cup-greatness/ |url-access=subscription |access-date=15 December 2022}}</ref> १८ डिसेम्बरमा [[२०२२ फिफा विश्वकप फाइनल|२०२२ फिफा विश्वकप फाइनलमा]], लुसेल रङ्गशालामा मेसीले आफ्नो २६औँ विश्वकप उपस्थितिको कीर्तिमान बनाए। मेसीले पेनाल्टीमा अर्जेन्टिनाको पहिलो गोल गरे, र एउटै विश्वकप संस्करणमा समूहचरण, अन्तोम १६, क्वाटरफाइनल, सेमिफाइनल र फाइनलमा गोल गर्ने पहिलो खेलाडी बने।<ref name=BCC221218>{{cite news |title=World Cup final: Lionel Messi named best player as Kylian Mbappe wins Golden Boot |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/64019023 |access-date=18 December 2022 |work=BBC Sport |date=18 December 2022}}</ref> अर्जेन्टिनाको दुई गोलको अग्रता फ्रेन्च फरवार्ड [[किलियन एम्बाप्पे|केलियन एम्बाप्पे]], जसले २ मिनेट भित्र २ गोल गरे, ले मेटाए। अतिरिक्त समयमा मेसीले गोल गरेर फेरि अर्जेन्टिनाको अग्रता बनाए। पुनः एम्बाप्पेले गोल गरि [[फ्रान्स राष्ट्रिय फुटबल टोली|फ्रान्सलैइ]] बराबरीमा ल्याए। अतिरिक्त समयमा खेल ३-३ को बराबरीमा सकियो र खेल पेनाल्टी सुट-आउटमा पुग्यो। सुट-आउटमा अर्जेन्टिनाको पहिलो प्रहारमा मेसीले गोल गरे, आखिरीमा अर्जेन्टिनाले खेल ४-२ ले जित्यो र राष्ट्रको ३६ वर्ष लामो विश्वकप ट्रफीको प्रतीक्षा सकियो।<ref>{{cite news |last=Church |first=Ben |date=18 December 2022 |url=https://edition.cnn.com/2022/12/18/football/argentina-france-world-cup-final-qatar-2022-spt-intl/index.html |title=Lionel Messi-inspired Argentina wins World Cup after beating France in sensational final |publisher=[[सिएनएन]]|access-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218185037/https://edition.cnn.com/2022/12/18/football/argentina-france-world-cup-final-qatar-2022-spt-intl/index.html|archive-date=18 December 2022|url-status=live}}</ref> मेसीले प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी भएर गोल्डेन बल जिते, उनी गोल्डेन बल दुईपटक जित्ने पहिले खेलाडी बने। गोल्डेन बुटको दौडमा उनी सात गोल सहित दोस्रो भए, एम्बाप्पेले ८ गोल सहित गोल्डेन बुट जिते।<ref name=BCC221218/> फाइनलमा उनको उपस्थिती र दुई गोल संगै, मेसीले विश्वकपमा सर्वाधिक उपस्थितिमा लओथार म्याथ्युजलाई उछिने (मेसीको २६ उपस्थिति) र गोल योगदानमा पेलेलाई उछिने (२१-१३ गोल र ८ असिस्ट)।<ref>{{cite web |url=https://www.espn.in/football/blog-espn-fc-united/story/4834907/2022-world-cup-final-stats-messi-mbappe-argentina-france |title=2022 World Cup stats: Messi joins Maradona, overtakes Ronaldo; Mbappe's record 4 |publisher=ESPN |date=19 December 2022 |access-date=22 December 2022 }}</ref> यो फाइनल खेल अहिलेसम्मको उत्कृष्ट खेलको रुपमा प्रसंशित भयो र यो खेललाई मिडियाले भारी रुपमा मेसी र एम्बाप्पेको प्रतिद्वन्दको रुपमा प्रस्तुत गरेका थिए।<ref>{{cite news |last=Shearer |first=Alan |date=19 December 2022 |title=Lionel Messi and Kylian Mbappe: Thank you for that beautiful madness |website=[[The Athletic]] |url=https://theathletic.com/4015186/2022/12/19/lionel-messi-kylian-mbappe-world-cup-final-shearer-column/ |url-access=subscription |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Gay |first=Jason |date=18 December 2022 |title=Messi, Mbappé, and a World Cup Masterpiece |newspaper=[[The Wall Street Journal]] |url=https://www.wsj.com/articles/messi-mbappe-world-cup-final-argentina-france-11671392972 |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Arthur |first=Bruce |date=18 December 2022 |title=It was Messi. It was Mbappé. Argentina’s World Cup win over France was magnificent |newspaper=[[The Toronto Star]] |url=https://www.thestar.com/sports/worldcup/opinion/2022/12/18/it-was-messi-it-was-mbapp-argentinas-world-cup-win-over-france-was-magnificent.html |access-date=21 December 2022}}</ref><ref>{{cite news |last=Grez |first=Matias |date=19 December 2022 |title=Lionel Messi cements his place among the greats after winning epic duel against Kylian Mbappé |website=CNN |url=https://www.cnn.com/2022/12/18/football/lionel-messi-kylian-mbappe-greatest-world-cup-final-spt-intl/index.html |access-date=21 December 2022}}</ref> यो खेलपछि, मेसीले "म च्याम्पियनको रुपमा अझै खेल्न चाहन्छु" बताउँदै राष्ट्रिय टोलीबाट संन्यास लिनेबारे कुनै योजना नभएको स्पष्ट बनाए।<ref>{{cite news |last=Brown |first=Luke |date=18 December 2022 |title=Lionel Messi to continue playing for Argentina after World Cup final victory |website=The Athletic |url=https://theathletic.com/4014345/2022/12/18/messi-argentina-retirement-plans/ |url-access=subscription |access-date=21 December 2022}}</ref> === २०२३–वर्तमान: पछिल्ला वर्षहरू === [[चित्र:Selección_Argentina_Amistoso_marzo_2023_en_Santiago_Del_Estero_Estero_01.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|आफ्नो देशमा मैत्रीपूर्ण खेलको क्रममा अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय टोलीले विश्वकप जितको उत्सव मनाउँदै]] विश्वकप जितको तीन महिना पछि, मेस्सी र राष्ट्रिय टोली अर्जेन्टिनामा दुई मैत्रीपूर्ण खेलको लागि मैदानमा फर्किए।<ref name="Curacao">{{cite web |last=Borg |first=Simon |date=28 March 2023 |title=Argentina vs Curacao score, result, highlights, as Lionel Messi scores hat trick in 7-0 win |url=https://www.sportingnews.com/in/football/news/argentina-vs-curacao-live-score-result-highlights-friendly/y3pqsbulgh1kl3p2rmute5eq |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610041912/https://www.sportingnews.com/in/football/news/argentina-vs-curacao-live-score-result-highlights-friendly/y3pqsbulgh1kl3p2rmute5eq |archive-date=10 June 2023 |access-date=13 November 2024 |publisher=[[The Sporting News]]}}</ref> मेस्सीले पहिलो खेलमा पानामा विरुद्ध क्लब र देशको लागि आफ्नो ८०० औं करियर गोल गरे।<ref>{{#invoke:Cite|web |first=Francesco|last=Porzio|url=https://www.cbssports.com/soccer/news/lionel-messi-scores-800th-career-goal-argentina-celebrates-the-2022-world-cup-in-front-of-home-fans/ |title=Lionel Messi scores 800th career goal: Argentina celebrates the 2022 World Cup in front of home fans |work=CBS Sports |date=23 March 2023 |access-date=27 March 2023}}</ref> खेल पछि, मेस्सीले भाषण दिए, विश्वकप ट्रफी उठाए र आतिशबाजी सुरु हुँदा रंगशाला वरिपरि विजयी चक्कर लगाए।<ref>{{#invoke:Cite|news |last1=Rey |first1=Débora |last2=Politi |first2=Daniel |url=https://apnews.com/article/messi-argentina-world-cup-panama-b143edb1adcb11bae0b7829f9c66404e |title=Messi mania grips Argentina in 1st match as World Cup champs |publisher=[[Associated Press]] |date=23 March 2023 |access-date=10 October 2024}}</ref><ref>{{#invoke:Cite|news |url=https://apnews.com/article/argentina-panama-soccer-world-cup-messi-d8b2f3e9cd977f41922f7e53721c1075 |title=Argentina beats Panama in 1st match after World Cup title |publisher=[[Associated Press]] |date=23 March 2023 |access-date=2 February 2025}}</ref> २८ मार्चमा कुराकाओ विरुद्धको दोस्रो मैत्रीपूर्ण खेलमा, मेस्सीको टोलीको ७-० को जितमा ह्याट्रिकले उनलाई १०० अन्तर्राष्ट्रिय गोल गर्ने पहिलो दक्षिण अमेरिकी खेलाडी र कोसेढुङ्गामा पुग्ने समग्रमा तेस्रो खेलाडी बनायो।<ref name="Curacao" /><ref>{{#invoke:Cite|web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/lionel-messi-makes-history-with-100th-goal-for-argentina |title=Lionel Messi makes history with 100th goal for Argentina |work=FOX Sports |date=28 March 2023 |access-date=30 March 2023}}</ref>अर्जेन्टिनाको २०२६ को विश्वकप छनोट अभियानको क्रममा, मेस्सी ३१ गोलका साथ दक्षिण अमेरिकी विश्वकप छनोटमा सबै समयका शीर्ष गोलकर्ता बने।<ref>{{Cite web |date=October 18, 2023 |title=Lionel Messi becomes Conmebol WC qualifiers all-time leading scorer |url=https://www.marca.com/en/football/2023/10/18/652f5288268e3e8b258b45ad.html |access-date=July 13, 2024 |website=Marca}}</ref> ==== २०२४ कोपा अमेरिका ==== {{see also|२०२४ कोपा अमेरिका}} जुन २१ मा, मेस्सीले २०२४ कोपा अमेरिकाको उद्घाटन खेलमा ३५ खेल खेले र सबैभन्दा धेरै कोपा अमेरिका खेल खेल्ने खेलाडी बने।{{efn|Attributed to multiple references:<ref>{{cite web |last1=Becherano |first1=Lizzy |title=Messi, Di María headline Argentina Copa squad |url=https://www.espn.com.au/football/story/_/id/40355987/lionel-messi-di-maria-headline-argentina-squad |website=ESPN |access-date=19 June 2024 |date=15 June 2024}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/football/article/2024/jun/20/lionel-messi-pulls-strings-as-argentina-tame-canada-in-copa-america-opener |title=Messi breaks another record at CONMEBOL Copa América™ |work=CONMEBOL Copa América™ |date=June 20, 2024 |access-date=September 3, 2024}}</ref><ref>{{cite news |url=https://copaamerica.com/en/news/lionel-messi-breaks-record-copa-america |title=Lionel Messi pulls strings as Argentina tame Canada in Copa América opener |work=The Guardian |date=21 June 2024 |access-date=24 June 2024}}</ref>}} जुलाई ९ मा क्यानडा विरुद्धको सेमिफाइनलमा, मेस्सीले अर्जेन्टिनाको २-० को जितमा दोस्रो गोल गरे, जसले गर्दा उनी १०९ गोलका साथ इतिहासमा दोस्रो [[सर्वाधिक अन्तर्राष्ट्रिय गोल भएका पुरुष फुटबलरहरूको सूची|सर्वाधिक अन्तर्राष्ट्रिय गोलकर्ता]] बने।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/athletic/live-blogs/argentina-canada-live-updates-2024-copa-america-lionel-messi-score-result/yRrle4paHuhm/BeNQ1qaCPjJZ/|title=Messi passes Ali Daei|date=10 July 2024|work=The Athletic|access-date=10 July 2024}}</ref> कोलम्बिया विरुद्धको फाइनलमा मेस्सीको लिगामेन्टमा गम्भीर चोट लागेको थियो, तर अर्जेन्टिनाले अझै पनि प्रतियोगिता जित्न सफल भयो। यो जितले मेस्सीको टोली ट्रफीको कुल संख्या ४४ पुर्‍यायो, जसले गर्दा उनी सबै समयका सबैभन्दा धेरै सजिएका खेलाडी बने।{{efn|Attributed to multiple references:<ref>{{#invoke:Cite|web |last=Thames |first=Alanis |title=Argentina wins record 16th Copa America title, beats Colombia 1-0 after Messi gets hurt |url=https://apnews.com/article/copa-america-argentina-colombia-score-messi-6753475603a48683a3c4971e451e8263 |publisher=[[Associated Press]] |date=14 July 2024 |access-date=10 September 2024}}</ref><ref name="LigamentInjury">{{cite web |title=Lionel Messi out indefinitely with ankle ligament injury |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40575229/lionel-messi-miss-two-miami-games-ankle-injury |website=ESPN |access-date=16 July 2024 |date=19 August 2024}}</ref><ref name="injurytears">{{Cite web |date=July 15, 2024 |title=Argentina win Copa final as Messi exits in tears |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40564886/lionel-messi-argentina-injury-tears-copa-america-final |access-date=July 15, 2024 |website=ESPN.com}}</ref><ref name="FirstMiami" /><ref name="mosttrophies" />}} पछि उनलाई प्रतियोगिताको टोलीमा नाम दिइएको थियो।<ref>{{Cite web |date=2024-08-01 |title=Messi named in Copa Team of the Tournament |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/40696626/lionel-messi-named-copa-america-team-tournament |access-date=2025-03-11 |website=ESPN.com}}</ref> === २०२६ फिफा विश्वकप छनोट === २०२४ कोपा अमेरिकाको समयमा चोटबाट निको भएपछि, मेस्सीले २०२६ फिफा विश्वकपको लागि धेरै छनोट खेलहरू खेले।<ref>{{Cite web |last=Olé |first=Diario Deportivo |date=2024-10-02 |title=Selección: la lista para las Eliminatorias, con la vuelta de Messi y la baja del Dibu Martínez |url=https://www.ole.com.ar/seleccion/seleccion-lista-enfrentar-venezuela-bolivia-vuelta-messi-baja-dibu-martinez_0_AiKrXOU4iP.html |access-date=2024-10-04 |website=Olé |language=es-AR}}</ref> १५ अक्टोबर २०२४ मा, उनले बोलिभियामाथि ६-० को जित हासिल गर्दै आफ्नो १० औं अन्तर्राष्ट्रिय ह्याट्रिक गरे, जसले क्रिस्टियानो रोनाल्डोले बनाएको कीर्तिमान बराबरी गर्यो।<ref>{{cite web |date=16 October 2024 |title=Messi hits hat-trick as Argentina hammer Bolivia 6-0 |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/messi-hat-trick-leads-argentina-6-0-win-over-bolivia-2024-10-16/ |publisher=Reuters}}</ref> मार्च २०२५ मा, अर्जेन्टिनाले विश्वकपमा स्थान सुरक्षित गर्यो।<ref>{{cite web |last=Associated Press |date=30 March 2025 |title=Lionel Messi at 2026 World Cup? Leave him alone, says Scaloni |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44421368/lionel-messi-2026-world-cup-argentina-lionel-scaloni |access-date=30 March 2025 |website=[[ESPN]]}}</ref><ref>{{cite web |date=25 March 2025 |title=World Cup 2026: Argentina qualify ahead of Brazil showdown |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/44405982/world-cup-2026-argentina-qualify-brazil |access-date=25 March 2025 |website=[[ESPN]]}}</ref> सेप्टेम्बर ४ मा, मेस्सीले अर्जेन्टिनामा राष्ट्रिय टोलीको लागि आफ्नो अन्तिम विश्वकप छनोट खेल खेले, र उनी २०२६ को विश्वकपमा भाग लिनेछन् कि छैनन् भनेर पुष्टि गरेनन्।{{efn|Attributed to multiple references:<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/sports/soccer/messi-scores-twice-argentina-beat-venezuela-3-0-his-final-home-world-cup-2025-09-05/ |title=Messi scores twice as Argentina beats Venezuela 3-0 in his final home World Cup qualifier |website=[[Reuters]] |date=4 September 2025 |access-date=4 September 2025}}</ref><ref>{{Cite web |last=Pardo |first=Daniel Villar |url=https://bolavip.com/en/soccer/conmebol-2026-world-cup-qualifiers-top-scorers-who-finished-atop-the-scoring-charts |title=Conmebol 2026 World Cup Qualifiers top scorers: Who finished atop the scoring charts? |website=bolavip.com |date=9 September 2025 |access-date=9 September 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 September 2025 |title=Top goalscorers in World Cup qualifying history |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/top-goalscorers-qualifying-history |access-date=9 September 2025 |website=[[FIFA]] |archive-date=9 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909232032/https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/top-goalscorers-qualifying-history |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Becherano |first=Lizzy |date=8 September 2025 |title=Messi will 'take his time' on '26 World Cup decision - Scaloni |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/46198079/messi-take-26-world-cup-decision-scaloni |access-date=9 September 2025 |website=[[ESPN]]}}</ref>}} अक्टोबर १४ मा प्योर्टो रिको विरुद्धको ६-० को मैत्रीपूर्ण जितमा, मेस्सीका दुई असिस्टले उनको कुल अन्तर्राष्ट्रिय असिस्ट ६० मा पुर्‍याए, जसले गर्दा उनी [[नेयमार|नेमार]]को ५९ असिस्टलाई उछिन्दै पुरुष अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल इतिहासमा शीर्ष असिस्ट-प्रदायक बने।<ref>{{Cite web |date=2025-10-15 |title=Argentina's Lionel Messi becomes all-time international assists leader, surpassing Brazil's Neymar and USMNT's Landon Donovan {{!}} Goal.com UK |url=https://www.goal.com/en-gb/lists/argentina-s-lionel-messi-becomes-all-time-international-assists-leader-surpassing-brazil-s-neymar-and-usmnt-s-landon-donovan/blt73c53ddfe7b9c911 |access-date=2025-10-15 |website=www.goal.com}}</ref> ==== २०२६ फिफा विश्वकप ==== {{see also|२०२६ फिफा विश्वकप}} २८ मे २०२६ मा, मेस्सीलाई २०२६ फिफा विश्वकपको लागि २६ सदस्यीय टोलीमा नाम दिइएको थियो।<ref name="SixthWorldCup">{{cite web |last=Becherano |first=Lizzy |date=28 May 2026 |title=Lionel Messi to lead Argentina at record 6th World Cup |url=https://www.espn.co.uk/football/story/_/id/48904313/lionel-messi-argentina-2026-world-cup-squad |publisher=ESPN}}</ref> केही दिन अघि, उनले आफ्नो बायाँ ह्यामस्ट्रिङमा मांसपेशी समस्याअ अनुभव गरेका थिए, जसले गर्दा प्रतियोगिताको लागि उनको फिटनेसको बारेमा चिन्ता बढेको थियो।<ref name="Philly-Injury" /> उनी होन्डुरस विरुद्धको प्रि-टूर्नामेंट मैत्रीपूर्ण खेलमा बेन्चमा बसे, तर पक्ची मैदानमा आए र आइसल्याण्ड विरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलमा पेनाल्टी किक गरे।<ref>{{Cite web |last=Gomez |first=Luis Miguel Echegaray |date=May 29, 2026 |title=Lionel Messi's drive to defend Argentina's World Cup title remains strong |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48998220/lionel-messi-feature-argentina-world-cup-nico-paz-back-training |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529140617/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48998220/lionel-messi-feature-argentina-world-cup-nico-paz-back-training |archive-date=May 29, 2026 |access-date=June 9, 2026 |website=[[ESPN FC]] |publisher=[[ESPN Inc.]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=June 8, 2026 |title=Argentina wins as Messi scores in cameo in front of 88K in Alabama |url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/401867950 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260609002144/https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/401867950 |archive-date=June 9, 2026 |access-date=June 9, 2026 |website=[[ESPN FC]] |publisher=[[ESPN Inc.]]}}</ref> प्रतियोगिताको पहिलो खेलमा, अर्जेन्टिनाले अल्जेरियालाई ३-० ले पराजित गर्दा मेस्सीले आफ्नो पहिलो विश्वकप ह्याट्रिक हासिल गरे। उनी ११ ह्याट्रिक सहित सबैभन्दा धेरै अन्तर्राष्ट्रिय ह्याट्रिक गर्ने खेलाडी बने।<ref>{{cite web |date=17 June 2026 |title=Argentina’s Messi equals World Cup goalscoring record with hat-trick in defeat of Algeria |url=https://www.france24.com/en/sport/20260617-argentina-messi-opens-record-sixth-world-cup-with-hat-trick-victory-against-algeria |publisher=France 24}}</ref><ref>{{cite web |date=17 June 2026 |title=FIFA World Cup 2026 stats: Messi's 38 breaks Ronaldo's record; Mbappe's 58 sets France record, Haaland's 2 first for Norway |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49083873/fifa-world-cup-2026-stats-lionel-messi-38-breaks-cristiano-ronaldo-record-kylian-mbappe-58-sets-france-erling-haaland-2-first-norway |publisher=ESPN}}</ref> यो खेल उनको २०० औं अन्तर्राष्ट्रिय उपस्थिति थियो, र उनी छ विश्वकप खेल्ने पहिलो पुरुष खेलाडी र पाँच विश्वकपमा गोल गर्ने दोस्रो खेलाडी बने।<ref>{{cite web |date=16 June 2026 |title=Lionel Messi becomes 1st man to play at 6 World Cups |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49013816/lionel-messi-play-6-world-cups-argentina-record-cristiano-ronaldo |publisher=ESPN}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lionel Messi Ties All-Time World Cup Scoring Record with Hat Trick Against Algeria |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/lionel-messi-matches-cristiano-ronaldos-rare-five-world-cup-scoring-record |access-date=2026-06-17 |website=Fox Sports |language=en-US}}</ref> ३८ वर्ष ३५७ दिनको उमेरमा, उनी विश्वकप ह्याट्रिक गर्ने सबैभन्दा जेठो खेलाडी पनि बने।<ref>{{cite web |last=Milano |first=Bruno |date=16 June 2026 |title=Lionel Messi breaks Cristiano Ronaldo’s record for the oldest player with a World Cup hat-trick |url=https://bolavip.com/en/world-cup/lionel-messi-breaks-cristiano-ronaldos-record-for-the-oldest-player-with-a-world-cup-hat-trick |publisher=bolavip.com}}</ref> २२ जुनमा, मेस्सीले अस्ट्रियामाथि २-० को जितमा अर्जेन्टिनाका दुवै गोल गरे, [[मिरोस्लाभ क्लोज|मिरोस्लाभ क्लोस]]लाई पछि पार्दै १८ गोलका साथ विश्वकपमा सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडी बने।<ref>{{cite web |last=Emons |first=Michael |date=22 June 2026 |title=Argentina 2–0 Austria |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cze914jw558t |publisher=BBC Sport}}</ref> उनी म्यान अफ द म्याच भए र जस्ट फन्टेन र जैरजिन्हो पछि लगातार छ विश्वकप खेलमा गोल गर्ने तेस्रो खेलाडी बने।<ref>{{cite web |date=22 June 2026 |title=Messi enters record books as Argentina reach knockouts |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/argentina-austria-match-report-highlights |publisher=FIFA}}</ref> यो जित उनको १८ औं विश्वकप खेल जित थियो, जसले क्लोसको विश्वकप खेल जित्ने रेकर्डलाई उछिनेको थियो।<ref>{{cite web |date=22 June 2026 |title=Players with most World Cup victories |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/articles/players-most-wins-victories |publisher=FIFA}}</ref> जुन २७ मा, मेस्सीले लगातार सातौं विश्वकप खेलमा गोल गरे जब अर्जेन्टिनाले जोर्डनलाई ३-१ ले पराजित गर्यो।<ref>{{cite web |last=Becherano |first=Lizzy |date=27 June 2026 |title=Lionel Messi scores again to seal perfect group stage for Argentina |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49203555/lionel-messi-scores-again-seal-perfect-group-stage-argentina |publisher=ESPN}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nbcnews.com/sports/soccer/messi-becomes-first-score-7-straight-world-cup-games-goals-rord-rcna352089|title=Messi becomes first to score in 7 straight World Cup games while extending goals record|date=28 June 2026|work=NBC News|access-date=28 June 2026|archive-date=}}</ref> केप भर्डे विरुद्धको अन्तिम ३२ मा, मेस्सीले लगातार आठौं खेलमा अतिरिक्त समय पछि ३-२ को जितमा गोल गरे, जसले गर्दा उनको विश्वकप करियरको संख्या २० गोल र ३० खेलमा २० जित पुगेको छ।<ref>{{cite web |date=4 July 2026 |title=Argentina 3-2 Cape Verde (aet) Stats: More Messi History as Scaloni’s Men Survive World Cup Classic |url=https://theanalyst.com/articles/argentina-vs-cape-verde-stats-world-cup-2026 |publisher=Opta Analyst}}</ref> उनी ३९ वर्ष ९ दिनमा नकआउट चरणमा गोल गर्ने सबैभन्दा जेठो दक्षिण अमेरिकी खेलाडी बने, र म्यान अफ द म्याच घोषित भए।<ref>{{cite web |date=4 July 2026 |title=Argentina survive Cabo Verde scare to book Egypt date |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/matchday-23-round-up-review-highlights |publisher=FIFA}}</ref><ref>{{cite web |last=Davey |first=Lee |date=4 July 2026 |title=Lionel Messi decision slammed as Cape Verde left unrecognised for World Cup heroics |url=https://talksport.com/football/world-cup/4390079/lionel-messi-man-of-the-match-cape-verde/ |publisher=talkSPORT}}</ref> उनी ग्योर्गी सारोसी र भाभा पछि लगातार पाँच विश्वकप नकआउट खेलहरूमा गोल गर्ने तेस्रो खेलाडी पनि बने।<ref>{{cite web |last=Sagar |first=Sunaadh |date=4 July 2026 |title=FIFA World Cup 2026 stats: Messi goes past Pele and Mbappe with record 12; Lisandro first-ever for Argentina; Vozinha 8 |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/49262035/fifa-world-cup-2026-stats-lionel-messi-goes-pele-kylian-mbappe-record-12-lisandro-martinez-first-ever-argentina |publisher=ESPN}}</ref> इजिप्ट विरुद्धको अन्तिम १६ को खेलामाअ, अर्जेन्टिनाले २-० ले पछिपरेको स्थितिबाट ३-२ को पुनरागमन जितमा गोल गरे र असिस्ट प्रदान गरेपछि मेस्सीलाई म्यान अफ द म्याच घोषित गरियो।<ref>{{cite web |date=7 July 2026 |title=Argentina fightback stuns Egypt |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/argentina-egypt-match-report-highlights |publisher=FIFA}}</ref> उनी लगातार छ विश्वकप नकआउट खेलहरूमा गोल गर्ने पहिलो खेलाडी बने, जबकि असिस्ट उनको विश्वकप करियरको नवौं थियो, जसले फ्रिट्ज वाल्टरको विश्वकप असिस्टको रेकर्ड बराबरी गर्यो।{{efn|Attributed to multiple references:<ref>{{cite web |last=Howarth |first=Matthew |url=https://www.bbc.com/sport/football/live/cdr4m2122lgt |title=Argentina 3–2 Egypt |publisher=BBC Sport |date=7 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/lionel-messi-breaks-world-cup-all-time-assists-record-comeback-win-vs-egypt |title=Lionel Messi Breaks World Cup All-Time Assists Record In Comeback Win vs. Egypt |publisher=FOX Sports |date=7 July 2026 }}</ref><ref>{{cite web |last=Chopping |first=Ben |url=https://news.williamhill.com/football/world-cup/most-assists-and-assist-records/ |title=World Cup Assists Record: All-time List Of Assists At World Cup |publisher=William Hill News |date=June 2026 }}</ref>}} उनले १९३० मा एकै विश्वकपमा अर्जेन्टिनाले आठ गोल गर्ने गुइलेर्मो स्टाबिलको रेकर्डसँग बराबरी पनि गरे।<ref>{{cite web |last=Taina |first=Gianni |date=7 July 2026 |title=Video: Lionel Messi scores for Argentina against Egypt to match Guillermo Stabile’s 96-year-old record |url=https://worldsoccertalk.com/world-cup/video-lionel-messi-scores-for-argentina-against-egypt-to-match-guillermo-stabiles-96-year-old-record/ |publisher=World Soccer Talk}}</ref> यसका साथै, मेस्सीले पहिलो हाफको पेनाल्टी किक गुमाए, जसले गर्दा उनी आफ्नो करियरमा चार विश्वकप पेनाल्टी मिस गर्ने इतिहासकै पहिलो खेलाडी बने।<ref>{{cite web |last=Villar Pardo |first=Daniel |date=7 July 2026 |title=Video: Messi misses a penalty against Egypt, his second failed spot kick of the 2026 World Cup |url=https://worldsoccertalk.com/world-cup/video-messi-misses-a-penalty-against-egypt-his-second-failed-spot-kick-of-the-2026-world-cup/ |publisher=World Soccer Talk}}</ref> == मेसी–रोनाल्डो प्रतिस्पर्धा == {{मुख्य|मेसी–रोनाल्डो प्रतिस्पर्धा}} [[File:Cristiano Ronaldo and Lionel Messi - Portugal vs Argentina, 9th February 2011.jpg|thumb|upright|मेस्सीको करियरको अधिकांश समय क्रिस्टियानो रोनाल्डो (बायाँ) सँग तुलना गरिएको छ।]] उनका समकालीन साथीहरूमध्ये, मेस्सीको तुलना प्रायः [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो]]सँग गरिन्छ, जसलाई धेरैले उनको करियरको प्रतिद्वन्द्वी मान्छन्। <ref name="RonaldoRivalry" /><ref name="RonaldoRivalry">Multiple sources: * {{cite web |url=http://www.goal.com/story/messi-ronaldo-the-future/index.html |title=A future without Messi and Ronaldo |work=[[Goal (website)|Goal]] |access-date=8 June 2018 |last=Macdonald |first=Paul |archive-date=29 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201029200613/https://www.goal.com/story/messi-ronaldo-the-future/index.html |url-status=live }} * {{cite web |last=Staunton |first=Peter |url=http://www.goal.com/story/messi-ronaldo-changing-face-of-football/index.html |title=Messi and Ronaldo: Changing the face of football |work=[[Goal (website)|Goal]] |access-date=8 June 2018 |archive-date=4 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190804214954/http://www.goal.com/story/messi-ronaldo-changing-face-of-football/index.html |url-status=live }} * {{cite web |url=https://www.eurosport.co.uk/football/whoever-wins-the-ballon-d-or-the-messi-ronaldo-duopoly-is-coming-to-an-end_sto5054730/story.shtml |title=Whoever wins the Ballon d'Or, the Messi-Ronaldo duopoly is coming to an end |work=[[Eurosport]] |date=11 January 2016 |access-date=8 June 2018 |last=Haugstad |first=Thore |archive-date=20 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120014411/https://www.eurosport.co.uk/football/whoever-wins-the-ballon-d-or-the-messi-ronaldo-duopoly-is-coming-to-an-end_sto5054730/story.shtml |url-status=live }}</ref> उनलाई खेलको इतिहासमा सबैभन्दा महान् फुटबलरहरू मध्ये एक पनि मानिन्छ।<ref name="goat"> Multiple sources: * {{cite web |title=Why Lionel Messi is the best male athlete of all time |publisher=[[BBC Sport]] |date=13 December 2022 |url=https://www.bbc.com/sport/football/63964902 |access-date=26 February 2025 |url-status=live |archive-date=2 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240902160444/https://www.bbc.com/sport/football/63964902}} * {{cite web |last=Lane |first=Barnaby |date=18 December 2022 |title=Lionel Messi cements status as soccer GOAT as Argentina wins thrilling World Cup final |url=https://www.businessinsider.com/lionel-messi-cements-status-as-goat-argentina-win-world-cup-2022-12 |access-date=20 December 2022 |website=[[Business Insider]] |archive-date=24 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224021804/https://www.businessinsider.com/lionel-messi-cements-status-as-goat-argentina-win-world-cup-2022-12 |url-status=live}} * {{cite web |last=McIntyre |first=Doug |date=18 December 2022 |title=Lionel Messi Cements His Goat Status With A Little Help From His Friends |url=https://www.foxsports.com/stories/soccer/lionel-messi-cements-his-goat-status-with-a-little-help-from-his-friends|access-date=20 January 2023 |website=Fox Sports|archive-date=4 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404023500/https://www.foxsports.com/stories/soccer/lionel-messi-cements-his-goat-status-with-a-little-help-from-his-friends|url-status=live}} * {{cite web |last=O'Hanlon |first=Ryan |title=Why Lionel Messi is the best male athlete of all time |publisher=[[ESPN]] |date=16 December 2022 |url=https://www.espn.com/sports/soccer/insider/story/_/id/35259622/lionel-messi-world-cup-proves-best-male-athlete-ever |access-date=26 February 2025 |url-status=live |archive-date=18 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221218003939/https://www.espn.com/sports/soccer/insider/story/_/id/35259622/lionel-messi-world-cup-proves-best-male-athlete-ever}} * {{cite web |last1=Robinson |first1=Joshua |last2=Clegg |first2=Jonathan |title=Messi's Argentina Beats France to Win the World Cup |publisher=[[The Wall Street Journal]] |date=19 December 2022 |url=https://www.wsj.com/articles/argentina-france-world-cup-messi-mbappe-11671386377 |access-date=26 February 2025 |url-status=live |archive-date=9 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241009060605/https://www.wsj.com/articles/argentina-france-world-cup-messi-mbappe-11671386377}} * {{cite web |last=Robson |first=James |title=Messi wins World Cup to push claim to be soccer's GOAT |publisher=[[Associated Press]] |date=18 December 2022 |url=https://apnews.com/article/lionel-messi-wins-world-cup-final-is-he-the-goat-0bf74af4ef88ea1e6b3eadce375ebb4a |access-date=7 October 2024 |url-status=live |archive-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703140046/https://apnews.com/article/lionel-messi-wins-world-cup-final-is-he-the-goat-0bf74af4ef88ea1e6b3eadce375ebb4a}} * {{cite web |last=Smith |first=Rory |title=For Messi, and Argentina, the (Extra) Wait Is Worth It |work=[[The New York Times]] |date=18 December 2022 |url=https://www.nytimes.com/2022/12/18/sports/soccer/messi-world-cup-win.html |access-date=26 February 2025 |url-status=live |archive-date=22 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122063447/https://www.nytimes.com/2022/12/18/sports/soccer/messi-world-cup-win.html}}</ref> २०२५ मा, उनलाई आइएफएफएचएस द्वारा अल टाइम मेन्स वर्ल्ड बेस्ट प्लेयर घोषित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=IFFHS ALL TIME TOP 10 |url=https://www.iffhs.com/posts/4380 |access-date=31 July 2025 |website=www.iffhs.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250803225633/https://iffhs.com/posts/4380 |date=3 August 2025 }}</ref> दुवैले धेरै व्यक्तिगत उपलब्धी हासिल गरेकाअ छन्, क्लब र देश दुवैका लागि दर्जनौं ट्रफी जिते, र इतिहासका दुई प्रमुख गोल स्कोरर हुन्। मेस्सीले समय सम्यमा कुनै पनि प्रतिद्वन्द्वितालाई अस्वीकार गरे पनि,<ref>{{Cite news |title=Barcelona's Lionel Messi Blames Media for Inventing Rivalry with Real Madrid's Cristiano Ronaldo |newspaper=The Daily Telegraph |date=15 August 2012 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/9478241/Barcelonas-Lionel-Messi-blames-media-for-inventing-rivalry-with-Real-Madrids-Cristiano-Ronaldo.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/9478241/Barcelonas-Lionel-Messi-blames-media-for-inventing-rivalry-with-Real-Madrids-Cristiano-Ronaldo.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |access-date=17 August 2015}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |first=Ben |last=Snowball |title=Lionel Messi: Cristiano Ronaldo Is Not My Rival|website=Eurosport|publisher=TNT Sports International|date=11 June 2015 |url=http://www.eurosport.co.uk/football/lionel-messi-cristiano-ronaldo-is-not-my-rival_sto4779011/story.shtml |access-date=17 August 2015 |archive-date=24 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924004853/http://www.eurosport.co.uk/football/lionel-messi-cristiano-ronaldo-is-not-my-rival_sto4779011/story.shtml |url-status=live}}</ref> उनीहरूले विश्वको सर्वश्रेष्ठ खेलाडी बन्ने आफ्नो लक्ष्यमा एकअर्कालाई अगाडि बढाउने व्यापक रूपमा विश्वास गरिन्छ। <ref name="Overtaken">{{cite news |first=Andy |last=West |title=Real Madrid v Barcelona: Has Ronaldo Overtaken Messi? |work=BBC Sport |date=22 March 2014 |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/26651301 |access-date=10 August 2015 |archive-date=24 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150824045031/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/26651301 |url-status=live}}</ref> पण्डितहरूले उनीहरू चीचको प्रतिद्वन्द्वितालाई बक्सिङमा मुहम्मद अली-जो फ्रेजियर प्रतिद्वन्द्विता, मोटरस्पोर्टमा प्रोस्ट-सेना प्रतिद्वन्द्विता, र [[रोजर फेडरर|फेडेरर]]-[[रफाएल नाडाल|नाडाल]] र बोर्ग-म्याकएनरो बीचको टेनिस प्रतिद्वन्द्विता जस्ता विगतका खेलकुद प्रतिद्वन्द्विताहरूसँग तुलना गरेका छन्। <ref>Multiple sources: * {{cite news |last=Hunter |first=Graham |url=https://www.espn.com/sports/soccer/news/_/id/5842703/el-clasico-all-ronaldo-vs-messi |title=The game's best rivalry |date=28 November 2010 |access-date=30 September 2014 |work=ESPN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150207/http://espn.go.com/sports/soccer/news/_/id/5842703/el-clasico-all-ronaldo-vs-messi |archive-date=6 October 2014}} * {{cite web |title=Messi v Ronaldo|website=Sky Sports|publisher=Sky Group|date=17 October 2011 |url=http://www.skysports.com/news/21227/7235124/messi-v-ronaldo |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006105413/http://www.skysports.com/news/21227/7235124/messi-v-ronaldo |archive-date=6 October 2014 }} * {{cite news |url=https://www.thetimes.com/sport/football/article/the-special-two-g7dbcfsfgxt |title=The Special Two |date=21 December 2012 |access-date=13 October 2014 |work=The Times |url-access=subscription |archive-date=26 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150626225332/http://www.thetimes.co.uk/tto/opinion/leaders/article3637725.ece |url-status=live}}</ref> प्रशंसक र पण्डितहरू दुवै खेलाडीको व्यक्तिगत गुणहरूको बारेमा नियमित रूपमा तर्क गर्छन्।<ref name="Overtaken" /><ref>{{Cite news |first=Chris |last=Mendes |title=World Cup 2014: Cristiano Ronaldo's Personal Duel with Lionel Messi Is Affecting His Performances for Portugal |newspaper=The Daily Telegraph |date=24 June 2014 |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/10923614/World-Cup-2014-Cristiano-Ronaldos-personal-duel-with-Lionel-Messi-is-affecting-his-performances-for-Portugal.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/cristiano-ronaldo/10923614/World-Cup-2014-Cristiano-Ronaldos-personal-duel-with-Lionel-Messi-is-affecting-his-performances-for-Portugal.html |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |access-date=17 August 2015}}{{cbignore}}</ref> मेस्सीलाई ड्रिब्लिङ, प्लेमेकिङ, पासिङ र गोलस्कोरिङको संयोजनको लागि प्रशंसा गरिन्छ, जबकि रोनाल्डोले आफ्नो असाधारण गति र एथलेटिक्सिज्म, गोलस्कोरिङ सीप र दबाबमा प्रदर्शनको लागि प्रशंसा पाएका छन्। <ref> {{cite news |last=Smith |first=Ben |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/17786045 |title=Barcelona's Messi v Real Madrid's Ronaldo |date=20 April 2012 |access-date=13 October 2014 |work=BBC Sport|publisher=BBC|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905081616/http://www.bbc.co.uk/sport/0/football/17786045 |archive-date=5 September 2012 }}</ref><ref>{{cite news |last=Rice |first=Simon |url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-v-cristiano-ronaldo--worlds-greatest-players-locked-in-new-battle-8567328.html |title=Lionel Messi v Cristiano Ronaldo – world's greatest players locked in new battle |date=10 April 2013 |access-date=13 October 2014 |work=The Independent |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028195727/http://www.independent.co.uk/sport/football/european/lionel-messi-v-cristiano-ronaldo--worlds-greatest-players-locked-in-new-battle-8567328.html |archive-date=28 October 2014 }}</ref> उनीहरूको खेल शैलीभन्दा बाहिर, बहस उनीहरूको फरक शारीरिक बनावटको वरिपरि पनि घुम्छ - रोनाल्डो {{height|m=1.87}} मांसपेशीयुक्त संरचनाको साथ छन्, जबकि मेस्सी {{height|m=1.70}} उचाइका छन् । – र उनीहरूको सार्वजनिक व्यक्तित्व विपरीत छ, रोनाल्डोको आत्मविश्वास र मेस्सीको नम्रता भन्दा फरक छन्।<ref>Multiple sources: * {{Cite news |first=Rob |last=Hughes |title=Ronaldo May Look Like the Best, but There Is Someone Better |newspaper=The New York Times |date=13 September 2011 |url=https://www.nytimes.com/2011/09/14/sports/soccer/14iht-soccer14.html?pagewanted=all&_r=1 |access-date=17 August 2015 |archive-date=1 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001165502/http://www.nytimes.com/2011/09/14/sports/soccer/14iht-soccer14.html?pagewanted=all&_r=1 |url-status=live}} * {{cite web |first1=Pedro |last1=Pinto |first2=James |last2=Montague |url=https://edition.cnn.com/2012/05/17/sport/football/football-champions-league-ronaldo-interview/ |title=Cristiano Ronaldo: I'm Better than Messi |publisher=CNN |date=29 May 2012 |access-date=17 August 2015 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006125456/http://edition.cnn.com/2012/05/17/sport/football/football-champions-league-ronaldo-interview/ |url-status=live}} * {{Cite news |first=Tim |last=Lewis |title=Cristiano Ronaldo: He's Got a God-Given Talent – and He Knows It |newspaper=The Guardian |date=24 November 2013 |url=https://www.theguardian.com/theobserver/2013/nov/24/cristiano-ronaldo-real-madrid-portugal-football |access-date=17 August 2015 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006163656/http://www.theguardian.com/theobserver/2013/nov/24/cristiano-ronaldo-real-madrid-portugal-football |url-status=live}}</ref> व्यक्तिगत उपलब्धिहरूको सन्दर्भमा, मेस्सीले रोनाल्डोको पाँच जनालाई आठ बालोन डी'ओर, छ युरोपियन गोल्डेन बुट- रोनाल्डोको पाँच, चार युरोपियन गोल्डेन बुट<ref>{{Cite news |title=Ballons d'Or winners list |url=https://www.telegraph.co.uk/football/2016/12/07/ballon-dor-winners-list/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/football/2016/12/07/ballon-dor-winners-list/ |archive-date=10 January 2022 |url-access=subscription |work=The Telegraph |date=2 April 2017}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |first1=Sorin |last1=Arotaritei |first2=Roberto |last2=Di Maggio |first3=Karel |last3=Stokkermans |title=Golden Boot (Soulier d'Or) Awards |website=[[RSSSF]] |url=https://www.rsssf.org/miscellaneous/gboot.html |access-date=17 August 2015 |archive-date=1 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601072653/https://www.rsssf.org/miscellaneous/gboot.html |url-status=live}}</ref> मैदान बाहिर, तलब, प्रायोजन र सामाजिक सञ्जालका फ्यानबेसको हिसाबले रोनाल्डो उनका प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धी हुन्।<ref name="50million">{{cite web |first=Kurt |last=Badenhausen |title=Lionel Messi Reaches $50 Million-A-Year Deal With Barcelona |url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2014/05/16/lionel-messi-agrees-to-new-50-million-a-year-deal-with-barcelona/ |work=Forbes |date=16 May 2014 |access-date=17 August 2015 |archive-date=6 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006091338/http://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2014/05/16/lionel-messi-agrees-to-new-50-million-a-year-deal-with-barcelona/ |url-status=live}}</ref> रोनाल्डो समावेश भएका क्लब विरुद्ध मेस्सीको हेड-टू-हेड रेकर्डमा प्रतिस्पर्धी क्लब खेलहरूमा १५ जित, ९ बराबरी र १० हार समावेश छन्। यी दुई बीचको पहिलो प्रतिस्पर्धात्मक खेल २००८ मा भएको थियो, जब रोनाल्डोको म्यानचेस्टर युनाइटेडले २००७-०८ को युईएफए च्याम्पियन्स लिग सेमिफाइनलमा मेस्सीको बार्सिलोनासँग खेलेको थियो; [[म्यानचेस्टर युनाइटेड फुटबल क्लब|म्यानचेस्टर युनाइटेड]]ले बार्सिलोनालाई हराएर, फाइनल पुज्ञो र अन्ततः फाइनल पनि जित्यो।<ref>{{cite news |last=Rutledge |first=Lewis |url=http://www1.skysports.com/football/live/match/102148/report |title=Scholes seals final spot |date=29 April 2008 |access-date=30 September 2014 |work=Sky Sports |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006083710/http://www1.skysports.com/football/live/match/102148/report |archive-date=6 October 2014}}</ref> यी दुई खेलाडी र क्लब टोली अर्को वर्षको च्याम्पियन्स लिग फाइनलमा फेरि भेटे, यसपटक मेस्सी र बार्सिलोनाले २-० को जित हासिल गरे।<ref>{{cite news |last=Lowe |first=Sid |author-link=Sid Lowe |url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37583118/messi-ronaldos-most-memorable-clashes-champions-league-el-clasico |title=Messi and Ronaldo's most memorable clashes: From the Champions League to El Clasico |date=17 January 2023 |access-date=9 June 2023 |work=ESPN |archive-date=28 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028173107/https://www.espn.com/soccer/story/_/id/37583118/messi-ronaldos-most-memorable-clashes-champions-league-el-clasico |url-status=live }}</ref> यसपछि, रोनाल्डो बार्सिलोनाको मुख्य प्रतिद्वन्द्वी रियल म्याड्रिडमा आए, जसको परिणामस्वरूप मेस्सीले [[एल क्लासिको]]मा रोनाल्डोको धेरै पटक सामना गरे, जुन विश्वको सबैभन्दा धेरै हेरिने वार्षिक खेलकुद कार्यक्रमहरू मध्ये एक हो।<ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Daniel |author-link1=Daniel Taylor (journalist)|last2=Jackson |first2=Jamie |url=https://www.theguardian.com/football/2009/jun/11/cristiano-ronaldo-manchester-united-real-madrid1 |title=Manchester United accept £80m Cristiano Ronaldo bid from Real Madrid |date=11 June 2009 |access-date=30 September 2014 |work=The Guardian |archive-date=23 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181123043733/https://www.theguardian.com/football/2009/jun/11/cristiano-ronaldo-manchester-united-real-madrid1 |url-status=live }}</ref><ref name="50million" /> धेरै फुटबल समीक्षक, टिप्पणीकार र खेलाडीहरूले भनेका छन् कि [[२०२२ फिफा विश्वकप|२०२२ को विश्वकप]]मा अर्जेन्टिनासँग मेस्सीको विजयले दुई खेलाडीहरू बीचको प्रतिस्पर्धालाई टुंगो लागेको छ।{{efn|group=upper-alpha|Attributed to multiple references:<ref>{{cite web |last=Sharland |first=Pete |date=18 December 2022 |title=World Cup 2022 Final: Win Or Lose, Argentina Star Lionel Messi Has Settled The Goat Debate Forever |url=https://www.eurosport.com/football/world-cup/2022/world-cup-2022-final-win-or-lose-argentina-star-lionel-messi-has-settled-the-goat-debate-forever_sto9275487/story.shtml |access-date=19 January 2023 |website=Eurosport |archive-date=22 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222185828/https://www.eurosport.com/football/world-cup/2022/world-cup-2022-final-win-or-lose-argentina-star-lionel-messi-has-settled-the-goat-debate-forever_sto9275487/story.shtml |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Usry |first=Rob |date=18 December 2022 |title=Lionel Messi puts the GOAT debate to rest with storybook World Cup win |url=https://www.sbnation.com/soccer/2022/12/18/23515312/lionel-messi-world-cup-who-is-soccer-football-goat-argentina |access-date=20 December 2022 |website=SBNation.com |archive-date=21 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221221220741/https://www.sbnation.com/soccer/2022/12/18/23515312/lionel-messi-world-cup-who-is-soccer-football-goat-argentina |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Cristiano Ronaldo: Lionel Messi rivalry now 'gone' says Portuguese great |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/66738794 |website=[[BBC Sport]] |access-date=11 September 2023 |date=7 September 2023 |archive-date=13 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230913002953/https://www.bbc.co.uk/sport/football/66738794 |url-status=live }}</ref>}} === डिएगो म्याराडोनासँग तुलना === {{quote box|width=25%|align=right|quote="मैले अर्जेन्टिनाको फुटबलमा मेरो स्थान पाउने खेलाडी देखेको छु र उनको नाम मेस्सी हो।""|source=– डिएगो म्याराडोनाले फेब्रुअरी २००६ मा १८ वर्षीय मेस्सीलाई आफ्नो उत्तराधिकारीको रूपमा प्रशंसा गर्दै<ref name="successor">{{Cite news |title=Maradona Hails Messi as Successor |work=BBC Sport |date=24 February 2006 |url=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4746070.stm |access-date=17 August 2015 |archive-date=1 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181001190650/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4746070.stm |url-status=live}}</ref>}} आफ्नो करियरभरि, मेस्सीको तुलना [[डिएगो म्याराडोना]]सँग गरिएको छ। [[डिएगो म्याराडोना|म्याराडोना]]लाई उनको पुस्ताको उत्कृष्ट खेलाडी र खेलको इतिहासमा सबैभन्दा महान खेलाडीहरू मध्ये एक पनि मानिन्थ्यो।<ref name="adept">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/07/13/sports/worldcup/world-cup-2014-in-argentina-lionel-messi-is-not-loved-as-much-as-diego-maradona.html|title=Adept? Yes. Adored? Not Yet.|last=Longman|first=Jeré|date=12 July 2014|newspaper=The New York Times|access-date=17 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715030203/https://www.nytimes.com/2014/07/13/sports/worldcup/world-cup-2014-in-argentina-lionel-messi-is-not-loved-as-much-as-diego-maradona.html|archive-date=15 July 2014|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-no1-diego-maradona|title=FourFourTwo's 100 Greatest Footballers EVER: No.1, Diego Maradona|last=Murray|first=Andrew|date=26 September 2017|magazine=[[FourFourTwo]]|access-date=29 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929135411/https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-no1-diego-maradona|archive-date=29 September 2017}}</ref> दुवै खेलाडीहरूको छोटो उचाइ, बायाँ खुट्टा भएका [[प्लेमेकर]]को रूपमा उनीहरूको समान खेल शैली र अर्जेन्टिनाको रूपमा उनीहरूको साझा राष्ट्रियताबाट व्यापक रूपमा उत्पन्न हुन्छन्।<ref name="Daily">{{cite news|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|title=Maradona proclaims Messi as his successor|date=25 February 2006|newspaper=China Daily|access-date=28 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190407203458/http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2006-02/25/content_523966.htm|archive-date=7 April 2019|agency=Reuters|quote="I have seen the player who will inherit my place in Argentine football and his name is Messi," Argentina's 1986 World Cup-winning captain was quoted as saying on Friday.|url-status=live}}</ref> सुरुमा, मेस्सी "नयाँ म्याराडोना" उपनाम प्राप्त गर्ने धेरै युवा अर्जेन्टिनी खेलाडीहरू मध्ये एक मात्र थिए, तर आफ्नो करियर अगाडि बढ्दै जाँदा, उनले सबै अघिल्ला दावेदारहरू भन्दा बाहिर आफ्नो समानता प्रमाणित गरे, आफूलाई म्याराडोना पछि अर्जेन्टिनाले उत्पादन गरेको सर्वश्रेष्ठ खेलाडीको रूपमा स्थापित गरे।<ref name="Aimar" />{{sfn|Lisi|2011|pp=533–539}} मेस्सी १८ वर्षको हुँदा, म्याराडोनाले उनलाई विश्वको सर्वश्रेष्ठ खेलाडी भने र उनको उत्तराधिकारीको रूपमा प्रशंसा गरे। <ref name="successor" /> २००८ देखि २०१० फिफा विश्वकप सम्म, मेस्सीले म्याराडोनाको प्रबन्धकको रूपमा अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय टोलीको लागि खेले, र यो अवधिमा मेस्सीलाई म्याराडोनाले प्रसिद्ध रूपमा लगाएको १० नम्बरको जर्सी दिइएको थियो। म्याराडोनाले मेस्सीलाई आशीर्वाद दिँदै भने: "नम्बर १० तिम्रो हो। यसलाई लगाउन तिमी भन्दा राम्रो कोही छैन।"<ref name="telegraph.co.uk" /> [[चित्र:Maradona_vs_england.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|शरीरको आकार र खेल्ने शैलीको समानताका कारण, मेस्सीलाई बारम्बार उनकै देशका [[डिएगो म्याराडोना]]सँग तुलना गरिन्छ।]] मेस्सीको करियरको सुरुवाती र मध्य भागमा, अर्जेन्टिनाको समाजमा उनलाई सामान्यतया म्याराडोना भन्दा कम सम्मान दिइन्थ्यो। यसको एउटा कारण मेस्सीको प्रतियोगिता सफलताको कमी र राष्ट्रिय टोलीसँगको असमान प्रदर्शन थियो; म्याराडोनाले १९८६ को फिफा विश्वकपमा अर्जेन्टिनालाई विजयको लागि प्रसिद्ध रूपमा नेतृत्व गरेका थिए, जसबाट मेस्सीको लागि पनि त्यस्तै गर्ने अपेक्षा स्थापित भएको थियो ।{{efn|Attributed to multiple references:<ref name="laughable"/><ref name="adept"/><ref name="Burden" />|group=upper-alpha}} अर्जेन्टिनाले रोसारियोमा अन्तर्मुखी र नम्र मेस्सीको विपरीत, बस्तीबाट आएका ज्वलन्त, बहिर्मुखी र विवादास्पद म्याराडोनासँग बढी पहिचान गरे।{{efn|Attributed to multiple references:<ref name="Lea"/><ref name="Burden">{{cite news |first=Jeff |last=Himmelman |title=The Burden of Being Messi |newspaper=The New York Times |date=5 June 2014 |url=https://www.nytimes.com/2014/06/08/magazine/the-burden-of-being-messi.html |access-date=11 August 2015 |archive-date=3 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403064416/http://www.nytimes.com/2014/06/08/magazine/the-burden-of-being-messi.html |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |first=Marcela |last=Mora y Araujo |title=Lionel Messi Is Not the New Maradona – He Can Be Better than That |newspaper=The Guardian |date=23 December 2009 |url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/dec/23/lionel-messi-diego-maradona-argentina-barcelona |access-date=17 August 2015 |archive-date=19 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210119233541/https://www.theguardian.com/football/blog/2009/dec/23/lionel-messi-diego-maradona-argentina-barcelona |url-status=live}}</ref>|group=upper-alpha}} म्याराडोना, धेरै विद्वानहरू र फुटबल खेलाडीहरूले मेस्सीको स्वभावले उनलाई राष्ट्रिय टोलीको लागि सक्षम नेता बनाएको छ कि छैन भनेर प्रश्न गरे। {{efn|Attributed to multiple references:<ref name="laughable"/><ref>{{Cite news |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46279184 |title=Lionel Messi: Is Barcelona forward really cut out for captaincy? |work=BBC Sport |first=Andy |last=West |date=22 November 2018 |access-date=1 May 2019 |archive-date=26 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190526082244/https://www.bbc.co.uk/sport/football/46279184 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.espn.com/soccer/argentina/story/2889220/diego-maradona-says-lionel-messi-lacks-leadership-to-carry-a-team?src=com |title=Diego Maradona: Lionel Messi lacks the leadership needed to carry a team |publisher=ESPN FC |date=9 June 2016 |access-date=1 May 2019 |archive-date=1 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501160742/http://www.espn.com/soccer/argentina/story/2889220/diego-maradona-says-lionel-messi-lacks-leadership-to-carry-a-team%3Fsrc%3Dcom |url-status=live}}</ref>|group=upper-alpha}} यसबाहेक, अर्जेन्टिनाको जर्सीप्रति मेस्सीको बाह्य जोशको कमी, राष्ट्रिय गान नगाउने उनको प्रारम्भिक प्रवृत्ति, र भावनात्मक प्रदर्शनको उनको सापेक्षिक अभावले उनलाई अर्जेन्टिना भन्दा बढी क्याटलान लाग्छ भन्ने धारणा सिर्जना गरेको छ।{{sfn|Balagué|2013|pp=414–420}}<ref name="Vickery" /> यद्यपि, १३ वर्षको उमेरदेखि बार्सिलोनामा बसोबास गर्दै आए पनि, मेस्सीले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा स्पेनको प्रतिनिधित्व गर्ने विकल्पलाई अस्वीकार गर्दै भने: "अर्जेन्टिना मेरो देश हो, मेरो परिवार हो, आफूलाई अभिव्यक्त गर्ने मेरो तरिका हो। मेरो देशका मानिसहरूलाई खुसी बनाउन म मेरा सबै रेकर्डहरू परिवर्तन गर्नेछु।"<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2014/jun/10/lionel-messi-vomits-argentina-alejandro-sabella-world-cup|title=Lionel Messi Vomits Because of Nerves, Says Argentina's Alejandro Sabella|date=10 June 2014|newspaper=The Guardian|access-date=17 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20210125222532/https://www.theguardian.com/football/2014/jun/10/lionel-messi-vomits-argentina-alejandro-sabella-world-cup|archive-date=25 January 2021|url-status=live}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == मेसी एक चरणमा, आफ्नो गृहनगर [[रोसारियो]]को माकारीना लीमोससँग रूमानी तरिकामा आवद्ध थिए। उनी भन्छन् कि जब उनी [[२००६ विश्वकप]] शुरू हुनु भन्दा केही दिन पहिले चोटबाट मुक्ति पाउनको लागि रोसारियो फर्किए थिए तब केटीको बुवाले नै उनीसँग परिचय गराएका थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359|title=Lionel me prometió venir a mi cumple de quince después del Mundial|publisher=Gente Online|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127191019/http://www.gente.com.ar/nota.php?ID=11359 |date=2013-01-27 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.vefutbol.com.mx/notas/16849.html|title= Aún le mueve el tapete a Messi|publisher=''El Universal''|date=2008-06-19|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}}</ref> अतीतमा पनि उनको नाम अर्जेन्टिनी मोडल [[लूसियाना सालाजार]]सँग जोडिएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|title= Luciana Salazar y Messi serían pareja|publisher=Crónica Viva|date=2008-06-19|accessdate=2009-06-18|language=Spanish|archiveurl=http://web.archive.org/web/20090608003136/http://www.cronicaviva.com.pe/content/view/45050/1/|archivedate=2009-06-08}}</ref><ref name="Messi y Antonella pasean"/> जनवरी २००९मा उनले [[च्यानल ३३]]को एक कार्यक्रम "ह्याट-ट्रिक बार्सा"मा भने: "मेरो एउटा प्रेमिका छ र उनी अर्जेन्टिनामा बस्छिन, म निश्चिन्त र खुशी छु।"<ref name="Messi y Antonella pasean">{{cite news|url=http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028|title=Messi y Antonella pasean por el Carnaval de Sitges su noviazgo|publisher=''El Periódico de Catalunya''|date=2009-02-25|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610003322/http://www.elperiodico.com/default.asp?idpublicacio_PK=46&idioma=CAS&idnoticia_PK=590154&idseccio_PK=1028 |date=2009-06-10 }}</ref> उनी बार्सिलोना-एस्पेनयल डर्बी पछि, [[सिटजेस]]को एक कार्निवलमा एन्टोनेला रोकुजो नामक युवती सँग देखिए।<ref name="Roccuzzo">{{cite news|url=http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html|title=Messi, a dicembre... sogni d'oro|publisher=Calcio Mercato News|date=21 April 2009|accessdate=13 July 2009|language=Italian}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101030032522/http://www.calciomercato.it/news/46787/Messi-a-dicembre-sogni-doro!.html |date=30 October 2010 }}</ref> रोकुजो पनि रोसारियो कै वासिन्दा हुन।<ref>{{cite news|url=http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html|title=La verdad sobre la nueva novia de Messi|publisher=Taringa|date=2009-02-24|accessdate=2009-06-18|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120327092623/http://www.taringa.net/posts/noticias/2213473/La-verdad-sobre-la-nueva-novia-de-Messi__.html |date=2012-03-27 }}</ref> फुटबल क्षेत्रमा उनको दुई काकाका छोराहरू [[म्याक्सी]] र [[इमान्युअल बियानकुची]] पनि छन। म्याक्सी पाराग्वेको क्लब ओलम्पियाका विङ्गर छन् र इमान्युअल बियानकुची स्पेनको गिरोना एफसीमा मध्यपंक्ति छन।<ref>{{cite news|url=http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html|title=Maxi afirma que Messi deve vir ao Brasil para vê-lo jogar|publisher=Último Segundo|date=2007-08-20|accessdate=2009-11-03|language=Portuguese}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090227172313/http://ultimosegundo.ig.com.br/esportes/seu_time/flamengo/2007/08/20/maxi_afirma_que_messi_deve_vir_ao_brasil_para_ve_lo_jogar_972383.html |date=2009-02-27 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tz-online.de/sport/fussball/tsv-1860/biancucchi-hoert-mir-mit-messi-auf-498339.html|title=Hört mir auf mit Messi!|publisher=TZ Online|date=2009-10-20|accessdate=2009-11-03|language=German|first=Claudius |last=Mayer}}</ref> भिडियो गेम [[प्रो इभोल्यूशन सकर २००९]] र [[प्रो इभोल्यूशन सकर २०११]]को मुख्यपृष्ठमा उनको तस्बीर अङ्कित छ र उनी यस खेलको प्रचार अभियानमा पनि समावेश छन।<ref>{{cite news|url=http://www.gamezine.co.uk/news/game-types/sports/football/konami-names-messi-as-face-pes-2009-$1234471.htm|title=Konami names Messi as face of PES 2009|publisher=Gamezine.co.uk|date=2008-08-01|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesunites.com/eng/index.htm|title=PES Unites - Messi|publisher=PESunites.com|accessdate=2009-06-09}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090603173802/http://www.pesunites.com/eng/index.htm |date=2009-06-03 }}</ref> मेसी, [[प्रो इभोल्यूशन सकर २०१०]]मा [[फर्नान्डो तोरेस|फर्नान्डो टोरेस]] सँग<ref>{{cite news|url=http://www.videogamer.com/news/torres_signs_for_pes_2010.html|title=Torres signs for PES 2010|publisher=Videogamer.com|date=2009-06-23|accessdate=2009-07-07|last=Orry|first=James}}</ref> देखिएका छन् र यसको [[मोशन कयाप्चरिङग]] र [[ट्रेलर]]मा पनि शामिल थिए।<ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/blog.do;jsessionid=E3F32E431E73A1D6AF0B71D695498692#blog-entry-116|title=Motions and Emotions in Barcelona|publisher=Konami|date=2009-06-08|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.games.konami-europe.com/news.do;jsessionid=A2FD1270B2C75DE70A52446CBF821D5A?idNews=411|title=E3 2009: PES 2010: Messi fronts exclusive E3 trailer|publisher=Konami|date=2009-06-02|accessdate=2009-06-09}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle|title=MOTD magazine crew meet Messi in Barcelona|publisher=PESFan (Match of the Day Magazine)|accessdate=2009-06-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130127192339/http://www.pesfan.com/news/8212537/Messi-mo-cap-photos/#newsarticle |date=2013-01-27 }}</ref> मेसीको प्रायोजन जर्मन स्पोर्ट्सवेयर कम्पनी [[एडिडास]]ले गरेको छ र उनी यसकोको [[टेलिभिजन विज्ञापनहरू]]मा पनि उनी देखिन्छन्।<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/media/video/2009/may/27/zidane-messi-adidas-ad|title=Watch Zinedine Zidane and Lionel Messi in Adidas ad|publisher=''The Guardian''|date=2009-05-27|accessdate=2009-08-16}}</ref> == कर छली == सन् २०१३ मा कर छलीको आशंकामा मेस्सीको आर्थिक मामिलामाथि अनुसन्धान भएको थियो। कर हेभन्स उरुग्वे र बेलिजमा रहेका अपतटीय कम्पनीहरू 2007 र 2009 को बीचमा प्रायोजन आम्दानीसँग सम्बन्धित करमा € 4.1 मिलियन छल्न प्रयोग गरियो। पनामामा 2012 मा स्थापित एक असंबद्ध शेल कम्पनी पछि पनामा पेपर्स डाटा लीकमा मेसिसको रूपमा पहिचान गरिएको थियो।। मेस्सी, जसले कथित योजनाको अज्ञानताको गुनासो गरे, स्वेच्छिक रूपमा अगस्ट 2013 मा € 5.1 मिलियनको बक्यौता तिर्यो। 6 जुलाई 2016 मा, मेस्सी र उनका बुबा दुबै कर छलीको दोषी पाए र क्रमशः 21 महिनाको जेल सजाय र निलम्बन गरिएको थियो। €1.7 मिलियन र €1.4 मिलियन जरिवाना तिर्नुहोस्। न्यायाधीशको सामना गर्दै उनले भने, "मैले भर्खर फुटबल खेलेको छु। मैले मेरो बुबा र वकिलहरूलाई विश्वास गरेकोले मैले सम्झौतामा हस्ताक्षर गरें र हामीले ती चीजहरूको जिम्मा उनीहरूले लिने निर्णय गरेका थियौं।" == करियरको तथ्याङ्क == === क्लबको तथ्याङ्क === २९ मे, २०११को तथ्याङ्क अनुसार<ref>{{cite news|url=http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi 101|title='Pichichi' y centenario|publisher=elmundodeportivo|accessdate=17 January 2010|language=Spanish}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720140353/http://hemeroteca.elmundodeportivo.es/preview/2010/01/18/pagina-7/5259184/pdf.html?search=messi |date=20 July 2011 }}</ref><ref name="Argentina">{{cite web|url=http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=12563 |title=Player – Lionel Messi |publisher=National Football Teams |accessdate=29 June 2010}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;text-align:center" |- ! rowspan="2"|क्लब ! rowspan="2"|सिजन ! colspan="3"|लिग ! colspan="3"|कप<ref group="nb">[[कोपा डेल रे]] र [[सुपरकोपा डी एस्पाना]] पनि समावेश</ref> ! colspan="3"|[[युरोप|यूरोप]] <ref group="nb">[[युरोपीयन सुपरकप]] र [[युरोपीयन च्याम्पियन्स लिग]] पनि समावेश</ref> ! colspan="3"|[[क्लब विश्वकप]] ! colspan="3"|कुल |- !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट !प्रदर्शन !गोल !असिस्ट |- | rowspan="7"|'''[[बार्सिलोना]]''' | [[२००४-०५]] | ७ | १ | ० | १ | ० | ० | १ | ० | ० | - | - | - | ९ | १ | ० |- | [[२००५-०६]] | १७ | ६ | ३ | २ | १ | ० | ६ | १ | १ | - | - | - | २५ | ८ | ४ |- | [[२००६-०७]] | २६ | १४ | २ | ४ | २ | १ | ६ | १ | ० | ० | ० | ० | ३६ | १७ | ३ |- | [[२००७-०८]] | २८ | १० | १२ | ३ | ० | ० | ९ | ६ | १ | - | - | - | ४० | १६ | १३ |- | [[२००८-०९]] | ३१ | २३ | ११ | ८ | ६ | २ | १२ | ९ | ५ | - | - | - | ५१ | ३८ | १८ |- | [[२००९-१०]] | १७ | १५ | ६ | ४ | ३ | ० | ६ | २ | १ | २ | २ | ० | २९ | २२ | ८ |- | [[२०१०-११]] | ३३ | ३१ | १८ | ९ | १० | ३ | १३ | १२ | ३ | - | - | - | ५५ | ५३ | २४ |- ! colspan="2"| करियरको कुल !१७७ !११९ !५६ !३१ !२२ !६ !५९ !३७ !११ !२ !२ !० !२६९ !१८० !७३ |} === अन्तर्राष्ट्रिय तथ्याङ्क === {| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;" |- !राष्ट्रिय टोली!!वर्ष!!खेल!!गोलहरू!!सहायता |- |rowspan=10|'''{{fb|ARG}} |२००५||५||०||० |- |२००६||७||२||१ |- |२००७||१४||६||३ |- |२००८||८||२||१ |- |२००९||१०||३||२ |- |२०१०||१०||२||२ |- |२०११||१३||४|| |- |२०१२||९||१२|| ‍|- |२०१३||७||६|| |- |२०१४||१३||८|| |- !colspan=2|कुल!!७६!!४५!!११ |} === अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू === {{Main|लियोनेल मेसीले गरेका अन्तराष्ट्रिय गोलहरू}} मेसी अर्जेन्टिनाको राष्ट्रिय फुटबल टोलीका वर्तमान सर्वाधिक गोलकर्ता हुन्।भने उनले आफ्नो अन्तरास्ट्रिय फुटबल करियरमा ५० गोलको कोसे-ढुङ्गा समेत पार गरिसकेका छन्। ===वर्ष अनुसार गोल=== ===प्रतियोगिता अनुसार गोल=== == सम्मान == === बार्सिलोना === * '''[[ला लिगा]] (५):''' [[सन् २००४-०५ को ला लिगा संस्करण|सन् २००४-०५]], [[सन् २००५-०६ को ला लिगा संस्करण|सन् २००५-०६]], [[सन् २००८-०९ को ला लिगा संस्करण|सन् २००८-०९]] [[सन् २००९-१० को ला लिगा संस्करण|सन् २००९-१०]] [[सन् २०१०-११ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१०-११]], [[सन् २०१५-१६ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१५-१६]], [[सन् २०१७-१८ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१७-१८]], [[सन् २०१८-१९ को ला लिगा संस्करण|सन् २०१८-१९]] * '''[[स्पेनी कप]] (१):''' [[सन् २००८-०९ को स्पेनी कप|सन् २००८-०९]] * '''[[स्पेनी सुपरकप]] (३):''' सन् २००५, २००६, २००९ * '''[[युएफा च्याम्पियन्स लिग]] (३):''' सन् २००५-०६, सन् २००८-०९ सन् २०१०-११ * '''युरोपेेेेेेेली सुपरकप (१):''' सन् २००९ * '''[[फिफा क्लब विश्वकप]] (१):''' सन् २००९ === अन्तर्राष्ट्रिय === * [[फिफा यु-२० विश्वकप]]: [[सन् २००५|२००५]] * [[ओलम्पिक स्वर्ण पदक]]: [[सन् २००८|२००८]] == मेसीको ५०० गोल == मेसीले आफ्नो खेल जीवनमा ५०० गोलको कोसे ढुङ्गा पनि पूरा गरी सकेका छन्। सर्वाधिक फिफा वर्षको उपाधि जित्न सफल मेसीले आफ्नो ५०० गोल सन् २०१६ अप्रिल १७ (ला लिगा) मा भ्यालेन्सिया विरूद्ध १ गोल गर्दै पूरा गरेका थिए तर उक्त ऐतिहासिक खेलमा भने उनको क्लब २-१ गोल अन्तरले पराजित हुन पुगेेेेेेेेको थियोे। साथै उनले सन् २००५ मे मा आल्बासेते विरूद्ध पहिलो वरिष्ठ टोलीको खेलमा गोल गरेका थिए। उनले ५०० गोल मध्ये ५० गोल राष्ट्रका लागि भने ४५० गोल क्लब बार्सिलोनाका लागि गरेका थिए। उनको ५०० गोल मध्ये ४०६ अथवा ७०% गोल देब्रे खुट्टाले गरेका थिए। == व्यक्तिगत == * [[फिफा यु-२० विश्वकप शीर्ष स्कोरर]]: २००५ * [[फिफा यु-२० विश्वकप प्रतियोगिता खेलाडी]]: २००५ * [[कोपा अमेरिका प्रतियोगिता युवा खेलाडी]]: २००७ * [[यु-२१ वर्षको युरोपेली फुटबल खेलाडी]]: २००७ * [[अर्जेन्टिनाको वर्ष खेलाडी]]: २००५, २००७, २००९ * [[फिफाप्रो वर्षको विशेष युवा खेलाडी]]: २००६-०७, २००७-०८ * [[फिफाप्रो वर्षको विश्व युवा खेलाडी]]: २००५-०६, २००६-०७, २००७-०८, * [[वर्षको विश्व फुटबल युवा खेलाडी]]: २००५-०६, २००६-०७, २००७-०८ * [[प्रिमियो डन बेलन (ला लिगा सर्वश्रेष्ठ विदेशी खेलाडी)]]: २००६-०७, २००८-०९ * [[इएफई ट्रफी (ला लिगामा उत्कृष्ट इबेरो अमेरिकी खेलाडी)]]: २००६-०७, २००८-०९ * [[फिफाप्रो विश्वका दस उत्कृष्ट]]: २००६-०७,, २००७-०८, २००८-०९ * [[युरोपेली वर्षको टोली]]: २००७-०८, २००८-०९ * [[फिफा वर्षको टोली]]: २००८, २००९ * [[युरोपेली च्याम्पियन्स लिग शीर्ष स्कोरर]]: २००८-०९ * [[ट्रोफियो अल्फ्रेडो डी स्टेफानो]]: २००८-०९ * [[युरोपेली क्लब वर्षको फरवर्ड]]: २००८-०९ * [[युरोपेली क्लब वर्षको फुटबलर]]: २००८-०९ * [[एलएफपी]] सर्वश्रेष्ठ खेलाडी: २००८-०९ * [[एलएफपी]] सर्वश्रेष्ठ स्ट्राइकर: २००८-०९ * [[ओन्ज डी' ओर]]: २००९ * [[फिफा बेलोन डी' ओर]]: २००९, २०१०,२०११,२०१२ * [[फिफा वर्ष खेलाडी]]: २००९ * [[फिफा क्लब विश्वकप गोल्डन बल]]: २००९ * [[टोयोटा पुरस्कार]]: २००९ * [[फिफा वर्षको विश्व युवा खेलाडी]]: १९९६, १९९७, २००२ * [[फिफाप्रो वर्षको विश्व खेलाडी]]: २००८-०९ * [[विश्वकप गोल्डेन बल]] २०१४ * [[फिफा बेलोन डी’ओर]] २०१५ == नोट == <references group="nb"></references> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Lionel Messi|लियोनेल मेसी}} * [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html लियोनल मेसीको जीवनी]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903171616/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_09-10/plantilla/jugadors/messi.html |date=2011-09-03 }} बार्सिलोना फुटबल क्लबको आधिकारिक वेबसाइटमा * [http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=229397/index.html लियोनल मेसीको खेल तथ्याङ्क] फिफा डटकममा * [http://www.football-lineups.com/players/player.php?route=9 जानकारी ] - फुटबल लाइनअफ डटकममा * [https://worldcupbest.com/news/lionel-messi/ लियोनल मेस्सी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220826165735/https://worldcupbest.com/news/lionel-messi/ |date=2022-08-26 }} - पेलेको कीर्तिमान मेस्सीले तोडे {{फिफा वर्षको सर्वोत्कृष्ट खेलाडीहरू}} {{ढाँचा:Argentina squad 2022 FIFA World Cup}} {{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}} [[श्रेणी:अर्जेन्टिनाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:फिफा विश्वकप विजेता खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८७ मा जन्म]] [[श्रेणी:बेलोन डी' ओर विजेताहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:२०२६ फिफा विश्वकपका खेलाडीहरू]] 4z6la1993wyepdvt7f30sgiphshey3q 0 43142 1368498 1306640 2026-08-06T04:26:17Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[पण्डित]] पृष्ठलाई [[पण्डित (थर)]]मा सारियो 1306640 wikitext text/x-wiki '''पण्डित''' नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। ===पूर्वज=== ===संख्या=== ===पण्डितले मान्ने विशेष पर्वहरू=== {{आधार}} [[श्रेणी:थरहरू]] {{stub}} gpnns73ygvn1ydvg1bqqaxz9861cmxy 1368504 1368498 2026-08-06T04:51:15Z Bishaldev100 28807 1368504 wikitext text/x-wiki {{merge|पण्डित (उपनाम)}} '''पण्डित''' नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। ===पूर्वज=== ===संख्या=== ===पण्डितले मान्ने विशेष पर्वहरू=== {{आधार}} [[श्रेणी:थरहरू]] {{stub}} l2ouj8pkb2682tuv7oeu2i1x819fb5g 1368505 1145468 2026-08-06T04:51:29Z Bishaldev100 28807 1368505 wikitext text/x-wiki {{merge|पण्डित (थर)}} '''पण्डित''' उपनाम हो। ==उल्लेखनीय पण्डित== *[[लालबाबु पण्डित]] *[[सुलक्षणा पण्डित]] *[[शोभा पण्डित]] *[[सञ्जय पण्डित]] *[[राधिका पण्डित]] [[श्रेणी:नेपालका थरहरू]] [[श्रेणी:खस जातिका थरहरू]] k4s63gibyc568xtbdw1tnrf8knhdomv 1368506 1368504 2026-08-06T04:52:27Z Bishaldev100 28807 1368506 wikitext text/x-wiki {{merge|पण्डित (उपनाम)}} '''पण्डित''' नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। == उल्लेखनीय व्यक्तिहरू == * [[लालबाबु पण्डित]] * [[सुलक्षणा पण्डित]] * [[शोभा पण्डित]] * [[सञ्जय पण्डित]] * [[राधिका पण्डित]] ===पूर्वज=== ===संख्या=== ===पण्डितले मान्ने विशेष पर्वहरू=== {{आधार}} [[श्रेणी:थरहरू]] {{stub}} rflhk8klyjixy81e3fsfokdpyvjy1m8 1368507 1368506 2026-08-06T04:54:12Z Bishaldev100 28807 /* उल्लेखनीय व्यक्तिहरू */ 1368507 wikitext text/x-wiki {{merge|पण्डित (उपनाम)}} '''पण्डित''' नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। == उल्लेखनीय व्यक्तिहरू == * [[लालबाबु पण्डित]]-[[:श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू|नेपाली राजनीतिज्ञ]] * [[सुलक्षणा पण्डित]] - भारतीय गायिका * [[शोभा पण्डित]] -भारतीय महिला क्रिकेट खेलाडी * [[सञ्जय पण्डित]] - नेपाली अल्ट्रा म्याराथन धावक * [[राधिका पण्डित]]-एक भारतीय अभिनेत्री ===पूर्वज=== ===संख्या=== ===पण्डितले मान्ने विशेष पर्वहरू=== {{आधार}} [[श्रेणी:थरहरू]] {{stub}} h4zpeos1hhlmqxgk5b77c7iqbfqpdfx 1368508 1368505 2026-08-06T04:56:00Z Bishaldev100 28807 1368508 wikitext text/x-wiki {{Db-same|article=पण्डित (थर)}} {{merge|पण्डित (थर)}} '''पण्डित''' उपनाम हो। ==उल्लेखनीय पण्डित== *[[लालबाबु पण्डित]] *[[सुलक्षणा पण्डित]] *[[शोभा पण्डित]] *[[सञ्जय पण्डित]] *[[राधिका पण्डित]] [[श्रेणी:नेपालका थरहरू]] [[श्रेणी:खस जातिका थरहरू]] 88es3cybvhzariicvtg0krcg5ixrspp 1368525 1368507 2026-08-06T10:20:25Z हिमाल सुवेदी 30817 हिमाल सुवेदी ले [[पण्डित (थर)]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[पण्डित (उपनाम)]] मा सारेको हो 1368507 wikitext text/x-wiki {{merge|पण्डित (उपनाम)}} '''पण्डित''' नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। == उल्लेखनीय व्यक्तिहरू == * [[लालबाबु पण्डित]]-[[:श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू|नेपाली राजनीतिज्ञ]] * [[सुलक्षणा पण्डित]] - भारतीय गायिका * [[शोभा पण्डित]] -भारतीय महिला क्रिकेट खेलाडी * [[सञ्जय पण्डित]] - नेपाली अल्ट्रा म्याराथन धावक * [[राधिका पण्डित]]-एक भारतीय अभिनेत्री ===पूर्वज=== ===संख्या=== ===पण्डितले मान्ने विशेष पर्वहरू=== {{आधार}} [[श्रेणी:थरहरू]] {{stub}} h4zpeos1hhlmqxgk5b77c7iqbfqpdfx 1368526 1368525 2026-08-06T10:21:06Z हिमाल सुवेदी 30817 हिमाल सुवेदी ले [[पण्डित (उपनाम)]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[पण्डित (थर)]] मा सारेको हो 1368507 wikitext text/x-wiki {{merge|पण्डित (उपनाम)}} '''पण्डित''' नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। == उल्लेखनीय व्यक्तिहरू == * [[लालबाबु पण्डित]]-[[:श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू|नेपाली राजनीतिज्ञ]] * [[सुलक्षणा पण्डित]] - भारतीय गायिका * [[शोभा पण्डित]] -भारतीय महिला क्रिकेट खेलाडी * [[सञ्जय पण्डित]] - नेपाली अल्ट्रा म्याराथन धावक * [[राधिका पण्डित]]-एक भारतीय अभिनेत्री ===पूर्वज=== ===संख्या=== ===पण्डितले मान्ने विशेष पर्वहरू=== {{आधार}} [[श्रेणी:थरहरू]] {{stub}} h4zpeos1hhlmqxgk5b77c7iqbfqpdfx 1368527 1368526 2026-08-06T10:21:17Z हिमाल सुवेदी 30817 /* */ 1368527 wikitext text/x-wiki '''पण्डित''' नेपाल, भारत तथा अन्य स्थानहरूमा बसोबास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बी विशेषतया नेपालीहरूको थर हो। == उल्लेखनीय व्यक्तिहरू == * [[लालबाबु पण्डित]]-[[:श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू|नेपाली राजनीतिज्ञ]] * [[सुलक्षणा पण्डित]] - भारतीय गायिका * [[शोभा पण्डित]] -भारतीय महिला क्रिकेट खेलाडी * [[सञ्जय पण्डित]] - नेपाली अल्ट्रा म्याराथन धावक * [[राधिका पण्डित]]-एक भारतीय अभिनेत्री ===पूर्वज=== ===संख्या=== ===पण्डितले मान्ने विशेष पर्वहरू=== {{आधार}} [[श्रेणी:थरहरू]] {{stub}} 7iinecwac38y3pz1vc6egykp4ntqkvv 0 46897 1368529 1310435 2026-08-06T10:28:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368529 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | playername = सुनील गावस्कर<br />Sunil Gavaskar | image = Sunny Gavaskar Sahara.jpg | image_size = 250px | country = भारत | fullname = सुनील मनोहर गावस्कर | nickname = सन्नी, लिटिल मास्टर | living = true | dayofbirth = १० | monthofbirth = ७ | yearofbirth = १९४९ | placeofbirth = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]] | countryofbirth = भारत | dayofdeath = | monthofdeath = | yearofdeath = | placeofdeath = | countryofdeath = | heightft = 5 | heightinch = 5 | batting = दाहिना हातक ब्याट्सम्यान | bowling = दाहिना हातक बलर | role = प्रारम्भिक बल्लेबाज | family = | international = true | testdebutdate = ६ मार्च | testdebutyear = १९७१ | testdebutagainst = वेस्ट इन्डिज | testcap = १२८ | lasttestdate = १३ | lasttestyear = १९८७ | lasttestagainst = पाकिस्तान | odidebutdate = १३ जुलाई | odidebutyear = १९७४ | odidebutagainst = इङ्ल्यान्ड | odicap = ४ | lastodidate = ५ नवम्बर | lastodiyear = १९८७ | lastodiagainst = इङ्ल्यान्ड | odishirt = | club1 = [[मुम्बई क्रिकेट टोली|मुम्बई क्रिकेट टिम]] | year1 = 1967/68–1986/87 | clubnumber1 = | columns = 4 | column1 = [[टेस्ट क्रिकेट|टेस्ट]] | matches1 = १२५ | runs1 = १०१२२ | bat avg1 = ५१.१२ | 100s/50s1 = ३४/४५ | top score1 = २३६* | deliveries1 = ३८० | wickets1 = १ | bowl avg1 = २०६.०० | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = १/३४ | catches/stumpings1 = १०८/– | column2 = [[एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय|ओडिआई]] | matches2 = १०८ | runs2 = ३०९२ | bat avg2 = ३५.१३ | 100s/50s2 = १/२७ | top score2 = १०३* | deliveries2 = २० | wickets2 = १ | bowl avg2 = २५.०० | fivefor2 = ० | tenfor2 = n/a | best bowling2 = १/१० | catches/stumpings2 = २२/– | column3 = [[प्रथम श्रेणी]] | matches3 = ३४८ | runs3 = २५८३४ | bat avg3 = ५१.४६ | 100s/50s3 = ८१/१०५ | top score3 = ३४० | deliveries3 = १९५३ | wickets3 = २२ | bowl avg3 = ५६.३६ | fivefor3 = ० | tenfor3 = ० | best bowling3 = ३/४३ | catches/stumpings3 = २९३/– | column4 = सूची ए | matches4 = १५१ | runs4 = ४५९४ | bat avg4 = ३६.१७ | 100s/50s4 = ५/३७ | top score4 = १२३ | deliveries4 = १०८ | wickets4 = २ | bowl avg4 = ४०.५० | fivefor4 = ० | tenfor4 = n/a | best bowling4 = १/१० | catches/stumpings4 = ३७/– | date = ५ सितम्बर | year = २००८ | source = http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/1/1378/1378.html क्रिकेटआर्काइभ }} '''सुनील''' '''गावस्कर''' [[भारत]] का पूर्व [[क्रिकेट]] खिलाडी हुन् । सुनील गावस्कर वर्तमान युग मा क्रिकेट का एक महान बल्लेबाजहरूमा गनिन्छन् । यिनले बल्लेबाजीसँग सम्बन्धित कहि कीर्तिमानहरु पनि स्थापित गरेका छन। सुनीलको जन्म १० जुलाई, १९४९ को बंबई (महाराष्ट्र) मा भएको थियो । उनकी पत्नी को नाम मार्शनील हो। उनको पुत्र रोहन गावस्कर पनि भारतीय क्रिकेट टीम मा खेलि सकेका छन् । ==प्रारम्भिक जीवन== {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://cricket.indiatimes.com/homepages/gavaskar_border/sg_index.html The Big Hundred Specialist: Sunil Gavaskar] * [http://www.rediff.com/sports/sunny.htm Rediff page on Gavaskar] * [http://in.sports.yahoo.com/cricket/sunil_collection.html Sunil Gavaskar column on Yahoo! Cricket] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070808061635/http://in.sports.yahoo.com/cricket/sunil_collection.html |date=2007-08-08 }} * [http://cricket.timesofindia.indiatimes.com/D_Y_Patil_University_to_honour_Gavaskar_with_doctorate/articleshow/4071246.cms]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{टेस्ट क्रिकेटमा १०,००० वा सो भन्दा बढी रन बनाउने खेलाडीहरू‎}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय क्रिकेट खेलाडीहरू]] orj7afdibd5x4lgq6i12vkv9muac8q5 0 47151 1368510 822550 2026-08-06T05:01:34Z Bishaldev100 28807 1368510 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = आत्महत्या | Image = Edouard Manet 059.jpg| Caption = ''[[Le Suicidé|The Suicide]]'' by [[Édouard Manet]] 1877-1881 | ICD10 = {{ICD10|X|60||x|60}}–{{ICD10|X|84||x|60}}| ICD9 = {{ICD9|E950}}| MedlinePlus = 001554 | eMedicineSubj = article | eMedicineTopic = 288598 | MeshName = Suicide | MeshNumber = F01.145.126.980.875 }} '''आत्महत्या'''को अर्थ जानी बुझी गरिने आत्मघात अथवा आफ्नो आफैबाट हत्या हुन्छ। {{stub}}आत्महत्या आत्म + हत्या मिलेर बनेको शब्द हो,आत्मकोअर्थ स्वम ,अथार्तआफै र हत्या अर्थ खतम ,समाप्त हो ,यसरी आफै समाप्त हुनुलाई नै आत्महत्या भनिन्छ| यसमा व्यति स्वयं समाप्त हुन्छ । यसका विविन्न कारणहरु हुन्सक्छ| शारीरिक,मानसिक,व्यबहारिकका साथै सामाजिकका परिवेस यी विविन्न कारणहरु हुनसक्छ । '''शारीरिक-'''यसमा शारीर सम्बन्धी समस्याहरु हुनसक्छ। जस्तै रोगहरु लामो समयसम्म रोगको उपचार गराउदा पनि निको नहुदा मान्छेमा बाच्ने आश हराउछ र दिक्क मानी देहत्याग गर्छ । '''मानसिक'''-पागलपन यसका प्रमुख उदाहरण हुन। '''व्यवहारिक'''-यसमा मान्छेले गर्ने दैनिकव्यबहार बुझाउछ ऋण, धन आदि यी समस्याले ग्रस्त मान्छे यसका उदाहरण हुन । '''समाजिक परिवेस'''{{Commonscat|Suicide}}सामाजिक रितिरिवाज, समाजले गर्ने ब्यबहार आदिबाट दिक्क भइ पनि मान्छे आत्महत्या गर्छन । जस्तै कुमारीमै आमा बन्नु, बोक्सी भनि गलत ब्यबहार गर्नु बेइजतहुनु आदि। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[आत्मदहन]] [[श्रेणी:रोग]] hyaqkyeeb8pj2dx8vra0mb4v3xs57at 0 54679 1368509 390969 2026-08-06T05:00:41Z Bishaldev100 28807 1368509 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Thích_Quảng_Đức_self-immolation.jpg|अङ्गुठाकार|११ जुन १९६३ मा आत्मदाह गरेर दक्षिण भियतनाममा विरोध गर्दै बौद्ध भिक्षु ]] '''आत्मदहन''' [[आत्महत्या]]को एक प्रकार हो । यसमा स्वयंले आफ्नो शरीरमा कुनै प्रज्वलनशील पदार्थ प्रयोग गरेर आगो लगाई मृत्यवरण गर्ने कार्य गर्दछन् । {{stub}} {{Commonscat|Self-immolation}} me5qdazd1tujc999e66z7nah7cljubz 0 61709 1368494 1368354 2026-08-06T03:02:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368494 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html |date=2013-01-07 }}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=2014-12-31 }}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=http://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx |date=21 August 2013 }}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013}}{{subscription required|via=Highbeam}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140610213030/http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html |date=10 June 2014 }}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry |date=6 January 2014 }}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father |date=28 September 2013 }}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film |date=28 September 2013 }}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBsSbRF|archivedate=27 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBwTlZD|archivedate=27 September 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video |date=28 September 2013 }}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC0HxiV|archivedate=27 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone |date=28 September 2013 }}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx |date=5 October 2013 }}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan |date=5 January 2014 }}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205213224/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=5 February 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBYXxYy|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwC4LXB6|archivedate=27 September 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBdY9Zu|archivedate=27 September 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/6JwBjSin0|archivedate=27 September 2013}}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj |date=12 October 2013 }}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=http://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng |date=5 March 2016 }}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4 |date=14 March 2012 }}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=http://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=26 January 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] l44xen36ms4x0acr4qha302glx9qwkp 4 73097 1368503 1368301 2026-08-06T04:48:22Z Nirjal stha 14613 /* Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities */ छलफलको लागि अनुरोध गरिदै 1368503 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__ <noinclude>{{चौतारी शिर्षक}}</noinclude> {{प्रयोगकर्ता:Groot (bot)/config |archive = विकिपिडिया:चौतारी (विविध)/अभिलेख %(localcounter)s |algo = old(35d) |counter = 5 |maxarchivesize = 300K |minthreadsleft = 4 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{विकिपिडिया:चौतारी/अभिलेख शीर्षक}} }} __TOC__ == विकी वोमेन २०२६ समन्धमा == [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|90px | right | Wiki Women 2024]] विगतको वर्षहरू जस्तै अन्तराष्ट्रिय महिला दिवसलाई लक्षित गर्दै महिला र विषेशगरी महिलाका स्वास्थ्य समन्धित लेख तथा विडियो बनाउने उद्देश्यले २०२६ मार्चमा पनि विकी वोमेन २०२६ आयोजना सञ्चालन गर्न लागेको जानकारी गराउन चाहन्छौं। * कार्यक्रम सुरु मिति: २०२६ - ०३ - ०१ देखि २०२६ - ०४ - ३० == विकि लभ्स अर्थमा सहभागिता सम्बन्धमा == [[File:WLE NEPAL logo.png|80px|right]] [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025 in Nepal|विकि लभ्स अर्थ २०२५]] मा अन्तराष्ट्रिय स्तरमा [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2025/Winners|अन्तिम १०]] भित्र फोटो पर्न सफल हुने योगदानकर्ताहरूलाई बधाई र योगदानको लागि धन्यवाद दिदै २०२६ मा पनि नेपालका फोटोग्राफरहरूलाई विकी परियोजनामा जोडिन हौसला प्रदान गर्ने तथा नेपालको प्रकृति सम्बन्धित तस्विरहरूलाई [[विकि लभ्स अर्थ]] जस्तो अन्तराष्ट्रिय प्रतियोगितामा सगभागिता गराउने उदेश्यले यस बर्ष पनि [[:c:Commons:Wiki Loves Earth 2026 in Nepal|विकि लभ्स अर्थ २०२६]] मा सहभागीता जनाइएको कुरा साथीहरूमा जानकारी गराउँछु, साथै सबैलाई प्रतियोगितामा सहभागी हुन समेत अनुरोध गर्दछु। --[[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:१९, २३ जनवरी २०२६ (नेपाली समय) ::जानकारीको लागि धन्यवाद तथा कार्यक्रम सफलताको शुभकामना।[[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:२३, २३ जनवरी २०२६ (नेपाली समय) == विकी लभ्स फोकलोरमा सहभागिता सम्बन्धमा == [[File:Wiki-Loves-Folklore-Nepal-Logo.png|125px|right]] विश्वभरका सांस्कृतिक विविधतालाई विकिमिडिया परियोजनाहरू (मुख्यतः विकिपिडिया र विकिमिडिया कमन्स) मार्फत मनाइने  [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026_in_Nepal विकी लभ्स फोकलोर] कार्यक्रम फेब्रुअरी १ देखि मार्च ३१ सम्म नेपालमा पनि संचालन हुने हुँदा सम्पूर्ण सहभागिताको लागि अनुरोध गर्न चाहन्छौ।  विकी लभ्स फोकलोर विश्वभरका सांस्कृतिक विविधतालाई प्रवर्द्धन गर्न आयोजना गरिने एक अन्तर्राष्ट्रिय फोटोग्राफि प्रतियोगिता हो। यस प्रतियोगितामा सबैले सहभागिता जनाउन सक्छन्। - [[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्नुहोस्]]) ००:०५, १ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) [[श्रेणी:विकिपिडिया चौतारी]] == Invitation to join South Asian Community and the Annual Planning Discussions with WMF == "Kindly feel free to translate this text into your own language." Dear Community member, We would like to invite you all to the April edition of the South Asia Open Community Call that will focus on a discussion with the leadership of the Wikimedia Foundation on their [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|Annual Plan (2026-2027)]]. The [[:m:Wikimedia Foundation Annual Plan|Foundation’s Annual Plan]] is a high-level roadmap for what the organisation aims to achieve in the coming year. It includes not only the foundation’s Goals, Progress, and plan but also a summary of Global Trends that impact the present and future of our movement. This is the right time for the South Asia community to participate and share their thoughts on the Wikimedia Foundation’s annual plan, helping shape it together. Share your hopes, concerns, bold ideas, and specific requests to contribute to the Foundation’s planning. Hence, the next [[:m:South Asia Open Community Call|South Asia Open Community Call]] will be hosted on the following dates/times. Please mark the same in your calendar and sign up [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]]. * Platform: Google Meet * Date: 17th April, 2026 * Time: 1930-2045 IST (1400-1515 UTC) * Registration Link: [[:m:Event:South Asia Open Community Call, April 2026|here]] Note: Only those who have registered will receive the joining link. Look forward to seeing you on the call, Best, [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ००:२६, ६ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=29127818 --> == Call for Applications: TTT 2026 (Deadline Extended to 20 May) == ''<small>Apologies for writing in English. Please feel free to translate this into your language.</small>'' Hello everyone, We hope you are doing well. We would like to share that applications for the [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026|Train the Trainer (TTT) 2026]] program are currently open. TTT is a capacity-building initiative aimed at supporting Wikimedians in developing training, facilitation, and leadership skills. We are happy to inform you that the scholarship application deadline has been [[:m:IIITH-OKI/Train the Trainer Program/2026/Scholarship|extended until 20 May 2026]]. We are still receiving applications and encourage interested community members, especially emerging leaders, to [https://docs.google.com/forms/d/17eq6lJNCTVBoKRqz5IdSCiYWv-eHBrYRnx1wXfncwLI/viewform?edit_requested=true&pli=1 apply]. We also request your support in sharing this opportunity within your communities and networks, so that it can reach a wider and more diverse group of participants. Thank you for your continued support. '''OKI (IIIT-H)''' [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:४७, १७ मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Nitesh (OKI)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Nitesh_Gill/lists/Indic_VPs&oldid=30361720 --> == विकि लभ्स मोन्युमेन्ट्समा सहभागिता सम्बन्धमा == [[File:Wiki Loves Monuments Nepal Logo.png|125px|right]] विश्वभरका सांस्कृतिक सम्पदालाई विकिमिडिया परियोजनाहरू (मुख्यतः विकिपिडिया र विकिमिडिया कमन्स) मार्फत मनाइने  [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Monuments_2026_in_Nepal विकी लभ्स मोन्युमेन्ट्स] कार्यक्रम सेप्टेम्वर १ देखि सेप्टेम्वर ३० सम्म नेपालमा पनि संचालन हुने हुँदा सम्पूर्ण सहभागिताको लागि अनुरोध गर्न चाहन्छौ।  नेपालका फोटोग्राफरहरूलाई विकी परियोजनामा जोडिन हौसला प्रदान गर्ने तथा नेपालको सम्पदा सम्बन्धित तस्विरहरूलाई [[विकि लभ्स मोन्युमेन्ट्स]] जस्तो अन्तराष्ट्रिय प्रतियोगितामा सगभागिता गराउने उदेश्यले यस बर्ष पनि [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Monuments_2026_in_Nepal विकी लभ्स मोन्युमेन्ट्स २०२६] मा सहभागीता जनाइएको कुरा साथीहरूमा जानकारी गराउँछु, साथै सबैलाई प्रतियोगितामा सहभागी हुन समेत अनुरोध गर्दछु। -[[User:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="#000">'''''निर्मल दुलाल'''''</font></span>]]&nbsp;[[User Talk:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{(<font color="#0272FD">कुरा गर्नुहोस</font>)}</span>]] ११:२९, १ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) == Community Tech Task Force: Technical needs assessment for Indic communities == ''Please feel free to translate it into your language.'' Hello everyone, We hope you're doing well! The [[m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic_MediaWiki_Developers_User_Group]] (IMDUG) is reaching out to Wikimedia communities across India to strengthen collaboration and better understand the technical needs of different language communities. Last year, we piloted [[m:Indic_Community_Task_Force_2025|Indic_Community_Task_Force_2025]] initiative by engaging with two language communities to understand their technical challenges and identify opportunities for collaboration. Based on our learnings, experience, and the valuable insights we received, we are expanding the initiative this year to reach all Indic communities. Our goal is to reach every community and understand where technical support is most needed. === What are we looking for? === We invite your community to nominate one or two points of contact and share: * The name of your Wikimedia community. * A primary and alternate community contact. * Telegram usernames of the nominated contacts. * A brief overview of your community's technical challenges, needs, or priorities. This could include areas such as: * Editing or patrolling workflows that could be improved. * Gadgets, tools, or bots that your community needs. * Template or interface-related challenges. * Technical barriers faced by contributors. * Any other broad technical priorities for your community. === How to participate === Please fill out the community response [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdhpPdn0qgHkEiYZCXEumpV-WNWm6n8bZdfR6TIkGTcbuBOew/viewform?usp=dialog form] by '''18th August'''. If your community prefers, you are also welcome to reply directly on this message. === What happens next? === The information collected will help us: * Build a network of community contacts for future technical collaboration. * Understand and prioritize the technical needs of Indic Wikimedia communities. * Plan focused technical support and community engagement activities. * Connect communities with developers and relevant technical initiatives where appropriate. Please note that while we will carefully review every submission, our ability to provide support will depend on the complexity of the request, available expertise within the User Group, volunteer bandwidth, and available resources. Although we may not be able to address every request immediately, we will make every effort to prioritize and support as many community needs as possible, and where appropriate, connect communities with the relevant developers or technical channels. We look forward to working more closely with your community! Best wishes, [[प्रयोगकर्ता:Kalli navya|Navya sri Kalli]] ''On behalf of the Indic MediaWiki Developers User Group (IMDUG)'' [[User:Kalli navya|Kalli navya]] ([[User talk:Kalli navya|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:४६, २ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) === छलफल === छलफलको लागि सूचित गर्दै: {{u|Biplab Anand}}, {{u|Saroj Uprety}}, {{u|BRPever}}, {{u|सरोज कुमार ढकाल}}, {{u|Pitambar Bhattarai}}, {{u|हिमाल सुबेदी}}, {{u|बडा काजी}}ऽ {{u|पर्वत सुबेदी}},--[[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:३३, ६ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) 0z28nq8b48t2f2m3x50vy3io1z5qk42 3 95472 1368543 1362169 2026-08-06T11:10:05Z Prahlad Nepal 72094 /* डायमण्ड जोशी पृष्ठको सुरक्षा हटाउने (Unprotect) अनुरोध */ नयाँ खण्ड 1368543 wikitext text/x-wiki {|style="border:2px solid blue; width:100%;" cellpadding="5" cellspacing="5" |- |[[File:Namaste.gif|100px|left|नमस्ते]] [[File:How to write in Nepali wiki.ogv ‎|400px|right|thumb|सम्पादन सहायताका लागि यो भिडियो हेर्नुहोस्।]] '''नमस्ते!<br/> {{PAGENAME}} ज्यू''' समस्त [[विकिपिडिया]] समुदायको तर्फबाट तपाईँलाई [[मुख्य पृष्ठ|नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपीडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। विकिपिडिया एउटा खुला [[विश्वकोष|विश्वकोश]] हो जसमा विभिन्न विषयका जानकारीहरू सङ्ग्रहित हुन्छन्। *हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईँ हामी सबैको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी बनाऔँ। *विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन]] गर्ने अधिकार दिन्छ। तपाईँ पनि यहाँ नयाँ लेख लेख्न अथवा पहिले देखि नै भएका लेखमा सामग्री थप्न सक्नुहुन्छ, तर विकिपिडियामा तपाईँद्वारा सृजना गरिएका कुनै पनि [[विज्ञापन]] वा [[आत्मकथा]] स्वीकृत हुँदैन। *सबैभन्दा पहिले दुईवटा लेख [[विकिपीडिया:प्राय सोधिने प्रश्नहरू|प्राय सोधिने प्रश्नहरू]] र [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] पढ्नुहोस् अथवा [http://www.youtube.com/watch?v=Ucm583Rd3Cs यो भिडियो हेर्नुहोस्]। *आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईँको [[:user:{{PAGENAME}}|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला। '''(परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)''' *विकिपिडियामा नयाँ लेख लेख्न तथा भएका लेखहरू सम्पादन गर्न यहाँलाई केही अप्ठ्यारो परे अथवा विकीको विषयमा केही प्रश्न, सुझाव, गुनासो आदि भएमा [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] अथवा [[विकिपीडिया:प्रश्नहरू|प्रश्नहरू]] पृष्ठ सम्पादन गरेर आफ्नो प्रश्न, सुझाव आदि राख्नु होला। *विकिपिडिया सम्बन्धी सामान्य जानकारीहरूका लागि [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|परिचय]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *कुनै सहयोग चाहिएमा [[विकिपीडिया:सहायता|सहायता]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *परीक्षणको लागि [{{fullurl:Special:Mypage/प्रयोगस्थल|action=edit&preload=Template:User_Sandbox/preload}} आफ्नो प्रयोगस्थल] पृष्ठमा अभ्यास गर्नुहोस। {|class="wikitable" style="background:#CBCFF4; border:0pix solid; text-align:left; width:50%;" |- |rowspan=5| [[चित्र:Wiki Nepal.png|100px|center]] |bgcolor="CBCFF7"|[[विकिपीडिया:स्वागत|<font size="+1"> स्वागत</font>]] |- style="background:CBCFF5;" |[[विकिपीडिया:नेपाली दुतावास|<font size="+1">विकिपीडिया:नेपाली दूतावास</font>]] |- style="background:#CBCFF3;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]</font> |- style="background:CBCFF6;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] |- style="background:CBCFF7;" |<font size="+1"> [[Help:सहायता विषयसूचि|सहायता]] |- |} *हामीलाई विश्वास छ तपाईँले एउटा विकिपिडियन बनेर यहाँका लेखहरू सम्पादन गर्न रमाईलो मान्नु हुनेछ। *कृपया वार्तालाप पृष्ठमा चारवटा वक्र (<nowiki>~~~~</nowiki>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईँको नाम, वार्ता पृष्ठको लिङ्क र मिति थपिने छ। *यदि तपाईँलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' राख्नु होला। कसैले तपाईँको समस्याको समाधान बताउने छ। *अन्य समस्याको लागि [[Special:ListAdmins|प्रबन्धक]]हरूसँग सम्पर्क राख्न सक्नुहुन्छ। <b>धन्यवाद!</b> </font> |} - --[[Image:Smiley.svg|15px]][[User:Ram Prasad Joshee|'''<font color="#FF4500">आर॰पी॰</font> <font color="#008000">जोशी</font>''']] [[User_talk:Ram Prasad Joshee|<font color="#2C39BB">वार्ता</font>]] १६:३५, २७ नोभेम्बर २०१७ (युटिसी(UTC)) == तपाईंको लागि एक बार्नस्टार! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''अथक मेहनती बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | नेपाली विकिपिडियामा अथक मिहनतका साथ निरन्तर सम्पादन गर्दै आउनु भएकोले तपाईंको मिहनतको कदर स्वरुप यो बार्नस्टार तपाईंको पृष्ठमा राखिएको छ । [[File:Rp signature.jpg|40px|link=User:Ram Prasad Joshee]] <big><span style="border:1px solid #0000ff;padding:1px;">[[User_talk:Ram Prasad Joshee|<font style="color:red;background:silver;"> &nbsp;वार्ता&nbsp;</font>]] </span></big> २१:४४, ७ जुन २०१८ (युटिसी(UTC)) |} == लेखहरू सम्बन्धमा == नमस्ते {{User|Prbtsubedi12345}} ज्यू, नेपाली विकिपिडियामा सक्रिय योगदानको लागि धन्यवाद । तपाईद्वारा निर्माण गरिएका लेखहरू साना, असपष्ट, स्रोतहीन, विकीडेटासँग नजोडिएको, अङ्ग्रेजी भाषाको प्रयोग तथा मेसिनले अनुवादित रहेको कारणले ध्यानाकर्षण भएको अवगत गराउन चाहन्छु । कृपया तपाईले निर्माण गर्नुभएका पृष्ठहरूमा अर्थपूर्ण सामग्रीका साथै अन्य मापदण्डहरू थपेर त्यसलाई यथाशीघ्र सुधार गर्न अनुरोध गर्दछु । धन्यवाद --[[Image:Star_प्रमुख.png|30px]][[User:बिप्लब आनन्द|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:बिप्लब आनन्द|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १७:४६, १३ जुन २०१८ (युटिसी(UTC)) == पून: लेखहरू सम्बन्धमा == {{ping|Prbtsubedi12345}} तपाइलाई यस अघि पनि विकिपिडिया प्रवन्धकले '''तपाईद्वारा निर्माण गरिएका लेखहरू साना, असपष्ट, स्रोतहीन, विकीडेटासँग नजोडिएको, अङ्ग्रेजी भाषाको प्रयोग तथा मेसिनले अनुवादित रहेको र उक्त पृष्ठहरूमा अर्थपूर्ण सामग्रीका साथै अन्य मापदण्डहरू थपेर त्यसलाई सुधार गर्न''' अनुरोध गरिएकोमा, तपाइले सो कुराको वास्ता नगरी पुन पटक पटक मेसिनद्वारा अनुवादित लेखहरू निर्माण गर्दै जानु भएकोले यथाशिघ्र यस्तो कार्य रोकी त्यस्ता पृष्ठहरू सुधार गर्न तिर लाग्न अनुरोध गर्दछु, अन्यथा विकिपिडिया प्रवन्धकले तपाईलाई सम्पादन गर्नबाट रोक लगाउन सक्ने कुरा पनि जानकारी गराइन्छ । विकिपिडियामा तपाइले गर्नु भएको राम्रा सम्पादनहरूको लागि धन्यवाद ! - [[User:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="#000">'''''निर्मल दुलाल'''''</font></span>]]&nbsp;[[User Talk:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{(<font color="#0272FD">कुरा गर्नुहोस</font>)}</span>]] ०६:०९, १५ जुन २०१८ (युटिसी(UTC)) == विकी लभ्स मोन्युमेन्ट्स २०१८ == [[File:Wiki Loves Monuments Nepal Logo.png|विकी लभ्स मोन्युमेन्ट्स|right|75px]] विकी लभ्स मोन्युमेन्ट्स २०१८ सम्बन्धमा भई रहेको छलफलमा [[विकिपिडिया:चौतारी (प्रस्ताव)#विकी लभ्स मोन्युमेन्ट्स २०१८|यहाँ]] गई आफ्नो विचार राख्नु हुन अनुरोध गर्दछु । <!-- Message sent by User:Nabin K. Sapkota@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=658128 --> ==धन्यवाद== धन्यवाद सर।तर [[ब्लडी म्यारी]] को बारेमा तपाईंलाई थाहा भएका तथ्यहरू थप गरिदिनु होला है सर।(भूपेन ११:०५, २१ अक्टोबर २०१८ (युटिसी(UTC))) ==आशा छ== हिमाल जी NTC मा कत्तिको सस्तो पर्छ इन्टरनेट सम्पुर्ण जानकारी दिनुहोला है।Ncell बाट wiki सम्पादन गर्न गर्दा र नेट चलाउदा जोगि नै हुन लागीयो।मैले पनि अब NTC चलाउने सोचमा छु।अनि पढाइ कहाँ सम्म पुर्याउनु भयो।Twitter ma hajur lai flowe gare ko chu.malai pani garnu hola .tesai bata mgs garau la. धन्यवाद। ==आशा छ== हिमाल जी NTC मा कत्तिको सस्तो पर्छ इन्टरनेट सम्पुर्ण जानकारी दिनुहोला है।Ncell बाट wiki सम्पादन गर्न गर्दा र नेट चलाउदा जोगि नै हुन लागीयो।मैले पनि अब NTC चलाउने सोचमा छु।अनि पढाइ कहाँ सम्म पुर्याउनु भयो।Twitter ma hajur lai flowe gare ko chu.malai pani garnu hola .tesai bata mgs garau la. अनि wiki camp 2018 lahan मा जानू हुन्छ कि हुदैन। सम्पूर्णको एक मुस्त जानकारी दिनुहोला है। धन्यवाद। ==उत्तर== मैले NTC number लिएपछि मेरो नम्बर दिउला।तर अहिले यहि wiki को मेरो मेसेज पेजमा मेरा प्रश्नहरूको सम्पुर्ण उत्तरहरू दिनु होस् न।हुदैन। ==एक मुस्कान== {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Smiley.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''तपाइको मेहनत को लागि एक मुस्कान''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | नमस्कार {{PAGENAME}} ज्यू! नेपाली विकिमा तपाइले धेरै योगदानहरु दिनुभएको छ यस्को लागि धेरै-धेरै '''धन्यबाद''' । नेपाली विकिमा यस्ता राम्रा कामहरु जारी राख्नु होला,तपाइका हरेक कामहरु विकिका लागि निक्कै जरुरी छन ।धन्यबाद ! (भूपेन्द्र श्रेष्ठ `भूपेन´ ०३:४९, २२ अक्टोबर २०१८ (युटिसी(UTC))) |} ==खेल== अह! हेरेन ==कुरा== अनि हजुरले अहिले विकि के बाट चलाउनु भएको छ।वाइफाई कि डाटाबाट (भूपेन्द्र श्रेष्ठ `भूपेन´ ०३:५८, २२ अक्टोबर २०१८ (युटिसी(UTC))) == डाटा == सधै डाटा नेपाल टेलिकमको अहिले दसौं अफर छ ६ रुपैया मा ३६ एमबी ६ बजे देखि ६ बजे सम्म [[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[User talk:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]]) ०४:०२, २२ अक्टोबर २०१८ (युटिसी(UTC)) == तपाईंको लागि एक बार्नस्टार! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Minor Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''सामान्य बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | तपाईंको योगदानको मूल्यांकन गर्दै सम्मानार्थ यो बार्नस्टार प्रदान गरेको छु । [[User:Devraj poudel|Devraj poudel]] ([[User talk:Devraj poudel|कुरा गर्ने]]) १२:४९, २८ अक्टोबर २०१८ (युटिसी(UTC)) |} == [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना|विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८]]मा सहभागिताको लागी आ == <br clear="all"> <div style="width: 99%; padding:15px; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> [[चित्र:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|]] '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८|विकिपिडिया एसियाली महिना]]'''मा तपाईलाई स्वागत छ र आज देखि यो कार्यक्रमको शुभारम्भ भई सकेको छ । यस कार्यक्रम सम्बन्धी केही जानकारी देहाय बमोजिम रहेको छ । * तपाईको लेखलाई '''[[toollabs:fountain/editathons/asian-month-2018-ne/add|यस औजार]]''' मार्फत पेश गर्नुहोला । कृपया माथि दाँयाको ''''लगइन''''मा थिच्नुहोला र OAuth ले बाँकी कार्य गर्नेछ । तपाईले इन्टरफेसको भाषालाई समेत माथि दाँयाबाट परिवर्तन गर्न सक्नुहुनेछ । * तपाईले आफ्नो लेख पेश गरे पश्चात उक्त औजारले लेखमा एउटा ढाँचा थप गरि दिनेछ तथा आयोजकहरूले पूनरावलोकनको लागी आवश्यक चिन्ह समेत थप गरि दिनेछ । तपाईले '''[[toollabs:fountain/editathons/asian-month-2018-ne|आफ्नो प्रगती लाई यस औजारको प्रयोगबाट]]''' हेर्न सक्नु हुनेछ, जसले तपाईको कतिवटा स्विकारयोग्य लेखहरू छन् भने देखाउने छ । * सहभागीहरू मध्ये जसको स्विकारयोग्य ४ लेखहरू भएको खण्डमा निजले विकिपिडिया एसियाली महिना पोस्टकार्ड प्राप्त गर्नेछन् । यदि तपाईले १५ वटा स्विकारयोग्य लेख बनाउनु भएको खण्डमा विशेष पोस्टकार्ड प्राप्त गर्नु हुनेछ । नेपाली विकिपिडियामा सर्वाधिक स्विकारयोग्य लेख तयार गर्ने विकिपिडियनलाई "विकिपिडिया एसियाली राजदुत"को रूपमा सम्मान गरिनेछ र निजलाई पोस्टकार्डको अलावा हस्तारक्ष भएको प्रमाणपत्र समेत प्रदान गरिनेछ । * यदि तपाईले औजारको पहुँचमा समस्या भएमा तपाईले '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना/सहभागीहरू|यस पृष्ठमा]]''' रहेको तपाईको प्रयोगकर्ता नामसँग पेश गर्न सक्नु हुनेछ । * यदि तपाईका कुनै प्रश्न भए, तपाईले [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना/प्रश्नउत्तर|प्रश्न तथा जबाफ]] पृष्ठ हेर्न सक्नुहुनेछ वा विकिपिडिया एसियाली महिनाको वार्ता पृष्ठमा राख्न सक्नु हुनेछ । '''कृपया नोट गर्नु होला १ नोभेम्बर २०१८ देखि ३० नोभेम्बर २०१८ (UTC) सम्म गरिएको सम्पादन मात्र गणना हुने छ ।''' </br> <span style="position: absolute; right: 0px;">आयोजकहरूको तर्फबाट -- [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १६:००, १ नोभेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC))</span> </br> </div> <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=681744 --> == विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|150px|right]]विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ मा उत्साहजन सहभागिताको लागी धन्यवाद ! यस कार्यक्रमको पहिलो ११ दिनमा '''५३''' बटा लेखहरू तयार भई सकेको छ । यसमा कार्यक्रममा अझ थप लेखहरू तयार गर्नको लागी सहभागी मित्रहरूलाई अाग्रह गर्दछौं । * विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ सम्बन्धी '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८/तथ्यांक|तथ्यांक]]''' हेर्नुहोस् । * लेख तयार गर्न सहजताको लागी '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८/सम्भावित लेख शिर्षक|सम्भावित लेख शिर्षक]]''' हेर्नुहोस् । आयोजन समूहको तर्फबाट [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०३:५४, १२ नोभेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=683028 --> == धन्यवाद ! == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|100px|right]] '''विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ '''को अन्तिम हप्तामा आइपुग्दा करिब '''१०९''' राम्रा लेखहरू तयार भएको सहर्ष जानकारी दिन चाहन्छौ । नोभेम्बर महिना भरी सञ्चालन हुने यस कार्यक्रममा बाँँकी रहेको ७ दिनमा अझ बढी भन्दा बढी लेखहरू तयार गर्नुहुन अनुरोध गर्दछौं । आयोजक समितिको तर्फबाट [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०४:५८, २४ नोभेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=684509 --> == सम्पादक बार्नस्टार == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Editors Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''सम्पादक बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | नेपाली विकिपिडियामा गर्नु भएको अनेक सम्पादन, राम्रो छाटकाँट, अनेक नयाँ लेख लेखन र अनवरत योगदानको सम्मान स्वरूप -[[User:Nirjal stha|Nirjal stha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्ने]]) ०४:४१, १ डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) |} == फोटो सम्बन्धि == मदन पुरस्कार पुस्तकालय को फोटोहरू "public domain" मा upload गर्न मिल्छ कि मिल्दैन? [[User:ReddevilsBivek|ReddevilsBivek]] ([[User talk:ReddevilsBivek|कुरा गर्ने]]) ०५:२७, १३ डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) [[User:Nirjal stha|Nirjal stha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्ने]]) ०८:५७, १७ डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) == विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ == <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|150px|center|link=]]</div> विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ का सहभागि विकिपिडियन मित्रहरू, २०१८ को संस्करणमा विकिपिडिया एसियाली महिनामा '''१७० वटा''' पृष्ठहरू तयार भई यो कार्यक्रम सफलता पूर्वक सम्पन्न भएको छ । यस कार्यक्रममा ४ वटा भन्दा बढी लेख तयार गर्ने सहभागि मित्रहरूलाई विकिपिडिया एसियाली महिना २०१८ पोस्टकार्ड पठाउने तथा यस कार्यक्रममा सबैभन्दा बढी लेख तयार गर्ने सहभागीलाई विकिपिडिया एसियाली महिना राजदूतको रूपमा चयन गरि प्रमाण पत्र समेत प्रदान गर्ने गरिन्छ । तसर्थ कृपया पोस्टकार्ड तथा प्रमाणपत्रहरूको लागी '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScoZU2jEj-ndH3fLwhwG0YBc99fPiWZIfBB1UlvqTawqTEsMA/viewform यहाँ]''' आफ्नो जानकारी मिति १० जनवरी २०१९ सम्ममा राखि दिनु हुन अनुरोध गर्दछौं । आयोजक समुहको तर्फवाट [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०३:४३, २१ डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=694091 --> [[User:Janak Bhatta|Janak Bhatta]] ([[User talk:Janak Bhatta|कुरा गर्ने]]) ०३:१२, २४ डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) == प्रमुख लेख आवेदन समीक्षा == <h3>आदरणिय सम्पादक साथीहरू,</h3> {{प्रमुख चिन्ह|100px}} '''फेब्रुअरी, २०१९''' को प्रमुख लेखको लागी आवेदक '''[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]]''' बाट '''[[गुजराणवाला]]''' लेख प्रमुख लेखको आवेदन प्राप्त भई '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' बाट सो लेख '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/मापदण्ड|प्रमुख लेखका मापदण्ड]]''' अनुसार भए नभएको पूनरावलोकन गरि मतदातको लागी सिफारिस भएकोले, '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/गुजराणवाला]]''' मा आफ्नो मत प्रदान गरि निर्णयमा सहयोग गरि दिनु हुन अनुरोध गर्दछौं । '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' को तर्फबाट - [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १४:५८, २७ डिसेम्बर २०१८ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=695537 --> ==राम्रो== मेरो हिजोको योजना थियो २०१५ राष्ट्रिय लिगमा तथ्य थप गर्ने तर २०१७ धनगढी लिग थप गरे । अब २/३ मा नेपाल राष्ट्रिय लिग र सबै संस्करणहरू सकेसम्मको तथ्यपुर्ण हुनेछ । ([[File:Wikipedia-logo-v2.svg|25px]] {{country data NEP|flagicon/core|variant=|size=}} [[प्रयोगकर्ता:श्रेष्ठ भूपेन्द्र|''''भूपेन्द्र श्रेष्ठ `भूपेन´ I 💘 NEPAL'']] [[चित्र:User Bhupendra Shrestha.jpg|25px]] १६:५३, १३ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC))) == प्रमुख लेख आवेदन समीक्षा == <h3>आदरणिय सम्पादक साथीहरू,</h3> {{प्रमुख चिन्ह|100px}} '''मार्च, २०१९''' को प्रमुख लेखको लागि आवेदक '''[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]]''' बाट '''[[डकडकगो]]''' लेख प्रमुख लेखको आवेदन प्राप्त भई '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' बाट सो लेख '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/मापदण्ड|प्रमुख लेखका मापदण्ड]]''' अनुसार भए नभएको पूनरावलोकन गरि मतदातको लागि सिफारिस भएकोले, '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/डकडकगो]]''' मा आफ्नो मत प्रदान गरि निर्णयमा सहयोग गरि दिनु हुन अनुरोध गर्दछौं। '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' को तर्फबाट - [[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] ([[User talk:Biplab Anand|वार्ता]]) १०:४२, १४ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=700382 --> == प्रमुख लेख आवेदन समीक्षा == <h3>आदरणिय सम्पादक साथीहरू,</h3> {{प्रमुख चिन्ह|30px}} आवेदक '''[[User:हिमाल सुबेदी|हिमाल सुबेदी]]'''ले निम्नलिखित लेखहरूलाई प्रमुख लेख बन्नको लागि [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू|आवेदन]] गरेको हुनाले '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' बाट सो लेखहरू '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/मापदण्ड|प्रमुख लेखका मापदण्ड]]''' अनुसार भए नभएको पूनरावलोकन गरि मतदातको लागि सिफारिस भएकोले, निम्नलिखित लेखहरूमा आफ्नो मत प्रदान गरि निर्णयमा सहयोग गरि दिनु हुन अनुरोध गर्दछौं।<br /> * [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/पानासोनिक]] * [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/सेथ राेलिन्स]] * [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/डिन एम्ब्राेज]] * [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/लियाम पेन]] '''[[विकिपीडिया:प्रमुख लेख/प्रमुख लेख समन्वय समिति|प्रमुख लेख समन्वय समिति]]''' को तर्फबाट -[[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] ([[User talk:Biplab Anand|वार्ता]]) १०:२९, १६ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=700382 --> == विकी कार्यशाला-नेपाल २०१८ प्रतिवेदन == नमस्ते ! प्रतिवेदनको लिङ्कहरू यस प्रकार छन् : * [[:meta:Wikicamp Nepal 2018/Participation/पर्वत सुबेदी|Wikicamp Nepal 2018/Participation/पर्वत सुबेदी]] * [[:meta:Wikicamp Nepal 2018/Participation/हिमाल सुबेदी|Wikicamp Nepal 2018/Participation/हिमाल सुबेदी]] धन्यवाद ! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi Bhagat|<font color="black">'''तुल्सी भगत'''</font>]] <small>([[Special:Contributions/Tulsi Bhagat|<font color="black">योगदान</font>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<font color="black">वार्ता</font>]])</small> १३:०५, १८ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) == नेपालीकरण == यहाँ नेपाली नै छ तर https://meta.m.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikicamp_Nepal_2018/Participation&mobileaction=toggle_view_mobile यो लिङ्कमा गई नेपालीमा राख्दिनुपो भनेको त। [[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[User talk:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]]) १३:१२, १८ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) * {{Done}} &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi Bhagat|<font color="black">'''तुल्सी भगत'''</font>]] <small>([[Special:Contributions/Tulsi Bhagat|<font color="black">योगदान</font>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<font color="black">वार्ता</font>]])</small> १३:१६, १८ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) ==सल्लाह== पर्वत [[बिग्रेड ब्वाइज क्लब]] र [[ब्वाइज युनियन क्लब]] के दुई छुट्टाछुट्टै क्लब हो कि एउटै नेपाली फुटबल क्लब हो । ( [[प्रयोगकर्ता:श्रेष्ठ भूपेन्द्र|''''भूपेन्द्र श्रेष्ठ `भूपेन´'''']] १४:१०, २० जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC))) == फरक क्लब == ब्वाइज युनियन क्लब बि डिभिजनको क्लब हो भने ब्रिगेड ब्वाइज ए डिभिजन क्लब हो।[[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[User talk:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]]) १४:१४, २० जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) ==गल्ती== उसो भए २०७५ सालको लिगमा धगल्ती भएछ क्यारे, बिग्रेड को ठाउँमा ब्वाइज क्लब लेखिएछ। ( [[प्रयोगकर्ता:श्रेष्ठ भूपेन्द्र|''''भूपेन्द्र श्रेष्ठ `भूपेन´'''']] १४:२३, २० जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC))) == सच्याउने सम्बन्धमा == तत्काल सच्चाउनु पर्ने भयोन्त ह्याँ अब[[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[User talk:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]]) १४:२६, २० जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) ==हुन्छ== सकेसम्म हुन्छ। ( [[प्रयोगकर्ता:श्रेष्ठ भूपेन्द्र|''''भूपेन्द्र श्रेष्ठ `भूपेन´'''']] १४:२८, २० जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC))) == अन्तरमोहडा सम्पादक अधिकार प्रदान गर्ने प्रक्रिया == [[विकिपिडिया:टिप्पणीको लागि अनुरोध/अन्तरमोहडा सम्पादक अधिकार प्रदान गर्ने प्रक्रिया|अन्तरमोहडा सम्पादक अधिकार प्रदान गर्ने प्रक्रिया]]बारे भइरहेको टिप्पणीमा सहभागी हुन् हार्दीक अनुरोध छ । धन्यवाद ! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi Bhagat|<font color="black">'''तुल्सी भगत'''</font>]] <small>([[Special:Contributions/Tulsi Bhagat|<font color="black">योगदान</font>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<font color="black">वार्ता</font>]])</small> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०५:५०, २५ जनवरी २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=704022 --> == यहाँको इमेल ठेगाना सम्बन्धमा == पर्वत सुबेदी जी यहाँको भाषा प्रेम र नेपाली विकिपिडियामा योगदान प्रशंसनीय छ। तपाईँले थुप्रै उत्कृष्ट लेखहरू लेख्नुभएको छ। तर तपाईँको लेखनशैली तथा सम्पादनको तरिकालाई हेर्दा अङ्ग्रेजी भाषा प्रतिको घृणा प्रष्ट झल्किन्छ। हो म पनि मान्छु कि कुनै पनि भाषा बोल्दा वा लेख्दा शुद्ध बोल्नु वा लेख्नु पर्छ तर कतिपय यस्ता कुराहरू छन् जहाँ अङ्ग्रेजीको प्रयोगलाई नकार्न सकिन्न। जस्तै: तपाईँले आफ्नो परिचय सँगै दिनुभएको इमेल ठेगाना '''पर्वत सुबेदी @ यानडेक्स डटकम''' देवनागरीमा लेख्न उपयुक्त हुँदैन। किनकि यस ठेगानामा इमेल पठाउँदा तपाईँले कुनै पनि हालतमा इमेल पाउनुहुने छैन्; यो एक अनाधिकृत इमेल ठेगाना हो। तसर्थ यस इमेल ठेगानालाई अङ्ग्रेजी अक्षरहरूमैं लेख्न सही हुन्छ र यही अनुरूप सच्याउन आग्रह गर्छु। यही उदाहरण मार्फत आवश्यक र अपरिहार्य रहेको ठाउँमा अङ्ग्रेजी शब्व वा अक्षरको प्रयोग गर्न मेरो सुझाव छ। धन्यवाद!--[[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्ने]]) १७:००, ११ फेब्रुअरी २०१९ (युटिसी(UTC)) == [[:चित्र:Sandeep-1024x745.png]] == यस चित्रको प्रतिलिपि अधिकारको बारेमा कुनै जानकारी उपलब्ध छैन। यदि प्रतिलिपि अधिकारको बारेमा चित्रमा कुनै सूचना नदिए यस चित्रलाई तुरुन्त मेटाइनेछ। '''धन्यवाद!''' &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi Bhagat|<font color="black">'''तुल्सी भगत'''</font>]] <small>([[Special:Contributions/Tulsi Bhagat|<font color="black">योगदान</font>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<font color="black">वार्ता</font>]])</small> १३:३६, १२ फेब्रुअरी २०१९ (युटिसी(UTC)) ==इमो== पर्वत सर तत्काल अहिले इमोमा आउन सक्नु हुन्छ । धन्यवाद ! ( [[प्रयोगकर्ता:श्रेष्ठ भूपेन्द्र|''''भूपेन्द्र श्रेष्ठ `भूपेन´'''']] १६:४४, १५ फेब्रुअरी २०१९ (युटिसी(UTC))) == छिटो निर्णय लिनु पर्ने भएकोले == अप्रेल महिनामा प्रमुख लेख बनाउनको लागि परेका सबै लेखहरू अयोग्य ठहरिएका कारण हामीले आज तिन तारिख सम्म पनि प्रमुख लेख परिवर्तन गर्न सकेनौं । प्रमुख लेख समन्वय समितिका सदस्यका तर्फबाट प्रमुख लेखको लागि परेका आवेदनहरूबाट छानेर [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/ठूलो घाउँके हावासील|एक अर्को लेख]] मत दानको लागि सिफारिस गरिएको छ । अतः छिटो छलफल गरेर आजै प्रमुख लेख परिवर्तन गर्नु पर्ने भएकाले [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू|यहाँ]] आफ्नो मत राखेर निर्णय लिनु होला भन्ने पूर्ण अनुरोध छ । [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०२:४३, ३ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Ram Prasad Joshee@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=695537 --> == छिटो निर्णय लिनु पर्ने भएकोले == अप्रेल महिनामा प्रमुख लेख बनाउनको लागि परेका सबै लेखहरू अयोग्य ठहरिएका कारण हामीले आज तिन तारिख सम्म पनि प्रमुख लेख परिवर्तन गर्न सकेनौं । प्रमुख लेख समन्वय समितिका सदस्यका तर्फबाट प्रमुख लेखको लागि परेका आवेदनहरूबाट छानेर [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/ठूलो घाउँके हावासील|एक अर्को लेख]] मत दानको लागि सिफारिस गरिएको छ । अतः छिटो छलफल गरेर आजै प्रमुख लेख परिवर्तन गर्नु पर्ने भएकाले [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू|यहाँ]] आफ्नो मत राखेर निर्णय लिनु होला भन्ने पूर्ण अनुरोध छ । [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०२:४९, ३ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Ram Prasad Joshee@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=700382 --> == छिटो निर्णय लिनु पर्ने भएकोले == अप्रेल महिनामा प्रमुख लेख बनाउनको लागि परेका सबै लेखहरू अयोग्य ठहरिएका कारण हामीले आज तिन तारिख सम्म पनि प्रमुख लेख परिवर्तन गर्न सकेनौं । प्रमुख लेख समन्वय समितिका सदस्यका तर्फबाट प्रमुख लेखको लागि परेका आवेदनहरूबाट छानेर [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/ठूलो घाउँके हावासील|एक अर्को लेख]] मत दानको लागि सिफारिस गरिएको छ । अतः छिटो छलफल गरेर आजै प्रमुख लेख परिवर्तन गर्नु पर्ने भएकाले [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू|यहाँ]] आफ्नो मत राखेर निर्णय लिनु होला भन्ने पूर्ण अनुरोध छ । [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०२:५१, ३ अप्रिल २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Ram Prasad Joshee@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=704022 --> == तपाईंको लागि एक बार्नस्टार! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Rosetta Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''रोजेटा बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | विगत लामो समय देखि अनवरत रुपमा नेपाली विकिपिडियाका धेरै लेखहरू अनुवाद गर्दै आउनु भएकोमा तपाईंको कठोर परिश्रमको कदर स्वरुप तपाईंको पृष्ठमा यो अनुवादक बार्नस्टर प्रदान गरिएको छ, स्विकार्नुहोला । [[File:Rp signature.jpg|40px|link=User:Ram Prasad Joshee]] <big><span style="border:1px solid #0000ff;padding:1px;">[[User_talk:Ram Prasad Joshee|<font style="color:red;background:silver;"> &nbsp;वार्ता&nbsp;</font>]] </span></big> २०:३२, ४ मे २०१९ (युटिसी(UTC)) |} == Wikicamp Nepal 2018/19 == '''Hello {{BASEPAGENAME}},'''<br /> <small>'''Sorry for writing in English.'''</small><br /> We are glad, you are the part of [[:m:WCN2018|WCN2018]]. So, you are WCNian. Congratulations! \o/ The Wikicamp Nepal team is currently discussing on the value and planning process of Wikicamp Nepal 2018/19, and is open until 31 May 2019. The goals are to (1) build a shared understanding of the value of Wikicamp Nepal to help guide camp planning and evaluation, and (2) gather broad community input on what new form(s) Wikicamp Nepal 2019 could take. We'd like to hear from you on [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdymN5vLn4CNYu_sz_2pvdV380eigXqRwy-u5NK2xt6_X8BPw/viewform this multilingual survey form]. Select your language and please send us your response! If you have any question(s), feel free to contact: wikicampnepal[at]gmail.com or leave a message at: [[:m:Talk:Wikicamp Nepal 2018|Talk:Wikicamp Nepal 2018]]. Kindly help us spread and translate this message! Many thanks,<br /> &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi Bhagat|<font color="black">'''Tulsi Bhagat'''</font>]] <small>([[Special:Contributions/Tulsi Bhagat|<font color="black">contribs</font>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<font color="black">talk</font>]])</small>,<br /> [[:m:Wikicamp Nepal 2018/Team|WCN2018 Organizing Team]]; Message sent using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०४:४३, १७ मे २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=19103078 --> == जानकारी == तपाईलाई नेपाली विकिपिडियामा अंग्रेजी भाषाको कुनै पनि प्रयोग हुन नहुने लाग्छ भने समुदायमा छलफल गरौ र समुदायको निर्णय अनुसार गरौला । [[User:Nirjal stha|Nirjal stha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्ने]]) १७:०१, २६ जुन २०१९ (युटिसी(UTC)) == पृष्ठ सम्पादन गरेको विषयमा == नमस्ते पर्वत ज्यू,<br> नेपाली विकिपिडियामा [[विकिपिडिया:चौतारी_(विविध)#नेपाली_स्थान,_व्यक्ति,_संस्था_अादीको_पृष्ठमा_अङ्ग्रेजी_भाषाको_प्रयोग_सम्बन्धमा|नेपाली स्थान, व्यक्ति, संस्था आदीको पृष्ठमा अङ्ग्रेजी भाषाको प्रयोग सम्बन्धमा]] चौतारीमा छलफल हुँदै गर्दा मैले भर्खरै सृजना गरेको [[भेडे खुर्सानी]] नामक पृष्ठबाट अङ्ग्रेजी शीर्षकमा रहेको '''Bell pepper''' साथै अन्य केही अङ्ग्रेजी शब्दहरू किन हटाउनुभएको हो मैले पटक्कै बुझ्न सकिन? कृप्या यथार्थ र भरपर्दो कारण दिनहुन अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद--[[User:बिप्लब आनन्द|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:बिप्लब आनन्द|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १०:३९, २७ जुन २०१९ (युटिसी(UTC)) :पर्वत जी! यस विषयमा चलिरहेको छलफल चौतारीमा नसकिएको कारणले हालको लागि तपाइको सम्पादनलाई फर्काइएको छ । छलफल सकिएपछि यसलाई परिणाम अनुसार परिवर्तन गरिने छ । त्यसैले कृपया यस लेखमा भएको अङ्ग्रेजी शब्दलाई अहिलेको लागि नमेट्न अनुरोध गर्दछु । धन्यवाद ।- [[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) १५:२१, २८ जुन २०१९ (युटिसी(UTC)) == अङ्ग्रेजी शब्द मेटाएको विषय == विप्लव ज्यु, नेपाली विकिपिडिया सम्पादक वा पाठक सबैले अङ्ग्रेजी बुझ्छन् र जान्दछन् भन्ने हुँदैन जस्तै मैले सामान्य अङ्ग्रेजी मात्र पढ्न र बुभ्न सक्छु। नेपाली विकिपिडियामा अङ्ग्रेजी शब्द राख्ने वा प्रतिलिपी गर्ने हो भने नेपाली विकिपिडियाको अस्तित्व रहदैन। अङ्ग्रेजीले अघिको खुर्सानीको पृष्ठमा नेपाली कहिँकतै प्रयोग भएको छैन तर हामीले भने अन्य कुनै भाषाको प्रयोग गरि नेपाली भाषालाई निकै कमजोर र अन्य भाषालाई महान बनाउँदै आइरहेका छौँ र मेरो एउटा प्रश्न के छ भने किन हामीले अङ्ग्रेजी भाषा नेपाली पृष्ठमा राखेका छौँ? यसको उदेश्य के छ? के अरु भाषाले पनि नेपाली भाषालाई ठाउँ दिएका छन् त? नेपालीमा बन्ने सबै पृष्ठ अङ्ग्रेजीबाट अनुवादीत हुन्छ भन्ने भ्रम पनि हामीमा छ। हामीले अहिले सम्म अङ्ग्रेजी विकिपिडियाले जे गर्यो त्यो गर्दै आएका छौँ। अघिको खुर्सानीको पृष्ठ अङ्ग्रेजीमा बेल पेपर कि के चाहिँ पो हुदो रहेछ तपाईले भनेर थाह पाएँ तपाईले मलाई जसरी अङ्ग्रेजी भाषा अप्रत्यक्ष रूपमा मलाई सिकाउँदै हुनुहुन्छ म त्यही हो रोक्न चाहने। हामी भाषाप्रति अलिकति संबेदनसिल हुने भए यो समस्य कहिल्यै पनि आउदैन। [[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] ([[User talk:पर्वत सुबेदी|कुरा गर्ने]]) ११:२७, २७ जुन २०१९ (युटिसी(UTC)) == जानकारी सम्बन्धमा == नमस्ते {{PAGENAME}} ज्यू, नेपाली विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:प्रबन्धक सूचनापाटी#शीघ्रातिशीघ्र निर्णयको लागि अनुरोध|प्रबन्धक सूचनापाटी]]मा नयाँ छलफल सुरू गरिएको हुनाले सो छलफलको निर्णय नआउञ्जेलसम्मका लागि तपाईद्वारा यस विकिपिडियामा रहेको [[विकिपिडिया:पञ्च स्तम्भ|पञ्च स्तम्भ]]को पालना गर्नुपर्नेछ साथै विकिपिडिया समुदायमा रहेको नीति विपरित कुनै पनि अनावश्यक काममा तपाईको संलग्नता रहेको पाइएमा तपाईलाई तत्काल विकिपिडिया सम्पादन गर्नबाट रोक लगाइने व्यहोरा जानकारी गराउन चाहन्छु। धन्यवाद--[[User:बिप्लब आनन्द|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:बिप्लब आनन्द|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] ०८:०६, २८ जुन २०१९ (युटिसी(UTC)) == शीघ्रातिशीघ्र माफी माग्न आह्वान == '''नमस्ते पर्वतज्यु,''' ''प्रयोगकर्तालाई निषेध गर्ने छलफल''को [[Special:Diff/736286|निष्कर्ष आइसकेको]] छ। कृपया! हजुरलाई अनुरोध गर्दछु [[विकिपिडिया:प्रबन्धक सूचनापाटी#शीघ्रातिशीघ्र निर्णयको लागि अनुरोध|यहाँ गएर]] अनुच्छेदको तल्लो भागमा आफ्नो माफीनामा राख्नुहोला। माफीनामा नआएको खण्डमा हजुरलाई छलफलमा भने बमोजिम कम्तीमा १ महिनासम्मको लागि विकिपिडियाबाट निषेध गरिनेछ र निषेध फुकुवा गर्न निवेदन पनि राख्न पाउनु हुनेछैन। '''धन्यवाद!''' &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi Bhagat|<font color="black">'''तुल्सी भगत'''</font>]] <small>([[Special:Contributions/Tulsi Bhagat|<font color="black">योगदान</font>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<font color="black">वार्ता</font>]])</small> ०४:४३, ४ जुलाई २०१९ (युटिसी(UTC)) == विकी क्याम्प नेपाल आयोजक सम्बन्धमा == विकी क्याम्प नेपाल आयोजनमा एक गैह्रसरकारी संस्थाको संलग्नता भएको भन्ने सम्बन्धमा भई रहेको छलफलमा [[विकिपिडिया:चौतारी_(विविध)#विकी_क्याम्प_नेपाल_आयोजक_सम्बन्धमा|यहाँ]] गई आफ्नो विचार राख्नु हुन अनुरोध गर्दछु ।-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १८:४२, १० अगस्त २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Nabin K. Sapkota@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=740008 --> == छलफल: मेटाउनको लागि नामाङ्कन == नमस्ते, [[विकिपिडिया:चौतारी (विविध)#मेटाउनको लागि नामाङ्कन|मेटाउनको लागि नामाङ्कन]]बारे भइरहेको छलफलमा सहभागी भई टिप्पणी राखिदिनु हुन् हार्दीक अनुरोध गर्द छु। धन्यवाद! --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०६:२६, २४ अगस्त २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tulsi Bhagat@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Tulsi_Bhagat/Mass_Message_Users_List&oldid=741365 --> == '''विकिथन-८''' == {{fmbox | image = [[चित्र:Wikithon 2018.png|90px|link=]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-ne.png|60px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> २०७६ सालको दशैं-तिहार-छठको अवसर पारेर नेपाली विकिपिडियाले २०७६ असोज १५ गतेदेखि कार्तिक १६ (छठ) सम्म आठौँ <big>'''नेपाली [[विकिपिडिया:विकिथन|विकिथन]] कार्यक्रम'''</big> आयोजना गरेको छ। , सहभागी हुन चाहने विकिपिडियनहरूले '''[[विकिपिडिया:विकिथन-८/सहभागीहरू|सहभागीताको लागि आफ्नो नाम दर्ता]] गराउनको लागी अनुरोध गरिन्छ । थप जानकारीको लागी [[विकिपिडिया:विकिथन-८|विकिथन-८]] मा हेर्नुहोस् ।</center> }} <!-- Message sent by User:Nabin K. Sapkota@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=740008 --> == विकिपिडिया एसियाली महिना आमन्त्रण == <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|0|6px|rgba(0, 0, 0, 0.55)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१९‎|विकिपिडिया एसियाली महिना]]<div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|link=]]</div></div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> गत वर्ष विकिपिडिया एसियाली महिनामा भाग लिनु भएकोमा धन्यवाद, र आशा गर्दछु कि तपाईंले यसको आनन्द लिनुभयो । पछिल्ला चार बर्षमा २,००० भन्दा बढी विकिपिडिया सम्पादकहरू द्वारा ६० भन्दा बढी भाषा-विशिष्ट विकिपिडियामा २८,००० भन्दा बढी उच्च-गुणका लेखहरू थपिएका छन् । निस्सन्देह, विकिपिडिया एसियाली महिना सबैभन्दा ठूलो वार्षिक विकिपिडिया अनलाइन सम्पादन कार्यक्रम हो, र तपाईंले यसलाई बनाउनु भएको हो । हामी यो नोभेम्बरमा यस कार्यक्रमलाई फेरि आयोजना गर्दैछौं, र तपाईंलाई हामीसँग फेरि सामेल हुन आमन्त्रित गर्न चाहन्छौं । यो वर्ष, हाम्रो मापदण्ड उही हो । यदि तपाईंले ४ लेख बनाउनु भयो भने पोस्टकार्ड प्राप्त गर्नुहुनेछ । लेखहरू ३,००० बाइट्स र ३०० शब्दहरू भन्दा बढी हुनु आवश्यक छ । हामी हाम्रो पोष्टकार्ड पठाउने प्रक्रियामा पनि सुधार गर्दैछौं, उदाहरणका लागि अहिले पोष्टकार्ड बनाउँदैछौं, र अन्य भाषाको प्रतीक्षा नगरीकन कार्यक्रम समाप्त भएपछि ठेगाना संकलन गर्दैछौं । प्रत्येक विकिपिडियामा सबैभन्दा धेरै लेखहरू बनाउने विकिपिडियनहरूलाई "विकिपिडिया एसियाली राजदूतहरू" भनेर सम्मान गरिनेछ । हामी राजदूत प्रमाणपत्रको दुबै डिजिटल प्रतिलिपि र कागज प्रतिलिपि पठाउनेछौं । <div style="text-align:center;"> <!-- Please edit the "URL" accordingly, especially the "section" number; thanks --> {{Clickable button 2|साइन अप गर्नुहोस्|url={{fullurl:{{{link|विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०१९/सहभागीहरू}}}|action=edit}} |class=mw-ui-progressive}} </div> विचारका लागि धन्यवाद! --[[User:Saroj Uprety|सरोज उप्रेती]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]])<br /> </div> </div> </div> — [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०९:३७, ३१ अक्टोबर २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Saroj Uprety@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj_Uprety/SampleInvitation&oldid=19508878 --> == Wikipedia Asian Month 2019 == <div style="border:8px orange ridge;padding:6px;> [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Greetings! Thank you for organizing '''Wikipedia Asian Month 2019''' for your local Wikipedia language. For rules and guidelines, refer to [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Organiser Guidelines|this page]] on Meta. To reach out for support for the contest or ask any query, reach out to us on our [[:m:Talk:Wikipedia Asian Month 2019|Contact Us]] page. Our [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|International Team]] will be assisting you through out the contest duration. Thank you for your efforts in making this project successful. Best wishes, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|WAM 2019 International Team]] ::::Stay Updated [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/wikiasianmonth/|50x50px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikiasianmonth|50x50px]] </div></div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ११:४६, २ नोभेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&oldid=19515825 --> == Extension of Wikipedia Asian Month contest == In consideration of a week-long internet block in Iran, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|Wikipedia Asian Month 2019]] contest has been extended for a week past November. The articles submitted till 7th December 2019, 23:59 UTC will be accepted by the fountain tools of the participating wikis. Please help us translate and spread this message in your local language. [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month international team]]. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १४:१२, २७ नोभेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&oldid=19592097 --> == What's Next (WAM)! == Congratulations! The Wikipedia Asian Month has ended successfully and you've done amazing work of organizing. What we've got and what's next? *We have a total of 10,186 articles made during this edition and it's the highest of all time. *Make sure you judge all articles before December 20th, Once you finish the judging, please update [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Status|this page]]. *There will be two round of address collection scheduled: December 22th and December 27th 2019. *Please report the local Wikipedia Asian Ambassador (who has most accepted articles) on [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/Ambassadors|this page]], if the 2nd participants have more than 30 accepted articles, you will have two ambassadors. *In case you wondering how can you use the WAM tool (Fountain) in your own contest, contact the developer [[user:Ле Лой|Le Loy]] for more information. Best wishes, [[:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १७:३०, १४ डिसेम्बर २०१९ (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/WAM&oldid=19638067 --> == WAM 2019 Postcard == Dear Participants and Organizers, Congratulations! It's WAM's honor to have you all participated in [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|Wikipedia Asian Month 2019]], the fifth edition of WAM. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the WAM International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2019. Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the form], let the postcard can send to you asap! Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ०८:१६, ३ जनवरी २०२० (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19671656 --> == WAM 2019 Postcard == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]] Dear Participants and Organizers, Kindly remind you that we only collect the information for [[:m:Wikipedia Asian Month 2019|WAM]] postcard 31/01/2019 UTC 23:59. If you haven't filled [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdX75AmuQcIpt2BmiTSNKt5kLfMMJUePLzGcbg5ouUKQFNF5A/viewform the google form], please fill it asap. If you already completed the form, please stay tun, wait for the postcard and tracking emails. Cheers! Thank you and best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.01 [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) २०:५८, २० जनवरी २०२० (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:-revi@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19732202 --> == प्रमुख लेख आवेदन सम्बन्धमा == नमस्ते {{USERPAGE}}ज्यू,<br> नेपाली विकिपिडियामा प्रमुख लेखको लागि प्राप्त [[विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू|आवेदनहरू]]लाई समीक्षा गरि आफ्नो मात राख्नुहुन अनुरोध गर्दछु। प्रमुख लेख समन्वय समितिको तर्फबाट--[[User:Biplab Anand|Biplab Anand]] ०९:०६, ११ फेब्रुअरी २०२० (युटिसी(UTC)) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=770358 --> == प्रस्तावित विकि क्याम्प नेपाल २०२० == विकिमिडियन मित्रहरू बीच छलफल, अन्तर विकि समन्वय तथा विकि समुदायको प्राथमिकता तथा चुनौतीहरूको बारेमा सहकार्यको लागी नेपालमा बोलिने भाषाहरूको समुदायहरूको सम्मेलन '''विकि क्याम्प नेपालको दोश्रो संस्करण'''-'''विकि क्याम्प नेपाल २०२०''' यही नोभेम्बर २०२० मा आयोजनाको लागी [https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Conference/WikiCamp_Nepal_2020#Discussion मेटा]मा प्रस्ताव राखिएकोले कृपया सो प्रस्वातमा तपाईको सहमति राखि दिनु हुन अनुरोध गर्दछौं । - आयोजक समुह <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=771238 --> == <big>'''विकिकार्यशाला नेपाल २०२० समुदाय संलग्नता सर्वेक्षण'''मा सहभागिताको लागि निमन्त्रणा</big> == यो समुदाय संलग्नता सर्वेक्षणमा सहभागिताको लागि निमन्त्रणा हो, जुन विकिकार्यशाला नेपाल २०२० को आयोजनाको लागि विकिमिडिया फाउण्डेसनमा पेश गरिने आवेदनको मुख्य अङ्ग हो। यी प्रश्नहरूले विकिमिडियामा तपाईँको अनुभव, आवश्यकता, चुनौती, तथा विकिकार्यशाला नेपाल २०२० बाट अपेक्षाहरू सम्बन्धी जानकारीहरू हासिल गर्न सहयोग गर्नेछन्। यी प्रतिक्रियाहरूले विकिकार्यशालाको उद्देश्य तथा कार्यक्रमको प्रारूप थप स्पष्ट पार्न मद्दत गर्नेछ। <div class="notice metadata" id="stub" style="margin:auto; padding:5px; text-align: center; background-color: #ffffff; border: solid 1px #99CCFF; border-left: 8px solid #99CCFF;"> [[File:Form OneDrive icon.svg|25px]] '''सर्वेक्षण फाराम [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeJE3o-lTsCalCrKU3TDRr1jGYZZ1qp6GNagC3Y2GAXy1muVQ/viewform यहाँ] उपलब्ध छ'''। <span style="padding-left:250px;">सर्वेक्षण फाराम '''२५ फेब्रुअरी २०२०''' सम्म खुला रहनेछ।</span></div> आयोजक समूह <!-- Message sent by User:Nirjal stha@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nirjal_stha/list&oldid=771359 --> == तपाईंको लागि एक बार्नस्टार! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''अथक मेहनती बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | प्रमुख लेखहरूमा राम्रो कार्यको लागि धन्यवाद। [[User:BRPever|<span style="color:#FF00FF;">B</span><span style="color:#FF7E00;">R</span><span style="color:#00A300;">P</span>]]'''^{<small>[[User talk:BRPever|'' ever'']]</small>}''' १३:१२, २५ फेब्रुअरी २०२० (+0545) |} == WAM 2019 Postcard: All postcards are postponed due to the postal system shut down == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px|Wikipedia Asian Month 2019|link=:m:Wikipedia Asian Month 2019]] Dear all participants and organizers, Since the outbreak of COVID-19, all the postcards are postponed due to the shut down of the postal system all over the world. Hope all the postcards can arrive as soon as the postal system return and please take good care. Best regards, [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.03 <!-- Message sent by User:Aldnonymous@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=19882731 --> == विकिपिडिया नीति सम्बन्धमा == नमस्ते विकी मित्र,<br> विकिपिडियाको नीति र दिशानिर्देशभित्र पर्ने एक महत्वपूर्ण नीति— [[विकिपिडिया:लेख शीर्षकहरू]] तैयारी अवस्थामा रहेकोले सो पृष्ठमा प्रस्ताव गरिएका बुँदाहरूलाई अध्ययन गरि कृप्या आफ्नो धारणा [[विकिपिडिया:चौतारी (नीति)#विकिपिडिया:लेखशीर्षकहरू|यहाँ]] व्यक्त गर्न अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ०८:५७, १८ अप्रिल २०२० (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=791027 --> == [[ढाँचा:Soccerbase season|ढाँचा आयात संबन्धित]] == कृपया! ढाँचा आयात गर्न [[विकिपिडिया:पृष्ठ आयातको लागि अनुरोध|यहाँ]] अनुरोध गर्नु होला। कुनै विकिपिडियाबाट सिधा पेस्ट नगरिदिनुहोला। धन्यवाद! — [[User:Tulsi Bhagat|<span style="color:black">'''तुलसी भगत'''</span>]] ^{[&nbsp;[[Special:Contribs/Tulsi Bhagat|<span style="color:black">योगदान</span>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<span style="color:black">वार्ता</span>]]&nbsp;]} १२:०८, १८ अप्रिल २०२० (नेपाली समय) == सारांश बारेमा == नमस्ते पर्वतज्यू, कृपया! पृष्ठको सबै सामाग्रीहरू हटाउदै वा पृष्ठ खाली गरीँदै गर्दा—सारांशमा उपयुक्त कारण राखिदिनु हुन् अनुरोध गर्द छु। धन्यवाद! — [[User:Tulsi Bhagat|<span style="color:black">'''तुलसी भगत'''</span>]] ^{[&nbsp;[[Special:Contribs/Tulsi Bhagat|<span style="color:black">योगदान</span>]] &#124; [[User talk:Tulsi Bhagat|<span style="color:black">वार्ता</span>]]&nbsp;]} १३:०८, २६ अप्रिल २०२० (नेपाली समय) == विकिपिडिया नीति सम्बन्धमा == नमस्ते विकी मित्र,<br> विकिपिडिया चौतारीमा प्रस्ताव गरिएको निम्न नीति सुधार प्रस्तावहरू— [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#अन्य_प्रयोगकर्ता_अधिकारको_लागि_निवेदनको_लागि_समयसीमा|अन्य प्रयोगकर्ता अधिकारको लागि निवेदनको लागि समयसीमा]] र [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#पृष्ठ_स्थानान्तरण_सम्बन्धी_सहायता_पृष्ठको_आवश्यकता|पृष्ठ स्थानान्तरण सम्बन्धी सहायता पृष्ठको आवश्यकता]] माथि कृप्या आफ्नो धारणा व्यक्त गर्न अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ०८:१५, ७ मे २०२० (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=791027 --> == जोसेफ स्टालिन: खण्ड एक सामान्य परिवारका थिए स्टालिन सम्बन्धमा == [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]]ले यस लेखको [https://ne.wikipedia.org/wiki/जोसेफ_स्टालिन#एक_सामान्य_परिवारका_थिए_स्टालिन|एक सामान्य परिवारका थिए स्टालिन] खण्डलाई <b>प्रतिलिपि साभार</b>को आरोप लगाउनु भएको छ। यसको थप प्रमाण सहित पुष्टी गर्नु भए थप स्पष्ट हुने थियो। यस पृष्ठको [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%9C%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A5%87%E0%A4%AB_%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%A8&action=history|इतिहास] हेर्दा सो खण्ड २२:४१, १२ फेब्रुअरी २०१८‎ मा [[प्रयोगकर्ता:Bishaldev100|Bishaldev]] बाट थप गरिएको थाहा हुन्छ। भने लोकपाटि डट कममा [https://lokpati.com/2018/24/4198|को हुन् स्टालिन ? यस्तो छ स्टालिनको अर्थ (रोचक जीवनी)]मा Oct 24, 2018 साभार भएको छ। त्यस्तै शिलापत्र डट कम मा [https://shilapatra.com/detail/17096|जोसेफ स्टालिन : हिरो पनि भिलेन पनि !]मा सोमबार, पुस ७, २०७६, ११:३३:०० प्रकाशित भएको थियो। त्यसकारण यसलाई थप स्पष्ट बनाउन आग्रह गर्न चाहन्छु। धन्यवाद । [[प्रयोगकर्ता:Bishaldev100|Bishaldev]] Bishaldev १०:१९, २५ मे २०२० (नेपाली समय) == सम्पादन रद्द गरिएको == [[डिजिटल हिमालय]] र [[हिमालय टेलिभिजन]] छुट्टाछुट्टै विषयवस्तु भएकोले तपाईद्वारा [[डिजिटल हिमालय]]लाई [[हिमालय टेलिभिजन]]मा निर्देशित गरिएको [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=डिजिटल_हिमालय&curid=99915&diff=811712&oldid=677858 सम्पादन] रद्द गरिएको छ। पुनर्निर्देशित गर्दा ध्यान पुर्याउन हुन अनुरोध छ।--[[User:Nirajan pant|Nirajan pant]] ([[User talk:Nirajan pant|कुरा गर्ने]]) २१:५४, २५ मे २०२० (नेपाली समय) ==पृष्ठ सार्ने बारे== पर्वत सुबेदी ज्यू। अरूले बनाएको पृष्ठ, उक्त पृष्ठको वार्तालापमा छलफल नगरी नसार्नु होला। -<b>[[File:Krish Signature.png|50px|link=User:Krish Dulal]][[User:Krish Dulal|<font color="#0000FF">'''DU'''</font>]][[User:Krish Dulal|<font color="#FF0000">'''LAL'''</font>]] ([[User talk:Krish Dulal|मसँग कुरा गर्नुहोस्]])</b> २०:०७, ३ जुन २०२० (नेपाली समय) == पृष्ठ सार्ने सम्बन्धमा सल्लाह सुझाव == नमस्ते {{U|पर्वत सुबेदी}} ज्यू,<br> नेपाली विकिपिडियामा विगत २ वर्षदेखि निरन्तर सम्पादन गर्दै आउनुभएकोमा धन्यवाद दिन चाहन्छु। यहाँले नेपाली विकिपिडियाको [[वि:प्रमुख लेख|प्रमुख लेख]] व्यवस्थापन तथा निर्माणमा देखाउनुभएको उर्जा र गतिशीलता सराहनीय रहेको कारणले नै यहाँलाई समुदायिक छलफलद्वारा ढाँचा सम्पादकको अधिकार दिइएको थियो। नेपाली विकिपिडियामा लेखहरूको शीर्षक कस्तो हुनुपर्छ वा राख्ने सम्बन्धमा नीति नभएकोले समुदायले [[वि:लेख शीर्षक|लेख शीर्षक]] नीतिलाई [[:Special:Diff/808429|बहुमतले पास]] गरि लागू गर्नुका साथै [[वि:स्थानान्तरण|स्थानान्तरण]] सम्बन्धी सहायता पृष्ठ निर्माण नभएसम्मको लागि छलफलको आधारमा मात्र पृष्ठको [[:Special:Diff/814282|शीर्षक परिवर्तन]] गर्नुपर्ने नीति बनाएको यहाँलाई अवगत नै हुनुपर्ने हो। विकिपिडिया जो सुकैले सम्पादन गर्न सक्ने स्वतन्त्र थलो भएतापनि समुदायले लागू गरिसकेको नीति र नियमलाई पालना गर्ने दायित्वपनि हामि सबैको हो। तपाईँ सक्रिय तथा विश्वनीय प्रयोगकर्ता हुनुका साथै यस विकिपिडियामा विशेष अधिकार राख्नुभएको छ जसको प्रयोग सन्तुलित र न्यायोचित हुनुपर्छ। सबै प्रयोगकर्ताहरूको आ-आफ्नो विशेष काम गर्ने शैली र व्यवहार भएतापनि सबैजना समुदायको नीति र नियमको अधीनमा रहेका छन्। अस्ति तपाईँले [[:Special:Diff/810217|यो पृष्ठ]] सारेकोले {{U|Krish Dulal}} ज्यूद्वारा सुझाव सन्देश पाउनुभएको थियो। पृष्ठको शीर्षकलाई परिवर्तन गर्नको लागि वार्तालाप मात्रै विकल्प भएकोले (नीति लागू) तपाईँले अब उपरान्त कुनैपनि पृष्ठलाई बिना छलफल सार्नुभएको लग देखिएमा [[विकिपिडिया:प्रबन्धक|प्रबन्धक]]ले यहाँसँग रहेको ढाँचा सम्पादकको अधिकार हटाउने व्यहोरा जानकारी गराउन चाहन्छु। ढाँचा तथा मोड्युललाई देवनागरी शीर्षकमा राख्ने वा नराख्ने विषयमा सामुदायिक छलफल हुनुपर्छ गरिनुपर्छ तर समुदायको कुनै ठोस निर्णय नआएसम्म पहिलदेखि चलिआएको विकी परम्परालाई नै प्राथमिकता दिनुपर्ने सर्वमान्य तर्क छ। तपाईँसँग विश्वका विभिन्न भाषाको ज्ञान भएतापनि तपाईँले सोझै बिना कुनै वार्तालाप गरि पृष्ठको शीर्षक सुधार गर्नुभएमा (मुख्यतया पछाडि [[:Special:Log/move/पर्वत_सुबेदी|अनुप्रेषण नराखि]] सार्ने क्रिया गरेको देखिएको छ) त्यो एकल निर्णय सरह देखिन्छ तसर्थ यस विषयमा अबदेखि सजग भएर नीति नियम पुगाएर मात्रै क्रिया गर्न सल्लाह दिन चाहन्छु। विकिपिडिया सम्पादनकर्ताको लागि विकिपिडियाको पृष्ठ जति महत्वपूर्ण हुन्छ त्यस पृष्ठको इतिहास त्योभन्दा बढि महत्वपूर्ण हुन्छ तसर्थ पृष्ठ सार्नुपूर्व विभिन्न पक्ष औल्याउनुपर्ने हुन्छ। पृष्ठ बनाउनुहोस्, सल्लाह सुझाव लिनुहोस्/दिनुहोस्, सामुदायिक वार्तालापमा सहभागी हुनुहोस् र नेपाली विकिपिडियाको गहिराईलाई बढाउने जुन परिवर्तनकारी सोच/प्रण लिनुभएको छ त्यसलाई पूरा गर्ने दिशामा अगाडि बढ्नुहोस्। यहाँ हुने कुनै पनि सामुदायिक वार्तालापको निर्णय तपाईँले सोचेको समयमा नआउला यसको अर्थ तपाईँले आफ्नो धैर्यता गुमाइदिने कि निर्णयको लागि पर्खिने- अवश्यपनि निर्णयको लागि पर्खिनुपर्छ। हामि सबैले अन्ततः यो विकिपिडियालाई सबै पक्षबाट स्तरीय बनाउने कोसिस गर्दैछौँ यसमा सबैको सहयोगको आवश्यकता छ। अन्त्यमा, हामि सबै यहाँ एउटै सोच लिएर अगाडि बढ्दै यात्रा गरिरहेका छौँ तसर्थ मेरो सल्लाहलाई आत्मसात गर्दै विकिपिडियामा आफ्नो योगदानलाई निरन्तरता दिदैँ अगाडि बढ्नुहुनेछ भनि आशासहित धन्यवाद--[[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] २०:५५, १३ जुन २०२० (नेपाली समय) ==[[:चित्र:हाम्रो पात्रोको प्रतिक.png]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] यस [[:चित्र:हाम्रो पात्रोको प्रतिक.png]] पृष्ठलाई शीघ्र मेटाउन अनुरोध गर्दै एक चिनो राखिएको छ। यो निम्न कारणका लागि गरिएको छ: <blockquote>{{{2}}}</blockquote> [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेटाउने मापदण्ड]] अन्तर्गत, केहि मापदण्ड पूरा गर्ने पृष्ठ कुनै पनि समय मेटिनेछ। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:चित्र:हाम्रो पात्रोको प्रतिक.png|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%3A%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B+%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A5%8B+%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%95.png|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। <!-- Template:Db-reason-notice --><!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १७:४९, १५ जुन २०२० (नेपाली समय) == Digital Postcards and Certifications == [[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=M:Wikipedia_Asian_Month_2019|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2019]] Dear Participants and Organizers, Because of the COVID19 pandemic, there are a lot of countries’ international postal systems not reopened yet. We would like to send all the participants digital postcards and digital certifications for organizers to your email account in the upcoming weeks. For the paper ones, we will track the latest status of the international postal systems of all the countries and hope the postcards and certifications can be delivered to your mailboxes as soon as possible. Take good care and wish you all the best. <small>This message was sent by [[:m:Wikipedia Asian Month 2019/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] via [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ००:४३, २१ जुन २०२० (नेपाली समय)</small> <!-- Message sent by User:Martin Urbanec@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2019_Postcard&oldid=20024482 --> == चेतावनी == नमस्कार, केही दिन अघि मैले तपाईंलाई चेतावनी दिएको थिए कि विकिपिडियामा पहिले नै अवस्थित नयाँ लेख सिर्जना नगर्नुहोस्। तर तपाईंले हिजो उही गल्ती गर्नुभयो जुन विकिपिडियामा अनुमति छैन। तपाईंले लेखको गलत नाम बारेमा पनि छलफल गर्नुभएन र लेखको नयाँ नाम पनि गलत छ र अवस्थित लेख सहि थियो। पृष्ठ सिर्जनाकर्ताको क्रेडिट प्राप्त गर्न कृपया त्यस्ता गतिविधिहरू नगर्नुहोस्। धन्यवाद- [[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) १३:३२, १ जुलाई २०२० (नेपाली समय) == मुख्य पृष्ठ सम्पादन == कृपया [[विकिपिडिया:प्रमुख समाचार/उम्मेदवार|नामांकन]] नगरी [[ढाँचा:प्रमुख समाचार‎]]मा नयाँ समाचार थप नगर्नुहोस्। तपाइँले टेम्प्लेट सम्पादक अधिकार पाउनु भएको सोच्दै, कृपया मुख्य पृष्ठहरू छलफल नगरी सम्पादन नगर्नुहोस्।- [[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) १६:५७, १ जुलाई २०२० (नेपाली समय) ==[[:विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/लेखको शीर्षक]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} नमस्कार, तथा तपाईँलाई विकिपिडियामा स्वागत छ। तपाईँद्वारा सृजित पृष्ठ, [[:विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/लेखको शीर्षक]], परिक्षण पृष्ठ सरह, [[वि:शीमे#सा२|सा२]] अन्तर्गत चिह्नित गरिएकोले मेटाइयो वा शीघ्र मेटाइनेछ भनि यो सूचित गरिन्छ। तपाईँले गर्न चाहनुहुने कुनै पनि अन्य परीक्षणहरूको लागि कृपया [[विकिपिडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]को प्रयोग गर्नुहोला। यदि तपाईँ हाम्रो ज्ञानकोशमा योगदान पुर्‍याउने बारेमा बढी जान्न चाहानुहुन्छ भने [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] पृष्ठमा हेर्नुहोस्। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:विकिपिडिया:प्रमुख लेख/आवेदनहरू/लेखको शीर्षक|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE%3A%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96+%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96%2F%E0%A4%86%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%2F%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96%E0%A4%95%E0%A5%8B+%E0%A4%B6%E0%A5%80%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%95|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}, वा यदि तपाईँले पहिल्यै त्यसो गरिसक्नुभएमा, एउटा अनुरोध तपाईँ [[विकिपिडिया:मेटाइएको संशोधन|यहाँ राख्न सक्नुहुन्छ]]। <!-- Template:Db-test-notice --><!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[User:Saroj Uprety|Saroj Uprety]] ([[User talk:Saroj Uprety|कुरा गर्ने]]) १८:३३, २० जुलाई २०२० (नेपाली समय) == तपाईँको लेख [[चिली]]== [[Image:Information.svg|25px|alt=Information icon]] तपाईलाई स्वागत छ र विकिपिडियामा [[Special:Contributions/पर्वत सुबेदी|हजुरको योगदान]]का the page [[:चिली]] लागि धन्यवाद ! तपाईले विकिपिडियामा थप गर्नुभएको पृष्ठ ''नेपाली'' संस्करणमा छ । यो नेपाली भाषाको लेख होइन । यस लेखलाई नेपालीमा अनुवाद गर्न हामी तपाईंलाई अनुरोध गर्दछौं । विदेशी भाषाका पृष्ठहरू यहाँ राखिनेछैनन् र यदि तिनीहरू नेपालीमा अनुवाद नगरिए [[वि:शिमे|मेटिनेछन्]] । धन्यवाद ! <!-- Template:uw-notenglish --> [[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १७:१९, १२ अगस्त २०२० (नेपाली समय) == लेख सुधार सम्पादनथन प्रतियोगितामा सहभागिताको लागि आमन्त्रण == {{fmbox | image = [[File:Article Improvement Edit-a-thon logo.svg|110px|link=]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|110px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> नेपाली विकिपिडियामा वि.सं. २०७७ असोज १ गतेदेखि वि.सं. २०७७ असोज ३० गतेसम्म यस विकिपिडियाको लेखहरू सुधार गर्न <big>'''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन|लेख सुधार सम्पादनथन]]'''</big> प्रतियोगिता सञ्चालन हुन गइरहेकोले प्रतियगितामा सहभागी हुनका लागि आफ्नो नाम '''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन/सहभागीहरू|सहभागी सूचीमा]]''' राख्न हार्दिक अनुरोध गर्दछौँ।</center>--आयोजन समितिको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ([[प्रयोगकर्ता_वार्ता:Biplab Anand|वार्ता]]) }} <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=910906 --> == लेख सुधार सम्पादनथन प्रतियोगितामा सहभागिताको लागि आमन्त्रण == {{fmbox | image = [[File:Article Improvement Edit-a-thon logo.svg|110px|link=]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|110px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> नेपाली विकिपिडियामा वि.सं. २०७७ असोज १ गतेदेखि वि.सं. २०७७ असोज ३० गतेसम्म यस विकिपिडियाको लेखहरू सुधार गर्न <big>'''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन|लेख सुधार सम्पादनथन]]'''</big> प्रतियोगिता सञ्चालन हुन गइरहेकोले प्रतियगितामा सहभागी हुनका लागि आफ्नो नाम '''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन/सहभागीहरू|सहभागी सूचीमा]]''' राख्न हार्दिक अनुरोध गर्दछौँ।</center>--आयोजन समितिको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ([[प्रयोगकर्ता_वार्ता:Biplab Anand|वार्ता]]) }} <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=910906 --> == Wikipedia Asian Month 2020 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2020|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2020]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2020|Wikipedia Asian Month 2020]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/Organiser Guidelines|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[:m:Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2020'''. # Inform your community members WAM 2020 is coming soon!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki or PM us via facebook. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2020#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia Asian Month/QA|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Due to the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/WAM2020 postcards and certification deliver progress (for tracking)|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''jamie@asianmonth.wiki'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2020 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia Asian Month 2020/International Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2020.10</div> <!-- Message sent by User:KOKUYO@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WAM_2020&oldid=20508138 --> == लेख सुधार सम्पादनथन प्रतियोगिताको तथ्याङ्क अद्यावधिक == {{fmbox | image = [[File:Article Improvement Edit-a-thon logo.svg|110px|link=]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|110px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> नेपाली विकिपिडियामा सञ्चालन भइरहेको <big>'''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन|लेख सुधार सम्पादनथन]]'''</big> प्रतियोगितामा सहभागी भइ योगदान दिनुभएकोले यहाँलाई हार्दिक धन्यवाद दिन चाहन्छौँ। प्रतियोगितामा हालसम्म भएको योगदानको आधारमा [[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन/नतिजा|तथ्याङ्क तालिका]] अद्यावधिक गरिएकोले यहाँले योगदान गर्नुभएको लेखमा कुनै किसिमको समस्या भएमा त्यसलाई समीक्षा गरी यथाशीघ्र सुधार गर्नुहोला। धन्यवाद</center>--आयोजन समितिको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ([[प्रयोगकर्ता_वार्ता:Biplab Anand|वार्ता]]) }} <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=937052 --> == विकिमिडिया रणनीति कार्यशाला- नेपालमा उपस्थिति सम्बन्धमा == नमस्ते {{PAGENAME}} ज्यू,<br> विकिमिडिया रणनीति अभियानको [[:m:Strategy/Wikimedia movement/2018-20/Transition/Global Conversations|विश्वव्यापी वार्तालाप]] यहि नोभेम्बर २१ र २२ (पहिलो चरण) तथा डिसेम्बर ५ र ६ (दोस्रो चरण)मा हुन गइरहेको यहाँलाई जानकारी नै होला। यसै सन्दर्भमा सो विश्वव्यापी वार्तालापमा नेपाली विकिपिडिया समुदायको तर्फबाट सहभागी हुने प्रयोगकर्ताहरूले विश्वव्यापी विकिमिडिया अभियानमा नेपाली विकिपिडिया समुदायको उपस्थिति स्तरीय तरिकाले प्रस्तुत गर्नुपर्ने हुन्छ। यसकारण नेपाली विकिपिडिया समुदाय तथा दक्षिण एसियाली विकिमिडिया रणनीति अभियानका सदस्य [[:m:User:Marajozkee|राजीव दत्त]]सँगको सहकार्यमा नेपाली विकिपिडियाका सदस्यहरू सम्मिलित अनलाइन विकिमिडिया रणनीति कार्यशाला आयोजना गरेर यो समुदायको विभिन्न पक्ष तथा विकिमिडिया रणनीति अभियानसँग सम्बन्धित बुँदाहरूमाथि छलफल गर्नको लागि यहाँको उपस्थितिको लागि यो सूचना पठाइएको जानकारी गराउन चाहन्छु।<br> * मिति: सन् २०२० नोभेम्बर २० बेलुका ७ बजे * दर्ता गर्नुहोस्: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqF5iHzdcth-bxAqNT-sXmaS4jHn4rdKVQ3yU86bT5CbF0wQ/viewform?vc=0&c=0&w=1&flr=0&urp=gmail_link&gxids=7628 गुगल फर्म] नेपाली विकिपिडिया समुदायको तर्फबाट- [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=937052 --> == विश्वव्यापी आचार संहिता (छोटकरी रूप: युसिओसी)को दोस्रो चरण सम्बन्धमा == {{fmbox | image =[[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|60px|link=]] | imageright= | style = | textstyle = | text = <center>'''सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा यस विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#विश्वव्यापी_आचार_संहिता_(छोटकरी_रूप:_युसिओसी)को_दोस्रो_चरण_सम्बन्धमा|चौतारी]]मा छलफल भइरहेकोले आफ्नो सुझाव राख्नुहुन अनुरोध गर्दछौँ।'''</center> }} --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ११:१३, २० जनवरी २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj Uprety@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj_Uprety/MassMessage&oldid=985625 --> == A barnstar for you! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Special Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''The Special Barnstar''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | नेपालसँग सम्बन्धित विषयहरूको बारेमा यहाँको योगदान स्वरूप-- [[User:Biplab Anand|'''<font color="#008000"><b>बिप्लब आनन्द</b></font>''']] [[User_talk:Biplab Anand|(<small>'''म सँग कुरा गर्नुहोस'''</small>)]] १२:११, २३ जनवरी २०२१ (नेपाली समय) |} == विश्वव्यापी आचार संहिता (छोटकरी रूप: युसिओसी)को दोस्रो चरण सम्बन्धमा == {{fmbox | image =[[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|60px|link=]] | imageright= | style = | textstyle = | text = <div class="center">'''सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा यस विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#विश्वव्यापी_आचार_संहिता_(छोटकरी_रूप:_युसिओसी)को_दोस्रो_चरण_सम्बन्धमा|चौतारी]]मा छलफल भइरहेकोले आफ्नो सुझाव राख्नुहुन अनुरोध गर्दछौँ।'''</div> }} --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १९:२५, २६ जनवरी २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj Uprety@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=988353 --> == युसिओसी सम्बन्धी अनलाइन सामुदायिक बैठक सम्बन्धमा == नमस्ते<br> सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा सन् २०२१ फेब्रुअरी ११ मा अनलाइन सामुदायिक बैठक हुने भएकोले सहभागी हुनको लागि कृपया यो [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScOrPrBMFBqVozzWc2zsE53xrCJdQpVKQMK6QZI3zLhB8gWmQ/viewform गुगल फारम] भर्नहुन अनुरोध गर्दछु।--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] ([[User_talk:BAnand (WMF)|talk]]) 02:47, 10 February 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/Nepali_Community&oldid=21091650 --> == विश्वव्यापी आचार संहिता सर्वेक्षण फारम == नमस्ते,<br> सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा सर्वेक्षण भइरहेकोले आजै [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfi47HhE6cieY_BGETK9lMSy32uJ9ArtJ3y3BbNaAWjOFiliQ/viewform यो फारम] भर्नहुन अनुरोध गर्दछु।--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] ([[User talk:BAnand (WMF)|talk]]) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/Nepali_Community&oldid=21129898 --> == विकिमिडिया फाउन्डेसन सामुदायिक समिति सिट: प्रतिक्रियाको लागि बैठक == विकिमिडिया फाउन्डेसन न्यासी समितिले सन् २०२१ फेब्रुअरी १ देखि मार्च १ सम्म सामुदायिक चयन प्रक्रियाहरूको बारेमा प्रतिक्रियाको लागि बैठकको आयोजना गरिरहेको छ। विकिमिडिया फाउन्डेसन र विकिमिडिया अभियान विगत १० बर्षमा लगभग पाँच गुणाले वृद्धि भएको छ भने यसको समितिको संरचना र प्रक्रियाहरू मूल रूपमा उस्तै रहिरहेको छ। वर्तमान समितिको संरचनामा हाम्रो क्षमता, प्रदर्शन, र अभियानको विविधता अनुसार प्रतिनिधित्वको अभाव एउटा समस्याको रूपमा रहेको छ। प्रत्यक्ष निर्वाचनले गर्दा अग्रणी भाषा समुदायका उम्मेदवारहरूको पक्ष लिने गरेको छ र उनीहरूको सीप र अनुभवद्वारा समिति सदस्यको रूपमा सेवा दिन कतिको सान्दर्भिक हुन सक्छ वा समितिको विशिष्ट उत्तरदायित्वहरू निर्वाह गर्ने क्षमतामा योगदान पुर्‍याइरहेको छ। तथ्यहरूलाई नियाल्दा वर्तमान प्रक्रियाहरूले उत्तर अमेरिका र पश्चिम युरोपका स्वयंसेवकहरूको पक्ष लिएको छ। वास्तवमा भन्ने हो भने, दक्षिण एसियाबाट अहिलेसम्मको इतिहासमा हेर्दा जम्मा एक जना सदस्यले मात्र समितिमा स्थान बनाउन सकेको छ। आउँदो महिनाहरूमा हामीलाई तीन सामुदायिक सिटहरू नवीकरण गर्नुपर्नेछ र नयाँ सिटमा तीन थप समुदायिक सदस्यहरू नियुक्त गर्नुपर्नेछ। यो प्रतिक्रियात्मक बैठकमा हामीहरू सबै मिलेर हाम्रो अभियानलाई कसरी प्रतिनिधित्व गर्ने र अनुभव, सीप, र विश्वासका साथ अन्तरदृष्टिसहित तैयार भएका उम्मेदवारहरू छनौट गर्न प्रारूप रेखा तयार गर्न सक्छौं? यस सम्बन्धमा, प्रस्तावित विचारहरूमाथि छलफल गर्न र हामी हाम्रो विचारहरू साझा गर्न, प्रतिक्रिया दिन र प्रक्रियामा योगदान दिनको लागि सामुदायिक छलफल गर्नु राम्रो हुनेछ। यसै विषयमा छलफल गर्न, हामीले यही मार्च १३ को साँझ ७ बजे देखि ८ बजेसम्म बैठक आयोजित भइरहेको छ। बैठकको कडी निम्नलिखित रहेको छ: https://meet.google.com/ugf-xyyk-ifi नेपालसँग सम्बन्धित भाषाहरूमा योगदान पुर्‍याइरहेका सम्पूर्ण भाषाका विकिपिडियन र विकिमिडियनलाई यो बैठकमा आफ्नो विचार राख्न स्वागत गरिन्छ। धन्यवाद, [[User:KCVelaga (WMF)]], ११:४२, ७ मार्च २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21193233 --> == महत्वपूर्ण सामुदायिक छलफलमा सहभागिताको लागि आह्वान == नमस्ते, आदरणीय नेपाली विकिपिडिया सम्पादनकर्ता मित्र<br> नेपाली विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#फाउन्डेसन_अनुदान_सम्बन्धमा_सामुदायिक_परामर्श|चौतारी]]मा महत्वपूर्ण सामुदायिक छलफल भइरहेकोले कृपया सहभागी भई आफ्नो महत्वपूर्ण मत राख्नुहोला। धन्यवाद <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=988353 --> == अनुदान विषयमा केन्द्रीय नीति नियम == नमस्ते आदरणीय सम्पादक मित्र,<br> '''[[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#अनुदान_विषयमा_केन्द्रीय_नीति_नियम|अनुदान]]'''को विषयमा एउटा केन्द्रीय नीति नियम बनाउनको लागि नेपाली विकिपिडियाको चौतारीमा छलफल भइरहेकोले कृपया आफ्नो अमूल्य सुझाव राख्नहुन अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=1005419 --> == राजा - [[रणबहादुर शाह]] को मुख्तियारी सम्बन्धमा == पर्वत जी नमस्ते! [https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A4%BE_%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%82%E0%A4%95%E0%A5%8B_%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%9A%E0%A5%80&curid=1567&diff=1007220&oldid=1007203 "नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची"] मा तपाईंले राजा रणबहादुर शाहको मुख्तियारी सुरु भएको मिति "१८६२ फागुन सुदि ८" लाई "१८६२ फागुन ८" मा परिवर्तन गर्नुभएको रहेछ। के तपाईंले यो पात्रो पञ्चाङ्गको हिसाब अनुसार परिवर्तन गर्नु भएको हो? किनभने फागुन सुदि ८ सधैं फागुन ८ नहुन पनि सक्छ। उदाहरणको लागि आजको मिति बि.सं. २०७८ जेष्ठ २ गते यो अनुसार २०७८ वैशाख सुदि ४ हुन आउँछ। यो मिति भनेको चन्द्रमाको पक्ष अनुसारको मिति हो। यस अनुसार शुक्ल पक्षलाई सुदि भनिन्छ भने कृष्ण पक्षलाई वदि भनिन्छ। अर्को कुरा त्यस मितिमा त्यहाँ [[राजाराम सुवेदी]] "नेपालको तथ्य इतिहास" को सन्दर्भ सामग्री उल्लेख गरिएको छ। के तपाईंले त्यस पुस्तक अनुसार मिति नमिलेको भएको परिवर्तन गर्नु भएको हो। उक्त पुस्तकको पृष्ठ २०१ मा वि.सं. १८६२ फागुन सुदि ८ मा रणबहादुर शाह आफ्नै छोरा गीर्वाणयुद्धवीरविक्रम शाहदेवका मुख्तियार भए। भन्ने कुरा उल्लेख गरिएको छ। यदि यो घटना १८६२ फागुन ८ मा भएको भए त्यसलाई प्रमाणित गर्ने सन्दर्भ सामग्री उल्लेख पनि गर्नुहोला। [[user:bishaldev100|Bishal Shrestha]] Bishaldev १९:४५, १६ मे २०२१ (नेपाली समय) == अनुदान विषयमा केन्द्रीय नीति नियम == नमस्ते आदरणीय सम्पादक मित्र,<br> '''[[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#अनुदान_विषयमा_केन्द्रीय_नीति_नियम|अनुदान]]'''को विषयमा एउटा केन्द्रीय नीति नियम बनाउनको लागि नेपाली विकिपिडियाको चौतारीमा छलफल भइरहेकोले कृपया आफ्नो अमूल्य सुझाव राख्नहुन अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद --समुदायको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ११:१०, ९ जुन २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=1005419 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], १२:१७, २३ जुलाई २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774692 --> == Wikipedia Asian Month 2021 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hi [[m:Wikipedia Asian Month|Wikipedia Asian Month]] organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[Wikipedia Asian Month 2021]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://fountain.toolforge.org/editathons/ Fountain tool]''' (you can find the [[m:Wikipedia Asian Month/Fountain tool|usage guidance]] easily on meta page), or else you and your participants' will not be able to receive the prize from Wikipedia Asian Month team. # Add your language projects and organizer list to the [[m:Template:Wikipedia Asian Month 2021 Communities and Organizers|meta page]] before '''October 29th, 2021'''. # Inform your community members Wikipedia Asian Month 2021 is coming soon!!! # If you want Wikipedia Asian Month team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth Twitter], or you want to share your Wikipedia Asian Month experience / achievements on [https://asianmonth.wiki/ our blog], feel free to send an email to [mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki] or PM us via Facebook. If you want to hold a thematic event that is related to Wikipedia Asian Month, a.k.a. [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Events|Wikipedia Asian Month sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Rules#How to Participate in Contest?|event regulations]] and [[m:Wikipedia Asian Month 2021/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let's edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from Wikipedia Asian Month team:''' # Due to the [[m:COVID-19|COVID-19]] pandemic, this year we hope all the Edit-a-thons are online not physical ones. # The international postal systems are not stable enough at the moment, Wikipedia Asian Month team have decided to send all the qualified participants/ organizers extra digital postcards/ certifications. (You will still get the paper ones!) # Our team has created a [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Postcards and Certification|meta page]] so that everyone tracking the progress and the delivery status. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the Wikipedia Asian Month team via emailing '''[Mailto:info@asianmonth.wiki info@asianmonth.wiki]''' or discuss on the meta talk page. If it's urgent, please contact the leader directly ('''[Mailto:&#x20;Jamie@asianmonth.wiki jamie@asianmonth.wiki]'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2021 Sincerely yours, [[m:Wikipedia Asian Month 2021/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.10 </div> <!-- Message sent by User:Reke@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=20538644 --> == Request == Hello. An IP user has uploaded the article [[अजरबैजानी भाषा]], but some sections remain untranslated. Can you translate them from English into Nepali? Yours sincerely, [[User:Multituberculata|Multituberculata]] ([[User talk:Multituberculata|कुरा गर्ने]]) १६:२१, २ नोभेम्बर २०२१ (नेपाली समय) {{ping|Multituberculata}} [[अजरबैजानी भाषा]]मा केही सामग्री थप गरेको राखेको छु एकपटक हेरेर प्रतिक्रिया दिनुहोला। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २१:२०, ३ नोभेम्बर २०२१ (नेपाली समय) :Thank you very much! [[User:Multituberculata|Multituberculata]] ([[User talk:Multituberculata|कुरा गर्ने]]) २०:५६, ४ नोभेम्बर २०२१ (नेपाली समय) == पृष्ठ सारिएको सम्बन्धित == नमस्ते पर्वतज्यू, पृष्ठ सार्दै गर्दा ध्यान दिनुहोला, पृष्ठमा अरू पृष्ठहरू जोडिएको हुन्छन् अनि लिङ्क रातो हुन् जान्छ, जस्तैः [[विशेष:WhatLinksHere/गूगल प्ले]], [[विशेष:WhatLinksHere/खलंगा]], [[:श्रेणी:गूगल]], [[विशेष:WhatLinksHere/गूगल अनुवाद]]...। अधिकारको उपयोग सही तरिकाले गर्नु हुन् यहाँलाई आग्रह गर्द छु। धन्यवाद! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] २०:४९, ५ सेप्टेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :[[प्रयोगकर्ता:Tulsi|@Tulsi]] एकैपटकमा त्यो रातो कसरी हटाउने हो? [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २०:५६, ५ सेप्टेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ::[[विकिपिडिया:बोटहरू|बोट]] खाताको सहयोगले गर्न सकिन्छ तर नेपाली विकिमा बोटको कमी हुनाले त्यो आफैले गर्नुपर्ने वाध्यता भएको छ। त्यसैले ख्याल गरी पृष्ठ सार्नु होला। धन्यवाद! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] ०९:२४, ६ सेप्टेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == पृष्ठ हेरिएको तथ्याङ्क == यो हेर्नुहोस् [https://pageviews.wmcloud.org/topviews/?project=ne.wikipedia.org&platform=all-access&date=last-year&excludes=] धन्यवाद--[[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २२:२१, १२ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय) == You are invited to join/orginize Wikipedia Asain Month 2022 ! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">[[File:Wikipedia_Asian_Month_Logo.svg|link=m:Wikipedia_Asian_Month_2022|right|217x217px|Wikipedia Asian Month 2022]] Hi WAM organizers and participants! Hope you are all doing well! Now is the time to sign up for [[:m:Wikipedia Asian Month 2022|Wikipedia Asian Month 2022]], which will take place in this November. '''For organizers:''' Here are the [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Rules|basic guidance and regulations]] for organizers. Please remember to: # use '''[https://outreachdashboard.wmflabs.org/campaigns/wikipedia_asian_month_2022/overview/ Wikipedia Asian Month 2022 Programs & Events Dashboard.]''' , or else you and your participants’ will not be able to receive the prize from WAM team. # Add your language projects and organizer list to the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Communities and Organizers|meta page]] 1 week before '''your campaign start date'''. # Inform your community members WAM 2022 is coming!!! # If you want WAM team to share your event information on [https://www.facebook.com/wikiasianmonth/ Facebook] / [https://twitter.com/wikiasianmonth twitter], or you want to share your WAM experience/ achievements on our blog, feel free to send an email to info@asianmonth.wiki. If you want to hold a thematic event that is related to WAM, a.k.a. [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#Subcontests|WAM sub-contest]]. The process is the same as the language one. '''For participants:''' Here are the [[:m:Wikipedia Asian Month 2022#How to Participate in Contest|event regulations]] and [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/FAQ|Q&A information]]. Just join us! Let’s edit articles and win the prizes! '''Here are some updates from WAM team:''' # Based on the [[:m:COVID-19|COVID-19]] pandemic situation in different region, this year we still suggest all the Edit-a-thons are online, but you are more then welcome to organize local offline events. # The international postal systems are not stable, WAM team have decided to send all the qualified participants/ organizers a [[:m:Wikipedia Asian Month 2022/Barnstars|digital Barnstars]]. If you have any suggestions or thoughts, feel free to reach out the WAM team via emailing '''info@asianmonth.wiki''' or discuss on the meta talk page. If it’s urgent, please contact the leader directly ('''reke@wikimedia.tw'''). Hope you all have fun in Wikipedia Asian Month 2022 Sincerely yours, [[:m:Wikipedia_Asian_Month_2022/Team|Wikipedia Asian Month International Team]] 2022.10</div> </div> <!-- Message sent by User:Joycewikiwiki@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikipedia_Asian_Month_Organisers&oldid=23975688 --> ==[[:वार्तालाप:नेपाल भाषा]]को बारेमा यो बहस हेर्नु होला== [[File:Symbol watching blue lashes high contrast.svg|25px|link=|alt=]]&nbsp;[[:वार्तालाप:नेपाल भाषा]]मा भएको छलफलमा सहभागी हुन निमन्त्रणा छ। [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १८:४०, २५ अक्टोबर २०२२ (नेपाली समय)<!-- [[Template:Please see]] --> == तपाईंको लागि एक कप चिया! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Meissen-teacup pinkrose01.jpg|120px]] |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | प्रबन्धक भएकोमा बधाई छ। [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} २०:०५, २ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) |} == अनुरोध == कृपया मलाई [[विकिपिडिया:समीक्षक|समीक्षक]] र [[विकिपिडिया:ढाँचा सम्पादकहरू|ढाँचा सम्पादक]] अधिकार दिनुहुन्छ। म पुराना ढाँचाहरू अद्यावधिक गर्ने र सम्पादन सूचनाहरू सिर्जना गर्ने काम गरिरहेको छु। धन्यवाद [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १८:२८, ३ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) {{ping|बडा काजी}}, अधिकारको लागि [[विकिपिडिया:विशेषाधिकार निवेदन]]मा गई र अनुरोध गर्नुहोला। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १८:३२, ३ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == सारिएका पृष्ठहरू सम्बन्धित == नमस्ते पर्वतज्यू, पृष्ठ सार्दै गर्दा ध्यान दिनुहोला, पृष्ठमा अरू पृष्ठहरू जोडिएको हुन्छन् अनि लिङ्क रातो हुन् जान्छ, जस्तैः [[विशेष:WhatLinksHere/३ फाल्गुण]], [[विशेष:WhatLinksHere/७ फाल्गुण]], [[विशेष:WhatLinksHere/६ श्रावण]]...। अधिकारको उपयोग गर्दा सबै कुरालाई ध्यानमा राखेर मात्र प्रयोग गर्नु हुन् यहाँलाई आग्रह गर्द छु। धन्यवाद! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] १३:५३, ४ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :{{ping|Tulsi}} यसलाई पछि बोटको प्रयोग गरेर मिलाउँदै लैजाने हो र अनि अर्को कुरा यहाँ मलाई वार्ता लेख्नुको सट्टामा तपाईले पनि मिलाउन सक्नुहुनेछ। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] १६:३४, ४ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ::पछि गर्ने विचारले गर्दा नै अहिले हजारौं लेखहरू सामग्री नभएको हुनाले मेटाउने अवस्था आएको छ। मलाई फुर्सद छैन अरुको गल्ती सुधार गर्दै बस्नु। सुधार गर्नसक्नु हुन्न भने कृपया पृष्ठ नसार्नु अनुरोध गर्द छु। धन्यवाद! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] २०:२५, ४ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) #{{ping|Tulsi}} त्यो जोडिएको पृष्ठ महिना भन्ने ढाँचालेे गर्दा जोडिएको देखिएको मात्र हो। महिना सम्बन्धित पृष्ठमा कुनै सामग्री नभएका लेखहरू हुन् यी भनेका यस्ता सबै पृष्ठहरू मेट्ने हो। सम्बन्धित पृष्ठ मेटिए पछि सबै खाली हुनेछ अनि म यो तत्काल सम्पादन गर्दै छु कम्तिमा सुधार हुन केही दिन त दिनुस् ताकी म सुधार गर्न सकूँ सम्बन्धित पृष्ठहरू।[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २२:०४, ४ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == [[User:रमा देवी ढकाल|रमा देवी ढकाल]]बाट प्रश्न (२१:५८, १३ नोभेम्बर २०२२) == नमस्ते ..संयुक्त राष्ट्र संघमा बढि भिटो प्रयोग गर्ने देश कुन हो? --[[User:रमा देवी ढकाल|रमा देवी ढकाल]] ([[User talk:रमा देवी ढकाल|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५८, १३ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) {{Ping|रमा देवी ढकाल}}, सबैभन्दा बढी भिटो अधिकार प्रयोग गर्ने राष्ट्र रुस (१२१ पटक) हो।[[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] २२:०१, १३ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == शीमे चिन्हित पृष्ठहरू == नमस्ते पर्वतजी, पृष्ठहरू मेटाउँदा उपयुक्त [[वि:शीमे]] आधार उल्लेख गरेर पृष्ठहरू मेटाउन् अनुरोध गर्द छु किनभने अरू प्रयोगकर्तालाई बुझ्न सहजहोस् कि यस कारण पृष्ठ मेटाईको छ। धन्यवाद! &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] १६:०८, १६ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) :{{Ping|Tulsi}}, शीमे चिन्ह लगाउँदा अनुरोधकर्ताले कारण सहित चिन्ह लगाएको हुन्छ र पृष्ठ पनि सोही कारण अनुसार नै मेटिन्छ। जस्तै सामग्री रहित भनेर शीमे चिन्ह लगाइएको छ भने रित्ता श्रेणी भनेर त पृष्ठ मेटिन्न नि। [[प्रयोगकर्ता:पर्वत सुबेदी|'''<font color="#FF7F00"><b>पर्वत सुबेदी</b></font>''']] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी|(<small>'''कुरा गर्ने'''</small>)]] ०८:११, १७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) ::...सोही कारण अनुसार नै मेटिन्छ भने सोही कारण उल्लेख गर्नु नि, "शीमे चिन्हित पृष्ठहरू" किन उल्लेख गर्नु पर्यो। उपयुक्त [[वि:शीमे|शीमे आधार]] उल्लेख गर्दा राम्रो। मेटिएको पृष्ठको इतिहास प्रबन्धकले मात्र देख्न मिल्छ अनि "शीमे चिन्हित पृष्ठहरू" उल्लेख गरेर मेटाउनु भयो भने अरू प्रयोगकर्तालाई के आधारमा मेटिएको हो कसरी थाहा हुन्छ? जे उचित् लाग्छ त्यही गर्नु। तपाईको बुझाईको लागि धन्यवाद। &mdash;&nbsp;[[User:Tulsi|<span style="color:#000000; font-weight:bold;">तुलसी</span>]]&nbsp;[[User talk:Tulsi|<span style="color:#FF0000; font-weight:bold;">२४*७</span>]] ०८:५९, १७ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == WikiConference India 2023: Program submissions and Scholarships form are now open == Dear Wikimedian, We are really glad to inform you that '''[[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]''' has been successfully funded and it will take place from 3 to 5 March 2023. The theme of the conference will be '''Strengthening the Bonds'''. We also have exciting updates about the Program and Scholarships. The applications for scholarships and program submissions are already open! You can find the form for scholarship '''[[:m:WikiConference India 2023/Scholarships|here]]''' and for program you can go '''[[:m:WikiConference India 2023/Program Submissions|here]]'''. For more information and regular updates please visit the Conference [[:m:WikiConference India 2023|Meta page]]. If you have something in mind you can write on [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. ‘‘‘Note’’’: Scholarship form and the Program submissions will be open from '''11 November 2022, 00:00 IST''' and the last date to submit is '''27 November 2022, 23:59 IST'''. Regards [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:१०, १६ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24082246 --> == WikiConference India 2023: Help us organize! == Dear Wikimedian, You may already know that the third iteration of [[:m:WikiConference_India_2023|WikiConference India]] is happening in March 2023. We have recently opened [[:m:WikiConference_India_2023/Scholarships|scholarship applications]] and [[:m:WikiConference_India_2023/Program_Submissions|session submissions for the program]]. As it is a huge conference, we will definitely need help with organizing. As you have been significantly involved in contributing to Wikimedia projects related to Indic languages, we wanted to reach out to you and see if you are interested in helping us. We have different teams that might interest you, such as communications, scholarships, programs, event management etc. If you are interested, please fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdN7EpOETVPQJ6IG6OX_fTUwilh7MKKVX75DZs6Oj6SgbP9yA/viewform?usp=sf_link this form]. Let us know if you have any questions on the [[:m:Talk: WikiConference_India_2023|event talk page]]. Thank you [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:०६, १८ नोभेम्बर २०२२ (नेपाली समय) (on behalf of the WCI Organizing Committee) <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24094749 --> == WikiConference India 2023: Open Community Call and Extension of program and scholarship submissions deadline == Dear Wikimedian, Thank you for supporting Wiki Conference India 2023. We are humbled by the number of applications we have received and hope to learn more about the work that you all have been doing to take the movement forward. In order to offer flexibility, we have recently extended our deadline for the Program and Scholarships submission- you can find all the details on our [[:m:WikiConference India 2023|Meta Page]]. COT is working hard to ensure we bring together a conference that is truly meaningful and impactful for our movement and one that brings us all together. With an intent to be inclusive and transparent in our process, we are committed to organizing community sessions at regular intervals for sharing updates and to offer an opportunity to the community for engagement and review. Following the same, we are hosting the first Open Community Call on the 3rd of December, 2022. We wish to use this space to discuss the progress and answer any questions, concerns or clarifications, about the conference and the Program/Scholarships. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call * '''WCI 2023 Open Community Call''' * '''Date''': 3rd December 2022 * '''Time''': 1800-1900 (IST) * '''Google Link'''': https://meet.google.com/cwa-bgwi-ryx Furthermore, we are pleased to share the email id of the conference contact@wikiconferenceindia.org which is where you could share any thoughts, inputs, suggestions, or questions and someone from the COT will reach out to you. Alternatively, leave us a message on the Conference [[:m:Talk:WikiConference India 2023|talk page]]. Regards [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:०६, २ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) On Behalf of, WCI 2023 Core organizing team. <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_scholarships_and_program&oldid=24083503 --> == टोगग == @[[User:पर्वत सुबेदी|पर्वत सुबेदी]] नमस्ते, तपाईंले यो लेख मेटाउनुभयो किनभने यसमा पर्याप्त जानकारी थिएन। अब यसलाई मस्यौदाको रूपमा सारिएको छ के तपाईं थप जानकारी थपेर यसलाई फेरि लेख बनाउन सक्नुहुन्छ? [[User:ARDITGILA|ARDITGILA]] ([[User talk:ARDITGILA|कुरा गर्नुहोस्]]) ०१:०४, ३ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == हिन्दु धर्म == नमस्ते! कृपया [[हिन्दु धर्म]] पृष्ठबाट सम्पादन सुरक्षा हटाउनुहोस्। धन्यवाद [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:१८, ६ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == [[User:रमा देवी ढकाल|रमा देवी ढकाल]]बाट प्रश्न (२०:१५, १० डिसेम्बर २०२२) == नमस्ते 🙏 प्रश्न:हाल बृहस्पतिका कति ग्रहहरु छन.? --[[User:रमा देवी ढकाल|रमा देवी ढकाल]] ([[User talk:रमा देवी ढकाल|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:१५, १० डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == WikiConference India 2023:WCI2023 Open Community call on 18 December 2022 == Dear Wikimedian, As you may know, we are hosting regular calls with the communities for [[:m:WikiConference India 2023|WikiConference India 2023]]. This message is for the second Open Community Call which is scheduled on the 18th of December, 2022 (Today) from 7:00 to 8:00 pm to answer any questions, concerns, or clarifications, take inputs from the communities, and give a few updates related to the conference from our end. Please add the following to your respective calendars and we look forward to seeing you on the call. * [WCI 2023] Open Community Call * Date: 18 December 2022 * Time: 1900-2000 [7 pm to 8 pm] (IST) * Google Link: https://meet.google.com/wpm-ofpx-vei Furthermore, we are pleased to share the telegram group created for the community members who are interested to be a part of WikiConference India 2023 and share any thoughts, inputs, suggestions, or questions. Link to join the telegram group: https://t.me/+X9RLByiOxpAyNDZl. Alternatively, you can also leave us a message on the [[:m:Talk:WikiConference India 2023|Conference talk page]]. Regards [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:५६, १८ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) <small> On Behalf of, WCI 2023 Organizing team </small> <!-- Message sent by User:Nitesh Gill@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2023_active_users,_organizing_teams&oldid=24099166 --> == Hello == I have been translated a page to Nepalese but you have deleted it some minutes ago, Please tell me how is it possible that the topic be here? I need your guide thanks! [[User:Jjff1|Jjff1]] ([[User talk:Jjff1|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:४२, २९ डिसेम्बर २०२२ (नेपाली समय) == समीक्षक == कृपया, मेरो समीक्षक अधिकारलाई हटाएर [[विकिपिडिया:गस्तीगर्ने प्रयोगकर्ता|गस्तीगर्ने प्रयोगकर्ता]]सँग बदल्दिनु न। धन्यवाद [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी|<span style="color:#008080">'''बडा काजी'''</span>]] ^{([[प्रयोगकर्ता वार्ता:बडा काजी|'''कुरा गर्नुहोस्''']])} १९:४८, ८ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) ==चित्र:Mohammad Ali of Bogra.jpg मा फाइल स्रोतको समस्या== [[File:Copyright-problem.svg|64px|left|alt=|link=]] '''[[:चित्र:Mohammad Ali of Bogra.jpg]]''' अपलोड गर्नु भएकोमा धन्यवाद । यध्यपि, अहिले यसमा '''प्रतिलिपि अधिकार''' र '''इजाजतपत्र''' जानकारी हराइरहेको छ । विकिपिडियाले [[विकिपिडिया:प्रतिलिपि अधिकार|प्रतिलिपि अधिकार]]लाई धेरै गम्भीर रूपमा लिन्छ । स्वीकार्य इजाजतपत्र र एक प्रमाणित स्रोतको उल्लेख नभएमा यो चाँडै मेटाइनेछ । कृपया, [[:चित्र:Mohammad Ali of Bogra.jpg|फाइल विवरण पृष्ठ]] सम्पादन गरेर यो जानकारी थप गर्नुहोस् । विकिपिडियामा तपाईले कस्ता तस्वीर अपलोड गर्न सक्नुहुन्छ वा सक्नुहुन्न, कृपया [[विकिपिडिया:चित्र प्रयोग नीति#तस्बिर अपलोड|चित्र प्रयोग नीति]]को अध्यान गर्नुहोला । यदि फाइल पहिले नै मेटिएको रहेछ भने, [[विकिपिडिया:नमेटाउनका लागि अनुरोधहरू|नमेटाउनको लागी अनुरोध]] गरि, समस्या समाधानका लागी एक मौका सोध्न सक्नुहुन्छ ।<!-- Template:You can request undeletion --> तपाईंले अपलोड गर्नुभएका अन्य फाईलहरू उचित नीति अनुरूप ट्याग गरिए-नगरिएको [{{fullurl:Special:Log|type=upload&user=%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4_%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A5%80}} यहाँ] निश्चित गर्नुहोस् । तपाईंको सहयोगको लागि पुनः धन्यवाद । <!-- Template:Di-no license-notice --> [[User:Fade258|Fade258]] ([[User talk:Fade258|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:१८, २३ फेब्रुअरी २०२३ (नेपाली समय) == [[User:Vrm Maithili|Vrm Maithili]]बाट प्रश्न (२०:५१, २२ मार्च २०२३) == नमस्कार --[[User:Vrm Maithili|Vrm Maithili]] ([[User talk:Vrm Maithili|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:५१, २२ मार्च २०२३ (नेपाली समय) == [[User:शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल|शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल]]बाट प्रश्न (१४:१६, १८ सेप्टेम्बर २०२३) == मैले नेपाल मा नाया राजनीतिक दल खोल्न गइरहेको छु त्यास कारण मैले तपाईं लाई सल्लाहकार राखेको छु । म बाट कुनै गल्ती भयो भने तपाई मलाई जानकारी गराउन सक्नुपर्छ । --[[User:शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल|शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल]] ([[User talk:शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:१६, १८ सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय) == [[User:शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल|शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल]]बाट प्रश्न (०९:१७, १९ सेप्टेम्बर २०२३) == यो देशमा भ्राष्ट्राचार वेथिति अन्त कहिले हुनेछन् ?? --[[User:शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल|शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल]] ([[User talk:शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:१७, १९ सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय) == [[प्रयोगकर्ता:शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल]]मा [[User:शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल|शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल]]को प्रश्न (१८:११, १९ सेप्टेम्बर २०२३) == नमस्कार सर । तपाईं मलाइ सम्पर्क गर्न सक्नुहुनेछ भने 9845233497 मा फोन गर्न सक्नु हुनेछ । --[[User:शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल|शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल]] ([[User talk:शलहेश फुलवारी राजनीतिक दल|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:११, १९ सेप्टेम्बर २०२३ (नेपाली समय) == ५०,००० लेख प्रतियोगिता == <div style="color:#c9c6bd; box-shadow: 0 20px 20px rgba(0, 0, 0, 0.900); border-radius: 20px;"> <div style="position: relative; background: #DC143C; width: 100%; padding:5px;"> <div style="text-align:center; font-size: 36px; margin-top: 15px;margin-left: 26px; font-family: 'Verdana'; line-height: 1.5em;">नमस्ते, <span style="color: #ebe6d8">'''{{safesubst:<noinclude />BASEPAGENAME}}'''ज्यू!</span> तपाईंलाई नयाँ '''{{Uline|c=#ebe6d8|{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|५०,००० लेख प्रतियोगिता}}}}'''मा सामेल हुन हार्दिक निमन्त्रणा गरिन्छ</div> <div style="font-size:20px; color: #c9c6bd; padding: 20px;margin-left: 26px; text-align: center;">सबैभन्दा पहिले, नेपाली विकिपिडियामा योगदान गर्नुभएकोमा धन्यवाद। तपाईंलाई नयाँ ५०,००० लेख प्रतियोगितामा सामेल हुन आमन्त्रित गरिएको छ, एउटा चुनौतीपूर्ण प्रतिस्पर्धा जसले लगभग १७,८०० लेख सिर्जनाहरू गर्ने लक्ष्य राखेको छ। सबै विषयहरूका लेखहरू स्वागत छन्। यदि इच्छुक हुनुहुन्छ भने '''{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|यो पृष्ठमा}}''' सामेल हुनुहोस् र योगदान गर्न सुरु गर्नुहोस्!</div> </div></div> धन्यवाद - [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:१९, ३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:बडा काजी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B2%E0%A5%AD&oldid=1171544 --> == [[गण्डकी प्रदेश]]मा [[User:विमल पाण्डेय|विमल पाण्डेय]]को प्रश्न (०९:२९, १ फेब्रुअरी २०२४) == जनसंख्या 2466427 --[[User:विमल पाण्डेय|विमल पाण्डेय]] ([[User talk:विमल पाण्डेय|कुरा गर्नुहोस्]]) ०९:२९, १ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय) == तपाईको लागी एउटा सम्मान == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[चित्र:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''निरन्तर गतिशील बार्नस्टार''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | निरन्तर लगातार नेपाली विकिपीडियामा मिहिनेतका साथ सम्पादन गरिरहुनुभएकोले तपाईलाई यो स्टार... <span style="color:green;">^:)</span>'''[[user:Learnerktm|लर्नर]]'''<span style="color:red;">^ktm</span> १९:४१, २१ फेब्रुअरी २०२४ (नेपाली समय) |} == [[User:Hemant Ratna|Hemant Ratna]]बाट प्रश्न (१३:१८, १५ अप्रिल २०२४) == पर्वत सर नमस्ते । हजुरले 'डायमण्ड जोशी' पृष्ठमा सन्दर्भ अनुसार कसरी सार्वजनिक रूपमा विश्वमै देखाउने भन्ने विषयमा सल्लाह दिएर कृतार्थ गरिदिनुहुन विनम्र अनुरोध गर्दछु । डायमण्डका लागि प्रशस्त सन्दर्भ सामाग्रीहरू छन् । तपाईँले सुझाव र ज्ञान दिएर मार्गप्रशस्त गरिदिनुहुनेछ भन्ने आशा राखेको छु । --[[User:Hemant Ratna|Hemant Ratna]] ([[User talk:Hemant Ratna|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:१९, १५ अप्रिल २०२४ (नेपाली समय) == प्रमुख_समाचार/उम्मेदवार:२०२४ को अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचन == नमस्कार, [https://ne.wikipedia.org/wiki/विकिपिडिया:प्रमुख_समाचार/उम्मेदवार#सन्_२०२४_को_अमेरिकी_राष्ट्रपतीय_निर्वाचन यस समाचारमा] हजुरको टिप्पणी राख्नुहोला।[[प्रयोगकर्ता:bishaldev100|बिशाल श्रेष्ठ]] <sup> Bishaldev १९:५०, ७ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) == [[User:Ekata123|Ekata123]]बाट प्रश्न (१०:४६, १८ नोभेम्बर २०२४) == hello, how can I possibly create my page? --[[User:Ekata123|Ekata123]] ([[User talk:Ekata123|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:४६, १८ नोभेम्बर २०२४ (नेपाली समय) == Translation request == Hello, पर्वत सुबेदी. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Nepali Wikipedia? Kindest regards, [[User:Moroike|Moroike]] ([[User talk:Moroike|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:१७, २० डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) == [[User:Ekata123|Ekata123]]बाट प्रश्न (११:१२, २६ डिसेम्बर २०२४) == Hello how to create page? --[[User:Ekata123|Ekata123]] ([[User talk:Ekata123|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:१२, २६ डिसेम्बर २०२४ (नेपाली समय) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == भेडिचौर शिवालय मन्दिर == " भेडिचौर शिवालय मन्दिर " यो पेज किन हटाईयो ? [[User:Bbmr|Bbmr]] ([[User talk:Bbmr|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:५४, २२ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) :? [[User:Bbmr|Bbmr]] ([[User talk:Bbmr|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:२९, २९ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) == भेडिचौर, भेडिचौर क्रिकेट ग्राउन्ड == " भेडिचौर शिवालय मन्दिर " हटाएको हुनाले मैले " भेडिचौर " को बारेमा लेख्ने प्रकृया पनि हरायो । अझ भेडिचौर मा रहेको " भेडिचौर क्रिकेट ग्राउन्ड " को बारेमा पनि लेख तयार गरेको थिए । तपाईंले किन हटाउनु भयो । [[User:Bbmr|Bbmr]] ([[User talk:Bbmr|कुरा गर्नुहोस्]]) १०:५७, २२ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) == पहिलेको खप्तड गाविसको बारेमा == सर विकिपीडियामा अङ्ग्रेजीमा रहेको खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्जको‌ लेख खासमा पहिलेको खप्तड गाविसको लेख हुनु पर्ने थियो तर त्यो‌ लेख राष्ट्रिय निकुञ्ज को बारेमा भएछ।मैले त्यो सच्याए तर डिस्प्ले नाम अझै खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज रहेकाले यसलाइ खप्तड मात्र‌ बनाइदिन आग्रह का साथै अनुरोध गर्दछु। [[User:दिलिप कडायत|दिलिप कडायत]] ([[User talk:दिलिप कडायत|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:३२, २२ मार्च २०२५ (नेपाली समय) == नेपाल == [[hi:नेपाल के राष्ट्रपतियों की सूची]] [[hi:नेपाल के उपराष्ट्रपतियों की सूची]] तपाईंले पहिले प्रवेश गर्नुपर्छ। तपाईंको आईपी ठेगानाको सट्टा तपाईंको नाम नेपाल. [[Special:Contributions/2409:40D4:3104:6441:8000:0:0:0|2409:40D4:3104:6441:8000:0:0:0]] ([[User talk:2409:40D4:3104:6441:8000:0:0:0|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:१६, २१ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) : == Nepal == :[[:en:List of presidents of Nepal]] :[[:en:List of Vice Presidents of Nepal]]<nowiki> ~~~</nowiki> [[Special:Contributions/2409:40D4:11FE:13D8:8000:0:0:0|2409:40D4:11FE:13D8:8000:0:0:0]] ([[User talk:2409:40D4:11FE:13D8:8000:0:0:0|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:३७, २२ अप्रिल २०२५ (नेपाली समय) == विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा सहभागी हुने सम्बन्धमा == {{fmbox | image = [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|90px|link=https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A8_%E0%A4%8F%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A5%E0%A4%A8_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%AB]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|80px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा ०५ अगस्ट २०२५ देखि ३१ अगस्ट २०२५ सम्म नारी सम्मानमा समर्पित '''"महिला स्वास्थ तथा स्वच्छता सम्बन्धी जागरूकता"''' नाराको साथ [[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] सञ्चालन भइरहेको छ, सहभागी हुनका लागि सहभागीहरूले '''[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५/सहभागीहरू|यहाँ]]''' आफ्नो नाम दर्ता गर्नको लागि अनुरोध गरिन्छ।<br> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|<span style="color:white">अझ थप जानकारी...</span>]]</span></br></center> }} <!-- Message sent by User:पर्वत सुबेदी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=1300023 --> == विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५ मा सहभागिता == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू!<br /> तपाईंलाई '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५|विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५]]''' मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। नोभेम्बर महिनाभर सञ्चालन हुने अनलाइन सम्पादन–थन प्रतियोगिताको उद्देश्य नेपाली विकिपिडियामा नेपालबाहेकका एसियाली देशहरूको लेख संख्या र गुणस्तर बढाउनु हो। चार वा सोभन्दा बढी योग्य लेख सिर्जना गर्ने सहभागीहरूले विशेष '''डिजिटल बार्नस्टार''' पाउनुहुनेछ। सहभागी हुन [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५/सहभागीहरू|यहाँ क्लिक गर्नुहोस्]]। आउनुहोस्, योगदान गरेर एसियाली विकिपिडिया समुदायबीच मित्रता र सहकार्य बढाऔं! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:४८, २५ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/SampleInvitation&oldid=29506389 --> == बिना छलफल र कारण धेरै पृष्ठ मेटाइएको सम्बन्धमा == नमस्कार पर्वत सुवेदी, हाल तपाईंले धेरै पृष्ठहरू बिना कुनै स्पष्ट कारण वा छलफल मेटाउनु भएको देखिएको छ। साथै, तपाईंले "[[जीवन शाही]]" र "[[युवराज सफल]]" जस्ता पृष्ठहरू पनि छलफल अवधि पूरा नहुँदै मेटाउनुभएको छ। अझ गम्भीर कुरा, तपाईंले ती पृष्ठहरूसँग सम्बन्धित छलफल पृष्ठहरू — "[[विकिपिडिया:मेटाउनु पर्ने लेखहरू/जीवन शाही]]" र "[[विकिपिडिया:मेटाउनु पर्ने लेखहरू/युवराज सफल]]" — समेत मेटाउनुभएको छ। कहिलेकाहीँ तपाईंले "शीमे चिन्हित पृष्ठहरू" भनेर कारण उल्लेख गर्नुभएको पाइन्छ, तर यस्तो कारण अस्पष्ट हुन्छ र समुदायका लागि बुझ्न कठिन हुन्छ। यस्ता कार्यहरूले योगदानकर्ताहरूले गरेका सम्पादन र छलफलहरू नष्ट गर्छन्, जसले उनीहरूको मेहनतलाई वर्जित बनाउँछ र प्रबन्धकको जिम्मेवारी तथा पारदर्शितामा प्रश्न उठाउँछ। विकिपिडियामा प्रबन्धकीय अधिकार समुदायको सहमति र स्पष्ट कारणका आधारमा प्रयोग गर्नुपर्छ। कृपया यस्तो कार्यको कारण स्पष्ट गर्नुहोस् र भविष्यमा पृष्ठ मेटाउँदा अघि छलफल वा कारण उल्लेख गर्नुहोस्। यदि यस्तो व्यवहार निरन्तर दोहोरिन्छ भने, म यो विषय [[विकिपिडिया:प्रबन्धक सूचनापाटी]]मा औपचारिक रूपमा उठाउनेछु। धन्यवाद। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) ०१:५८, ७ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) :मेटाइएका पृष्ठ सामग्री अनुवाद गरेर जस्ताको त्यस्तै राखिएको थियो भने तिनिहरूको नाम पनि अनुवाद नै गरेर राखिएको थियो। जस्तै (थुप्रिएको लाहाँचे) यस्ता शीर्षकहरू थिए। अनि तपाईले भनेका युवराज सफल मैले मेटाएको होइन तपाई झुक्किनु भयो अनि जीवन शाही शीमे चिन्हित थियोे। शीमेको अर्थ तत्कालै मेट्नु हो। [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) ०६:५७, ७ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) ::धन्यवाद जवाफका लागि। मेटाउने विषयमा होइन, तर बिना छलफल वा स्पष्ट कारण पृष्ठहरू मेटाइएकोबारे कुरा गरिएको हो। “शीमे चिन्हित” भनेर उल्लेख गरिएका केही पृष्ठहरू वास्तवमा छलफलको क्रममा थिए। साथै, कृपया मेटाउँदा खाली कारण नछोड्नुहोस् वा “शीमे चिन्हित पृष्ठहरू” मात्रै भनेर उल्लेख नगर्नुहोस्, किनभने यस्तो कारण धेरै अस्पष्ट हुन्छ र समुदायका सदस्यहरूले बुझ्न गाह्रो पर्छ। भविष्यमा मेटाउने कारण स्पष्ट रूपमा लेखिदिनुहोस् ताकि पारदर्शिता रहोस् र सबैले बुझ्न सजिलो होस्। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:१७, ७ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) :::हस् हुन्छ। [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:३५, ७ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) == पृष्ठ किन मेटियो? == पर्वत सुवेदीजी! मैले निर्माण गरेको पत्रकार तथा फोटोपत्रकार टुबल सापकोटासम्बन्धी पेज किन हटाउनु भयो? त्यसमा यथेष्ठ प्रमाण र स्रोतहरू उल्लेख छन्। [[User:Sangam2031|Sangam2031]] ([[User talk:Sangam2031|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:३२, १३ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय) == गम्भीर चेतावनी: प्रबन्धक अधिकारको दुरुपयोग सम्बन्धमा == नमस्कार पर्वत सुवेदी, तपाईंलाई पहिल्यै पृष्ठहरू बिना छलफल वा स्पष्ट कारण मेटाउने सम्बन्धमा चेतावनी दिइएको थियो, तर हालसालै केही चलिरहेको मेपले छलफल पृष्ठहरू — जस्तै [[विकिपिडिया:मेटाउनु पर्ने लेखहरू/सुर्यप्रसाद दुवे]], विमला अर्याल, काशिटार, र एचबि ताम्राकार — र तिनसँग सम्बन्धित मुख्य लेखहरू पनि छलफलको परिणाम नआउँदै मेटिएको देखियो, साथै पुरानो मेपले पृष्ठ [[विकिपिडिया:मेटाउनु पर्ने लेखहरू/प्रकाश न्यौपाने]] पनि मेटिएको छ। यी पृष्ठहरू केवल सामान्य लेख वा उपपृष्ठ होइनन्; यी चलिरहेको वा ऐतिहासिक समुदाय छलफलका पृष्ठहरू हुन्, जसको उद्देश्य पृष्ठ मेट्ने वा राख्ने निर्णयमा पारदर्शिता कायम राख्नु हो। तपाईंले यी पृष्ठहरू र लेखहरू मेट्नु प्रबन्धक अधिकारको स्पष्ट दुरुपयोग हो, जसले विकिपिडियाको नियम, पारदर्शिता र समुदायको विश्वासलाई गम्भीर रूपमा असर गर्छ। यदि यस्तो कार्य निरन्तर दोहोरिए, समुदायले तपाईंको प्रबन्धक अधिकारको समीक्षा गर्न सक्नेछ र तपाईं आफ्नो प्रबन्धक अधिकार गुमाउन सक्नुहुन्छ। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:१८, ४ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) :छलफल समाप्त भएकाहरूलाई मेटाउन मिल्दैन र? [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:५९, ४ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) ::शीमे नीति अन्तर्गत छलफल समाप्त भएपछि मेट्न नमिल्ने व्यवस्था छ कि छैन। मैले भेटिन त्यहाँ। [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:०३, ४ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) :::तपाईंले शीमे नीतिसँग सम्बन्धित कुरा गर्नुभएको देखियो, तर यो यहाँ लागू हुँदैन। शीमे नीति केवल स्प्याम, टेस्ट पृष्ठ वा स्पष्ट रूपमा मेट्न मिल्ने पृष्ठहरूका लागि हो। यी पृष्ठहरू भने पुराना वा हालसालैको AfD/समुदाय छलफल पृष्ठहरू हुन्, जसको उद्देश्य निर्णय र छलफलको पारदर्शिता कायम राख्नु हो। त्यसैले, यी पृष्ठहरू मेट्न हुँदैन। :::धन्यवाद। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:२१, ४ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) ::::हामी लेखहरू मेट्छौं, छलफल पृष्ठहरू होइन। AfD वा अन्य समुदाय छलफल पृष्ठहरू सधैं राखिन्छन्, पारदर्शिता र अभिलेखको लागि। [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:२३, ४ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) ::::फेरि त्यही शीर्षक राखेको पृष्ठ बन्ने जोखिमलाई मध्यजनर गर्दै छलफल भई मेटिएका पृष्ठहरूलाई छुट्टै अभिलेख बनाएर राखौँ। [[User:पर्वत सुवेदी|पर्वत सुवेदी]] ([[User talk:पर्वत सुवेदी|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:२७, ४ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) == विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५: पुरस्कार सूचना == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]] नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू! [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५|विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५]] मा तपाईंको सक्रिय सहभागिताको लागि धन्यवाद! तपाईंले ४ वा सोभन्दा बढी अङ्क प्राप्त गर्नुभएको छ। यसका कारण तपाईं स्वर्ण पुरस्कारको लागि योग्य हुनुभएको छ र भौतिक पोस्टकार्ड प्राप्त गर्नुहुनेछ। पोस्टकार्ड प्राप्त गर्न कृपया तलको गुगल फारम भरी आफ्नो विवरण पठाउनुहोस्:<br> https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfVgwFY9iyox7OHvmBJPiyy-DlPENuYQfcdzsaghgiNdVfGhQ/viewform धन्यवाद [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:४३, १० डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय) == अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६ == नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू! तपाईंलाई [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। यो ३-हप्ते अभियान (२३ मार्च – १३ अप्रिल २०२६) मार्फत नेपाली विकिपिडियामा अत्यावश्यक लेखहरू सुधार र विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यस अभियानमा सहभागी भई तपाईंले: * विकिपिडियामा सम्पादन गर्ने सीप विकास गर्न सक्नुहुन्छ * लेखहरू सुधार, अनुवाद तथा नयाँ लेख सिर्जना गर्न सक्नुहुन्छ * नेपाली विकिपिडियामा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्नुहुन्छ उत्कृष्ट योगदानकर्ताहरूलाई [https://diff.wikimedia.org/ Diff] (विकिमिडिया समुदाय ब्लग) मार्फत विशेष पहिचान दिइनेछ। प्रति हप्ता २–५ घण्टा समय दिएर पनि तपाईं सहभागी हुन सक्नुहुन्छ। सहभागी हुन र थप जानकारीका लागि कृपया [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अभियान पृष्ठ हेर्नुहोस्]]। धन्यवाद! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:३६, २३ मार्च २०२६ (नेपाली समय) (This message was sent to [[:प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Saroj@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj/MassMessage&oldid=1347853 --> == [[User:HumanShiva|HumanShiva]]बाट प्रश्न (०४:४१, ७ अप्रिल २०२६) == कसो कसो गर्नुपर्छ ? --[[User:HumanShiva|HumanShiva]] ([[User talk:HumanShiva|कुरा गर्नुहोस्]]) ०४:४१, ७ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) == Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner. [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026. * You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]] * '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST''' With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply. For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page. Warm regards, <br> on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team ''This message was sent with [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) on ००:१५, १२ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय)'' </div> <!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ०१:५१, २९ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) </div> (This message was sent to [[:प्रयोगकर्ता वार्ता:पर्वत सुबेदी]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == ज्याबल नामको पृष्ठ मेटाउनुको कारण == नमस्कार पर्वत सुवेदी ज्यु, मैले “ज्याबल” सम्बन्धी पृष्ठ बनाएको थिएँ। पछि हेर्दा अर्को पृष्ठ “सरल यन्त्र” मा सारिएको रहेछ। मेरो विचारमा “ज्याबल” आफैमा एउटा छुट्टै शैक्षिक शब्द भएकाले यसको आफ्नै पृष्ठ हुन सक्ने देखिन्छ। सम्भव भएमा कृपया यसलाई सार्नुको कारण स्पष्ट गरिदिनु मेरो अनुरोध छ। यिनीहरूको अङ्ग्रेजी शब्दहरू पनि भिन्न छन्, “ज्याबल” भनेको "Tool" र “सरल यन्त्र” भनेको "Simple machine"। धन्यवाद। [[User:Srsh101|Srsh101]] ([[User talk:Srsh101|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:४५, २६ मे २०२६ (नेपाली समय) == Wikipedia Asian Month 2025 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|500px]] [[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group </div></div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=30642887 --> == Congratulations to the Top Global Winners of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, The Feminism and Folklore International Organizing Team is pleased to announce and congratulate the '''Top Global Winners of Feminism and Folklore 2026'''. Your contributions have played a significant role in documenting and improving content related to women, gender, culture, oral traditions, and folklore across Wikimedia projects. Through your dedication and commitment, you have helped expand free knowledge and improve the representation of diverse cultural narratives from around the world. === Appreciation Form === As a token of appreciation, all Top Global Winners are requested to complete the following form on or before '''22 June 2026'''. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdSdw0KMLg-1WLcD9E2TKqd_jlON8udTj4suyy6s5fPJ9DqYA/viewform?usp=dialog here]''' ; Deadline : 22 June 2026 Please ensure that the submitted information is accurate and complete to facilitate the appreciation process. === Thank you === We extend our sincere gratitude for your outstanding contributions to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts continue to strengthen the Wikimedia movement's mission of sharing free and inclusive knowledge with the world. Congratulations once again on your achievement, and thank you for being a valued part of the global Feminism and Folklore community. — ''Feminism and Folklore International Organizing Team'' </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:३९, ७ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30649262 --> == Congratulations to the Local Winners of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, The Feminism and Folklore International Organizing Team is pleased to congratulate the Local Winners of '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Local Winners are participants who achieved top rankings within their respective language communities through their valuable contributions to documenting folklore, women's history, culture, traditions, and related knowledge on Wikimedia projects in their local languages. Your efforts have helped enrich Wikimedia content, preserve cultural heritage, and improve the representation of diverse communities and knowledge systems across the movement. We sincerely appreciate your dedication and contribution to the success of the campaign. === Appreciation Form === As a token of appreciation to receive prizes, all Local Winners are requested to complete the following form by '''22 June 2026'''. '''Form link''' - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdGU7vkzANkB8P1k2X-NPwOwqBoTZafzgUZ-23wnVCeW2cj3g/viewform here] ; Deadline : 22 June 2026 Please ensure that all information provided in the form is accurate and complete. This information will be used for the appreciation process. === Thank you === We extend our heartfelt thanks to all Local Winners for their outstanding contributions and continued support of free knowledge. Your work has strengthened local-language content and helped make knowledge about folklore and women more accessible to communities around the world. Congratulations once again on your achievement. —''Feminism and Folklore International Organizing Team'' </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २३:१०, ७ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30649454 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:१६, १८ जुन २०२६ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> == डायमण्ड जोशी पृष्ठको सुरक्षा हटाउने (Unprotect) अनुरोध == आदरणीय प्रशासक पर्वत सुवेदी ज्यू, नमस्ते। 'डायमण्ड जोशी' नामको पृष्ठ पटकपटक सिर्जना/मेटाउने क्रममा सृजना रोक्का (Salt/Protect) गरिएको रहेछ। विकिपिडियाको नीति र प्रक्रियाबारे पूर्ण जानकारी नभएकाले पहिले त्रुटि हुन गएको थियो। भविष्यमा यदि विकिपिडियाको उल्लेखनीयता (Notability) र स्रोतको मापदण्ड पुग्ने गरी योग्य लेख तयार भएमा पुनः समस्या वा झन्झट नहोस् भन्नका लागि यस पृष्ठको सुरक्षा हटाइदिनुहुन (Unprotect गरिदिनुहुन) हार्दिक अनुरोध गर्दछु। विकिपिडियाका नियमहरू पालना गर्दै योग्य सामग्री मात्र प्रकाशन गरिने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछु। धन्यवाद! [[User:Prahlad Nepal|Prahlad Nepal]] ([[User talk:Prahlad Nepal|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:५५, ६ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) s4k48kf7zl69d524286ywngjdl9q1r3 0 97668 1368522 1366809 2026-08-06T09:04:04Z Bishaldev100 28807 /* हालका स्थायी सदस्य राष्ट्रहरू */ 1368522 wikitext text/x-wiki [[चित्र:UNSC P5.PNG|right|upright=1.8|thumb|संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदका स्थायी सदस्यहरू]] '''संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद'''मा [[चीन]] (पूर्व गणतन्त्र चीन) [[रुस]], फ्रान्स, संयुक्त अधिराज्य, संयुक्त राज्य अमेरिका स्थायी सदस्यहरू हुन्। यी देशहरू [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोश्रो विश्व युद्ध]]मा मित्र राष्ट्र र विजयी पक्ष थिए। यी सबै आणविक हतियार सम्पन्न राष्ट्र हुन्। [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्|संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद]]मा कुल १५ राष्ट्र हुन्छन्। ती मध्ये मात्र ५ स्थायी सदस्यलाई [[भिटो|भिटो अधिकार]] ([[भिटो|निषेधाधिकार]])हुन्छ, जसले परिषदको जुनसुकै मुद्धालाई रोक्न सक्छ। == हालका स्थायी सदस्य राष्ट्रहरू== संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषदको हाल कायम रहेका स्थायी सदस्यहरूको तालिका यसअनुसार छ: {| class="wikitable" width=100% |- " ! width=12% | देश ! width=28% | हालको राष्ट्र प्रतिनिधित्व ! width=30% | पूर्व राष्ट्र प्रतिनिधित्व ! width=15% | हालको कार्यकारी नेता ! width=15% | [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घको स्थायी प्रतिनिधि|हालको प्रतिनिधि]] (२०२२ जनवरी) |- |style="background:#EAECF0"| {{flag|चीन}} |{{flag|जनवादी गणतन्त्र चीन}} |{{flagdeco|Republic of China}} [[ताइवान|गणतन्त्र चीन]] (१९४५-१९७१) |राष्ट्रपति : [[सि जिनपिङ]]<br />Premier: [[लि कच्याङ]]{{efn|name=PRC|चीनको [[सरकार प्रमुख]] कानुनतः[[जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] हुन्छ, यस पदमा हाल लि खच्याङ छन्। [[जनवादी गणतन्त्र चीनका राष्ट्रपतिहरूको सूची|चीनको राष्ट्रपति]]को पद एक [[आलंकारिक पद]] हो, तर [[चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिव]] (वास्तविक नेता) ले नै यो पद लिने गरेका छन्। हालका [[जनवादी गणतन्त्र चीनका सर्वोच्च नेता|सर्वोच्च नेता]] राष्ट्रपति सि जिनफिङ हुन्।}} |[[:en:Zhang_Jun_(ambassador)|Zhang Jun]]<ref>{{cite web|url=http://chnun.chinamission.org.cn/eng/dbtxx/czdbzjds/|title=Ambassador Zhang Jun, PR|website=chnun.chinamission.org.cn|access-date=6 May 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200326161942/http://chnun.chinamission.org.cn/eng/dbtxx/czdbzjds/ |date=26 March 2020 }}</ref> |- |style="background:#EAECF0"|{{flag|फ्रान्स}} |{{flagdeco|France}} [[फ्रान्सेली पाँचौ गणतन्त्र]] |{{flagdeco|France|1794}} [[फ्रान्सेली गणतन्त्रको अस्थायी सरकार]] (१९४५-१९४६)<br />{{flag|फ्रान्सेली चौथौ गणतन्त्र}} (१९४६–१९५८) | राष्ट्रपति : [[एमानुएल माक्रोँ]]<br />प्रधानमन्त्री: [[:en:Jean_Castex|Jean Castex]] |[[:en:Nicolas_de_Rivière|Nicolas de Rivière]]<ref>{{cite web|url=https://onu.delegfrance.org/Nicolas-de-Riviere-8617|title=Nicolas de Rivière|website=France ONU|language=en|access-date=6 May 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191030235557/https://onu.delegfrance.org/Nicolas-de-Riviere-8617 |date=30 October 2019 }}</ref> |- |style="background:#EAECF0"|{{flag|रुस}} |{{flagdeco|रुस}} [[रुस|रुसी महासङ्घ]] |{{flag|सोभियत सङ्घ}} (१९४१-१९९१) | [[रुसको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]: [[भ्लादिमिर पुतिन|भ्लादिमिर पुटिन]]<br />प्रधानमन्त्री : [[मिखाइल मिसुस्तिन]] |[[:en:Vasily_Nebenzya|Vasily Nebenzya]]<ref>{{cite web|url=https://russiaun.ru/ru/permanent_mission/struktura|title=Постоянное представительство Российской Федерации при ООН|website=russiaun.ru|access-date=6 May 2020}}</ref> |- |style="background:#EAECF0"|{{flag|संयुक्त अधिराज्य}} |{{flag|ग्रेट ब्रिटेन र उत्तरी आयरल्यान्डको संयुक्त अधिराज्य}} |N/A | राजश्री [[चार्ल्स तृतीय]]<br />[[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]: [[एन्डी बर्नहम]] |[[:en:Barbara_Woodward|Barbara Woodward]]<ref>{{cite web|url=https://www.gov.uk/government/people/barbara-woodward|title=Barbara Woodward DCMG|website=GOV.UK|language=en|access-date=9 December 2020}}</ref> |- |style="background:#EAECF0"|{{flag|संयुक्त राज्य}} |{{flag|संयुक्त राज्य अमेरिका}} |N/A | राष्ट्रपति: [[डोनाल्ड ट्रम्प]] |[[:en:Linda_Thomas-Greenfield|Linda Thomas-Greenfield]]<ref>{{cite web|url=https://usun.usmission.gov/our-leaders/our-ambassador/|title=Ambassador Linda Thomas-Greenfield|website=usun.usmission.gov|language=en|access-date=26 February 2021}}</ref> |} == विस्तार == [[चित्र:G4_Nations.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/चित्र:G4_Nations.svg|right|thumb|जी फो (जी-४) : [[ब्राजिल]], [[जर्मनी]], [[भारत]] र [[जापान]]]] '''सुरक्षा परिषद'''मा नयाँ स्थायी सदस्य थप्न प्रस्ताव भइरहेको छ। यसमा [[ब्राजिल]], [[जर्मनी]], [[भारत]] र [[जापान]]लाई प्रत्यासीको रुपमा हेरिन्छ। यी चार देशको समूहलाई जी फो (जी-४) को नामले चिनिन्छ, उनीहरूले एक अर्काको स्थायी सदस्यको दाबेदारीलाई समर्थन गर्ने गर्छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/world/india-pushes-the-envelope-at-g4-summit-pm-modi-tells-unsc-to-make-space-for-largest-democracies-2446526.html|title=India pushes the envelope at G4 Summit: PM Modi tells UNSC to make space for largest democracies|last=Sharma|first=Rajeev|date=27 September 2015|work=First Post|access-date=20 October 2015}}</ref> [[चित्र:Uniting_for_Consensus_core.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/चित्र:Uniting_for_Consensus_core.png|thumb|300x300px|"कफी क्लब" भनिने देश]] संयुक्त राष्ट्र सङ्घ सुरक्षा परिषदको यो सुधारको प्रस्तावलाई "कफी क्लब" भनिने देशको समूहले बिरोध गर्ने गरेका छन्। यो समूहमा जी फो (जी-४) राष्ट्रका क्षेत्रीय प्रतिद्वन्दी तथा आर्थिक प्रतिस्पर्धी राष्ट्र छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.globalpolicy.org/component/content/article/200/41204.html|title=Players and Proposals in the Security Council Debate|date=3 July 2005|publisher=[[Global Policy Forum]]|author=Ayca Ariyoruk|access-date=3 November 2011}}</ref> यो समूहमा [[इटाली]] र [[स्पेन]] ([[जर्मनी]]को विपक्षमा), [[मेक्सिको]] [[कोलोम्बिया|कोलम्बिया]] र [[अर्जेन्टिना]] (ब्राजिलको विपक्ष), [[पाकिस्तान]] (भारतको बिपक्षी) र [[दक्षिण कोरिया]] (जापानको विपक्षी) रहेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.iai.it/pdf/DocIAI/iaiwp1112.pdf|title=The European Union and the Reform of the UN Security Council: Toward a New Regionalism?|date=May 2011|publisher=[[Istituto Affari Internazionali]]|author=Nicoletta Pirozzi; Natalino Ronzitti|access-date=3 November 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819023442/http://www.iai.it/it/pdf/DocIAI/iaiwp1112.pdf |date=19 August 2017 }}</ref> यस बाहेक [[टर्की]], [[इन्डोनेसिया]] र अन्य पनि यो समूहमा छन्। १९९२ यता यी देशहरूले अर्ध-स्थायी सदस्य प्रस्ताव गर्न वा अस्थायी सदस्यको सङ्ख्या बढाउन माग गर्ने गरेका छन्। == टिप्पणीहरू == === पद टिप्पणीहरू === {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद}} [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू]] n14xgr3s0kx9iqvurz4stt8wq7fwtmw 0 98069 1368501 1364746 2026-08-06T04:40:54Z ~2026-43138-08 80155 /* वेब सिरिज */ 1368501 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler |name=कोल्बी डेनियल लोपेज |image=Seth Rollins2 in September 2016.jpg |caption=मे २०१६ मा रोलिन्स |names=जिक्स<ref name=OWOW/><br>'''सेथ रोलिन्स'''<br>तेज द डिस्ट्रोयर<ref name=OWOW/><br>टाइलर ब्याक<ref name=OWOW/> |height={{height|ft=6|in=1}}<ref name=WWEprofile>{{cite web|title=सेथ रोलिन्स|url=http://www.wwe.com/superstars/seth-rollins|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]|accessdate=April 12, 2018}}</ref> |weight={{convert|217|lb|kg|abbr=on}}<ref name=WWEprofile/> |birth_name=कोल्बी डेनियल लोपेज |birth_date={{birth date and age|1986|5|28}} |birth_place=बफ्यालो, आयोवा, अमेरिका |resides=डेभेनपोर्ट, आयोवा, अमेरिका |billed=डेभेनपोर्ट, आयोवा<ref name=WWEprofile/> |trainer=डेनी डेनीयल्स<ref name=OWOW/> |debut=२००५<ref name="ROHroster">{{cite web|url=http://www.rohwrestling.com/tylerblack.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100509020631/http://www.rohwrestling.com/tylerblack.php|title=टाइलर ब्ल्याकको प्रफाइल|archivedate=May 9, 2010|accessdate=April 5, 2010|publisher=रिङ अफ अनर}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509020631/http://www.rohwrestling.com/tylerblack.php |date=May 9, 2010 }}</ref> }} '''कोल्बी डेनियल लोपेज'''<ref name=OWOW>{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/s/seth-rollins/|title=सेथ रोलिन्स|accessdate=August 9, 2010|publisher=अनलाइन वर्ल्ड अफ रेस्लिङ}}</ref> (जन्म मे २८, १९८६) एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] व्यावसायिक [[कुस्ती]] खेलाडी र [[अभिनेता]] हुन्। उनी हाल डब्ल्युडब्ल्युईको [[डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन|स्म्याकडाउन]]मा कार्यरत छन् जहाँ उनी '''सेथ रोलिन्स''' नामले कुस्ती खेल्ने गर्छन्। उनले [[जोन मोक्सली|डिन एम्ब्रोज]] र [[रोमन रेन्ज]]सँगै द सिल्डको रूपमा [[डब्ल्युडब्ल्युई]]मा पर्दापण गरेका थिए। उनी डिन एम्ब्रोज (२), रोमन रेन्ज (१) र जेसन जोडनको (१) र ब्रन स्ट्रोम्यानसँग (१) ५ पटक ट्याग टिम विजेता पनि भएका छन्। लोपेजले डब्ल्युडब्ल्युईमा आउनुभन्दा अगाडि टाइलर ब्ल्याक नामले कुस्ती खेल्ने गरेका थिए। उनले रिङ अफ अनरमा आफ्नो व्यावसायिक कुस्ती खेलजीवन आधिकारिक रूपमा सुरु गरेका थिए जहाँ उनी एक पटक आरओएच विश्व विजेता र जिमी ज्याकब्ससँग दुई पटक आरओएच विश्व ट्याग टिम विजेता बनेका थिए। त्यसै गरी उनी सन् २००९ सरभाइबल अफ द फिटेस्टको पनि विजेता बनेका थिए। उनले आरओएच रेस्लिङ लगायत फुल इम्प्याक्ट प्रोमा पनि कुस्ती खेलेका छन् जहाँ उनी एक पटक एफआइपी विश्व ह्याभिवेट विजेता बनेका थिए। लोपेजले प्रो रेस्लिङ गोरिल्लामा पनि कुस्ती खेलेका थिए जहाँ उनी एक पटक जिम्मी ज्याकफसँग पिडब्ल्युजी विश्व ट्याग टिम विजेता बनेका थिए। सन् २०१० मा डब्ल्युडब्ल्युईमा हस्ताक्षर गरेपछि लोपेज सुरुवाती चरणमा डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्र फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङमा कुस्ती खेलेका थिए जहाँ उनले आफ्नो नाम सेथ रोलिन्स परिवर्तन गरेका थिए र त्यसपछि रोलिन्स पहिलो पटक आयोजना गरिएको एफसीडब्ल्यु ग्रान्ड स्ल्याम विजेता बन्न सफल भएका थिए। सन् २०११ मा एफसिडब्ल्यु एनएक्सटीमा परिवर्तन भएपछि रोलिन्सले प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमा जिन्दर महललाई हराउँदै एनएक्सटीकै सबैभन्दा पहिलो विजेता बन्न सफल भएका थिए। रोलिन्सले सन् २०१२ मा द सिल्डको रूपमा डब्ल्युडब्ल्युईको मुख्य कार्यक्षेत्रमा [[जोन मोक्सली|डिन एम्ब्रोज]] र रोमन रेन्जसँग पदार्पण गरेका थिए। एम्ब्रोजले डब्ल्युडब्ल्युईको प्रमुख कार्यक्षेत्रमा समूहमै हुँदा [[रोमन रेन्ज]]सँगै डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ट्याग टिम विजेता बनेका थिए। सन् २०१४ मा द सिल्डको विघटन भएपछि रोलिन्सले दुई पटक डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता, दुई पटक अन्तरमहादेशीय विजेता, एक पटक संयुक्त राज्य विजेता, चार पटक ट्याग टिम विजेता (रोमन रेन्ज, डिन एम्ब्रोज र जेसन जोर्डन), एक पटक युनिभर्सल विजेता, २०१४ मनी इन द ब्याङ्क, २०१५ का उत्कृष्ट खेलाडी, २९औं ट्रिपल क्राउन विजेता र १८ औँ ग्र्यान्ड स्ल्याम विजेता बन्न सफल भएका थिए। रोलिन्स डब्ल्युडब्ल्युईको विभिन्न वार्षिक कार्यक्रम र आवरण पृष्ठमा देखा परेका छन् जसमा [[रेसलमेनिया]] ३१ पनि समावेश छ। डब्ल्युडब्ल्युई र अन्य विभिन्न कुस्ती क्षेत्रका खेलाडी स्टिङले रोलिन्ससँग आफ्नो कार्यकालको अन्तिम खेल खेलेका थिए र उनले रोलिन्सलाई डब्ल्युडब्ल्युईकै सबैभन्दा उत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा हेरेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/sting-interviewed-about-night-of-champions-injuries-27958909|title=स्टिङको डब्ल्युडब्ल्युईमा अन्तिम खेल|last=एड्किन्स|first=जर्ज|date=September 23, 2015|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=September 25, 2015|deadurl=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925134424/http://www.wwe.com/inside/sting-interviewed-about-night-of-champions-injuries-27958909|archivedate=September 25, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925134424/http://www.wwe.com/inside/sting-interviewed-about-night-of-champions-injuries-27958909 |date=September 25, 2015 }}</ref> ==बाल्यकाल== कोल्बि डेनियल्स लोपेज सन् १९८६ मे २८ मा बफ्यालो, [[आयोवा]]मा जन्मिएका थिए। उनको पुर्खाहरू [[आर्मेनिया|अर्मेनिया]], [[जर्मनी]] र [[गणतन्त्र आयरल्यान्ड|आयरल्यान्ड]]का थिए।<ref name="chicago">{{cite web|url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/celebrity/ct-seth-rollins-wwe-jon-stewart-20151012-column.html|title=अन्तरबार्ता: डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स|publisher=द सिकागो ट्रबुन|author=गोमेज, लुइस|date=2015-10-12|accessdate=2015-10-12}}</ref><ref name="Asbarez">{{cite web|url=http://asbarez.com/133945/armenian-wrestler-named-as-new-wwe-champion/|title=अर्मेनियाका रेस्लिङ डब्ल्युडब्ल्युई विजेता|date=April 10, 2015|publisher=अरबार्ज|accessdate=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160928051621/http://asbarez.com/133945/armenian-wrestler-named-as-new-wwe-champion/ |date=September 28, 2016 }}</ref><ref name="AOW">{{cite web |url=http://www.digitalcolt.com/node/9 |title=द आर्ट अफ रेस्लिङ: ८ शृङ्खला – सेथ रोलिन्स |date=September 23, 2011 |publisher=कोल्ट कोबाना |accessdate=November 9, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141110072403/http://www.digitalcolt.com/node/9 |archivedate=November 10, 2014 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110072403/http://www.digitalcolt.com/node/9 |date=November 10, 2014 }}</ref> उनको थर लोपेज मेक्सिको-अमेरिकी बुवाबाट आएको हो। लोपेज आफ्नो किशोर अवस्थामा रक सङ्गीतको ठूलो समर्थक थिए।<ref name="tattoo">{{cite web|accessdate=May 16, 2017|url=http://www.wwe.com/videos/seth-rollins-tells-the-stories-behind-his-tattoos-superstar-ink|format=भिडियो|time=|publicationdate=August 29, 2015|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|first=कोरी|last=ग्रेभ्स|authorlink=|title=सेथ रोलिन्सले आफ्नो ज्यानको ट्याट्युको बारेमा बताएका छन्}}</ref> उनको अहिलेको कुस्ती खेलको नाम ब्ल्याक फ्ल्यागका साङ्गितिक समूहका पुर्व सदस्य ह्यारी रोलिन्सबाट आएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.fayobserver.com/living/wwe-smackdown-comes-to-the-crown-coliseum-july/article_a3e759a9-2809-5cae-8df6-b6d6d6600531.html|website=द भिल अवजर्भर|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन|publicationdate=July 11, 2014|first=सारा|last=क्याम्बेल|accessdate=June 8, 2016|deadurl=no|archivedate=May 16, 2017|archiveurl=https://archive.is/20170516041136/http://www.fayobserver.com/a3e759a9-2809-5cae-8df6-b6d6d6600531.html|df=}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20170516041136/http://www.fayobserver.com/a3e759a9-2809-5cae-8df6-b6d6d6600531.html |date=May 16, 2017 }}</ref> ==कुस्ती कार्यकाल== === स्वतन्त्र सर्किट (सन् २००५–२००९) === लोपेजले सन् २००५ मा स्कट कन्ट्री रेस्लिङमा पर्दापण गरेका थिए साथै उनले आयान रोटेन्सको इन्डिपेन्डेन्ट सर्किटमा सङ्घ मध्य-दक्षिणमा पनि आफ्नो कार्यकाल सुरु गरेका थिए। २३ सेप्टेम्बर २००५ महमुद, इन्डियानामा आयोजना गरिएको टेड पेटी प्रतिस्पर्धामा रोलिन्सले साल थोमस्लीलाई हराउँदै प्रतिस्पर्धामा सेमिफाइनलमा प्रवेश गरेका थिए, तर उनी म्याट साइडेलसँग हार खाँदै प्रतिस्पर्धाबाट बाहिरिएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://thecubsfan.com/guest/jgagne/20050923iwams.htm|title=आइडब्ल्युए नतिजा ०९/२३/०५|last=गेग्न|first=जो|date=September 23, 2005|publisher=कब्स फ्यान डटकम}}</ref> लोपेज पछि एससिडब्ल्यु ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप जित्न सफल भए र त्यस उपाधिलाई उनले रङ्ग छरेर कालो बनाउँदै एससिडब्ल्युमा अब कालो युग छाउनेछ भन्दै सबैलाई जानकारी गराएका थिए। लोपेजले त्यसपछि एनडब्ल्युए मध्यपश्चिम रेस्लिङमा आफूलाई आवद्ध गराए र त्यहाँ उनले मेर्क ब्रेभसँग साझेदारी गर्दै एक टोली गठन गरे। लोपेज र ब्रेभको जोडि गठन भएको केही दिनपछि नै उनीहरूले एनडब्ल्युए ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भए।<ref>{{cite web|url=http://nwa-wildside.com/news/viewnews.cgi?category=all&id=1139923318|title=एनडब्ल्युए रेस्लिङ नतिजा: २००६|last=बेहरिन्स|first=बिल|date=February 14, 2006|publisher=एनडब्ल्युए वाइल्डसाइड|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212145726/http://nwa-wildside.com/news/viewnews.cgi?category=all&id=1139923318|archivedate=December 12, 2007|df=mdy-all}}</ref> उक्त टोलीले आफ्नो उपाधि सफलतापुर्ण रायन बोज र ड्यानी ड्यानीएल्स, ब्रेट वेन र हाइप गोटी, जेसन रेन्ज र मार्को कोर्डाभा लगायत अन्य थुप्रै टोलीसँग उपाधिको लागि सामना गर्दै उनीहरूले उक्त उपाधि बचाउन सफल भएका थिए। त्यसपछि ब्ल्याकले एरिक प्रिस्ट र एजे स्टाएल्ससँग एकल कुस्ती खेल्नु परेको थियो। [[File:TylerBlack.jpg|thumb|upright|२००८ डिसेम्बरमा ब्ल्याक]] उनी टोटल नन स्टप एक्सन रेस्लिङमा (टिएनए) पनि कुस्ती खेलेका थिए जहाँ उनको जेफ लक्सन साथी थिए। उनीहरूको जोडि ल्याटिन अमेरिका एक्सचेन्ज (होमीसाएड र हर्नान्डेज) सँग २००६ अक्टोबरमा हारेको थियोे।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2006/10/06/1963914.html|title=डम्प्याक्ट|last=सोकोल|first=क्रिस|date=October 6, 2006|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडिएन अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> २५ मे २००७ मा ब्ल्याक र उनका साथी मेर्क ब्रेभको खेल फुल इम्प्याक प्रो रेस्लिङका ट्याग टिम विजेता द ब्रिस्को ब्रदरस्सँग भएको थियो भने उक्त खेलमा ब्ल्याकका साथी ब्रेभको खेलको बीचमै खुट्टामा चोट लागेपछि उनीलाई त्यहाँबाट अस्पताल पुर्‍याइएको थियो र उनले कुस्ती खेलबाटै अवकास लिनु परेको थियो (ब्रेभ सन् २०१२ मा पुन खेलमा पर्किएका थिए)।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2006/10/06/1963914.html|title=इम्प्याक्टमा एरिक|last=सकोल|first=क्रिस|date=October 6, 2006|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडिएन अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> उक्त घटना पछि ब्ल्याकले आफ्नो एकल कुस्ती जीवन सुरु गरेका थिए र उनी एफआइपी रेस्लिङ छाड्दै प्रो रेस्लिङ गोरिल्लामा आवद्ध भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.insidepulse.com/articles/69532/2007/08/09/fip-headlines.html|title=एफआइपी नतिजा: द ब्रिसकोफ विरुद्ध ब्ल्याक र ब्रेभ|author=एरन|date=August 9, 2007|publisher=इनसाइड पल्स|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212141408/http://www.insidepulse.com/articles/69532/2007/08/09/fip-headlines.html|archivedate=December 12, 2007|df=mdy-all}}</ref> जुन १० मा भएको खेलमा उनले जोय रायनलाई हराएका थिए र जुन १६ मा भएको खेलमा उनले ड्यानी डेनिएल्सलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.prowrestlingguerrilla.com/results/2007/show0072.html|title=रोगर डर्न नाइट|date=June 10, 2007|accessdate=August 9, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ गोरिल्ला}}</ref> पिडब्ल्युजीमा छँदा उनी जिम्मी ज्याकफसँग साझेदारी गर्दै एक टोली गठन गरेका थिए र ६ जुन २००८ मा उक्त जोडिले पुडब्ल्युजी ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएका थिए जहाँ उनीहरूले रोड्रिक स्ट्रङ र एल जेनेरिकोको जोडिलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.lordsofpain.net/news/2007/articles/1182008359.php|title=शटर्डे इन्डि रेस्लिङ नतिजा|last=फेरेल|first=इरोल लेगी|date=June 16, 2007|publisher=लड्स अफ पेन|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071108213703/http://www.lordsofpain.net/news/2007/articles/1182008359.php|archivedate=November 8, 2007|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071108213703/http://www.lordsofpain.net/news/2007/articles/1182008359.php |date=November 8, 2007 }}</ref> २० डिसेम्बर मा आयोजना भएको एफआइपीको एक कार्यक्रममा ब्ल्याकले गो सोभोकिलाई हराउँदै एफआइपी विश्व ह्याभवेट च्याम्पियनसिप जितेका थिए।<ref name="PWGtag">{{cite web|url=http://www.prowrestlingguerrilla.com/results/world_tag_team_champion/index.html|title=प्रो रेस्लिङ गोरिल्ला विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|accessdate=August 9, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ गोरिल्ला}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prowrestlingguerrilla.com/results/world_tag_team_champion/champion021.html|title=एज अफ द फल (टाइलर ब्ल्याक र जिम्मी ज्याकफ)|date=July 6, 2008|accessdate=August 9, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ गोरिल्ला}}</ref> ब्ल्याक खेल खेल्न नसकेपछि २ मे २००९ मा डेभी रिचर्डलाई एफआइपी विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप हस्तान्तरण गरएको थियो।<ref name="FIPworld">{{cite web |url=http://www.fullimpactpro.com/history/heavyweighthistory.htm |title=उपाधि इतिहास: एफआइपी विश्व विजेता |accessdate=August 9, 2010 |publisher=फुल इम्प्याक्ट प्रो |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006160130/http://fullimpactpro.com/history/heavyweighthistory.htm |archivedate=October 6, 2010 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006160130/http://fullimpactpro.com/history/heavyweighthistory.htm |date=October 6, 2010 }}</ref> === रिङ अफ अनर === ==== द एज अफ द फल (सन् २००७–२००९) ==== [[File:Jimmy Jacobs and Tyler Black.jpg|thumb|left|upright|ब्ल्याक बाँया ज्याफ दाँया]] ब्ल्याकले सन् २००७ रिङ अफ अनरमा जिम्मी ज्याकफ र निक्रो बुचरसँग मिल्दै पर्दापण गरेका थिए जहाँ उनीहरूले ब्रिस्को ब्रदरस्लाई आक्रमण गरेका थिए र जे ब्रिस्कोलाई जोरिले झुन्डाइदिएका थिए। उक्त आक्रमण पछि त्यस टोलीले आफ्नो समूहको नाम ''द एज अफ द फल'' राखेका थिए। त्यस घटना विवादास्पक भएका कारणले आरओएचले उक्त घटनाको भिडियो मेटाउने निर्णय गरेको थियो तर आरओएचका समर्थकले त्यस भिडियोलाई पर्ण सार्वजनिक गर्न सुझाव दिएका थिए। त्यस खेलमा खिचिएको भिडियो दर्शकहरूको मागका कारण १५ सेप्टेम्बरमा आरओएचले पुन प्रसारण गरेको थियो। त्यसपछिको ओर्को हप्ताको कार्यक्रममा ब्ल्याकको सामना ज्याक इभान्ससँग एक डार्क म्याचमा भएको थियो भने ब्ल्याकका साथी ज्याकफ र बुचरको अवरोधका कारण इभान्सका साथिहरू आइसिर एयरबर्न पनि आएका थियो र उक्त खेलमा कोहिपनि विजेता बनेनन्।<ref>{{cite web|url=http://www.thedailysuplex.com/index.html?nid=709|title=आरओएच नतिजा|last=थोपस|first=ब्रायन|date=September 17, 2004|publisher=द डेली सुप्लोक्स|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215044731/http://www.thedailysuplex.com/index.html?nid=709|archivedate=December 15, 2007|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215044731/http://www.thedailysuplex.com/index.html?nid=709 |date=December 15, 2007 }}</ref> उक्त खेलको एक हप्ता पछि ६-पुरुष ट्याग टिम खेलमा द एज अफ द फलको सामना द आइरिस एयरबर्नसँग भएको थियो तर खेलमा सबैले एक अर्कालाई आक्रमण गरेपछि त्यस खेल त्यतिबेलै सकिएको थियो जसका कारण नेक्रो बुचरले खेलका रेफ्रिलाई आक्रमण गरेका थियो। जिम्मी ज्याकफ र नेक्रो बुचरसँगै साझेदारी गर्दै ब्ल्याकले अक्टोबरको सुरुवाती दिनमा द भल्चर स्क्वाड (ज्याक इभान्स र रकुस) सँग ह्याडिकेफ म्याच खेलेका थिए। ब्ल्याकले १ नोभेम्बरका दिन द एज अफ द फलसँग मिल्दै ज्याक इभान्स, जिक्श र रुकससँग ६-पुरुष ट्याग टिम म्याच खेलेका थिए। त्यसै रातमा ब्ल्याकले एलेक्स पेनलाई हराएका थिए तर खेलको समाप्ति पछि उनलाई द ब्रिस्को ब्रदरस्ले पछाडिबाट आक्रमण गरेका थिए जसका कारण द एज अफ द फलको खेल द ब्रिस्को ब्रदरस्सँग हुने निर्णय भएको थियो। २००७ फाइनल ब्याटल कार्यक्रममा ब्ल्याक र जिम्मी ज्याकफले द ब्रिस्को ब्रदरस्लाई हराउँदै आरओएच विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएका थिए। ब्ल्याक र ज्याकफ ट्याग टिम विजेता बनेको एक महिना पछि उनीहरूले आफ्नो पद २६ जनवरीका दिन नो रोमेर्स क्रोपस् (डेभि रिचर्ड र रकि रोमेरो) सँग गुमाउनु परेको थियो जुन खेलमा म्यान्गमेन ३ (ब्रेन्ट अल्ब्राइट र बिजे विटमर) र अस्टिन एरिज र ब्रायन डेनिएलसनको जोडि सामेली थिए। आरओएचको वार्सिक कार्यक्रम ''टेक नो प्रिजनर्स''मा ब्ल्याकले ट्याग टिम उपाधी हारेका कारण नाइजेल मेकगिनिजसँग आरओएच विश्व च्याम्पियनसिपको लागि चुनौती दिएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.angrymarks.com/news/View.php?ArticleID=2049|title=०९/२२/०७: केथ प्रतिवेदन|author=लिपिन्स्कि केथ|date=September 22, 2007|publisher=एङ्ग्रि मार्कस् डटकम|date=July 2013}}</ref> एट उप फर ग्र्याब कार्यक्रममा ब्ल्याक र ज्याकफको जोडिले ८ वटा टोलीलाई हराउँदै दोस्रो पटक आरओएच विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/news2006/1194205692.shtml|title=आरओएच ग्रोलि बाइ अनरस् नतिजा|author=सिलिकानो, माइक|date=November 4, 2007|publisher=रेसलभ्यु}}</ref> उक्त जोडिले उनीहरूको उपाधी ''ड्रिभन'' कार्यक्रममा केभिन स्टिन र एल जेनेरिकोको जोडिसँग हार खाँदै पद गुमाएका थिए। ब्ल्याकले आरओएच विश्व च्याम्पियनसिपको लागि दोस्रो मौका पाएका थिए जुन खेल न्युयोर्कमा भएको थियो। उक्त खेलमा ब्ल्याक, डेनिएलसन, क्यास्टोग्लोनी र मेनगिनिज सामेल थिए तर मेकथिनिजले सबै प्रतिस्पर्धालाई हराउँदै आरओएच विश्व च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए। सन् २००८ को ''फाइनल ब्याटल'' कार्यक्रममा ब्ल्याकले आरओएच च्याम्पियनसिपको लागि पहिलो दावेदार खेलमा अस्टिन एरिजसँग हारे पछि ज्याकफले आफ्नै साथी ब्ल्याकलाई आक्रमण गरेका थिए र त्यसैमा एरिजले पछि ज्याकफको साथ दिएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.411mania.com/wrestling/columns/62641/411-ROH-Roundtable-Preview:-Philadelphia-&-New-York---Glory-By-Honor-VI---11-2-&-11-3.htm|title=४११ आरओएच राउन्ड टेबल प्रतिवेदन: फिलाडेल्फिडा र न्युयोर्क – ग्रोरि बाइ अनरस् – ११/२ र ११/३|author=बेरमेन, सामुएल|date=November 2, 2007|publisher=४११ मेनिया}}</ref> १६ जनवरी ''फुल सर्कल'' पे-पर-भ्यु कार्यक्रममा ब्ल्याक र नाइजेल मेकगिनिज बीचको खेल निर्धारित गरिएको थियो तर उक्त खेल च्याम्पियनसिपको लागि थिएन। उक्त खेलमा ब्ल्याकले मेकगिनिजलाई हरायन सफल भएका थिए। त्यस खेलको अर्को रात विश्व विजेताको लागि पहिलो दावेदार एरिजले मेकगिनिजसँग खृल रद्द गरेपछि मेकगिनिजको साना ब्ल्याकसँग भएको थियो तर उक्त खेलमा मेकगिनिजले ब्ल्याकलाई हराउँदै उपाधि कायम राखेका थिए। २६ जुनका दिन ब्ल्याकले ज्याकफलाई स्टिल केज म्याचमा हराउँदै उनीहरूको दुश्मनी अन्त्य गरेका थिए। ==== आरओएच विश्व विजेता (सन् २००९–२०१०) ==== २००९ सेप्टेम्बरमा ब्ल्याकको घाँटीमा सल्यक्रिया गरिएको थियो जसका कारण उनले  महिनाको लागि अवकाश लिनु परेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/wrestling/2623994/Wrestling-News-and-Gossip-from-The-Sun-Mike-Aldrens-WGN-Wrestling-Globe-Newsletter.html|title=दैनिक रेस्लिङ समाचार |date=September 5, 2009|last=एल्ड्रिन|first=माइक|accessdate=July 25, 2010|work=द सन  }}</ref> १० अक्टोबरका दिन ब्ल्याकले केनि किङ्गलाई पहिलो चरणमा हराए र दोस्रो चरणमा क्लाडिडो क्यास्टोगलोगीलाई हराए त्यस पछि क्रिस हिरो र प्रतिस्पर्धाको अन्तिममा रोड्रिक स्ट्रङलाई हराउँदै आरओएच विश्व च्याम्पियनसिपका लागि पहिलो दावेदार बन्न सफल भएका थिए।<ref name=SotF2009>{{cite web|url=http://www.cagematch.de/?id=26&nr=1481|title=२००९ सरभाइबल अफ द फिटेस्ट|accessdate=February 14, 2010|publisher=केज म्याच}}</ref> १९ डिसेम्बरका दिन आरओएचको पहिलो पे-पर-भ्युमा ब्ल्याकले आरओएच विश्व बिजेचा अस्टिन एरिजसँग उपाधिका लागि खेल खेल्न पाएका थिए तर उक्त खेल बीचमै स्थगित भएको थियो। त्यस खेल बीचमै स्थगित भएका कारणले तात्कालिक आरओएचका प्रमुख आयुक्त जिम कर्नेटले उनीहरूको खेल पुन एक पटक हुने निर्णय गरेका थिए।<ref name=FB2009>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_37521.shtml|title=रिङ अफ अनर नतिजा :अस्टिन विरुद्ध ब्ल्याक|date=December 19, 2009|first=जेम्स|last=काल्डवेल|accessdate=December 20, 2009|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> जिम कर्नेटले आफैँ खेलको लागि निर्णयक बन्ने घोषण गरेका थिए र यदि अझै पनि खेलका कोहि पनि विजेता बनोस भन्नको कारणले कर्नेटले उनीहरूलाई एक एक वटा प्रतियोगी छनोट गर्न लगाएका थिए जसका कारण ब्ल्याकले रोड्रिक स्ट्रङ्गलाई चयन गरे भने एरिजले केनि किङ्गलाई चयन गरे।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=रिङ अफ अनर विश्व विजेताको जानकारी |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/ROH_News_29/article_38026.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 11, 2010|date=January 9, 2010}}</ref> उक्त खेलको अन्तिममा एरिजले ब्ल्यालाई हराउँदै पहिलो पटक आरओएच विश्व विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/ROH_News_29/article_39019.shtml|title=आरओएच सकाचार |date=February 13, 2010|last=काल्डवेल|first=जेम्स|accessdate=February 14, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_40401.shtml|title=ब्ल्याक विरुद्ध एरिज विरुद्ध स्ट्रङ्ग|date=April 3, 2010|last=रेडिकान|first=सिन|accessdate=May 9, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> ३ अप्रिलका दिन ब्ल्याकको आफ्नो उपाधी अस्टिन एरिज र रोड्रिक स्ट्रिङका विरुद्धमा इलिमिनेसन म्याचमा सामना गर्नु परेको थियो जसमा बल्याक विजेता बन्दै च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/otherppvs/article_42063.shtml|title=काल्डवेल:रिङ अफ अनर|first=जेम्स|last=काल्डवेल|accessdate=August 8, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> जुन १९ का दिन उनले च्याम्पियनसिपको लागि पुन खेल भएको थियो जहाँ उनका प्रतिस्पर्धा डेभि रिचर्ड थिए। ब्ल्याकले रिचर्डलाई हराउँदै आफ्नो उपाधीको रक्षा गर्न सफल भएको थिए।<ref name="heelturn">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1282411665|title=रिङ अफ अनर|date=August 21, 2010|first=एडम|last=मार्टिन|accessdate=August 26, 2010|publisher=रेसलभ्यु}}</ref> ब्ल्याक विश्व विजेता भएपछि उनले आफ्नो उपाधी थुप्रै कुस्ती खेलाडीबाट बचाएका थिए भने उनी आरओएच पछि डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए र त्यहिँबाट आफ्नो कुस्ती यात्रालाई कासम राख्ने सोचेका थिए।<ref name="sunint">{{cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/wrestling/3133781/ROH-champ-Tyler-Black-says-WWE-move-was-a-no-brainer.html|title=ब्ल्याक डब्ल्युडब्ल्युईमा|date=September 11, 2010|last=केकनिकोलास|first=रब|accessdate=September 11, 2010|work=द सन  }}</ref> उनले आरओएच विश्व च्याम्पियनसिपलाई उनीसँग डब्ल्युडब्ल्युईमा लाने धम्की दिएका थिए र त्यसको फल स्वरुप उनी डेभि रिचर्डसँग हार्न पुगेका थिए तर उक्त खेल च्याम्पियनसिपका लागि थिएन।<ref>{{cite web|url=http://www.rohwrestling.com/news/results-from-richmond-charlotte/|title=आरओएच रेस्लिङ नतिजा|accessdate=September 11, 2010|publisher=रिङ अफ अनर}}</ref> ११ सेप्टेम्बरका दिन ब्ल्यकको आरओएचमा अन्तिम उपस्थित भएको थिए भने उनको खेल रोड्रक स्ट्रङ्गसँग च्याम्पियनसिप लागि खेल खेल्न लगाइयो र उक्त खेलमा स्ट्रङ्गको जितसँगै उनी आरओएच विश्व विजेता उपाधी विजेता बनेको २१० दिनमा गुमाएका थिए जसका कारण उनी डब्ल्युडब्ल्युईमा सरुवा भए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/otherppvs/article_43710.shtml|title=आरओएच पे-पर-भ्यु नतिजा|first=जेम्स|last=काल्डवेल|author2=रेडिकान, सिन |date=September 11, 2010|accessdate=September 11, 2010|work=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> === [[डब्ल्युडब्ल्युई.|वर्ल्ड रेस्लिङ इन्टरटेन्मेन्ट]] === ==== विकासशील क्षेत्र (सन् २०१०–२०१२) ==== ८ अगस्टमा लोपेजले डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्र फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://wrestleview.com/viewnews.php?id=1281292192|title=रिङ अफ अनरका विजेताले डब्ल्युडब्ल्युईमा हस्ताक्षर गरेका छन्|last=मार्टिन|first=एडम|date=August 8, 2010|accessdate=August 8, 2010|publisher=रेसलभ्यु|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120504205844/http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1281292192|archivedate=May 4, 2012|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://wrestleview.com/viewnews.php?id=1281302410|title=टाइलर ब्ल्याक डब्ल्युडब्ल्युईमा|last=मार्टिन|first=एडम|date=August 8, 2010|accessdate=August 8, 2010|publisher=रेसलभ्यू|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120504205849/http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1281302410|archivedate=May 4, 2012|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/ROH_News_29/article_42976.shtml|title=आरओएच विश्व विजेता|last=काल्डबेल|first=जेम्स|date=August 8, 2010|accessdate=August 8, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> उनलाई टिएनए र आरओएचबाट विभिन्न प्रस्ताव आएता पनि उनी इभन बोर्नका कारण उनी डब्ल्युडब्ल्युईमै आवद्ध भएका थिए। १४ सेप्टेम्बरका दिन लोपेजले (टाइलर ब्ल्याकको रूपमा) पहिलो खेल खेलेका थिए।<ref name="SD9-14-10">{{cite web|url=http://www.profightdb.com/cards/wwe/smackdown-taping-9845.html|title=स्म्याकडाउन लाइभ नतिजा १४ सेप्टेम्बर २०१०|accessdate=July 16, 2012}}</ref> उनले आफ्नो नाम टाइलर ब्ल्याकबाट सेथ रोलिन्स राखेका थिए र ३० सेप्टेम्बरमा उनले एफसीडब्ल्युमा माइकल म्याकगिलक्युटि विरुद्ध खेल खेलेका थिए भने त्यस खेलमा भने त्यस खेलमा उनको हार भएको थियो।<ref name=SethRollins>{{cite web|url=http://www.f4wonline.com/content/view/17767/|title=आरओएच विश्व विजेता|first=ब्रायन|last=आरभर्ज|authorlink=ब्रायन|date=२ अक्टोबर २०१०|work=रेस्लिङ अवजर्भर न्युजलेटर|quote=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1286400482|title=टाइलर ब्ल्याक अब डब्ल्युडब्ल्युईमा|date=६ अक्टोबर २०१०|last=मार्टिन|first=एडम|accessdate=८ अक्टोबर २०१०|publisher=रेसरभ्यु}}</ref> रोलिन्सले पछि हुनिकोसँग पहिलो पटक एफसीडब्ल्यु १५ -मिनेट आइरन म्यान म्याच खेलेका थिए भने उक्त खेल १ को विरुद्ध १ मा समाप्त भएको थियो।<ref>{{cite web|last=ट्रिनिफो|first=रिचार्ड|title=एफसीडब्ल्यु टेलिभिजन प्रतिवेदन:टाइलर ब्ल्याक|url=http://pwinsider.com/article/53097/fcw-television-report-seth-rollins-and-hunico-in-the-fcw-15-challenge-peter-orlov-makes-his-debut-saxton-and-washington-continue-their-feud.html?p=1|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर|accessdate=January 26, 2012}}</ref> उक्त खेलको केही दिन पश्च्यात रेलिन्स लगायत रिकि स्टिमबोट र जिन्डर महलले एफसीडब्ल्यु १५ ज्याक ब्रिस्को क्लासिकमा सहभागीता जनाएका थिए। १३ जनवरी २०११ मा रेलिन्सले प्रतिस्पर्धाको अन्तिम खेलमा हुनिकोलाई हराउँदै एफसीडब्ल्युको पहिलो एफसीडब्ल्यु १५ विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref name=FCW15JB>{{cite web|title=हप्ताको उत्कृष्ट खेलाडी:सेथ रोलिन्स|url=http://www.fcwwrestling.info/superstarmonth.html|publisher=एफसीडब्ल्यु रेस्लिङ |accessdate=April 23, 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5wIVOfgkR?url=http://www.fcwwrestling.info/superstarmonth.html|archivedate=February 6, 2011|deadurl=yes|df=}}</ref><ref>{{cite web|last=ट्रिनिफो|first=रिचार्ड|title=एफसीडब्ल्यु टेलिभिजन प्रतिवेदन|url=http://www.pwinsider.com/article/55114/fcw-television-report-jack-brisco-classic-finals-go-into-overtime.html?p=1|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर|accessdate=January 26, 2012}}</ref> १५ मार्च २०११ को एफसीडब्ल्युको एक प्रत्यक्ष खेलमा रोलिन्स र रिकी स्टिमबोटको जोडिले डेमिएन स्यान्डो र टाइटस ओ निललाई हराउँदै पहिलो पटक एफसीडब्ल्यु विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएका थिए तर उनीहरू विजेता बनेकै केही दिन पछि उनीहरूको जोडि बिग इ ल्याङस्टन र केभिन रिन्ससँग हार खाँदै उपाधी गुमाउन पुगेका थिए।<ref name="FCW Tag">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1301110538|title=नयाँ एफसीडब्ल्यु ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|last=ग्रिकविक|first=स्टिभ|date=March 25, 2011|accessdate=March 26, 2011|publisher=रेसलभ्यु|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930070603/http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1301110538|archivedate=September 30, 2012|df=}}</ref><ref name="FCWchampions">{{cite web|url=http://www.fcwwrestling.info/champions.html|title=च्याम्पियसिप|accessdate=May 17, 2011|publisher=फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङ|deadurl=yes|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Ha6Tf5j?url=http://www.fcwwrestling.info/champions.html|archivedate=February 7, 2012|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805081431/http://www.fcwwrestling.info/champions.html |date=August 5, 2012 }}</ref> एम्ब्रोज र रोलिन्सको पहिलो कुस्ती खेल अगस्ट १४ का दिन एफसीडब्ल्यु १५ च्याम्पियनसिपका लागि १५-मिनेट आइरन म्याने म्याचमा भएको थियो जुन खेल बराबरीमा समाप्त भएको थियो त्यस कारण रोलिन्सले आफ्नो च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राखेका थिए। त्यस बराबरी खेलको दुई हप्तापछि उनीहरू बीच पुन खेल भयो तर खेल पहिलाको जस्तै बराबरीमा समाप्त भएको थियो।<ref>{{cite web|title=फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङ|url=http://www.pwinsider.com/article/59601/florida-championship-wrestling-television-report-fcw-heavyweight-title-match-fcw-divas-title-match-dean-ambrose-makes-his-debut-with-a-promo-a-rotundo-family-reunion.html?p=1|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर|accessdate=November 15, 2011}}</ref> १८ सेप्टेम्बर एफसीडब्ल्युको एक शृङ्खलामा उनीहरूको बीच ३०-मिनेट आइरन म्यान म्याच भयो जुन खेलमा दुवैले २-२ को अङ्क बाँड्दै खेललाई बराबरी टुङ्गाएका थिए र रेफ्रिले थपेको अतिरिक्त समयमा रोलिन्सले एक अङ्क ल्याउन सफल भए र खेल ३-२ मा समाप्त भयो जसमा रोलिन्स विजेता घोषित भए।<ref name=BlackMoxley>{{cite web|title=फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङ टेलिभिजन प्रतिवेदन|url=http://www.pwinsider.com/article/61759/florida-championship-wrestling-television-report-how-do-you-top-the-first-two-rollinsambrose-matches-devote-the-entire-show-to-the-third-match-and-let-them-wrestle-for-35-minutes.html?p=|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर|accessdate=November 15, 2011}}</ref> २२ सेप्टेम्बरका दिन एम्ब्रोजले डेमिएन स्यान्डो र सेथ रोलिन्सको बीचामा भएको च्याम्पियनसिप खेलमा अवरोध पुराउँदै स्यान्डोलाई आक्रमण गरेका थिए जसका कारण खेलका विजेता स्यान्डो भए र रोलिन्सले आफ्नो पद गुमाउनु परेको थियो। २३ फेब्रुअरीका दिन रोलिन्सले लियो क्रुगरलाई हराउँदै पहिलो पटक नयाँ एफसीडब्ल्यु विश्व विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1320086876|title=एफसीडब्ल्यु नतिजा – १०/३१/२०११|date=October 31, 2011|last=|first=जेसन|accessdate=December 26, 2011|publisher=रेसलभ्यु}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.f4wonline.com/more/more-top-stories/3-news/22292-fri-update-wwe-survey-on-moving-mania-to-wwe-network-another-wacky-wwe-show-jones-vs-rampage-odds-win-a-call-from-jay-briscoe-new-tna-girl-identified-roh-affiliate-list-for-this-weekends-tv-full-weekend-schedule-tons-more|title=एफसीडब्ल्यु टेलिभिजन प्रतिवेदन|last=आल्भरेज|first=ब्रायन|authorlink=|date=September 23, 2011|accessdate=September 23, 2011|work=रेस्लिङ अवजर्भर न्युजलेटर]}}</ref> एफसीडब्ल्युको नाम परिवर्तन गर्दै एनएक्सटीमा सारेपछि २७ जुनका दिन रोलिन्सले जिरोलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डबेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युईमा टाइलर ब्ल्याकको खेलहरूको प्रतिवेदन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/quicknews/article_58301.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=July 15, 2012}}</ref> रोलिन्स त्यसपछि गोल्ड रस प्रतिस्पर्धामा भाग जनाएका थिए र उनले क्वाटरफाइनलमा ड्रु म्याकिनटाएरलाई र सेमिफाइनलमा म्उाकग्लिक्युटिलाई हराउँदै प्रतिस्पर्धाको अन्तिममा प्रवेस गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/article/66123/new-fcw-champions-crowned.html?p=1|accessdate=July 29, 2012|title=नयाँ एफसीडब्ल्यु नतिजा|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर}}</ref> उक्त खेलका अन्तिम प्रतिस्पर्धाीको रूपमा उनको सामना जिन्डर महलसँग भएको थियो।<ref name="FCWtoNXT">{{cite web|url=http://www.f4wonline.com/more/more-top-stories/118-daily-updates/27030-wwe-news-fcw-name-being-phased-out|title=डब्ल्युडब्ल्युई नतिजा|accessdate=August 14, 2012|publisher=रेस्लिङ अवजर्भर}}</ref><ref name=NXT062712>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_62883.shtml|title=सेथ रोलिन्सको खेल|last=जेम्स|first=जस्टिन|work=प्रो रेस्लिङ टच|date=July 4, 2012|accessdate=July 5, 2012}}</ref><ref>{{cite web|last=|first=जर्ज|title=एनएक्सटी प्रतिवेदन|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/The_Specialists_34/article_62859.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 9, 2013|quote=}}</ref><ref name=NXTChampion>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन : पहिलो एनएक्सटी विजेता|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_64831.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=September 8, 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=एनएक्सटीका पहिलो विजेता|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/quicknews/article_63732.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|date=July 26, 2012|accessdate=July 26, 2012}}</ref> १९ अगस्टमा दिन रोलिन्सले महललाई प्रतिस्पर्धाको अन्तिममा हराउँदै एनएक्सटीको पहिलो एनएक्सटी विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_64512.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 31, 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_66664.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=December 17, 2012}}</ref> १५ नोभेम्बर एकएक्सटीको एक कार्यक्रममा रोलिन्सको सामना महलसँग भएको थियो तर उक्त खेलमा रोलिन्सले महललाई हराउँदै उपाधी आफूसँग कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=बिसोप|first=म्याट|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन: रोलिन्स विरुद्ध महल|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2012/12/13/20430246.html|work=स्ल्याम रेस्लिङ|accessdate=December 17, 2012}}</ref> २ जनवरी २०१३ एनएक्सटीको एक श्रृङ्खलामा रोलिन्सले कोरी ग्रेभ्सलाई हराएका थिए तर उक्त खेलको अर्को हप्ता उनी बिग इ ल्याङस्टनसँग हार्दै आफ्नो उपाधी गुमाएका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन|url=http://www.pwinsider.com/article/73841/wwe-nxt-spoilers-from-florida-kevin-nash-the-shield-wade-barrett-and-much-more.html?p=1|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 9, 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_67768.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 12, 2013}}</ref> उपाधी गुमाएपछि रोलिन्सले ग्रेभ्ससँग दुश्मनी राख्न सुरु गरेको थिए र एनएक्सटी विश्व च्याम्पियनसिपको लागि पहिलो देवेदार निर्णय गर्नका लागि कोनोर ओ ब्रायन र कोरी ग्रेभ्सको बीच खेलमा रोलिन्स अवरोध पुर्‍याएका थिए जसका कारण उक्त खेल त्यतिकैमा स्थगित भएको थियो।<ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी टेलिभिजन प्रतिवेदन |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_68995.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 11, 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_68995.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 11, 2013}}</ref> रोलिन्सले ग्रेभ्सलाई आक्रमण गरेको केही हप्ता पछि ग्रेभ्सले रोलिन्सलाई खेल खेल्नका लागि चुनौती दिएका थिए र उक्त चुनौतीलाई रोलिन्सले स्विकार गरेपछि उनीहरू बीच लम्बरज्याक खेल भएको थियो र त्यस खेलमा रोलिन्सले ग्रेभ्सलाई हराउँदै दुश्मनी अन्त्य गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=६ पुरुष ट्याग टिम खेल|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_69953.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 19, 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन :डब्ल्युडब्ल्युई क्ल्यास अफ च्याम्पियन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_70087.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=June 18, 2013}}</ref> ==== द सिल्ड (सन् २०१२–२०१४) ==== [[File:The Shield's fist pose.jpg|thumb|left|सेथ रोलिन्स, रोमन रेन्ज र डिन एम्ब्रोज द सिल्डको रूपमा]] नोभेम्बर २०१२ मा सेथ रोलिन्ले डब्ल्युडब्ल्युईमा रोमन रेन्ज र डिन एम्ब्रोज द सिल्डको <ref>{{cite web |url=http://www.wwe.com/superstars/dean-ambrose |title=डिन एम्ब्रोज |publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|date= July 29, 2016|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wwe.com/superstars/roman-reigns |title=रोमन रेन्जको जानकारी |publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|date=July 29, 2016 |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wwe.com/superstars/seth-rollins |title=सेथ रोलिन्सको जानकारी |publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|date=July 29, 2016|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web|last1=प्रिट|first1=विल|title=डब्ल्युडब्ल्युई र - द सिल्डको जानकारी|url=http://prowrestling.net/article.php?37585|website=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=28 July 2015}}</ref> रूपमा देखा पर्दै सिएम पङ्क, जोन सिना र राइब्याकको बीचमा डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिपको लागि खेल चलिरहेको अवस्थामा द सिल्डले अवरोध पुर्‍याउँदै राइब्यकलाई उध्घोषकको टेबलमा ट्रिपल पावरबमा हानेका थिए जसका कारण राइब्याक घायल भएका थिए।<ref name="The Shield">{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/the-shields-10-best-six-man-tag-team-matches|title=द सिल्डको १० उत्कृष्ट ट्याग टिम खेल|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|accessdate=July 29, 2016}}</ref><ref name=HortonWho>{{cite web|title=डिन एम्ब्रोज, सेथ रोलिन्स र रोमन रेन्ज को थिए र उनीहरू किन सिएप पङ्कको सहायता गरे?|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2012/dean-ambrose-seth-rollins-and-roman-reigns-who-are-they-and-why-did-they-help-punk|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=December 2, 2014}}</ref> त्यसैको मौका पार्दै सिएम पङ्कले जोनी सिनालाई पछाडिबाट आक्रमण गर्दै खेल जित्न सफल हुँदै डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता पद आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref name="Ambrose">{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/dean-ambrose|title=डिन एम्ब्रोजको प्रोफाइल|publisher= डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref> <br><ref name="Rollins">{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/seth-rollins|title=सेथ र‍ोलिन्सको जानकारी|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref> <ref name="Reigns">{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/roman-reigns|title=रोमन रेन्जको विवरण|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref><ref name="Raw1126">{{cite web|title=काल्डवेल जेम्सले तयार पारेको डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' को नतिजा र खेलाडीहरूको विवरण|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_66855.shtml|accessdate=December 5, 2012|work=पिडब्ल्यु टच|last=काल्डवेल|first=जेम्स}}</ref> उनीहरूले घटनाको त्यसको अर्को हप्ता द सिल्डले ट्याग टिम विजेता [[डेनियल ब्रायन]] र केनलाई पनि नेपथ्यमा आक्रमण गरेका थिए जसका कारण पुरै डब्ल्युडब्ल्युईमा त्रास फैलिएको थियो।<ref>{{cite web|last=कल्डवेल|first=जेम्स|title=सरभाइभर सिरिजको समाचार: द सिल्ड डब्ल्युडब्ल्युईमा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_66716.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=१९ नोभेम्बर २०१२}}</ref><ref>{{cite web|last=पार्कस्|first=जर्ज|title=स्मयाकडाउनलाईभ नतिजा-डेल रियो विरुद्ध सेमस|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_76855.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref> रेन्डि ओर्टन र ब्राड म्याडक्सको खेलमा ओर्टन विजेता बनेका थिए र त्यस खेल सकिने बित्तिकै द सिल्डले रोन्डि ओर्टनलाई तीन तिरबाट घेर्दै उनलाई आक्रमण गर्दै उनलाई उद्धोसकको टेबुलमा पछारेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/29/randy-orton-sheamus-big-show-vs-the-shield|title=द सिल्डले रेन्डि ओर्टन, सेमस र बिग शोलाई हराउन सफल भए|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/extremerules/2013/extreme-rules-2013-results|title=२०१३ एक्सट्रिम रुल नतिजा|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/dean-ambrose-longest-reigning-united-states-champions|title=डिन एम्ब्रोज सबै लामो समय सम्म डब्ल्युडब्ल्युई संयुक्त राज्य विजेताको सुचिमा कति अौँ स्थानमा पर्छन|publisher=वर्ल्ड रेस्लिङ इन्टरटेन्मेन्ट|accessdate=July 29, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/unitedstates|title=डब्ल्युडब्ल्युई संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=October 22, 2016}}</ref> जसका कारण द सिल्डले डब्ल्युडब्ल्युईमा पहिलो पटक खेले खेल्नु परेको थियो। उक्त घटना पछि कार्यक्रममा प्रबन्धकले उनीहरूको खेल टिएलसीमा हुने घोषण गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=केलर|first=वेड|title=द सिल्ड र ब्रे वायटको दुश्मनी|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_77088.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref><ref name="काल्डवेल">{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_77077.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref> डिसेम्बर १६ का दिन टिएलसी पे-पर-भ्युमा द सिल्डको सामना टिम हेल ने र राईब्याकसँग भयो र टोलीको डब्ल्युडब्ल्युईको पहिलो खेलमा द शिल्ले जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=जोन सिना विरुद्ध ब्रे वायट- डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_77520.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=April 8, 2014}}</ref> द सिल्डले त्यसपछि पनि सिएम पङ्कको लागि काम गरे र रोयल रम्बल २०१३ पछिको रातमा कैद गरिएको भिडियोमा पङ्क र उनका प्रबन्धक पल हेमेनले द सिल्ड र ब्राड म्याडोक्सलाई खरिद गरेर पङ्कको अङ्ग रक्षक बनाएको खुलाएका थिए र त्यसपछि द सिल्डले पङ्कसँग बिस्तारै काम गर्न छाडे र सिना,पङ्क र राइब्यकको विरुद्धमा द सिल्ड उत्रिए र उक्त खेल १७ फेब्रुअरी इलिमिनेसन चेम्बरमा भयो भने उक्त खेलमा पनि द सिल्डनै विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref name="pwtorch.com">{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_77571.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=April 8, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=एसर|first=म्याथ्युज|title=डेनिसल ब्रायनको एस मुभ्मेन्ट|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/MatMatters/2014/05/21/21687231.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=May 23, 2014}}</ref> द सिल्डको डब्ल्युडब्ल्युई रमा पहिलो खेल क्रिस जेरिको, सेमस र राइब्यकको विरुद्धमा भएको थियो भने उक्त खेलमा पनि सिल्डलेनै जितेका थिए। द सिल्डले त्यस खेलपछि सेमससँग दुश्मनी राखेता पनि सेमसले रेन्डि ओर्टन र बिग शोसँग साझेदारी गरेर एक टिम गठन गरेका कारण उनीहरूको बीच रेसलमेनिया २९ अप्रिल ७ मा दिन खेल भएको थियो तर द सिल्डको पहिलो रेसलमेनिया खेलका पनि द सिल्डले ओर्टन,शो र सेमसलाई हराउँदै बिजय प्राप्त गरेका थिए र उक्त खेल पश्चात् बिग शोले सेमस र ओर्टनलाई आक्रमण गर्दै उनीहरू बीचको सम्बन्ध तोडेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_78185.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई एक्स्ट्रिम रुल नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=May 6, 2014}}</ref> डब्ल्युडब्ल्युई ''र''को अर्को रात पछि द सिल्डले अंडरटेकरलाई आक्रमण गर्ने कोषिस गरेको थिए तर अंडरटेकरको रक्षाका लागि टिम हेल नो आएपछि उनीहरू पछाडि सरेका थिए। त्यसकारण अप्रिल २२ का दिन द सिल्डको सामना अंडरटेकर र टिम हेल नोसँग भएको थियो जहाँ द सिल्डले उनीहरूलाई झुक्याएर खेल आफ्नो हातमा पर्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=एसर|first1=म्याथ्युज|title=डब्ल्युडब्ल्युईको नतिजा|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/06/01/21709566.html|website=स्ल्यम क्यानोई|publisher=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=June 2, 2014}}</ref> त्यस खेलको ४ दिन पछि एम्ब्रोजले उनको पहिलो खेल स्म्याकडाउनमा अंडरटेकरको विरुद्धमा खेलेका थिए तर उक्त खेल एम्ब्रोजले आत्मसमर्पण गरेका कारण अंडरटेकरले जितेका थिए, खेल समाप्त पछि द सिल्डका अन्य सदस्यले अंडरटेकरलाई आक्रमण गर्दै उनलाई उध्घोषकको टेबलमा ट्रिपल पावरबमा हानेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_67322.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=December 26, 2012}}</ref> अप्रिल २९ मा श्रृङ्खलामा द सिल्डको सामना टिम हेल नो र डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता जोन सिनासँग भएको थियो भने उक्त खेलमा पनि द सिल्डले खेल जित्न सफल भएको थियो। [[File:The Shield as face 2014.jpg|thumb|300px|द सिल्ड सन् २०१४ अप्रिलमा]] २ जनवरी २०१३ एनएक्सटिको एक शृङ्खलामा द सिल्ड पहिलो पटक एनएक्स्टीमा देखा परेका भने रेन्ज र रोलिन्स भने उक्त कार्यक्रममा पहिले देखिनै खेल्दै आएका थिए जहाँ रोलिन्सले प्रतिस्पर्धाको फाइनल खेलमा जिन्डर महललाई हराउँदै कार्यक्रमकै पहिलो एनएक्सटी विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी|url=http://www.pwinsider.com/article/73841/wwe-nxt-spoilers-from-florida-kevin-nash-the-shield-wade-barrett-and-much-more.html?p=1|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 9, 2013}}</ref> रोलिन्सले आफ्नो पद कोरी ग्रेभ्सको विरुद्धमा खेलेको बेला खेलको बीचमा एम्ब्रोजले ग्रेभ्सलाई आक्रमण गर्दै खेललाई स्थगित बनाएका थिए भने रोलिन्सले आफ्नो पद गुमाउनु परेको थिएन।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_64831.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी नतिजा|last=जेम्स|first=जस्टिन|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=September 8, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/quicknews/article_63732.shtml|title=पपहिलो एनएक्सटी च्याम्पियन|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=July 26, 2012}}</ref><ref>{{cite web|last=ट्रिरेनफो|first=रिचार्ड|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटीको प्रतिवेदन|url=http://www.pwinsider.com/article/73053/wwe-nxt-report-cesarokidd-for-the-us-title-fatal-four-way-next-week-to-determine-1-contender-big-e-langston-talks-roman-reigns-debuts-on-nxt.html?p=1|accessdate=November 4, 2012|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर}}</ref> उक्त खेलको केही छिन पछि द सिल्डले एनएक्सटीको भित्री कक्षमा तहल्का मच्चाएका थिए तर उनीहरू बीग इको सामुन्ने भने जान सकेका थिएनन्।<ref name="जेम्स">{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डडब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी च्याम्पियनसिप|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_67681.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 9, 2013}}</ref> ९ जनवरी एनएक्सटी कार्यक्रमको एक शृङ्खलामा रोलिन्सले बीग इसँग हार खाँदै उपाधी गुमाएका थिए जब अन्य कुस्ती खेलाडीले सिल्डका अन्य सदस्यलाई रिङमा प्रवेश गर्न दिएका थिएनन्।<ref name="जेम्स"/><ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=एनएक्सटी उपाधी|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_67768.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 12, 2013}}</ref> द सिल्डले त्यसपछि पनि टिम हेल नोसँग चुनौती दिन थाले तर एम्ब्रोजले भने संयुक्त राज्य विजेता कोफि किङ्स्टनलाई जित्दै संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिपको लागि पहिलो दावेदार बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|title= डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउनको प्रतिवेदन ५/२४: अन्तरमहादेशीय च्याम्पियनसिपको लागि खेल हुने|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_70839.shtml}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई र नतिजा ५/२७ प्रतक्ष प्रसारण – सिना डब्ल्युडब्ल्युईमा फर्किए, |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_70879.shtml}}</ref> ''र'' को एक शृङ्खला मे १३ मा द सिल्डको सामना सिना, ब्रायन र केनसँग भयो र उक्त खेलमा रेन्ज र रोलिन्सले कुस्तीको नियम तोड्दै सिनालाई आक्रकण गरेका कारण द सिल्डको अपराजय यात्रा समाप्त भएको थियो। १४ जुन, स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा द सिल्डको सामना टिम हेल नो र रेन्डि ओर्टनसँग भयो र ब्रायनले रोलिन्सलाई आत्मसमर्पण गराउँदै सिल्डको अहिलेसम्म आत्मसमर्पण नगरेको यात्रा तोडेका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई पेब्याकको नतिजा ६/१६ : एक्सल अन्तर महादेशीय विजेता बनेका छन्|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_71316.shtml}}</ref><ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई र को नतिजा ६/७ – ओर्टन विरुद्ध ब्रायन, एजे र स्टेफ्नी मिकमेन कुस्ती खेल|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_71352.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=२० जुन २०१३}}</ref> उक्त खेलको केहि महिना पछि रोमन रेन्ज र सेथ रोलिन्स टिम हेल नोलाई हराउँदै पहिलो पटक डब्ल्युडब्ल्युई ट्याग टिम विजेता बन्न सफल भएका थिए। उनीहरू ट्याग टिम विजेता बनेपछि उनीहरूको सामना द उस्सोसँग जुलाई १४ मनी इन द ब्याङ्क पे-पर-भ्युमा भएको थियो तर त्यस खेलमा रोलिन्स र रेन्जको जितसँगै उनीहरूले उपाधी बचाउन सफल भएका थिए।<ref name="MITBwin">{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2013/world-heavyweight-championship-contract-money-in-the-bank-ladder-match-26127316|title=डेमियन स्यान्डोले पहिलो पटक मनी इन द ब्याङ्क जित्दै डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता बन्ने मौका पाएका छन्}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205054/http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2013/world-heavyweight-championship-contract-money-in-the-bank-ladder-match-26127316/ |date=2016-03-04 }}</ref><ref>{{cite web|title=मनी इन द ब्याङ्क पे-प,-भ्युको नतिजा |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_71942.shtml}}</ref> १५ सेप्टेम्बरका दिन रोलिन्स र रेन्जले नाइट अफ च्याम्पियन पे-पर-भ्युमा द प्राइम टाइम प्लेयर्सलाई (डेरिन योङ्ग र टाइटस ओ-नील) हराउन सफल भएका थिए। [[File:Seth Rollins November 2013.jpg|thumb|upright|नोभेम्बर २०१३ मा सेथ रोलिन्स]] अगस्ट २०१३ देखि द सिल्डले डब्ल्युडब्ल्युईका प्रमुख आयुक्त र कार्यक्रम सञ्चालक [[ट्रिपल एच]] र द अथोरिटीको लागि काम गर्न थालेका थिए।<ref>{{cite web|last=टेलवाक|first=निक|title=र: डेनियल ब्रायनको सामना अजै धेरै चुनौतीसँग हुनेछ|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2013/08/20/21059971.html|work=स्याम! स्पोर्ट्स|accessdate=३१ अगस्ट २०१३}}</ref> ६ अक्टोबरमा कोडि रोड्स र गोलडस्टले द सिल्डलाई हराएपछि उनीहरूले द सिल्डको उपाधिका लागि पहिलो देवेदार बनेका थिए जसका१४ अक्टोबरका दिन रोलिन्स र रेन्जको सामना कोडि रोड्स र गोलडस्टको विरुद्धमा भएको थियो।<ref>{{cite web|last=टेलवाक|first=निक|title=र: द सिल्डको जानकारी|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2013/08/20/21059971.html|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|accessdate=३१ अगस्ट २०१३}}</ref><ref>{{cite web|last=मार्टिन|first=एडम|title=डब्ल्युडब्ल्युई नाइट अफ च्याम्पियन – ९/१५/२०१३ |url=http://www.wrestleview.com/wwe-news/43820-wwe-night-of-champions-ppv-results-9-15-13-orton-vs-bryan|accessdate=१८ सेप्टेम्बर २०१३|publisher=रेसलभ्यु}}</ref> उक्त खेल प्रवन्धकको भनेको अनुसार नो डिस्क्वालिफिकेसन खेल बनाइएको थियो र खेलको बीचमा बिग शोले द सिल्डलाई आक्रमण गरेपछि उनीहरू आफ्नो पद हार्न पुगेका थिए।<ref>{{cite web|last=हावेल|first=नोलान|title=टिएलसी: रोन्डि ओर्टन नयाँ डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता बनेका छन्|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2013/12/15/21339031.html|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडियन अनलाइन एक्सप्लोवर|accessdate=१८ डिसेम्बर २०१३}}</ref> २७ अक्टोबरमा आयोजना गरिएको हेल इन द सेल कार्यक्रममा द सिल्डले आफ्नो च्याम्पियनसिप पुन हात पार्न द उस्सो, कोडि रोड्स र गोलडस्टको सामना गर्नु परेको थियो तर उक्त खेलमा उनीहरू विजेता बन्न सकेनन् जसकारण उनीहरू उपाधि हाँसिल गर्न असफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा १/२६ |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_75919.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=२८ जनवरी २०१४}}</ref><ref>{{cite web|title=रोयल ,म्बलका खेलाडि र तथ्याङ्क|url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2014/royal-rumble-match-26171285/page-4|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|accessdate=१२ फेब्रुअरी २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819154558/http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2014/royal-rumble-match-26171285/page-4 |date=2017-08-19 }}</ref> एम्ब्रोज मात्र समूहमा विजेता रहेका कारण अक्टोबर २०१३ द सिल्डको आपसी मामलाका कारण तीन जना बीच तनाब बढ्दै गयो भने विषेश गरी एम्ब्रोज र रेन्जको बीच तनाब झन उच्च भएको थियो। २४ नोभेम्बर २०१३ को परम्परागत सरभाइबर सिरिजमा द सिल्डले भाग जनाएका थिए भने उक्त खेलमा एम्ब्रोज पहिला सुरुमै बाहिरीन पुगेका थिए भने रेन्ज अन्तिम समय सम्म पनि खेलमा रहिरहेर खेललाई जिताएका थिए।<ref>{{cite web|last=टायलवाक|first=निक|title=र: सिना र ओर्टन आमने सामने हुने|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/02/11/21461421.html|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडियन अनलाइन एक्सप्लोव,|accessdate=२५ फेब्रुअरी २०१४}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140301132251/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/02/11/21461421.html |date=2014-03-01 }}</ref> टिएलसी पे-पर-भ्युमा भएको ३ को विरुद्ध १ खेलमा रेन्जले दुरघटनापुर्वक एम्ब्रोजलाई स्पिएर हानेका कारण द सिल्ड सिएम पङ्कसँग हार्न पुगेका थिए। २६ जनवरी २०१४ को ३० पुरुष रोयल रम्बलमा द सिल्डका तीन सदस्यलेनै भाग लिएका थिए भने उक्त खेलमा एम्ब्रोजले ३ रेस्लरलाई बाहिराउन सफल भए र रेन्जलाई पनि बाहिराउन कोशिश गरेका थिए तर रेन्जले दुवै एम्ब्रोज र रोलिन्सलाई खेलबाट बाहिराइ दिएका थिए। रोयल रम्बलको अर्को रात वायट फोमेलिले खेलमा अवरोध गरेका कारण द सिल्डले ब्रायन, सिना र सेमससँग हार्नु परेको थियो र इलिमिनेसन चेम्बरको लागि छनोट हुन असफल भएका थिए। ''र''को एक श्रृङ्खलामा एम्ब्रोजले खेलको नियम तोडेका कारण हारेता पनि पद भने गुमाएका थिएनन् तर त्यस खेलको केही दिन पछिको खेलमा एम्ब्रोजले मार्क हेन्रीलाई सफलतापुर्ण हराएका थिए। फेब्रुअरी २३ भएको द सिल्ड र वायट फेमिली बीचको खेलमा एम्ब्रोज बीचबाटै हराए पछि सिल्डले खेल हारेको थियो। [[File:The Shield 2014.jpg|thumb|द सिल्ड २०१४ मा]] द सिल्डको बीच स्थिति तनाब ग्रस्त भएता पनि सिल्डको दुश्मन केनसँग भयो र रेसलमेनिया ३० मा द सिल्डले केन र द न्यु एज आउटललाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|last=पार्क|first=गोज|title=सेमस, डेल रियो र द सिल्ड|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_76855.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=२६ मार्च २०१४}}</ref> रेसलमेनियाको अर्को दिन द सिल्डले ट्रिपल एचलाई आक्रमण गरेका थिए जसका कारण ट्रिपल एचले इभोलुसनलाई पुन गठन गरेका थिए जसमा बाटिस्टा, रेन्डि ओर्टन र ट्रिपल एच रहेका छन्।<ref>{{cite web|last=|first=|authorlink=वेड केलर|title=केलर सिक्स प्याक : डब्ल्युडब्ल्युई र|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_77088.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=२६ मार्च २०१४}}</ref><ref>{{cite web|last=पार्कस्|first=ग्रोज|title=स्म्याकडाउनको नतिजा- सिना भर्सेज हार्पर |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_77164.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=२२ मार्च २१४}}</ref> मे २ मा स्म्याकडाउनको एक श्रृङ्खलामा एम्ब्रोजले फेटल फोर वे म्याचमा कर्टेक्स एक्सल, अलवर्टो डेल रियो र राइब्याकलाई हराउँदै संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=मेकक्यारोन|first=रब|title=डब्ल्युडब्ल्युए र टिभी प्रतिवेदन – १४ अप्रिल २०१४|url=http://www.f4wonline.com/component/content/article/36482|accessdate=२३ मे २०१४}}</ref> द सिल्डको दुश्मनी पुन इभोलुसनसँग भयो र उनीहरूको सामना एक्स्ट्रिम रुलमा इभोलुसनको विरुद्धमा भयो जसको खेल स्वरुप द सिल्ड विजेता बने।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-06-02|website=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=June 3, 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र''|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-06-09|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=17 May 2016|quote=}}</ref> त्यस खेलको अर्को दिन ट्रिपल एचलाई आक्रमण गरेको बापत एचले एम्ब्रोजलाई बलपूर्वक<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/06/03/21714336.html|title=र: द सिल्डको बिघटन|date=३ जुन २०१४|last=वाल्डमेन|first=जोन|accessdate=२३ जुन २०१४|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानडियन अनलाइन}}</ref><ref>{{cite web|last1=|first1=जेन|title=6/20 डब्ल्युडब्ल्यई स्म्याकडाउन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/hitsandmisses/article_79197.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=July 5, 2014|quote=}}</ref><ref>{{cite web|last1=पार्कस्|first1=जर्ज|title=डब्लयूडब्ल्युई स्म्याकडाउन लाइभको प्रतिवेदन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_79145.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=June 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last1=प्लमर|first1=डेल|title=डब्ल्युडब्ल्युई मनी इन द ब्याङ्क|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/06/20/21756216.html|website=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 6, 2014|quote=}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140623170552/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/06/20/21756216.html |date=June 23, 2014 }}</ref> उनको च्याम्पियनसिप २०-पुरुष ब्यटल रोयलमा प्रतिशपर्धा गर्न लगाए जसको फल स्वरूप एम्ब्रोजले उनको च्याम्पियनसिप गुमाउनु परेको थियो जसमा सेमस नयाँ संयुक्त राज्य विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_78901.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=June 12, 2014}}</ref><ref name="June92014">{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_78923.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|website=पिडब्लयूई टच|accessdate=June 12, 2014}}</ref> द सिल्डले जुन १ मा भएको पेब्याक कार्यक्रममा द सिल्डले इभोलुसनलाई हराउँदै विजेता बन्न सफल भएका थिए जसमा द सिल्डको कोहिपनी सदस्य बाहिरिएका थिएनन्।<ref>{{cite web|last=प्ल्मर|first=डेल|title=स्म्याकडाउन!: एक्ट्रिम रुलमा एम्ब्रोजले युएस पदका लागि खेल्ने भएका छन् |url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/05/02/21645786.html|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|accessdate=२३ मे २०१४}}</ref> त्यस खेलको केही महिना पछि द सिल्डको आपसि मामलाका कारण उनीहरूको जोडि राम्रोसँग जम्न सकेको थिएन।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/48998-wwe-smackdown-results-6-13-14-wyatt-vs-ambrose/|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन नतिजा – ६/१३/२०१४ (वायट विरुद्ध एम्ब्रोज)|last1=निमर|first1=पल|website=रेसलभ्यु|accessdate=16 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=फिर्ग्युसन|first1=डिरेक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-mma-wrestling/wwe-raw-results-roman-reigns-or-dean-ambrose-which-shield-member-qualifies-for-the-money-in-the-bank-9542639.html|work=द इन्डिपेन्डेन्ट|date=June 17, 2015|accessdate=August 24, 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई मेन इभेन्ट नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwsuperstarsreport/article_79225.shtml|website=पिडब्लयू टच|accessdate=July 6, 2014|quote=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2014/06/01/21710506.html|title=डब्ल्युडब्ल्युई पेब्याक|date=१ जुन २०१४|last=एसर|first=म्याथ्युज|accessdate=८ जन २०१४ |work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानडियन अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> ==== द सिल्डको विक्षेदन ==== द सिल्डका सबै सदस्य डब्ल्युडब्ल्युई विजेता बनेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/hitsandmisses/article_74269.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=November 27, 2013}}</ref> रेन्ज र रोलिन्स ट्याम टिम विजेता थिऐ भने एम्ब्रोज संयुक्त राज्य विजेता थिए तर रोलिन्स र रेन्ज टिम हेन्नो (डेनिएल ब्रायन र केन) सँग हार्दै ट्याग टिम च्याम्पियनसिप गुमाएका थिए तर एम्ब्रोज भने त्यतिबेला पनि संयुक्त राज्य विजेतानै रहेका थिए जसका कारण सब्याङ्को नजर एम्ब्रोजको च्याम्पियनसिपमा परेको थियो जसमा रोलिन्स र रेन्ज पनि थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_74308.shtml|accessdate=November 27, 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=प्लमर|first=डेल|title=द वायट फेमेली र द सिल्ड|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2013/11/22/21288706.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=November 27, 2013}}</ref> द सिल्डको कुनै अरु प्रतिस्पर्धासँग खेल भयो भने एम्ब्रोजको कारणले सिल्डले खेल धेरै चोटि गुमाएका जसकारण एम्ब्रोज सब्याङ्को आँखी बनेका थिए र उनीहरूको जोडि पनि फितलो बन्दै गएको थियो। २४ नोभेम्बर २०१३ मा भएको सरभाइभर सिरिजमा द सिल्ड रियल अमेरिकन (एन्टोनीयो सिजारो र ज्याक स्वागर) सँग जोड बन्दै रे मेस्टेरियो, द रोड्स ब्रदरस् र द उस्सोसँग उनीहरूको सामना भएको थियो जसमा एम्ब्रोज सबैभन्दा सुरुमै खेलबाट बाहिरिएका थिए तर त्यसको बाबजुद पनि द सिल्ड र रियल अमेरिकनले खेल जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई सरभाइभर सिरिज नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_74736.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=November 25, 2013}}</ref> नोभेम्बर महिनाको अन्तिम साता तिर सिएम पङ्कले ट्रिपल एचले द सिल्डलाई आफूमाथी आक्रमण गर्न लगाएको भन्दै आलोचना गरिरहेका थिए जसका कारण द सिल्डका सबै सदस्य र पङ्क एक्लै १५ डिसेम्बरका दिन टिएलसीमा खेल्नु पर्नो घोषण गरिएको थियोे।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_74769.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=December 18, 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=हावेल|first=नोलेम|title=रेन्डि ओर्टन नयाँ डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता बनेका छन्|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/PPVReports/2013/12/15/21339031.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=December 18, 2013}}</ref> उक्त खेलमा रेन्जले दुरघटनापुर्वक एम्ब्रोजलाई स्पिएर हाने पछि त्यहि मौकाको फाइदा उठाँउदै पङ्कले खेल जित्न सफल भएका थिए जसका कारण पङ्कले द सिल्डलाई हराउँदै पहिलो एकल व्यक्ति बनेका थिए।<ref>{{cite web|title=सिएम पङ्कको हालको जानकारी|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_82106.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=December 5, 2014}}</ref> सन् २०१४ को सुरुवाती दिनमा पङ्कका कारणले द सिल्ड बीच तनाव उत्पन्न भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_75386.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 10, 2014}}</ref> ६ जनवरीमा पङ्क र रेन्ज बीच राखीएको कुस्ती खेलमा एम्ब्रोजले खेलको बीचमा पङ्कलाई अवरोध पुर्‍याउँदै खेल रेन्जले जित्न सफल भएका थिए जसका कारण रेन्ज द सिल्डमा पङ्कलाई पहिलो पटक हराउने सदस्य बनेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_75506.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 10, 2014}}</ref> सन् २०१४ को रोयल रम्बलमा द सिल्डका सबै सदस्य भाग जनाएका थिए भने उक्त खेलमा एम्ब्रोजले रेन्जलाई बाहिराउन कोसिस गरेका थिए तर त्यसको फल स्वरूप रेन्जले दुवै रोलिन्स र एम्ब्रोजलाई खेलबाट बाहिराइ दिएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_75919.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 28, 2014}}</ref> त्यस खेलमा रेन्ज उप विजेता बनेका थिए तर रेन्जले डब्ल्युडब्ल्युईको रोयल रम्बलको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै १२ खेलाडीलाई बाहिराउँदै कृतिमान बनाएका थियो भने उक्त कृतिमान हालसम्म पनि कसैले तोडेको छैन। त्यस खेलमा रेलिन्स र एम्ब्रोजले समान तीन तीन खेलाडीलाई निस्कासन गरेका थिए भने रोलिन्सले उक्त खेलमा सिएम पङ्क पछि सबैभन्दा लामो समयसम्म खेलमा रहन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बलका सबै खेलाडीहरूको विवरण|url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2014/royal-rumble-match-26171285/page-4|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=February 12, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819154558/http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2014/royal-rumble-match-26171285/page-4 |date=August 19, 2017 }}</ref> २७ जनवरी २०१४ का दिन ''र''को एक शृङ्खलामा द सिल्डको सामना जोन सिना, डेनिएल ब्रायन र सेमससँग भएको थियो भने उक्त खेल यलिमिनेसन चेम्बरमा डब्ल्युडब्ल्युई विश्व च्याम्पियनसिपको छनोटका लागि थियो र त्यस खेलको सुरुवाती चरणमै द वायट फेमोलीले उनीहरूलाई आक्रमण गरे पछि खेल सुरुहुने बित्तिकै समाप्त भएको थियो जसका कारण सिना, ब्रायन र सेमसको जोडिले खेल जितेका थिए।<ref>{{cite web|last=टायलवाक|first=निक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/01/28/21429231.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=February 25, 2014}}</ref> द वायट फेमेली र द सिल्डको खेल पछि निर्धारित गरिएता पनि उक्त वायट फेमेली पछि सरेका कारण खेल सुरु हुन सकेको थिएन।<ref>{{cite web|last=पल्मर|first=डेल|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडनउन|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/01/31/21439376.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=February 25, 2014}}</ref> १० फेब्रुअरी ''र''को एक शृङ्खलामा एम्ब्रोजले आफ्नो डब्ल्युडब्ल्युई संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिपको लागि सबै कुस्ती खेलाडीहरूलाई खुला चुनौती दिएका थिए जसको फल स्वरूप उक्त चुनौतीलाई स्विकार गर्दै मार्क हेनरी कुस्ती खेल्न आएका थिए तर सिल्डका अन्य सदस्यले खेलमा अवरो पुर्‍याएपछि विजेता मार्क हेनरी बनेका थिए तर संयुक्त राज्य उपाधी भने एम्ब्रोजसँगै कायमै रहेको थियो।<ref>{{cite web|title=सेमस र क्सचियन विरुद्ध द रियल अमेरिकन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/hitsandmisses/article_76308.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=टुर्कर|first=बेन्जामिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई रेसलमेनिया|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/The_Specialists_34/article_76278.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref> त्यस खेलको केही हप्ता पछि रेन्जले द सिल्डको कुनै पनि साथीको सहयोग बिनानै मार्क हेनरी माथि बिजय प्राप्त गरेका थिए जसका कारण रेन्स र एम्ब्रोज बीच तनाव उच्च भएको थियो।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा र विवरण|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/hitsandmisses/article_76308.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=टुर्कर|first=बेन्जिमिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/The_Specialists_34/article_76278.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref> २३ फेब्रुअरीमा सम्पन्न भएको इलिमिनेसन चेम्बरमा द सिल्ड वायट फेमोलीको कुस्ती खेल भएको थियो तर खेलको केही समय पछि एम्ब्रोज खेल खेल्न छाड्दै त्यहाँबाट हिँडेका थिए जसका कारण वायट फेमेलीले उक्त खेल सहजै आफ्नो हातमा पार्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=टायलवाक|first=निक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/02/11/21461421.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=February 25, 2014}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140301132251/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/02/11/21461421.html |date=March 1, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|last=टायलवाक|first=निक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र''नतिजा|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/02/18/21477556.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=February 25, 2014}}</ref> ३ मार्चमा भएको वायट फेमेली र द सिल्डको पुनर खेलमा रोलिन्स एम्ब्रोजले जस्तै गरी खेलको बीचबाट हिडेका थिए र पछि रोलिन्सको एक अन्तरबार्तामा मैले टोलीलाई अब धेरै समयसम्म जोडि राख्न सक्दिन भनेर बताएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई इलिमिनेसन चेम्बर|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_76567.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=February 25, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_76765.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा - ब्रायन विरुद्ध बाटिस्टा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 6, 2014}}</ref> ७ मार्च २०१४ स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा द सिल्डका सबै सदस्यहरू कुस्ती खेल्ने रङ्ग आए र उनीहरू बीचको समस्या र तनावलाई अन्त्य गर्ने भन्दै रोलिन्सले आफ्नो कुरा बताय तर उक्त भेटमा पनि उनहरू बीच सम्बाद हुन सकेन र त्यस समस्यको कुनै पनि हल निस्कीन सकेको थिएन।<ref>{{cite web|last=पार्कस्|first=जर्ज|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_76855.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref> उक्त भेट पश्चात् द सिल्डको दुश्मनी केन र द अथोरीटिसँग बसेको थियो भने उता द अथोरिटिका सदस्यहरू बाटिस्टा, रोन्डि ओर्टन र ट्रिपल एचको एक मजबुत जोडि बनेको थियो जसका कारण उनीहरूको खेल एक्ट्रिम रुलमा निर्धारीत गरिएको थियो।<ref name="काल्डवेल"/><ref name="pwtorch.com"/><ref>{{cite web|last=केलर|first=वेड|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_77088.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=एसर|first=म्याथ्युज|title=डब्ल्युडब्ल्युई|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/MatMatters/2014/05/21/21687231.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=May 23, 2014}}</ref> उक्त खेलमा द सिल्डले अथोरिटीलाई हराउन सफल भएका थिए तर उक्त खेलको एक  दिन पछिको रातमा ट्रिपल एचले एम्ब्रोजको संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप २० जना अन्य पुरुषसँग रक्षा गर्नु पर्ने खेलको ढाँचा तयार पारेका थिए भने त्यस खेलमा एम्ब्रोजले आफ्नो पद हार्नु परेको थियो जसको फल स्वरुप सेमस विजेता बन्दै संयुक्त राज्य विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=रेसलमेनिया ३० को नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_77520.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=April 8, 2014}}</ref> उक्त खेल पछि द सिल्डको सामना इभोलुसनसँग (ट्रिपल एच, बाटिस्टा र रोन्डि ओर्टन) पेब्याकमा खेल भएको थयो जसमा द सिल्ड विजेता बनेका थिए।<ref name="pwtorch.com"/><ref>{{cite web|last=एसर|first=म्याथ्युज|title=द सिल्ड र इभोलुसन|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/MatMatters/2014/05/21/21687231.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=May 23, 2014}}</ref> उक्त खेलको ओर्को रात ट्रिपल एचले द सिल्डसँगको दुश्मनी अजै कायम छ भन्ने धारण व्यक्त गरेका थिए तर बाटिस्टाले डब्ल्युडब्ल्युईबाट अवकाश लिएपछि उनहरूको दुश्मनी त्यही दिनबाट अन्त्य भएको थियो।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-06-02|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|accessdate=June 3, 2014}}</ref> तर उक्त भनाइ ट्रिपल एचले द सिल्डलाई झुक्याउन बनाएको योजना थियो।<ref>{{cite web|title=''र'': ९ जुन २०१४|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-06-09|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=17 May 2016|quote=}}</ref> त्यस पछिको अर्को रात ''र''को एक शृङ्खलामा द सिल्ड र ट्रिपल एक रिङ बाहिर रहेका बेला रोलिन्सले एम्ब्रोज र रेन्जलाई पछाडिबाट स्टिलको कुर्सीले आक्रकण गर्दै द सिल्डलाई तोड्दै द अथुरीटिको एक हिस्सा बनेका थिए जसका कारण पुरै सञ्चार माध्य र सामाजिक सञ्जालमा रोलिन्सको आलोचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्यु इ द सिल्ड|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_78901.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=June 12, 2014}}</ref> ९ जुन २०१४ ''र''को एक शृङ्खलामा रोलिन्सले किन द सिल्ड छोडेको स्पस्ट पारेका थिए भने उता रेन्ज र एम्ब्रोज अझैपछि द सिल्डकै रूपमा रहेका थिए। रेन्ज र एम्ब्रोजको एक अन्तरबार्ताका एम्ब्रोजले रोलिन्सलाई द सिल्डको लागि क्यान्सरको रूपमा रहेको भने रेन्जले रोलिन्सले अहिले सम्मकै सबैभन्दा ठूलो भुल र पाप जसलाई माफ गर्न नसकीने भन्दै सञ्चार माध्यमलाई बताएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_78923.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=June 12, 2014}}</ref> उक्त अन्तरबार्ताको अर्को रात एम्ब्रोज र रोलिन्सले द सिल्डको रूपमा अन्तिम खेल खेलेका थिए जहाँ उनको साथी जोन सिना थिए भने उनीहरूको विरुद्धमा वायट फेमेली उत्रिएका थिए। त्यस अन्तिम खेल पछि पनि एम्ब्रोज र रेन्ज छुट्टिएका थिएनन् तर उनीहरूले आ-आफ्नो बाटो लागेका थिए जसमा एम्ब्रोजले रोलिन्ससँग बदला लिनेमा तल्लिन थिए भने उता रेन्ज डब्ल्युडब्ल्युई विश्व च्याम्पियनसिपको पछाडि लागि परेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/48998-wwe-smackdown-results-6-13-14-wyatt-vs-ambrose/|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन नतिजा – ६/१३/१०१४ (वायट विरुद्ध एम्ब्रोज)|last1=न्युमर|first1=पल|website=रेसलभ्यु|accessdate=16 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=फेर्गुसन|first1=डेरेक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा> द सिल्डका कुन सदस्यले मनी इन द ब्याङ्क खल्न पाउने छन?|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-mma-wrestling/wwe-raw-results-roman-reigns-or-dean-ambrose-which-shield-member-qualifies-for-the-money-in-the-bank-9542639.html|work=द इन्डिपेन्डेन्ट|date=June 17, 2015|accessdate=August 24, 2016}}</ref> उक्त घटना पछि पनि अन्य व्यक्ति र सञ्चार माध्यमा रेन्ज र एम्ब्रोज अझैपनि द सिल्डनै रहेका थिए तर १३ जुन सम्याकडाउनको एक शृङ्खलामा एम्ब्रोजले द सिल्डको पोसाक त्यागदै परम्परागत पोशाकमा नयाँ  प्रवेश सङ्गितको रूपमा देखा परेका थिए भने उता रेन्ज भने द सिल्डकै पोशाक र द सिल्डकै प्रवेश सङ्गितमा खेल हेर्न आउने दर्शको माझबाट पहिलाकै जसरीनै रिङमा आउने गर्थे जसका कारण अब सबै मानिसलाई द सिल्ड पुणतया विभाजन भएको हो भन्ने सङ्केत मिलेको थियो।<ref>{{cite web|last1=मेजरा|first1=जेन|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन लाइभ नतिजा र प्रतिवेदन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/hitsandmisses/article_79197.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=July 5, 2014|quote=}}</ref><ref>{{cite web|last1=पार्कस्|first1=जर्ज|title=डब्ल्युडब्ल्युई सम्याकडाउन लाइभ नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_79145.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=June 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last1=प्लमर|first1=डेल|title=स्म्याकडाउन :मनी इन द ब्याङ्क|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/06/20/21756216.html|website=केनोइ|accessdate=July 6, 2014|quote=}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140623170552/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/06/20/21756216.html |date=June 23, 2014 }}</ref> २४ जुन मेन इभेन्ट कार्यक्रममा रेन्जले आफू अब द सिल्डको साथ नरहेको भन्दै सबै दर्शक माझ भनेका जसका कारण द सिल्ड पुणतया विघटन भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई मेन इभेन्ट नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwsuperstarsreport/article_79225.shtml|website=पिडब्ल्यु टच डटकम|accessdate=July 6, 2014|quote=}}</ref> ==== डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट विजेता (सन् २०१४–२०१५) ==== [[File:Rollins, McMahon, HHH NoC14.jpg|thumb|left|upright|सेथ रोलिन्स मनी इन द ब्याङ्क समाउँदै]] २ जुन २०१४ मा बाटिस्टाले डब्ल्युडब्ल्युईबाट अवकाश लिएपछि द सिल्ड र अथोरिटीको दुश्मनी त्यही दिनबाट अन्त्य भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/06/03/21714336.html|title=''र'': द सिल्ड परिवर्तन|date=June 3, 2014|last=वाल्डमेन|first=जन|accessdate=June 23, 2014|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडियन अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> तर उक्त भनाइ ट्रिपल एचले द सिल्डलाई झुक्याउन बनाएको योजना थियो। त्यस पछिको अर्को रात रको एक श्रृङ्खलामा द सिल्ड र ट्रिपल एक रिङ बाहिर रहेका बेला रोलिन्सले एम्ब्रोज र रेन्जलाई पछाडिबाट स्टिलको कुर्सीले आक्रकण गर्दै द सिल्डलाई तोड्दै द अथुरीटिको एक हिस्सा बनेका थिए। ९ जुन २०१४ रको एक श्रृङ्खलामा रोलिन्सले किन द सिल्ड छोडेको स्पस्ट पारेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=H_UJm6CeXGk|title=सेथ रोलिन्सले किन द सिल्ड छाडेको बन्ने खुलाएका छन्|website=युट्युब|date=June 6, 2015|accessdate=June 6, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CpiB5UaNEyk|title=सेथ रोलिन्स|website=युट्युव|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=June 9, 2015|accessdate=June 9, 2015}}</ref> उनले भनेका छन," मेरो बिना द सिल्डले किहि पनि गर्न सक्दैन र एम्ब्रोज र रेन्ज मेरा साथिहरू हैनन तिनहरू त केवल डब्ल्युडब्ल्युईमा मेरा साथ दिन आएका हुन् जसले मलाई यहाँ सम्म ल्याएको छ "। १९ जुन २०१४ मा रोलिन्स मनी इन द ब्याङ्कमा हुने डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिपको छनोट खेल खेलि रहेका अवस्थामा एम्ब्रोजले खेलको बीचमा अवरोध पुर्‍याउँदै रोलिन्सलाई पहिलो चरणबाटै बाहिराएका थिए।<ref>{{cite web|last=बुर्डिक|first=माइकल|title=सेथ रोलिन्स|url=http://www.wwe.com/shows/wwemainevent/2014-06-17/results-26403151|accessdate=June 17, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140622014004/http://www.wwe.com/shows/wwemainevent/2014-06-17/results-26403151 |date=2014-06-22 }}</ref> त्यसपछि दुवैले लगातार एक-अर्कालाई आक्रमण गर्दै र एक-अर्काको खेलमा हस्तक्षेप गर्न थाले। रोलिन्सको अनुरोधमा एम्ब्रोज २०१४ मनी इन द ब्याङ्कमा छनोट भएका थिए तर खेलको बीचमा केनले अवरोध पुर्‍याएपछि एम्ब्रोजलाई कुट्न थाले जसका कारण एम्ब्रोजले खेल जित्न असफल रहे जसका फल स्वरूप रोलिन्सले खेल जित्दै २०१४ को मिस्टर मनी इन द ब्याङ्क बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=क्लेप|first=जोन|url=http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2014/money-in-the-bank-contract-ladder-match-26381682|title=सेथ रोलिन्स २०१४ को मनी इन द ब्याङ्क विजेता|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 20, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140726075410/http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2014/money-in-the-bank-contract-ladder-match-26381682 |date=July 26, 2014 }}</ref> एम्ब्रोज २० जुलाई २०१४ ब्याटलग्राउन्डमा रोलिन्स को सामना गर्न को लागि निर्धारित गरिएको थियो तर ट्रिपल एचका अनुसार एम्ब्रोजले रोलिन्सलाई आक्रमण गरेको खुलाए पछि उनीहरूको खेल स्थगित गरिएको थियो जसका कारण एम्ब्रोजले पुन रोलिन्सलाई नेपथ्यमा आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=वार्ट्समेन|first=जेम्स|url=http://www.wwe.com/shows/wwebattleground/2014/dean-ambrose-seth-rollins-26462754|title=सेथ रोलिन्सले डिन एम्ब्रोजलाई हराए|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=June 29, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190531095947/https://www.wwe.com/shows/wwebattleground/2014/dean-ambrose-seth-rollins-26462754 |date=May 31, 2019 }}</ref> उक्त घटना पछि उनीहरूको खेल अगस्ट १७ का दिन समरस्ल्याम २०१४ मा एक लम्बरज्याक खेल भएको थियो तर उक्त खेलमा पनि केनको हस्तक्षेप पछि रोलिन्सले आफ्नो मनी इन द ब्याङ्क बाकसले एम्ब्रोजलाई आक्रमण गरेका थिए जसको फल स्वरूप खेलमा रोलिन्सको जित भएको थियो।<ref>{{cite web|last=|first=मिट्च|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/2014/dean-ambrose-seth-rollins-26543956|title=सेथ रोलिन्सले डिन एम्ब्रोज माथि बिजय प्राप्त गरे (लम्बरज्याक म्याच)|publisher=डब्ल्युडब्ल्यु|accessdate=August 17, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210139/http://www.wwe.com/shows/summerslam/2014/dean-ambrose-seth-rollins-26543956 |date=March 3, 2016 }}</ref> उक्त खेलको भएको केही समय पछि एम्ब्रोजले रोलिन्लाई पुन आक्रमण गरेका थिए जसका कारण उनीहरूको बीच फल्स काउन्ट एनिह्वेर खेल त्यहि दिनमा भएको थियो तर केनले खेलमा अवरोध पुर्‍याएपछि रोलिन्सले एम्ब्रोजलाई कंक्रिटको एक ब्लकमा टाउको ठोक्काइ दिएका थिए जसको कारण एम्ब्रोजको टाउकोमा चोट लागेको थियो।<ref>{{cite web|last=|first=एन्थोनी|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-08-18/wwe-raw-results-26579583/page-10|title=सेथ रोलिन्स र डिन एम्ब्रोजको खेल|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=August 18, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190531095946/https://www.wwe.com/shows/raw/2014-08-18/wwe-raw-results-26579583/page-10 |date=2019-05-31 }}</ref> एम्ब्रोज उक्त घटना पछि नाइट अफ च्याम्पियन २०१४ मा रिङमा फर्केए र त्यसपछि उनले रोलिन्सलाई आक्रमण गरेका थिए। त्यसपछि उनीह‌रूले लगातार एक-अर्कालाई आक्रमण गर्दै र एक-अर्काको खेलमा हस्तक्षेप गर्न थाले।<ref name="Sky">{{cite web|url=http://www1.skysports.com/other-sports/news/13043/9538767/wwe-hell-in-a-cell-2014-results-bray-wyatt-attacks-dean-ambrose-in-main-event|title=डब्ल्युडब्ल्युई हेल इन अ सेल नतिजा|publisher=|work=स्काइ स्पोटर्स|date=October 28, 2014|accessdate=November 21, 2014}}</ref> उनीहरूको कुस्ती खेल अक्टोबर २८ का दिन हेल इन अ सेल मा भएको थियो जसमा ब्रे वायटको अवरोधका कारण डिन एम्ब्रोजले खेल हार्नु परेको थियो। हेल इन अ सेलको रात पछि रोलिन्सले अथुरिटीमा जाने वित्तिकै सबै खेलमा जे र जे अङ्गरक्षक र केनको सहायताले कुनै खेल पनि हार्नु परेको थिएन जसका कारण द अथुरिटीका रोलिन्स र ओर्टनको बीच तनाव उत्पन्न भएको थियो। रोलिन्सको एक खेलमा ओर्टनले अवरोध पुर्‍याउँदा जे र जे अङ्गरक्षक र केनले उनलाई कुटेका थिए र त्यसैमा रोलिन्सले पनि ओर्टनको टाउको स्टिलको डन्डिमा ठोक्काए दिएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/10/26/22031761.html|title=जोन सिना र सेथ रोलिन्सको खेल|date=October 26, 2014|last=एसर|first=म्याथ्युज|accessdate=October 28, 2014|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडियन अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> २३ नोभेम्बरमा आयोजना गरिएको सरभाइभर सिरिजमा रोलिन्सले द अथुरिटीको तर्फबाट कप्तान हुने मौका पाएका थिए भने उनको विप्क्षि टोली तिर टिम सिना रहेको थियो।<ref>{{cite web|last1=मर्फी|first1=रायन|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2014/team-cena-team-authority-traditional-survivor-series-elimination-match-26758255|title=टिम सिनाले टिम अथुरिटीलाई हरायो|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=November 23, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815173646/http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2014/team-cena-team-authority-traditional-survivor-series-elimination-match-26758255/ |date=August 15, 2016 }}</ref> उक्त खेलमा रोलिन्स अथुरिटीका पर्फबाट अन्तिममा थिए भने उता टिम सिनामा डल्फ जिग्लर रहेका थिए। त्यस खेलको अन्तिम क्षणमा स्टिङ आईपुगे र ट्रिपल एचलाई र रोलिन्सलाई आक्रमण गरे पछि खेल टिम सिनाले जितेको थियो। उक्त खेल पछि रोलिन्सले सिनासँग दुश्मनी कायम गरेका थिए र उनीहरूको खेल टिएलसीमा भएको थियो जसमा सिनाको जित भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=मर्फी|first1=रायन|url=http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2014/john-cena-seth-rollins-tables-match-26847148|title=जोन सिनाले सेथ रोलिन्सलाई हराए|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=December 14, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213094838/http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2014/john-cena-seth-rollins-tables-match-26847148 |date=December 13, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|last1=केलर|first1=वेड|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_82500.shtml|website=पिडब्ल्यु टच डटकम|accessdate=December 31, 2014}}</ref> जोनी सिनाको घाँटीमा चोट लागेका कारण उनले केही हप्ता आराम गरेका थिए जसका कारण द अथुरिटीले रोयल रम्बलमा हुन लागेको डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप खेलका सिना र ब्रक लेज्नरको साथमा रोलिन्सलाई पनि सामेल गरेको थियो तर त्यस खेलमा लेज्नरले रोलिन्स र सिनालाई जित्दै विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_82945.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा|date=January 25, 2015|accessdate=January 25, 2015|website=प्रो रेस्लिङ टच|author=काल्डवेल, जेम्स}}</ref> त्यस खेलको एक हप्ता पछि रेन्डि ओर्टन डब्ल्युडब्ल्युईमा फर्किँदै रोलिन्सलाई आक्रमण गरेका थिए जसका कारण उनीहरू बीच रेसलमेनिया ३१ मा खेल हुने निस्चित भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=मिलोक|first1=बबी|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/randy-orton-seth-rollins-27188629|title=रेन्डि ओर्टनले सेथ रोलिन्सलाई हराए|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=March 31, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129235310/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/randy-orton-seth-rollins-27188629 |date=January 29, 2016 }}</ref> २९ मार्च २०१५ मा आयोजना गरिएको रेसलमेनिया ३१ मा रोलिन्सको सामना ओर्टनसँग भएको थियो तर उक्त खेलमा ओर्टनले रोलिन्सलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई पिपिभी नतिजाहरू|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_84175.shtml#.VRiyVfmsXbM|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 30, 2015}}</ref> ओर्टन र रोलिन्सको उक्त खेलको केही घण्टा पछि रोलिन्सले डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिपको लागि रेसलमेनियाको अन्तिम खेल ब्रक लेज्नर र रोमन रेन्जको खेलको बीचमा आफ्नो मनी इन द ब्याङ्क क्यास इन गर्दै उक्त खेललाई ट्रिपल थ्रेट खेल बनाएका थिए र रोलिन्सले आफ्नो कार्यकालमा पहिलो पटक डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता बन्न सफल भएका थिए जसका कारण रोलिन्स डब्ल्युडब्ल्युईको इतिहासमै पहिलो खेलाडी बनेका थिए जसले रेसलमेनियामा मनी इन द ब्याङ्क क्यास इन गर्दै उपाधि हात पारेका थिए।<ref>{{cite web|last1=|first1=एन्थोनी|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/brock-lesnar-roman-reigns-27042102|title=सेथ रोलिन्स मनी इन द ब्याङ्क क्यास इन गर्दै विश्व विजेता बनेका छन्|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=March 31, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303200419/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/brock-lesnar-roman-reigns-27042102 |date=March 3, 2016 }}</ref> रोलिन्सले रेसलमेनिया ३१ पछि पनि ओर्टनसँग दुश्मनी राहि रहेका थिए जसका कारण उनीहरूको खेल स्टिल केज भित्र हुने निर्णय भएको थियो जसमा केन ढोकामा बस्ने रेफ्रि बन्ने भनिएको थियो भने ओर्टनले आफ्नो अन्तिम चाल ''आरकेओ''को प्रयोग गर्न नपाउने नियम बनाइएको थियो।<ref>{{cite web|last1=|first1=एन्थोनी|date=April 13, 2015|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2015-04-13/wwe-raw-results-27297712/page-6|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|publisher=डब्ल्युडब्ल्यु|accessdate=September 20, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150917002508/http://www.wwe.com/shows/raw/2015-04-13/wwe-raw-results-27297712/page-6 |date=September 17, 2015 }}</ref> २६ अप्रिलमा उनीहरू बीच खेल स्टिल केजमा राखियो तर खेलमा केनले हस्तक्षेप गरेपछि रोलिन्सले खेल आफ्नो हातमा पर्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=|first1=जोन|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स|url=http://www.wwe.com/shows/extremerules/2015/seth-rollins-randy-orton-27258762|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 26, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129225350/http://www.wwe.com/shows/extremerules/2015/seth-rollins-randy-orton-27258762 |date=January 29, 2016 }}</ref> २०१४ मेमा रोलिन्स र केनको बीच तनाव उत्पन्न भएको थियो भने उक्त दिनको अर्को हप्ता रेलिन्सले रेन्ज र ओर्टनको विरुद्धमा आफ्नो उपाधी दाउमा राख्दै उनीहरूसँग खेल खेल्ने निर्णय गरिएको थियो तर एम्ब्रोजले रोलिन्सलाई एक खेलमा हराउँदै एम्ब्रोज पनि उक्त खेलमा जोडिने मौका पाएका थिए।<ref name="raw4272015">{{cite web|last1=टेडेस्को|first1=माइक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा – ४/२७/२०१५ |url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/54206-wwe-raw-results-4-27-15-live-results-from-green-bay|website=रेसलभ्यु|accessdate=April 28, 2015}}</ref> उक्त खेलमा रोलिन्सले ओर्टनलाई पेडिग्री हान्दै आफ्नो पद सफलतापूर्वक आफूसँग कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref name="raw5042015">{{cite web|last1=टेडेस्को|first1=माइक|title=ड्ल्यूडब्ल्यअंई ''र'' नतिजा – ५/४/२०१५ |url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/54301-wwe-raw-results-5-4-15-live-results-from-montreal|website=रेसलभ्यु|accessdate=May 5, 2015}}</ref><ref name="payback2015">{{cite web|last1=मर्फी|first1=रायन|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट विजेता सृथ रोलिन्सको जानकारी|url=http://www.wwe.com/shows/wwepayback/2015/wwe-world-heavyweight-champion-seth-rollins-roman-reigns-randy-orton-dean-ambrose-27335106|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=May 17, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151205173502/http://www.wwe.com/shows/wwepayback/2015/wwe-world-heavyweight-champion-seth-rollins-roman-reigns-randy-orton-dean-ambrose-27335106 |date=December 5, 2015 }}</ref> १४ जुन मनी इन द ब्याङ्क म्याचमा रोलिन्सले पछि आफ्नो पदका लागि एम्ब्रोजसँग खेल खेल्नु परेको थियो भने उक्त खेलमा रोलिन्सले कुस्ती खेलको नियम तोड्दै एम्ब्रोजलाई लगातार आक्रमण गरेपछि एम्ब्रोज विजेता बनेका थिए तर च्याम्पियनसिप भने जित्न सकेनन्।<ref>{{cite web|last1=एन्थोनी|first1=|title=डिन एम्ब्रोजले सेथ रोलिन्सलाई हराए|url=http://www.wwe.com/shows/eliminationchamber/2015/seth-rollins-dean-ambrose-27407200|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=May 31, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627075518/http://www.wwe.com/shows/eliminationchamber/2015/seth-rollins-dean-ambrose-27407200 |date=June 27, 2017 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2015/seth-rollins-dean-ambrose-ladder-match-27453310|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स|publisher=डब्ल्युडब्ल्यु|last1=|first1=जोन|accessdate=2 June 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802150337/http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2015/seth-rollins-dean-ambrose-ladder-match-27453310 |date=2 August 2017 }}</ref> [[File:Seth Rollins WWE World Heavyweight Championship WrestleMania 31 2015.jpg|thumb|upright|रोलिन्स रेसलमेनिया ३१ मा विश्व विजेता बनेको केही छिन पछि]] १९ जुलाई २०१४ को ब्याटलग्राउन्डमा रोलिन्स र लेज्नको बीचमा च्याम्पियनसिप खेल आयोजना गरिएको थियो तर खेलको बीच द अंडरटेकरले अवरोध पुर्‍याउँदै लेज्नरलाई आक्रमण गरेपछि खेल रेफ्रिले स्थगित गर्नु परेको थियो।<ref name="Raw6152015">{{cite web|last1=टेडेस्को|first1=माइक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा – ६/१५/२०१५|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/54849-wwe-raw-results-6-15-15-live-results-from-cleveland|website=रेसलभ्यु|accessdate=June 15, 2015}}</ref><ref name="MITB">{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_86322.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=July 19, 2015}}</ref> रोलिन्सले उक्त खेलपछि जोन सिनासँग दुश्मनी राखेका थिए र सिनाको संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप जित्ने चेतावनी दिएका थिए। अगस्ट २३ मा आयोजना गरिएको समरस्ल्याममा रोलिन्स र सिनाको खेल सिनाको संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिपलाई सुरु गरिएको थियो र खेलको बीचमा जोन स्टुवर्टले सिनालाई स्टिलको कुर्सीले आक्रमण गरेका थिए जसको मौकाको फाइदा उठाँउदै रोलिन्सले संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप हात पार्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_86507.shtml#.VbdzOflVikp|website=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=July 27, 2015}}</ref> त्यसपछि रोलिन्स संयुक्त राज्य विजेता र डब्ल्युडब्ल्युई विश्व बिजेत एकै पटक भएका थिए र उनले डब्ल्युडब्ल्युईको इतिहासमै दुवै च्याम्पियनसिप जित्ने पहिलो खेलाडी बनेका थिए।<ref>{{cite web|last1=आर्टस|first1=म्याथ्युज|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता रोलिन्स विरुद्ध संयुक्त राज्य विजेता जोन सिना|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/2015/seth-rollins-john-cena-27759334|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|accessdate=August 23, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053815/http://www.wwe.com/shows/summerslam/2015/seth-rollins-john-cena-27759334 |date=March 4, 2016 }}</ref> २० सेप्टेम्बरमा आयोजना हुने भनिएको नाइट अफ च्याम्पियनमा रोलिन्सले संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप सिनासँग खेल्नु पर्ने र डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता स्टिङसँग खेल्नु पर्ने भनेर खेलको ढाँचा तयार पारिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=मिलोक|first1=बबी|title=जोन सिनाले सेथ रोलिन्सलाई हराए|url=http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2015/seth-rollins-john-cena-united-states-championship-27892611|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=September 20, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151109094435/http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2015/seth-rollins-john-cena-united-states-championship-27892611 |date=November 9, 2015 }}</ref> रोलिन्स दुवै च्याम्पियनसिपका विजेता भएपछि रोलिन्सको सामना पुन सिनासँग भएको थियो जसमा सिना विजेता बन्दै फेरि संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप आफ्नो हात पारेका थिए त्यस खेलको केहि स्टिङ्ग रिङमा आएका थिए र उनीहरूको विश्व विजेताका लागि खेल भएको थियो र उक्त खेलमा रोलिन्सले स्टिङ्ग हराउँदै विश्व विजेता भने कायमै राखेका थिए।<ref>{{cite web|last1=लेबुन|first1=जेल|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स विरुद्ध स्टिङ्ग|url=http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2015/seth-rollins-sting-27860041|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=September 20, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151119135658/http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2015/seth-rollins-sting-27860041 |date=November 19, 2015 }}</ref> रोलिन्स र स्टिङ्गको खेलमा रोलिन्स विजेता बनेसँग‌ स्टिङ्गको उक्त खेल डब्ल्युडब्ल्युईमा अन्तिम खेल बनेको थियो। २५ अक्टोबर हेल इन अ सेल पे-पर-भ्युमा रोलिन्सको सामना केनसँग भएको थियो भने उक्त खेलमा रोलिन्सले केनलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/hellinacell/2015/seth-rollins-kane-28001063|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स विरुद्ध केन|author=केभिन|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=October 25, 2015|accessdate=June 20, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024070620/http://www.wwe.com/shows/hellinacell/2015/seth-rollins-kane-28001063 |date=October 24, 2015 }}</ref> ४ नोभेम्बरमा डब्लीन आयरल्यान्डमा रोलिन्सको खेल केनसँग आयोजना गरिएको थियो भने उक्त खेलमा केनलाई सनसेट पावरबमाको प्रयास<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/blakeoestriecher/2015/11/07/this-week-in-wwe-biz-seth-rollins-injured-and-stripped-of-title-sting-at-survivor-series-and-more/|title=डब्ल्युडब्ल्युई सेथ रोलिन्स|website=फोर्वस्|author=|accessdate=November 13, 2015}}</ref> गर्दा उनको खुट्टा भाँचिएको थियो र उनलाई तत्काल नजिकको अस्पताल पुर्‍याइएको थियो जसका कारण उनले आफ्नो डब्ल्युडब्ल्युई विश्व च्याम्पियनसिप गुमाउनु परेको थियो जसका कारण उनले ९ महिना सम्म कुस्ती खेलबाट अवकाश लिएका थिए उनी विश्व विजेता बनेको २२१ दिनमा उपाधि गुमाएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/seth-rollins-injury-title-tournament-survivor-series-28164051|title=सेथ रोलिन्स नयाँ डब्ल्युडब्ल्यु विश्व विजेता|website=डब्ल्युडब्ल्युई|date=November 5, 2015|accessdate=November 5, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106023300/http://www.wwe.com/inside/seth-rollins-injury-title-tournament-survivor-series-28164051|archivedate=November 6, 2015|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106023300/http://www.wwe.com/inside/seth-rollins-injury-title-tournament-survivor-series-28164051 |date=November 6, 2015 }}</ref> २१ डिसेम्बर २०१५ का दिन रोलिन्सले एक पटक डब्ल्युडब्ल्युई ''र''मा देखा पर्दै २०१५ को उत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा स्लामे अवार्ड जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwe-championship|title=डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिप|website=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 14, 2017}}</ref> उनले उक्त कार्यक्रममा आफूलाई पुनःस्थापना र पुनर्निर्माण गर्ने र आफ्नो डब्ल्युडब्ल्युई विश्व च्याम्पियनसिप पुन जित्ने प्रतिबद्ध जायर गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2015-12-21/2015-slammy-award-winners|title=२०१५ स्लामे अवार्ड विजेताहरू|author=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम स्टफ|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=December 21, 2015|accessdate=June 20, 2016}}</ref> ==== ट्रिपल एचसँग दुश्मनी (सन् २०१६–२०१७) ==== २२ मे २०१६ को एक्सट्रिम रुल कार्यक्रममा रोमन रेन्जको सामना एजे स्टाएल्ससँग भएको थियो जसले फेटल ४-वे म्याचमा सिजारो, एम्ब्रोर र जेरिकोलाई हराउँदै उपाधिका लागि पहिलो दावेदार बनेका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई एक्सट्रिम रुल|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/05/22/extremerulesliveresults/|date=May 22, 2016|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=May 22, 2016}}</ref> रेन्ज र स्टाएल्सको खेलमा रेन्जले स्टाएल्सलाई हराउँदै डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/05/23/may23rawresultscomplete/|date=May 23, 2016|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=May 23, 2016}}</ref> उक्त खेलमा रेन्जको जितसँगै रोलिन्स त्यही दिन खुट्टाको चोट निको भएर डब्ल्युडब्ल्युईमा फर्किएका थिए र उनले खेल सकिने बित्तिकै रेन्जलाई पछाडिबाट आक्रमण गर्दै उनलाई पेडिग्रि हानेका थिए।<ref>{{cite web|last1=पावेल|first1=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एक्सट्रिम रुल|url=http://prowrestling.net/site/2016/05/23/powells-wwe-extreme-rules-hit-list-seth-rollins-returns-roman-reigns-vs-aj-styles-dean-ambrose-vs-chris-jericho-in-an-asylum-match-the-miz-vs-kevin-owens-vs-sami-zayn-vs-cesaro-in-a-four-wa/|website=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=June 7, 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=ओस्टर|first1=एरन|title=एक्सट्रिम रुल नतिजा|url=http://www.baltimoresun.com/sports/pro-wrestling/ring-posts-blog/bal-seth-rollins-returns-at-extreme-rules-20160523-story.html|publisher=''द सन''|accessdate=June 7, 2016}}</ref> उक्त घटनाको अर्को हप्ताको ''र''को एक श्रृङ्खलामा रोलिन्सले रेन्जसँगको खेल माग गरेका थिए र त्यस खेल डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिप लागि हुनुपर्छ भनेका थिए।<ref>{{cite web|last1=हेम्लीन|first1=जेफ|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा: सेथ रोलिन्स|url=http://www.f4wonline.com/wwe-news/wwe-raw-live-results-seth-rollins-returns-extreme-rules-fallout-213296|website=एफफो डटकम|accessdate=June 7, 2016}}</ref><ref>{{cite episode|title=डब्ल्युडब्ल्युई|series=प्रो रेस्लिङ टच|network=ब्लग टक रेडियो|date=October 19, 2016|minutes=23–25 & 28}}</ref> रोलिन्सको उक्त प्रस्ताव स्विकार्दै सेन मिकमेनले रेन्ज र रोलिन्सको खेल डब्ल्युडब्ल्युई मनी इन द ब्याङ्क पे-पर-भ्युमा हुने निस्चत गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/06/19/619-wwe-mitb-ppv-results-caldwells-ongoing-live-report/|title=डब्ल्युडब्ल्युई मनी इन द ब्याङ्क|last=काल्डवेल|first=जेम्स|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=June 19, 2016}}</ref> १९ जुन २०१६ मा आयोजना गरिएको मनी इन द ब्याङ्कमा रोलिन्सले रेनजलाई हराउँदै उनको कार्यकालमा दोस्रोपटक डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिप|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwe-championship|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=29 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629011310/http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwe-championship|archivedate=June 29, 2016 }}</ref> उक्त खेल सकिने बित्तिकै एम्ब्रोज २०१६ मा मनी इन द ब्याङ्क विजेता बनेका थिए जसको कारण एम्ब्रोजले आफ्नो एम्ब्रजले रोलिन्सलाई पछाडिबाट आक्रमण गर्दै मनी इन द ब्याङ्क क्यास इन गरेका थिए र एम्ब्रोज र रोलिन्सको खेल पुन सञ्चालन भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/07/18/july18rawresultsfinal/|work=प्रो रेस्लिङ टच|date=July 18, 2016|accessdate=July 20, 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/07/18/718-raw-update-wwe-title-match-result/|work=प्रो रेस्लिङ टच|date=July 18, 2016|accessdate=July 18, 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=डिन एम्ब्रोज विरुद्ध नतिजा|url=http://www.wwe.com/shows/smackdown/2016-07-19/article/ambrose-rollins|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 19, 2016}}</ref> त्यस खेलमा एम्ब्रोजले रोलिन्सलाई हराउँदै उनको डब्ल्युडब्ल्युई कार्यकालमा पहिलो पटक डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट विजेता बन्न सफल भएका थिए। जुलाईको अन्तिम साता भएको रोलिन्स र एम्ब्रोजको पुन खेलमा रोलिन्स विश्व च्याम्पियनसिप जित्न असफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई ब्याटलग्राउन्ड नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/07/24/jcbattlegroundppvreport/|work=प्रो रेस्लिङ टच|date=July 24, 2016|accessdate=July 25, 2016}}</ref> २०१६ डब्ल्युडब्ल्युईको स्म्याकडाउन र ''र''को विक्षदनमा रोलिन्स र रेन्ज ''र''मा सरेका थिए भने एम्ब्रोजले डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिप सहिता स्म्याकडाउनमा सरेका थिए। २४ जुलाईमा आयोजना गरिएको ब्याटलग्राउनडमा एम्ब्रोजको सामना रेन्ज र रोलिन्ससँग भएको थियो र उक्त खेलमा उपाधि कि ''र'' कि स्म्याकडाउनमा सारिने निर्णय भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=मिलोक|first1=बबी|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स विरुद्ध रोमन रेन्ज र डिन एम्ब्रोज|url=http://www.wwe.com/shows/wwebattleground/2016/dean-ambrose-seth-rollins-roman-reigns-triple-threat-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 24, 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwe-world-championship|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|accessdate=26 July 2016}}</ref> खेलमा एम्ब्रोजले रोलिन्स र रेन्जलाई हराए जसका कारण डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप स्म्याकडाउनमा सारिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=टेडेस्को|first1=माइक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा – ७/२५/२०१६ |url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/64911-wwe-raw-results-72516-live-pittsburgh-fallout-battleground-new-era-raw-begins/|work=रेसलभ्यु|date=July 25, 2016|accessdate=July 25, 2016}}</ref> स्म्याकडाउनमा विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप सारेपछि ''र''ले डब्ल्युडब्ल्युई युनिभर्सल च्याम्पियनसिप निकालेको थियो।<ref>{{cite web|last1=क्ल्याप|first1=जेन|title=सेथ रोलिन्स विरुद्ध फिन ब्यालर |url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/2016/finn-balor-seth-rollins-universal-championship|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 25, 2016}}</ref> युनिभर्सल च्याम्पियनसिपका लागि चरण चरणमा खेल छुट्ट्इएको थियो जसका रोलिन्स र फिन ब्यालर खेलको अन्तिममा पुगेका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/08/21/summerslam2016resultsfinal/|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 21, 2016}}</ref> २१ अगस्टमा आयोजना भएको समरस्ल्याममा पहिलो युनिभर्सल च्याम्पियनसिपका लागि ब्यालर र रोलिन्सको खेल भएको थियो जसका रोलिन्स विजेता बन्न असफल बनेका थिए जसका कारण ब्यालर पहिलो डब्ल्युडब्ल्युई युनिभर्सल विजेता बनेका थिए। फिन ब्यनलरले रोलिन्सलाई समरस्ल्याम हराएपछि उनी डब्ल्युडब्ल्युई युनिभर्सल च्याम्पियनसिप जितेका थिए र त्यस खेलमा ब्यालको पाखुरामाचोट लागेका कारण उनले युनिभर्सल च्याम्पियनसिप विजेता बनेको १ दिनमै उपाधि गुमाउनु परेको थियो।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी टेक ओभर|url=http://prowrestling.net/site/2017/01/28/128-powells-nxt-takeover-san-antonio-live-review-shinsuke-nakamura-vs-bobby-roode-nxt-title-diy-vs-authors-pain-nxt-tag-titles-asuka-vs-nikki-cross-vs/|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=January 28, 2017}}</ref> ब्यालरले च्याम्पियनसिप छाडेपछि युनिभर्सल च्याम्पियनसिपका लागि रोलिन्स, रेन्ज, केभिन ओवेन्स र बिग क्यास मैदान उत्रिएका थिए जुन खेल फेटल ४-वे इलिमिनेसन म्याच बनाइएको थियो।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्यडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा|url=http://prowrestling.net/site/2017/01/29/129-powells-wwe-royal-rumble-kickoff-show-coverage-cesaro-sheamus-vs-luke-gallows-karl-anderson-raw-tag-titles-sasha-banks-vs-nia-jax/|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=January 29, 2017}}</ref> उक्त खेलको बीच ट्रिपल एचले हस्तक्षेप गर्दै रेन्जलाई पेडिग्रि हानेका थिए जसका कारण रेन्ज खेलबाट बाहिरिएका थिए।<ref>{{cite web|last1=वार्ट्समेन|first1=जेम्स|title=स्टेफ्नि मिकमेन र सेथ रोलिन्स|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2017-01-30/article/seth-rollins-stephanie-mcmahon|website=डब्ल्युडब्ल्युई डट कम|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=January 30, 2017}}</ref> ट्रिपल एचले पुन रोलिन्सलाई आक्रमण गर्दै ओवेन्सलाई युनिभर्सल विजेता बन्न सहयोग गरेका थिए। त्यस खेलपछि रोलिन्सले ओवेन्ससँग दुश्मनी राखे र उनको उपाधीका लागि बराबर चुनौती दिन थाले।<ref>{{cite web|last1=केलर|first1=वेड|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/01/30/kellers-wwe-raw-report-130-ongoing-coverage-royal-rumble-fallout-including-owens-celebration-cut-short-ominous-strowman-news/|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=30 January 2017}}</ref> रोलिन्सको उक्त चुनौती स्विकार्दै ओवन्स र रोलिन्सको खेफरल युनिभर्सल च्याम्पियनसिपका लागि हेल इन अ सेल भित्र क्ल्यास अफ च्याम्पियनस् कार्यक्रममा हुने निर्णय भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/article/seth-rollins-injured-samoa-joe|title=सेथ रोलिन्स डब्ल्युडब्ल्युईको प्रतच्क्ष कार्यक्रममा|last=वार्ट्समेन|first=जेम्स|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=February 3, 2017}}</ref> रोलिन्स र ओवेन्सको खेलमा जेरिकोले अवरोध पुर्‍याउँदै हेल इन अ सेलको जाली काट्दै खेल खेलेको ठाउँमा आए र दुवै जनाले रोलिन्सलाई कुट्दै उनलाई हराउन सफल भए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/02/27/kellers-wwe-raw-report-227-goldberg-speaks-seth-rollins-speaks-jericho-speaks-fastlane-final-hype/|title=केलर पेडले तयार पारेको डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा :|date=February 27, 2017|last=केलर|first=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=February 28, 2017}}</ref> जेरिकोले ओवेन्स र रोलिन्सको खेलमा अवरोध पुर्‍याएका कारण रोलिन्स र जेरिकोको खेल रोडब्लक पे-पर-भ्युमा आयोजना गरिएको थियो र उक्त खेलमा रोलिन्सले जेरिकोलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/03/13/kellers-wwe-raw-report-313-wrestlemania-33-hype-including-heyman-lesnar-gloating/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' प्रतिवेदन|last1=केलर|first1=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 13, 2017}}</ref><ref>{{cite web|last1=पावेल|first1=जेसन|title=रेसलमेनिया ३३: अंडरटेकर विरुद्ध रोमन रेन्ज, गोल्डबर्ग विरुद्ध ब्रक लेज्नर, सेथ रोलिन्स विरुद्ध ट्रिपल एच|url=http://prowrestling.net/site/2017/04/02/powells-wrestlemania-33-live-review-undertaker-vs-roman-reigns-goldberg-vs-brock-lesnar-wwe-universal-championship-aj-styles-vs-shane-mcmahon-seth-rollins-vs-triple-h/|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=April 2, 2017}}</ref> २०१७ जनवरी देखि रोलिन्सले ट्रिपल एचसँग दुश्मनी राख्न सुरु गरे जसका कारण दुवै बीच स्थिति तनाव ग्रस्त बनेको थियो।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=एनएक्सटी टेक ओभर नतिजा|url=http://prowrestling.net/site/2017/01/28/128-powells-nxt-takeover-san-antonio-live-review-shinsuke-nakamura-vs-bobby-roode-nxt-title-diy-vs-authors-pain-nxt-tag-titles-asuka-vs-nikki-cross-vs/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=January 28, 2017}}</ref> २८ जनवरीका दिन रोलिन्स एनएक्सटी टेक ओभर सान एन्टोनीयो कार्यक्रममा अवरोध पुर्‍याउँदै उक्त कार्यक्रममा सञ्चालक र स्थापक ट्रिपल एचलाई बोलाएकन थिए तर त्यस कार्यक्रममा ट्रिपल एचले एनएक्सटीमा कार्यरत अन्य रेफ्रि र व्यक्तिहरूलाई बोलाई रोलिन्सलाई त्यस ठाउँबाट हटाउन आग्रह गरेका थिए त्यस पछि रोलिन्सलाई सबै जनाले समात्दै उनलाई त्यस ठाउँबाट हटाएका थिए।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा |url=http://prowrestling.net/site/2017/01/29/129-powells-wwe-royal-rumble-kickoff-show-coverage-cesaro-sheamus-vs-luke-gallows-karl-anderson-raw-tag-titles-sasha-banks-vs-nia-jax/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=January 29, 2017}}</ref> ३० जनवरीका दिन रोलिन्सको खेल सेमि जेनसँग तय गरिएको थियो र त्यस खेलका विजेताले रोयल रम्बर २०१७ खेल्न पाउने नियम रहेको थियो।<ref>{{cite web|last1=वार्ट्समेन|first1=जेम्स|title=सेथ रोलिन्स र स्टेफ्नी मिकमेन|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2017-01-30/article/seth-rollins-stephanie-mcmahon|website=डब्ल्युडब्ल्युई|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=January 30, 2017}}</ref> त्यस खेलको बीचमा ट्रिपल एचको कुस्ती खेल्न आउने सङ्गीत बजाउँदै रोलिन्सलाई झुक्याइएको थियो जसका कारण खेल जेनले जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=केलर|first1=वेड|title=केलर वेडले तयार पारेको डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/01/30/kellers-wwe-raw-report-130-ongoing-coverage-royal-rumble-fallout-including-owens-celebration-cut-short-ominous-strowman-news/|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=30 January 2017}}</ref> रोलिन्सले त्यस खेलपछिको अर्को हप्ताको ''र''मा ट्रिपल एचलाई डाकेका थिए तर ट्रिपल एच त्यहाँ आएनन्। त्यसको अर्को रात ट्रिपल एचले बिन रोलिन्सलाई आक्रमण गरेको भन्ने कुरा खुलाएका थिए। रोलिन्स रिङमा छँदा र ट्रिपल एच बाहिर हुँदा रोलिन्सलाई पछाडिबाट समोवा जोले आक्रमण गर्दै रोलिन्सलाई बेहोस बनाएका थिए जसका कारण उनको फेरि पहिला भाँचिएको खुट्टामा चोट लागेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/article/seth-rollins-injured-samoa-joe|title=सेथ रोलिन्सलाई समोवा जोले आक्रमण गरे|last=वाड्समेन|first=जेम्स|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=February 3, 2017}}</ref> रोलिन्सले फेब्रुअरी २७ मा भएको ''र''को एक शृङ्खलामा उनी रेसलमेनियामा ट्रिपल एचसँग खेल्ने कुरा सार्वजनिक गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/02/27/kellers-wwe-raw-report-227-goldberg-speaks-seth-rollins-speaks-jericho-speaks-fastlane-final-hype/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' प्रतिवेदन|date=February 27, 2017|last=केलर|first=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=February 28, 2017}}</ref> रोलिन्सको खुट्टामा चोट लागेपनि उनी १३ मार्चको ''र''मा मिक फोलीलाई ट्रिपल एचबाट बचाउन आएका थिए तर एचले उनको कम्जोर खुट्टामा आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/03/13/kellers-wwe-raw-report-313-wrestlemania-33-hype-including-heyman-lesnar-gloating/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last1=केलर|first1=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 13, 2017}}</ref> रेसलमेनिया ३३ मा रोलिन्स अशक्त हुँदा पनि उनको सामना ट्रिपल एचसँग भएको थियो र उक्त खेलमा रोलिन्सले एचले अन्तिम चालको रूपमा प्रयोग गर्ने पेडिग्रा हान्दै एचलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref name="WM33">{{cite web|last1=पावेल|first1=जेसन|title=रेसलमेनिया ३३ जानकारी|url=http://prowrestling.net/site/2017/04/02/powells-wrestlemania-33-live-review-undertaker-vs-roman-reigns-goldberg-vs-brock-lesnar-wwe-universal-championship-aj-styles-vs-shane-mcmahon-seth-rollins-vs-triple-h/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=April 2, 2017}}</ref> रेसलमेनिया ३३ पछि रोलिन्सले समोवा जोसँग दुश्मनी राखेका थिए र जो र रोलिन्सको खेल २०१७ पेब्याक कार्यक्रम आयोजना हुने निस्चत गरिएको थियो। उक्त खेलमा रोलिन्सले समोवा जोलाई हराउन सफल भएका थियो भने समोवा जोको उक्त हार ''र''मा आएपछिको पहिलो हार थियो।<ref>{{cite web|url=http://prowrestling.net/site/2017/04/30/430-powells-wwe-fastlane-live-review-roman-reigns-vs-braun-strowman-kevin-owens-vs-chris-jericho-u-s-championship-samoa-joe-vs-seth-rollins-randy-orton-vs-bray-wyatt/|title=डब्ल्युडब्ल्युई पेब्याक नतिजा|last1=पावेल|first1=जेसन|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=April 30, 2017}}</ref> जुन ४ मा एक्स्ट्रिम रुल कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो जसमा रोलिन्सको सामना ब्यालर, रेन्ज, जो र वायटसँग भएको थियो र त्यस खेलका विजेताले डब्ल्युडब्ल्युई युनिभर्सल च्याम्पियनसिपका लागि खेल खेल्न पाउने प्राबधान रहेको थियो तर उक्त खेल समोवा जोले जितेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://prowrestling.net/site/2017/06/04/64-powells-wwe-extreme-rules-live-review-finn-balor-vs-samoa-joe-vs-bray-wyatt-vs-roman-reigns-vs-seth-rollins-five-way-become-no-1-contender-wwe-universal-championshi/|title=डब्ल्युडब्ल्युई एक्सट्रिम रुल नतिजा |last1=पावेल|first1=जेसन|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=June 4, 2017}}</ref> ==== द सिल्डको पुनर्मिलन (सन् २०१७–२०१८)==== मिज र एम्ब्रोजको खेलमा द मिजले एम्ब्रोजलाई जित्दै अन्तरमहादेशीय च्याम्पियनसिप हात पारेका थिए र त्यसपछि पनि मिज र एम्ब्रोजको बीच पुन सत्रुता कायमै रहेको थियो जसका कारण उनीहरू बीच अन्तरमाहादेशीय च्याम्पियनसिपका लागि ग्रेट बल अफ फाएर पे-पर-भ्युमा पुन खेल भएको थियो जुन खेलमा मिजका साथी कर्टेकस् एक्सल र बो ड्यालसले खेलमा अवरोध पुर्‍याएपछि एम्ब्रोजले खेल हारेका थिए। उक्त खेलको अर्को रात एम्ब्रोजले मिजलाई नेपथ्यमा आक्रमण गरेका थिए तर मिजका अङ्गरक्षक एक्सल र ड्यालस मिलेर एम्ब्रोजलाई आक्रमण गरेका थिए तर एम्ब्रोजका पुराना साथी सेथ रोल्नसले उनलाई मिज र उनका साथिबाट बचाएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/07/10/kellers-wwe-raw-report-710-fallout-great-balls-fire-including-strowman-reigns/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=केलर|first=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=July 10, 2017}}</ref> उक्त रातको अर्को हप्ताको ''र''मा रेलिन्सले एम्ब्रोजले पुन साथी बन्न आग्रह गरेका थिए तर एम्ब्रोजले उक्त प्रस्तावलाई अस्विकार गरेका थिए तर अर्को हप्ता फेरि मिजका साथिले रोलिन्सलाई एक्लै पारेर कुटेका बेलामा एम्ब्रोज आएर उनलाई बचाएका थिए जसका कारण उनीहरू फेरि साथी बन्न सफल भएका थिए र उक्त रात ''र''कार्यक्रमका मुख्य प्रबन्ध [[कर्ट एङ्गल]]ले एम्ब्रोज र रेलिन्सको सामना अर्को हप्ताको कार्यक्रममा मिज र उनका दुई जना साथीको विरुद्धमा हुने घोषण गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/07/17/kellers-wwe-raw-report-717-reigns-vs-joe-earn-universal-title-shot-summerslam-angle-mystery-revealed/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र''को नतिजा र प्रतिवेदन|last=केलर|first=वेड|date=July 17, 2017|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=July 17, 2017}}</ref> त्यस खेलमा रोलिन्स र एम्ब्रोज विजेता बन्दै द मिजसँगको दुश्मनी त्यहि अन्त्य गरेका थिए। त्यस खेलको अर्को हप्ता एम्ब्रोज र रोलिन्सले डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' ट्याग टिम बेजेता सेमस र सिजारोलाई उनीहरूको पदका लागि चुनौती दिन थाले जसका कारण उनीहरूको खेल आँउदै समरस्ल्याममा हुने घोषण गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=https://www.cbssports.com/wwe/news/wwe-raw-results-recap-main-event-set-for-summerslam-mini-shield-reunion/|publisher=सीबिएस स्पोटर्स|accessdate=27 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा (रेन्ज विरुद्ध स्ट्रोम्यान विरुद्ध जो)|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/87587-wwe-raw-results-july-31-2017/|website=रेसलभ्यु|accessdate=8 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा र प्रतिवेदन|url=http://www.f4wonline.com/wwe-results/wwe-raw-live-results-summerslam-go-home-show-240941|publisher=''रेस्लिङ अवजर्भर''|accessdate=15 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=https://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/88187-wwe-raw-results-august-7-2017/|website=रेसलभ्यु|accessdate=8 August 2017}}</ref> २० अगस्ट २०१७ मा भएको समरस्ल्याममा एम्ब्रोज र रोलिन्सले सिजारो र सेमसलाई हराउँदै पहिलो पटक ''र'' ट्याग टिम विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=|first1=एन्थोनी|title=डिन एम्ब्रोज र सेथ रलिन्सले ''र'' ट्याग टिम विजेता सेमस र सिजारोलाई हराए|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/2017/cesaro-sheamus-dean-ambrose-seth-rollins-results|work=डब्ल्युडब्ल्युई|date=August 20, 2017|accessdate=August 21, 2017}}</ref><ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=समरस्ल्याम २०१७ को नतिजा र खेलाडीहरू|url=http://prowrestling.net/site/2017/08/20/powells-wwe-summerslam-2017-live-review-brock-lesnar-vs-braun-strowman-vs-samoa-joe-vs-roman-reigns-wwe-universal-championship-jinder-mahal-vs-shinsuke-nakamura-wwe-champio/|work=प्रो रेस्लिङटच|accessdate=August 20, 2017}}</ref> उक्त खेलको एक हप्ता पछि ट्याग टिम विजेताको पदमा सेमस, सिजारो र मिजका साथिहरूको नजर गएको थियो जसलाई रोलिन्स र एम्ब्रोजले आफ्नो पदका लागि खेल खेल्दै उनीहरूलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/article/new-grand-slam-winners|title=डब्ल्युडब्ल्युई नतिजा|date=August 27, 2017|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=November 9, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180312034811/http://www.wwe.com/article/new-grand-slam-winners |date=March 12, 2018 }}</ref> एक तिर ४ र अर्का तिर दुई पुरुष भएर एम्ब्रोज र रोलिन्सलाई आक्रमण गरिरहेका बेला उनका पुराना द सिल्डका साथी रोमन रेन्जपनि त्यहाँ सामिल भए र उनीहरूलाई त्यहाँ लखेटेका थिए जसका कारण रोमनले पनि उनीहरूसँग मिल्दै अक्टोबर ९ का दिन आधिकारिक रूपमा द सिल्डको पुनर्मिलन भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/nomercy/2017/seth-rollins-dean-ambrose-cesaro-sheamus-results|title=''र'' ट्याग टिम विजेता रोलिन्स र एम्ब्रोजले सेमस र सिजारोलाई हराए|last1=|first1=एन्थोनी|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=September 24, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://prowrestling.net/site/2017/10/16/1016-powells-wwe-raw-live-tv-review-braun-strowman-vs-roman-reigns-cage-match-final-push-wwe-tlc/|title=ब्रन स्ट्रोमन विरुद्ध रोमनरेन्ज|last=पावेल|first=जेसन|date=October 16, 2017|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=October 17, 2017}}</ref> द सिल्डको सामना टिएलसीमा ब्राउन, केन, सेमस, सिजारो र द मिजसँग हुने घोषणापत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो तर सोमनलाई सन्चो नभएका कारण उनी खेल खेल्न सकेनन् तर उनको साट्टामा ''र''का प्रबन्धक कर्ट एङ्गलले खेलमा भाग जनाएका थिए र प्रतिस्पर्धी टोलीको आपसी विवादका कारण खेल एम्ब्रोज, रोलिन्स र एङ्गलले जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2017/kurt-angle-5-on-3-handicap-tables-ladders-chairs-match|title=कर्ट एङ्गल र ''र'' ट्यग टिम विजेता एम्ब्रोज र रोलिन्सले द मिज, केन, स्ट्रोम्यान, सेमस र सिजारोलाई हराए|last1=बुर्डिक|first1=माइकल|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=October 9, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pwtorch.com/site/2017/10/09/kellers-wwe-raw-report-109-shield-reunion-continues-miz-tv-sheamus-cesaro-tlc-build-continues/|title=द सिल्डको पुनर्मिलन|last=केलर|first=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=October 9, 2017}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2017/kurt-angle-dean-ambrose-seth-rollins-braun-strowman-miz-kane-cesaro-sheamush|title=डब्ल्युडब्ल्युई टिएलसी नतिजा|last1=|first1=एन्थोनी|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=October 22, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108101303/http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2017/kurt-angle-dean-ambrose-seth-rollins-braun-strowman-miz-kane-cesaro-sheamush |date=November 8, 2017 }}</ref> एम्ब्रोज र रोलिन्सले आँउदै परम्परागत सरभाइवर सिरिजमा स्म्याकडाउनका ट्याग टिम विजेता द उस्सोको सामना गर्ने थियो तर उक्त खेलको एक हप्ता अघिको ''र''को एक शृङ्खलामा द न्यु डेको खेलमा अवरोधका कारण एम्ब्रोज र रोलिन्सले खेल हार्दै ट्याग टिम उपाधि गुमाएका थिए जसका कारण उनीहरू मात्र ७८ दिन सम्म मात्रै ट्याग टिम विजेता बनेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2017/dean-ambrose-seth-rollins-vs-the-usos|title=''र'' ट्यग छिम विजेता एम्ब्रोज र रोलिन्स विरुद्ध स्म्याकडाउन लाइभका ट्यग टिम विजेता दउस्सो|last1=टेलर|first1=स्कट|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=October 23, 2017}}</ref> उक्त खेलमा अवरोध पुर्‍याएको भन्दै द सिल्डले द न्यु डेसँग कुस्ती खेल्ने प्रस्ताव राखेका थिए भने उक्त प्रस्ताव ''न्यु डे''ले स्विकार गर्दै उनीहरू बीचको खेल १९ नोभेम्बरका दिन सरभाइवर सिरिजमा हुने सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://prowrestling.net/site/2017/11/06/116-powells-wwe-raw-live-tv-review-seth-rollins-dean-ambrose-vs-sheamus-cesaro-raw-tag-titles-kurt-angle-miz-tv-elias-vs-jason-jordan-guitar-pole-match/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=पावेल|first=जेसन|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=November 6, 2017}}</ref> उक्त खेलको अन्तिममा द सिल्डले कोफी किङ्गस्टनलाई माथिल्लो डोरीबाट ट्रिपल पावरबम हान्दै किङ्गस्टनलाई पछारेका थिए जसका कारण द सिल्डको जित भएको थियो।<ref>{{citeweb|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/raw-tag-team-championships|title=''र'' ट्याग टिम च्याम्पियनसिप}}</ref> ४ डिसेम्बरका दिन रोलिन्स र एम्ब्रोजले उनीहरूले हारेको पदको लागि सेमस र सिजारोसँग पुन खेल खेल्न पाए तर खेलको बीचमा समोवा जोले खेलमा अवरोध पुराएका कारणले उनीहरूले खेल जितेका थिए तर पद भने नित्न सकेनन् र त्यस पछि उक्त खेललाई प्रबन्धक कर्ट एङ्गलले पुन जारी गरेता पनि एम्ब्रोज र रोलिन्सले खेल हारेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2017/the-shield-the-new-day|title=द सिल्ड र न्यु डे|last1=बुर्डिक|first1=माइकल|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=November 13, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2017/the-shield-the-new-day-results|title=द सिल्डले न्यु डेलाईहराए|last1=वार्टमेन|first1=जेम्स|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=November 19, 2017}}</ref><ref>{{cite web|last=केलर|first=वेड|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र''नतिजा|url=https://www.pwtorch.com/site/2017/12/04/kellers-wwe-raw-report-12-4-reigns-defends-ic-title-mystery-opponents-sasha-vs-paige-cruiserweight-fatal-four-way-bar-vs-shield/|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=December 4, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.solowrestling.com/new/73517-jon-robinson-habla-de-los-planes-originales-para-wrestlemania-34 |title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा |publisher=सोलो रेस्लिङ|date=}}</ref> २५ डिसेम्बरका दिन ''र''को एक श्रृङ्खलामा रोलिन्सलाई ''र''का प्रबन्ध कर्ट एङ्गलले जेसन जोर्डनसँग साथी बनाइ दिएका थिए र उक्त जोडिले १ जनवरी २०१८ का दिन ''र''का ट्याग टिम विजेता सेमस र सिजारोलाई हराउँदै पहिलो पटक ट्याग टिम विजेता बनेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-tv-review-jordan-rollins-claim-tag-gold-as-owens-beats-aj-raw-a8130636.html|title=डब्ल्युडब्ल्युई टेलिभिजन प्रतिवेदन|newspaper=द इन्डिपेन्डेन्ट|accessdate=February 20, 2018}}</ref> ८ जनवरी २०१८ का दिन रोलिन्स र जोर्डनले रोमन रेन्जसँग साझेदारी गर्दै फिन ब्यालर, कार्ल एन्डरसन र लुक ग्यालोजसँग ६-पुरुष ट्याग टिम खेल खेलेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.f4wonline.com/wwe-results/wwe-raw-live-results-first-episode-2018-249031|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|date=January 1, 2018|publisher=|accessdate=February 20, 2018}}</ref> उक्त ''र''को अर्को हप्ता रोलिन्सको सामना फिन ब्याफरसँग भएको थियो र खेलमा जेसन जोर्डनले अवरोध पुर्‍याएपछि रोलिन्सले ब्यालरलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://prowrestling.net/site/2018/01/08/1-8-powells-wwe-raw-live-tv-review-miz-returns-enzo-amore-vs-cedric-alexander-wwe-cruiserweight-championship-royal-rumble-developments/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=पावेल|first=जेम्स|date=January 8, 2018|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=February 20, 2018}}</ref> २८ जनवरीका दिन आयोजना गरिएको वार्सिक रोयल रम्बल कार्यक्रममा रोलिन्स १८ अौँ स्थानमा रिङ प्रवेस गरेका थिए तर उनलाई रोमन रेन्जले खेलबाट बाहिराइ दिएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.pwtorch.com/site/2018/01/15/kellers-wwe-raw-report-1-15-angle-addresses-strowman-last-weeks-big-angle-lesnar-kane-rumble-hype-jax-vs-asuka/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|last=केलर|first=वेड|date=January 15, 2018|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=February 20, 2018}}</ref> रोयल रम्बलको केही छिन पछि रोलिन्स र जोर्डनको सामना सेमस र सिजारो विरुद्ध भएको थियो र उक्त खेलमा रोलिन्स र जोर्डनले खेल हार्दै ट्याग टिम उपाधि गुमाउनु परेको थियो।<ref>{{cite web|last=|first=एन्थोनी|title=सिनसुके नाकामुराले डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल जिते|url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2018/30-man-royal-rumble-match-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=January 28, 2018}}</ref> रोलिन्स र जोर्डन मात्र ३४ दिनको लागि ट्याग टिम विजेता बनेका थिए।<ref>{{cite web|last=वार्टस्मेन|first=जेम्स|title=सेमस र सिजारोले जेसन जोर्डन र सेथ रोलिन्सलाई हराए |url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2018/seth-rollins-jason-jordan-sheamus-cesaro-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=January 28, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल २०१८ नतिजा र खेलको जानकारी|url=https://prowrestling.net/site/2018/01/28/wwe-royal-rumble-2018-live-review-mens-womens-royal-rumble-matches-brock-lesnar-vs-braun-strowman-vs-kane-wwe-universal-championship-aj-styles-vs-kevin-owens-sami-zayn-han/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=January 28, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-mma-wrestling/wwe-royal-rumble-results-who-eliminated-who-watch-highlights-ronda-rousey-return-rey-mysterio-a8182831.html|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा|last=|first=ज्याक|newspaper=द इन्डिपेन्डेन्ट|date=January 29, 2018|accessdate=February 20, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.f4wonline.com/wwe-news/jason-jordan-undergoes-minimally-invasive-neck-surgery-251301|title=जेसन जोर्डनको घाँटीको सल्यक्रिया|last=कुरिएर|first=जोसेफ|work=रेस्लिङ अवजर्भर न्युजलेटर|date=February 6, 2018|accessdate=February 20, 2018}}</ref> ==== अन्तरमहादेशीय विजेता (सन् २०१८-२०१९) ==== [[File:Seth Rollins IC Champ WM34 crop.jpg|right|thumb|रोलिन्स डब्ल्युडब्ल्युई अन्तरमहादेशीय विजेता - २०१८ रेसलमेनिया ३४]] १२ फेब्रुअरीका दिन ''र''को एक श्रृङ्खलामा रोलिन्स लगायत फिन ब्यालर , ब्रे वायट, एपोलो क्रुज र म्याट हार्डिको फेटल ५-वे म्याच भएको थियो भने उक्त खेलको विजेताले इलिमिनेसन च्यामबरमा आफ्नो सहभागिता सुनिस्चित गर्ने मौका पाउने प्राबधान थियो।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=https://prowrestling.net/site/2018/02/12/wwe-raw-live-tv-review-finn-balor-vs-matt-hardy-match}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उक्त खेलमा रोलिन्स र ब्यालरले एकै पटक वायटलाई पिन गरेपछि दुवै जना खेलका विजेता घोषित भएका थिए र इलिमिनेसन च्यामबरमा आफ्नो सहभागीता जनाएका थिए।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=https://prowrestling.net/site/2018/02/19/wwe-raw-live-tv-review-braun-strowman-vs-roman-reigns-vs-john-cena-vs-finn-balor-vs-miz-vs-elias-vs-seth-rollins-gauntlet-match-match-sasha-banks-bayley-mickie-james-vs-alexa-b/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=February 19, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/wwe/news/14203/11258639/wwe-raw-seven-man-gauntlet-match-sets-record|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' गनलेट म्याच|last=लेक|first=जेफरसन|date=February 20, 2018|publisher=स्काइ स्पोर्ट्स|accessdate=February 20, 2018}}</ref> उक्त इलिमिनेसन च्यामबरका विजेताले भविष्यमा युनिचर्सल च्याम्पियनसिपका लागि खेल खेल्न पाउने नियम राखिएको थियो। १९ फेब्रुअरीमा आयोजना गरिएको ६ पुरुष गनलेट म्याचमा रोलिन्सल लगायत रेन्ज, सिना, ब्यालर, स्ट्रोम्यान, द मिज र अलाएस सामेल थिए। उक्त खेलमा रोलिन्स सबैभन्दा सुरुमा खेल खेल्न आएका थिए भने उनले रेन्ज र सिना माथि बिजय हाँसील गर्न सफल भएका थिए भने उनलाई अलाएसले खेलबाट बाहिराएका थिए।<ref>{{cite web|last=|first=एन्थोनी|title=रोमन रेन्ज इलिमिनेसन चेम्बरका विजेता बने|url=http://www.wwe.com/shows/eliminationchamber/elimination-chamber-2018/mens-elimination-chamber-match-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=February 25, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई इलिमिनेसन च्यामबर २०१८|url=https://prowrestling.net/site/2018/02/25/wwe-elimination-chamber-2018-live-review-mens-womens-elimination-chamber-matches-ronda-rousey-contract-signing-asuka-vs-nia-jax-matt-hardy-vs-bray-wyatt-sheamus-cesaro-vs-titus-onei/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=February 25, 2018}}</ref> रोलिन्स खेलमा १ घण्टा ५ मिनेट सम्म टिक्दै डब्ल्युडब्ल्युईको इतिहासमै कृतिमान राख्न सफल भएका थिए। इलिमिनेसन च्यामबर २०१८ मा रोलिन्सलाई स्ट्रोम्यानले बाहिराइ दिएका थिए जसका कारण उनले युनिभर्सल च्याम्पियनसिप खेल खेल्नबाट बन्चित भएका थिए।<ref name="Benigno">{{cite web|last=Benigno|first=Anthony|title=सेथ रोलिन्सले फिन ब्यालर र द मिजलाई हराउँदै अन्तरमहादेशीय विजेता बने |url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/wrestlemania-34/the-miz-seth-rollins-finn-balor-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 8, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://prowrestling.net/site/2018/04/08/powells-wrestlemania-34-live-review-aj-styles-vs-shinsuke-nakamura-for-the-wwe-championship-brock-lesnar-vs-roman-reigns-for-the-wwe-universal-championship-charlotte-flair-vs-as/|last=पावेल|first=जेसन|title=रेसलमेनिया ३४|accessdate=February 12, 2018}}</ref> रेसलमेनिया ३४ मा रोलिन्सले ब्यालर र द मिजलाई हराउँदै उनको कार्यकालमा पहिलो पटक डब्ल्युडब्ल्युई अन्तरमहादेशीय विजेता बन्न सफल भएका थिए र त्यसपछि उनी २९ अौँ ट्रिपल क्राउन विजेता र १८ अौँ ग्र्यानड स्ल्याम विजेता पनि बनेका थिए।<ref name="GrandSlam">{{cite web|url=http://www.wwe.com/article/randy-orton-new-grand-slam-winners|title=ग्र्यान्ड स्ल्याम विजेता|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=March 12, 2017|accessdate=April 12, 2018}}</ref> ==कुस्ती खेल्ने तरिका== [[File:Seth Rollins Ripcord Knee.webm|thumb|रोलिन्सले किर्बिनलाई ''रिपकर्ड नि'' प्रहार गर्दै]] [[File:Curb.webm|thumb|रोलिन्सले कोर्बिनलाई ''कर्ब स्टम्प'' प्रहार गर्दै]] [[File:Seth Rollins Avada Kedavra.webm|thumb|रोलिन्स र बेरन कोर्बिनको खेलमा आफ्नो खेल्ने तरिका अपनाउँदै]] रोलिन्स एफसीडब्ल्युमा छँदा आफ्नो प्रतिस्पर्धीलाई सुपरकिक हान्दै घुँडा टेक्न बाध्य बनाउँथे र आफ्नो अन्तिम चालको रूपमा ''अभाडा केडाभ्रा'' प्रयोग गर्दै आएका थिए भने रोलिन्सले द अथुरिटीमा<ref>https://prowrestling.net/artman/publish/WWETVreports/article10027123.shtml</ref><ref>https://superluchas.com/despues-copiarle-kenny-omega-seth-rollins-se-molesta-kushida-usa-castigo-suyo/</ref> सम्लग्न भएपछि ट्रिपल एचको पेडिग्रीलाई आफ्नो अन्तिम चाल बनाएका थिए भने हाल रोलिन्सले अन्तिम चालको रूपमा घुँडाले प्रहार गर्ने गर्छन् जसलाई किङ्गस् ल्यान्डिङ पनि भनिन्छ।<ref>https://www.skysports.com/wwe/news/14203/11247219/wwe-analysis-what-now-for-seth-rollins</ref><ref>https://www.cbssports.com/wwe/news/wwe-has-stopped-emphasizing-finishing-maneuvers-and-its-worse-off-for-it/</ref> ==अन्य मिडिया== === चलचित्र === {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शिर्षक ! भूमिका ! कैफियत |- |२०१६ |''सार्कनाडो'' |एस्ट्रोटेक लोपेज |चलचित्र प्रदापण |- |rowspan= "2"|२०१७ |''द जेडसन्स एण्ड डब्ल्युडब्ल्युई |सेथ रोलिन्स |स्वर मात्र |- |''आर्म रेन्पोन्स (२०१७) |ब्रेन्ट | |} === टेलिभिजनमा === {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शिर्षक ! भूमिका ! कैफियत |- |rowspan= "3"|२०१५ |''गुड मर्निङ अमेरिका'' |उनी आफैँ |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Wg4d-Hcb1uo|title=सेथ रोलिन्स जिएमए}}</ref> |- |''द डेली सो'' |उनी आफैँ |२ शृङ्खला |- |''एक्सट्रिम मेकओभर'' |उनी आफैँ |"पेर्ल्स" (सिजन ५, शृङ्खला ७) |} === वेब सिरिज === {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! कैफियत |- |२०१५ |''स्मोस गेम'' |उनी आफैँ |१ शृङ्खला<ref>{{citation|last=स्मोस गेम|title=डब्ल्युडब्ल्युई बिग ब्यङ्ग ब्याटल|date=March 27, 2015|url=https://www.youtube.com/watch?v=O3-i55eX1wo|accessdate=October 16, 2016}}</ref> |- |२०१६ |''सुपरस्टार इङ्क'' |उनी आफैँ |१ शृङ्खला |- |२०१५–2026 |''अपअप डाउनडाउन'' |द च्याम्प |निरन्तर उपस्थिति |} === भिडियो गेम === {|class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! शीर्षक !! कैफियत |- |२०१३ || ''डब्ल्युडब्ल्युई २के१४''<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k14/wwe-2k14-full-roster-revealed|title='डब्ल्युडब्ल्युई २के१४ खेल|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> ||   प्रदापण |- |rowspan=2 | २०१४ || ''डब्ल्युडब्ल्युई २के१५''<ref>{{cite web|url=http://uk.ign.com/wikis/wwe-2k15/Rosters|title= डब्ल्युडब्ल्युई २के१५ साहायता|publisher=आइजिएन}}</ref> || |- | ''डब्ल्युडब्ल्युई सुपरकार्डस्'' || |- |rowspan=2 | २०१५ || ''डब्ल्युडब्ल्युई २के १६''<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas|title=डब्ल्युडब्ल्युई २के१६ मा कुस्ती खेलाडीहरू|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> || |- | ''डब्ल्युडब्ल्युई इमोर्टल्स''<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/first-look-wwe-immortals-characters-photos#fid-27237706|title=तस्विर सङ्ग्रह|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> || |- |२०१६ || ''डब्ल्युडब्ल्युई २के१७''<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/section/wwe-2k17/gallery/wwe-2k17-roster-art-photos|title=डब्ल्युडब्ल्युई २के७ का टोलीहरू|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> || |- |rowspan=3 | २०१७ || ''डब्ल्युडब्ल्युई: च्याम्पियनस्''<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/gallery/wwe-champions-roster-reveal-photos#fid-40082015|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेताको तस्बिर सङ्ग्रह|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> || |- | ''डब्ल्युडब्ल्युई मेह्याम'' || |- | ''डब्ल्युडब्ल्युई २के१८''<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/06/19/kellers-wwe-raw-report-619-reigns-announces-wants-summerslam-hardys-vs-anderson-gallows/|title=डब्ल्युडब्ल्युई २के१९ का खेलाडीहरूको प्रतिवेदन|last1=बेलर|first1=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=June 19, 2017}}</ref> || कभर स्टार |- |२०१८ || ''डब्ल्युडब्ल्युई २के१९''<ref>{{cite web|url=https://wwe.2k.com/roster/wwe-2k19|title=डब्ल्युडब्ल्युई २के१९|website=डब्ल्युडब्ल्युई 2K|accessdate=November 9, 2018}}</ref> || |} ==व्यक्तिगत जीवन== सेथ रोलिन्सको जन्म २८ मे १९८६ मा बफ्यालो आयोवा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]मा भएको थियो। उनी हाल डेभेनपोर्टमा बसोबास गर्छन्। रोलिन्स सेन्ट लुइस कार्डिनल्स र सिकागो बियर्यका ठूलो अनुयायी हुन्।<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/WWERollins/status/820415024279810048|publisher=ट्विटर|accessdate=March 4, 2017|title=तस्विरहरू}}</ref><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/WWERollins/status/820469040812556288|publisher=ट्विटर|accessdate=March 4, 2017|title=ट्विटरमा सेथ रोलिन्स}}</ref> सन् २०१४ मा लोपेज र उनका पूर्व कुस्ती खेलाडी साथी मेर्क ब्रेभसँग साझेदारी गर्दै उनले द ब्ल्याक एण्ड द ब्रेभ रेस्लिङ एकेडेमीको (एक कुस्ती विद्यालय) इलुनेसमा स्थापना गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/seth-rollins-black-and-brave-interview|title=सेथ रोलिन्सको द ब्ल्याक एण्ड द ब्रेभ एकेडेमी|work=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|author= एन्थोनी|date=July 25, 2014|accessdate=June 6, 2016}}</ref> ९ फेब्रुअरी २०१५ मा रोलिन्सकी प्रेमिका पूर्व एनएक्सटी कुस्ती खेलाडी जारा स्क्रिबर र रोलिन्स नग्न तस्वीर सामाजिक सञ्जाल [[ट्विटर]]बाट सार्वजनिक गरिएको थियो जसलाई डब्ल्युडब्ल्युई डटकमले तुरुन्तै सार्वजनिक गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.tmz.com/2015/08/31/wwe-seth-rollins-girlfriend-nazi-pics-zahra-schreiber/|title=डब्ल्युडब्ल्युई सेथ रोलिन्सकी प्रेमिका|author=छिएमजेड|date=August 31, 2015}}</ref> उक्त तस्विर सार्वजनिक पछि रोलिन्सले सञ्चार माध्यममा माफी मागेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://ca.eonline.com/news/624305/wwe-star-seth-rollins-apologizes-after-angry-fiancee-reportedly-leaks-nude-photos-of-him-and-wwe-diva-zahra-schreiber|publisher=इ! अनलाइन|title=डब्ल्युडब्ल्युई कुस्ती खेलाडी सेथ रोलिन्सको नग्न तस्विर सार्वजनिक|author=ब्रुना|date=February 10, 2015|accessdate=February 11, 2015}}</ref> २५ फेब्रुअरी २०१६ मा रोलिन्स र स्क्रिबरको सम्बन्ध विक्षेदन भएको थियो तर जोडिले विक्षेदनको कारण खुलाएका छैनन्।<ref>{{cite news|url=http://time.com/3704618/wwe-seth-rollins-nude-photos-zahara-schreiber-leighia-schultz/|work=टाइम्स म्यागेजिन|title=सेथ रोलिन्सले आफ्नो नगन तस्बिरका लागि माफ मागेका छन्|author=केभिन|date=February 11, 2015|accessdate=February 11, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/WWERollins/status/565013320806445057|title=ट्विटर मार्फत छेमा याचना|website=ट्विटर डटकम|date=February 9, 2015|accessdate=October 17, 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tmz.com/2016/02/25/seth-rollins-zahra-schreiber-break-up|title=सेथ रोलिन्स |author=उसर|date=February 25, 2016|accessdate=February 25, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lhrtimes.com/2015/02/14/leighla-schultz-retaliates-posting-private-photos-seth-rollins-zahara-schreiber-237882/|work=द लाहोर टाइम्स|title=सेथ रोलिन्स र जारा|author=जोनाथन|date=February 14, 2015|accessdate=February 16, 2015|quote=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.torontosun.com/2015/02/10/nude-photos-of-wwes-seth-rollins-emerge-on-twitter|work=टोरन्टो सन|title=ट्विटरमा रोलिन्सको नग्न तस्विर सार्वजनिक भएको खबर|date=February 10, 2015|accessdate=February 11, 2015}}</ref> ==उपाधि र उपलब्धि== [[File:Seth Rollins Universal Champion.jpg|thumb|upright|रोलिन्स युनिभर्सल विजेताका रूपमा]] [[File:Seth Rollins April 2015.jpg|thumb|upright|रोलिन्स डब्ल्युडब्ल्युई विजेता]] [[File:Seth Rollins holds Money in the Bank briefcase at a WWE house show in January 2015.jpg|thumb|upright|रोलिन्स सन् २०१४ को मिस्टर मनी इन द ब्याङ्क]] * '''एब्सुलुट इन्टेन्स रेस्लिङ''' ** एआइडब्ल्यु इण्टेन्स च्याम्पियनसिप (१ पटक)<ref name=CageTitles>{{cite web|url=http://www.cagematch.de/?id=2&nr=2250&view=erfolge#erfolge|title=केजम्यच टाइटल}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326235336/http://www.cagematch.de/?id=2&nr=2250&view=erfolge#erfolge |date=2016-03-26 }}</ref> * '''अल अमेरिकन रेस्लिङ''' ** एएडब्ल्यु ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप (२ पटक)<ref name="AAW">{{cite web|url=http://www.aawrestling.com/titlehistory.html|title=उपाधीको इतिहास|accessdate=February 20, 2010|publisher=अल-अमेरिकन रेस्लिङ|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100921223710/http://www.aawrestling.com/titlehistory.html|archivedate=September 21, 2010|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921223710/http://www.aawrestling.com/titlehistory.html |date=September 21, 2010 }}</ref> ** एएडब्ल्यु ट्याग टिम च्याम्पियनसिप (२ पटक) – मेर्क ब्रेभ (१) र जिम्मी ज्याकफ (१)<ref name="AAW"/> * '''फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङ''' ** एफसीडब्ल्यु फ्लोरिडा ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप (१ पटक)<ref>{{cite web|url=http://prowrestlingtitles.tripod.com/fcwchampionshipholders/fcwfloridaheavyweightchampionship.html|title=एफसीडब्ल्यु फ्लोरिडा ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप|website=प्रो रेस्लिङ}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804222120/http://prowrestlingtitles.tripod.com/fcwchampionshipholders/fcwfloridaheavyweightchampionship.html |date=2017-08-04 }}</ref> ** फ्लोरिडा १५-च्याम्पियनसिप (१ पटक)<ref>{{cite web|url=http://prowrestlingtitles.tripod.com/fcwchampionshipholders/fcwflorida15championship.html|title=फ्लोरिडा १५ च्याम्पियनसिप|website=प्रो रेस्लिङ}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804220552/http://prowrestlingtitles.tripod.com/fcwchampionshipholders/fcwflorida15championship.html |date=2017-08-04 }}</ref> ** एफसीडब्ल्यु फ्लोरिडा ट्याग टिम च्याम्पियनसिप (१ पटक) – रिची स्टिमबोट ** ज्याक ब्रिस्को क्लासिक (२०११)<ref name="Jack Brisco Classic">{{cite web|url=http://tylerblack.net/?p=327|title=एफसीडब्ल्यु टेलिभिजन प्रतिवेदन (०२.०६.२०११)|date=February 9, 2011|accessdate=February 14, 2011|work=टाइलर ब्लेक|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831170357/http://tylerblack.net/?p=327|archivedate=August 31, 2011|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141029224638/http://tylerblack.net/?p=327 |date=October 29, 2014 }}</ref> ** पहिलो ग्र्यान्ड स्ल्याम विजेता<ref name="FCWprofile">{{cite web|url=http://www.fcwwrestling.info/Roster/Seth-Rollins.html|title=सेथ रोलिन्स – एनएक्सटी प्रोफाइल|publisher=एनएक्सटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120818003045/http://www.fcwwrestling.info/Roster/Seth-Rollins.html|archivedate=August 18, 2012|accessdate=December 30, 2012}}</ref> * '''फुल इम्प्याक्ट प्रो''' ** एफआइपी विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप (१ पटक) * '''इण्डिपेण्डेण्ट रेस्लिङ सङ्घ मध्य-दक्षिण''' ** आइडब्ल्युए मध्य-दक्षिण ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप (१ पटक) * '''मिस्टर. चेन श प्रोडक्सन रेस्लिङ''' ** एमपीसिडब्ल्यु विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप (१ पटक)<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/news2009/1242622870.php?style=dark|title=इन्डि न्युज २: मे १८|date=May 18, 2009|last=मार्टिन|first=एडम|accessdate=May 18, 2009|publisher=रेसलभ्यु}}</ref> * '''नेस्नल रेस्लिङ एलिएन्स''' ** एनडब्ल्युए मिडलवेस्ट ट्याग टिम च्याम्पियनसिप (१ पटक) – मेर्क ब्रेभ * '''प्रो रेस्लिङ गोरिल्ला''' ** पिडब्ल्युजी विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप (१ पटक) – जिम्मी जेकफसँग * '''''प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेसन''''' ** वर्षको दुश्मनी (२०१४) {{small| [[डिन एम्ब्रोज]] विरुद्ध}}<ref>{{cite journal|year=2015|journal=प्रोरेस्लिङ |volume=36|issue=2|title=पिडब्ल्युआई अवार्ड|pages=22–23}}</ref> ** वर्षको सबैभन्दा घृणित रेस्लर (२०१५)<ref name="pwi-online.com">{{cite web|url=http://www.pwi-online.com/pages/PWIawards.html|title=पिडब्ल्युआई अवार्डस्|accessdate=January 8, 2017|work=प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेसन}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121172943/http://www.pwi-online.com/pages/PWIawards.html |date=January 21, 2016 }}</ref> ** वर्षको उत्कृष्ट ट्याग टिम (२०१३) {{small| [[रोमन रेन्ज]]}}<ref>{{cite journal|year=2014|journal=प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेसन|volume=34|issue=2|title=द पिडब्ल्युआई अवार्डस्|pages=42–43}}</ref> ** उत्कृष्ट खेलाडी (२०१५)<ref>{{cite web|url=http://www.profightdb.com/pwi-500/2015.html|title=प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेसन|accessdate=October 5, 2015|work=द इनटरनेट चलचित्र डेटाबेस}}</ref> * '''रिङ अफ अनर''' ** आरओएच विश्व च्याम्पियनसिप (१ पटक)<ref name="ROHworld">{{cite web |url=http://www.rohwrestling.com/rohworldtitle.php |title=रिङ अफ अनर उपाधी |accessdate=April 5, 2010 |publisher=रिङ हफ अनर |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100412035906/http://www.rohwrestling.com/rohworldtitle.php |archivedate=April 12, 2010 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412035906/http://www.rohwrestling.com/rohworldtitle.php |date=April 12, 2010 }}</ref> ** आरओएच विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप (२ पटक) – जिम्मी ज्याकफसँग<ref name="ROHtag">{{cite web|url=http://www.rohwrestling.com/rohworldtagteamtitles.php|title=रिङ अफ अनर ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|accessdate=April 5, 2010|publisher=रिङ अफ अनर|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100412035856/http://www.rohwrestling.com/rohworldtagteamtitles.php|archivedate=April 12, 2010|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412035856/http://www.rohwrestling.com/rohworldtagteamtitles.php |date=April 12, 2010 }}</ref> ** रिङ अफ अनर विश्व प्रतियोगिता<ref>{{cite web|url=http://www.cagematch.net/?id=26&nr=748|title=आरओएच च्याम्पियनसिप}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307151116/http://www.cagematch.net/?id=26&nr=748 |date=2016-03-07 }}</ref> ** रिङ अफ अनर ट्याग टिम (२००८) – जिम्मी ज्याकफसँग<ref>{{cite web|url=http://www.cagematch.net/?id=5&nr=122&page=5&reign=25|title=आरओएच ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|first=फिलिप|last=|website=केजम्याच}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808004854/http://www.cagematch.net/?id=5&nr=122&page=5&reign=25 |date=2016-08-08 }}</ref> ** सरभाइभल अफ फिटेस्ट (२००९) * '''''रेस्लिङ अबजर्भर न्युजलेटर''''' ** वर्षको उत्कृष्ट ट्याग टिम (२०१३) {{small|रोमन रेन्जसँग}}<ref name="WON13">{{cite journal|last=मेल्टजर|first=डेभ|authorlink=|date=January 27, 2014|title=प्रोरेस्लिङ अवजर्भर|journal=रेस्लिङ अबजर्भर|location=क्यामबेल, क्यालिफोर्निया|issn=1083-9593|url=http://www.f4wonline.com/component/content/article/110-wrestling-observer-newsletter/35067-jan-27-2014-wrestling-observer-newsletter-2013-annual-awards-issue-best-in-the-world-in-numerous-categories-plus-all-the-news-in-pro-wrestling-and-mma-over-the-past-week-and-more|pages=1–37}}</ref> * '''[[डब्ल्युडब्ल्युई]]''' ** एनएक्सटी विजेता (१ पटक)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/nxt-championship|title=एनएक्सटी च्याम्पियनसिप|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref> ** एनएक्सटी गोल्ड रस (२०१२)<ref>{{cite web|url=http://www.sportskeeda.com/wrestling/nxt-result-september-05-2012-gold-rush-final-match-video|title=एनएक्सटी नतिजा: २ सेप्टेम्बर २०१२|date=September 7, 2012|publisher=स्पोर्ट्स किडा}}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई अन्तरमहादेशीय विजता (२ पटक)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/intercontinental|title=अन्तरमहादेशीय च्याम्पियनसिप|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 12, 2018}}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई ट्याग टिम विजेता (४ पटक) – रोमन रेन्ज (१), डिन एम्ब्रोज (२) र जेसन जोर्डन (१)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwetag/05192013-seth-rollins-roman-reigns|title=द सिल्डको पहिलो ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607164228/http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwetag/05192013-seth-rollins-roman-reigns|archivedate=June 7, 2013|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607164228/http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwetag/05192013-seth-rollins-roman-reigns |date=June 7, 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/raw-tag-team-championships|title=''र'' ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 12, 2018}}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई संयुक्त राज्य विजेता (१ पटक)<ref>{{citeweb|url=https://www.sbnation.com/wrestling/2015/8/23/9195305/summerslam-2015-results-john-cena-seth-rollins-jon-stewart-wwe-world-heavyweight-championship|title=समरस्ल्याम २०१५ नतिजा: सेथ रोलिन्स विरुद्ध जोन सिना}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/unitedstates|title=संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप |publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 12, 2018}}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता (२ पटक)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/seth-rollins-brock-lesnar-roman-reigns-27042102/page-4|title=सेथ रोलिन्सले मनी इन द ब्याङ्क क्यास इन गर्दै रेसलमेनिया ३१ मा रोमन रेन्ज र ब्रक लेज्नरलाई हराएका छन्|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=March 29, 2015|accessdate=April 12, 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730234230/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/seth-rollins-brock-lesnar-roman-reigns-27042102/page-4 |date=July 30, 2017 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwe-championship|title=डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिप|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 12, 2018}}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई युनिभर्सल विजेता (१ पटक, हाल] ** मनी इन द ब्याङ्क (२०१४)<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_79316.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई मनी इन द ब्याङ्क नतिजा}}</ref> ** २९ अौँ ट्रिपल क्राउन च्याम्पियन ** १९ अौँ ग्र्यान्ड स्ल्याम च्याम्पिय ** स्लामे अवार्ड (९ पटक)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/news/whatsaslammy|title=स्लामे अवार्ड के हो? |publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=February 23, 2008|accessdate=April 17, 2016}}</ref> *** एन्टि ग्र्याभिटी मुमेन्ट {{small|२०१४ पेब्याक}}<ref name="2014Slammy">{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-12-08/2014-slammy-award-winners|title=२०१४ स्लामे अवार्ड विजेता|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=December 8, 2015|accessdate=April 17, 2016}}</ref> *** ब्रेकआउट स्टार अफ द इयर (२०१३) {{small|द सिल्डसँग}}<ref name="2013Slammy">{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2013-12-09/full-slammy-award-winners-2013-26168790/page-6|title=२०१३ स्लामे अवार्ड विजेता|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=December 8, 2013|accessdate=April 17, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402235156/https://www.wwe.com/shows/raw/2013-12-09/full-slammy-award-winners-2013-26168790/page-6 |date=April 2, 2019 }}</ref> *** वर्षको उत्कृष्ट खेल (२०१४) {{small|टिम सिना विरुद्ध टिम अथोरिटी (२०१४ सरभाइभर सिरिज}}<ref name="2014Slammy"/> *** वर्षको उत्कृष्ट खेलाडी (२०१५)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2015-12-21/2015-slammy-award-winners|title=२०१५ स्लामे अवार्ड विजेता|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=December 21, 2015|accessdate=April 17, 2016}}</ref> *** वर्षको ह्यासट्याग (१०१३) – #BelieveInTheShield {{small|द सिल्डसँग}}<ref name="2013Slammy"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|3}} {{Commons category|Seth Rollins|सेथ रोलिन्स}} == बाह्य कडीहरू == * {{facebook|Seth-Rollins-503299309732157}} * {{twitter|wwerollins}} * {{IMDb name|2497048|सेथ रोलिन्स}} [[श्रेणी:अमेरिकी पुरुष व्यावसायिक कुस्ती खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] 76wp2848eh6yczc5ixe6i8e97cyclew 1368502 1368501 2026-08-06T04:42:05Z ~2026-43138-08 80155 1368502 wikitext text/x-wiki {{Infobox professional wrestler |name=कोल्बी डेनियल लोपेज |image= |caption= |names=जिक्स<ref name=OWOW/><br>'''सेथ रोलिन्स'''<br>तेज द डिस्ट्रोयर<ref name=OWOW/><br>टाइलर ब्याक<ref name=OWOW/> |height={{height|ft=6|in=1}}<ref name=WWEprofile>{{cite web|title=सेथ रोलिन्स|url=http://www.wwe.com/superstars/seth-rollins|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई]]|accessdate=April 12, 2018}}</ref> |weight={{convert|217|lb|kg|abbr=on}}<ref name=WWEprofile/> |birth_name=कोल्बी डेनियल लोपेज |birth_date={{birth date and age|1986|5|28}} |birth_place=बफ्यालो, आयोवा, अमेरिका |resides=डेभेनपोर्ट, आयोवा, अमेरिका |billed=डेभेनपोर्ट, आयोवा<ref name=WWEprofile/> |trainer=डेनी डेनीयल्स<ref name=OWOW/> |debut=२००५<ref name="ROHroster">{{cite web|url=http://www.rohwrestling.com/tylerblack.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100509020631/http://www.rohwrestling.com/tylerblack.php|title=टाइलर ब्ल्याकको प्रफाइल|archivedate=May 9, 2010|accessdate=April 5, 2010|publisher=रिङ अफ अनर}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509020631/http://www.rohwrestling.com/tylerblack.php |date=May 9, 2010 }}</ref> }} '''कोल्बी डेनियल लोपेज'''<ref name=OWOW>{{cite web|url=http://www.onlineworldofwrestling.com/bios/s/seth-rollins/|title=सेथ रोलिन्स|accessdate=August 9, 2010|publisher=अनलाइन वर्ल्ड अफ रेस्लिङ}}</ref> (जन्म मे २८, १९८६) एक [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] व्यावसायिक [[कुस्ती]] खेलाडी र [[अभिनेता]] हुन्। उनी हाल डब्ल्युडब्ल्युईको [[डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन|स्म्याकडाउन]]मा कार्यरत छन् जहाँ उनी '''सेथ रोलिन्स''' नामले कुस्ती खेल्ने गर्छन्। उनले [[जोन मोक्सली|डिन एम्ब्रोज]] र [[रोमन रेन्ज]]सँगै द सिल्डको रूपमा [[डब्ल्युडब्ल्युई]]मा पर्दापण गरेका थिए। उनी डिन एम्ब्रोज (२), रोमन रेन्ज (१) र जेसन जोडनको (१) र ब्रन स्ट्रोम्यानसँग (१) ५ पटक ट्याग टिम विजेता पनि भएका छन्। लोपेजले डब्ल्युडब्ल्युईमा आउनुभन्दा अगाडि टाइलर ब्ल्याक नामले कुस्ती खेल्ने गरेका थिए। उनले रिङ अफ अनरमा आफ्नो व्यावसायिक कुस्ती खेलजीवन आधिकारिक रूपमा सुरु गरेका थिए जहाँ उनी एक पटक आरओएच विश्व विजेता र जिमी ज्याकब्ससँग दुई पटक आरओएच विश्व ट्याग टिम विजेता बनेका थिए। त्यसै गरी उनी सन् २००९ सरभाइबल अफ द फिटेस्टको पनि विजेता बनेका थिए। उनले आरओएच रेस्लिङ लगायत फुल इम्प्याक्ट प्रोमा पनि कुस्ती खेलेका छन् जहाँ उनी एक पटक एफआइपी विश्व ह्याभिवेट विजेता बनेका थिए। लोपेजले प्रो रेस्लिङ गोरिल्लामा पनि कुस्ती खेलेका थिए जहाँ उनी एक पटक जिम्मी ज्याकफसँग पिडब्ल्युजी विश्व ट्याग टिम विजेता बनेका थिए। सन् २०१० मा डब्ल्युडब्ल्युईमा हस्ताक्षर गरेपछि लोपेज सुरुवाती चरणमा डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्र फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङमा कुस्ती खेलेका थिए जहाँ उनले आफ्नो नाम सेथ रोलिन्स परिवर्तन गरेका थिए र त्यसपछि रोलिन्स पहिलो पटक आयोजना गरिएको एफसीडब्ल्यु ग्रान्ड स्ल्याम विजेता बन्न सफल भएका थिए। सन् २०११ मा एफसिडब्ल्यु एनएक्सटीमा परिवर्तन भएपछि रोलिन्सले प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमा जिन्दर महललाई हराउँदै एनएक्सटीकै सबैभन्दा पहिलो विजेता बन्न सफल भएका थिए। रोलिन्सले सन् २०१२ मा द सिल्डको रूपमा डब्ल्युडब्ल्युईको मुख्य कार्यक्षेत्रमा [[जोन मोक्सली|डिन एम्ब्रोज]] र रोमन रेन्जसँग पदार्पण गरेका थिए। एम्ब्रोजले डब्ल्युडब्ल्युईको प्रमुख कार्यक्षेत्रमा समूहमै हुँदा [[रोमन रेन्ज]]सँगै डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ट्याग टिम विजेता बनेका थिए। सन् २०१४ मा द सिल्डको विघटन भएपछि रोलिन्सले दुई पटक डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता, दुई पटक अन्तरमहादेशीय विजेता, एक पटक संयुक्त राज्य विजेता, चार पटक ट्याग टिम विजेता (रोमन रेन्ज, डिन एम्ब्रोज र जेसन जोर्डन), एक पटक युनिभर्सल विजेता, २०१४ मनी इन द ब्याङ्क, २०१५ का उत्कृष्ट खेलाडी, २९औं ट्रिपल क्राउन विजेता र १८ औँ ग्र्यान्ड स्ल्याम विजेता बन्न सफल भएका थिए। रोलिन्स डब्ल्युडब्ल्युईको विभिन्न वार्षिक कार्यक्रम र आवरण पृष्ठमा देखा परेका छन् जसमा [[रेसलमेनिया]] ३१ पनि समावेश छ। डब्ल्युडब्ल्युई र अन्य विभिन्न कुस्ती क्षेत्रका खेलाडी स्टिङले रोलिन्ससँग आफ्नो कार्यकालको अन्तिम खेल खेलेका थिए र उनले रोलिन्सलाई डब्ल्युडब्ल्युईकै सबैभन्दा उत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा हेरेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/sting-interviewed-about-night-of-champions-injuries-27958909|title=स्टिङको डब्ल्युडब्ल्युईमा अन्तिम खेल|last=एड्किन्स|first=जर्ज|date=September 23, 2015|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=September 25, 2015|deadurl=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925134424/http://www.wwe.com/inside/sting-interviewed-about-night-of-champions-injuries-27958909|archivedate=September 25, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150925134424/http://www.wwe.com/inside/sting-interviewed-about-night-of-champions-injuries-27958909 |date=September 25, 2015 }}</ref> ==बाल्यकाल== कोल्बि डेनियल्स लोपेज सन् १९८६ मे २८ मा बफ्यालो, [[आयोवा]]मा जन्मिएका थिए। उनको पुर्खाहरू [[आर्मेनिया|अर्मेनिया]], [[जर्मनी]] र [[गणतन्त्र आयरल्यान्ड|आयरल्यान्ड]]का थिए।<ref name="chicago">{{cite web|url=http://www.chicagotribune.com/entertainment/celebrity/ct-seth-rollins-wwe-jon-stewart-20151012-column.html|title=अन्तरबार्ता: डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स|publisher=द सिकागो ट्रबुन|author=गोमेज, लुइस|date=2015-10-12|accessdate=2015-10-12}}</ref><ref name="Asbarez">{{cite web|url=http://asbarez.com/133945/armenian-wrestler-named-as-new-wwe-champion/|title=अर्मेनियाका रेस्लिङ डब्ल्युडब्ल्युई विजेता|date=April 10, 2015|publisher=अरबार्ज|accessdate=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160928051621/http://asbarez.com/133945/armenian-wrestler-named-as-new-wwe-champion/ |date=September 28, 2016 }}</ref><ref name="AOW">{{cite web |url=http://www.digitalcolt.com/node/9 |title=द आर्ट अफ रेस्लिङ: ८ शृङ्खला – सेथ रोलिन्स |date=September 23, 2011 |publisher=कोल्ट कोबाना |accessdate=November 9, 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141110072403/http://www.digitalcolt.com/node/9 |archivedate=November 10, 2014 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110072403/http://www.digitalcolt.com/node/9 |date=November 10, 2014 }}</ref> उनको थर लोपेज मेक्सिको-अमेरिकी बुवाबाट आएको हो। लोपेज आफ्नो किशोर अवस्थामा रक सङ्गीतको ठूलो समर्थक थिए।<ref name="tattoo">{{cite web|accessdate=May 16, 2017|url=http://www.wwe.com/videos/seth-rollins-tells-the-stories-behind-his-tattoos-superstar-ink|format=भिडियो|time=|publicationdate=August 29, 2015|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|first=कोरी|last=ग्रेभ्स|authorlink=|title=सेथ रोलिन्सले आफ्नो ज्यानको ट्याट्युको बारेमा बताएका छन्}}</ref> उनको अहिलेको कुस्ती खेलको नाम ब्ल्याक फ्ल्यागका साङ्गितिक समूहका पुर्व सदस्य ह्यारी रोलिन्सबाट आएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.fayobserver.com/living/wwe-smackdown-comes-to-the-crown-coliseum-july/article_a3e759a9-2809-5cae-8df6-b6d6d6600531.html|website=द भिल अवजर्भर|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन|publicationdate=July 11, 2014|first=सारा|last=क्याम्बेल|accessdate=June 8, 2016|deadurl=no|archivedate=May 16, 2017|archiveurl=https://archive.is/20170516041136/http://www.fayobserver.com/a3e759a9-2809-5cae-8df6-b6d6d6600531.html|df=}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20170516041136/http://www.fayobserver.com/a3e759a9-2809-5cae-8df6-b6d6d6600531.html |date=May 16, 2017 }}</ref> ==कुस्ती कार्यकाल== === स्वतन्त्र सर्किट (सन् २००५–२००९) === लोपेजले सन् २००५ मा स्कट कन्ट्री रेस्लिङमा पर्दापण गरेका थिए साथै उनले आयान रोटेन्सको इन्डिपेन्डेन्ट सर्किटमा सङ्घ मध्य-दक्षिणमा पनि आफ्नो कार्यकाल सुरु गरेका थिए। २३ सेप्टेम्बर २००५ महमुद, इन्डियानामा आयोजना गरिएको टेड पेटी प्रतिस्पर्धामा रोलिन्सले साल थोमस्लीलाई हराउँदै प्रतिस्पर्धामा सेमिफाइनलमा प्रवेश गरेका थिए, तर उनी म्याट साइडेलसँग हार खाँदै प्रतिस्पर्धाबाट बाहिरिएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://thecubsfan.com/guest/jgagne/20050923iwams.htm|title=आइडब्ल्युए नतिजा ०९/२३/०५|last=गेग्न|first=जो|date=September 23, 2005|publisher=कब्स फ्यान डटकम}}</ref> लोपेज पछि एससिडब्ल्यु ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप जित्न सफल भए र त्यस उपाधिलाई उनले रङ्ग छरेर कालो बनाउँदै एससिडब्ल्युमा अब कालो युग छाउनेछ भन्दै सबैलाई जानकारी गराएका थिए। लोपेजले त्यसपछि एनडब्ल्युए मध्यपश्चिम रेस्लिङमा आफूलाई आवद्ध गराए र त्यहाँ उनले मेर्क ब्रेभसँग साझेदारी गर्दै एक टोली गठन गरे। लोपेज र ब्रेभको जोडि गठन भएको केही दिनपछि नै उनीहरूले एनडब्ल्युए ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भए।<ref>{{cite web|url=http://nwa-wildside.com/news/viewnews.cgi?category=all&id=1139923318|title=एनडब्ल्युए रेस्लिङ नतिजा: २००६|last=बेहरिन्स|first=बिल|date=February 14, 2006|publisher=एनडब्ल्युए वाइल्डसाइड|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212145726/http://nwa-wildside.com/news/viewnews.cgi?category=all&id=1139923318|archivedate=December 12, 2007|df=mdy-all}}</ref> उक्त टोलीले आफ्नो उपाधि सफलतापुर्ण रायन बोज र ड्यानी ड्यानीएल्स, ब्रेट वेन र हाइप गोटी, जेसन रेन्ज र मार्को कोर्डाभा लगायत अन्य थुप्रै टोलीसँग उपाधिको लागि सामना गर्दै उनीहरूले उक्त उपाधि बचाउन सफल भएका थिए। त्यसपछि ब्ल्याकले एरिक प्रिस्ट र एजे स्टाएल्ससँग एकल कुस्ती खेल्नु परेको थियो। [[File:TylerBlack.jpg|thumb|upright|२००८ डिसेम्बरमा ब्ल्याक]] उनी टोटल नन स्टप एक्सन रेस्लिङमा (टिएनए) पनि कुस्ती खेलेका थिए जहाँ उनको जेफ लक्सन साथी थिए। उनीहरूको जोडि ल्याटिन अमेरिका एक्सचेन्ज (होमीसाएड र हर्नान्डेज) सँग २००६ अक्टोबरमा हारेको थियोे।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2006/10/06/1963914.html|title=डम्प्याक्ट|last=सोकोल|first=क्रिस|date=October 6, 2006|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडिएन अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> २५ मे २००७ मा ब्ल्याक र उनका साथी मेर्क ब्रेभको खेल फुल इम्प्याक प्रो रेस्लिङका ट्याग टिम विजेता द ब्रिस्को ब्रदरस्सँग भएको थियो भने उक्त खेलमा ब्ल्याकका साथी ब्रेभको खेलको बीचमै खुट्टामा चोट लागेपछि उनीलाई त्यहाँबाट अस्पताल पुर्‍याइएको थियो र उनले कुस्ती खेलबाटै अवकास लिनु परेको थियो (ब्रेभ सन् २०१२ मा पुन खेलमा पर्किएका थिए)।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2006/10/06/1963914.html|title=इम्प्याक्टमा एरिक|last=सकोल|first=क्रिस|date=October 6, 2006|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडिएन अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> उक्त घटना पछि ब्ल्याकले आफ्नो एकल कुस्ती जीवन सुरु गरेका थिए र उनी एफआइपी रेस्लिङ छाड्दै प्रो रेस्लिङ गोरिल्लामा आवद्ध भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.insidepulse.com/articles/69532/2007/08/09/fip-headlines.html|title=एफआइपी नतिजा: द ब्रिसकोफ विरुद्ध ब्ल्याक र ब्रेभ|author=एरन|date=August 9, 2007|publisher=इनसाइड पल्स|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071212141408/http://www.insidepulse.com/articles/69532/2007/08/09/fip-headlines.html|archivedate=December 12, 2007|df=mdy-all}}</ref> जुन १० मा भएको खेलमा उनले जोय रायनलाई हराएका थिए र जुन १६ मा भएको खेलमा उनले ड्यानी डेनिएल्सलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.prowrestlingguerrilla.com/results/2007/show0072.html|title=रोगर डर्न नाइट|date=June 10, 2007|accessdate=August 9, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ गोरिल्ला}}</ref> पिडब्ल्युजीमा छँदा उनी जिम्मी ज्याकफसँग साझेदारी गर्दै एक टोली गठन गरेका थिए र ६ जुन २००८ मा उक्त जोडिले पुडब्ल्युजी ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएका थिए जहाँ उनीहरूले रोड्रिक स्ट्रङ र एल जेनेरिकोको जोडिलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.lordsofpain.net/news/2007/articles/1182008359.php|title=शटर्डे इन्डि रेस्लिङ नतिजा|last=फेरेल|first=इरोल लेगी|date=June 16, 2007|publisher=लड्स अफ पेन|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071108213703/http://www.lordsofpain.net/news/2007/articles/1182008359.php|archivedate=November 8, 2007|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071108213703/http://www.lordsofpain.net/news/2007/articles/1182008359.php |date=November 8, 2007 }}</ref> २० डिसेम्बर मा आयोजना भएको एफआइपीको एक कार्यक्रममा ब्ल्याकले गो सोभोकिलाई हराउँदै एफआइपी विश्व ह्याभवेट च्याम्पियनसिप जितेका थिए।<ref name="PWGtag">{{cite web|url=http://www.prowrestlingguerrilla.com/results/world_tag_team_champion/index.html|title=प्रो रेस्लिङ गोरिल्ला विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|accessdate=August 9, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ गोरिल्ला}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prowrestlingguerrilla.com/results/world_tag_team_champion/champion021.html|title=एज अफ द फल (टाइलर ब्ल्याक र जिम्मी ज्याकफ)|date=July 6, 2008|accessdate=August 9, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ गोरिल्ला}}</ref> ब्ल्याक खेल खेल्न नसकेपछि २ मे २००९ मा डेभी रिचर्डलाई एफआइपी विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप हस्तान्तरण गरएको थियो।<ref name="FIPworld">{{cite web |url=http://www.fullimpactpro.com/history/heavyweighthistory.htm |title=उपाधि इतिहास: एफआइपी विश्व विजेता |accessdate=August 9, 2010 |publisher=फुल इम्प्याक्ट प्रो |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101006160130/http://fullimpactpro.com/history/heavyweighthistory.htm |archivedate=October 6, 2010 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101006160130/http://fullimpactpro.com/history/heavyweighthistory.htm |date=October 6, 2010 }}</ref> === रिङ अफ अनर === ==== द एज अफ द फल (सन् २००७–२००९) ==== [[File:Jimmy Jacobs and Tyler Black.jpg|thumb|left|upright|ब्ल्याक बाँया ज्याफ दाँया]] ब्ल्याकले सन् २००७ रिङ अफ अनरमा जिम्मी ज्याकफ र निक्रो बुचरसँग मिल्दै पर्दापण गरेका थिए जहाँ उनीहरूले ब्रिस्को ब्रदरस्लाई आक्रमण गरेका थिए र जे ब्रिस्कोलाई जोरिले झुन्डाइदिएका थिए। उक्त आक्रमण पछि त्यस टोलीले आफ्नो समूहको नाम ''द एज अफ द फल'' राखेका थिए। त्यस घटना विवादास्पक भएका कारणले आरओएचले उक्त घटनाको भिडियो मेटाउने निर्णय गरेको थियो तर आरओएचका समर्थकले त्यस भिडियोलाई पर्ण सार्वजनिक गर्न सुझाव दिएका थिए। त्यस खेलमा खिचिएको भिडियो दर्शकहरूको मागका कारण १५ सेप्टेम्बरमा आरओएचले पुन प्रसारण गरेको थियो। त्यसपछिको ओर्को हप्ताको कार्यक्रममा ब्ल्याकको सामना ज्याक इभान्ससँग एक डार्क म्याचमा भएको थियो भने ब्ल्याकका साथी ज्याकफ र बुचरको अवरोधका कारण इभान्सका साथिहरू आइसिर एयरबर्न पनि आएका थियो र उक्त खेलमा कोहिपनि विजेता बनेनन्।<ref>{{cite web|url=http://www.thedailysuplex.com/index.html?nid=709|title=आरओएच नतिजा|last=थोपस|first=ब्रायन|date=September 17, 2004|publisher=द डेली सुप्लोक्स|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215044731/http://www.thedailysuplex.com/index.html?nid=709|archivedate=December 15, 2007|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071215044731/http://www.thedailysuplex.com/index.html?nid=709 |date=December 15, 2007 }}</ref> उक्त खेलको एक हप्ता पछि ६-पुरुष ट्याग टिम खेलमा द एज अफ द फलको सामना द आइरिस एयरबर्नसँग भएको थियो तर खेलमा सबैले एक अर्कालाई आक्रमण गरेपछि त्यस खेल त्यतिबेलै सकिएको थियो जसका कारण नेक्रो बुचरले खेलका रेफ्रिलाई आक्रमण गरेका थियो। जिम्मी ज्याकफ र नेक्रो बुचरसँगै साझेदारी गर्दै ब्ल्याकले अक्टोबरको सुरुवाती दिनमा द भल्चर स्क्वाड (ज्याक इभान्स र रकुस) सँग ह्याडिकेफ म्याच खेलेका थिए। ब्ल्याकले १ नोभेम्बरका दिन द एज अफ द फलसँग मिल्दै ज्याक इभान्स, जिक्श र रुकससँग ६-पुरुष ट्याग टिम म्याच खेलेका थिए। त्यसै रातमा ब्ल्याकले एलेक्स पेनलाई हराएका थिए तर खेलको समाप्ति पछि उनलाई द ब्रिस्को ब्रदरस्ले पछाडिबाट आक्रमण गरेका थिए जसका कारण द एज अफ द फलको खेल द ब्रिस्को ब्रदरस्सँग हुने निर्णय भएको थियो। २००७ फाइनल ब्याटल कार्यक्रममा ब्ल्याक र जिम्मी ज्याकफले द ब्रिस्को ब्रदरस्लाई हराउँदै आरओएच विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएका थिए। ब्ल्याक र ज्याकफ ट्याग टिम विजेता बनेको एक महिना पछि उनीहरूले आफ्नो पद २६ जनवरीका दिन नो रोमेर्स क्रोपस् (डेभि रिचर्ड र रकि रोमेरो) सँग गुमाउनु परेको थियो जुन खेलमा म्यान्गमेन ३ (ब्रेन्ट अल्ब्राइट र बिजे विटमर) र अस्टिन एरिज र ब्रायन डेनिएलसनको जोडि सामेली थिए। आरओएचको वार्सिक कार्यक्रम ''टेक नो प्रिजनर्स''मा ब्ल्याकले ट्याग टिम उपाधी हारेका कारण नाइजेल मेकगिनिजसँग आरओएच विश्व च्याम्पियनसिपको लागि चुनौती दिएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.angrymarks.com/news/View.php?ArticleID=2049|title=०९/२२/०७: केथ प्रतिवेदन|author=लिपिन्स्कि केथ|date=September 22, 2007|publisher=एङ्ग्रि मार्कस् डटकम|date=July 2013}}</ref> एट उप फर ग्र्याब कार्यक्रममा ब्ल्याक र ज्याकफको जोडिले ८ वटा टोलीलाई हराउँदै दोस्रो पटक आरओएच विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/news2006/1194205692.shtml|title=आरओएच ग्रोलि बाइ अनरस् नतिजा|author=सिलिकानो, माइक|date=November 4, 2007|publisher=रेसलभ्यु}}</ref> उक्त जोडिले उनीहरूको उपाधी ''ड्रिभन'' कार्यक्रममा केभिन स्टिन र एल जेनेरिकोको जोडिसँग हार खाँदै पद गुमाएका थिए। ब्ल्याकले आरओएच विश्व च्याम्पियनसिपको लागि दोस्रो मौका पाएका थिए जुन खेल न्युयोर्कमा भएको थियो। उक्त खेलमा ब्ल्याक, डेनिएलसन, क्यास्टोग्लोनी र मेनगिनिज सामेल थिए तर मेकथिनिजले सबै प्रतिस्पर्धालाई हराउँदै आरओएच विश्व च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए। सन् २००८ को ''फाइनल ब्याटल'' कार्यक्रममा ब्ल्याकले आरओएच च्याम्पियनसिपको लागि पहिलो दावेदार खेलमा अस्टिन एरिजसँग हारे पछि ज्याकफले आफ्नै साथी ब्ल्याकलाई आक्रमण गरेका थिए र त्यसैमा एरिजले पछि ज्याकफको साथ दिएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.411mania.com/wrestling/columns/62641/411-ROH-Roundtable-Preview:-Philadelphia-&-New-York---Glory-By-Honor-VI---11-2-&-11-3.htm|title=४११ आरओएच राउन्ड टेबल प्रतिवेदन: फिलाडेल्फिडा र न्युयोर्क – ग्रोरि बाइ अनरस् – ११/२ र ११/३|author=बेरमेन, सामुएल|date=November 2, 2007|publisher=४११ मेनिया}}</ref> १६ जनवरी ''फुल सर्कल'' पे-पर-भ्यु कार्यक्रममा ब्ल्याक र नाइजेल मेकगिनिज बीचको खेल निर्धारित गरिएको थियो तर उक्त खेल च्याम्पियनसिपको लागि थिएन। उक्त खेलमा ब्ल्याकले मेकगिनिजलाई हरायन सफल भएका थिए। त्यस खेलको अर्को रात विश्व विजेताको लागि पहिलो दावेदार एरिजले मेकगिनिजसँग खृल रद्द गरेपछि मेकगिनिजको साना ब्ल्याकसँग भएको थियो तर उक्त खेलमा मेकगिनिजले ब्ल्याकलाई हराउँदै उपाधि कायम राखेका थिए। २६ जुनका दिन ब्ल्याकले ज्याकफलाई स्टिल केज म्याचमा हराउँदै उनीहरूको दुश्मनी अन्त्य गरेका थिए। ==== आरओएच विश्व विजेता (सन् २००९–२०१०) ==== २००९ सेप्टेम्बरमा ब्ल्याकको घाँटीमा सल्यक्रिया गरिएको थियो जसका कारण उनले  महिनाको लागि अवकाश लिनु परेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/wrestling/2623994/Wrestling-News-and-Gossip-from-The-Sun-Mike-Aldrens-WGN-Wrestling-Globe-Newsletter.html|title=दैनिक रेस्लिङ समाचार |date=September 5, 2009|last=एल्ड्रिन|first=माइक|accessdate=July 25, 2010|work=द सन  }}</ref> १० अक्टोबरका दिन ब्ल्याकले केनि किङ्गलाई पहिलो चरणमा हराए र दोस्रो चरणमा क्लाडिडो क्यास्टोगलोगीलाई हराए त्यस पछि क्रिस हिरो र प्रतिस्पर्धाको अन्तिममा रोड्रिक स्ट्रङलाई हराउँदै आरओएच विश्व च्याम्पियनसिपका लागि पहिलो दावेदार बन्न सफल भएका थिए।<ref name=SotF2009>{{cite web|url=http://www.cagematch.de/?id=26&nr=1481|title=२००९ सरभाइबल अफ द फिटेस्ट|accessdate=February 14, 2010|publisher=केज म्याच}}</ref> १९ डिसेम्बरका दिन आरओएचको पहिलो पे-पर-भ्युमा ब्ल्याकले आरओएच विश्व बिजेचा अस्टिन एरिजसँग उपाधिका लागि खेल खेल्न पाएका थिए तर उक्त खेल बीचमै स्थगित भएको थियो। त्यस खेल बीचमै स्थगित भएका कारणले तात्कालिक आरओएचका प्रमुख आयुक्त जिम कर्नेटले उनीहरूको खेल पुन एक पटक हुने निर्णय गरेका थिए।<ref name=FB2009>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_37521.shtml|title=रिङ अफ अनर नतिजा :अस्टिन विरुद्ध ब्ल्याक|date=December 19, 2009|first=जेम्स|last=काल्डवेल|accessdate=December 20, 2009|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> जिम कर्नेटले आफैँ खेलको लागि निर्णयक बन्ने घोषण गरेका थिए र यदि अझै पनि खेलका कोहि पनि विजेता बनोस भन्नको कारणले कर्नेटले उनीहरूलाई एक एक वटा प्रतियोगी छनोट गर्न लगाएका थिए जसका कारण ब्ल्याकले रोड्रिक स्ट्रङ्गलाई चयन गरे भने एरिजले केनि किङ्गलाई चयन गरे।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=रिङ अफ अनर विश्व विजेताको जानकारी |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/ROH_News_29/article_38026.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 11, 2010|date=January 9, 2010}}</ref> उक्त खेलको अन्तिममा एरिजले ब्ल्यालाई हराउँदै पहिलो पटक आरओएच विश्व विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/ROH_News_29/article_39019.shtml|title=आरओएच सकाचार |date=February 13, 2010|last=काल्डवेल|first=जेम्स|accessdate=February 14, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_40401.shtml|title=ब्ल्याक विरुद्ध एरिज विरुद्ध स्ट्रङ्ग|date=April 3, 2010|last=रेडिकान|first=सिन|accessdate=May 9, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> ३ अप्रिलका दिन ब्ल्याकको आफ्नो उपाधी अस्टिन एरिज र रोड्रिक स्ट्रिङका विरुद्धमा इलिमिनेसन म्याचमा सामना गर्नु परेको थियो जसमा बल्याक विजेता बन्दै च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/otherppvs/article_42063.shtml|title=काल्डवेल:रिङ अफ अनर|first=जेम्स|last=काल्डवेल|accessdate=August 8, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> जुन १९ का दिन उनले च्याम्पियनसिपको लागि पुन खेल भएको थियो जहाँ उनका प्रतिस्पर्धा डेभि रिचर्ड थिए। ब्ल्याकले रिचर्डलाई हराउँदै आफ्नो उपाधीको रक्षा गर्न सफल भएको थिए।<ref name="heelturn">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1282411665|title=रिङ अफ अनर|date=August 21, 2010|first=एडम|last=मार्टिन|accessdate=August 26, 2010|publisher=रेसलभ्यु}}</ref> ब्ल्याक विश्व विजेता भएपछि उनले आफ्नो उपाधी थुप्रै कुस्ती खेलाडीबाट बचाएका थिए भने उनी आरओएच पछि डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्रमा हस्ताक्षर गरेका थिए र त्यहिँबाट आफ्नो कुस्ती यात्रालाई कासम राख्ने सोचेका थिए।<ref name="sunint">{{cite web|url=http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/wrestling/3133781/ROH-champ-Tyler-Black-says-WWE-move-was-a-no-brainer.html|title=ब्ल्याक डब्ल्युडब्ल्युईमा|date=September 11, 2010|last=केकनिकोलास|first=रब|accessdate=September 11, 2010|work=द सन  }}</ref> उनले आरओएच विश्व च्याम्पियनसिपलाई उनीसँग डब्ल्युडब्ल्युईमा लाने धम्की दिएका थिए र त्यसको फल स्वरुप उनी डेभि रिचर्डसँग हार्न पुगेका थिए तर उक्त खेल च्याम्पियनसिपका लागि थिएन।<ref>{{cite web|url=http://www.rohwrestling.com/news/results-from-richmond-charlotte/|title=आरओएच रेस्लिङ नतिजा|accessdate=September 11, 2010|publisher=रिङ अफ अनर}}</ref> ११ सेप्टेम्बरका दिन ब्ल्यकको आरओएचमा अन्तिम उपस्थित भएको थिए भने उनको खेल रोड्रक स्ट्रङ्गसँग च्याम्पियनसिप लागि खेल खेल्न लगाइयो र उक्त खेलमा स्ट्रङ्गको जितसँगै उनी आरओएच विश्व विजेता उपाधी विजेता बनेको २१० दिनमा गुमाएका थिए जसका कारण उनी डब्ल्युडब्ल्युईमा सरुवा भए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/otherppvs/article_43710.shtml|title=आरओएच पे-पर-भ्यु नतिजा|first=जेम्स|last=काल्डवेल|author2=रेडिकान, सिन |date=September 11, 2010|accessdate=September 11, 2010|work=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> === [[डब्ल्युडब्ल्युई.|वर्ल्ड रेस्लिङ इन्टरटेन्मेन्ट]] === ==== विकासशील क्षेत्र (सन् २०१०–२०१२) ==== ८ अगस्टमा लोपेजले डब्ल्युडब्ल्युईको विकासशील क्षेत्र फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://wrestleview.com/viewnews.php?id=1281292192|title=रिङ अफ अनरका विजेताले डब्ल्युडब्ल्युईमा हस्ताक्षर गरेका छन्|last=मार्टिन|first=एडम|date=August 8, 2010|accessdate=August 8, 2010|publisher=रेसलभ्यु|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120504205844/http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1281292192|archivedate=May 4, 2012|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://wrestleview.com/viewnews.php?id=1281302410|title=टाइलर ब्ल्याक डब्ल्युडब्ल्युईमा|last=मार्टिन|first=एडम|date=August 8, 2010|accessdate=August 8, 2010|publisher=रेसलभ्यू|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120504205849/http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1281302410|archivedate=May 4, 2012|df=mdy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/ROH_News_29/article_42976.shtml|title=आरओएच विश्व विजेता|last=काल्डबेल|first=जेम्स|date=August 8, 2010|accessdate=August 8, 2010|publisher=प्रो रेस्लिङ टच}}</ref> उनलाई टिएनए र आरओएचबाट विभिन्न प्रस्ताव आएता पनि उनी इभन बोर्नका कारण उनी डब्ल्युडब्ल्युईमै आवद्ध भएका थिए। १४ सेप्टेम्बरका दिन लोपेजले (टाइलर ब्ल्याकको रूपमा) पहिलो खेल खेलेका थिए।<ref name="SD9-14-10">{{cite web|url=http://www.profightdb.com/cards/wwe/smackdown-taping-9845.html|title=स्म्याकडाउन लाइभ नतिजा १४ सेप्टेम्बर २०१०|accessdate=July 16, 2012}}</ref> उनले आफ्नो नाम टाइलर ब्ल्याकबाट सेथ रोलिन्स राखेका थिए र ३० सेप्टेम्बरमा उनले एफसीडब्ल्युमा माइकल म्याकगिलक्युटि विरुद्ध खेल खेलेका थिए भने त्यस खेलमा भने त्यस खेलमा उनको हार भएको थियो।<ref name=SethRollins>{{cite web|url=http://www.f4wonline.com/content/view/17767/|title=आरओएच विश्व विजेता|first=ब्रायन|last=आरभर्ज|authorlink=ब्रायन|date=२ अक्टोबर २०१०|work=रेस्लिङ अवजर्भर न्युजलेटर|quote=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1286400482|title=टाइलर ब्ल्याक अब डब्ल्युडब्ल्युईमा|date=६ अक्टोबर २०१०|last=मार्टिन|first=एडम|accessdate=८ अक्टोबर २०१०|publisher=रेसरभ्यु}}</ref> रोलिन्सले पछि हुनिकोसँग पहिलो पटक एफसीडब्ल्यु १५ -मिनेट आइरन म्यान म्याच खेलेका थिए भने उक्त खेल १ को विरुद्ध १ मा समाप्त भएको थियो।<ref>{{cite web|last=ट्रिनिफो|first=रिचार्ड|title=एफसीडब्ल्यु टेलिभिजन प्रतिवेदन:टाइलर ब्ल्याक|url=http://pwinsider.com/article/53097/fcw-television-report-seth-rollins-and-hunico-in-the-fcw-15-challenge-peter-orlov-makes-his-debut-saxton-and-washington-continue-their-feud.html?p=1|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर|accessdate=January 26, 2012}}</ref> उक्त खेलको केही दिन पश्च्यात रेलिन्स लगायत रिकि स्टिमबोट र जिन्डर महलले एफसीडब्ल्यु १५ ज्याक ब्रिस्को क्लासिकमा सहभागीता जनाएका थिए। १३ जनवरी २०११ मा रेलिन्सले प्रतिस्पर्धाको अन्तिम खेलमा हुनिकोलाई हराउँदै एफसीडब्ल्युको पहिलो एफसीडब्ल्यु १५ विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref name=FCW15JB>{{cite web|title=हप्ताको उत्कृष्ट खेलाडी:सेथ रोलिन्स|url=http://www.fcwwrestling.info/superstarmonth.html|publisher=एफसीडब्ल्यु रेस्लिङ |accessdate=April 23, 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5wIVOfgkR?url=http://www.fcwwrestling.info/superstarmonth.html|archivedate=February 6, 2011|deadurl=yes|df=}}</ref><ref>{{cite web|last=ट्रिनिफो|first=रिचार्ड|title=एफसीडब्ल्यु टेलिभिजन प्रतिवेदन|url=http://www.pwinsider.com/article/55114/fcw-television-report-jack-brisco-classic-finals-go-into-overtime.html?p=1|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर|accessdate=January 26, 2012}}</ref> १५ मार्च २०११ को एफसीडब्ल्युको एक प्रत्यक्ष खेलमा रोलिन्स र रिकी स्टिमबोटको जोडिले डेमिएन स्यान्डो र टाइटस ओ निललाई हराउँदै पहिलो पटक एफसीडब्ल्यु विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भएका थिए तर उनीहरू विजेता बनेकै केही दिन पछि उनीहरूको जोडि बिग इ ल्याङस्टन र केभिन रिन्ससँग हार खाँदै उपाधी गुमाउन पुगेका थिए।<ref name="FCW Tag">{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1301110538|title=नयाँ एफसीडब्ल्यु ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|last=ग्रिकविक|first=स्टिभ|date=March 25, 2011|accessdate=March 26, 2011|publisher=रेसलभ्यु|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120930070603/http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1301110538|archivedate=September 30, 2012|df=}}</ref><ref name="FCWchampions">{{cite web|url=http://www.fcwwrestling.info/champions.html|title=च्याम्पियसिप|accessdate=May 17, 2011|publisher=फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङ|deadurl=yes|archiveurl=https://www.webcitation.org/65Ha6Tf5j?url=http://www.fcwwrestling.info/champions.html|archivedate=February 7, 2012|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120805081431/http://www.fcwwrestling.info/champions.html |date=August 5, 2012 }}</ref> एम्ब्रोज र रोलिन्सको पहिलो कुस्ती खेल अगस्ट १४ का दिन एफसीडब्ल्यु १५ च्याम्पियनसिपका लागि १५-मिनेट आइरन म्याने म्याचमा भएको थियो जुन खेल बराबरीमा समाप्त भएको थियो त्यस कारण रोलिन्सले आफ्नो च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राखेका थिए। त्यस बराबरी खेलको दुई हप्तापछि उनीहरू बीच पुन खेल भयो तर खेल पहिलाको जस्तै बराबरीमा समाप्त भएको थियो।<ref>{{cite web|title=फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङ|url=http://www.pwinsider.com/article/59601/florida-championship-wrestling-television-report-fcw-heavyweight-title-match-fcw-divas-title-match-dean-ambrose-makes-his-debut-with-a-promo-a-rotundo-family-reunion.html?p=1|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर|accessdate=November 15, 2011}}</ref> १८ सेप्टेम्बर एफसीडब्ल्युको एक शृङ्खलामा उनीहरूको बीच ३०-मिनेट आइरन म्यान म्याच भयो जुन खेलमा दुवैले २-२ को अङ्क बाँड्दै खेललाई बराबरी टुङ्गाएका थिए र रेफ्रिले थपेको अतिरिक्त समयमा रोलिन्सले एक अङ्क ल्याउन सफल भए र खेल ३-२ मा समाप्त भयो जसमा रोलिन्स विजेता घोषित भए।<ref name=BlackMoxley>{{cite web|title=फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङ टेलिभिजन प्रतिवेदन|url=http://www.pwinsider.com/article/61759/florida-championship-wrestling-television-report-how-do-you-top-the-first-two-rollinsambrose-matches-devote-the-entire-show-to-the-third-match-and-let-them-wrestle-for-35-minutes.html?p=|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर|accessdate=November 15, 2011}}</ref> २२ सेप्टेम्बरका दिन एम्ब्रोजले डेमिएन स्यान्डो र सेथ रोलिन्सको बीचामा भएको च्याम्पियनसिप खेलमा अवरोध पुराउँदै स्यान्डोलाई आक्रमण गरेका थिए जसका कारण खेलका विजेता स्यान्डो भए र रोलिन्सले आफ्नो पद गुमाउनु परेको थियो। २३ फेब्रुअरीका दिन रोलिन्सले लियो क्रुगरलाई हराउँदै पहिलो पटक नयाँ एफसीडब्ल्यु विश्व विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/viewnews.php?id=1320086876|title=एफसीडब्ल्यु नतिजा – १०/३१/२०११|date=October 31, 2011|last=|first=जेसन|accessdate=December 26, 2011|publisher=रेसलभ्यु}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.f4wonline.com/more/more-top-stories/3-news/22292-fri-update-wwe-survey-on-moving-mania-to-wwe-network-another-wacky-wwe-show-jones-vs-rampage-odds-win-a-call-from-jay-briscoe-new-tna-girl-identified-roh-affiliate-list-for-this-weekends-tv-full-weekend-schedule-tons-more|title=एफसीडब्ल्यु टेलिभिजन प्रतिवेदन|last=आल्भरेज|first=ब्रायन|authorlink=|date=September 23, 2011|accessdate=September 23, 2011|work=रेस्लिङ अवजर्भर न्युजलेटर]}}</ref> एफसीडब्ल्युको नाम परिवर्तन गर्दै एनएक्सटीमा सारेपछि २७ जुनका दिन रोलिन्सले जिरोलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डबेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युईमा टाइलर ब्ल्याकको खेलहरूको प्रतिवेदन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/quicknews/article_58301.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=July 15, 2012}}</ref> रोलिन्स त्यसपछि गोल्ड रस प्रतिस्पर्धामा भाग जनाएका थिए र उनले क्वाटरफाइनलमा ड्रु म्याकिनटाएरलाई र सेमिफाइनलमा म्उाकग्लिक्युटिलाई हराउँदै प्रतिस्पर्धाको अन्तिममा प्रवेस गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwinsider.com/article/66123/new-fcw-champions-crowned.html?p=1|accessdate=July 29, 2012|title=नयाँ एफसीडब्ल्यु नतिजा|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर}}</ref> उक्त खेलका अन्तिम प्रतिस्पर्धाीको रूपमा उनको सामना जिन्डर महलसँग भएको थियो।<ref name="FCWtoNXT">{{cite web|url=http://www.f4wonline.com/more/more-top-stories/118-daily-updates/27030-wwe-news-fcw-name-being-phased-out|title=डब्ल्युडब्ल्युई नतिजा|accessdate=August 14, 2012|publisher=रेस्लिङ अवजर्भर}}</ref><ref name=NXT062712>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_62883.shtml|title=सेथ रोलिन्सको खेल|last=जेम्स|first=जस्टिन|work=प्रो रेस्लिङ टच|date=July 4, 2012|accessdate=July 5, 2012}}</ref><ref>{{cite web|last=|first=जर्ज|title=एनएक्सटी प्रतिवेदन|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/The_Specialists_34/article_62859.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 9, 2013|quote=}}</ref><ref name=NXTChampion>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन : पहिलो एनएक्सटी विजेता|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_64831.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=September 8, 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=एनएक्सटीका पहिलो विजेता|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/quicknews/article_63732.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|date=July 26, 2012|accessdate=July 26, 2012}}</ref> १९ अगस्टमा दिन रोलिन्सले महललाई प्रतिस्पर्धाको अन्तिममा हराउँदै एनएक्सटीको पहिलो एनएक्सटी विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_64512.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 31, 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_66664.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=December 17, 2012}}</ref> १५ नोभेम्बर एकएक्सटीको एक कार्यक्रममा रोलिन्सको सामना महलसँग भएको थियो तर उक्त खेलमा रोलिन्सले महललाई हराउँदै उपाधी आफूसँग कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=बिसोप|first=म्याट|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन: रोलिन्स विरुद्ध महल|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2012/12/13/20430246.html|work=स्ल्याम रेस्लिङ|accessdate=December 17, 2012}}</ref> २ जनवरी २०१३ एनएक्सटीको एक श्रृङ्खलामा रोलिन्सले कोरी ग्रेभ्सलाई हराएका थिए तर उक्त खेलको अर्को हप्ता उनी बिग इ ल्याङस्टनसँग हार्दै आफ्नो उपाधी गुमाएका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन|url=http://www.pwinsider.com/article/73841/wwe-nxt-spoilers-from-florida-kevin-nash-the-shield-wade-barrett-and-much-more.html?p=1|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 9, 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_67768.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 12, 2013}}</ref> उपाधी गुमाएपछि रोलिन्सले ग्रेभ्ससँग दुश्मनी राख्न सुरु गरेको थिए र एनएक्सटी विश्व च्याम्पियनसिपको लागि पहिलो देवेदार निर्णय गर्नका लागि कोनोर ओ ब्रायन र कोरी ग्रेभ्सको बीच खेलमा रोलिन्स अवरोध पुर्‍याएका थिए जसका कारण उक्त खेल त्यतिकैमा स्थगित भएको थियो।<ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी टेलिभिजन प्रतिवेदन |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_68995.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 11, 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_68995.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 11, 2013}}</ref> रोलिन्सले ग्रेभ्सलाई आक्रमण गरेको केही हप्ता पछि ग्रेभ्सले रोलिन्सलाई खेल खेल्नका लागि चुनौती दिएका थिए र उक्त चुनौतीलाई रोलिन्सले स्विकार गरेपछि उनीहरू बीच लम्बरज्याक खेल भएको थियो र त्यस खेलमा रोलिन्सले ग्रेभ्सलाई हराउँदै दुश्मनी अन्त्य गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=६ पुरुष ट्याग टिम खेल|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_69953.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 19, 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी प्रतिवेदन :डब्ल्युडब्ल्युई क्ल्यास अफ च्याम्पियन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_70087.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=June 18, 2013}}</ref> ==== द सिल्ड (सन् २०१२–२०१४) ==== [[File:The Shield's fist pose.jpg|thumb|left|सेथ रोलिन्स, रोमन रेन्ज र डिन एम्ब्रोज द सिल्डको रूपमा]] नोभेम्बर २०१२ मा सेथ रोलिन्ले डब्ल्युडब्ल्युईमा रोमन रेन्ज र डिन एम्ब्रोज द सिल्डको <ref>{{cite web |url=http://www.wwe.com/superstars/dean-ambrose |title=डिन एम्ब्रोज |publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|date= July 29, 2016|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wwe.com/superstars/roman-reigns |title=रोमन रेन्जको जानकारी |publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|date=July 29, 2016 |accessdate=}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wwe.com/superstars/seth-rollins |title=सेथ रोलिन्सको जानकारी |publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|date=July 29, 2016|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web|last1=प्रिट|first1=विल|title=डब्ल्युडब्ल्युई र - द सिल्डको जानकारी|url=http://prowrestling.net/article.php?37585|website=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=28 July 2015}}</ref> रूपमा देखा पर्दै सिएम पङ्क, जोन सिना र राइब्याकको बीचमा डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिपको लागि खेल चलिरहेको अवस्थामा द सिल्डले अवरोध पुर्‍याउँदै राइब्यकलाई उध्घोषकको टेबलमा ट्रिपल पावरबमा हानेका थिए जसका कारण राइब्याक घायल भएका थिए।<ref name="The Shield">{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/the-shields-10-best-six-man-tag-team-matches|title=द सिल्डको १० उत्कृष्ट ट्याग टिम खेल|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|accessdate=July 29, 2016}}</ref><ref name=HortonWho>{{cite web|title=डिन एम्ब्रोज, सेथ रोलिन्स र रोमन रेन्ज को थिए र उनीहरू किन सिएप पङ्कको सहायता गरे?|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2012/dean-ambrose-seth-rollins-and-roman-reigns-who-are-they-and-why-did-they-help-punk|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=December 2, 2014}}</ref> त्यसैको मौका पार्दै सिएम पङ्कले जोनी सिनालाई पछाडिबाट आक्रमण गर्दै खेल जित्न सफल हुँदै डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता पद आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref name="Ambrose">{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/dean-ambrose|title=डिन एम्ब्रोजको प्रोफाइल|publisher= डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref> <br><ref name="Rollins">{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/seth-rollins|title=सेथ र‍ोलिन्सको जानकारी|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref> <ref name="Reigns">{{cite web|url=http://www.wwe.com/superstars/roman-reigns|title=रोमन रेन्जको विवरण|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref><ref name="Raw1126">{{cite web|title=काल्डवेल जेम्सले तयार पारेको डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' को नतिजा र खेलाडीहरूको विवरण|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_66855.shtml|accessdate=December 5, 2012|work=पिडब्ल्यु टच|last=काल्डवेल|first=जेम्स}}</ref> उनीहरूले घटनाको त्यसको अर्को हप्ता द सिल्डले ट्याग टिम विजेता [[डेनियल ब्रायन]] र केनलाई पनि नेपथ्यमा आक्रमण गरेका थिए जसका कारण पुरै डब्ल्युडब्ल्युईमा त्रास फैलिएको थियो।<ref>{{cite web|last=कल्डवेल|first=जेम्स|title=सरभाइभर सिरिजको समाचार: द सिल्ड डब्ल्युडब्ल्युईमा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_66716.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=१९ नोभेम्बर २०१२}}</ref><ref>{{cite web|last=पार्कस्|first=जर्ज|title=स्मयाकडाउनलाईभ नतिजा-डेल रियो विरुद्ध सेमस|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_76855.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref> रेन्डि ओर्टन र ब्राड म्याडक्सको खेलमा ओर्टन विजेता बनेका थिए र त्यस खेल सकिने बित्तिकै द सिल्डले रोन्डि ओर्टनलाई तीन तिरबाट घेर्दै उनलाई आक्रमण गर्दै उनलाई उद्धोसकको टेबुलमा पछारेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/29/randy-orton-sheamus-big-show-vs-the-shield|title=द सिल्डले रेन्डि ओर्टन, सेमस र बिग शोलाई हराउन सफल भए|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/extremerules/2013/extreme-rules-2013-results|title=२०१३ एक्सट्रिम रुल नतिजा|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/dean-ambrose-longest-reigning-united-states-champions|title=डिन एम्ब्रोज सबै लामो समय सम्म डब्ल्युडब्ल्युई संयुक्त राज्य विजेताको सुचिमा कति अौँ स्थानमा पर्छन|publisher=वर्ल्ड रेस्लिङ इन्टरटेन्मेन्ट|accessdate=July 29, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/unitedstates|title=डब्ल्युडब्ल्युई संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=October 22, 2016}}</ref> जसका कारण द सिल्डले डब्ल्युडब्ल्युईमा पहिलो पटक खेले खेल्नु परेको थियो। उक्त घटना पछि कार्यक्रममा प्रबन्धकले उनीहरूको खेल टिएलसीमा हुने घोषण गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=केलर|first=वेड|title=द सिल्ड र ब्रे वायटको दुश्मनी|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_77088.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref><ref name="काल्डवेल">{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_77077.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref> डिसेम्बर १६ का दिन टिएलसी पे-पर-भ्युमा द सिल्डको सामना टिम हेल ने र राईब्याकसँग भयो र टोलीको डब्ल्युडब्ल्युईको पहिलो खेलमा द शिल्ले जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=जोन सिना विरुद्ध ब्रे वायट- डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_77520.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=April 8, 2014}}</ref> द सिल्डले त्यसपछि पनि सिएम पङ्कको लागि काम गरे र रोयल रम्बल २०१३ पछिको रातमा कैद गरिएको भिडियोमा पङ्क र उनका प्रबन्धक पल हेमेनले द सिल्ड र ब्राड म्याडोक्सलाई खरिद गरेर पङ्कको अङ्ग रक्षक बनाएको खुलाएका थिए र त्यसपछि द सिल्डले पङ्कसँग बिस्तारै काम गर्न छाडे र सिना,पङ्क र राइब्यकको विरुद्धमा द सिल्ड उत्रिए र उक्त खेल १७ फेब्रुअरी इलिमिनेसन चेम्बरमा भयो भने उक्त खेलमा पनि द सिल्डनै विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref name="pwtorch.com">{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_77571.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=April 8, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=एसर|first=म्याथ्युज|title=डेनिसल ब्रायनको एस मुभ्मेन्ट|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/MatMatters/2014/05/21/21687231.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=May 23, 2014}}</ref> द सिल्डको डब्ल्युडब्ल्युई रमा पहिलो खेल क्रिस जेरिको, सेमस र राइब्यकको विरुद्धमा भएको थियो भने उक्त खेलमा पनि सिल्डलेनै जितेका थिए। द सिल्डले त्यस खेलपछि सेमससँग दुश्मनी राखेता पनि सेमसले रेन्डि ओर्टन र बिग शोसँग साझेदारी गरेर एक टिम गठन गरेका कारण उनीहरूको बीच रेसलमेनिया २९ अप्रिल ७ मा दिन खेल भएको थियो तर द सिल्डको पहिलो रेसलमेनिया खेलका पनि द सिल्डले ओर्टन,शो र सेमसलाई हराउँदै बिजय प्राप्त गरेका थिए र उक्त खेल पश्चात् बिग शोले सेमस र ओर्टनलाई आक्रमण गर्दै उनीहरू बीचको सम्बन्ध तोडेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_78185.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई एक्स्ट्रिम रुल नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=May 6, 2014}}</ref> डब्ल्युडब्ल्युई ''र''को अर्को रात पछि द सिल्डले अंडरटेकरलाई आक्रमण गर्ने कोषिस गरेको थिए तर अंडरटेकरको रक्षाका लागि टिम हेल नो आएपछि उनीहरू पछाडि सरेका थिए। त्यसकारण अप्रिल २२ का दिन द सिल्डको सामना अंडरटेकर र टिम हेल नोसँग भएको थियो जहाँ द सिल्डले उनीहरूलाई झुक्याएर खेल आफ्नो हातमा पर्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=एसर|first1=म्याथ्युज|title=डब्ल्युडब्ल्युईको नतिजा|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/06/01/21709566.html|website=स्ल्यम क्यानोई|publisher=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=June 2, 2014}}</ref> त्यस खेलको ४ दिन पछि एम्ब्रोजले उनको पहिलो खेल स्म्याकडाउनमा अंडरटेकरको विरुद्धमा खेलेका थिए तर उक्त खेल एम्ब्रोजले आत्मसमर्पण गरेका कारण अंडरटेकरले जितेका थिए, खेल समाप्त पछि द सिल्डका अन्य सदस्यले अंडरटेकरलाई आक्रमण गर्दै उनलाई उध्घोषकको टेबलमा ट्रिपल पावरबमा हानेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_67322.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=December 26, 2012}}</ref> अप्रिल २९ मा श्रृङ्खलामा द सिल्डको सामना टिम हेल नो र डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता जोन सिनासँग भएको थियो भने उक्त खेलमा पनि द सिल्डले खेल जित्न सफल भएको थियो। [[File:The Shield as face 2014.jpg|thumb|300px|द सिल्ड सन् २०१४ अप्रिलमा]] २ जनवरी २०१३ एनएक्सटिको एक शृङ्खलामा द सिल्ड पहिलो पटक एनएक्स्टीमा देखा परेका भने रेन्ज र रोलिन्स भने उक्त कार्यक्रममा पहिले देखिनै खेल्दै आएका थिए जहाँ रोलिन्सले प्रतिस्पर्धाको फाइनल खेलमा जिन्डर महललाई हराउँदै कार्यक्रमकै पहिलो एनएक्सटी विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी|url=http://www.pwinsider.com/article/73841/wwe-nxt-spoilers-from-florida-kevin-nash-the-shield-wade-barrett-and-much-more.html?p=1|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 9, 2013}}</ref> रोलिन्सले आफ्नो पद कोरी ग्रेभ्सको विरुद्धमा खेलेको बेला खेलको बीचमा एम्ब्रोजले ग्रेभ्सलाई आक्रमण गर्दै खेललाई स्थगित बनाएका थिए भने रोलिन्सले आफ्नो पद गुमाउनु परेको थिएन।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_64831.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी नतिजा|last=जेम्स|first=जस्टिन|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=September 8, 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/quicknews/article_63732.shtml|title=पपहिलो एनएक्सटी च्याम्पियन|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=July 26, 2012}}</ref><ref>{{cite web|last=ट्रिरेनफो|first=रिचार्ड|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटीको प्रतिवेदन|url=http://www.pwinsider.com/article/73053/wwe-nxt-report-cesarokidd-for-the-us-title-fatal-four-way-next-week-to-determine-1-contender-big-e-langston-talks-roman-reigns-debuts-on-nxt.html?p=1|accessdate=November 4, 2012|publisher=पिडब्ल्यु इनसाइडर}}</ref> उक्त खेलको केही छिन पछि द सिल्डले एनएक्सटीको भित्री कक्षमा तहल्का मच्चाएका थिए तर उनीहरू बीग इको सामुन्ने भने जान सकेका थिएनन्।<ref name="जेम्स">{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=डडब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी च्याम्पियनसिप|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_67681.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 9, 2013}}</ref> ९ जनवरी एनएक्सटी कार्यक्रमको एक शृङ्खलामा रोलिन्सले बीग इसँग हार खाँदै उपाधी गुमाएका थिए जब अन्य कुस्ती खेलाडीले सिल्डका अन्य सदस्यलाई रिङमा प्रवेश गर्न दिएका थिएनन्।<ref name="जेम्स"/><ref>{{cite web|last=जेम्स|first=जस्टिन|title=एनएक्सटी उपाधी|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wwenxtreport/article_67768.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 12, 2013}}</ref> द सिल्डले त्यसपछि पनि टिम हेल नोसँग चुनौती दिन थाले तर एम्ब्रोजले भने संयुक्त राज्य विजेता कोफि किङ्स्टनलाई जित्दै संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिपको लागि पहिलो दावेदार बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|title= डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउनको प्रतिवेदन ५/२४: अन्तरमहादेशीय च्याम्पियनसिपको लागि खेल हुने|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_70839.shtml}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई र नतिजा ५/२७ प्रतक्ष प्रसारण – सिना डब्ल्युडब्ल्युईमा फर्किए, |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_70879.shtml}}</ref> ''र'' को एक शृङ्खला मे १३ मा द सिल्डको सामना सिना, ब्रायन र केनसँग भयो र उक्त खेलमा रेन्ज र रोलिन्सले कुस्तीको नियम तोड्दै सिनालाई आक्रकण गरेका कारण द सिल्डको अपराजय यात्रा समाप्त भएको थियो। १४ जुन, स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा द सिल्डको सामना टिम हेल नो र रेन्डि ओर्टनसँग भयो र ब्रायनले रोलिन्सलाई आत्मसमर्पण गराउँदै सिल्डको अहिलेसम्म आत्मसमर्पण नगरेको यात्रा तोडेका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई पेब्याकको नतिजा ६/१६ : एक्सल अन्तर महादेशीय विजेता बनेका छन्|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_71316.shtml}}</ref><ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई र को नतिजा ६/७ – ओर्टन विरुद्ध ब्रायन, एजे र स्टेफ्नी मिकमेन कुस्ती खेल|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_71352.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=२० जुन २०१३}}</ref> उक्त खेलको केहि महिना पछि रोमन रेन्ज र सेथ रोलिन्स टिम हेल नोलाई हराउँदै पहिलो पटक डब्ल्युडब्ल्युई ट्याग टिम विजेता बन्न सफल भएका थिए। उनीहरू ट्याग टिम विजेता बनेपछि उनीहरूको सामना द उस्सोसँग जुलाई १४ मनी इन द ब्याङ्क पे-पर-भ्युमा भएको थियो तर त्यस खेलमा रोलिन्स र रेन्जको जितसँगै उनीहरूले उपाधी बचाउन सफल भएका थिए।<ref name="MITBwin">{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2013/world-heavyweight-championship-contract-money-in-the-bank-ladder-match-26127316|title=डेमियन स्यान्डोले पहिलो पटक मनी इन द ब्याङ्क जित्दै डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता बन्ने मौका पाएका छन्}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304205054/http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2013/world-heavyweight-championship-contract-money-in-the-bank-ladder-match-26127316/ |date=2016-03-04 }}</ref><ref>{{cite web|title=मनी इन द ब्याङ्क पे-प,-भ्युको नतिजा |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_71942.shtml}}</ref> १५ सेप्टेम्बरका दिन रोलिन्स र रेन्जले नाइट अफ च्याम्पियन पे-पर-भ्युमा द प्राइम टाइम प्लेयर्सलाई (डेरिन योङ्ग र टाइटस ओ-नील) हराउन सफल भएका थिए। [[File:Seth Rollins November 2013.jpg|thumb|upright|नोभेम्बर २०१३ मा सेथ रोलिन्स]] अगस्ट २०१३ देखि द सिल्डले डब्ल्युडब्ल्युईका प्रमुख आयुक्त र कार्यक्रम सञ्चालक [[ट्रिपल एच]] र द अथोरिटीको लागि काम गर्न थालेका थिए।<ref>{{cite web|last=टेलवाक|first=निक|title=र: डेनियल ब्रायनको सामना अजै धेरै चुनौतीसँग हुनेछ|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2013/08/20/21059971.html|work=स्याम! स्पोर्ट्स|accessdate=३१ अगस्ट २०१३}}</ref> ६ अक्टोबरमा कोडि रोड्स र गोलडस्टले द सिल्डलाई हराएपछि उनीहरूले द सिल्डको उपाधिका लागि पहिलो देवेदार बनेका थिए जसका१४ अक्टोबरका दिन रोलिन्स र रेन्जको सामना कोडि रोड्स र गोलडस्टको विरुद्धमा भएको थियो।<ref>{{cite web|last=टेलवाक|first=निक|title=र: द सिल्डको जानकारी|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2013/08/20/21059971.html|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|accessdate=३१ अगस्ट २०१३}}</ref><ref>{{cite web|last=मार्टिन|first=एडम|title=डब्ल्युडब्ल्युई नाइट अफ च्याम्पियन – ९/१५/२०१३ |url=http://www.wrestleview.com/wwe-news/43820-wwe-night-of-champions-ppv-results-9-15-13-orton-vs-bryan|accessdate=१८ सेप्टेम्बर २०१३|publisher=रेसलभ्यु}}</ref> उक्त खेल प्रवन्धकको भनेको अनुसार नो डिस्क्वालिफिकेसन खेल बनाइएको थियो र खेलको बीचमा बिग शोले द सिल्डलाई आक्रमण गरेपछि उनीहरू आफ्नो पद हार्न पुगेका थिए।<ref>{{cite web|last=हावेल|first=नोलान|title=टिएलसी: रोन्डि ओर्टन नयाँ डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता बनेका छन्|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2013/12/15/21339031.html|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडियन अनलाइन एक्सप्लोवर|accessdate=१८ डिसेम्बर २०१३}}</ref> २७ अक्टोबरमा आयोजना गरिएको हेल इन द सेल कार्यक्रममा द सिल्डले आफ्नो च्याम्पियनसिप पुन हात पार्न द उस्सो, कोडि रोड्स र गोलडस्टको सामना गर्नु परेको थियो तर उक्त खेलमा उनीहरू विजेता बन्न सकेनन् जसकारण उनीहरू उपाधि हाँसिल गर्न असफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा १/२६ |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_75919.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=२८ जनवरी २०१४}}</ref><ref>{{cite web|title=रोयल ,म्बलका खेलाडि र तथ्याङ्क|url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2014/royal-rumble-match-26171285/page-4|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|accessdate=१२ फेब्रुअरी २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819154558/http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2014/royal-rumble-match-26171285/page-4 |date=2017-08-19 }}</ref> एम्ब्रोज मात्र समूहमा विजेता रहेका कारण अक्टोबर २०१३ द सिल्डको आपसी मामलाका कारण तीन जना बीच तनाब बढ्दै गयो भने विषेश गरी एम्ब्रोज र रेन्जको बीच तनाब झन उच्च भएको थियो। २४ नोभेम्बर २०१३ को परम्परागत सरभाइबर सिरिजमा द सिल्डले भाग जनाएका थिए भने उक्त खेलमा एम्ब्रोज पहिला सुरुमै बाहिरीन पुगेका थिए भने रेन्ज अन्तिम समय सम्म पनि खेलमा रहिरहेर खेललाई जिताएका थिए।<ref>{{cite web|last=टायलवाक|first=निक|title=र: सिना र ओर्टन आमने सामने हुने|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/02/11/21461421.html|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडियन अनलाइन एक्सप्लोव,|accessdate=२५ फेब्रुअरी २०१४}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140301132251/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/02/11/21461421.html |date=2014-03-01 }}</ref> टिएलसी पे-पर-भ्युमा भएको ३ को विरुद्ध १ खेलमा रेन्जले दुरघटनापुर्वक एम्ब्रोजलाई स्पिएर हानेका कारण द सिल्ड सिएम पङ्कसँग हार्न पुगेका थिए। २६ जनवरी २०१४ को ३० पुरुष रोयल रम्बलमा द सिल्डका तीन सदस्यलेनै भाग लिएका थिए भने उक्त खेलमा एम्ब्रोजले ३ रेस्लरलाई बाहिराउन सफल भए र रेन्जलाई पनि बाहिराउन कोशिश गरेका थिए तर रेन्जले दुवै एम्ब्रोज र रोलिन्सलाई खेलबाट बाहिराइ दिएका थिए। रोयल रम्बलको अर्को रात वायट फोमेलिले खेलमा अवरोध गरेका कारण द सिल्डले ब्रायन, सिना र सेमससँग हार्नु परेको थियो र इलिमिनेसन चेम्बरको लागि छनोट हुन असफल भएका थिए। ''र''को एक श्रृङ्खलामा एम्ब्रोजले खेलको नियम तोडेका कारण हारेता पनि पद भने गुमाएका थिएनन् तर त्यस खेलको केही दिन पछिको खेलमा एम्ब्रोजले मार्क हेन्रीलाई सफलतापुर्ण हराएका थिए। फेब्रुअरी २३ भएको द सिल्ड र वायट फेमिली बीचको खेलमा एम्ब्रोज बीचबाटै हराए पछि सिल्डले खेल हारेको थियो। [[File:The Shield 2014.jpg|thumb|द सिल्ड २०१४ मा]] द सिल्डको बीच स्थिति तनाब ग्रस्त भएता पनि सिल्डको दुश्मन केनसँग भयो र रेसलमेनिया ३० मा द सिल्डले केन र द न्यु एज आउटललाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|last=पार्क|first=गोज|title=सेमस, डेल रियो र द सिल्ड|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_76855.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=२६ मार्च २०१४}}</ref> रेसलमेनियाको अर्को दिन द सिल्डले ट्रिपल एचलाई आक्रमण गरेका थिए जसका कारण ट्रिपल एचले इभोलुसनलाई पुन गठन गरेका थिए जसमा बाटिस्टा, रेन्डि ओर्टन र ट्रिपल एच रहेका छन्।<ref>{{cite web|last=|first=|authorlink=वेड केलर|title=केलर सिक्स प्याक : डब्ल्युडब्ल्युई र|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_77088.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=२६ मार्च २०१४}}</ref><ref>{{cite web|last=पार्कस्|first=ग्रोज|title=स्म्याकडाउनको नतिजा- सिना भर्सेज हार्पर |url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_77164.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=२२ मार्च २१४}}</ref> मे २ मा स्म्याकडाउनको एक श्रृङ्खलामा एम्ब्रोजले फेटल फोर वे म्याचमा कर्टेक्स एक्सल, अलवर्टो डेल रियो र राइब्याकलाई हराउँदै संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=मेकक्यारोन|first=रब|title=डब्ल्युडब्ल्युए र टिभी प्रतिवेदन – १४ अप्रिल २०१४|url=http://www.f4wonline.com/component/content/article/36482|accessdate=२३ मे २०१४}}</ref> द सिल्डको दुश्मनी पुन इभोलुसनसँग भयो र उनीहरूको सामना एक्स्ट्रिम रुलमा इभोलुसनको विरुद्धमा भयो जसको खेल स्वरुप द सिल्ड विजेता बने।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-06-02|website=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=June 3, 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र''|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-06-09|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=17 May 2016|quote=}}</ref> त्यस खेलको अर्को दिन ट्रिपल एचलाई आक्रमण गरेको बापत एचले एम्ब्रोजलाई बलपूर्वक<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/06/03/21714336.html|title=र: द सिल्डको बिघटन|date=३ जुन २०१४|last=वाल्डमेन|first=जोन|accessdate=२३ जुन २०१४|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानडियन अनलाइन}}</ref><ref>{{cite web|last1=|first1=जेन|title=6/20 डब्ल्युडब्ल्यई स्म्याकडाउन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/hitsandmisses/article_79197.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=July 5, 2014|quote=}}</ref><ref>{{cite web|last1=पार्कस्|first1=जर्ज|title=डब्लयूडब्ल्युई स्म्याकडाउन लाइभको प्रतिवेदन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_79145.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=June 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last1=प्लमर|first1=डेल|title=डब्ल्युडब्ल्युई मनी इन द ब्याङ्क|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/06/20/21756216.html|website=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 6, 2014|quote=}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140623170552/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/06/20/21756216.html |date=June 23, 2014 }}</ref> उनको च्याम्पियनसिप २०-पुरुष ब्यटल रोयलमा प्रतिशपर्धा गर्न लगाए जसको फल स्वरूप एम्ब्रोजले उनको च्याम्पियनसिप गुमाउनु परेको थियो जसमा सेमस नयाँ संयुक्त राज्य विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_78901.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=June 12, 2014}}</ref><ref name="June92014">{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_78923.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|website=पिडब्लयूई टच|accessdate=June 12, 2014}}</ref> द सिल्डले जुन १ मा भएको पेब्याक कार्यक्रममा द सिल्डले इभोलुसनलाई हराउँदै विजेता बन्न सफल भएका थिए जसमा द सिल्डको कोहिपनी सदस्य बाहिरिएका थिएनन्।<ref>{{cite web|last=प्ल्मर|first=डेल|title=स्म्याकडाउन!: एक्ट्रिम रुलमा एम्ब्रोजले युएस पदका लागि खेल्ने भएका छन् |url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/05/02/21645786.html|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|accessdate=२३ मे २०१४}}</ref> त्यस खेलको केही महिना पछि द सिल्डको आपसि मामलाका कारण उनीहरूको जोडि राम्रोसँग जम्न सकेको थिएन।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/48998-wwe-smackdown-results-6-13-14-wyatt-vs-ambrose/|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन नतिजा – ६/१३/२०१४ (वायट विरुद्ध एम्ब्रोज)|last1=निमर|first1=पल|website=रेसलभ्यु|accessdate=16 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=फिर्ग्युसन|first1=डिरेक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-mma-wrestling/wwe-raw-results-roman-reigns-or-dean-ambrose-which-shield-member-qualifies-for-the-money-in-the-bank-9542639.html|work=द इन्डिपेन्डेन्ट|date=June 17, 2015|accessdate=August 24, 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई मेन इभेन्ट नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwsuperstarsreport/article_79225.shtml|website=पिडब्लयू टच|accessdate=July 6, 2014|quote=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/PPVReports/2014/06/01/21710506.html|title=डब्ल्युडब्ल्युई पेब्याक|date=१ जुन २०१४|last=एसर|first=म्याथ्युज|accessdate=८ जन २०१४ |work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानडियन अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> ==== द सिल्डको विक्षेदन ==== द सिल्डका सबै सदस्य डब्ल्युडब्ल्युई विजेता बनेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/hitsandmisses/article_74269.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=November 27, 2013}}</ref> रेन्ज र रोलिन्स ट्याम टिम विजेता थिऐ भने एम्ब्रोज संयुक्त राज्य विजेता थिए तर रोलिन्स र रेन्ज टिम हेन्नो (डेनिएल ब्रायन र केन) सँग हार्दै ट्याग टिम च्याम्पियनसिप गुमाएका थिए तर एम्ब्रोज भने त्यतिबेला पनि संयुक्त राज्य विजेतानै रहेका थिए जसका कारण सब्याङ्को नजर एम्ब्रोजको च्याम्पियनसिपमा परेको थियो जसमा रोलिन्स र रेन्ज पनि थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_74308.shtml|accessdate=November 27, 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=प्लमर|first=डेल|title=द वायट फेमेली र द सिल्ड|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2013/11/22/21288706.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=November 27, 2013}}</ref> द सिल्डको कुनै अरु प्रतिस्पर्धासँग खेल भयो भने एम्ब्रोजको कारणले सिल्डले खेल धेरै चोटि गुमाएका जसकारण एम्ब्रोज सब्याङ्को आँखी बनेका थिए र उनीहरूको जोडि पनि फितलो बन्दै गएको थियो। २४ नोभेम्बर २०१३ मा भएको सरभाइभर सिरिजमा द सिल्ड रियल अमेरिकन (एन्टोनीयो सिजारो र ज्याक स्वागर) सँग जोड बन्दै रे मेस्टेरियो, द रोड्स ब्रदरस् र द उस्सोसँग उनीहरूको सामना भएको थियो जसमा एम्ब्रोज सबैभन्दा सुरुमै खेलबाट बाहिरिएका थिए तर त्यसको बाबजुद पनि द सिल्ड र रियल अमेरिकनले खेल जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई सरभाइभर सिरिज नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_74736.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=November 25, 2013}}</ref> नोभेम्बर महिनाको अन्तिम साता तिर सिएम पङ्कले ट्रिपल एचले द सिल्डलाई आफूमाथी आक्रमण गर्न लगाएको भन्दै आलोचना गरिरहेका थिए जसका कारण द सिल्डका सबै सदस्य र पङ्क एक्लै १५ डिसेम्बरका दिन टिएलसीमा खेल्नु पर्नो घोषण गरिएको थियोे।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_74769.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=December 18, 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=हावेल|first=नोलेम|title=रेन्डि ओर्टन नयाँ डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता बनेका छन्|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/PPVReports/2013/12/15/21339031.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=December 18, 2013}}</ref> उक्त खेलमा रेन्जले दुरघटनापुर्वक एम्ब्रोजलाई स्पिएर हाने पछि त्यहि मौकाको फाइदा उठाँउदै पङ्कले खेल जित्न सफल भएका थिए जसका कारण पङ्कले द सिल्डलाई हराउँदै पहिलो एकल व्यक्ति बनेका थिए।<ref>{{cite web|title=सिएम पङ्कको हालको जानकारी|url=http://www.pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_82106.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=December 5, 2014}}</ref> सन् २०१४ को सुरुवाती दिनमा पङ्कका कारणले द सिल्ड बीच तनाव उत्पन्न भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_75386.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 10, 2014}}</ref> ६ जनवरीमा पङ्क र रेन्ज बीच राखीएको कुस्ती खेलमा एम्ब्रोजले खेलको बीचमा पङ्कलाई अवरोध पुर्‍याउँदै खेल रेन्जले जित्न सफल भएका थिए जसका कारण रेन्ज द सिल्डमा पङ्कलाई पहिलो पटक हराउने सदस्य बनेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_75506.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 10, 2014}}</ref> सन् २०१४ को रोयल रम्बलमा द सिल्डका सबै सदस्य भाग जनाएका थिए भने उक्त खेलमा एम्ब्रोजले रेन्जलाई बाहिराउन कोसिस गरेका थिए तर त्यसको फल स्वरूप रेन्जले दुवै रोलिन्स र एम्ब्रोजलाई खेलबाट बाहिराइ दिएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_75919.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=January 28, 2014}}</ref> त्यस खेलमा रेन्ज उप विजेता बनेका थिए तर रेन्जले डब्ल्युडब्ल्युईको रोयल रम्बलको इतिहासमा सबैभन्दा धेरै १२ खेलाडीलाई बाहिराउँदै कृतिमान बनाएका थियो भने उक्त कृतिमान हालसम्म पनि कसैले तोडेको छैन। त्यस खेलमा रेलिन्स र एम्ब्रोजले समान तीन तीन खेलाडीलाई निस्कासन गरेका थिए भने रोलिन्सले उक्त खेलमा सिएम पङ्क पछि सबैभन्दा लामो समयसम्म खेलमा रहन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बलका सबै खेलाडीहरूको विवरण|url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2014/royal-rumble-match-26171285/page-4|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=February 12, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170819154558/http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2014/royal-rumble-match-26171285/page-4 |date=August 19, 2017 }}</ref> २७ जनवरी २०१४ का दिन ''र''को एक शृङ्खलामा द सिल्डको सामना जोन सिना, डेनिएल ब्रायन र सेमससँग भएको थियो भने उक्त खेल यलिमिनेसन चेम्बरमा डब्ल्युडब्ल्युई विश्व च्याम्पियनसिपको छनोटका लागि थियो र त्यस खेलको सुरुवाती चरणमै द वायट फेमोलीले उनीहरूलाई आक्रमण गरे पछि खेल सुरुहुने बित्तिकै समाप्त भएको थियो जसका कारण सिना, ब्रायन र सेमसको जोडिले खेल जितेका थिए।<ref>{{cite web|last=टायलवाक|first=निक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/01/28/21429231.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=February 25, 2014}}</ref> द वायट फेमेली र द सिल्डको खेल पछि निर्धारित गरिएता पनि उक्त वायट फेमेली पछि सरेका कारण खेल सुरु हुन सकेको थिएन।<ref>{{cite web|last=पल्मर|first=डेल|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडनउन|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/01/31/21439376.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=February 25, 2014}}</ref> १० फेब्रुअरी ''र''को एक शृङ्खलामा एम्ब्रोजले आफ्नो डब्ल्युडब्ल्युई संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिपको लागि सबै कुस्ती खेलाडीहरूलाई खुला चुनौती दिएका थिए जसको फल स्वरूप उक्त चुनौतीलाई स्विकार गर्दै मार्क हेनरी कुस्ती खेल्न आएका थिए तर सिल्डका अन्य सदस्यले खेलमा अवरो पुर्‍याएपछि विजेता मार्क हेनरी बनेका थिए तर संयुक्त राज्य उपाधी भने एम्ब्रोजसँगै कायमै रहेको थियो।<ref>{{cite web|title=सेमस र क्सचियन विरुद्ध द रियल अमेरिकन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/hitsandmisses/article_76308.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=टुर्कर|first=बेन्जामिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई रेसलमेनिया|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/The_Specialists_34/article_76278.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref> त्यस खेलको केही हप्ता पछि रेन्जले द सिल्डको कुनै पनि साथीको सहयोग बिनानै मार्क हेनरी माथि बिजय प्राप्त गरेका थिए जसका कारण रेन्स र एम्ब्रोज बीच तनाव उच्च भएको थियो।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा र विवरण|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/hitsandmisses/article_76308.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=टुर्कर|first=बेन्जिमिन|title=डब्ल्युडब्ल्युई|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/The_Specialists_34/article_76278.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref> २३ फेब्रुअरीमा सम्पन्न भएको इलिमिनेसन चेम्बरमा द सिल्ड वायट फेमोलीको कुस्ती खेल भएको थियो तर खेलको केही समय पछि एम्ब्रोज खेल खेल्न छाड्दै त्यहाँबाट हिँडेका थिए जसका कारण वायट फेमेलीले उक्त खेल सहजै आफ्नो हातमा पार्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=टायलवाक|first=निक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/02/11/21461421.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=February 25, 2014}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140301132251/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/02/11/21461421.html |date=March 1, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|last=टायलवाक|first=निक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र''नतिजा|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/02/18/21477556.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=February 25, 2014}}</ref> ३ मार्चमा भएको वायट फेमेली र द सिल्डको पुनर खेलमा रोलिन्स एम्ब्रोजले जस्तै गरी खेलको बीचबाट हिडेका थिए र पछि रोलिन्सको एक अन्तरबार्तामा मैले टोलीलाई अब धेरै समयसम्म जोडि राख्न सक्दिन भनेर बताएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई इलिमिनेसन चेम्बर|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_76567.shtml|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=February 25, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_76765.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा - ब्रायन विरुद्ध बाटिस्टा|last=काल्डवेल|first=जेम्स|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 6, 2014}}</ref> ७ मार्च २०१४ स्म्याकडाउनको एक शृङ्खलामा द सिल्डका सबै सदस्यहरू कुस्ती खेल्ने रङ्ग आए र उनीहरू बीचको समस्या र तनावलाई अन्त्य गर्ने भन्दै रोलिन्सले आफ्नो कुरा बताय तर उक्त भेटमा पनि उनहरू बीच सम्बाद हुन सकेन र त्यस समस्यको कुनै पनि हल निस्कीन सकेको थिएन।<ref>{{cite web|last=पार्कस्|first=जर्ज|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_76855.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref> उक्त भेट पश्चात् द सिल्डको दुश्मनी केन र द अथोरीटिसँग बसेको थियो भने उता द अथोरिटिका सदस्यहरू बाटिस्टा, रोन्डि ओर्टन र ट्रिपल एचको एक मजबुत जोडि बनेको थियो जसका कारण उनीहरूको खेल एक्ट्रिम रुलमा निर्धारीत गरिएको थियो।<ref name="काल्डवेल"/><ref name="pwtorch.com"/><ref>{{cite web|last=केलर|first=वेड|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/kellerstake/article_77088.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 26, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last=एसर|first=म्याथ्युज|title=डब्ल्युडब्ल्युई|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/MatMatters/2014/05/21/21687231.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=May 23, 2014}}</ref> उक्त खेलमा द सिल्डले अथोरिटीलाई हराउन सफल भएका थिए तर उक्त खेलको एक  दिन पछिको रातमा ट्रिपल एचले एम्ब्रोजको संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप २० जना अन्य पुरुषसँग रक्षा गर्नु पर्ने खेलको ढाँचा तयार पारेका थिए भने त्यस खेलमा एम्ब्रोजले आफ्नो पद हार्नु परेको थियो जसको फल स्वरुप सेमस विजेता बन्दै संयुक्त राज्य विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=रेसलमेनिया ३० को नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/PPV_Reports_5/article_77520.shtml|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=April 8, 2014}}</ref> उक्त खेल पछि द सिल्डको सामना इभोलुसनसँग (ट्रिपल एच, बाटिस्टा र रोन्डि ओर्टन) पेब्याकमा खेल भएको थयो जसमा द सिल्ड विजेता बनेका थिए।<ref name="pwtorch.com"/><ref>{{cite web|last=एसर|first=म्याथ्युज|title=द सिल्ड र इभोलुसन|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/MatMatters/2014/05/21/21687231.html|work=स्ल्याम! रेस्लिङ|accessdate=May 23, 2014}}</ref> उक्त खेलको ओर्को रात ट्रिपल एचले द सिल्डसँगको दुश्मनी अजै कायम छ भन्ने धारण व्यक्त गरेका थिए तर बाटिस्टाले डब्ल्युडब्ल्युईबाट अवकाश लिएपछि उनहरूको दुश्मनी त्यही दिनबाट अन्त्य भएको थियो।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-06-02|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|accessdate=June 3, 2014}}</ref> तर उक्त भनाइ ट्रिपल एचले द सिल्डलाई झुक्याउन बनाएको योजना थियो।<ref>{{cite web|title=''र'': ९ जुन २०१४|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-06-09|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=17 May 2016|quote=}}</ref> त्यस पछिको अर्को रात ''र''को एक शृङ्खलामा द सिल्ड र ट्रिपल एक रिङ बाहिर रहेका बेला रोलिन्सले एम्ब्रोज र रेन्जलाई पछाडिबाट स्टिलको कुर्सीले आक्रकण गर्दै द सिल्डलाई तोड्दै द अथुरीटिको एक हिस्सा बनेका थिए जसका कारण पुरै सञ्चार माध्य र सामाजिक सञ्जालमा रोलिन्सको आलोचना गरिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्यु इ द सिल्ड|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/WWE_News_3/article_78901.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=June 12, 2014}}</ref> ९ जुन २०१४ ''र''को एक शृङ्खलामा रोलिन्सले किन द सिल्ड छोडेको स्पस्ट पारेका थिए भने उता रेन्ज र एम्ब्रोज अझैपछि द सिल्डकै रूपमा रहेका थिए। रेन्ज र एम्ब्रोजको एक अन्तरबार्ताका एम्ब्रोजले रोलिन्सलाई द सिल्डको लागि क्यान्सरको रूपमा रहेको भने रेन्जले रोलिन्सले अहिले सम्मकै सबैभन्दा ठूलो भुल र पाप जसलाई माफ गर्न नसकीने भन्दै सञ्चार माध्यमलाई बताएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_78923.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=June 12, 2014}}</ref> उक्त अन्तरबार्ताको अर्को रात एम्ब्रोज र रोलिन्सले द सिल्डको रूपमा अन्तिम खेल खेलेका थिए जहाँ उनको साथी जोन सिना थिए भने उनीहरूको विरुद्धमा वायट फेमेली उत्रिएका थिए। त्यस अन्तिम खेल पछि पनि एम्ब्रोज र रेन्ज छुट्टिएका थिएनन् तर उनीहरूले आ-आफ्नो बाटो लागेका थिए जसमा एम्ब्रोजले रोलिन्ससँग बदला लिनेमा तल्लिन थिए भने उता रेन्ज डब्ल्युडब्ल्युई विश्व च्याम्पियनसिपको पछाडि लागि परेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-smackdown-results/48998-wwe-smackdown-results-6-13-14-wyatt-vs-ambrose/|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन नतिजा – ६/१३/१०१४ (वायट विरुद्ध एम्ब्रोज)|last1=न्युमर|first1=पल|website=रेसलभ्यु|accessdate=16 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=फेर्गुसन|first1=डेरेक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा> द सिल्डका कुन सदस्यले मनी इन द ब्याङ्क खल्न पाउने छन?|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-mma-wrestling/wwe-raw-results-roman-reigns-or-dean-ambrose-which-shield-member-qualifies-for-the-money-in-the-bank-9542639.html|work=द इन्डिपेन्डेन्ट|date=June 17, 2015|accessdate=August 24, 2016}}</ref> उक्त घटना पछि पनि अन्य व्यक्ति र सञ्चार माध्यमा रेन्ज र एम्ब्रोज अझैपनि द सिल्डनै रहेका थिए तर १३ जुन सम्याकडाउनको एक शृङ्खलामा एम्ब्रोजले द सिल्डको पोसाक त्यागदै परम्परागत पोशाकमा नयाँ  प्रवेश सङ्गितको रूपमा देखा परेका थिए भने उता रेन्ज भने द सिल्डकै पोशाक र द सिल्डकै प्रवेश सङ्गितमा खेल हेर्न आउने दर्शको माझबाट पहिलाकै जसरीनै रिङमा आउने गर्थे जसका कारण अब सबै मानिसलाई द सिल्ड पुणतया विभाजन भएको हो भन्ने सङ्केत मिलेको थियो।<ref>{{cite web|last1=मेजरा|first1=जेन|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन लाइभ नतिजा र प्रतिवेदन|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/hitsandmisses/article_79197.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=July 5, 2014|quote=}}</ref><ref>{{cite web|last1=पार्कस्|first1=जर्ज|title=डब्ल्युडब्ल्युई सम्याकडाउन लाइभ नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwesmackdownreport/article_79145.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=June 21, 2014}}</ref><ref>{{cite web|last1=प्लमर|first1=डेल|title=स्म्याकडाउन :मनी इन द ब्याङ्क|url=http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/06/20/21756216.html|website=केनोइ|accessdate=July 6, 2014|quote=}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140623170552/http://slam.canoe.ca/Slam/Wrestling/2014/06/20/21756216.html |date=June 23, 2014 }}</ref> २४ जुन मेन इभेन्ट कार्यक्रममा रेन्जले आफू अब द सिल्डको साथ नरहेको भन्दै सबै दर्शक माझ भनेका जसका कारण द सिल्ड पुणतया विघटन भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई मेन इभेन्ट नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwsuperstarsreport/article_79225.shtml|website=पिडब्ल्यु टच डटकम|accessdate=July 6, 2014|quote=}}</ref> ==== डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट विजेता (सन् २०१४–२०१५) ==== [[File:Rollins, McMahon, HHH NoC14.jpg|thumb|left|upright|सेथ रोलिन्स मनी इन द ब्याङ्क समाउँदै]] २ जुन २०१४ मा बाटिस्टाले डब्ल्युडब्ल्युईबाट अवकाश लिएपछि द सिल्ड र अथोरिटीको दुश्मनी त्यही दिनबाट अन्त्य भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/06/03/21714336.html|title=''र'': द सिल्ड परिवर्तन|date=June 3, 2014|last=वाल्डमेन|first=जन|accessdate=June 23, 2014|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडियन अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> तर उक्त भनाइ ट्रिपल एचले द सिल्डलाई झुक्याउन बनाएको योजना थियो। त्यस पछिको अर्को रात रको एक श्रृङ्खलामा द सिल्ड र ट्रिपल एक रिङ बाहिर रहेका बेला रोलिन्सले एम्ब्रोज र रेन्जलाई पछाडिबाट स्टिलको कुर्सीले आक्रकण गर्दै द सिल्डलाई तोड्दै द अथुरीटिको एक हिस्सा बनेका थिए। ९ जुन २०१४ रको एक श्रृङ्खलामा रोलिन्सले किन द सिल्ड छोडेको स्पस्ट पारेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=H_UJm6CeXGk|title=सेथ रोलिन्सले किन द सिल्ड छाडेको बन्ने खुलाएका छन्|website=युट्युब|date=June 6, 2015|accessdate=June 6, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CpiB5UaNEyk|title=सेथ रोलिन्स|website=युट्युव|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=June 9, 2015|accessdate=June 9, 2015}}</ref> उनले भनेका छन," मेरो बिना द सिल्डले किहि पनि गर्न सक्दैन र एम्ब्रोज र रेन्ज मेरा साथिहरू हैनन तिनहरू त केवल डब्ल्युडब्ल्युईमा मेरा साथ दिन आएका हुन् जसले मलाई यहाँ सम्म ल्याएको छ "। १९ जुन २०१४ मा रोलिन्स मनी इन द ब्याङ्कमा हुने डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिपको छनोट खेल खेलि रहेका अवस्थामा एम्ब्रोजले खेलको बीचमा अवरोध पुर्‍याउँदै रोलिन्सलाई पहिलो चरणबाटै बाहिराएका थिए।<ref>{{cite web|last=बुर्डिक|first=माइकल|title=सेथ रोलिन्स|url=http://www.wwe.com/shows/wwemainevent/2014-06-17/results-26403151|accessdate=June 17, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140622014004/http://www.wwe.com/shows/wwemainevent/2014-06-17/results-26403151 |date=2014-06-22 }}</ref> त्यसपछि दुवैले लगातार एक-अर्कालाई आक्रमण गर्दै र एक-अर्काको खेलमा हस्तक्षेप गर्न थाले। रोलिन्सको अनुरोधमा एम्ब्रोज २०१४ मनी इन द ब्याङ्कमा छनोट भएका थिए तर खेलको बीचमा केनले अवरोध पुर्‍याएपछि एम्ब्रोजलाई कुट्न थाले जसका कारण एम्ब्रोजले खेल जित्न असफल रहे जसका फल स्वरूप रोलिन्सले खेल जित्दै २०१४ को मिस्टर मनी इन द ब्याङ्क बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=क्लेप|first=जोन|url=http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2014/money-in-the-bank-contract-ladder-match-26381682|title=सेथ रोलिन्स २०१४ को मनी इन द ब्याङ्क विजेता|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 20, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140726075410/http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2014/money-in-the-bank-contract-ladder-match-26381682 |date=July 26, 2014 }}</ref> एम्ब्रोज २० जुलाई २०१४ ब्याटलग्राउन्डमा रोलिन्स को सामना गर्न को लागि निर्धारित गरिएको थियो तर ट्रिपल एचका अनुसार एम्ब्रोजले रोलिन्सलाई आक्रमण गरेको खुलाए पछि उनीहरूको खेल स्थगित गरिएको थियो जसका कारण एम्ब्रोजले पुन रोलिन्सलाई नेपथ्यमा आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=वार्ट्समेन|first=जेम्स|url=http://www.wwe.com/shows/wwebattleground/2014/dean-ambrose-seth-rollins-26462754|title=सेथ रोलिन्सले डिन एम्ब्रोजलाई हराए|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=June 29, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190531095947/https://www.wwe.com/shows/wwebattleground/2014/dean-ambrose-seth-rollins-26462754 |date=May 31, 2019 }}</ref> उक्त घटना पछि उनीहरूको खेल अगस्ट १७ का दिन समरस्ल्याम २०१४ मा एक लम्बरज्याक खेल भएको थियो तर उक्त खेलमा पनि केनको हस्तक्षेप पछि रोलिन्सले आफ्नो मनी इन द ब्याङ्क बाकसले एम्ब्रोजलाई आक्रमण गरेका थिए जसको फल स्वरूप खेलमा रोलिन्सको जित भएको थियो।<ref>{{cite web|last=|first=मिट्च|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/2014/dean-ambrose-seth-rollins-26543956|title=सेथ रोलिन्सले डिन एम्ब्रोज माथि बिजय प्राप्त गरे (लम्बरज्याक म्याच)|publisher=डब्ल्युडब्ल्यु|accessdate=August 17, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210139/http://www.wwe.com/shows/summerslam/2014/dean-ambrose-seth-rollins-26543956 |date=March 3, 2016 }}</ref> उक्त खेलको भएको केही समय पछि एम्ब्रोजले रोलिन्लाई पुन आक्रमण गरेका थिए जसका कारण उनीहरूको बीच फल्स काउन्ट एनिह्वेर खेल त्यहि दिनमा भएको थियो तर केनले खेलमा अवरोध पुर्‍याएपछि रोलिन्सले एम्ब्रोजलाई कंक्रिटको एक ब्लकमा टाउको ठोक्काइ दिएका थिए जसको कारण एम्ब्रोजको टाउकोमा चोट लागेको थियो।<ref>{{cite web|last=|first=एन्थोनी|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-08-18/wwe-raw-results-26579583/page-10|title=सेथ रोलिन्स र डिन एम्ब्रोजको खेल|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=August 18, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190531095946/https://www.wwe.com/shows/raw/2014-08-18/wwe-raw-results-26579583/page-10 |date=2019-05-31 }}</ref> एम्ब्रोज उक्त घटना पछि नाइट अफ च्याम्पियन २०१४ मा रिङमा फर्केए र त्यसपछि उनले रोलिन्सलाई आक्रमण गरेका थिए। त्यसपछि उनीह‌रूले लगातार एक-अर्कालाई आक्रमण गर्दै र एक-अर्काको खेलमा हस्तक्षेप गर्न थाले।<ref name="Sky">{{cite web|url=http://www1.skysports.com/other-sports/news/13043/9538767/wwe-hell-in-a-cell-2014-results-bray-wyatt-attacks-dean-ambrose-in-main-event|title=डब्ल्युडब्ल्युई हेल इन अ सेल नतिजा|publisher=|work=स्काइ स्पोटर्स|date=October 28, 2014|accessdate=November 21, 2014}}</ref> उनीहरूको कुस्ती खेल अक्टोबर २८ का दिन हेल इन अ सेल मा भएको थियो जसमा ब्रे वायटको अवरोधका कारण डिन एम्ब्रोजले खेल हार्नु परेको थियो। हेल इन अ सेलको रात पछि रोलिन्सले अथुरिटीमा जाने वित्तिकै सबै खेलमा जे र जे अङ्गरक्षक र केनको सहायताले कुनै खेल पनि हार्नु परेको थिएन जसका कारण द अथुरिटीका रोलिन्स र ओर्टनको बीच तनाव उत्पन्न भएको थियो। रोलिन्सको एक खेलमा ओर्टनले अवरोध पुर्‍याउँदा जे र जे अङ्गरक्षक र केनले उनलाई कुटेका थिए र त्यसैमा रोलिन्सले पनि ओर्टनको टाउको स्टिलको डन्डिमा ठोक्काए दिएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://slam.canoe.com/Slam/Wrestling/2014/10/26/22031761.html|title=जोन सिना र सेथ रोलिन्सको खेल|date=October 26, 2014|last=एसर|first=म्याथ्युज|accessdate=October 28, 2014|work=स्ल्याम! स्पोर्ट्स|publisher=क्यानेडियन अनलाइन एक्सप्लोवर}}</ref> २३ नोभेम्बरमा आयोजना गरिएको सरभाइभर सिरिजमा रोलिन्सले द अथुरिटीको तर्फबाट कप्तान हुने मौका पाएका थिए भने उनको विप्क्षि टोली तिर टिम सिना रहेको थियो।<ref>{{cite web|last1=मर्फी|first1=रायन|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2014/team-cena-team-authority-traditional-survivor-series-elimination-match-26758255|title=टिम सिनाले टिम अथुरिटीलाई हरायो|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=November 23, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815173646/http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2014/team-cena-team-authority-traditional-survivor-series-elimination-match-26758255/ |date=August 15, 2016 }}</ref> उक्त खेलमा रोलिन्स अथुरिटीका पर्फबाट अन्तिममा थिए भने उता टिम सिनामा डल्फ जिग्लर रहेका थिए। त्यस खेलको अन्तिम क्षणमा स्टिङ आईपुगे र ट्रिपल एचलाई र रोलिन्सलाई आक्रमण गरे पछि खेल टिम सिनाले जितेको थियो। उक्त खेल पछि रोलिन्सले सिनासँग दुश्मनी कायम गरेका थिए र उनीहरूको खेल टिएलसीमा भएको थियो जसमा सिनाको जित भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=मर्फी|first1=रायन|url=http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2014/john-cena-seth-rollins-tables-match-26847148|title=जोन सिनाले सेथ रोलिन्सलाई हराए|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=December 14, 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141213094838/http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2014/john-cena-seth-rollins-tables-match-26847148 |date=December 13, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|last1=केलर|first1=वेड|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_82500.shtml|website=पिडब्ल्यु टच डटकम|accessdate=December 31, 2014}}</ref> जोनी सिनाको घाँटीमा चोट लागेका कारण उनले केही हप्ता आराम गरेका थिए जसका कारण द अथुरिटीले रोयल रम्बलमा हुन लागेको डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप खेलका सिना र ब्रक लेज्नरको साथमा रोलिन्सलाई पनि सामेल गरेको थियो तर त्यस खेलमा लेज्नरले रोलिन्स र सिनालाई जित्दै विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_82945.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा|date=January 25, 2015|accessdate=January 25, 2015|website=प्रो रेस्लिङ टच|author=काल्डवेल, जेम्स}}</ref> त्यस खेलको एक हप्ता पछि रेन्डि ओर्टन डब्ल्युडब्ल्युईमा फर्किँदै रोलिन्सलाई आक्रमण गरेका थिए जसका कारण उनीहरू बीच रेसलमेनिया ३१ मा खेल हुने निस्चित भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=मिलोक|first1=बबी|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/randy-orton-seth-rollins-27188629|title=रेन्डि ओर्टनले सेथ रोलिन्सलाई हराए|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=March 31, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129235310/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/randy-orton-seth-rollins-27188629 |date=January 29, 2016 }}</ref> २९ मार्च २०१५ मा आयोजना गरिएको रेसलमेनिया ३१ मा रोलिन्सको सामना ओर्टनसँग भएको थियो तर उक्त खेलमा ओर्टनले रोलिन्सलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई पिपिभी नतिजाहरू|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_84175.shtml#.VRiyVfmsXbM|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 30, 2015}}</ref> ओर्टन र रोलिन्सको उक्त खेलको केही घण्टा पछि रोलिन्सले डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिपको लागि रेसलमेनियाको अन्तिम खेल ब्रक लेज्नर र रोमन रेन्जको खेलको बीचमा आफ्नो मनी इन द ब्याङ्क क्यास इन गर्दै उक्त खेललाई ट्रिपल थ्रेट खेल बनाएका थिए र रोलिन्सले आफ्नो कार्यकालमा पहिलो पटक डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता बन्न सफल भएका थिए जसका कारण रोलिन्स डब्ल्युडब्ल्युईको इतिहासमै पहिलो खेलाडी बनेका थिए जसले रेसलमेनियामा मनी इन द ब्याङ्क क्यास इन गर्दै उपाधि हात पारेका थिए।<ref>{{cite web|last1=|first1=एन्थोनी|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/brock-lesnar-roman-reigns-27042102|title=सेथ रोलिन्स मनी इन द ब्याङ्क क्यास इन गर्दै विश्व विजेता बनेका छन्|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=March 31, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303200419/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/brock-lesnar-roman-reigns-27042102 |date=March 3, 2016 }}</ref> रोलिन्सले रेसलमेनिया ३१ पछि पनि ओर्टनसँग दुश्मनी राहि रहेका थिए जसका कारण उनीहरूको खेल स्टिल केज भित्र हुने निर्णय भएको थियो जसमा केन ढोकामा बस्ने रेफ्रि बन्ने भनिएको थियो भने ओर्टनले आफ्नो अन्तिम चाल ''आरकेओ''को प्रयोग गर्न नपाउने नियम बनाइएको थियो।<ref>{{cite web|last1=|first1=एन्थोनी|date=April 13, 2015|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2015-04-13/wwe-raw-results-27297712/page-6|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|publisher=डब्ल्युडब्ल्यु|accessdate=September 20, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150917002508/http://www.wwe.com/shows/raw/2015-04-13/wwe-raw-results-27297712/page-6 |date=September 17, 2015 }}</ref> २६ अप्रिलमा उनीहरू बीच खेल स्टिल केजमा राखियो तर खेलमा केनले हस्तक्षेप गरेपछि रोलिन्सले खेल आफ्नो हातमा पर्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=|first1=जोन|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स|url=http://www.wwe.com/shows/extremerules/2015/seth-rollins-randy-orton-27258762|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 26, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129225350/http://www.wwe.com/shows/extremerules/2015/seth-rollins-randy-orton-27258762 |date=January 29, 2016 }}</ref> २०१४ मेमा रोलिन्स र केनको बीच तनाव उत्पन्न भएको थियो भने उक्त दिनको अर्को हप्ता रेलिन्सले रेन्ज र ओर्टनको विरुद्धमा आफ्नो उपाधी दाउमा राख्दै उनीहरूसँग खेल खेल्ने निर्णय गरिएको थियो तर एम्ब्रोजले रोलिन्सलाई एक खेलमा हराउँदै एम्ब्रोज पनि उक्त खेलमा जोडिने मौका पाएका थिए।<ref name="raw4272015">{{cite web|last1=टेडेस्को|first1=माइक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा – ४/२७/२०१५ |url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/54206-wwe-raw-results-4-27-15-live-results-from-green-bay|website=रेसलभ्यु|accessdate=April 28, 2015}}</ref> उक्त खेलमा रोलिन्सले ओर्टनलाई पेडिग्री हान्दै आफ्नो पद सफलतापूर्वक आफूसँग कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref name="raw5042015">{{cite web|last1=टेडेस्को|first1=माइक|title=ड्ल्यूडब्ल्यअंई ''र'' नतिजा – ५/४/२०१५ |url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/54301-wwe-raw-results-5-4-15-live-results-from-montreal|website=रेसलभ्यु|accessdate=May 5, 2015}}</ref><ref name="payback2015">{{cite web|last1=मर्फी|first1=रायन|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट विजेता सृथ रोलिन्सको जानकारी|url=http://www.wwe.com/shows/wwepayback/2015/wwe-world-heavyweight-champion-seth-rollins-roman-reigns-randy-orton-dean-ambrose-27335106|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=May 17, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151205173502/http://www.wwe.com/shows/wwepayback/2015/wwe-world-heavyweight-champion-seth-rollins-roman-reigns-randy-orton-dean-ambrose-27335106 |date=December 5, 2015 }}</ref> १४ जुन मनी इन द ब्याङ्क म्याचमा रोलिन्सले पछि आफ्नो पदका लागि एम्ब्रोजसँग खेल खेल्नु परेको थियो भने उक्त खेलमा रोलिन्सले कुस्ती खेलको नियम तोड्दै एम्ब्रोजलाई लगातार आक्रमण गरेपछि एम्ब्रोज विजेता बनेका थिए तर च्याम्पियनसिप भने जित्न सकेनन्।<ref>{{cite web|last1=एन्थोनी|first1=|title=डिन एम्ब्रोजले सेथ रोलिन्सलाई हराए|url=http://www.wwe.com/shows/eliminationchamber/2015/seth-rollins-dean-ambrose-27407200|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=May 31, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170627075518/http://www.wwe.com/shows/eliminationchamber/2015/seth-rollins-dean-ambrose-27407200 |date=June 27, 2017 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2015/seth-rollins-dean-ambrose-ladder-match-27453310|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स|publisher=डब्ल्युडब्ल्यु|last1=|first1=जोन|accessdate=2 June 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802150337/http://www.wwe.com/shows/moneyinthebank/2015/seth-rollins-dean-ambrose-ladder-match-27453310 |date=2 August 2017 }}</ref> [[File:Seth Rollins WWE World Heavyweight Championship WrestleMania 31 2015.jpg|thumb|upright|रोलिन्स रेसलमेनिया ३१ मा विश्व विजेता बनेको केही छिन पछि]] १९ जुलाई २०१४ को ब्याटलग्राउन्डमा रोलिन्स र लेज्नको बीचमा च्याम्पियनसिप खेल आयोजना गरिएको थियो तर खेलको बीच द अंडरटेकरले अवरोध पुर्‍याउँदै लेज्नरलाई आक्रमण गरेपछि खेल रेफ्रिले स्थगित गर्नु परेको थियो।<ref name="Raw6152015">{{cite web|last1=टेडेस्को|first1=माइक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा – ६/१५/२०१५|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/54849-wwe-raw-results-6-15-15-live-results-from-cleveland|website=रेसलभ्यु|accessdate=June 15, 2015}}</ref><ref name="MITB">{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_86322.shtml|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=July 19, 2015}}</ref> रोलिन्सले उक्त खेलपछि जोन सिनासँग दुश्मनी राखेका थिए र सिनाको संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप जित्ने चेतावनी दिएका थिए। अगस्ट २३ मा आयोजना गरिएको समरस्ल्याममा रोलिन्स र सिनाको खेल सिनाको संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिपलाई सुरु गरिएको थियो र खेलको बीचमा जोन स्टुवर्टले सिनालाई स्टिलको कुर्सीले आक्रमण गरेका थिए जसको मौकाको फाइदा उठाँउदै रोलिन्सले संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप हात पार्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wwerawreport/article_86507.shtml#.VbdzOflVikp|website=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=July 27, 2015}}</ref> त्यसपछि रोलिन्स संयुक्त राज्य विजेता र डब्ल्युडब्ल्युई विश्व बिजेत एकै पटक भएका थिए र उनले डब्ल्युडब्ल्युईको इतिहासमै दुवै च्याम्पियनसिप जित्ने पहिलो खेलाडी बनेका थिए।<ref>{{cite web|last1=आर्टस|first1=म्याथ्युज|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता रोलिन्स विरुद्ध संयुक्त राज्य विजेता जोन सिना|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/2015/seth-rollins-john-cena-27759334|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|accessdate=August 23, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304053815/http://www.wwe.com/shows/summerslam/2015/seth-rollins-john-cena-27759334 |date=March 4, 2016 }}</ref> २० सेप्टेम्बरमा आयोजना हुने भनिएको नाइट अफ च्याम्पियनमा रोलिन्सले संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप सिनासँग खेल्नु पर्ने र डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता स्टिङसँग खेल्नु पर्ने भनेर खेलको ढाँचा तयार पारिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=मिलोक|first1=बबी|title=जोन सिनाले सेथ रोलिन्सलाई हराए|url=http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2015/seth-rollins-john-cena-united-states-championship-27892611|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=September 20, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151109094435/http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2015/seth-rollins-john-cena-united-states-championship-27892611 |date=November 9, 2015 }}</ref> रोलिन्स दुवै च्याम्पियनसिपका विजेता भएपछि रोलिन्सको सामना पुन सिनासँग भएको थियो जसमा सिना विजेता बन्दै फेरि संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप आफ्नो हात पारेका थिए त्यस खेलको केहि स्टिङ्ग रिङमा आएका थिए र उनीहरूको विश्व विजेताका लागि खेल भएको थियो र उक्त खेलमा रोलिन्सले स्टिङ्ग हराउँदै विश्व विजेता भने कायमै राखेका थिए।<ref>{{cite web|last1=लेबुन|first1=जेल|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स विरुद्ध स्टिङ्ग|url=http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2015/seth-rollins-sting-27860041|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=September 20, 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151119135658/http://www.wwe.com/shows/nightofchampions/2015/seth-rollins-sting-27860041 |date=November 19, 2015 }}</ref> रोलिन्स र स्टिङ्गको खेलमा रोलिन्स विजेता बनेसँग‌ स्टिङ्गको उक्त खेल डब्ल्युडब्ल्युईमा अन्तिम खेल बनेको थियो। २५ अक्टोबर हेल इन अ सेल पे-पर-भ्युमा रोलिन्सको सामना केनसँग भएको थियो भने उक्त खेलमा रोलिन्सले केनलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/hellinacell/2015/seth-rollins-kane-28001063|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स विरुद्ध केन|author=केभिन|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=October 25, 2015|accessdate=June 20, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024070620/http://www.wwe.com/shows/hellinacell/2015/seth-rollins-kane-28001063 |date=October 24, 2015 }}</ref> ४ नोभेम्बरमा डब्लीन आयरल्यान्डमा रोलिन्सको खेल केनसँग आयोजना गरिएको थियो भने उक्त खेलमा केनलाई सनसेट पावरबमाको प्रयास<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/blakeoestriecher/2015/11/07/this-week-in-wwe-biz-seth-rollins-injured-and-stripped-of-title-sting-at-survivor-series-and-more/|title=डब्ल्युडब्ल्युई सेथ रोलिन्स|website=फोर्वस्|author=|accessdate=November 13, 2015}}</ref> गर्दा उनको खुट्टा भाँचिएको थियो र उनलाई तत्काल नजिकको अस्पताल पुर्‍याइएको थियो जसका कारण उनले आफ्नो डब्ल्युडब्ल्युई विश्व च्याम्पियनसिप गुमाउनु परेको थियो जसका कारण उनले ९ महिना सम्म कुस्ती खेलबाट अवकाश लिएका थिए उनी विश्व विजेता बनेको २२१ दिनमा उपाधि गुमाएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/seth-rollins-injury-title-tournament-survivor-series-28164051|title=सेथ रोलिन्स नयाँ डब्ल्युडब्ल्यु विश्व विजेता|website=डब्ल्युडब्ल्युई|date=November 5, 2015|accessdate=November 5, 2015|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106023300/http://www.wwe.com/inside/seth-rollins-injury-title-tournament-survivor-series-28164051|archivedate=November 6, 2015|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151106023300/http://www.wwe.com/inside/seth-rollins-injury-title-tournament-survivor-series-28164051 |date=November 6, 2015 }}</ref> २१ डिसेम्बर २०१५ का दिन रोलिन्सले एक पटक डब्ल्युडब्ल्युई ''र''मा देखा पर्दै २०१५ को उत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा स्लामे अवार्ड जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwe-championship|title=डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिप|website=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 14, 2017}}</ref> उनले उक्त कार्यक्रममा आफूलाई पुनःस्थापना र पुनर्निर्माण गर्ने र आफ्नो डब्ल्युडब्ल्युई विश्व च्याम्पियनसिप पुन जित्ने प्रतिबद्ध जायर गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2015-12-21/2015-slammy-award-winners|title=२०१५ स्लामे अवार्ड विजेताहरू|author=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम स्टफ|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=December 21, 2015|accessdate=June 20, 2016}}</ref> ==== ट्रिपल एचसँग दुश्मनी (सन् २०१६–२०१७) ==== २२ मे २०१६ को एक्सट्रिम रुल कार्यक्रममा रोमन रेन्जको सामना एजे स्टाएल्ससँग भएको थियो जसले फेटल ४-वे म्याचमा सिजारो, एम्ब्रोर र जेरिकोलाई हराउँदै उपाधिका लागि पहिलो दावेदार बनेका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई एक्सट्रिम रुल|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/05/22/extremerulesliveresults/|date=May 22, 2016|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=May 22, 2016}}</ref> रेन्ज र स्टाएल्सको खेलमा रेन्जले स्टाएल्सलाई हराउँदै डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/05/23/may23rawresultscomplete/|date=May 23, 2016|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=May 23, 2016}}</ref> उक्त खेलमा रेन्जको जितसँगै रोलिन्स त्यही दिन खुट्टाको चोट निको भएर डब्ल्युडब्ल्युईमा फर्किएका थिए र उनले खेल सकिने बित्तिकै रेन्जलाई पछाडिबाट आक्रमण गर्दै उनलाई पेडिग्रि हानेका थिए।<ref>{{cite web|last1=पावेल|first1=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एक्सट्रिम रुल|url=http://prowrestling.net/site/2016/05/23/powells-wwe-extreme-rules-hit-list-seth-rollins-returns-roman-reigns-vs-aj-styles-dean-ambrose-vs-chris-jericho-in-an-asylum-match-the-miz-vs-kevin-owens-vs-sami-zayn-vs-cesaro-in-a-four-wa/|website=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=June 7, 2016}}</ref><ref>{{cite web|last1=ओस्टर|first1=एरन|title=एक्सट्रिम रुल नतिजा|url=http://www.baltimoresun.com/sports/pro-wrestling/ring-posts-blog/bal-seth-rollins-returns-at-extreme-rules-20160523-story.html|publisher=''द सन''|accessdate=June 7, 2016}}</ref> उक्त घटनाको अर्को हप्ताको ''र''को एक श्रृङ्खलामा रोलिन्सले रेन्जसँगको खेल माग गरेका थिए र त्यस खेल डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिप लागि हुनुपर्छ भनेका थिए।<ref>{{cite web|last1=हेम्लीन|first1=जेफ|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा: सेथ रोलिन्स|url=http://www.f4wonline.com/wwe-news/wwe-raw-live-results-seth-rollins-returns-extreme-rules-fallout-213296|website=एफफो डटकम|accessdate=June 7, 2016}}</ref><ref>{{cite episode|title=डब्ल्युडब्ल्युई|series=प्रो रेस्लिङ टच|network=ब्लग टक रेडियो|date=October 19, 2016|minutes=23–25 & 28}}</ref> रोलिन्सको उक्त प्रस्ताव स्विकार्दै सेन मिकमेनले रेन्ज र रोलिन्सको खेल डब्ल्युडब्ल्युई मनी इन द ब्याङ्क पे-पर-भ्युमा हुने निस्चत गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/06/19/619-wwe-mitb-ppv-results-caldwells-ongoing-live-report/|title=डब्ल्युडब्ल्युई मनी इन द ब्याङ्क|last=काल्डवेल|first=जेम्स|publisher=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=June 19, 2016}}</ref> १९ जुन २०१६ मा आयोजना गरिएको मनी इन द ब्याङ्कमा रोलिन्सले रेनजलाई हराउँदै उनको कार्यकालमा दोस्रोपटक डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिप|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwe-championship|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=29 June 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160629011310/http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwe-championship|archivedate=June 29, 2016 }}</ref> उक्त खेल सकिने बित्तिकै एम्ब्रोज २०१६ मा मनी इन द ब्याङ्क विजेता बनेका थिए जसको कारण एम्ब्रोजले आफ्नो एम्ब्रजले रोलिन्सलाई पछाडिबाट आक्रमण गर्दै मनी इन द ब्याङ्क क्यास इन गरेका थिए र एम्ब्रोज र रोलिन्सको खेल पुन सञ्चालन भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/07/18/july18rawresultsfinal/|work=प्रो रेस्लिङ टच|date=July 18, 2016|accessdate=July 20, 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/07/18/718-raw-update-wwe-title-match-result/|work=प्रो रेस्लिङ टच|date=July 18, 2016|accessdate=July 18, 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=डिन एम्ब्रोज विरुद्ध नतिजा|url=http://www.wwe.com/shows/smackdown/2016-07-19/article/ambrose-rollins|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 19, 2016}}</ref> त्यस खेलमा एम्ब्रोजले रोलिन्सलाई हराउँदै उनको डब्ल्युडब्ल्युई कार्यकालमा पहिलो पटक डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट विजेता बन्न सफल भएका थिए। जुलाईको अन्तिम साता भएको रोलिन्स र एम्ब्रोजको पुन खेलमा रोलिन्स विश्व च्याम्पियनसिप जित्न असफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=काल्डवेल|first1=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई ब्याटलग्राउन्ड नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/07/24/jcbattlegroundppvreport/|work=प्रो रेस्लिङ टच|date=July 24, 2016|accessdate=July 25, 2016}}</ref> २०१६ डब्ल्युडब्ल्युईको स्म्याकडाउन र ''र''को विक्षदनमा रोलिन्स र रेन्ज ''र''मा सरेका थिए भने एम्ब्रोजले डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिप सहिता स्म्याकडाउनमा सरेका थिए। २४ जुलाईमा आयोजना गरिएको ब्याटलग्राउनडमा एम्ब्रोजको सामना रेन्ज र रोलिन्ससँग भएको थियो र उक्त खेलमा उपाधि कि ''र'' कि स्म्याकडाउनमा सारिने निर्णय भएको थियो।<ref>{{cite web|last1=मिलोक|first1=बबी|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता सेथ रोलिन्स विरुद्ध रोमन रेन्ज र डिन एम्ब्रोज|url=http://www.wwe.com/shows/wwebattleground/2016/dean-ambrose-seth-rollins-roman-reigns-triple-threat-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 24, 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwe-world-championship|publisher=[[डब्ल्युडब्ल्युई.]]|accessdate=26 July 2016}}</ref> खेलमा एम्ब्रोजले रोलिन्स र रेन्जलाई हराए जसका कारण डब्ल्युडब्ल्युई विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप स्म्याकडाउनमा सारिएको थियो।<ref>{{cite web|last1=टेडेस्को|first1=माइक|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा – ७/२५/२०१६ |url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/64911-wwe-raw-results-72516-live-pittsburgh-fallout-battleground-new-era-raw-begins/|work=रेसलभ्यु|date=July 25, 2016|accessdate=July 25, 2016}}</ref> स्म्याकडाउनमा विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप सारेपछि ''र''ले डब्ल्युडब्ल्युई युनिभर्सल च्याम्पियनसिप निकालेको थियो।<ref>{{cite web|last1=क्ल्याप|first1=जेन|title=सेथ रोलिन्स विरुद्ध फिन ब्यालर |url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/2016/finn-balor-seth-rollins-universal-championship|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 25, 2016}}</ref> युनिभर्सल च्याम्पियनसिपका लागि चरण चरणमा खेल छुट्ट्इएको थियो जसका रोलिन्स र फिन ब्यालर खेलको अन्तिममा पुगेका थिए।<ref>{{cite web|last=काल्डवेल|first=जेम्स|title=डब्ल्युडब्ल्युई स्म्याकडाउन नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2016/08/21/summerslam2016resultsfinal/|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=August 21, 2016}}</ref> २१ अगस्टमा आयोजना भएको समरस्ल्याममा पहिलो युनिभर्सल च्याम्पियनसिपका लागि ब्यालर र रोलिन्सको खेल भएको थियो जसका रोलिन्स विजेता बन्न असफल बनेका थिए जसका कारण ब्यालर पहिलो डब्ल्युडब्ल्युई युनिभर्सल विजेता बनेका थिए। फिन ब्यनलरले रोलिन्सलाई समरस्ल्याम हराएपछि उनी डब्ल्युडब्ल्युई युनिभर्सल च्याम्पियनसिप जितेका थिए र त्यस खेलमा ब्यालको पाखुरामाचोट लागेका कारण उनले युनिभर्सल च्याम्पियनसिप विजेता बनेको १ दिनमै उपाधि गुमाउनु परेको थियो।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई एनएक्सटी टेक ओभर|url=http://prowrestling.net/site/2017/01/28/128-powells-nxt-takeover-san-antonio-live-review-shinsuke-nakamura-vs-bobby-roode-nxt-title-diy-vs-authors-pain-nxt-tag-titles-asuka-vs-nikki-cross-vs/|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=January 28, 2017}}</ref> ब्यालरले च्याम्पियनसिप छाडेपछि युनिभर्सल च्याम्पियनसिपका लागि रोलिन्स, रेन्ज, केभिन ओवेन्स र बिग क्यास मैदान उत्रिएका थिए जुन खेल फेटल ४-वे इलिमिनेसन म्याच बनाइएको थियो।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्यडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा|url=http://prowrestling.net/site/2017/01/29/129-powells-wwe-royal-rumble-kickoff-show-coverage-cesaro-sheamus-vs-luke-gallows-karl-anderson-raw-tag-titles-sasha-banks-vs-nia-jax/|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=January 29, 2017}}</ref> उक्त खेलको बीच ट्रिपल एचले हस्तक्षेप गर्दै रेन्जलाई पेडिग्रि हानेका थिए जसका कारण रेन्ज खेलबाट बाहिरिएका थिए।<ref>{{cite web|last1=वार्ट्समेन|first1=जेम्स|title=स्टेफ्नि मिकमेन र सेथ रोलिन्स|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2017-01-30/article/seth-rollins-stephanie-mcmahon|website=डब्ल्युडब्ल्युई डट कम|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=January 30, 2017}}</ref> ट्रिपल एचले पुन रोलिन्सलाई आक्रमण गर्दै ओवेन्सलाई युनिभर्सल विजेता बन्न सहयोग गरेका थिए। त्यस खेलपछि रोलिन्सले ओवेन्ससँग दुश्मनी राखे र उनको उपाधीका लागि बराबर चुनौती दिन थाले।<ref>{{cite web|last1=केलर|first1=वेड|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/01/30/kellers-wwe-raw-report-130-ongoing-coverage-royal-rumble-fallout-including-owens-celebration-cut-short-ominous-strowman-news/|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=30 January 2017}}</ref> रोलिन्सको उक्त चुनौती स्विकार्दै ओवन्स र रोलिन्सको खेफरल युनिभर्सल च्याम्पियनसिपका लागि हेल इन अ सेल भित्र क्ल्यास अफ च्याम्पियनस् कार्यक्रममा हुने निर्णय भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/article/seth-rollins-injured-samoa-joe|title=सेथ रोलिन्स डब्ल्युडब्ल्युईको प्रतच्क्ष कार्यक्रममा|last=वार्ट्समेन|first=जेम्स|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=February 3, 2017}}</ref> रोलिन्स र ओवेन्सको खेलमा जेरिकोले अवरोध पुर्‍याउँदै हेल इन अ सेलको जाली काट्दै खेल खेलेको ठाउँमा आए र दुवै जनाले रोलिन्सलाई कुट्दै उनलाई हराउन सफल भए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/02/27/kellers-wwe-raw-report-227-goldberg-speaks-seth-rollins-speaks-jericho-speaks-fastlane-final-hype/|title=केलर पेडले तयार पारेको डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा :|date=February 27, 2017|last=केलर|first=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=February 28, 2017}}</ref> जेरिकोले ओवेन्स र रोलिन्सको खेलमा अवरोध पुर्‍याएका कारण रोलिन्स र जेरिकोको खेल रोडब्लक पे-पर-भ्युमा आयोजना गरिएको थियो र उक्त खेलमा रोलिन्सले जेरिकोलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/03/13/kellers-wwe-raw-report-313-wrestlemania-33-hype-including-heyman-lesnar-gloating/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' प्रतिवेदन|last1=केलर|first1=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 13, 2017}}</ref><ref>{{cite web|last1=पावेल|first1=जेसन|title=रेसलमेनिया ३३: अंडरटेकर विरुद्ध रोमन रेन्ज, गोल्डबर्ग विरुद्ध ब्रक लेज्नर, सेथ रोलिन्स विरुद्ध ट्रिपल एच|url=http://prowrestling.net/site/2017/04/02/powells-wrestlemania-33-live-review-undertaker-vs-roman-reigns-goldberg-vs-brock-lesnar-wwe-universal-championship-aj-styles-vs-shane-mcmahon-seth-rollins-vs-triple-h/|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=April 2, 2017}}</ref> २०१७ जनवरी देखि रोलिन्सले ट्रिपल एचसँग दुश्मनी राख्न सुरु गरे जसका कारण दुवै बीच स्थिति तनाव ग्रस्त बनेको थियो।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=एनएक्सटी टेक ओभर नतिजा|url=http://prowrestling.net/site/2017/01/28/128-powells-nxt-takeover-san-antonio-live-review-shinsuke-nakamura-vs-bobby-roode-nxt-title-diy-vs-authors-pain-nxt-tag-titles-asuka-vs-nikki-cross-vs/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=January 28, 2017}}</ref> २८ जनवरीका दिन रोलिन्स एनएक्सटी टेक ओभर सान एन्टोनीयो कार्यक्रममा अवरोध पुर्‍याउँदै उक्त कार्यक्रममा सञ्चालक र स्थापक ट्रिपल एचलाई बोलाएकन थिए तर त्यस कार्यक्रममा ट्रिपल एचले एनएक्सटीमा कार्यरत अन्य रेफ्रि र व्यक्तिहरूलाई बोलाई रोलिन्सलाई त्यस ठाउँबाट हटाउन आग्रह गरेका थिए त्यस पछि रोलिन्सलाई सबै जनाले समात्दै उनलाई त्यस ठाउँबाट हटाएका थिए।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा |url=http://prowrestling.net/site/2017/01/29/129-powells-wwe-royal-rumble-kickoff-show-coverage-cesaro-sheamus-vs-luke-gallows-karl-anderson-raw-tag-titles-sasha-banks-vs-nia-jax/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=January 29, 2017}}</ref> ३० जनवरीका दिन रोलिन्सको खेल सेमि जेनसँग तय गरिएको थियो र त्यस खेलका विजेताले रोयल रम्बर २०१७ खेल्न पाउने नियम रहेको थियो।<ref>{{cite web|last1=वार्ट्समेन|first1=जेम्स|title=सेथ रोलिन्स र स्टेफ्नी मिकमेन|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2017-01-30/article/seth-rollins-stephanie-mcmahon|website=डब्ल्युडब्ल्युई|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=January 30, 2017}}</ref> त्यस खेलको बीचमा ट्रिपल एचको कुस्ती खेल्न आउने सङ्गीत बजाउँदै रोलिन्सलाई झुक्याइएको थियो जसका कारण खेल जेनले जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=केलर|first1=वेड|title=केलर वेडले तयार पारेको डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/01/30/kellers-wwe-raw-report-130-ongoing-coverage-royal-rumble-fallout-including-owens-celebration-cut-short-ominous-strowman-news/|website=पिडब्ल्यु टच|accessdate=30 January 2017}}</ref> रोलिन्सले त्यस खेलपछिको अर्को हप्ताको ''र''मा ट्रिपल एचलाई डाकेका थिए तर ट्रिपल एच त्यहाँ आएनन्। त्यसको अर्को रात ट्रिपल एचले बिन रोलिन्सलाई आक्रमण गरेको भन्ने कुरा खुलाएका थिए। रोलिन्स रिङमा छँदा र ट्रिपल एच बाहिर हुँदा रोलिन्सलाई पछाडिबाट समोवा जोले आक्रमण गर्दै रोलिन्सलाई बेहोस बनाएका थिए जसका कारण उनको फेरि पहिला भाँचिएको खुट्टामा चोट लागेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/article/seth-rollins-injured-samoa-joe|title=सेथ रोलिन्सलाई समोवा जोले आक्रमण गरे|last=वाड्समेन|first=जेम्स|website=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=February 3, 2017}}</ref> रोलिन्सले फेब्रुअरी २७ मा भएको ''र''को एक शृङ्खलामा उनी रेसलमेनियामा ट्रिपल एचसँग खेल्ने कुरा सार्वजनिक गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/02/27/kellers-wwe-raw-report-227-goldberg-speaks-seth-rollins-speaks-jericho-speaks-fastlane-final-hype/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' प्रतिवेदन|date=February 27, 2017|last=केलर|first=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=February 28, 2017}}</ref> रोलिन्सको खुट्टामा चोट लागेपनि उनी १३ मार्चको ''र''मा मिक फोलीलाई ट्रिपल एचबाट बचाउन आएका थिए तर एचले उनको कम्जोर खुट्टामा आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/03/13/kellers-wwe-raw-report-313-wrestlemania-33-hype-including-heyman-lesnar-gloating/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last1=केलर|first1=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=March 13, 2017}}</ref> रेसलमेनिया ३३ मा रोलिन्स अशक्त हुँदा पनि उनको सामना ट्रिपल एचसँग भएको थियो र उक्त खेलमा रोलिन्सले एचले अन्तिम चालको रूपमा प्रयोग गर्ने पेडिग्रा हान्दै एचलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref name="WM33">{{cite web|last1=पावेल|first1=जेसन|title=रेसलमेनिया ३३ जानकारी|url=http://prowrestling.net/site/2017/04/02/powells-wrestlemania-33-live-review-undertaker-vs-roman-reigns-goldberg-vs-brock-lesnar-wwe-universal-championship-aj-styles-vs-shane-mcmahon-seth-rollins-vs-triple-h/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=April 2, 2017}}</ref> रेसलमेनिया ३३ पछि रोलिन्सले समोवा जोसँग दुश्मनी राखेका थिए र जो र रोलिन्सको खेल २०१७ पेब्याक कार्यक्रम आयोजना हुने निस्चत गरिएको थियो। उक्त खेलमा रोलिन्सले समोवा जोलाई हराउन सफल भएका थियो भने समोवा जोको उक्त हार ''र''मा आएपछिको पहिलो हार थियो।<ref>{{cite web|url=http://prowrestling.net/site/2017/04/30/430-powells-wwe-fastlane-live-review-roman-reigns-vs-braun-strowman-kevin-owens-vs-chris-jericho-u-s-championship-samoa-joe-vs-seth-rollins-randy-orton-vs-bray-wyatt/|title=डब्ल्युडब्ल्युई पेब्याक नतिजा|last1=पावेल|first1=जेसन|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=April 30, 2017}}</ref> जुन ४ मा एक्स्ट्रिम रुल कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको थियो जसमा रोलिन्सको सामना ब्यालर, रेन्ज, जो र वायटसँग भएको थियो र त्यस खेलका विजेताले डब्ल्युडब्ल्युई युनिभर्सल च्याम्पियनसिपका लागि खेल खेल्न पाउने प्राबधान रहेको थियो तर उक्त खेल समोवा जोले जितेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://prowrestling.net/site/2017/06/04/64-powells-wwe-extreme-rules-live-review-finn-balor-vs-samoa-joe-vs-bray-wyatt-vs-roman-reigns-vs-seth-rollins-five-way-become-no-1-contender-wwe-universal-championshi/|title=डब्ल्युडब्ल्युई एक्सट्रिम रुल नतिजा |last1=पावेल|first1=जेसन|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=June 4, 2017}}</ref> ==== द सिल्डको पुनर्मिलन (सन् २०१७–२०१८)==== मिज र एम्ब्रोजको खेलमा द मिजले एम्ब्रोजलाई जित्दै अन्तरमहादेशीय च्याम्पियनसिप हात पारेका थिए र त्यसपछि पनि मिज र एम्ब्रोजको बीच पुन सत्रुता कायमै रहेको थियो जसका कारण उनीहरू बीच अन्तरमाहादेशीय च्याम्पियनसिपका लागि ग्रेट बल अफ फाएर पे-पर-भ्युमा पुन खेल भएको थियो जुन खेलमा मिजका साथी कर्टेकस् एक्सल र बो ड्यालसले खेलमा अवरोध पुर्‍याएपछि एम्ब्रोजले खेल हारेका थिए। उक्त खेलको अर्को रात एम्ब्रोजले मिजलाई नेपथ्यमा आक्रमण गरेका थिए तर मिजका अङ्गरक्षक एक्सल र ड्यालस मिलेर एम्ब्रोजलाई आक्रमण गरेका थिए तर एम्ब्रोजका पुराना साथी सेथ रोल्नसले उनलाई मिज र उनका साथिबाट बचाएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/07/10/kellers-wwe-raw-report-710-fallout-great-balls-fire-including-strowman-reigns/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=केलर|first=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=July 10, 2017}}</ref> उक्त रातको अर्को हप्ताको ''र''मा रेलिन्सले एम्ब्रोजले पुन साथी बन्न आग्रह गरेका थिए तर एम्ब्रोजले उक्त प्रस्तावलाई अस्विकार गरेका थिए तर अर्को हप्ता फेरि मिजका साथिले रोलिन्सलाई एक्लै पारेर कुटेका बेलामा एम्ब्रोज आएर उनलाई बचाएका थिए जसका कारण उनीहरू फेरि साथी बन्न सफल भएका थिए र उक्त रात ''र''कार्यक्रमका मुख्य प्रबन्ध [[कर्ट एङ्गल]]ले एम्ब्रोज र रेलिन्सको सामना अर्को हप्ताको कार्यक्रममा मिज र उनका दुई जना साथीको विरुद्धमा हुने घोषण गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/07/17/kellers-wwe-raw-report-717-reigns-vs-joe-earn-universal-title-shot-summerslam-angle-mystery-revealed/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र''को नतिजा र प्रतिवेदन|last=केलर|first=वेड|date=July 17, 2017|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=July 17, 2017}}</ref> त्यस खेलमा रोलिन्स र एम्ब्रोज विजेता बन्दै द मिजसँगको दुश्मनी त्यहि अन्त्य गरेका थिए। त्यस खेलको अर्को हप्ता एम्ब्रोज र रोलिन्सले डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' ट्याग टिम बेजेता सेमस र सिजारोलाई उनीहरूको पदका लागि चुनौती दिन थाले जसका कारण उनीहरूको खेल आँउदै समरस्ल्याममा हुने घोषण गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=https://www.cbssports.com/wwe/news/wwe-raw-results-recap-main-event-set-for-summerslam-mini-shield-reunion/|publisher=सीबिएस स्पोटर्स|accessdate=27 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा (रेन्ज विरुद्ध स्ट्रोम्यान विरुद्ध जो)|url=http://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/87587-wwe-raw-results-july-31-2017/|website=रेसलभ्यु|accessdate=8 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा र प्रतिवेदन|url=http://www.f4wonline.com/wwe-results/wwe-raw-live-results-summerslam-go-home-show-240941|publisher=''रेस्लिङ अवजर्भर''|accessdate=15 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=https://www.wrestleview.com/wwe-wrestling-results/wwe-raw-results/88187-wwe-raw-results-august-7-2017/|website=रेसलभ्यु|accessdate=8 August 2017}}</ref> २० अगस्ट २०१७ मा भएको समरस्ल्याममा एम्ब्रोज र रोलिन्सले सिजारो र सेमसलाई हराउँदै पहिलो पटक ''र'' ट्याग टिम विजेता बन्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|last1=|first1=एन्थोनी|title=डिन एम्ब्रोज र सेथ रलिन्सले ''र'' ट्याग टिम विजेता सेमस र सिजारोलाई हराए|url=http://www.wwe.com/shows/summerslam/2017/cesaro-sheamus-dean-ambrose-seth-rollins-results|work=डब्ल्युडब्ल्युई|date=August 20, 2017|accessdate=August 21, 2017}}</ref><ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=समरस्ल्याम २०१७ को नतिजा र खेलाडीहरू|url=http://prowrestling.net/site/2017/08/20/powells-wwe-summerslam-2017-live-review-brock-lesnar-vs-braun-strowman-vs-samoa-joe-vs-roman-reigns-wwe-universal-championship-jinder-mahal-vs-shinsuke-nakamura-wwe-champio/|work=प्रो रेस्लिङटच|accessdate=August 20, 2017}}</ref> उक्त खेलको एक हप्ता पछि ट्याग टिम विजेताको पदमा सेमस, सिजारो र मिजका साथिहरूको नजर गएको थियो जसलाई रोलिन्स र एम्ब्रोजले आफ्नो पदका लागि खेल खेल्दै उनीहरूलाई हराएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/article/new-grand-slam-winners|title=डब्ल्युडब्ल्युई नतिजा|date=August 27, 2017|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=November 9, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180312034811/http://www.wwe.com/article/new-grand-slam-winners |date=March 12, 2018 }}</ref> एक तिर ४ र अर्का तिर दुई पुरुष भएर एम्ब्रोज र रोलिन्सलाई आक्रमण गरिरहेका बेला उनका पुराना द सिल्डका साथी रोमन रेन्जपनि त्यहाँ सामिल भए र उनीहरूलाई त्यहाँ लखेटेका थिए जसका कारण रोमनले पनि उनीहरूसँग मिल्दै अक्टोबर ९ का दिन आधिकारिक रूपमा द सिल्डको पुनर्मिलन भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/nomercy/2017/seth-rollins-dean-ambrose-cesaro-sheamus-results|title=''र'' ट्याग टिम विजेता रोलिन्स र एम्ब्रोजले सेमस र सिजारोलाई हराए|last1=|first1=एन्थोनी|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=September 24, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://prowrestling.net/site/2017/10/16/1016-powells-wwe-raw-live-tv-review-braun-strowman-vs-roman-reigns-cage-match-final-push-wwe-tlc/|title=ब्रन स्ट्रोमन विरुद्ध रोमनरेन्ज|last=पावेल|first=जेसन|date=October 16, 2017|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=October 17, 2017}}</ref> द सिल्डको सामना टिएलसीमा ब्राउन, केन, सेमस, सिजारो र द मिजसँग हुने घोषणापत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो तर सोमनलाई सन्चो नभएका कारण उनी खेल खेल्न सकेनन् तर उनको साट्टामा ''र''का प्रबन्धक कर्ट एङ्गलले खेलमा भाग जनाएका थिए र प्रतिस्पर्धी टोलीको आपसी विवादका कारण खेल एम्ब्रोज, रोलिन्स र एङ्गलले जित्न सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2017/kurt-angle-5-on-3-handicap-tables-ladders-chairs-match|title=कर्ट एङ्गल र ''र'' ट्यग टिम विजेता एम्ब्रोज र रोलिन्सले द मिज, केन, स्ट्रोम्यान, सेमस र सिजारोलाई हराए|last1=बुर्डिक|first1=माइकल|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=October 9, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.pwtorch.com/site/2017/10/09/kellers-wwe-raw-report-109-shield-reunion-continues-miz-tv-sheamus-cesaro-tlc-build-continues/|title=द सिल्डको पुनर्मिलन|last=केलर|first=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=October 9, 2017}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2017/kurt-angle-dean-ambrose-seth-rollins-braun-strowman-miz-kane-cesaro-sheamush|title=डब्ल्युडब्ल्युई टिएलसी नतिजा|last1=|first1=एन्थोनी|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=October 22, 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108101303/http://www.wwe.com/shows/wwetlc/2017/kurt-angle-dean-ambrose-seth-rollins-braun-strowman-miz-kane-cesaro-sheamush |date=November 8, 2017 }}</ref> एम्ब्रोज र रोलिन्सले आँउदै परम्परागत सरभाइवर सिरिजमा स्म्याकडाउनका ट्याग टिम विजेता द उस्सोको सामना गर्ने थियो तर उक्त खेलको एक हप्ता अघिको ''र''को एक शृङ्खलामा द न्यु डेको खेलमा अवरोधका कारण एम्ब्रोज र रोलिन्सले खेल हार्दै ट्याग टिम उपाधि गुमाएका थिए जसका कारण उनीहरू मात्र ७८ दिन सम्म मात्रै ट्याग टिम विजेता बनेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2017/dean-ambrose-seth-rollins-vs-the-usos|title=''र'' ट्यग छिम विजेता एम्ब्रोज र रोलिन्स विरुद्ध स्म्याकडाउन लाइभका ट्यग टिम विजेता दउस्सो|last1=टेलर|first1=स्कट|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=October 23, 2017}}</ref> उक्त खेलमा अवरोध पुर्‍याएको भन्दै द सिल्डले द न्यु डेसँग कुस्ती खेल्ने प्रस्ताव राखेका थिए भने उक्त प्रस्ताव ''न्यु डे''ले स्विकार गर्दै उनीहरू बीचको खेल १९ नोभेम्बरका दिन सरभाइवर सिरिजमा हुने सम्झौता पत्रमा हस्ताक्षर भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://prowrestling.net/site/2017/11/06/116-powells-wwe-raw-live-tv-review-seth-rollins-dean-ambrose-vs-sheamus-cesaro-raw-tag-titles-kurt-angle-miz-tv-elias-vs-jason-jordan-guitar-pole-match/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=पावेल|first=जेसन|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=November 6, 2017}}</ref> उक्त खेलको अन्तिममा द सिल्डले कोफी किङ्गस्टनलाई माथिल्लो डोरीबाट ट्रिपल पावरबम हान्दै किङ्गस्टनलाई पछारेका थिए जसका कारण द सिल्डको जित भएको थियो।<ref>{{citeweb|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/raw-tag-team-championships|title=''र'' ट्याग टिम च्याम्पियनसिप}}</ref> ४ डिसेम्बरका दिन रोलिन्स र एम्ब्रोजले उनीहरूले हारेको पदको लागि सेमस र सिजारोसँग पुन खेल खेल्न पाए तर खेलको बीचमा समोवा जोले खेलमा अवरोध पुराएका कारणले उनीहरूले खेल जितेका थिए तर पद भने नित्न सकेनन् र त्यस पछि उक्त खेललाई प्रबन्धक कर्ट एङ्गलले पुन जारी गरेता पनि एम्ब्रोज र रोलिन्सले खेल हारेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2017/the-shield-the-new-day|title=द सिल्ड र न्यु डे|last1=बुर्डिक|first1=माइकल|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=November 13, 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/survivorseries/2017/the-shield-the-new-day-results|title=द सिल्डले न्यु डेलाईहराए|last1=वार्टमेन|first1=जेम्स|work=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=November 19, 2017}}</ref><ref>{{cite web|last=केलर|first=वेड|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र''नतिजा|url=https://www.pwtorch.com/site/2017/12/04/kellers-wwe-raw-report-12-4-reigns-defends-ic-title-mystery-opponents-sasha-vs-paige-cruiserweight-fatal-four-way-bar-vs-shield/|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=December 4, 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.solowrestling.com/new/73517-jon-robinson-habla-de-los-planes-originales-para-wrestlemania-34 |title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा |publisher=सोलो रेस्लिङ|date=}}</ref> २५ डिसेम्बरका दिन ''र''को एक श्रृङ्खलामा रोलिन्सलाई ''र''का प्रबन्ध कर्ट एङ्गलले जेसन जोर्डनसँग साथी बनाइ दिएका थिए र उक्त जोडिले १ जनवरी २०१८ का दिन ''र''का ट्याग टिम विजेता सेमस र सिजारोलाई हराउँदै पहिलो पटक ट्याग टिम विजेता बनेका थिए।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-tv-review-jordan-rollins-claim-tag-gold-as-owens-beats-aj-raw-a8130636.html|title=डब्ल्युडब्ल्युई टेलिभिजन प्रतिवेदन|newspaper=द इन्डिपेन्डेन्ट|accessdate=February 20, 2018}}</ref> ८ जनवरी २०१८ का दिन रोलिन्स र जोर्डनले रोमन रेन्जसँग साझेदारी गर्दै फिन ब्यालर, कार्ल एन्डरसन र लुक ग्यालोजसँग ६-पुरुष ट्याग टिम खेल खेलेको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.f4wonline.com/wwe-results/wwe-raw-live-results-first-episode-2018-249031|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|date=January 1, 2018|publisher=|accessdate=February 20, 2018}}</ref> उक्त ''र''को अर्को हप्ता रोलिन्सको सामना फिन ब्याफरसँग भएको थियो र खेलमा जेसन जोर्डनले अवरोध पुर्‍याएपछि रोलिन्सले ब्यालरलाई हराउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://prowrestling.net/site/2018/01/08/1-8-powells-wwe-raw-live-tv-review-miz-returns-enzo-amore-vs-cedric-alexander-wwe-cruiserweight-championship-royal-rumble-developments/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|last=पावेल|first=जेम्स|date=January 8, 2018|work=प्रो रेस्लिङ डट नेट|accessdate=February 20, 2018}}</ref> २८ जनवरीका दिन आयोजना गरिएको वार्सिक रोयल रम्बल कार्यक्रममा रोलिन्स १८ अौँ स्थानमा रिङ प्रवेस गरेका थिए तर उनलाई रोमन रेन्जले खेलबाट बाहिराइ दिएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.pwtorch.com/site/2018/01/15/kellers-wwe-raw-report-1-15-angle-addresses-strowman-last-weeks-big-angle-lesnar-kane-rumble-hype-jax-vs-asuka/|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|last=केलर|first=वेड|date=January 15, 2018|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=February 20, 2018}}</ref> रोयल रम्बलको केही छिन पछि रोलिन्स र जोर्डनको सामना सेमस र सिजारो विरुद्ध भएको थियो र उक्त खेलमा रोलिन्स र जोर्डनले खेल हार्दै ट्याग टिम उपाधि गुमाउनु परेको थियो।<ref>{{cite web|last=|first=एन्थोनी|title=सिनसुके नाकामुराले डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल जिते|url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2018/30-man-royal-rumble-match-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=January 28, 2018}}</ref> रोलिन्स र जोर्डन मात्र ३४ दिनको लागि ट्याग टिम विजेता बनेका थिए।<ref>{{cite web|last=वार्टस्मेन|first=जेम्स|title=सेमस र सिजारोले जेसन जोर्डन र सेथ रोलिन्सलाई हराए |url=http://www.wwe.com/shows/royalrumble/2018/seth-rollins-jason-jordan-sheamus-cesaro-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=January 28, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल २०१८ नतिजा र खेलको जानकारी|url=https://prowrestling.net/site/2018/01/28/wwe-royal-rumble-2018-live-review-mens-womens-royal-rumble-matches-brock-lesnar-vs-braun-strowman-vs-kane-wwe-universal-championship-aj-styles-vs-kevin-owens-sami-zayn-han/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=January 28, 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/general/wwe-mma-wrestling/wwe-royal-rumble-results-who-eliminated-who-watch-highlights-ronda-rousey-return-rey-mysterio-a8182831.html|title=डब्ल्युडब्ल्युई रोयल रम्बल नतिजा|last=|first=ज्याक|newspaper=द इन्डिपेन्डेन्ट|date=January 29, 2018|accessdate=February 20, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.f4wonline.com/wwe-news/jason-jordan-undergoes-minimally-invasive-neck-surgery-251301|title=जेसन जोर्डनको घाँटीको सल्यक्रिया|last=कुरिएर|first=जोसेफ|work=रेस्लिङ अवजर्भर न्युजलेटर|date=February 6, 2018|accessdate=February 20, 2018}}</ref> ==== अन्तरमहादेशीय विजेता (सन् २०१८-२०१९) ==== [[File:Seth Rollins IC Champ WM34 crop.jpg|right|thumb|रोलिन्स डब्ल्युडब्ल्युई अन्तरमहादेशीय विजेता - २०१८ रेसलमेनिया ३४]] १२ फेब्रुअरीका दिन ''र''को एक श्रृङ्खलामा रोलिन्स लगायत फिन ब्यालर , ब्रे वायट, एपोलो क्रुज र म्याट हार्डिको फेटल ५-वे म्याच भएको थियो भने उक्त खेलको विजेताले इलिमिनेसन च्यामबरमा आफ्नो सहभागिता सुनिस्चित गर्ने मौका पाउने प्राबधान थियो।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=https://prowrestling.net/site/2018/02/12/wwe-raw-live-tv-review-finn-balor-vs-matt-hardy-match}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उक्त खेलमा रोलिन्स र ब्यालरले एकै पटक वायटलाई पिन गरेपछि दुवै जना खेलका विजेता घोषित भएका थिए र इलिमिनेसन च्यामबरमा आफ्नो सहभागीता जनाएका थिए।<ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' नतिजा|url=https://prowrestling.net/site/2018/02/19/wwe-raw-live-tv-review-braun-strowman-vs-roman-reigns-vs-john-cena-vs-finn-balor-vs-miz-vs-elias-vs-seth-rollins-gauntlet-match-match-sasha-banks-bayley-mickie-james-vs-alexa-b/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=February 19, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/wwe/news/14203/11258639/wwe-raw-seven-man-gauntlet-match-sets-record|title=डब्ल्युडब्ल्युई ''र'' गनलेट म्याच|last=लेक|first=जेफरसन|date=February 20, 2018|publisher=स्काइ स्पोर्ट्स|accessdate=February 20, 2018}}</ref> उक्त इलिमिनेसन च्यामबरका विजेताले भविष्यमा युनिचर्सल च्याम्पियनसिपका लागि खेल खेल्न पाउने नियम राखिएको थियो। १९ फेब्रुअरीमा आयोजना गरिएको ६ पुरुष गनलेट म्याचमा रोलिन्सल लगायत रेन्ज, सिना, ब्यालर, स्ट्रोम्यान, द मिज र अलाएस सामेल थिए। उक्त खेलमा रोलिन्स सबैभन्दा सुरुमा खेल खेल्न आएका थिए भने उनले रेन्ज र सिना माथि बिजय हाँसील गर्न सफल भएका थिए भने उनलाई अलाएसले खेलबाट बाहिराएका थिए।<ref>{{cite web|last=|first=एन्थोनी|title=रोमन रेन्ज इलिमिनेसन चेम्बरका विजेता बने|url=http://www.wwe.com/shows/eliminationchamber/elimination-chamber-2018/mens-elimination-chamber-match-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=February 25, 2018}}</ref><ref>{{cite web|last=पावेल|first=जेसन|title=डब्ल्युडब्ल्युई इलिमिनेसन च्यामबर २०१८|url=https://prowrestling.net/site/2018/02/25/wwe-elimination-chamber-2018-live-review-mens-womens-elimination-chamber-matches-ronda-rousey-contract-signing-asuka-vs-nia-jax-matt-hardy-vs-bray-wyatt-sheamus-cesaro-vs-titus-onei/|work=प्रो रेस्लिङ डटनेट|accessdate=February 25, 2018}}</ref> रोलिन्स खेलमा १ घण्टा ५ मिनेट सम्म टिक्दै डब्ल्युडब्ल्युईको इतिहासमै कृतिमान राख्न सफल भएका थिए। इलिमिनेसन च्यामबर २०१८ मा रोलिन्सलाई स्ट्रोम्यानले बाहिराइ दिएका थिए जसका कारण उनले युनिभर्सल च्याम्पियनसिप खेल खेल्नबाट बन्चित भएका थिए।<ref name="Benigno">{{cite web|last=Benigno|first=Anthony|title=सेथ रोलिन्सले फिन ब्यालर र द मिजलाई हराउँदै अन्तरमहादेशीय विजेता बने |url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/wrestlemania-34/the-miz-seth-rollins-finn-balor-results|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 8, 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://prowrestling.net/site/2018/04/08/powells-wrestlemania-34-live-review-aj-styles-vs-shinsuke-nakamura-for-the-wwe-championship-brock-lesnar-vs-roman-reigns-for-the-wwe-universal-championship-charlotte-flair-vs-as/|last=पावेल|first=जेसन|title=रेसलमेनिया ३४|accessdate=February 12, 2018}}</ref> रेसलमेनिया ३४ मा रोलिन्सले ब्यालर र द मिजलाई हराउँदै उनको कार्यकालमा पहिलो पटक डब्ल्युडब्ल्युई अन्तरमहादेशीय विजेता बन्न सफल भएका थिए र त्यसपछि उनी २९ अौँ ट्रिपल क्राउन विजेता र १८ अौँ ग्र्यानड स्ल्याम विजेता पनि बनेका थिए।<ref name="GrandSlam">{{cite web|url=http://www.wwe.com/article/randy-orton-new-grand-slam-winners|title=ग्र्यान्ड स्ल्याम विजेता|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=March 12, 2017|accessdate=April 12, 2018}}</ref> ==कुस्ती खेल्ने तरिका== [[File:Seth Rollins Ripcord Knee.webm|thumb|रोलिन्सले किर्बिनलाई ''रिपकर्ड नि'' प्रहार गर्दै]] [[File:Curb.webm|thumb|रोलिन्सले कोर्बिनलाई ''कर्ब स्टम्प'' प्रहार गर्दै]] [[File:Seth Rollins Avada Kedavra.webm|thumb|रोलिन्स र बेरन कोर्बिनको खेलमा आफ्नो खेल्ने तरिका अपनाउँदै]] रोलिन्स एफसीडब्ल्युमा छँदा आफ्नो प्रतिस्पर्धीलाई सुपरकिक हान्दै घुँडा टेक्न बाध्य बनाउँथे र आफ्नो अन्तिम चालको रूपमा ''अभाडा केडाभ्रा'' प्रयोग गर्दै आएका थिए भने रोलिन्सले द अथुरिटीमा<ref>https://prowrestling.net/artman/publish/WWETVreports/article10027123.shtml</ref><ref>https://superluchas.com/despues-copiarle-kenny-omega-seth-rollins-se-molesta-kushida-usa-castigo-suyo/</ref> सम्लग्न भएपछि ट्रिपल एचको पेडिग्रीलाई आफ्नो अन्तिम चाल बनाएका थिए भने हाल रोलिन्सले अन्तिम चालको रूपमा घुँडाले प्रहार गर्ने गर्छन् जसलाई किङ्गस् ल्यान्डिङ पनि भनिन्छ।<ref>https://www.skysports.com/wwe/news/14203/11247219/wwe-analysis-what-now-for-seth-rollins</ref><ref>https://www.cbssports.com/wwe/news/wwe-has-stopped-emphasizing-finishing-maneuvers-and-its-worse-off-for-it/</ref> ==अन्य मिडिया== === चलचित्र === {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शिर्षक ! भूमिका ! कैफियत |- |२०१६ |''सार्कनाडो'' |एस्ट्रोटेक लोपेज |चलचित्र प्रदापण |- |rowspan= "2"|२०१७ |''द जेडसन्स एण्ड डब्ल्युडब्ल्युई |सेथ रोलिन्स |स्वर मात्र |- |''आर्म रेन्पोन्स (२०१७) |ब्रेन्ट | |} === टेलिभिजनमा === {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शिर्षक ! भूमिका ! कैफियत |- |rowspan= "3"|२०१५ |''गुड मर्निङ अमेरिका'' |उनी आफैँ |<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Wg4d-Hcb1uo|title=सेथ रोलिन्स जिएमए}}</ref> |- |''द डेली सो'' |उनी आफैँ |२ शृङ्खला |- |''एक्सट्रिम मेकओभर'' |उनी आफैँ |"पेर्ल्स" (सिजन ५, शृङ्खला ७) |} === वेब सिरिज === {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष ! शीर्षक ! भूमिका ! कैफियत |- |२०१५ |''स्मोस गेम'' |उनी आफैँ |१ शृङ्खला<ref>{{citation|last=स्मोस गेम|title=डब्ल्युडब्ल्युई बिग ब्यङ्ग ब्याटल|date=March 27, 2015|url=https://www.youtube.com/watch?v=O3-i55eX1wo|accessdate=October 16, 2016}}</ref> |- |२०१६ |''सुपरस्टार इङ्क'' |उनी आफैँ |१ शृङ्खला |- |२०१५–2026 |''अपअप डाउनडाउन'' |द च्याम्प |निरन्तर उपस्थिति |} === भिडियो गेम === {|class="wikitable sortable" |- ! वर्ष !! शीर्षक !! कैफियत |- |२०१३ || ''डब्ल्युडब्ल्युई २के१४''<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k14/wwe-2k14-full-roster-revealed|title='डब्ल्युडब्ल्युई २के१४ खेल|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> ||   प्रदापण |- |rowspan=2 | २०१४ || ''डब्ल्युडब्ल्युई २के१५''<ref>{{cite web|url=http://uk.ign.com/wikis/wwe-2k15/Rosters|title= डब्ल्युडब्ल्युई २के१५ साहायता|publisher=आइजिएन}}</ref> || |- | ''डब्ल्युडब्ल्युई सुपरकार्डस्'' || |- |rowspan=2 | २०१५ || ''डब्ल्युडब्ल्युई २के १६''<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/2k/wwe-2k16/wwe-2k16-roster-playable-characters-superstars-divas|title=डब्ल्युडब्ल्युई २के१६ मा कुस्ती खेलाडीहरू|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> || |- | ''डब्ल्युडब्ल्युई इमोर्टल्स''<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/first-look-wwe-immortals-characters-photos#fid-27237706|title=तस्विर सङ्ग्रह|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> || |- |२०१६ || ''डब्ल्युडब्ल्युई २के१७''<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/section/wwe-2k17/gallery/wwe-2k17-roster-art-photos|title=डब्ल्युडब्ल्युई २के७ का टोलीहरू|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> || |- |rowspan=3 | २०१७ || ''डब्ल्युडब्ल्युई: च्याम्पियनस्''<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/gallery/wwe-champions-roster-reveal-photos#fid-40082015|title=डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेताको तस्बिर सङ्ग्रह|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई}}</ref> || |- | ''डब्ल्युडब्ल्युई मेह्याम'' || |- | ''डब्ल्युडब्ल्युई २के१८''<ref>{{cite web|url=http://www.pwtorch.com/site/2017/06/19/kellers-wwe-raw-report-619-reigns-announces-wants-summerslam-hardys-vs-anderson-gallows/|title=डब्ल्युडब्ल्युई २के१९ का खेलाडीहरूको प्रतिवेदन|last1=बेलर|first1=वेड|work=प्रो रेस्लिङ टच|accessdate=June 19, 2017}}</ref> || कभर स्टार |- |२०१८ || ''डब्ल्युडब्ल्युई २के१९''<ref>{{cite web|url=https://wwe.2k.com/roster/wwe-2k19|title=डब्ल्युडब्ल्युई २के१९|website=डब्ल्युडब्ल्युई 2K|accessdate=November 9, 2018}}</ref> || |} ==व्यक्तिगत जीवन== सेथ रोलिन्सको जन्म २८ मे १९८६ मा बफ्यालो आयोवा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]मा भएको थियो। उनी हाल डेभेनपोर्टमा बसोबास गर्छन्। रोलिन्स सेन्ट लुइस कार्डिनल्स र सिकागो बियर्यका ठूलो अनुयायी हुन्।<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/WWERollins/status/820415024279810048|publisher=ट्विटर|accessdate=March 4, 2017|title=तस्विरहरू}}</ref><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/WWERollins/status/820469040812556288|publisher=ट्विटर|accessdate=March 4, 2017|title=ट्विटरमा सेथ रोलिन्स}}</ref> सन् २०१४ मा लोपेज र उनका पूर्व कुस्ती खेलाडी साथी मेर्क ब्रेभसँग साझेदारी गर्दै उनले द ब्ल्याक एण्ड द ब्रेभ रेस्लिङ एकेडेमीको (एक कुस्ती विद्यालय) इलुनेसमा स्थापना गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/seth-rollins-black-and-brave-interview|title=सेथ रोलिन्सको द ब्ल्याक एण्ड द ब्रेभ एकेडेमी|work=डब्ल्युडब्ल्युई डटकम|author= एन्थोनी|date=July 25, 2014|accessdate=June 6, 2016}}</ref> ९ फेब्रुअरी २०१५ मा रोलिन्सकी प्रेमिका पूर्व एनएक्सटी कुस्ती खेलाडी जारा स्क्रिबर र रोलिन्स नग्न तस्वीर सामाजिक सञ्जाल [[ट्विटर]]बाट सार्वजनिक गरिएको थियो जसलाई डब्ल्युडब्ल्युई डटकमले तुरुन्तै सार्वजनिक गरेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.tmz.com/2015/08/31/wwe-seth-rollins-girlfriend-nazi-pics-zahra-schreiber/|title=डब्ल्युडब्ल्युई सेथ रोलिन्सकी प्रेमिका|author=छिएमजेड|date=August 31, 2015}}</ref> उक्त तस्विर सार्वजनिक पछि रोलिन्सले सञ्चार माध्यममा माफी मागेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://ca.eonline.com/news/624305/wwe-star-seth-rollins-apologizes-after-angry-fiancee-reportedly-leaks-nude-photos-of-him-and-wwe-diva-zahra-schreiber|publisher=इ! अनलाइन|title=डब्ल्युडब्ल्युई कुस्ती खेलाडी सेथ रोलिन्सको नग्न तस्विर सार्वजनिक|author=ब्रुना|date=February 10, 2015|accessdate=February 11, 2015}}</ref> २५ फेब्रुअरी २०१६ मा रोलिन्स र स्क्रिबरको सम्बन्ध विक्षेदन भएको थियो तर जोडिले विक्षेदनको कारण खुलाएका छैनन्।<ref>{{cite news|url=http://time.com/3704618/wwe-seth-rollins-nude-photos-zahara-schreiber-leighia-schultz/|work=टाइम्स म्यागेजिन|title=सेथ रोलिन्सले आफ्नो नगन तस्बिरका लागि माफ मागेका छन्|author=केभिन|date=February 11, 2015|accessdate=February 11, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/WWERollins/status/565013320806445057|title=ट्विटर मार्फत छेमा याचना|website=ट्विटर डटकम|date=February 9, 2015|accessdate=October 17, 2015}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tmz.com/2016/02/25/seth-rollins-zahra-schreiber-break-up|title=सेथ रोलिन्स |author=उसर|date=February 25, 2016|accessdate=February 25, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.lhrtimes.com/2015/02/14/leighla-schultz-retaliates-posting-private-photos-seth-rollins-zahara-schreiber-237882/|work=द लाहोर टाइम्स|title=सेथ रोलिन्स र जारा|author=जोनाथन|date=February 14, 2015|accessdate=February 16, 2015|quote=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.torontosun.com/2015/02/10/nude-photos-of-wwes-seth-rollins-emerge-on-twitter|work=टोरन्टो सन|title=ट्विटरमा रोलिन्सको नग्न तस्विर सार्वजनिक भएको खबर|date=February 10, 2015|accessdate=February 11, 2015}}</ref> ==उपाधि र उपलब्धि== [[File:Seth Rollins Universal Champion.jpg|thumb|upright|रोलिन्स युनिभर्सल विजेताका रूपमा]] [[File:Seth Rollins April 2015.jpg|thumb|upright|रोलिन्स डब्ल्युडब्ल्युई विजेता]] [[File:Seth Rollins holds Money in the Bank briefcase at a WWE house show in January 2015.jpg|thumb|upright|रोलिन्स सन् २०१४ को मिस्टर मनी इन द ब्याङ्क]] * '''एब्सुलुट इन्टेन्स रेस्लिङ''' ** एआइडब्ल्यु इण्टेन्स च्याम्पियनसिप (१ पटक)<ref name=CageTitles>{{cite web|url=http://www.cagematch.de/?id=2&nr=2250&view=erfolge#erfolge|title=केजम्यच टाइटल}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160326235336/http://www.cagematch.de/?id=2&nr=2250&view=erfolge#erfolge |date=2016-03-26 }}</ref> * '''अल अमेरिकन रेस्लिङ''' ** एएडब्ल्यु ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप (२ पटक)<ref name="AAW">{{cite web|url=http://www.aawrestling.com/titlehistory.html|title=उपाधीको इतिहास|accessdate=February 20, 2010|publisher=अल-अमेरिकन रेस्लिङ|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100921223710/http://www.aawrestling.com/titlehistory.html|archivedate=September 21, 2010|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100921223710/http://www.aawrestling.com/titlehistory.html |date=September 21, 2010 }}</ref> ** एएडब्ल्यु ट्याग टिम च्याम्पियनसिप (२ पटक) – मेर्क ब्रेभ (१) र जिम्मी ज्याकफ (१)<ref name="AAW"/> * '''फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङ''' ** एफसीडब्ल्यु फ्लोरिडा ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप (१ पटक)<ref>{{cite web|url=http://prowrestlingtitles.tripod.com/fcwchampionshipholders/fcwfloridaheavyweightchampionship.html|title=एफसीडब्ल्यु फ्लोरिडा ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप|website=प्रो रेस्लिङ}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804222120/http://prowrestlingtitles.tripod.com/fcwchampionshipholders/fcwfloridaheavyweightchampionship.html |date=2017-08-04 }}</ref> ** फ्लोरिडा १५-च्याम्पियनसिप (१ पटक)<ref>{{cite web|url=http://prowrestlingtitles.tripod.com/fcwchampionshipholders/fcwflorida15championship.html|title=फ्लोरिडा १५ च्याम्पियनसिप|website=प्रो रेस्लिङ}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170804220552/http://prowrestlingtitles.tripod.com/fcwchampionshipholders/fcwflorida15championship.html |date=2017-08-04 }}</ref> ** एफसीडब्ल्यु फ्लोरिडा ट्याग टिम च्याम्पियनसिप (१ पटक) – रिची स्टिमबोट ** ज्याक ब्रिस्को क्लासिक (२०११)<ref name="Jack Brisco Classic">{{cite web|url=http://tylerblack.net/?p=327|title=एफसीडब्ल्यु टेलिभिजन प्रतिवेदन (०२.०६.२०११)|date=February 9, 2011|accessdate=February 14, 2011|work=टाइलर ब्लेक|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831170357/http://tylerblack.net/?p=327|archivedate=August 31, 2011|df=mdy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141029224638/http://tylerblack.net/?p=327 |date=October 29, 2014 }}</ref> ** पहिलो ग्र्यान्ड स्ल्याम विजेता<ref name="FCWprofile">{{cite web|url=http://www.fcwwrestling.info/Roster/Seth-Rollins.html|title=सेथ रोलिन्स – एनएक्सटी प्रोफाइल|publisher=एनएक्सटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120818003045/http://www.fcwwrestling.info/Roster/Seth-Rollins.html|archivedate=August 18, 2012|accessdate=December 30, 2012}}</ref> * '''फुल इम्प्याक्ट प्रो''' ** एफआइपी विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप (१ पटक) * '''इण्डिपेण्डेण्ट रेस्लिङ सङ्घ मध्य-दक्षिण''' ** आइडब्ल्युए मध्य-दक्षिण ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप (१ पटक) * '''मिस्टर. चेन श प्रोडक्सन रेस्लिङ''' ** एमपीसिडब्ल्यु विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप (१ पटक)<ref>{{cite web|url=http://www.wrestleview.com/news2009/1242622870.php?style=dark|title=इन्डि न्युज २: मे १८|date=May 18, 2009|last=मार्टिन|first=एडम|accessdate=May 18, 2009|publisher=रेसलभ्यु}}</ref> * '''नेस्नल रेस्लिङ एलिएन्स''' ** एनडब्ल्युए मिडलवेस्ट ट्याग टिम च्याम्पियनसिप (१ पटक) – मेर्क ब्रेभ * '''प्रो रेस्लिङ गोरिल्ला''' ** पिडब्ल्युजी विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप (१ पटक) – जिम्मी जेकफसँग * '''''प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेसन''''' ** वर्षको दुश्मनी (२०१४) {{small| [[डिन एम्ब्रोज]] विरुद्ध}}<ref>{{cite journal|year=2015|journal=प्रोरेस्लिङ |volume=36|issue=2|title=पिडब्ल्युआई अवार्ड|pages=22–23}}</ref> ** वर्षको सबैभन्दा घृणित रेस्लर (२०१५)<ref name="pwi-online.com">{{cite web|url=http://www.pwi-online.com/pages/PWIawards.html|title=पिडब्ल्युआई अवार्डस्|accessdate=January 8, 2017|work=प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेसन}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160121172943/http://www.pwi-online.com/pages/PWIawards.html |date=January 21, 2016 }}</ref> ** वर्षको उत्कृष्ट ट्याग टिम (२०१३) {{small| [[रोमन रेन्ज]]}}<ref>{{cite journal|year=2014|journal=प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेसन|volume=34|issue=2|title=द पिडब्ल्युआई अवार्डस्|pages=42–43}}</ref> ** उत्कृष्ट खेलाडी (२०१५)<ref>{{cite web|url=http://www.profightdb.com/pwi-500/2015.html|title=प्रो रेस्लिङ इलुस्ट्रेसन|accessdate=October 5, 2015|work=द इनटरनेट चलचित्र डेटाबेस}}</ref> * '''रिङ अफ अनर''' ** आरओएच विश्व च्याम्पियनसिप (१ पटक)<ref name="ROHworld">{{cite web |url=http://www.rohwrestling.com/rohworldtitle.php |title=रिङ अफ अनर उपाधी |accessdate=April 5, 2010 |publisher=रिङ हफ अनर |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100412035906/http://www.rohwrestling.com/rohworldtitle.php |archivedate=April 12, 2010 |df= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412035906/http://www.rohwrestling.com/rohworldtitle.php |date=April 12, 2010 }}</ref> ** आरओएच विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप (२ पटक) – जिम्मी ज्याकफसँग<ref name="ROHtag">{{cite web|url=http://www.rohwrestling.com/rohworldtagteamtitles.php|title=रिङ अफ अनर ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|accessdate=April 5, 2010|publisher=रिङ अफ अनर|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100412035856/http://www.rohwrestling.com/rohworldtagteamtitles.php|archivedate=April 12, 2010|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100412035856/http://www.rohwrestling.com/rohworldtagteamtitles.php |date=April 12, 2010 }}</ref> ** रिङ अफ अनर विश्व प्रतियोगिता<ref>{{cite web|url=http://www.cagematch.net/?id=26&nr=748|title=आरओएच च्याम्पियनसिप}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307151116/http://www.cagematch.net/?id=26&nr=748 |date=2016-03-07 }}</ref> ** रिङ अफ अनर ट्याग टिम (२००८) – जिम्मी ज्याकफसँग<ref>{{cite web|url=http://www.cagematch.net/?id=5&nr=122&page=5&reign=25|title=आरओएच ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|first=फिलिप|last=|website=केजम्याच}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808004854/http://www.cagematch.net/?id=5&nr=122&page=5&reign=25 |date=2016-08-08 }}</ref> ** सरभाइभल अफ फिटेस्ट (२००९) * '''''रेस्लिङ अबजर्भर न्युजलेटर''''' ** वर्षको उत्कृष्ट ट्याग टिम (२०१३) {{small|रोमन रेन्जसँग}}<ref name="WON13">{{cite journal|last=मेल्टजर|first=डेभ|authorlink=|date=January 27, 2014|title=प्रोरेस्लिङ अवजर्भर|journal=रेस्लिङ अबजर्भर|location=क्यामबेल, क्यालिफोर्निया|issn=1083-9593|url=http://www.f4wonline.com/component/content/article/110-wrestling-observer-newsletter/35067-jan-27-2014-wrestling-observer-newsletter-2013-annual-awards-issue-best-in-the-world-in-numerous-categories-plus-all-the-news-in-pro-wrestling-and-mma-over-the-past-week-and-more|pages=1–37}}</ref> * '''[[डब्ल्युडब्ल्युई]]''' ** एनएक्सटी विजेता (१ पटक)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/nxt-championship|title=एनएक्सटी च्याम्पियनसिप|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=July 29, 2016}}</ref> ** एनएक्सटी गोल्ड रस (२०१२)<ref>{{cite web|url=http://www.sportskeeda.com/wrestling/nxt-result-september-05-2012-gold-rush-final-match-video|title=एनएक्सटी नतिजा: २ सेप्टेम्बर २०१२|date=September 7, 2012|publisher=स्पोर्ट्स किडा}}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई अन्तरमहादेशीय विजता (२ पटक)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/intercontinental|title=अन्तरमहादेशीय च्याम्पियनसिप|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 12, 2018}}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई ट्याग टिम विजेता (४ पटक) – रोमन रेन्ज (१), डिन एम्ब्रोज (२) र जेसन जोर्डन (१)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwetag/05192013-seth-rollins-roman-reigns|title=द सिल्डको पहिलो ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607164228/http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwetag/05192013-seth-rollins-roman-reigns|archivedate=June 7, 2013|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607164228/http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwetag/05192013-seth-rollins-roman-reigns |date=June 7, 2013 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/raw-tag-team-championships|title=''र'' ट्याग टिम च्याम्पियनसिप|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 12, 2018}}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई संयुक्त राज्य विजेता (१ पटक)<ref>{{citeweb|url=https://www.sbnation.com/wrestling/2015/8/23/9195305/summerslam-2015-results-john-cena-seth-rollins-jon-stewart-wwe-world-heavyweight-championship|title=समरस्ल्याम २०१५ नतिजा: सेथ रोलिन्स विरुद्ध जोन सिना}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/unitedstates|title=संयुक्त राज्य च्याम्पियनसिप |publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 12, 2018}}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई विश्व विजेता (२ पटक)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/seth-rollins-brock-lesnar-roman-reigns-27042102/page-4|title=सेथ रोलिन्सले मनी इन द ब्याङ्क क्यास इन गर्दै रेसलमेनिया ३१ मा रोमन रेन्ज र ब्रक लेज्नरलाई हराएका छन्|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=March 29, 2015|accessdate=April 12, 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170730234230/http://www.wwe.com/shows/wrestlemania/31/seth-rollins-brock-lesnar-roman-reigns-27042102/page-4 |date=July 30, 2017 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/classics/titlehistory/wwe-championship|title=डब्ल्युडब्ल्युई च्याम्पियनसिप|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|accessdate=April 12, 2018}}</ref> ** डब्ल्युडब्ल्युई युनिभर्सल विजेता (१ पटक, हाल] ** मनी इन द ब्याङ्क (२०१४)<ref>{{cite web|url=http://pwtorch.com/artman2/publish/wweppvs/article_79316.shtml|title=डब्ल्युडब्ल्युई मनी इन द ब्याङ्क नतिजा}}</ref> ** २९ अौँ ट्रिपल क्राउन च्याम्पियन ** १९ अौँ ग्र्यान्ड स्ल्याम च्याम्पिय ** स्लामे अवार्ड (९ पटक)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/inside/news/whatsaslammy|title=स्लामे अवार्ड के हो? |publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=February 23, 2008|accessdate=April 17, 2016}}</ref> *** एन्टि ग्र्याभिटी मुमेन्ट {{small|२०१४ पेब्याक}}<ref name="2014Slammy">{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2014-12-08/2014-slammy-award-winners|title=२०१४ स्लामे अवार्ड विजेता|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=December 8, 2015|accessdate=April 17, 2016}}</ref> *** ब्रेकआउट स्टार अफ द इयर (२०१३) {{small|द सिल्डसँग}}<ref name="2013Slammy">{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2013-12-09/full-slammy-award-winners-2013-26168790/page-6|title=२०१३ स्लामे अवार्ड विजेता|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=December 8, 2013|accessdate=April 17, 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402235156/https://www.wwe.com/shows/raw/2013-12-09/full-slammy-award-winners-2013-26168790/page-6 |date=April 2, 2019 }}</ref> *** वर्षको उत्कृष्ट खेल (२०१४) {{small|टिम सिना विरुद्ध टिम अथोरिटी (२०१४ सरभाइभर सिरिज}}<ref name="2014Slammy"/> *** वर्षको उत्कृष्ट खेलाडी (२०१५)<ref>{{cite web|url=http://www.wwe.com/shows/raw/2015-12-21/2015-slammy-award-winners|title=२०१५ स्लामे अवार्ड विजेता|publisher=डब्ल्युडब्ल्युई|date=December 21, 2015|accessdate=April 17, 2016}}</ref> *** वर्षको ह्यासट्याग (१०१३) – #BelieveInTheShield {{small|द सिल्डसँग}}<ref name="2013Slammy"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|3}} {{Commons category|Seth Rollins|सेथ रोलिन्स}} == बाह्य कडीहरू == * {{facebook|Seth-Rollins-503299309732157}} * {{twitter|wwerollins}} * {{IMDb name|2497048|सेथ रोलिन्स}} [[श्रेणी:अमेरिकी पुरुष व्यावसायिक कुस्ती खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] 1wetfy6h10kz7nygsuhb3fgyutk41um 0 100538 1368542 1368404 2026-08-06T11:00:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368542 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग | image = | image_size = 200 | caption = Match programme cover | event = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[रियल म्याड्रिड]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = २ | date = १५ मे २००२ | stadium = हाम्प्डेन पार्क | city = ग्लाज्गो<ref name="hampdenpark">{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}</ref> | man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="attendance"/> | referee = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])<ref name="ursmeier">{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104221231/http://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |date=4 November 2012 }}</ref> | attendance = ५०,४९९<ref name="attendance">{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}</ref> | weather = हल्का बादल, <br />{{convert|15|°C|°F}}<ref>{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}</ref> | previous = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] | next = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]] }} '''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+पहिलो हाप<ref name="half time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref> |-पहिलो !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोलहरू || १ || २ |- |जम्मा सट || ५ || ६ |- |लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३ |- |बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८% |- |कर्नक किक || ३ || १ |- |फल || ८ ||१९ |- |अफसाइड || ३ || २ |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+दोश्रो हाप<ref name="full time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}</ref> |- दोस्रो हाप !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोल || ० || ० |- |जम्मा सट || ८ || ६ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४ |- |बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६% |- |कर्नर किक || ३ || ४ |- |फल || ९ || २५ |- |अफसाइड || ० || ० |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- |+सबै !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेको गोल ||१ || २ |- |जम्मा सट || १३ || १२ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९ |- |Ball possession || ४८% || ५२% |- |कर्नर किक || ६ || ५ |- |फल || १७ || ४४ |- |अफसाइड || ३ || ३ |- |पहेंलो कार्ड || ० || २ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-end}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] nf4n699hd4z778qiqbbk1cpn7559678 0 103067 1368477 1368476 2026-08-05T12:20:17Z Bishaldev100 28807 /* उद्योग */ 1368477 wikitext text/x-wiki [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा विद्यमान अदृष्य [[जलवाष्प]]को मात्रालाई '''आर्द्रता''' ({{lang-en|humidity}}) भनिन्छ। आर्द्रता पृथ्वीबाट वाष्पीकरणको विभिन्न रूपबाट [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]] मा पुग्छ। [[जलवायु विज्ञान]]मा आर्द्रताको सर्वाधिक महत्त्व हुन्छ,किनभने आर्द्रतामा [[वर्षा]], तथा [[वर्षण]]को विभिन्न रूप जस्तै वायुमण्डलीय [[तूफान]] तथा विक्षोभ ([[चक्रवात]] आदि) आधारित हुने गर्छ। [[चित्र:Umidaderelativa.jpg|thumb|[[आर्द्रतामापी]] - हावामा आद्राताको मापन गर्ने उपकरण]]सतहको जीवनको लागि आर्द्रताले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। शरीरको आन्तरिक तापक्रमलाई नियमित गर्न पसिनामा निर्भर जनावरहरूको जीवनको लागि, उच्च आर्द्रताले छालाको सतहबाट आर्द्रता वाष्पीकरणको दर घटाएर ताप नियन्त्रण कम गर्छ। == परिभाषा == * निरपेक्ष आर्द्रता * आपेक्षिक आर्द्रता == प्रभावहरू == === जलवायु === === विश्वव्यापी जलवायु === === जनावर र वनस्पति जीवन === === मानव आराम === === मानव स्वास्थ्य === === भवन निर्माण === === सवारी साधन === === उड्डयन === === इलेक्ट्रोनिक्स === === उद्योग === आर्द्रताले अक्सिजनको सांद्रता घटाउने भएकोले (सुक्खा हावामा सामान्यतया २०.९% अक्सिजन हुन्छ, तर १००% सापेक्षिक आर्द्रतामा हावामा २०.४% अक्सिजन हुन्छ), फ्लु ग्यास फ्यानहरूले समान फायरिङ दर कायम राख्न आवश्यक पर्ने भन्दा उच्च दरमा हावा लिनुपर्छ।<ref>{{cite web |title=Everything You Need to Know About Combustion Chemistry & Analysis – Industrial Controls |url=http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110151007/http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |archive-date=2020-01-10 |access-date=2015-01-23}}</ref> === बेकिंग === {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Humidity}} [[श्रेणी:मौसम]] [[श्रेणी:मौसम तथा हावापानी]] [[श्रेणी:भौतिक परिमाण]] iz8dfpv51dtcvu6vqhj2idkfkd75cvi 1368478 1368477 2026-08-05T12:24:44Z Bishaldev100 28807 /* इलेक्ट्रोनिक्स */ 1368478 wikitext text/x-wiki [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा विद्यमान अदृष्य [[जलवाष्प]]को मात्रालाई '''आर्द्रता''' ({{lang-en|humidity}}) भनिन्छ। आर्द्रता पृथ्वीबाट वाष्पीकरणको विभिन्न रूपबाट [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]] मा पुग्छ। [[जलवायु विज्ञान]]मा आर्द्रताको सर्वाधिक महत्त्व हुन्छ,किनभने आर्द्रतामा [[वर्षा]], तथा [[वर्षण]]को विभिन्न रूप जस्तै वायुमण्डलीय [[तूफान]] तथा विक्षोभ ([[चक्रवात]] आदि) आधारित हुने गर्छ। [[चित्र:Umidaderelativa.jpg|thumb|[[आर्द्रतामापी]] - हावामा आद्राताको मापन गर्ने उपकरण]]सतहको जीवनको लागि आर्द्रताले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। शरीरको आन्तरिक तापक्रमलाई नियमित गर्न पसिनामा निर्भर जनावरहरूको जीवनको लागि, उच्च आर्द्रताले छालाको सतहबाट आर्द्रता वाष्पीकरणको दर घटाएर ताप नियन्त्रण कम गर्छ। == परिभाषा == * निरपेक्ष आर्द्रता * आपेक्षिक आर्द्रता == प्रभावहरू == === जलवायु === === विश्वव्यापी जलवायु === === जनावर र वनस्पति जीवन === === मानव आराम === === मानव स्वास्थ्य === === भवन निर्माण === === सवारी साधन === === उड्डयन === === इलेक्ट्रोनिक्स === इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरू प्रायः निश्चित आर्द्रता अवस्थाहरू (जस्तै, १०% देखि ९०%)मा मात्र सञ्चालन गर्न रेटिङ गरिन्छ । इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूको लागि सबैभन्दा राम्रो आर्द्रता ३०% देखि ६५% सम्म हुन्छ। दायराको माथिल्लो छेउमा, आर्द्रताले इन्सुलेटरको चालकता बढाउन सक्छ जसले गर्दा खराबी हुन सक्छ। धेरै कम आर्द्रताले सामग्रीहरूलाई भंगुर (Brittle, सजिलैसँग फुट्ने, भाचिने) बन्छ। === उद्योग === आर्द्रताले अक्सिजनको सांद्रता घटाउने भएकोले (सुक्खा हावामा सामान्यतया २०.९% अक्सिजन हुन्छ, तर १००% सापेक्षिक आर्द्रतामा हावामा २०.४% अक्सिजन हुन्छ), फ्लु ग्यास फ्यानहरूले समान फायरिङ दर कायम राख्न आवश्यक पर्ने भन्दा उच्च दरमा हावा लिनुपर्छ।<ref>{{cite web |title=Everything You Need to Know About Combustion Chemistry & Analysis – Industrial Controls |url=http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110151007/http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |archive-date=2020-01-10 |access-date=2015-01-23}}</ref> === बेकिंग === {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Humidity}} [[श्रेणी:मौसम]] [[श्रेणी:मौसम तथा हावापानी]] [[श्रेणी:भौतिक परिमाण]] fw99ukundgkwh0rubfjnixy5f07r0jz 1368479 1368478 2026-08-05T12:27:12Z Bishaldev100 28807 /* उड्डयन */ 1368479 wikitext text/x-wiki [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा विद्यमान अदृष्य [[जलवाष्प]]को मात्रालाई '''आर्द्रता''' ({{lang-en|humidity}}) भनिन्छ। आर्द्रता पृथ्वीबाट वाष्पीकरणको विभिन्न रूपबाट [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]] मा पुग्छ। [[जलवायु विज्ञान]]मा आर्द्रताको सर्वाधिक महत्त्व हुन्छ,किनभने आर्द्रतामा [[वर्षा]], तथा [[वर्षण]]को विभिन्न रूप जस्तै वायुमण्डलीय [[तूफान]] तथा विक्षोभ ([[चक्रवात]] आदि) आधारित हुने गर्छ। [[चित्र:Umidaderelativa.jpg|thumb|[[आर्द्रतामापी]] - हावामा आद्राताको मापन गर्ने उपकरण]]सतहको जीवनको लागि आर्द्रताले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। शरीरको आन्तरिक तापक्रमलाई नियमित गर्न पसिनामा निर्भर जनावरहरूको जीवनको लागि, उच्च आर्द्रताले छालाको सतहबाट आर्द्रता वाष्पीकरणको दर घटाएर ताप नियन्त्रण कम गर्छ। == परिभाषा == * निरपेक्ष आर्द्रता * आपेक्षिक आर्द्रता == प्रभावहरू == === जलवायु === === विश्वव्यापी जलवायु === === जनावर र वनस्पति जीवन === === मानव आराम === === मानव स्वास्थ्य === === भवन निर्माण === === सवारी साधन === === उड्डयन === वायुयानहरू कम आन्तरिक सापेक्षिक आर्द्रता, प्रायः २०% भन्दा कममा सञ्चालन हुन्छन्।<ref name="aviatoratlas.com">{{cite journal |author1=Tengfei (Tim) Zhang |author2=Shi Yin |author3=Shugang Wang |date=September 23, 2009 |title=An under-aisle air distribution system facilitating humidification of commercial aircraft cabins |journal=Building and Environment |volume=45 |issue=4 |pages=907–915 |doi=10.1016/j.buildenv.2009.09.010 |pmc=7126907 |pmid=32288009}}</ref> === इलेक्ट्रोनिक्स === इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरू प्रायः निश्चित आर्द्रता अवस्थाहरू (जस्तै, १०% देखि ९०%)मा मात्र सञ्चालन गर्न रेटिङ गरिन्छ । इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूको लागि सबैभन्दा राम्रो आर्द्रता ३०% देखि ६५% सम्म हुन्छ। दायराको माथिल्लो छेउमा, आर्द्रताले इन्सुलेटरको चालकता बढाउन सक्छ जसले गर्दा खराबी हुन सक्छ। धेरै कम आर्द्रताले सामग्रीहरूलाई भंगुर (Brittle, सजिलैसँग फुट्ने, भाचिने) बन्छ। === उद्योग === आर्द्रताले अक्सिजनको सांद्रता घटाउने भएकोले (सुक्खा हावामा सामान्यतया २०.९% अक्सिजन हुन्छ, तर १००% सापेक्षिक आर्द्रतामा हावामा २०.४% अक्सिजन हुन्छ), फ्लु ग्यास फ्यानहरूले समान फायरिङ दर कायम राख्न आवश्यक पर्ने भन्दा उच्च दरमा हावा लिनुपर्छ।<ref>{{cite web |title=Everything You Need to Know About Combustion Chemistry & Analysis – Industrial Controls |url=http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110151007/http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |archive-date=2020-01-10 |access-date=2015-01-23}}</ref> === बेकिंग === {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Humidity}} [[श्रेणी:मौसम]] [[श्रेणी:मौसम तथा हावापानी]] [[श्रेणी:भौतिक परिमाण]] m55r8xdkxlzbga6dkx3qhp9zrxfqi98 1368480 1368479 2026-08-05T12:35:14Z Bishaldev100 28807 /* बेकिंग */ 1368480 wikitext text/x-wiki [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा विद्यमान अदृष्य [[जलवाष्प]]को मात्रालाई '''आर्द्रता''' ({{lang-en|humidity}}) भनिन्छ। आर्द्रता पृथ्वीबाट वाष्पीकरणको विभिन्न रूपबाट [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]] मा पुग्छ। [[जलवायु विज्ञान]]मा आर्द्रताको सर्वाधिक महत्त्व हुन्छ,किनभने आर्द्रतामा [[वर्षा]], तथा [[वर्षण]]को विभिन्न रूप जस्तै वायुमण्डलीय [[तूफान]] तथा विक्षोभ ([[चक्रवात]] आदि) आधारित हुने गर्छ। [[चित्र:Umidaderelativa.jpg|thumb|[[आर्द्रतामापी]] - हावामा आद्राताको मापन गर्ने उपकरण]]सतहको जीवनको लागि आर्द्रताले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। शरीरको आन्तरिक तापक्रमलाई नियमित गर्न पसिनामा निर्भर जनावरहरूको जीवनको लागि, उच्च आर्द्रताले छालाको सतहबाट आर्द्रता वाष्पीकरणको दर घटाएर ताप नियन्त्रण कम गर्छ। == परिभाषा == * निरपेक्ष आर्द्रता * आपेक्षिक आर्द्रता == प्रभावहरू == === जलवायु === === विश्वव्यापी जलवायु === === जनावर र वनस्पति जीवन === === मानव आराम === === मानव स्वास्थ्य === === भवन निर्माण === === सवारी साधन === === उड्डयन === वायुयानहरू कम आन्तरिक सापेक्षिक आर्द्रता, प्रायः २०% भन्दा कममा सञ्चालन हुन्छन्।<ref name="aviatoratlas.com">{{cite journal |author1=Tengfei (Tim) Zhang |author2=Shi Yin |author3=Shugang Wang |date=September 23, 2009 |title=An under-aisle air distribution system facilitating humidification of commercial aircraft cabins |journal=Building and Environment |volume=45 |issue=4 |pages=907–915 |doi=10.1016/j.buildenv.2009.09.010 |pmc=7126907 |pmid=32288009}}</ref> === इलेक्ट्रोनिक्स === इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरू प्रायः निश्चित आर्द्रता अवस्थाहरू (जस्तै, १०% देखि ९०%)मा मात्र सञ्चालन गर्न रेटिङ गरिन्छ । इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूको लागि सबैभन्दा राम्रो आर्द्रता ३०% देखि ६५% सम्म हुन्छ। दायराको माथिल्लो छेउमा, आर्द्रताले इन्सुलेटरको चालकता बढाउन सक्छ जसले गर्दा खराबी हुन सक्छ। धेरै कम आर्द्रताले सामग्रीहरूलाई भंगुर (Brittle, सजिलैसँग फुट्ने, भाचिने) बन्छ। === उद्योग === आर्द्रताले अक्सिजनको सांद्रता घटाउने भएकोले (सुक्खा हावामा सामान्यतया २०.९% अक्सिजन हुन्छ, तर १००% सापेक्षिक आर्द्रतामा हावामा २०.४% अक्सिजन हुन्छ), फ्लु ग्यास फ्यानहरूले समान फायरिङ दर कायम राख्न आवश्यक पर्ने भन्दा उच्च दरमा हावा लिनुपर्छ।<ref>{{cite web |title=Everything You Need to Know About Combustion Chemistry & Analysis – Industrial Controls |url=http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110151007/http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |archive-date=2020-01-10 |access-date=2015-01-23}}</ref> === बेकिङ === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Humidity}} [[श्रेणी:मौसम]] [[श्रेणी:मौसम तथा हावापानी]] [[श्रेणी:भौतिक परिमाण]] ram794llf57jwdrzjzrw198r096up1i 1368481 1368480 2026-08-05T12:39:49Z Bishaldev100 28807 /* विश्वव्यापी जलवायु */ 1368481 wikitext text/x-wiki [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा विद्यमान अदृष्य [[जलवाष्प]]को मात्रालाई '''आर्द्रता''' ({{lang-en|humidity}}) भनिन्छ। आर्द्रता पृथ्वीबाट वाष्पीकरणको विभिन्न रूपबाट [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]] मा पुग्छ। [[जलवायु विज्ञान]]मा आर्द्रताको सर्वाधिक महत्त्व हुन्छ,किनभने आर्द्रतामा [[वर्षा]], तथा [[वर्षण]]को विभिन्न रूप जस्तै वायुमण्डलीय [[तूफान]] तथा विक्षोभ ([[चक्रवात]] आदि) आधारित हुने गर्छ। [[चित्र:Umidaderelativa.jpg|thumb|[[आर्द्रतामापी]] - हावामा आद्राताको मापन गर्ने उपकरण]]सतहको जीवनको लागि आर्द्रताले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। शरीरको आन्तरिक तापक्रमलाई नियमित गर्न पसिनामा निर्भर जनावरहरूको जीवनको लागि, उच्च आर्द्रताले छालाको सतहबाट आर्द्रता वाष्पीकरणको दर घटाएर ताप नियन्त्रण कम गर्छ। == परिभाषा == * निरपेक्ष आर्द्रता * आपेक्षिक आर्द्रता == प्रभावहरू == === जलवायु === === विश्वव्यापी जलवायु === आर्द्रताले ऊर्जा बजेटलाई असर गर्छ र तापक्रमलाई दुई प्रमुख तरिकाले असर गर्छ। पहिलो, वायुमण्डलमा रहेको पानीको बाष्पमा "अव्यक्त" ऊर्जा हुन्छ। वाष्पीकरणको समयमा, यो अव्यक्त ताप सतहको तरल पदार्थबाट हटाइन्छ, जसले पृथ्वीको सतहलाई शीतल बनाउँछ। यो सतहमा हुने सबैभन्दा ठूलो गैर-विकिरणीय शीतलन प्रभाव हो। यो सतहमा हुने औसत तापक्रमको लगभग ७०% हो। दोस्रो, सबै हरितगृह ग्यासहरूमध्ये पानीको बाष्प सबैभन्दा प्रचुर मात्रामा हुन्छ। अन्य हरितगृह ग्यासहरू जस्तै, पानीको बाष्प धेरैजसो सौर्य ऊर्जाको लागि पारदर्शी हुन्छ। === जनावर र वनस्पति जीवन === === मानव आराम === === मानव स्वास्थ्य === === भवन निर्माण === === सवारी साधन === === उड्डयन === वायुयानहरू कम आन्तरिक सापेक्षिक आर्द्रता, प्रायः २०% भन्दा कममा सञ्चालन हुन्छन्।<ref name="aviatoratlas.com">{{cite journal |author1=Tengfei (Tim) Zhang |author2=Shi Yin |author3=Shugang Wang |date=September 23, 2009 |title=An under-aisle air distribution system facilitating humidification of commercial aircraft cabins |journal=Building and Environment |volume=45 |issue=4 |pages=907–915 |doi=10.1016/j.buildenv.2009.09.010 |pmc=7126907 |pmid=32288009}}</ref> === इलेक्ट्रोनिक्स === इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरू प्रायः निश्चित आर्द्रता अवस्थाहरू (जस्तै, १०% देखि ९०%)मा मात्र सञ्चालन गर्न रेटिङ गरिन्छ । इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूको लागि सबैभन्दा राम्रो आर्द्रता ३०% देखि ६५% सम्म हुन्छ। दायराको माथिल्लो छेउमा, आर्द्रताले इन्सुलेटरको चालकता बढाउन सक्छ जसले गर्दा खराबी हुन सक्छ। धेरै कम आर्द्रताले सामग्रीहरूलाई भंगुर (Brittle, सजिलैसँग फुट्ने, भाचिने) बन्छ। === उद्योग === आर्द्रताले अक्सिजनको सांद्रता घटाउने भएकोले (सुक्खा हावामा सामान्यतया २०.९% अक्सिजन हुन्छ, तर १००% सापेक्षिक आर्द्रतामा हावामा २०.४% अक्सिजन हुन्छ), फ्लु ग्यास फ्यानहरूले समान फायरिङ दर कायम राख्न आवश्यक पर्ने भन्दा उच्च दरमा हावा लिनुपर्छ।<ref>{{cite web |title=Everything You Need to Know About Combustion Chemistry & Analysis – Industrial Controls |url=http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110151007/http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |archive-date=2020-01-10 |access-date=2015-01-23}}</ref> === बेकिङ === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Humidity}} [[श्रेणी:मौसम]] [[श्रेणी:मौसम तथा हावापानी]] [[श्रेणी:भौतिक परिमाण]] gv602yzjqpaox0ytajfm487cf8v98aq 1368482 1368481 2026-08-05T12:43:22Z Bishaldev100 28807 /* विश्वव्यापी जलवायु */ 1368482 wikitext text/x-wiki [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा विद्यमान अदृष्य [[जलवाष्प]]को मात्रालाई '''आर्द्रता''' ({{lang-en|humidity}}) भनिन्छ। आर्द्रता पृथ्वीबाट वाष्पीकरणको विभिन्न रूपबाट [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]] मा पुग्छ। [[जलवायु विज्ञान]]मा आर्द्रताको सर्वाधिक महत्त्व हुन्छ,किनभने आर्द्रतामा [[वर्षा]], तथा [[वर्षण]]को विभिन्न रूप जस्तै वायुमण्डलीय [[तूफान]] तथा विक्षोभ ([[चक्रवात]] आदि) आधारित हुने गर्छ। [[चित्र:Umidaderelativa.jpg|thumb|[[आर्द्रतामापी]] - हावामा आद्राताको मापन गर्ने उपकरण]]सतहको जीवनको लागि आर्द्रताले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। शरीरको आन्तरिक तापक्रमलाई नियमित गर्न पसिनामा निर्भर जनावरहरूको जीवनको लागि, उच्च आर्द्रताले छालाको सतहबाट आर्द्रता वाष्पीकरणको दर घटाएर ताप नियन्त्रण कम गर्छ। == परिभाषा == * निरपेक्ष आर्द्रता * आपेक्षिक आर्द्रता == प्रभावहरू == === जलवायु === === विश्वव्यापी जलवायु === आर्द्रताले ऊर्जा बजेटलाई असर गर्छ र तापक्रमलाई दुई प्रमुख तरिकाले असर गर्छ। पहिलो, वायुमण्डलमा रहेको पानीको बाष्पमा "गुप्त" ताप हुन्छ। वाष्पीकरणको समयमा, यो गुप्त ताप सतहको तरल पदार्थबाट हटाइन्छ, जसले पृथ्वीको सतहलाई शीतल बनाउँछ। यो सतहमा हुने सबैभन्दा ठूलो गैर-विकिरणीय शीतलन प्रभाव हो। यो सतहमा हुने औसत तापक्रमको लगभग ७०% हो। दोस्रो, सबै हरितगृह ग्यासहरूमध्ये पानीको बाष्प सबैभन्दा प्रचुर मात्रामा हुन्छ। अन्य हरितगृह ग्यासहरू जस्तै, पानीको बाष्प धेरैजसो सौर्य ऊर्जाको लागि पारदर्शी हुन्छ। === जनावर र वनस्पति जीवन === === मानव आराम === === मानव स्वास्थ्य === === भवन निर्माण === === सवारी साधन === === उड्डयन === वायुयानहरू कम आन्तरिक सापेक्षिक आर्द्रता, प्रायः २०% भन्दा कममा सञ्चालन हुन्छन्।<ref name="aviatoratlas.com">{{cite journal |author1=Tengfei (Tim) Zhang |author2=Shi Yin |author3=Shugang Wang |date=September 23, 2009 |title=An under-aisle air distribution system facilitating humidification of commercial aircraft cabins |journal=Building and Environment |volume=45 |issue=4 |pages=907–915 |doi=10.1016/j.buildenv.2009.09.010 |pmc=7126907 |pmid=32288009}}</ref> === इलेक्ट्रोनिक्स === इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरू प्रायः निश्चित आर्द्रता अवस्थाहरू (जस्तै, १०% देखि ९०%)मा मात्र सञ्चालन गर्न रेटिङ गरिन्छ । इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूको लागि सबैभन्दा राम्रो आर्द्रता ३०% देखि ६५% सम्म हुन्छ। दायराको माथिल्लो छेउमा, आर्द्रताले इन्सुलेटरको चालकता बढाउन सक्छ जसले गर्दा खराबी हुन सक्छ। धेरै कम आर्द्रताले सामग्रीहरूलाई भंगुर (Brittle, सजिलैसँग फुट्ने, भाचिने) बन्छ। === उद्योग === आर्द्रताले अक्सिजनको सांद्रता घटाउने भएकोले (सुक्खा हावामा सामान्यतया २०.९% अक्सिजन हुन्छ, तर १००% सापेक्षिक आर्द्रतामा हावामा २०.४% अक्सिजन हुन्छ), फ्लु ग्यास फ्यानहरूले समान फायरिङ दर कायम राख्न आवश्यक पर्ने भन्दा उच्च दरमा हावा लिनुपर्छ।<ref>{{cite web |title=Everything You Need to Know About Combustion Chemistry & Analysis – Industrial Controls |url=http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110151007/http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |archive-date=2020-01-10 |access-date=2015-01-23}}</ref> === बेकिङ === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Humidity}} [[श्रेणी:मौसम]] [[श्रेणी:मौसम तथा हावापानी]] [[श्रेणी:भौतिक परिमाण]] 96qefkvledk9o1i3n5yq6d02c3aai1m 1368483 1368482 2026-08-05T13:00:09Z Bishaldev100 28807 1368483 wikitext text/x-wiki [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा विद्यमान अदृष्य [[जलवाष्प]]को मात्रालाई '''आर्द्रता''' ({{lang-en|humidity}}) भनिन्छ। आर्द्रता पृथ्वीबाट वाष्पीकरणको विभिन्न रूपबाट [[पृथ्वीको वायुमण्डल|वायुमण्डल]]मा पुग्छ। [[जलवायु विज्ञान]]मा आर्द्रताको सर्वाधिक महत्त्व हुन्छ,किनभने आर्द्रतामा [[वर्षा]], तथा [[वर्षण]]को विभिन्न रूप जस्तै वायुमण्डलीय [[तूफान]] तथा विक्षोभ ([[चक्रवात]] आदि) आधारित हुने गर्छ। [[चित्र:Umidaderelativa.jpg|thumb|[[आर्द्रतामापी]] - हावामा आद्राताको मापन गर्ने उपकरण]]सतहको जीवनको लागि आर्द्रताले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। शरीरको आन्तरिक तापक्रमलाई नियमित गर्न पसिनामा निर्भर जनावरहरूको जीवनको लागि, उच्च आर्द्रताले छालाको सतहबाट आर्द्रता वाष्पीकरणको दर घटाएर ताप नियन्त्रण कम गर्छ। == परिभाषा == * निरपेक्ष आर्द्रता * आपेक्षिक आर्द्रता == प्रभावहरू == === जलवायु === === विश्वव्यापी जलवायु === आर्द्रताले ऊर्जा बजेटलाई असर गर्छ र तापक्रमलाई दुई प्रमुख तरिकाले असर गर्छ। पहिलो, वायुमण्डलमा रहेको पानीको बाष्पमा "गुप्त" ताप हुन्छ। वाष्पीकरणको समयमा, यो गुप्त ताप सतहको तरल पदार्थबाट हटाइन्छ, जसले पृथ्वीको सतहलाई शीतल बनाउँछ। यो सतहमा हुने सबैभन्दा ठूलो गैर-विकिरणीय शीतलन प्रभाव हो। यो सतहमा हुने औसत तापक्रमको लगभग ७०% हो। दोस्रो, सबै हरितगृह ग्यासहरूमध्ये पानीको बाष्प सबैभन्दा प्रचुर मात्रामा हुन्छ। अन्य हरितगृह ग्यासहरू जस्तै, पानीको बाष्प धेरैजसो सौर्य ऊर्जाको लागि पारदर्शी हुन्छ। === जनावर र वनस्पति जीवन === === मानव आराम === === मानव स्वास्थ्य === === भवन निर्माण === === सवारी साधन === === उड्डयन === वायुयानहरू कम आन्तरिक सापेक्षिक आर्द्रता, प्रायः २०% भन्दा कममा सञ्चालन हुन्छन्।<ref name="aviatoratlas.com">{{cite journal |author1=Tengfei (Tim) Zhang |author2=Shi Yin |author3=Shugang Wang |date=September 23, 2009 |title=An under-aisle air distribution system facilitating humidification of commercial aircraft cabins |journal=Building and Environment |volume=45 |issue=4 |pages=907–915 |doi=10.1016/j.buildenv.2009.09.010 |pmc=7126907 |pmid=32288009}}</ref> === इलेक्ट्रोनिक्स === इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरू प्रायः निश्चित आर्द्रता अवस्थाहरू (जस्तै, १०% देखि ९०%)मा मात्र सञ्चालन गर्न रेटिङ गरिन्छ । इलेक्ट्रोनिक उपकरणहरूको लागि सबैभन्दा राम्रो आर्द्रता ३०% देखि ६५% सम्म हुन्छ। दायराको माथिल्लो छेउमा, आर्द्रताले इन्सुलेटरको चालकता बढाउन सक्छ जसले गर्दा खराबी हुन सक्छ। धेरै कम आर्द्रताले सामग्रीहरूलाई भंगुर (Brittle, सजिलैसँग फुट्ने, भाचिने) बन्छ। === उद्योग === आर्द्रताले अक्सिजनको सांद्रता घटाउने भएकोले (सुक्खा हावामा सामान्यतया २०.९% अक्सिजन हुन्छ, तर १००% सापेक्षिक आर्द्रतामा हावामा २०.४% अक्सिजन हुन्छ), फ्लु ग्यास फ्यानहरूले समान फायरिङ दर कायम राख्न आवश्यक पर्ने भन्दा उच्च दरमा हावा लिनुपर्छ।<ref>{{cite web |title=Everything You Need to Know About Combustion Chemistry & Analysis – Industrial Controls |url=http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200110151007/http://www.industrialcontrolsonline.com/training/online/everything-you-need-know-about-combustion-chemistry-analysis |archive-date=2020-01-10 |access-date=2015-01-23}}</ref> === बेकिङ === ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ठुटो}} {{कमन्सश्रेणी|Humidity}} [[श्रेणी:मौसम]] [[श्रेणी:मौसम तथा हावापानी]] [[श्रेणी:भौतिक परिमाण]] i6jxfuyb7320qepycdz8ktz544gl8rh 0 110695 1368491 1344923 2026-08-06T00:29:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368491 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = एन्ड्रयु म्याककोलम | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1983|9|4|}} | birth_place = क्यालिफोर्निया, अमेरिका |alma_mater = [[हार्वर्ड विश्वविद्यालय]] | occupation = [[एन्जल लगानीकर्ता]] र [[फेसबुक]] तथा [[फिलो (कम्पनी)|फिलो]]का सह-संस्थापक | spouse = }} '''एन्ड्रयु म्याककोलम''' (जन्म सेप्टेम्बर ४, १९८३) [[फेसबुक]]का सह संस्थापक तथा [[एन्जल लगानीकर्ता]] हुन्। वर्तमान समयमा उनी [[फिलो (कम्पनी)|फिलो]]का [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]] हुन्।<ref name="CrunchBase">{{cite web|title=CrunchBase|url=http://www.crunchbase.com/person/andrew-mccollum|work=[[CrunchBase]]|accessdate=23 May 2016|language=English}}</ref> ==कलेज वर्ष== उनी [[फेसबुक]]का सह संस्थापक [[मार्क जुकरबर्ग]] लगायत संस्थापक समूहका सदस्यहरूसँग [[हार्वर्ड विश्वविद्यालय]]मा अध्ययन गरेका थिए। उनले सन् २००४ फेब्रुअरी देखि सन् २००७ सेप्टेम्बरसम्म फेसबुकमा काम गरेका थिए। प्रारम्भिक समयमा उनले [[वायरहग]], [[दस्तावेज साझेदारी]] कार्यक्रममा [[एडम डिएन्जेलो]]सँग काम गरेका थिए। सन् २००७ मा [[हार्वर्ड कलेज]]बाट म्याककोलमले [[कम्प्युटर विज्ञान]]मा [[स्नातक]] गरेका थिए भने हार्वर्ड ग्रयाजुएट स्कुल अफ एजुकेसनबाट शिक्षा सङ्कायमा स्नातकोत्तरको डिग्री प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.aol.com/2012/05/16/the-14-rich-faces-behind-facebook/|title=The 14 (Rich) Faces Behind Facebook}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209124406/https://www.aol.com/2012/05/16/the-14-rich-faces-behind-facebook/ |date=2019-02-09 }}</ref> [[जापान]]को [[टोकियो|टोक्यो]]मा कम्प्युटर मेसिनरी सङ्घद्वारा योजना भएको ३१औँ अन्तर्राष्ट्रिय कलेज कार्यक्रम प्रतियोगितामा हार्वर्ड कलेज समूहको सदस्यको रूपमा म्याककोलम पनि सहभागी भएका थिए जसमा मेसाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी प्रथम भएको थियो भने उनको दल दोस्रो स्थानमा रहेको थियो।<ref name="Code for Cash">{{cite news |url=http://www.thecrimson.com/article/2007/3/12/battle-of-the-brains-finalists-to/|title= Battle of the Brains Finalists to Code for Cash Harvard Computing Club members could win $10,000|author= Angela J. Sun|date= 12 March 2007|work= [[The Harvard Crimson]]|accessdate=22 September 2011}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.philo.com/ Philo (TV Service)] [[श्रेणी:फेसबुकका कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] a1gcwn4d6wd6vkz550igh1lzyx28vnp 0 114566 1368500 1364412 2026-08-06T04:39:27Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368500 wikitext text/x-wiki {{Infobox YouTube personality |name=प्राजक्ता कोली |image=Prajakta Koli, March 31, 2018.jpg |caption=सन् २०१८ मा प्राजक्ता कोली |birth_date={{Birth date and age|df=yes|1993|6|27}} |birth_place=[[मुम्बई]], [[भारत]] |nationality=भारतीय |occupation={{plainlist| * [[युट्युब|युट्युबर]] * [[ब्लग|ब्लगर]] }} |website={{URL|mostlysane.in}} |channel_url=UCvCyIiKSCA1fHKSCOKJyjXA |channel_display_name=मोस्टलीसेन |years active=सन् २०१५ - अहिलेसम्म |genre={{plainlist| * हास्य * [[ब्लग]] * प्रेरणादायक }} |subscribers=५७.४ लाख |subscriber_date=१ अक्टोबर २०२० |views=७७.२ करोड |view_date=१ अक्टोबर २०२० |silver_button=yes |silver_year=सन् २०१६ |gold_button=yes |gold_year=सन् २०१९ }} '''प्राजक्ता कोली''' ({{lang-mr|प्राजक्ता कोळी}}) एक भारतीय [[युट्युब|युट्युबर]] र [[ब्लग|ब्लगर]] हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/meet-prajakta-koli-and-everything-insane-that-makes-her-mostly-sane-5290115/|title=Meet Prajakta Koli and everything insane that makes her 'Insane'|date=3 August 2018|website=indianexpress}}</ref> उनी [[युट्युब]]मा "मोस्टलीसेन" भनेर प्रसिद्ध छन्। उनका भिडियोहरूमा दैनिक जीवन र सामान्य स्थितिहरूलाई हास्य रूपमा प्रस्तुत गरिन्छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.scoopwhoop.com/prajakta-koli-mostly-sane/|title=Meet Prajakta Koli, The Funny Girl From Mumbai The Internet Is Falling In Love With|last=ScoopWhoop|date=2018-01-30|work=ScoopWhoop|access-date=2018-03-28|language=En}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327090939/https://www.scoopwhoop.com/prajakta-koli-mostly-sane/ |date=2019-03-27 }}</ref> == कार्य जीवन == उनले सन् २०१५ मा आफ्नो युट्युब च्यानल सुरु गर्नु अघि ''फिभर १०४ [[एफएम]]''मा प्रशिक्षार्थीको पदमा आफ्नो कार्य जीवनको सुरुवात गरेकी हुन्।<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/story/queen-of-content-prajakta-koli-takes-us-inside-her-life-as-a-popular-youtuber-1239456-2018-05-23|title=Queen of content Prajakta Koli takes us inside her life as a popular YouTuber|website=indiatoday}}</ref> प्राजक्ता युट्युबको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत [[सुसन वोज्सिकी]]सँग युट्युबलाई युवाहरूका लागि सुरक्षित बनाउन चालिएका कदमबारे अन्तर्वार्ता गर्ने प्रथम डिजिटल निर्माता बनेकी छन्।<ref>{{Cite web|title=YouTube CEO Susan Wojcicki reveals future plans to YouTube personality Prajakta Koli - Exchange4media|url=https://www.exchange4media.com/digital-news/youtube-ceo-susan-wojcicki-reveals-future-plans-to-youtube-personality-prajakta-koli-96163.html|access-date=2020-07-16|website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last=|first=|date=|title=Haters don't affect me: Prajakta Koli|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/haters-dont-affect-me-prajakta-koli/1688410|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-16|website=Outlook India Magazine}}</ref> कोलीले [[करिना कपुर|करीना कपुर खान]], [[नवाजुद्दीन सिद्दीकी]] र [[विक्की कौशल]]जस्ता [[बलिउड]] अभिनेताहरूसँग काम गरेकी छन्।<ref>{{cite web |title=Responsibility Has Become A Huge Focus For YouTube: Susan Wojcicki |url=http://www.forbesindia.com/article/special/responsibility-has-become-a-huge-focus-for-youtube-susan-wojcicki/53085/1 |website=Forbes India |accessdate=27 February 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Kareena Kapoor Khan digs ground; video goes viral |url=https://www.mid-day.com/articles/kareena-kapoor-khan-digs-ground-video-goes-viral/21848178 |website=mid-day |accessdate=27 February 2020 |language=en |date=5 October 2019 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसका साथै उनलाई [[क्याप्टेन मार्वल]]को पहिलो प्रस्तुतिमा [[ब्री लार्सन]] र [[स्याम्युएल एल ज्याक्सन]]सँग अन्तर्वार्ता गर्न [[मार्वल]]द्वारा निम्त्याइएको थियो।<ref>{{Cite web|date=2019-06-30|title=‘I can tell criticism from hate’: Prajakta Koli|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/interview-i-can-tell-criticism-from-hate-prajakta-koli-2766360|access-date=2020-07-23|website=DNA India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Mar 18|first=Anuka RoyAnuka Roy / Updated:|last2=2020|last3=Ist|first3=07:30|title=A sane-sational girl|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/others/things-to-do/a-sane-sational-girl/articleshow/74682971.cms|access-date=2020-07-23|website=Mumbai Mirror|language=en}}</ref> सन् २०१८ मा दिल्ली र सन् २०१९ मा मुम्बईमा ''युट्युब फ्यानफेस्ट''मा प्रदर्शन गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.afaqs.com/news/digital/54782_uber-eats-vivo-5-star-do-tamasha-at-youtube-fanfest-2019|title=Uber Eats, Vivo, 5 Star do tamasha at YouTube FanFest 2019|website=afaqs!|access-date=2019-11-06}}</ref> डिसेम्बर २०१८ मा उनले [[ह्वाट्सएप]]को माध्यमबाट गलत सूचनाको प्रवाहबाट सावधान रहन सचेत गराउने विज्ञापन रेकर्ड गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.afaqs.com/news/story/54044_WhatsApps-first-India-specific-TVCs-attack-fake-news|title=WhatsApp's first India-specific TVCs attack fake news|date=2018-12-03|website=www.afaqs.com|language=en-US|access-date=2018-12-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322061344/https://www.afaqs.com/news/story/54044_WhatsApps-first-India-specific-TVCs-attack-fake-news |date=2019-03-22 }}</ref><ref>{{Citation|last=WhatsApp|title=WhatsApp - जन्मदिन बाँटिये, हंसी-मजाक बाँटिये, खुसीयाँ बाँटिये, अफवाहें नहीं.|url=https://www.youtube.com/watch?v=qqHrZ5C1poY|access-date=2018-12-14}}</ref> फेब्रुअरी २०१९ मा उनी [[फोर्ब्स]]को ''३० अन्डर ३०'', [[आउटलुक]]को ''विमेन अफ वर्थ'' र [[अन्ट्रप्रनुर इन्डिया]]को ''३५ अन्डर ३५'' मा सूचिकृत भइन्।<ref>{{Cite web|url=https://wow.outlookbusiness.com/tag/prajakta-koli/|title=Prajakta Koli – Outlook Business WoW|language=en-US|access-date=2019-11-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191106041439/https://wow.outlookbusiness.com/tag/prajakta-koli/ |date=2019-11-06 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.entrepreneur.com/slideshow/327768|title=Entrepreneur Reveals its 35 Under 35 Class of 2019|last=Sabharwal|first=Punita|date=2019-02-09|website=Entrepreneur|language=en|access-date=2019-11-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191014160327/https://www.entrepreneur.com/slideshow/327768 |date=2019-10-14 }}</ref> त्यही वर्ष उनी [[कस्मोपोलिटन]]को ''युट्युबर अफ द यर''बाट पनि पुरस्कृत भइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.headlinesoftoday.com/headlines/cosmopolitan-awards-winners-2019-see-the-full-report.html|title=Cosmopolitan Awards Winners 2019: See The Full Report|last=Satote|first=Monika|date=2019-03-27|website=Headlines of Today|language=en-US|access-date=2019-11-06}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190725120717/https://www.headlinesoftoday.com/headlines/cosmopolitan-awards-winners-2019-see-the-full-report.html |date=2019-07-25 }}</ref> २१ जनवरी २०२० मा उनको ''प्रिट्टी फिट'' नामक [[युट्युब ओरिजिनल्स]] शृङ्खलाको पहिलो भागको प्रसारण गरियो, जसमा उनले [[करिना कपुर|करीना कपुर]], [[नेहा कक्कड]], [[सानिया मल्होत्रा]], [[आरजे मलिश्का]], [[मिथिला पाल्कर]] र [[सुमुखी सुरेश]]जस्ता प्रभावकहरूसँग अन्तर्वार्ता गर्नुको साथै विभिन्न रोमान्चक खेल खेलिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.socialsamosa.com/2020/01/youtube-fitness-themed-original-show-indian-market-pretty-fit/|title=YouTube announces fitness-themed Original show in Indian market|last=Samosa|first=Social|date=2020-01-17|website=Social Samosa|language=en-US|access-date=2020-01-20}}</ref> जनवरी २०२० मा कोलीलाई [[ग्राजिया इन्डिया]]को वार्षिक ''कुल लिस्ट''मा समावेश गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.grazia.co.in/video/prajakta-koli-for-grazia-cool-list-2020-i-grazia-india-4461.html|title=Prajakta Koli for Grazia Cool List 2020|website=grazia.co.in|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> अप्रिल २०२० मा [[बिजनेसवर्ल्ड]]को सबैभन्दा प्रभावकारी महिलाहरूको सूचिमा उनलाई राखिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.exchange4media.com/marketing-news/anushka-sharma-anita-dongre-prajakta-koli-among-business-worlds-most-influential-women-103809.html|title=Anushka Sharma, Anita Dongre & Dipali Goenka among Business World’s Most Influential Women - Exchange4media|website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media|language=en|access-date=2020-04-19}}</ref> जुलाई २०२० मा उनले [[यशपाल शर्मा]]को साथ हरियाणाका ग्रामीण क्षेत्रका महिलाहरूलाई सशक्त बनाउने छोटो चलचित्र ''खयाली पुलाव''मा देखिइन्।<ref>{{Cite web|title=Prajakta Koli Makes Her Acting Debut In Short Films With Khayali Pulav|url=https://www.femina.in/celebs/indian/prajakta-koli-makes-her-acting-debut-in-short-films-with-khayali-pulav-164015.html|access-date=2020-07-23|website=femina.in|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=YouTube Star Prajakta Koli Makes Acting Debut with Short Film 'Khayali Pulav'|url=https://www.news18.com/news/buzz/youtube-star-prajakta-koli-makes-acting-debut-with-short-film-khayali-pulav-2708641.html|access-date=2020-07-23|website=News18}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-07-14|title=Khayali Pulao review: Prajakta Koli’s short film is simple, sweet and uplifting|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/web-series/khayali-pulao-review-prajakta-koli-short-film-is-simple-sweet-and-uplifting-6505519/|access-date=2020-07-23|website=The Indian Express|language=en}}</ref> == सामाजिक अभियान == ===#iPledgeToBeMe=== सन् २०१६ मा [[विश्व मानसिक स्वास्थ्य दिवस]]को अवसरमा कोलीले #iPledgeToBeMe अभियानको सुरुवात गरिन्, जसले मानसिक स्वास्थ्य र आफ्नो शरीरलाई स्वीकार्नुमा जोड दिन्छ। मे २०१७ मा उनले आफ्नो शरीरलाई स्वीकार्ने क्रममा आएका बाधाहरूबारे खुलासा गर्दै ''शेमलेस'' नामक र्याप गीत निकालिन्, जसको भिडियोमा [[रफ्तार]], [[आरजे मलिश्का]] र [[मिथिला पाल्कर]]लाई देख्न सकिन्छ।<ref>{{Citation |last=MostlySane |title=Shameless (शेमलेस) by Prajakta Koli ft. Raftaar {{!}} MostlySane {{!}} #iPledgeToBeMe |date=2017-05-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=H3vA0EJQ2mo |access-date=2019-03-08}}</ref> === #GirlsCount === सन् २०१८ मा उनले महिला शिक्षाको महत्त्वबारे चर्चा गर्दै [[वन क्याम्पेन]]को #GirlsCount अभियानमा आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{Cite web|last=Roy|first=Dhaval|date=2018-11-12|title=Prajakta Koli’s video to be screened by the UN|url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-prajakta-koli-s-video-to-be-screened-by-the-un-2684613|access-date=2020-07-23|website=DNA India|language=en}}</ref> === द युएन एन्ड गोलकीपर्स इनिशिएटिभ === सेप्टेम्बर २०१९ मा उनी अन्तर्राष्ट्रिय सहिष्णुता दिवसको अवसरमा भारतको प्रतिनिधिको रूपमा [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]को सचिवालय र [[बिल र मेलिन्डा गेट्स संस्थान]]को गोलकीपर्स अभियानमा सहभागी हुन न्यू योर्क पुगेकी थिइन्।<ref name=":0" /> === क्रिएटर्स फर चेन्ज === मे २०१८ मा उनले युट्युबको [[क्रिएटर्स फर चेन्ज]]मा भाग लिएकी थिइन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/tech/aib-niharika-nm-mostlysane-join-youtube-creators-for-change-program-1743153.html|title=AIB, Niharika NM, MostlySane Join YouTube's 'Creators For Change' Program|work=News18|access-date=2018-05-10}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/YouTube/status/993896784207536128|title=YouTube on Twitter|website=Twitter|language=en|access-date=2018-05-10}}</ref> उनले आफ्नो प्रतिवेदनको रूपमा ''नो ओफेन्स'' नामक गीत बनाएकी थिइन्, जसलाई [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]मा अन्तर्राष्ट्रिय सहिष्णुता दिवसको अवसरमा देखाइएको थियो।<ref name="michelle obama">{{cite web | url=https://www.vogue.in/culture-and-living/content/prajakta-koli-indian-vlogger-collaboration-with-michelle-obama-creators-for-change-youtube | title=Meet the Indian vlogger who joined forces with Michelle Obama to fight for girls' education | work=[[Vogue India]] | date=17 March 2020 | accessdate=22 June 2020 | author=Agarwal, Mihika}}</ref> सन् २०२० मा क्रिएटर्स फर चेन्जको एक विशेष भागको लागि प्राजक्ताले [[मिसेल ओबामा]], [[लाइजा कोशी]] र [[थेम्बे माहलाबा]]सँग मिलेर विभिन्न देशका केटीहरूसँग उनीहरूको पढाइको अवसर र अवस्थाबारे अन्तर्वार्ता गरिन्।<ref name="michelle obama" /><ref>{{Cite web|url=https://deadline.com/2020/01/creators-change-michelle-obama-youtube-1202834898/|title=YouTube ‘Creators for Change’ Anticipates Michelle Obama Interview – TCA|last=Haithman|first=Diane|last2=Haithman|first2=Diane|date=2020-01-18|website=Deadline|language=en|access-date=2020-01-20}}</ref> ===द कल टु युनाइट र रूम टु रीड=== १ मे २०२० मा [[ओपरा विनफ्रे|ओपरा विनफ्री]], [[जुलिया रोबर्ट्स]], [[इभा लङ्गोरिया]], [[दीपक चोपडा]]लगायत अन्य व्यक्तित्वहरू मिलेर आयोजित ''द कल टु युनाइट''मा प्राजक्ताले भारतको प्रतिनिधित्व गरिन्।<ref>{{Cite web|title=Prajakta Koli to represent India at 'The Call To Unite' event featuring Oprah Winfrey, Julia Roberts and others - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/prajakta-koli-to-represent-india-at-the-call-to-unite-event-featuring-oprah-winfrey-julia-roberts-and-others/articleshow/75491785.cms|access-date=2020-07-29|website=The Times of India|language=en}}</ref> [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप]]ले प्रभावित आम जनताको समर्थन र बाल शिक्षाको महत्त्व झल्काउने उद्देश्यले आयोजित यस २४ घण्टा लामो कार्यक्रम युनाइट र [[रूम टु रीड]]को सहकार्यले सफल भयो।<ref>{{Cite web|title=Room to Read Joins The Call to Unite with Julia Roberts and Prajakta Koli|url=https://www.roomtoread.org/the-latest/room-to-read-joins-the-call-to-unite-with-julia-roberts-and-prajakta-koli/|access-date=2020-07-29|website=www.roomtoread.org}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=COVID-19: Prajakta Koli Joins Julia Roberts, Oprah Winfrey In The Call to Unite 24-hour Livestream|url=https://www.news18.com/news/movies/covid-19-prajakta-koli-joins-julia-roberts-oprah-winfrey-in-the-call-to-unite-24-hour-livestream-2602009.html|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-07-29|website=News18}}</ref> ==गायन र सङ्गीत== {| class="wikitable" |- ! वर्ष !! नाम |- | सन् २०१७ || "शेमलेस" |- | सन् २०१८ || "नो ओफेन्स" |- | सन् २०२० || "ये डिस गाना है" |- | सन् २०२० || "पर लकडाउन होगया" |} ==अभिनय== {| class="wikitable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! वर्ष ! नाम ! भूमिका ! निर्देशक ! भाषा ! टिप्पणी |- | सन् २०२० | ''खयाली पुलाव'' | आशा | तरुण डुडेजा | हरियाणवी | युट्युबमा निकालिएको छोटो चलचित्र |- |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडी == * {{official website|https://mostlysane.in/}} * {{Facebook|MostlySaneOfficial}} * {{Twitter|iamMostlySane}} * {{Instagram|mostlysane}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय युट्युबरहरू]] [[श्रेणी:भारतीय हास्य कलाकारहरू]] [[श्रेणी:मुम्बईका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] 08q8iewodgizqutj5dz3rk5ocyu31ge 0 118584 1368492 1342735 2026-08-06T01:18:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368492 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|सन् २००८ मा गठन भएको अङ्ग्रेजी विद्युतीय साङ्गिती समूह}} {{Infobox musical artist | name = क्लिन बान्डिट | background = group_or_band | image = File:Clean Bandit 2016.jpg | caption = सन् २०१६ मा, प्रस्तुति दिँदै | landscape = yes | origin = [[क्याम्ब्रिज]], क्याम्ब्रिजसायर, इङ्ल्यान्ड | genre = {{hlist|[[विद्युतीय सङ्गीत|विद्युतीय]]|[[शास्त्रीय-पप]]|[[विद्युतीय-पप]]|[[नृत्य-पप]]}}<!-- The listed genres are sourced in the "music style" section --> | years_active = सन् २००८–हाल | label = {{hlist|[[एट्लान्टिक रेकर्ड्स|एट्लान्टिक]]|[[ब्ल्याक बटर रेकर्ड्स|ब्ल्याक बटर]]}} | associated_acts = {{hlist|[[जेस ग्लेन]]|सार्ना बास|एलिजावेथ ट्रोय||मारियाना|[[एनी-मेरी]]|[[डोमी लोभाटो]]|[[सान पल]]|लुइसा योहान्सन|[[सरा लारसन]]|[[एली गोल्डिङ]]|लुइसी| [[जुलिया माइकल्स]]|[[लुइस फ‍ोन्सी]]|सेकाई नो ओवारी}} | website = {{URL|cleanbandit.co.uk}} | current_members = * [[ग्रेस चाटो]] * जेक प्याटरसन * लुक प्याटरसन | past_members = * स्सेगावा-स्सेकिन्तु किवानुकु<ref name="telegraph.co.uk">{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/music/artists/clean-bandit-on-cambridge-being-shameless-and-turning-down-mi6/|title=Clean Bandit on Cambridge, being shameless, and turning down MI6|first=Charlie|last=Parrish|date=21 July 2015|publisher=|via=टेलिग्राफ}}</ref> * निल अमिन-स्मिथ<ref>{{cite news|url=http://www.pinknews.co.uk/2016/10/19/clean-bandits-neil-amin-smith-just-quit-the-band/|title=Clean Bandit's Neil Amin-Smith just quit the band|newspaper=पिङ्क न्युज}}</ref> }} '''क्लिन बान्डिट''' ({{IPAc-en|b|æ|n|d|ɪ|t}} {{Respell|ban|dɪ|t}}), एक बेलायती विद्युतीय साङ्गीतिक समूह हो जसको गठन सन् २००८ मा, [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को क्याम्ब्रिजमा भएको थियो। सन् २०२० सम्म, समूहको सदस्यमा, ग्रेस चाटो र दाजुभाइ जेक र लुक प्याटरसन समावेश थिए। उनीहरूका प्रायःजसो परियोजनाहरू दुबै शास्त्रीय र नृत्य सङ्गीतको तत्त्वहरूलाई समाहित गर्दछ जुन अतिथि गायकहरू/गायिकाहरूको विशेषताका लागि परिचित छन्। उनीहरूको उल्लेखनीय सहयोगीहरूले मारिना, [[डेमी लोभाटो]], जेस ग्लेन, एनी मेरी, सिन पल, [[सरा लारसन]], [[जुलिया माइकल्स]], लुइस फोन्सी, [[एली गोल्डिङ]] र माबेल सामेल छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.it/musica/interviste-musica/clean-bandit-il-super-successo-della-normalita/397788/|title=Clean Bandit: il (super) successo della normalità|website=Rolling Stone Italia|date=6 gennaio 2018|accessdate=15 marzo 2019|language='''इटालेली'''}}</ref> समूहले उनीहरूको पहिलो गीत ए+इ सन् २०१२ मा सार्वजनिक गरेका थिए र यसको लगत्तै सन् २०१३ मा समूले "मोजार्ट्स हाउस" नामक गीत सार्वजनिक गरेको थियो जुन गीत पछि बेलायती एकल साङ्गितिक तालिकाको १७औँ स्थानमा आएको थियो। जनवरी २०१७ मा, उनीहरूको गायिका जेस ग्लेनको साथ उनीहरूको पहिलो शीर्ष स्थान हासिल गर्न सफल गीत "र्‍यादर बी" जारी गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/6266798/hot-100-meghan-trainor-tove-lo-clean-bandit|title=Meghan Trainor, Tove Lo, Clean Bandit Hit Top 10|website=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate=1 October 2014}}</ref> गीत अमेरिकी [[बिलबोर्ड हट १००]]मा शीर्ष स्थानान पुगेको थियो र सन् २०१५ मा, यसले उत्कृष्ट नृत्य गीतको तर्फबाट ग्रामी पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Grammys 2015: Complete list of winners and nominees|url=http://www.latimes.com/entertainment/music/la-et-ms-grammys-2015-nominees-winners-list-story.html|website=लस एन्जलस टाइम्स|accessdate=9 February 2015}}</ref> समूहले जुन २०१४ मा, पहिलो गिती सङ्ग्रह न्यु आइज जारी गरेका थिए जसले बेलायती ध्वन्यात्मक उद्योगबाट स्वर्ण प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको थियो। सन् २०१७ मा, गायक सान पल र बेलायती गायिका एन मेरीको सहयोगमा, "रकबाई" नाम गीत जारी गरेका थिए जहाँ गीत बेलायती साङ्गितीत तालिकाको शीर्ष स्थान प्राप्त गरेको थियो जहाँ यो तालिकाको शीर्ष स्थानमा पुगेको दोस्रो गीत हो। गीत विभिन्न देशहरूको साङ्गिती तालिकाको शीर्ष स्थानमा पुगेको थियो जहाँ यो बिलबोर्ड १०० मा, ९औँ स्थानमा पुगेको थियो। स्विडेनी गायिका [[सरा लारसन]]को सहयोगमा समूहले सन् २०१७ मा, "[[सिम्फोनी (क्लिन बान्डिटको गीत)|सिम्फोनी]] जारी गरेको थियो जहाँ गीत पुन: तालिकाको शीर्ष स्थानामा पुगेको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/artist/5870483/clean-bandit/chart|title=Clean Bandit|website=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|accessdate=17 June 2017}}</ref> उनीहरूको दोस्रो गिती सङ्ग्रह, ह्वाट इन लभ? नोभेम्बर २०१८ मा, सार्वजनिक गरिएको थियो। सन् २०१६ सम्म, क्लिन बान्डिटले १ करोड ३० लाख एकल र १० लाख ६० हजार गिती सङ्ग्रह बिक्री गर्न सफल भएका छन्।<ref>{{cite news|url=http://www.warnermusic.ca/press-release/2524/uk-trio-clean-bandit-release-their-new-single-rockabye-feat-sean-paul-and-anne-marie/|title=UK TRIO CLEAN BANDIT RELEASE THEIR NEW SINGLE "ROCKABYE" FEAT. SEAN PAUL AND ANNE-MARIE!|date=24 October 2016|publisher=वार्नर सङ्गीत क्यानडा|accessdate=18 December 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220222414/http://www.warnermusic.ca/press-release/2524/uk-trio-clean-bandit-release-their-new-single-rockabye-feat-sean-paul-and-anne-marie/|archivedate=20 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220222414/http://www.warnermusic.ca/press-release/2524/uk-trio-clean-bandit-release-their-new-single-rockabye-feat-sean-paul-and-anne-marie/ |date=20 December 2016 }}</ref> == साङ्गितीक शैली == क्लिन बान्डिट विद्युतीय<ref>* {{cite web|last1=Sexton|first1=Paul|title=Clean Bandit's 'Rather Be' Makes Off With Big-Selling U.K. No. 1|url=http://www.billboard.com/biz/articles/news/global/5885401/clean-bandits-rather-be-makes-off-with-big-selling-uk-no-1|website=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|publisher=Bi|accessdate=15 December 2016}} * {{cite web|last1=Whitehill|first1=Gabby|title=Clean Bandit's 'Rather Be' Becomes Most-Played Track in Week on UK Spotify|url=http://www.gigwise.com/news/88329/clean-bandits-rather-be-becomes-most-played-track-in-week-on-uk-spotify|website=गिगवाइज|publisher=|accessdate=15 December 2016}} * {{cite web|last1=Tan|first1=Emily|title=Clean Bandit Announce 2015 Spring Tour Dates|url=http://diffuser.fm/clean-bandit-announce-2015-spring-tour-dates/|website=|publisher=डिफ्युजर एफएम|accessdate=15 December 2016}} * {{cite web|last1=Daw|first1=Robbie|title=Spring 2014 Playlist: 11 Hot Imports You Should Be Listening To, From Allie X To Katy B To Zhala|url=http://www.idolator.com/7513503/11-hot-imports-kiesza-katy-b-clean-bandit|website=आइडोलेटर|publisher=स्पिनमिडिया|accessdate=14 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329083420/http://www.idolator.com/7513503/11-hot-imports-kiesza-katy-b-clean-bandit |date=29 March 2017 }} * {{cite web|last1=Cohen|first1=Jess|title=Clean Bandit's Grace Chatto Chats About Band's Growing Popularity and Hit Song 'Rather Be'|url=http://www.celebuzz.com/2014-10-08/clean-bandit-s-grace-chatto-chats-about-band-s-growing-popularity-and-hit-song-rather-be/|website=सेलेबज|publisher=स्पिनमिडिया|accessdate=15 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305062347/http://www.celebuzz.com/2014-10-08/clean-bandit-s-grace-chatto-chats-about-band-s-growing-popularity-and-hit-song-rather-be/ |date=2017-03-05 }}</ref>, विद्युतीय-पप<ref>* {{cite web|last1=Moser|first1=John J.|title=REVIEW: Clean Bandit in Philly would 'Rather Be' disco than classical|url=http://www.mcall.com/entertainment/lehigh-valley-music/mc-clean-bandit-at-underround-arts-in-philly-would-rather-be-disco-than-classical-concert-review-20140920-column.html|website=द मर्निङ कल|publisher=ट्रिब्युन पब्लिसिङ|accessdate=15 December 2016}} * {{cite web|last1=Mohos|first1=Simon|title=Clean Bandit's Grace Chatto Talks Fake IDs & Breaking Hearts|url=http://www.andpop.com/2015/01/15/clean-bandits-grace-chatto-talks-fake-ids-breaking-hearts/|website=एन्ड्रोपप|publisher=|accessdate=15 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220171043/http://www.andpop.com/2015/01/15/clean-bandits-grace-chatto-talks-fake-ids-breaking-hearts/|archive-date=20 December 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305003252/http://www.andpop.com/2015/01/15/clean-bandits-grace-chatto-talks-fake-ids-breaking-hearts/ |date=5 March 2017 }} * {{cite web|last1=Daw|first1=Robbie|title=Clean Bandit's 'New Eyes' Album Set For June Release: Catch Their Upcoming US Show Dates|url=http://www.idolator.com/7513600/clean-bandit-new-eyes-album-june|website=आइडोलेटर|publisher=SpinMedia|accessdate=15 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160603025856/http://www.idolator.com/7513600/clean-bandit-new-eyes-album-june |date=3 June 2016 }} * {{cite web|last1=Farrell|first1=David|title=Top New Music Tracks From Yangaroo DMDS|url=http://www.fyimusicnews.ca/articles/2016/11/28/top-new-music-tracks-yangaroo-dmds|website=FYI Music News|publisher=FYI Music News|accessdate=15 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220152942/http://www.fyimusicnews.ca/articles/2016/11/28/top-new-music-tracks-yangaroo-dmds |date=20 December 2016 }} * {{cite web|last1=Skinner|first1=Tom|title=15 Photos of Clean Bandit Storming Manchester Apollo|url=http://www.gigwise.com/photos/98832/exclusive-photos-of-clean-bandit-at-manchester-apollo|website=Gigwise.com|publisher=Gigwise Ltd|accessdate=15 December 2016}}</ref>, र नृत्य-पप साङ्गीतिक समूह हुन्।<ref>*{{cite web|last1=Cridlin|first1=Jay|title=With 'Rather Be,' Clean Bandit leading a retro dance revolution|url=http://www.tampabay.com/things-to-do/music/with-rather-be-clean-bandit-leading-a-retro-dance-revolution/2222419|website=टाम्पा बे टाइम्स|publisher=टाम्पा बे टाइम्स|accessdate=14 December 2016}} *{{cite web|last1=Daw|first1=Robbie|title=Clean Bandit Heading Back To The States: See Their North American Tour Dates|url=http://www.idolator.com/7643808/clean-bandit-us-north-american-tour-dates-2016|website=Idolator.com|publisher=SpinMedia|accessdate=15 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160927015558/http://www.idolator.com/7643808/clean-bandit-us-north-american-tour-dates-2016 |date=27 September 2016 }} *{{cite web|title=Clean Bandit Used Their #CapitalJBB Set To Show Off Their Collection Of Smash Hits - Lucky Us!|url=http://www.capitalfm.com/artists/clean-bandit/news/jingle-bell-ball-2016-set-list/|website=Cक्यापिटल एफएम|publisher=This Is Global Limited|accessdate=15 December 2016}} *{{cite web|last1=Aaron|first1=Charles|title=Hear Cash Cash's Remix of Clean Bandit's Banger 'Rather Be' - Premiere|url=https://www.rollingstone.com/music/news/hear-cash-cashs-remix-of-clean-bandits-banger-rather-be-premiere-20140409|website=[[रोलिङ स्टोन]]|accessdate=15 December 2016}} *{{cite web|last1=Biddles|first1=Claire|last2=Gress|first2=Cassy|last3=Miyauchi|first3=Ryo|last4=Mildenhall|first4=Scott|last5=Mew|first5=Iain|last6=Shoup|first6=Brad|last7=St Asaph|first7=Katherine|last8=Inskeep|first8=Thomas|last9=Soto|first9=Alfred|title=Clean Bandit ft. Louisa Johnson – Tears|url=http://www.thesinglesjukebox.com/?p=21567|website=द सिङ्गल जुकबक्स|publisher=द सिङ्गल जुकबक्स|accessdate=15 December 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170305020814/http://www.thesinglesjukebox.com/?p=21567 |date=5 March 2017 }}</ref> समूहले मोजार्ट र सोस्तकोभिच जस्ता सङ्गीतकारहरूद्वारा शास्त्रीय सङ्गीत टुक्राको साथ विद्युतीय सङ्गीतहरू प्रस्तुत गर्दछ।<ref name="BBC">{{cite news|title=Clean Bandit: A classical approach to pop music|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-27258930|work=बिबिसी समाचार|date=26 May 2014}}</ref> == राजनितिक समर्थन == मे २०१७ मा, क्लिन बान्डिटले सन् २०१७ को बेलायतीको आम चुनावमा बेलायती श्रमिक दल र जेरेमी कर्बिनको समर्थन गरेका थिए।<ref name="mirror">{{cite news |last=Milne|first=Oliver|url=https://www.mirror.co.uk/news/politics/who-celebrities-voting-general-election-10546843|title=Who are celebrities voting for in 2017 General Election? The A-Z of famous names supporting Labour, the Tories, the Lib Dems and Greens|newspaper=डेली मिरर|date=8 June 2017|accessdate=14 June 2017}}</ref> जुनमा, समूहले बर्मिङ्घममा श्रमिक दलको विशाल प्रदर्शनलाई समर्थन गरेको थियो।<ref name="birminghammail">{{cite news|url=http://www.birminghammail.co.uk/news/midlands-news/jeremy-corbyn-birmingham-live-labour-13147037|title=Recap - Jeremy Corbyn in Birmingham: Live updates as Labour holds major rally today - two days before General Election 2017|last1=Elkes|first1=Neil|last2=Campbell|first2=Darren|last3=Cannon|first3=Matt|location=Birmingham|newspaper=ब्रिमिङ्घम मेल|date=6 June 2017|accessdate=14 June 2017}}</ref> जुन २०१८ मा, समूहले [[लन्डन]]मा श्रमिक दलको समर्थनमा एक उत्सवमा प्रस्तुति दिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.huffingtonpost.co.uk/entry/clean-bandit-grace-chatto-interview_uk_5b2a6c10e4b05d6c16c9bfbc|title=Clean Bandit's Grace Chatto On Labour Live, Jeremy Corbyn And Empowering New Single, 'Solo'|date=2018-06-21|website=हफपोस्ट बेलायत |language=en|access-date=2019-11-21}}</ref> नोभेम्बर २०१९, मा, समूहले सन् २०१९ को बेलायतको आम चुनावमा श्रमिक दललाई समर्थन गरेको थियो। डिसेम्बर २०१९ मा, अन्य प्रमुख सांस्कृतिक व्यक्तित्वहरूको साथमा, समूहले एक पत्रमा हस्ताक्षर गरेको थियो<ref>{{cite tweet|user=cleanbandit|number=1197201841475457025|title=REGISTER TO VOTE BEFORE Tue Nov 26 http://www.gov.uk/register-to-vote …. Share or create your own version of ‘why I’m voting labour’ using #WantChangeVoteLabour. Vote tactically if you're in a marginal using http://www.tactical.vote, other sites are dishonest. Pass this on!|last=Bandit|first=Clean|date=2019-11-20|language=en|accessdate=21 November 2019}}</ref><ref name="standard">{{cite news |last=Speare-Cole|first=Rebecca|url=https://www.standard.co.uk/news/politics/general-election-2019-pop-stars-and-actors-rally-behind-jeremy-corbyn-calling-him-last-stand-for-a4295326.html|title=General election 2019: Pop stars and actors rally behind Jeremy Corbyn, calling him 'last stand' for England|work=इभिनिङ स्ट्यान्डर्ड||location=लन्डन||date=14 November 2019|accessdate=27 November 2019}}</ref> जसमा "जेरेमी कोर्बिनको नेतृत्वमा बेलायती श्रमिक दलको चुनावी घोषणापत्रले एक परिवर्तनकारी योजना प्रदान गर्दछ जुन निजी नाफा भन्दा केहीको निहित स्वार्थहरूलाई प्राथमिकता दिन्छ" भनेर लेखिएको थियोे।<ref name="theguardian1">{{cite news |last= |first= |url=https://www.theguardian.com/politics/2019/dec/03/vote-for-hope-and-a-decent-future|title= Vote for hope and a decent future |work=[[द गार्जियन]]|location= |date=3 December 2019|accessdate=4 December 2019}}</ref><ref name="theguardian2">{{cite news |last=Proctor|first=Kate|url=https://www.theguardian.com/politics/2019/dec/03/coogan-klein-lead-cultural-figures-backing-corbyn-labour|title=Coogan and Klein lead cultural figures backing Corbyn and Labour|work=[[द गार्जियन]]|location= |date=3 December 2019|accessdate=4 December 2019}}</ref> सन् २०२० श्रमिक दलको नेतृत्वको चुनावमा उनीहरूले रेबेका लङ-बेलीलाई समर्थन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://twitter.com/cleanbandit/status/1227738814644473856|title=I think Rebecca Long-Bailey is the only choice? #Newsnight #LabourLeadership|author=Clean Bandit|via=ट्विटर|date=12 February 2020|access-date=13 February 2020}}</ref> == सदस्यहरू == {{col-begin}} {{col-2}} '''वर्तमान सदस्यहरू''' * ग्रेस चट्टो – सेलो वाधक, किबोर्ड वाधक, स्वर {{small|(सन् २००८–हाल)}} * [[जेक प्याटरसन (क्लिन बान्डिट)|जेक प्याटरसन]] – किबोर्ड, स्वर, पियानो, बेस, गितार, भोइलिन, निर्माता, डिजे, साक्सोफोन {{small|(सन् २००८–हाल)}} * [[लुक प्याटरसन (क्लिन बान्डिट)|लुक प्याटरसन]] – ड्रम वाधक {{small|(सन् २००८–हाल)}} '''हालका साङ्गितिक कार्यक्रम सहयोगीहरू''' * स्टेफिनी बेनेडेटी – भोइलिन {{small|(सन् २०१६–हाल)}} * यासमिन ग्रसन – स्वर {{small|(सन् २०१६–हाल)}} * क्रिस्टेन जोय – स्वर {{small|(सन् २०१६–हाल)}} * स्याम स्किरो – बेस {{small|(सन् २०१७–हाल)}}<ref>{{Cite web|url=https://writewyattuk.com/2017/11/10/clean-bandit-starley-manchester-academy/|title=Clean Bandit / Starley – Manchester Academy|date=10 November 2017}}</ref> * डान प्रेस्ली – गितार {{small|(सन् २०१८–हाल)}} {{col-end}} '''पूर्व सदस्यहरू''' * निल अमिन-स्मिथ – भोइलिन, पियानो {{small|(सन् २००८–२०१६)}} * स्सेगावा-स्केकिन्तु किवानुका – स्वर {{small|(सन् २००८–२०१०)}} '''पूर्व साङ्गितीक कार्यक्रम सहयोगीहरू''' * प्याट्रिक ग्रिनबर्ग – बेस {{small|(सन् २०१०–२०१६)}} * साइमोन मार्लिन – गितार {{small|(सन् २०१०–२०१६)}} * ब्राइमाह कन्नेह-मासन – भोइलिन {{small|(सन् २०१६–२०१७)}} * निक्की सिस्लिन – स्वर {{small|(सन् २०१२–२०१३)}} * फ्लोरेन्स रलिङ्ग्स– स्वर {{small|(सन् २०१३–२०१६)}} * एलिजावेथ ट्रोय – स्वर {{small|(सन् २०१३–२०१६)}} * एजिन्मा – भोइलिन {{small|(सन् २०१७)}} * डेभिड जेन – ड्रम वाधक {{small|(सन् २०१८)}}<ref>{{cite web|title=Clean Bandit - I Miss You (Live on Sunrise)|url=https://www.facebook.com/cleanbandit/videos/10155353562668576/|publisher=Facebook|accessdate=28 January 2018}}</ref> * टम भ्यारेल – गितार {{small|(सन् २०१७)}} * मोलि फ्लेचर – भोइलिन {{small|(सन् २०१८)}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.cleanbandit.co.uk/ आधिकारिक वेबसाइट] * [http://cleanfilm.co क्लिन फिल्म डटको] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517034831/http://cleanfilm.co/ |date=2014-05-17 }} {{क्लिन बान्डिट}} [[श्रेणी:एट्लान्टिक रेकर्ड्सका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:ब्ल्याक बटर रेकर्ड्सका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:नृत्य र विद्युतीय सङ्गीतको लागि ग्रामी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी विद्युतीय सङ्गीत समूहहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी पप सङ्गीत समूहहरू]] 8drm3lld154ksgh68zx7v4vam02nhc5 0 122866 1368514 1347250 2026-08-06T06:28:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368514 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity||weapon=त्रिशूल, चक्र, पाश, खड्ग, सर्प, शंख, वर मुद्रा, अभय मुद्रा|symbol=नाग और नागिन का जोड़ा|offspring=[[आस्तिक (ऋषि)|आस्तिक]]|script=शिव पुराण, देवी भागवत पुराण, विष्णु पुराण, ऋग वेद, साम वेद, यजुर वेद, अथर्व वेद|associate=देवी , शक्ति|children=[[आस्तिक (ऋषि)|आस्तिक]]|mount=कमल , हंस , सिंहासन|other_names=[[नागकन्या]], [[रुद्रांश]], विषहर , नागेश्वरी , रक्ताम्बरी, मुकुटेश्वरी , विषेश्वरी|consort=[[जरत्कारु]]|mantra=|type=हिंदू , बुद्ध , जैन , सिख|abode=[[कैलाश]] , [[ नाग लोक ]]|god_of=[[नाग|नागों]] ,वंश, मातृत्व और विष की देवी ; सभी इच्छापूर्ण करने वाली देवी , [[शिव ]] और [[पार्वती]] की पुत्री|affiliation=[[नागकन्या]], [[शिव]] और [[पार्वती]] की पुत्री रूद्रांशी , [[भगवती]]|Sanskrit_transliteration=Mānasā|Devanagari=मनसा देवी, विषहर महारानी|caption=भगवान शिव और माता पार्वती की पुत्री , मनसा देवी, विषहर मां|name=मनसा देवी { विषहर माता }|image=Manasa Devi.jpg|siblings=गणेश , अशोकसुन्दरी , ज्योति , कार्तिकेय , अय्यपा}}'''मनसा''' देवी भगवान शिव र माता पार्वतीकी छोरी हुन्। उहाँ टाउको बाट उत्पन्न भएको हो, जसको कारण उनले नाम मनसा पाए। [[महाभारत|महाभारतका अनुसार]] उनको वास्तविक नाम जारतकरु हो र उनको पति एउटै नाम महर्षि जरतकरु र छोरा आस्तिक हुन्। उहाँका भाइबहिनी गणेश जी, कार्तिकेय जी, देवी अशोकसुन्दरी, देवी ज्योति र भगवान अय्यापा हुन्, उनीहरुको प्रसिद्ध मन्दिर एक शक्तिपीठमा हरिद्वारमा स्थापित छ। <ref>[http://www.prabhasakshi.com/ShowArticle.aspx?ArticleId=111202-114134-141000 मनसा देवी मंदिर हरिद्वार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606224341/http://www.prabhasakshi.com/ShowArticle.aspx?ArticleId=111202-114134-141000|date=6 जून 2014}} मनसा देवी नागों की देवी हैं, उनका मुख्य मंदिर हरिद्वार में है जो शक्तिपीठ पर स्थापित है। नवरात्रि को यहाँ बहुत भीड़ लगती है तथा तीर्थ के साथ ही यह पर्यटन स्थल भी है जो मन में शांति का अनुभव कराने वाला है।</ref> जब समय आयो, भगवान शिवले आफ्नी छोरी को जराटकरु संग बिहे गर्नुभयो र उनीहरुको कोख बाट एक आश्चर्यजनक छोरा को नाम आस्तिक राखियो। विश्वासीले सर्पको वंशलाई विनाशबाट बचायो। मनसा शिवकी छोरी हुन्, राजा नहुश उनको जीउ हो। उनका ठूला भाइहरु भगवान कार्तिकेय र भगवान अय्यपा र उनकी ठूली बहिनीहरु देवी अशोकसुन्दरी, र देवी ज्योति हुन्। भगवान गणेश उनको कान्छो भाइ हो। यो कथा को पूरा समर्थन यो लेख मा दिइएको छ, जो मा मनसा देवी को पौराणिक कथा हो। == मूल == [[चित्र:Manasa-popular.JPG|thumb|443x443px| मनसा देवी]] [[ग्रिस|त्यहाँ]] ग्रीस मा मनसा नाम को एक देवी को एक सन्दर्भ छ। <ref>[http://books.google.com/books?id=GupJUn_xqkkC&pg=PA112&lpg=PA112&dq=Ma-na-sa+minaon&source=bl&ots=gLCRjj9h2_&sig=af-BXFWq8JHIK7NqrddWF_oW0ew&hl=en&sa=X&ei=n78RULbZDai36wGXt4AQ&ved=0CE8Q6AEwAQ#v=onepage&q=Ma-na-sa&f=false The Knossos Labyrinth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140702170754/http://books.google.com/books?id=GupJUn_xqkkC&pg=PA112&lpg=PA112&dq=Ma-na-sa+minaon&source=bl&ots=gLCRjj9h2_&sig=af-BXFWq8JHIK7NqrddWF_oW0ew&hl=en&sa=X&ei=n78RULbZDai36wGXt4AQ&ved=0CE8Q6AEwAQ#v=onepage&q=Ma-na-sa&f=false|date=2 जुलाई 2014}} A New View of the Palace of Minos at Knossos</ref> उनी शिव र पार्वती र विष को देवी को रूप मा पनि मानिन्छन्। १४ औं शताब्दी पछि, उनीहरु शिव को परिवार जस्तै मन्दिरहरुमा आत्मसात गरियो। यो एक लोकप्रिय मान्यता हो कि उनले हलाहल विष पिएर शिवलाई बचाए, तर यो पनि भनिन्छ कि मनसाको जन्म [[समुन्द्र मन्थन]] पछि भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.punjabkesari.in/national/news/do-you-know-the-history-of-mata-mansa-devi-temple-598542|title=माता मनसा देवी मंदिर का इतिहास क्या आप जानते हैं, पौने दो सौ साल पहले हुआ मंदिर का निर्माण|date=2017-03-28|website=punjabkesari|accessdate=2021-07-31}}</ref> विष को देवी को रूप मा, उनी झारखण्ड, बिहार र बंगाल मा महान धूमधाम संग पूजा गरिन्छ। हिन्दी र बंगाली क्यालेन्डर अनुसार, भदो को महिना भर मा उनको प्रशंसा गरिन्छ। । उनको सात नाम जप गरेर सर्प को कुनै डर छैन। यी नामहरु यस प्रकार छन्: जराटकरु, जगद्गौरी, मनसा, सिद्धयोगिनी, वैष्णवी, नागभागिनी, शैवी, नागेश्वरी, जारतकरूप्रिया, आस्तिकमाता र विशारी। == रूप == [[चित्र:Manasa_Devi_Linden-Museum_SA38226L.jpg|thumb| मनसा देवी एक विश्वास, १० औं शताब्दी पाल राजवंश, [[बिहार]] धारण।]] मनसा देवी मुख्यतया सर्पले ढाकिएको छ र कमल मा विराजमान छ, 7 सर्प सधैं उनको सुरक्षा मा उपस्थित छन्। धेरै पटक देवी को चित्रहरु र भित्तिचित्र मा उनी एक बच्चा जसको साथमा उनको काख मा देखाइएको छ, त्यो बच्चा एक आस्तिक, देवी को छोरा हो। <ref>[http://www.ashram.org/HealthyLiving/GeneralTips/tabid/1341/articleid/2278/Default.aspx?dnnprintmode=true&mid=4303&SkinSrc=%5BG%5DSkins%2F_default%2FNo+Skin&ContainerSrc=%5BG%5DContainers%2F_default%2FNo+Container मुनि आस्तिक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923175221/http://www.ashram.org/HealthyLiving/GeneralTips/tabid/1341/articleid/2278/Default.aspx?dnnprintmode=true&mid=4303&SkinSrc=%5BG%5DSkins%2F_default%2FNo+Skin&ContainerSrc=%5BG%5DContainers%2F_default%2FNo+Container|date=23 सितंबर 2015}} इन्होनें ही जन्मेजय के सर्पेष्ठी यज्ञ से सर्पों की रक्षा की थी तथा ये मनसा के पुत्र थे।</ref> == किस्सा == === महाभारत === पाण्डु राजवंशमा, एक [[पाण्डव]], धनुर्धारी [[अर्जुन]] र उनकी श्रीमती [[सुभद्रा|सुभद्रा,]] [[कृष्ण|जो श्रीकृष्णकी]] बहिनी हुन् [[अभिमन्यु|, का एक छोरा अभिमन्यु थिए]] [[महाभारत|, जो महाभारतको]] युद्धमा मारिएका थिए। अभिमन्युका छोरा [[परीक्षित|परीक्षित थिए]], जो तक्ष सर्पको टोकाइबाट मरे। <ref>[http://hi.brajdiscovery.org/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%A4 परीक्षित] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606212055/http://hi.brajdiscovery.org/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%A4|date=6 जून 2014}} ब्रजडिस्कवरी</ref> परीक्षितका छोरा, जनमेजय, आफ्ना भाइहरु संग मिलेर नाग जाति को विनाश को बदला मा नागेशी यज्ञ गरे। [[शिव]] र [[:hi:पार्वती|पार्वती]] ले आफ्नो छोरी '''मनसा''' विवाह गरे र उनको छोरा आस्तिक ले नागहरुलाई यज्ञ बाट बचाए। <ref>[http://www.dharmsansar.com/2012_09_01_archive.html नागकुल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606221332/http://www.dharmsansar.com/2012_09_01_archive.html|date=6 जून 2014}}, इस पृष्ठ में नागकुल का वर्णन है तथा द्वितीय कुल में वासुकि का वर्णन है</ref> राजा [[युधिष्ठिर|युधिष्ठिरले]] माता मनसाको पूजा पनि गरे जसको फलस्वरूप उनी महाभारतको युद्धमा विजयी भए। एक भव्य मन्दिर सालवन गाउँ मा बनाइएको थियो, जहाँ युधिष्ठिर पूजा गरे। <ref>{{Cite web|url=http://www.jagran.com/haryana/karnal-9777681.html|title=सालवन का प्रसिद्ध मंदिर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140606220818/http://www.jagran.com/haryana/karnal-9777681.html|archivedate=6 जून 2014|accessdate=6 जून 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606220818/http://www.jagran.com/haryana/karnal-9777681.html |date=2014-06-06 }}</ref> === पुराण === त्यहाँ विभिन्न पुराण मा मनसा को एक फरक किंवदंती छ। पुराणहरुमा यो भनिएको छ कि उनी शिव को मन बाट जन्मेका थिए र मनसा कुनै विष भन्दा शक्तिशाली थियो, त्यसैले ब्रह्माले उनको नाम विषहरी राखे। === विष्णु पुराण === विष्णु पुराण को चौथो भाग मा, एक नागकन्या को वर्णन छ, जो पछि मनसा को रूप मा परिचित भयो। === ब्रह्मवैवर्त पुराण === [[ब्रह्मवैवर्त पुराण|ब्रह्मवैवर्त पुराण मा]], एक नागकन्या थिए जो शिव र कृष्ण को एक भक्त थिए। उनले धेरै युगहरु सम्म ध्यान गरे [[वेद|र शिव बाट वेद र कृष्ण मन्त्र को ज्ञान प्राप्त गरे]], जो पछि कल्पतरु मन्त्र को रूप मा लोकप्रिय भयो। पुष्कर मा तपस्या गरे पछि, त्यो केटी कृष्ण को दर्शन थियो र उहाँ बाट सधैं को लागी पूजा गर्ने वरदान प्राप्त भयो। === मंगलकाव्य === [[चित्र:Göttin_Manasa_in_Lehm.jpg|thumb| [[सुन्दरवन|मनसा को सुन्दरबन]] को मूर्ति।]] मंगलकाव्य १३ औं र १ 18 औं शताब्दीमा बंगालमा लेखिएको कविता हो, जुन धेरै देवताहरुको सन्दर्भमा लेखिएको छ। विजयगुप्तको मनसा मंगल कविता र विप्रदास पिल्लेको मनसविजय (१४ 95 ५) मनसाको जन्मको विवरण बताउँछन्। ''मनसविजयका अनुसार'' वासुकी नागकी आमाले एक केटीको मूर्ति बनाउनुभयो, जो शिवको वीर्य छुने बित्तिकै सर्प युवती बनिन्, जसलाई मनसा भनिन्छ। जब शिवले मनसालाई देखे, उनी मोहित भए, तब मनसाले भनिन् कि उनी उनकी छोरी हुन्, शिव मनसा संग कैलाश गए। जब माता [[पार्वती|पार्वतीले]] मनसा लाई शिव संग देखेकी थिइन्, उनले चण्डी को रूप धारण गरे र उनको दिव्य आँखा संग मनसा को एक आँखा जलाए। यो मनसा थियो जसले शिवलाई हलहल विष बाट मुक्त गर्यो। == मन्दिर == === मनसा देवी मन्दिर, हरिद्वार === [[चित्र:Mansa_Devi_Temple,_Haridwar.JPG|thumb|300x300px| मनसा देवी मन्दिर, हरिद्वार।]] यो मन्दिर धेरै प्रसिद्ध छ र हरिद्वार बाट 3 किमी को दूरी मा स्थित छ। <ref>[https://plus.google.com/app/basic/local/103680883109748834428/about?gl=in&hl=en मनसा देवी मंदिर हरिद्वार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140607091708/https://plus.google.com/app/basic/local/103680883109748834428/about?gl=in&hl=en|date=7 जून 2014}} गूगल प्लस</ref> यहाँ माता शक्तिपीठ मा स्थापित दु: ख हटाउँछ। यहाँ ३ वटा मन्दिर छन्। यहाँ एउटा रूखमा एउटा सूत्र बाँधिएको छ, तर मन्त्र पूरा भएपछि, यो सूत्र निकाल्नु आवश्यक छ। <ref>[http://hindi.nativeplanet.com/haridwar/attractions/mansa-devi-temple/ मनसा देवी मंदिर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606233548/http://hindi.nativeplanet.com/haridwar/attractions/mansa-devi-temple/|date=6 जून 2014}} हरिद्वार उत्तरांचल</ref> <ref>[http://www.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A4%B8%E0%A4%BE_%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0 मनसा देवी मंदिर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606234612/http://www.bharatdiscovery.org/india/%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A4%B8%E0%A4%BE_%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80_%E0%A4%AE%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0|date=6 जून 2014}} भारत डिक्शनरी</ref> यो मन्दिर बिहान ८ देखि साँझ ५ बजेसम्म खुल्ला रहन्छ। मन्दिर को ढोका दिउँसो १२ देखि २ सम्म २ घन्टा को लागी बन्द गरीन्छ, जसमा मा मनसा को मेकअप र आनन्द लिन्छ। त्यहाँ मन्दिर परिसर मा एउटा रूख छ जसमा भक्तहरु एक पवित्र धागा बाँधेर आफ्नो इच्छा को पूर्ति को लागी। === मनसा देवी मन्दिर, पंचकुला === [[चित्र:A_temple_in_Mansa_Devi_temple_complex,_Panchkula_near_Chandigarh.jpg|right|thumb|390x390px| मनसा देवी मन्दिर नजिक पटियाला मन्दिर।]] [[चण्डीगढ|माता मनसा चण्डीगढ]] नजिक [[पञ्चकुला|पंचकुला मा]] बसेर दु: ख हटाउँछन्। यहाँ हरेक बर्ष नवरात्री मा एक भव्य मेला आयोजना गरिन्छ, यो १०० एकड मा फैलिएको एक विशाल मन्दिर हो। यो मन्दिर १८११-१८१५ को बीच राजा गोलासिह द्वारा बनाइएको थियो। <ref>[http://hindi.nativeplanet.com/panchkula/attractions/mansa-devi-temple/ पंचकुला, चंडीगढ़] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140606235719/http://hindi.nativeplanet.com/panchkula/attractions/mansa-devi-temple/|date=6 जून 2014}} मनसा मंदिर</ref> === यातायात सुविधा === चण्डीगढ बस स्ट्यान्ड बाट १० किलोमिटर र पचकुला बस स्ट्यान्ड बाट ४ किलोमिटर, मनसा देवी मन्दिर बस वा अटो रिक्शा बाट पुग्न सकिन्छ। नवरात्रि को दिनहरुमा, यात्रुहरु को आगमन को लागी यो विशेष व्यवस्था चण्डीगढ यातायात द्वारा बनाईएको हो, यदि तपाइँ मानिसहरु रेल द्वारा यात्रा को बारे मा सोच रहे हो, तब यो पनि यसको लागी एक उचित व्यवस्था हो। तपाइँ सधैं यो चंडीगढ़-कालका रेल लाइन पाउनुहुनेछ। == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[शिव]] * [[पार्वती]] * [[कश्यप ऋषि|कश्यप]] == सन्दर्भ == {{Reflist|30em}} == बाह्य लि्क == * [https://web.archive.org/web/20140527093129/http://www.mansadevi.nic.in/ मानसदेवी डट nic.in] * [https://web.archive.org/web/20140606215606/http://rajkamal.jagranjunction.com/2011/04/11/%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5%E0%A5%80-%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A4%B8%E0%A4%BE-%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B5/ माता श्री मनसा देवी जी को यात्रा।] * [https://web.archive.org/web/20140606215837/http://girirajbaba.com/hplaceinfo.aspx?ID=Gy9kTd80D98lld क्राउन मुखपत्र।] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] [[श्रेणी:नागहरू]] ateckcgj1kell6r5lemlkdu10qm53ca 0 146276 1368520 1355353 2026-08-06T08:37:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368520 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|पूर्व अश्लील चिचसत्र अभिनेत्री (जन्म:सन् १९९६)}} {{Infobox person | name = रे लिल ब्ल्याक | image = Rae Lil Black 2021 (cropped).png | caption = सन् २०२१ मा, ब्ल्याक | other_names = {{hlist | नुरे इस्तिकबाल | रेवदी <ref name="TEDx-2024">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=NT6sz9-bnDE |title=Unveiling the unheard message from Rae Lil Black to Raewadee {{pipe}} Raewadee Rae Lil Black {{pipe}} TEDxBangkok |date=July 5, 2024 |publisher=[[TED (conference)|TEDx Talks]] |via=[[युट्युब]] |accessdate=April 22, 2025 |archive-date=May 7, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250507230302/https://www.youtube.com/watch?v=NT6sz9-bnDE |url-status=live }}</ref> }} | birth_name = के आसाकुरा{{efn|name=Name}} | birth_date = {{birth date and age|1996|8|17}} | birth_place = [[ओसाका]], जापान | occupation = {{hlist | [[सामाजिक सञ्जाल व्यक्तित्व]] | [[अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] (पूर्व) }} | height = १५२ सेमी<ref name="TEDx-2024"/> | module = {{Infobox YouTube personality|embed=yes | channel_handle = @RaeLilBlackOfficial | channel_display_name = Nuray Istiqbal (Rae Lil Black) Official Channel | years_active = सन् २०१८–हाल | genre = {{hlist|[[एएसएमआर]]|[[मुकबाङ]]|यात्रा|भ्लग}} | subscribers = ३,२२,००० | views = ९८ लाख | stats_update = १७ जुलाई २०२५ }} }} '''नुरे इस्तिकबाल'''<ref name="Ghazali-2025">{{Cite web |last=Ghazali |first=Rahmah |date=April 1, 2025 |title=Former porn star returns to TikTok with new Muslim name after converting to Islam |url=https://www.nationalworld.com/culture/celebrity/rae-lil-black-former-porn-star-kae-asakura-returns-to-tiktok-with-new-muslim-name-after-conversion-5062194 |access-date=April 12, 2025 |publisher=[[National World]] |archive-date=April 12, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250412014517/https://www.nationalworld.com/culture/celebrity/rae-lil-black-former-porn-star-kae-asakura-returns-to-tiktok-with-new-muslim-name-after-conversion-5062194 |url-status=live }}</ref> (जन्म: '''के असाकुरा''' [[जापानी भाषा|जापानी]]:加江 朝倉; १७ अगस्ट १९९६), जसलाई उनको पूर्व स्टेज नाम '''रे लिल ब्ल्याक'''ले पनि चिनिन्छ, एक जापानी [[मोडल (मानिस)|मोडल]], सामाजिक सञ्जाल व्यक्तित्व तथा पूर्व [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन्। उनले [[युट्युब]], [[टिकटक]] र [[इन्स्टाग्राम]] लगायत विभिन्न [[सामाजिक सञ्जाल]]मा सामग्री पनि सिर्जना गर्ने गरेकी छिन्, जहाँ उनी गेमिङ सामग्री र भ्लगहरू साझा गर्छिन्। सन् २०२४ मा [[मलेसिया]]को भ्रमण पछि, उनले [[इस्लाम धर्म]] अपनाएकी थिइन्। == जीवनवृत्ति == असाकुरा २० वर्षको उमेरमा [[अश्लील चलचित्र उद्योग]]मा प्रवेश गरेकी थिइन्। उनको पहिलो हार्डकोर (कठोर) भिडियो सन् २०१८ मा सार्वजनिक गरिएको थियो, जसको पहिलो हप्तामा लाखौँ भ्युहरू बटुल्न सफल भएको थियो<ref name="Miller-2022"/> र [[पोर्नहब]]मा उक्त भिडियो भाइरल बनेको थियो। उनले सन् २०१९ मा आयोजित [[दोस्रो पोर्नहब पुरस्कार]]मा दुई पुरस्कारको लागि नामाङ्कनहरू प्राप्त गरेकी थिइन्<ref name="Yagielowicz-2019"/> र [[एक्सबिज पुरस्कार]] र [[एभिएन पुरस्कार]]हरू सहित विभिन्न समारोहहरूबाट उनको अश्लील चलचित्र वृत्ति भरि थप नामाङ्कनहरू प्राप्त गर्न सफल भएकी थिइन्।<ref name="XBIZ-2019"/><ref name=AVN-2021/> सन् २०२० मा, एभिएनले उनलाई [[पोर्नहब]]मा शीर्ष ३० सबैभन्दा लोकप्रिय मोडलहरूमा स्थान दिएको थियो<ref name="Roland-2020">{{Cite web |last=Roland |first=John |date=September 8, 2020 |title=Rae Lil Black Debuts in Nutaku's 'Heavy Metal Babes' |url=https://avn.com/news/technology/nutaku-rae-lil-black-170148 |access-date=April 22, 2025 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> र सन् २०२२ मा, उनी १८औँ स्थानमा थिइन्।<ref name="Miller-2022"/> सन् २०२० मा, उनलाई नुटाकुद्वारा प्रकाशित आलो पालोमा आधारित भूमिका खेल्ने खेल, हेभी मेटल बेब्समा खेल्न मिल्ने पात्रको रूपमा चित्रित गरिएको थियो।<ref name="Roland-2020"/> असाकुराले सन् २०२० देखि २०२४ सम्म जारी भएको भिक्सेन मिडिया ग्रुपद्वारा आठ चलचित्रहरूमा अभिनय गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Rick |date=December 6, 2024 |title=Rae Lil Black Stars in New Blacked Raw Scene |url=https://avn.com/press/video/rae-lil-black-stars-in-new-blacked-raw-scene-142246 |access-date=April 22, 2025 |website=[[AVN (magazine)|AVN]] |archive-date=May 4, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504072306/https://avn.com/press/video/rae-lil-black-stars-in-new-blacked-raw-scene-142246 |url-status=live }}</ref> असाकुरा एक दुर्लभ कलाकारको रूपमा प्रख्यात थिइन्; सन् २०२२ मा, उनी अघिल्लो पाँच वर्षको अवधिमा ६० भन्दा कम व्यावसायिक दृश्यहरूमा देखा परेकी थिइन् र समयसँगै बुकिङमा बढी छनोटमा परेकी थिइन्।<ref name="Miller-2022">{{Cite web |last=Miller |first=Dan |date=September 1, 2022 |title=The Raemageddon Tour: Rae Lil Black Takes Content Worldwide |url=https://avn.com/news/video/rae-lil-black-september-cover-story-173891 |access-date=April 22, 2025 |website=[[AVN (magazine)|AVN]] |archive-date=April 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423220203/https://avn.com/news/video/rae-lil-black-september-cover-story-173891 |url-status=live }}</ref> आफ्ना व्यावसायिक दृश्यहरूका अतिरिक्त, उनले व्यक्तिगत ओन्लीफ्यान्स खाता पनि खोलेकी थिइन्, जसमा थप अश्लील दृश्यहरू जारी गरिएको थियो। रिचर्डसनको अ सेक्स नामक पत्रिकाको २५औँ अङ्कको आवरणमा देखा पर्दै उनले एक गैर-अश्लील मोडलको रूपमा पनि काम गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |date=December 11, 2023 |title=Andrew Richardson on the Making of A11: The Agency Issue |url=https://officemagazine.net/andrew-richardson-making-a11-agency-issue |access-date=April 22, 2025 |website=[[Office Magazine]] |archive-date=April 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423220156/https://officemagazine.net/andrew-richardson-making-a11-agency-issue |url-status=live }}</ref> अश्लील चलचित्रहरूबाट टाढा भएपछि, उनी सामग्री सिर्जनामा ध्यान केन्द्रित गर्दै, युट्युब, टिकटक, इन्स्टाग्राम, र [[ट्विच]] जस्ता सामाजिक सञ्जालहरूमा धेरै अनुयायीहरू प्राप्त गर्न सफल भएकी थिइन् जहाँ उनी गेमिङ सत्रहरू स्ट्रिम गर्छिन् र व्यक्तिगत भ्लगहरू साझा गर्छिन्।<ref>{{Cite web |last=Bahrom |first=Shahril |date=October 20, 2024 |title=Rae Lil Black Dons Hijab While In Malaysia, Malaysian Muslim Men Face Most Challenging Jihad Of Their Lives |url=https://www.msn.com/en-my/lifestyle/other/rae-lil-black-dons-hijab-while-in-malaysia-malaysian-muslim-men-face-most-challenging-jihad-of-their-lives/ar-AA1rz40J |access-date=April 22, 2025 |website=[[The Rakyat Post]] |via=[[MSN]] |archive-date=June 21, 2025 |archive-url=https://archive.today/20250621162126/https://www.msn.com/en-my/lifestyle/other/rae-lil-black-dons-hijab-while-in-malaysia-malaysian-muslim-men-face-most-challenging-jihad-of-their-lives/ar-AA1rz40J |url-status=live }}</ref> उनका युट्युब भ्लगहरू खाना र यात्रा जस्ता विषयहरूमा केन्द्रित छन्। उनले मुकबाङ सामग्री पनि सिर्जना गर्ने गरेकी छिन्।<ref name="Miller-2022"/> नोभेम्बर २०२३ मा, उनले थाइल्यान्डको बैङ्ककमा मञ्चमा गएर टेडको प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref name="TEDx-2024"/> अक्टोबर २०२४ मा, उनले आफूलाई हिजाब लगाएर र विनम्रतापूर्वक टिकटकमा सामग्री सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref name="Hunter-2025"/> फेब्रुअरी २०२५ मा, इस्तिकबलले सिङ्गापुरको मरीना बे स्यान्ड्स एक्सपोमा आयोजित स्निकरहेड कार्यक्रम, स्नीकर कोन साउथइस्ट एसियासँग सहकार्य गरिन्, जहाँ उनले भेटघाट र अभिवादनमा भाग लिएकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=Yeow |first=Joycelyn |date=February 13, 2025 |title=Sneaker Con is back in Singapore this February featuring headliners Rae Lil Black, Culture Kicks and more |url=https://www.timeout.com/singapore/news/sneaker-con-is-back-in-singapore-this-february-featuring-headliners-rae-lil-black-culture-kicks-and-more-021325 |access-date=April 22, 2025 |website=[[Time Out (magazine)|Time Out]]}}</ref> उनले कार्यक्रममा प्रार्थना सम्बन्धि सामग्रीहरू प्राप्त गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |date=March 14, 2025 |title=Japanese ex-porn star Rae Lil Black shares her new journey after converting to Islam |url=https://pakobserver.net/japanese-ex-porn-star-rae-lil-black-shares-her-new-journey-after-converting-to-islam/ |access-date=April 22, 2025 |website=[[Pakistan Observer]] |archive-date=April 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423114215/https://pakobserver.net/japanese-ex-porn-star-rae-lil-black-shares-her-new-journey-after-converting-to-islam/ |url-status=live }}</ref> उनको सामाजिक सञ्जाल खाताहरूबाट सबै अश्लील सामग्री हटाएपछि र सार्वजनिक रूपमा [[इस्लाम धर्म]] परिवर्तनको घोषणा गरेपछि, टोरन्टो सनले उनलाई ती प्लेटफर्महरूमा अनुयायीहरू गुमाएको भन्दै उल्लेख गरेको थियो।<ref name="Hunter-2025">{{Cite news |last=Hunter |first=Brad |date=March 17, 2025 |title=From Porn to Piety: Adult film star Rae Lil Black's shock conversion to Islam |url=https://torontosun.com/entertainment/celebrity/from-porn-to-piety-adult-film-star-rae-lil-blacks-shock-conversion-to-islam |access-date=April 22, 2025 |work=[[Toronto Sun]] |archive-date=March 17, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317172958/https://torontosun.com/entertainment/celebrity/from-porn-to-piety-adult-film-star-rae-lil-blacks-shock-conversion-to-islam |url-status=live }}</ref> == व्यक्तिगत जीवनी == इस्तिकबालको जन्म १७ अगस्ट १९९६ मा [[जापान]]को ओसाकामा के आसाकुराको रूपमा भएको थियो।{{efn|name=Name|केही स्रोतहरूले उनको इस्लाम धर्म परिवर्तन गर्नु अघि उनको नाम के असाकुरा भएको बताउँछन्,<ref>{{Cite web |date=March 13, 2025 |title=Japanese former porn star Rae Lil Black 'embraces Islam', fasts for Ramadan |url=https://www.newarab.com/news/japanese-former-porn-star-embraces-islam-fasts-ramadan |access-date=April 22, 2025 |website=[[The New Arab]] |archive-date=May 4, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504072306/https://www.newarab.com/news/japanese-former-porn-star-embraces-islam-fasts-ramadan |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504072306/https://www.newarab.com/news/japanese-former-porn-star-embraces-islam-fasts-ramadan |date=May 4, 2025 }}</ref> जबकि अन्य स्रोतहरूले यससँग बाझिन्छन् र उनको धर्म परिवर्तन हुनु अघि उनको वास्तविक नाम '''आकिको मातासुजावा''' रहेको बताउँछन्।<ref name="Coconuts-2023">{{Cite web |date=January 4, 2023 |title=Adult star Rae Lil Black raises pulses across Thailand |url=https://coconuts.co/bangkok/news/adult-star-rae-lil-black-raises-pulses-across-thailand/ |access-date=April 22, 2025 |website=Coconuts Bangkok |publisher=[[Coconuts Media]] |archive-date=May 4, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504072307/https://coconuts.co/bangkok/news/adult-star-rae-lil-black-raises-pulses-across-thailand/ |url-status=live }}</ref>}}<ref name="Miller-2022"/><ref>{{Cite web |date=December 30, 2024 |title=Is Rae Lil Black considering Islam? Recent Pakistan visit raises eyebrows |url=https://www.samaa.tv/2087326456-is-rae-lil-black-considering-islam-recent-pakistan-visit-raises-eyebrows |access-date=April 22, 2025 |publisher=[[Samaa TV]] |archive-date=May 4, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504072306/https://www.samaa.tv/2087326456-is-rae-lil-black-considering-islam-recent-pakistan-visit-raises-eyebrows |url-status=live }}</ref> सन् २०२३ मा थाइल्यान्डमा बसेपछि, उनले थाई उपनाम रेवदी अपनाएकी थिइन्।<ref name="TEDx-2024"/><ref name="Coconuts-2023"/> मार्च २०२५ मा, इस्तिकबालले सन् २०२४ मा [[मलेसिया]]को भ्रमण पछि सार्वजनिक रूपमा इस्लाम धर्म परिवर्तनको घोषणा गरिन्, जहाँ उनी विशेष गरी क्वालालम्पुरको संस्कृति र धार्मिक वातावरणबाट गहिरो प्रभावित भएको बताइएको थियो।<ref name="Azmi-2025">{{Cite news |last=Azmi |first=Hadi |date=March 12, 2025 |title=Japanese ex-adult star Rae Lil Black raises eyebrows as 'Muslim convert' in Malaysia |url=https://www.scmp.com/week-asia/lifestyle-culture/article/3302118/japanese-ex-adult-star-rae-lil-black-raises-eyebrows-muslim-convert-malaysia |access-date=April 25, 2012 |work=[[South China Morning Post]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 14, 2025 |title=Japanese Adult Film Star Rae Lil Black converts to Islam after Kuala Lumpur visit |url=https://dailyausaf.com/en/life-style/japanese-adult-film-star-rae-lil-black-converts-to-islam-after-kuala-lumpur-visit/ |access-date=March 16, 2025 |website=[[Daily Ausaf]] |language=en|archive-date=April 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423220157/https://dailyausaf.com/en/life-style/japanese-adult-film-star-rae-lil-black-converts-to-islam-after-kuala-lumpur-visit/ |url-status=live }}</ref> उनले आफ्नो नाम पनि परिवर्तन गरेर नुरे इस्तिकबाल राखेकी थिइन्।<ref name="Ghazali-2025" /> उनको धर्म परिवर्तनले चिनियाँहरूबाट मिश्रित प्रतिक्रिया प्राप्त गरेको थियो, जसमा मुस्लिम समुदायबाट समर्थनदेखि केही प्रशंसकहरूबाट शङ्कासम्म समावेश थियो<ref name="Azmi-2025" /> धर्म परिवर्तन भएदेखि, उनले इस्लामिक अभ्यासहरूको बारेमा थप जान्न रुचि व्यक्त गरेकी छिन् र कहिलेकाहीँ [[सामाजिक सञ्जाल]]मा आफ्नो यात्राका पक्षहरू साझा गर्छिन्।<ref name="Ghazali-2025" /><ref>{{Cite news |date=March 11, 2025 |title=Kae Asakura berniqab, teruja solat di Masjid Sri Sendayan |trans-title=Kae Asakura wears niqab, excited to pray at Sri Sendayan Mosque |url=https://www.kosmo.com.my/2025/03/11/kae-asakura-rae-lil-black-teruja-solat-di-masjid-sri-sendayan/ |access-date=April 12, 2025 |work=[[Kosmo!]] |language=ms}}</ref> अन्तर्वार्ताहरूमा, उनले व्यक्तिगत विकासप्रतिको आफ्नो प्रतिबद्धता र आफ्नो विगतको करियरबाट आफूलाई टाढा राख्न जोड दिएकी छिन्।<ref name="Azmi-2025" /> == पुरस्कारहरू == {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | वर्ष (सन्) ! कार्यक्रम ! scope="col" | विधा ! scope="col" | नतिजा ! scope="col" class="unsortable" | {{Abbr|स्रोत|स्रोत(हरू)}} |- | rowspan="2" | २०१९ | rowspan="2" | [[दोस्रो पोर्नहब पुरस्कार]] | सबैभन्दा लोकप्रिय प्रमाणित व्यावसायिक मोडल | {{nom}} | rowspan="2" | <ref name="Yagielowicz-2019">{{Cite web |last=Yagielowicz |first=Stephen |date=August 27, 2019 |title=Pornhub Announces 2019 Award Nominees |url=https://www.xbiz.com/news/246446/pornhub-announces-2019-award-nominees |access-date=April 22, 2025 |publisher=[[एक्सबिज]] |archive-date=September 10, 2019 |archive-url=https://archive.today/20190910163324/https://www.xbiz.com/news/246446/pornhub-announces-2019-award-nominees |url-status=live }}</ref> |- | शीर्ष ब्लोजब प्रदर्शक | {{nom}} |- | rowspan="3" | २०२० | [[एक्सबिज पुरस्कार]] | वर्षको उत्कृष्ट महिला कलाकार | {{nom}} | <ref name="XBIZ-2019">{{Cite web |date=November 21, 2019 |title=XBIZ Announces Nominees for 2020 XBIZ Awards |url=https://www.xbiz.com/news/248496/xbiz-announces-nominees-for-2020-xbiz-awards |access-date=April 22, 2025 |publisher=[[एक्सबिज]] |archive-date=November 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191121093510/https://www.xbiz.com/news/248496/xbiz-announces-nominees-for-2020-xbiz-awards |url-status=live }}</ref> |- | [[एक्सबिज पुरस्कार|एक्सबिज क्याम पुरस्कार]] | उत्कृष्ट महिला कलाकार | {{nom}} | <ref>{{Cite web |date=July 16, 2020 |title=2020 XBIZ Cam Awards Nominees Announced; Voting Now Live |url=https://www.xbiz.com/news/253342/20 |access-date=April 22, 2025 |publisher=[[एक्सबिज]]}}</ref> |- | तेस्रो [[पोर्नहब पुरस्कार]] | ब्लोजब क्विन: शीर्ष ब्लोजब प्रदर्शक | {{nom}} | <ref>{{Cite web |date=November 12, 2020 |title=2020 Pornhub Awards Nominees Announced, Webcast Set for Dec 15 |url=https://www.xbiz.com/news/255596/2020-pornhub-awards-nominees-announced-webcast-set-for-dec-15 |access-date=April 22, 2025 |publisher=[[एक्सबिज]] |archive-date=November 12, 2020 |archive-url=https://archive.today/20201112163633/https://www.xbiz.com/news/255596/2020-pornhub-awards-nominees-announced-webcast-set-for-dec-15 |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="2" | २०२१ | [[३८औँ एभिएन पुरस्कार]] | सर्वश्रेष्ठ नयाँ विदेशी कलाकार | {{nom}} | <ref name="AVN-2021">{{Cite web |title=2021 Nominees |url=https://avn.com/awards/2021_nominees |access-date=April 22, 2025 |website=[[एभिएन]] |archive-date=November 20, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201120065709/https://avn.com/awards/2021_nominees |url-status=live }}</ref> |- | [[गेभिएन पुरस्कार]] | उत्कृष्ट द्वियौनिक दृश्य | {{nom}} | <ref>{{Cite web |date=November 27, 2020 |title=2021 GayVN Awards Nominees Announced |url=https://avn.com/news/gay/2021-gayvn-awards-nominees-announced-170653 |access-date=April 22, 2025 |website=[[AVN (magazine)|AVN]] |archive-date=April 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250423220134/https://avn.com/news/gay/2021-gayvn-awards-nominees-announced-170653 |url-status=live }}</ref> |- | २०२२ | चौथौ [[पोर्नहब पुरस्कार]] | शीर्ष ब्लोजब प्रदर्शक | {{nom}} | <ref>{{Cite web |last=Greco |first=Ralph |date=February 25, 2022 |title=4th Annual Pornhub Awards Nominees Announced |url=https://www.xbiz.com/news/264993/4th-annual-pornhub-awards-nominees-announced |access-date=April 22, 2025 |publisher=[[एक्सबिज]] |archive-date=April 4, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404203635/https://www.xbiz.com/news/264993/4th-annual-pornhub-awards-nominees-announced |url-status=live }}</ref> |- | rowspan="3" | २०२३ | rowspan="3" | [[४०औँ एभिएन पुरस्कार]] | सर्वश्रेष्ठ अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष/महिला यौन दृश्य | {{nom}} | rowspan="3" | <ref>{{Cite web |title=2023 Nominees |url=https://avn.com/awards/2023_nominees |access-date=April 22, 2025 |website=[[एभिएन]] |archive-date=November 6, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106183135/https://avn.com/awards/2023_nominees |url-status=live }}</ref> |- | वर्षको अन्तर्राष्ट्रिय महिला कलाकार | {{nom}} |- | सबैभन्दा उग्र यौन दृश्य | {{nom}} |- | rowspan="2" | २०२४ | rowspan="2" | [[४१औँ एभिएन पुरस्कार]] | सर्वश्रेष्ठ अन्तर्राष्ट्रिय महिला यौन दृश्य | {{nom}} | rowspan="2" | <ref>{{Cite web |title=2024 Nominees |url=https://avn.com/awards/2024_nominees |access-date=April 22, 2025 |website=[[एभिएन]] |archive-date=November 14, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114170527/https://avn.com/awards/2024_nominees |url-status=live }}</ref> |- | सर्वश्रेष्ठ अन्तर्राष्ट्रिय महिला/पुरुष यौन दृश्य | {{nom}} |- |} == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी|Rae Lil Black}} * {{IMDb name}} [[श्रेणी:सन् १९९६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ओसाकाका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जापानी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:ओन्लीफ्यान्स सिर्जनाकर्ताहरू]] duqhxh6f476eopqyzbwqomgx8isvazz 0 146755 1368530 1356859 2026-08-06T10:28:45Z ~2026-42438-81 80058 1368530 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = जगदीश खरेल | honorific-suffix = | image = Jagdish Kharel.jpg | alt = | caption = जगदीश खरेल, सन् २०२५ मा | office = [[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|नेपालका सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री]] | status = | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | vicepresident = [[राम सहाय यादव]] | preceded = [[पृथ्वीसुब्बा गुरुङ]] | term_start = २२ सेप्टेम्बर २०२५ | birth_date = {{birth date and age|1983|8|6|df=y}} | birth_place = [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]], [[नेपाल]] | death_date = | death_place = | spouse = [[सुप्रभा केसी]] | native_name = | native_name_lang = ne | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]<ref>{{https://www.setopati.com/politics/380235 }}</ref> | education = {{ubl | [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट आम सञ्चारमा स्नातकोत्तर }} | honorific_prefix = माननीय | primeminister = [[सुशीला कार्की]] }} '''जगदीश खरेल''' नेपाल सरकारका पूर्व सूचना तथा सञ्चार प्रविधि मन्त्री हुन् । उनि पूर्व पत्रकार समेत हुन् । [[इमेज च्यानल टेलिभिजन|इमेज टेलिभिजन]]का निवर्तमान प्रधानसम्पादक समेत रहेका उनी प्रधानमन्त्री सुशीला कार्की नेतृत्वको नेपालको [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|अन्तरीम मन्त्रीपरिषद्]]मा सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रीमा २२ सेप्टेम्बर २०२५ नियुक्त भएका थिए। <ref>{{Cite web |last=सञ्चार |first=देश |date=2025-09-21 |title=पत्रकार जगदीश खरेल मन्त्री बन्ने |url=https://deshsanchar.com/2025/09/21/1096583/ |access-date=2025-09-21 |website=देशसञ्चार}}</ref> जेन-जी आन्दोलनको जगमा बनेको नागरिक सरकारबाट बाहिरीएपछि उनि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा)मा प्रवेश गर्दै २०८२ फागुन २१ गते सम्पन्न ऐतिहासिक संघिय संसद अर्थात प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनमा ललितपुर २ बाट निर्वाचित भए । लामो समय इमेज टेलिभिजनमा बिताएका खरेल लोकप्रिय पत्रकारहरूको श्रेणीमा गनिन्छन् ।<ref>{{Cite web |last=सञ्चार |first=देश |date=2025-09-21 |title=पत्रकार जगदीश खरेल मन्त्री बन्ने |url=https://deshsanchar.com/2025/09/21/1096583/ |access-date=2025-09-21 |website=देशसञ्चार}}</ref> == पेशा र शिक्षा == खरेलले आफ्नो [[पत्रकारिता]] पेशा सन् २००५ मा राजनीतिक पत्रकारका रूपमा सुरु गरेका थिए। उनले इमेज टिभी च्यानलमा प्रसारित हुने लोकप्रिय टक सो ''हट सिट'' को आयोजकको रूपमा ख्याति प्राप्त गरेका थिए जसले नेपालका राजनीतिक र सामाजिक मुद्दाहरूलाई सम्बोधन गर्ने गर्दछ। यो कार्यक्रम राजनीतिक नेताहरू र विश्लेषकहरूसँग हुने गहन अन्तर्वार्ताको लागि चिनिएको छ। खरेलले अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र कूटनीतिमा विद्यावारिधि गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite web |title=पत्रकार खरेल बने सञ्चारमन्त्री |url=https://www.ratopati.com/story/514591/journalist-kharel-becomes-minister-of-communications |access-date=2025-09-26 |website=रातोपाटी डटकम |language=नेपाली}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका मन्त्रीहरू]] 03lp3b0e2j8cn7lu301j6mwwihn12as 0 147050 1368524 1368439 2026-08-06T10:08:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368524 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = एक्सिलेन्सी | name = Sanae Takaichi | native_name = {{nobold|高市 早苗}} | native_name_lang = ja | image = चित्र:Sanae Takaichi 20251021.jpg | caption = Takaichi in 2025 | office = जापानका प्रधानमन्त्री | status = | monarch = [[नारुहितो]] | term_start = 21 October 2025 | term_end = | succeeding = | predecessor = [[Shigeru Ishiba]] | successor = }} '''सानाए ताकाइची''' (जन्म: सन् १९६१ मार्च ७) जापानी राजनीतिज्ञ हुन्। उनी सन् २०२५ देखि [[जापान|जापानकी]] प्रधानमन्त्री तथा लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी (LDP) की अध्यक्ष हुन्।<ref>{{Cite web |title=तकाइची बनिन् जापानको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/10/1787351/takaichi-becomes-japans-first-female-prime-minister |access-date=2025-10-23 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> उनी यी दुवै पदमा पुग्ने पहिली महिला हुन्, साथै [[नारा प्रान्त]] बाट यी पदहरूमा पुग्ने पहिलो व्यक्ति पनि हुन्। उनले सन् १९९३ देखि २००३ र पुनः २००५ देखि प्रतिनिधि सभाको सदस्यको रूपमा कार्य गर्दै आएकी छिन्। यस अवधिमा उनले [[सिन्जो आबे|शिन्जो आबे]] र [[फुमिओ किसिदा|फुमिओ किशिदा]]को प्रधानमन्त्रीकालमा विभिन्न मन्त्रीस्तरीय जिम्मेवारीहरू पनि सम्हालेकी थिइन्। ताकाइचीको जन्म र बाल्यकाल नारा प्रान्तको यामातोकोरियामा (Yamatokōriyama) मा भएको हो। उनले [[कोबे विश्वविद्यालय]]बाट स्नातक गरेकी थिइन्। राजनीतिक यात्राको आरम्भ गर्नु अघि उनी लेखक, विधायकीय सहायक र प्रसारकको रूपमा कार्यरत थिइन्। सन् १९९३ मा स्वतन्त्र उम्मेदवारका रूपमा प्रतिनिधिसभामा निर्वाचित भएपछि उनले सन् १९९६ मा [[लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी (LDP)]] मा प्रवेश गरिन्। शिन्जो आबेकी नजिककी शिष्य (protégé) मानिने ताकाइचीले आबेको प्रधानमन्त्रीकालमा विभिन्न महत्वपूर्ण पदहरू सम्हालिन्, विशेषतः आन्तरिक मामिला र सञ्चार मन्त्रीको रूपमा उनी संलग्न रहिन्। उनले सन् २०२१ को LDP नेतृत्व चुनावमा प्रतिस्पर्धा गरेकी थिइन्, तर दोस्रो चरण अघि नै तेस्रो स्थानमा रही बाहिरिइन्। त्यसपछि, सन् २०२२ देखि २०२४ सम्म फुमिओ किशिदाको सरकारमा उनी आर्थिक सुरक्षा मामिला मन्त्री भइन्। सन् २०२४ को LDP नेतृत्व चुनावमा उनले पुनः उम्मेदवारी दिइन् जसमा पहिलो चरणमा सबै भन्दा बढी मत प्राप्त गरेकी थिइन्, तर दोस्रो चरणमा आफ्नो पूर्ववर्ती शिगेरु इशिबा सँग साँघुरो मतान्तरले पराजित भइन्। अन्ततः सन् २०२५ को नेतृत्व चुनावमा तेस्रो पटक प्रतिस्पर्धा गर्दै उनले दुवै चरणमा विजय हासिल गरिन् र शिन्जिरो कोइजुमीलाई पराजित गर्दै पार्टीको पहिलो महिला अध्यक्ष बनिन्। त्यसपछि, जापान इन्नोभेसन पार्टीसँग गठबन्धन सम्झौता गरेर उनले २०२५ अक्टोबर २१ मा राष्ट्रिय संसद (National Diet) द्वारा जापानकी पहिलो महिला प्रधानमन्त्रीको रूपमा निर्वाचित भइन्। ताकाइचीका विचारहरूलाई प्रायः रूढीवादी (conservative) तथा कहिलेकाहीँ अति रूढीवादी (ultraconservative) भनेर व्याख्या गरिन्छन्। उनको आन्तरिक नीतिमा सक्रिय सरकारी खर्चको समर्थन र आबेनोमिक्स (Abenomics, सन् २०१२ को चुनावपछिका आर्थिक नीतिहरू) को निरन्तरतामा जोड दिइएको छ। सामाजिक विषयहरूमा उनले परम्परागत दृष्टिकोण अपनाएकी छन् जस्तै, वैवाहिक जोडीहरूलाई अलग थर मान्यता नदिनु तथा जापानी सम्राटीय उत्तराधिकारमा महिलाको अधिकारका विषयमा परम्परागत दृष्टिकोण राख्नु उनको धारणा रहेका छन्।<ref>{{Cite web |title=कट्टर रूढिवादी ताकाइची बनिन् जापानको पहिलो महिला प्रधानमन्त्री |url=https://www.ratopati.com/story/519284/hardline-conservative-takaichi-becomes-japans-first-female-prime-minister |access-date=2025-10-23 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> उनी जापानको संविधानको धारा ९, जसले सैन्य बल प्रयोगको निषेध गर्छ, त्यसको संशोधनको पक्षमा छिन्। साथै उनी ताइवान समर्थक [[विदेश नीति|परराष्ट्र नीति]] र संयुक्त राज्य अमेरिका–जापान गठबन्धन सुदृढीकरणको पक्षधर पनि हुन्। निप्पन काइगी (जापानको सबैभन्दा ठूलो अति-रूढीवादी र अति-राष्ट्रवादी दक्षिणपन्थी गैर-सरकारी संस्था) की सदस्य भएकी ताकाइचीले जापानको उपनिवेशकालीन इतिहासप्रति पुनर्व्याख्यात्मक दृष्टिकोण मिडिया, शिक्षण संस्था र शैक्षिक पाठ्यक्रममा प्रस्तुत गर्नुपर्ने तर्क गरेकी छन्। उनले सरकारका मुरायामा र कोनो वक्तव्यहरूको आलोचना गरेकी छिन् र विवादास्पद यासुकुनी मन्दिर मा समेत भ्रमण गरेकी छिन्। == प्रधानमन्त्रीकाल (२०२५–हाल) == अक्टोबर २१ मा प्रधानमन्त्री बनेपछि, आफ्नो उद्घाटन पत्रकार सम्मेलनमा, ताकाइचीले भनिन् कि उनले सबै कुरा भन्दा माथि "अवसरको समानतालाई प्राथमिकता दिए", र मन्त्रीहरूको छनोट लिङ्गिकको आधारमा होइन, उनीहरूको योग्यताको आधारमा गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |date=21 October 2025 |title=高市早苗・自民党総裁、第104代首相に選出 憲政史上初の女性宰相 |trans-title=LDP President Sanae Takaichi is 104th Prime Minister and the First Woman to Hold the Role since the Introduction of Constitutional Government |url=https://www.bbc.com/japanese/articles/cvgd4g4kdgpo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022191337/https://www.bbc.com/japanese/articles/cvgd4g4kdgpo |archive-date=22 October 2025 |access-date=22 October 2025 |website=BBC News |language=ja}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 October 2025 |title=Sanae Takaichi makes history as Japan's first female prime minister |url=https://www.bbc.com/news/articles/c751z23n3n7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251021085806/https://www.bbc.com/news/articles/c751z23n3n7o |archive-date=21 October 2025 |access-date=22 October 2025 |website=BBC News }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251021085806/https://www.bbc.com/news/articles/c751z23n3n7o |date=21 October 2025 }}</ref> === विदेश नीति === [[चित्र:20251025_Sanae_Takaichi_47th_ASEAN_Summit_(7).jpg|अङ्गुठाकार|२५ अक्टोबर २०२५ मा क्वालालम्पुरमा ४७ औं आसियान शिखर सम्मेलनको क्रममा ताकाइचीले फिलिपिन्सका राष्ट्रपति [[फर्डिनान्ड मार्कोस जुनियर|बोङबोङ मार्कोस]]सँग भेट गरे]] [[चित्र:Japan-U.S._Summit_Meeting_000184120.jpg|अङ्गुठाकार|२८ अक्टोबर २०२५ मा टोकियोको आकासाका दरबारमा द्विपक्षीय बैठकको क्रममा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग ताकाइची]] [[चित्र:Sanae_Takaichi_and_Le_Minh_Hung_20260502.jpg|अङ्गुठाकार|२ मे २०२६ मा हनोईमा भएको द्विपक्षीय बैठकको क्रममा भियतनामका प्रधानमन्त्री ले मिन्ह हङसँग ताकाइची]] ताकाचीले मलेसियाको क्वालालम्पुरमा भएको ४७ औं आसियान शिखर सम्मेलनमा आफ्नो कूटनीतिक सुरुवात गरेकी थिइन्, जहाँ उनले समुद्री, कृत्रिम बुद्धिमत्ता र साइबर सुरक्षा क्षेत्रमा सहयोगलाई सुदृढ पार्न प्रयास गरिन्। उनले फिलिपिन्सका राष्ट्रपति [[फर्डिनान्ड मार्कोस जुनियर|बोङबोङ मार्कोस]], मलेसियाली प्रधानमन्त्री अनवर इब्राहिम र अष्ट्रेलियाली प्रधानमन्त्री [[एन्थोनी अल्बानिज|एन्थोनी अल्बानीज]]सँग द्विपक्षीय भेट -बैठक पनि गरिन्।<ref name="Takaichi makes diplomatic debut with ASEAN maritime security and AI pledge">{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2025/10/27/japan/politics/sanae-takaichi-asean-summit/|title=Takaichi makes diplomatic debut with ASEAN maritime security and AI pledge|last1=Johnson|first1=Jesse|date=27 October 2025|work=The Japan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103040853/https://www.japantimes.co.jp/news/2025/10/27/japan/politics/sanae-takaichi-asean-summit/|archive-date=3 November 2025|url-status=live}}</ref><ref name="Japan PM Takaichi meets Philippine President Marcos in Malaysia">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20251026_13/|title=Japan PM Takaichi meets Philippine President Marcos in Malaysia|work=NHK News|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103040929/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20251026_13/|archive-date=3 November 2025|url-status=dead}}</ref><ref name="New Japan Prime Minister Takaichi set for global diplomatic stage">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20251025_03/|title=New Japan Prime Minister Takaichi set for global diplomatic stage|work=NHK News|archive-url=https://web.archive.org/web/20251025213619/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20251025_03/|archive-date=25 October 2025|url-status=dead}}</ref><ref name="FOCUS: Japan's new PM Takaichi makes mark at ASEAN amid China concerns">{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/articles/-/63638|title=FOCUS: Japan's new PM Takaichi makes mark at ASEAN amid China concerns|date=28 October 2025|work=Japan Wire by KYODO NEWS|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103040938/https://english.kyodonews.net/articles/-/63638|archive-date=3 November 2025|url-status=live}}</ref> आसियान बैठकको क्रममा, ताकाचीले आसियान+३ शिखर सम्मेलन, आसियान-जापान शिखर सम्मेलन, २० औं पूर्वी एसिया शिखर सम्मेलन र दोस्रो आसियान विश्वव्यापी संवादमा पनि भाग लिए। ताकाचीले शिखर सम्मेलनका बाँकी कार्यक्रमहरू छोडे र भोलिपल्ट अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग भेट्न टोकियो फर्किन्।<ref name="AsahiASEAN">{{cite news|url=https://www.asahi.com/ajw/articles/16117458|title=Takaichi calls for closer maritime security ties with ASEAN members|last1=Ota|first1=Narumi|date=27 October 2025|access-date=28 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251103041007/https://www.asahi.com/ajw/articles/16117458|archive-date=3 November 2025|agency=The Asahi Shimbun|url-status=live}}</ref>[[चित्र:20251031_Sanae_Takaichi_at_the_APEC_South_Korea_2025_(4).jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|३१ अक्टोबर २०२५ मा दक्षिण कोरिया २०२५ शिखर सम्मेलनमा जापानी प्रधानमन्त्री [[सानाए ताकाइची|साने ताकाइची]] र दक्षिण कोरिया [[ली जे म्युङ]]]] == राजनीतिक विचार == तकाइचीलाई कट्टरपन्थी रूढिवादी र जापानी राष्ट्रवादी विचारधारा राख्ने व्यक्तिको रूपमा वर्णन गरिएको छ,,<ref name="The Japan Times" /><ref name=":3" /><ref>{{Cite book|last1=Pekkanen|first1=Robert J.|url=https://books.google.com/books?id=zQafEAAAQBAJ&pg=PA89|title=Japan Decides 2021: The Japanese General Election|last2=Reed|first2=Steven R.|last3=Smith|first3=Daniel M.|date=30 November 2022|publisher=Springer Nature|isbn=978-3-031-11324-6|language=en|page=89|archive-date=7 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251007104706/https://books.google.com/books?id=zQafEAAAQBAJ&pg=PA89|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Dobson|first1=Hugo|url=https://books.google.com/books?id=laZJEQAAQBAJ&pg=PA119|title=Former Prime Ministers in Japan: Power, Influence and the Role of Informal Politics|last2=Narita|first2=Karin|last3=Rose|first3=Caroline|date=23 October 2025|publisher=Policy Press|isbn=978-1-5292-0683-8|language=en|page=119|archive-date=10 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010021248/https://books.google.com/books?id=laZJEQAAQBAJ&pg=PA119#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Fujimura-Fanselow|first=Kumiko|url=https://books.google.com/books?id=e9niGW9cY7IC&pg=PT539|title=Transforming Japan: How Feminism and Diversity Are Making a Difference|date=6 December 2018|publisher=The Feminist Press at CUNY|isbn=978-1-55861-700-1|archive-date=10 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010021311/https://books.google.com/books?id=e9niGW9cY7IC&pg=PT539#v=onepage&q&f=false|url-status=live}}</ref> उनले पूर्व बेलायती प्रधानमन्त्री [[मार्गरेट थ्याचर]]लाई एक आदर्श व्यक्तिको<ref name=":3" /><ref name="Sanae Takaichi: Meet Japan's drum-playing, Thatcher-loving first female PM">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/articles/crkj5e73xkmo|title=Sanae Takaichi: Meet Japan's drum-playing, Thatcher-loving first female PM|date=21 October 2025|work=[[BBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20251010011602/https://www.bbc.com/news/articles/crkj5e73xkmo|archive-date=10 October 2025|url-status=live}}</ref><ref name="Iron Lady">{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2024/09/25/japan/politics/focus-on-takaichipolitics/|title=Does Sanae Takaichi have a real shot at becoming Japan's first female leader?|date=25 September 2024|work=[[The Japan Times]]|access-date=27 September 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240925083655/https://www.japantimes.co.jp/news/2024/09/25/japan/politics/focus-on-takaichipolitics/|archive-date=25 September 2024|url-status=live}}</ref> रूपमा उद्धृत गर्दै र उनको व्यक्तिगत राजनीतिक विश्वासमा गहिरो प्रभाव पारेकी छिन्।{{efn|Attributed to multiple sources<ref name=":3" /><ref>{{cite news |date=26 September 2025 |url=https://www.economist.com/asia/2025/09/26/takaichi-sanae-the-hardline-nationalist-who-may-soon-lead-japan |title=Takaichi Sanae, the hardline nationalist who may soon lead Japan |newspaper=[[The Economist]] |access-date=27 September 2025 |archive-date=2 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002042315/https://www.economist.com/asia/2025/09/26/takaichi-sanae-the-hardline-nationalist-who-may-soon-lead-japan |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date= 23 July 2025 |title= Japanese PM denies media reports of his resignation after bruising election loss |url= https://www.france24.com/en/asia-pacific/20250723-japanese-pm-set-to-resign-after-bruising-election-loss-local-media-reports |work= France 24 |access-date= 24 July 2025 |archive-date=24 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250724054727/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20250723-japanese-pm-set-to-resign-after-bruising-election-loss-local-media-reports|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |last= Inagaki |first= Kana |date= 8 September 2021 |title= Sanae Takaichi outlines bid to become Japan's first female prime minister |url= https://www.ft.com/content/4cb5f842-2fc6-4081-a453-e58eee3bf438 |work= Financial Times |location= Tokyo |access-date= 24 July 2025 |archive-date=8 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908122556/https://www.ft.com/content/4cb5f842-2fc6-4081-a453-e58eee3bf438|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |last=McCurry |first=Justin |date=7 September 2025 |title=Japan PM Shigeru Ishiba to resign amid fallout from disastrous elections |url=https://www.theguardian.com/world/2025/sep/07/japan-pm-shigeru-ishiba-resign |access-date=8 September 2025 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077 |archive-date=7 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907103525/https://www.theguardian.com/world/2025/sep/07/japan-pm-shigeru-ishiba-resign |url-status=live}}</ref>}} थ्याचर जस्तै, उनलाई "आइरन लेडी" भनिन्छ।{{efn|Attributed to multiple sources<ref>{{cite web | last=Forbes| first=Moira| title=The World's Most Powerful Women 2025: Where Do Women Hold Real Power? | url=https://www.forbes.com/sites/moiraforbes/2025/12/10/the-worlds-most-powerful-women-2025-where-do-women-hold-real-power/ | website=[[Forbes]] | date=10 December 2025 | access-date=18 February 2026}}</ref><ref>{{cite news | title=The world's most powerful woman | url=https://www.economist.com/leaders/2026/02/12/the-worlds-most-powerful-woman | newspaper=[[The Economist]] | date=12 February 2026 | access-date=18 February 2026|url-access=subscription}}</ref><ref name="Sanae Takaichi: Meet Japan's drum-playing, Thatcher-loving first female PM" /><ref name="Iron Lady" /><ref name=":9">{{cite news |date=24 September 2025 |title=Will 'Iron Lady' Takaichi Sanae Be Japan's First Female Prime Minister? |url=https://thediplomat.com/2025/09/will-iron-lady-takaichi-sanae-be-japans-first-female-prime-minister/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250925040722/https://thediplomat.com/2025/09/will-iron-lady-takaichi-sanae-be-japans-first-female-prime-minister/ |archive-date=25 September 2025 |access-date=27 September 2025 |work=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]]}}</ref><ref name=":10">{{cite news |date=21 September 2021 |title=Japan's 'Iron Lady' Sanae Takaichi appeals to China hawks before LDP vote |url=https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3149571/japans-iron-lady-sanae-takaichi-focuses-taiwan-us-appeal-china |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921112859/https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3149571/japans-iron-lady-sanae-takaichi-focuses-taiwan-us-appeal-china |archive-date=21 September 2021 |access-date=27 September 2025 |work=[[South China Morning Post]]}}</ref><ref name=":SanaeBBC">{{cite news |date=4 October 2025 |title=Who is Japan's 'Iron Lady' Sanae Takaichi? |url=https://www.bbc.com/news/articles/crkj5e73xkmo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251004224105/https://www.bbc.com/news/articles/crkj5e73xkmo |archive-date=4 October 2025 |access-date=4 October 2025 |work=[[BBC News]]}}</ref>}} तकाइची निप्पोन काइगीकी सदस्य हुन्, जुन एक अति-दक्षिणपन्थी अति-रूढिवादी संगठन हो<ref>{{Cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2015-12-02/nippon-kaigi-and-the-rise-of-nationalism-in-japan/6994560|title=Ultra-nationalistic group trying to restore the might of the Japanese Empire|date=2 December 2015|work=ABC News AU|access-date=31 October 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20151203094658/https://www.abc.net.au/news/2015-12-02/nippon-kaigi-and-the-rise-of-nationalism-in-japan/6994560|archive-date=3 December 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|last=Sugimoto|first=Yoshio|url=https://books.google.com/books?id=cssDEAAAQBAJ&q=Japanese+nationalist+Nippon+Kaigi&pg=PA242|title=An Introduction to Japanese Society|date=12 November 2020|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-72474-6|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024001746/https://books.google.com/books?id=cssDEAAAQBAJ&q=Japanese+nationalist+Nippon+Kaigi&pg=PA242|archive-date=24 October 2023|url-status=live}}</ref> जसले अति-राष्ट्रवादी रेखाहरूमा जापानी इतिहासको पुनर्व्याख्याको लागि तर्क गर्छ।<ref name="The Conversation">{{cite news|url=https://theconversation.com/who-will-replace-yoshihide-suga-as-japans-prime-minister-heres-a-rundown-of-the-candidates-167355|title=Who will replace Yoshihide Suga as Japan's prime minister? Here's a rundown of the candidates|last=Mark|first=Craig|date=6 September 2021|work=The Conversation|access-date=24 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20210906035612/https://theconversation.com/who-will-replace-yoshihide-suga-as-japans-prime-minister-heres-a-rundown-of-the-candidates-167355|archive-date=6 September 2021|url-status=live}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जापानका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९६१ मा जन्म]] bcl1w8yf0uhmuhw6ioizrgkrsc12sr5 0 149366 1368490 1349385 2026-08-06T00:21:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368490 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer |name=उमा छेत्री |female=true |image=Uma Chetry.jpeg |caption=सन् २०२५ मा उमा छेत्री |birth_date={{Birth date and age|2002|7|27|df=yes}} |birth_place=बोखाखत, [[असम]], [[भारत]] |nickname= |heightft= |heightinch= |heightm= |batting=दाहिने हातको प्रयोग गर्ने खेलाडी |bowling= |role=विकेटकिपर-ब्याटर |international=true |internationalspan=२०२४–हाल |country=[[भारत]] |onetest= |testdebutdate= |testdebutyear= |testdebutagainst= |testcap= |lasttestdate= |lasttestyear= |lasttestagainst= |oneodi=true |odidebutdate=२६ अक्टोबर |odidebutyear=२०२५ |odidebutagainst=[[बङ्गलादेश]] |odicap=१५७ |lastodidate= |lastodiyear= |lastodiagainst= |odishirt=५५ |T20Idebutdate=७ जुलाई |T20Idebutyear=२०२४ |T20Idebutagainst=[[दक्षिण अफ्रिका]] |T20Icap=८३ |lastT20Idate=२८ जुलाई |lastT20Iyear=२०२४ |lastT20Iagainst=[[श्रीलङ्का|श्रीलंका]] |T20Ishirt=५५ |club1=असम |year1={{nowrap|2015/16–present}} |club2=यूपी वारियर्ज |year2=२०२४ |columns=2 |hidedeliveries=true |column1=महिला एकदिवसिय क्रिकेट |matches1=१ |runs1=– |bat avg1=– |100s/50s1=–/– |top score1=– |catches/stumpings1=–/– |column2=महिला टी२० अन्तर्राष्ट्रीय |matches2=२ |runs2=३७ |bat avg2=९.२५ |100s/50s2=0/२ |top score2=२४ |catches/stumpings2=३/१ |date=२६ अक्टोबर २०२५ |source=https://www.espncricinfo.com/cricketers/uma-chetry-960695 ESPNcricinfo}} '''उमा छेत्री''' (जन्म २७ जुलाई २००२) एक भारतीय अन्तर्राष्ट्रिय [[क्रिकेट|क्रिकेटर]] हुन्। उनले महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोलीका लागि विकेटकिपर-[[ब्याटिङ (क्रिकेट)|ब्याट्सम्यान]] रूपमा खेल्छिन्। उनले घरेलु क्रिकेटमा [[असम]] प्रतिनिधित्व गर्छिन्। [[महिला प्रिमियर लिग]] यूपी वारियर्जका लागि खेल्छिन्। छेत्री सन् २०२५ को महिला क्रिकेट विश्वकप र सन् २०२२ को एसियाली खेलकुदमा स्वर्ण पदक जित्ने भारतीय टोलीको हिस्सा थिए।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/asian-games-2023/asian-games-indian-womens-cricket-team-wins-gold-in-their-maiden-appearance-at-the-games/articleshow/103929999.cms?from=mdr|title=Asian Games: Indian women's cricket team wins gold in their maiden appearance|date=2023-09-26|work=The Times of India|access-date=2023-09-27|issn=0971-8257}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == छेत्री [[असम|आसाम]] [[गोलाघाट]] जिल्लाको बोकाखाट डिभिजनको कन्दुलिमारी गाउँका हुन्। उनीलाई उनका भाइ बिजोय र अन्य केटाहरूसँग सडकमा खेलिरहेको देखेर उनकी आमाले उनलाई क्रिकेट खेल्न प्रोत्साहित गरिन्। उनी आफ्ना पाँच भाइबहिनीमध्ये एक मात्र महिला हुन्। उनले बोकाखाट हिन्दी हाई स्कुलमा पढेकी थिइन्। == व्यावसायिक जीवन == जून २०२३ मा, उनले २०२३ एसीसी महिला टी-२० इमर्जिङ टिम एसिया कपमा भारत ए-का लागि खेलेका थिए।<ref>{{Cite web |date=2023-07-03 |title=Uma Chetry: Farm hand to keeping wickets for India |url=https://www.hindustantimes.com/cricket/uma-chetry-farm-hand-to-keeping-wicket-for-india-101688399812798.html |access-date=2023-09-27 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> जुलाई २०२३ मा, छेत्रीलाई बङ्गलादेश विरुद्धको टी२० अन्तर्राष्ट्रिय टोलीको शृङ्खलाका लागि उनको पहिलो [[भारतीय महिला क्रिकेट टोली|भारत]] टोलीमा नाम दिइएको थियो। सेप्टेम्बर २०२३ मा, उनी एसियाली खेलकुदका लागि [[भारत]]को टोलीमा थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Team India (Senior Women) squad for 19th Asian Games |url=https://www.bcci.tv/articles/2023/news/55556018/india-s-squad-for-19th-asian-games-hangzhou-2022-announced |access-date=7 November 2023 |website=Board of Control for Cricket in India}}</ref> मे २०२४ मा, उनलाई [[दक्षिण अफ्रिका]]विरुद्ध श्रृङ्खलाका लागि महिला एकदिवसीय, टी२०आई र टेस्ट टोलीमा नाम दिइएको थियो, जसले ७ जुलाई २०२४ मा टी२०आईमा अन्तर्राष्ट्रिय पदार्पण गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Assam's Uma Chetry makes it to senior women's cricket squad for series against SA |url=https://nenow.in/north-east-news/assams-uma-chetry-makes-it-to-senior-womens-cricket-squad-for-series-against-sa.html |access-date=4 June 2024 |website=NORTHEAST NOW}}</ref> अक्टोबर २०२४ मा न्युजिल्यान्ड विरुद्धको घरेलु एकदिवसीय श्रृङ्खलाका लागि छेत्रीलाई भारतीय टोलीमा राखिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=India's Squad for IDFC First Bank ODI Series against New Zealand announced |url=https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi |access-date=9 November 2024 |publisher=BCCI }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126233711/https://www.bcci.tv/bccilink/articles/EEI1QDRi |date=26 November 2024 }}</ref> उमा छेत्रीलाई यस्तिका भाटिया चोट लागेपछि अष्ट्रेलियाविरुद्धको महिला एकदिवसीय शृङ्खला र २०२५ महिला क्रिकेट विश्वकपका लागि भारतीय टोलीमा राखिएको थियो। छेत्रीले विश्वकपमा [[बङ्गलादेश]] एकदिवसीयमा डेब्यू गरेकी थिइन्। <ref>{{Cite web |title=Uma Chetry Makes Her ODI Debut In Last Group Game; Kranti, Rana Rested |url=https://www.cricket.com/news/uma-chetry-makes-her-odi-debut-in-last-group-game-kranti-rana-rested-10262025-1761473621034 |access-date=26 October 2025 |website=Cricket.com}}{{Dead link|date=February 2026}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् २००२ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय महिला क्रिकेट खेलाडीहरू]] g1ojnhzcm16qv8nphiuffsm18s3j6c5 0 149427 1368513 1350023 2026-08-06T06:25:25Z CommonsDelinker 144 Divya_Rayamajhi.png हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Krd|Krd]]ले No permission since 29 July 2026 को कारणले हटाएका कारण । 1368513 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Divya Rayamajhi | image = | alt = | caption = | native_name = दिव्या रायमाझी | birth_date = {{birth date and age|2000|7|4|df=y}} | birth_place = [[Kathmandu]], [[Nepal]] | occupation = {{hlist|Actress|model}} | spouse = }} '''दिव्या रायमाझी''' (नेपालः दिव्या रायमा) (जन्म 4 जुलाई 2000) एक नेपाली अभिनेत्री हुन् जसले मुख्य रूपमा [[नेपाली चलचित्र|नेपाली सिनेमा]] काम गर्छिन्। अभिनेता [[दिलीप रायमाझी]] घरमा जन्मेकी उनी अक्टोरः टेक वन (2022), पीतांबर (2022) र ''राम नाम सत्य'' (2026) मा देखा परिन्।<ref>{{Cite web |title=दीलिपलाई छोरीसँग फिल्म खेल्ने इच्छा |url=https://www.filmykhabar.com/news/25349/ |access-date=2026-04-04 |website=FilmyKhabar |language=ne}}</ref> == फिल्मोग्राफी == {| class="wikitable" !वर्ष !शीर्षक !भाषा !रेफ |- | rowspan="2" |2022 |''Aktor: एउटा लिनुहोस्'' | rowspan="3" |[[नेपाली भाषा|नेपाली]] |<ref>{{Cite web |title=बिराज र सुशीलसँग रोमान्स गर्दै दिव्या रायमाझी |url=https://www.ratopati.com/story/490756/divya-rayamajhi-romancing-biraj-and-sushil |access-date=2026-04-04 |website=Ratopati |language=ne}}</ref> |- |''पिताम्बर'' | |- |2026 |''राम नाम सत्य'' |<ref>{{Cite web |title=I have become a modern princess in ‘Ram Naam Satya’: Divya Rayamajhi |url=https://english.ratopati.com/story/56815/i-have-become-a-modern-princess-in-ram-naam-satya-divya-rayamajhi |access-date=2026-04-04 |website=Ratopati English |language=en}}</ref> |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * {{IMDb name|nm16637649|Divya Rayamajhi}} * {{Instagram|divyarayamajhiofficial}} {{प्राधिकरण नियन्त्रण}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् २००० मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:विकिडाटामा जन्म मिति नभएका पृष्ठहरू]] t0v6uv43e30jq5nv36x8gafb0pqfl8h 3 149777 1368536 1366723 2026-08-06T10:53:57Z Prahlad Nepal 72094 /* प्रयोगकर्ता वार्ता पृष्ठ हटाइदिने सम्बन्धमा */ नयाँ खण्ड 1368536 wikitext text/x-wiki == यसलाई अब बाहिर पनि नदेखिने गरि हटाइदिनुहोला, जुन दिन राख्नुपर्ने हो अवस्था आए राखौंला == यसलाई अब बाहिर पनि नदेखिने गरि हटाइदिनुहोला, जुन दिन राख्नुपर्ने हो अवस्था आए राखौंला [[विशेष:Contributions/&#126;2026-19005-53|&#126;2026-19005-53]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-19005-53|वार्तालाप]]) १६:५४, १५ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) == यो पृष्ठ हटाइदिनुहोस् न यो मेरो पृष्ठ हो, हटाइदिनुहोस्. == आदरणीय सम्पादकज्यू यो पृष्ठ हटाएर मद्दत गरिदिनुहोला, यहाँ नदेखिने गरि सधैंको लागि हटाइदिनुहोला [[विशेष:Contributions/&#126;2026-40759-65|&#126;2026-40759-65]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-40759-65|वार्तालाप]]) १४:०७, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) == हो हो यो पृष्ठलाई हटाइदिनुहोस्. पुरानो पृष्ठ कता हराएको छ. सुरक्षित गरिएको हो कि के हो ? त्यो हेरौं त == सुरक्षित गरिएको पृष्ठ पनि हटाइदिएर आवश्यक परे नयाँ पृष्ठ बनाउँला [[User:Prahlad Nepal|Prahlad Nepal]] ([[User talk:Prahlad Nepal|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:५७, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) == प्रयोगकर्ता वार्ता पृष्ठ हटाइदिने सम्बन्धमा == @[[प्रयोगकर्ता:डायमण्ड जोशी|डायमण्ड जोशी]] यो प्रयोग कर्ता वार्ता पृष्ठ हटाइदिनुहोला. यो आइडीको इमेल अहिले खुल्ने कुनै सम्भावना नरहेको र डायमण्ड जोशी स्वयमले हटाउन पटक पटक चाहेको कारण हटाइदिन अनुरोध छ . [[User:Prahlad Nepal|Prahlad Nepal]] ([[User talk:Prahlad Nepal|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:३८, ६ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) qqn1l4z12vn8zfsm5z2rn60ik8sczcb 1368537 1368536 2026-08-06T10:58:06Z Prahlad Nepal 72094 Prahlad Nepalद्वारा [[प्रयोगकर्ता वार्ता:डायमण्ड जोशी]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:प्रल्हाद नेपाल]]मा सारियो: [[विकिपिडिया:आम सहमति|सामुदायिक सहमति]]को आधारमा शीर्षक कायम गर्न 1368536 wikitext text/x-wiki == यसलाई अब बाहिर पनि नदेखिने गरि हटाइदिनुहोला, जुन दिन राख्नुपर्ने हो अवस्था आए राखौंला == यसलाई अब बाहिर पनि नदेखिने गरि हटाइदिनुहोला, जुन दिन राख्नुपर्ने हो अवस्था आए राखौंला [[विशेष:Contributions/&#126;2026-19005-53|&#126;2026-19005-53]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-19005-53|वार्तालाप]]) १६:५४, १५ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) == यो पृष्ठ हटाइदिनुहोस् न यो मेरो पृष्ठ हो, हटाइदिनुहोस्. == आदरणीय सम्पादकज्यू यो पृष्ठ हटाएर मद्दत गरिदिनुहोला, यहाँ नदेखिने गरि सधैंको लागि हटाइदिनुहोला [[विशेष:Contributions/&#126;2026-40759-65|&#126;2026-40759-65]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-40759-65|वार्तालाप]]) १४:०७, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) == हो हो यो पृष्ठलाई हटाइदिनुहोस्. पुरानो पृष्ठ कता हराएको छ. सुरक्षित गरिएको हो कि के हो ? त्यो हेरौं त == सुरक्षित गरिएको पृष्ठ पनि हटाइदिएर आवश्यक परे नयाँ पृष्ठ बनाउँला [[User:Prahlad Nepal|Prahlad Nepal]] ([[User talk:Prahlad Nepal|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:५७, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) == प्रयोगकर्ता वार्ता पृष्ठ हटाइदिने सम्बन्धमा == @[[प्रयोगकर्ता:डायमण्ड जोशी|डायमण्ड जोशी]] यो प्रयोग कर्ता वार्ता पृष्ठ हटाइदिनुहोला. यो आइडीको इमेल अहिले खुल्ने कुनै सम्भावना नरहेको र डायमण्ड जोशी स्वयमले हटाउन पटक पटक चाहेको कारण हटाइदिन अनुरोध छ . [[User:Prahlad Nepal|Prahlad Nepal]] ([[User talk:Prahlad Nepal|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:३८, ६ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) qqn1l4z12vn8zfsm5z2rn60ik8sczcb 1368540 2026-08-06T10:58:50Z Prahlad Nepal 72094 Prahlad Nepalद्वारा [[प्रयोगकर्ता वार्ता:डायमण्ड जोशी]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:इतिहास]]मा सारियो: [[विकिपिडिया:आम सहमति|सामुदायिक सहमति]]को आधारमा शीर्षक कायम गर्न 1368540 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता वार्ता:इतिहास]] rxfww3n43utjcd63aibniuxc2xlbekk 1368544 1368537 2026-08-06T11:19:55Z Saroj 31493 Saroj ले [[प्रयोगकर्ता वार्ता:प्रल्हाद नेपाल]] मा पुनर्निर्देश नछोडि त्यसलाई [[प्रयोगकर्ता वार्ता:डायमण्ड जोशी]] मा सारेको हो 1368536 wikitext text/x-wiki == यसलाई अब बाहिर पनि नदेखिने गरि हटाइदिनुहोला, जुन दिन राख्नुपर्ने हो अवस्था आए राखौंला == यसलाई अब बाहिर पनि नदेखिने गरि हटाइदिनुहोला, जुन दिन राख्नुपर्ने हो अवस्था आए राखौंला [[विशेष:Contributions/&#126;2026-19005-53|&#126;2026-19005-53]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-19005-53|वार्तालाप]]) १६:५४, १५ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) == यो पृष्ठ हटाइदिनुहोस् न यो मेरो पृष्ठ हो, हटाइदिनुहोस्. == आदरणीय सम्पादकज्यू यो पृष्ठ हटाएर मद्दत गरिदिनुहोला, यहाँ नदेखिने गरि सधैंको लागि हटाइदिनुहोला [[विशेष:Contributions/&#126;2026-40759-65|&#126;2026-40759-65]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:&#126;2026-40759-65|वार्तालाप]]) १४:०७, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) == हो हो यो पृष्ठलाई हटाइदिनुहोस्. पुरानो पृष्ठ कता हराएको छ. सुरक्षित गरिएको हो कि के हो ? त्यो हेरौं त == सुरक्षित गरिएको पृष्ठ पनि हटाइदिएर आवश्यक परे नयाँ पृष्ठ बनाउँला [[User:Prahlad Nepal|Prahlad Nepal]] ([[User talk:Prahlad Nepal|कुरा गर्नुहोस्]]) १७:५७, २२ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) == प्रयोगकर्ता वार्ता पृष्ठ हटाइदिने सम्बन्धमा == @[[प्रयोगकर्ता:डायमण्ड जोशी|डायमण्ड जोशी]] यो प्रयोग कर्ता वार्ता पृष्ठ हटाइदिनुहोला. यो आइडीको इमेल अहिले खुल्ने कुनै सम्भावना नरहेको र डायमण्ड जोशी स्वयमले हटाउन पटक पटक चाहेको कारण हटाइदिन अनुरोध छ . [[User:Prahlad Nepal|Prahlad Nepal]] ([[User talk:Prahlad Nepal|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:३८, ६ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) qqn1l4z12vn8zfsm5z2rn60ik8sczcb 1368545 1368544 2026-08-06T11:22:57Z Saroj 31493 Restored revision 981389 by [[Special:Contributions/नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|talk]]) (TwinkleGlobal) 1368545 wikitext text/x-wiki {{ढाँचा:नमस्ते|realName=|name=डायमण्ड जोशी}} -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्ने]]) २०:५६, ६ जनवरी २०२१ (नेपाली समय) bacx578nnjduuypoxi2rgt9r7o2zo7w 0 150436 1368523 1365667 2026-08-06T09:31:10Z Bishaldev100 28807 /* ककेशस */ 1368523 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = सोभियत सङ्घको विघटन{{Efn|{{langx|ru|Распад Советского Союза|Raspád Sovétskogo Soyúza}}, also negatively connoted as {{langx|ru|Развал Советского Союза|Razvál Sovétskogo Soyúza}}, ''Ruining of the Soviet Union''.}} | Image_Name = Map of USSR with SSR names.svg | Imagesize = 300px | Image_Alt = Labeled map of the 15 Soviet Socialist Republics of the Soviet Union. Listed include: | caption = Between 1990 and 1991, all 15 [[Republics of the Soviet Union|Republics]] broke out from the Soviet Union. | participants = {{bulleted list|सोभियत सङ्घ|सोभियत सरकार|सोभियत गणराज्यका सरकारहरू|सोभियत स्वायत्त गणराज्यका सरकारहरू|[[राष्ट्रवाद|राष्ट्रवादी]] र [[उदारवाद|उदारवादी]] विपक्षी}} | date = {{nowrap|{{start and end dates|1988|11|16|1991|12|26|df=y}}}}<br>(3 years, 1 month, and 10 days) | location = {{Collapsible list |title=[[सोभियत सङ्घ]] |bullets=on |'''पूर्व सोभियत गणराज्य''':<br/> * [[रसिया]], * [[युक्रेन]], * [[बेलारुस]],{{ref label|a|a}} * [[लिथुआनिया]], * [[लात्भिया]], * [[इस्टोनिया]], * [[मोल्दोभा]],{{ref label|c|c}} * [[जर्जिया]], * [[आर्मेनिया]], * [[अजरबैजान]], * [[कजाख्स्तान|कजाखस्तान]], * [[तुर्कमेनिस्तान|तुर्केमिनिस्तान]],{{ref label|p|d}} * [[उज्बेकिस्तान]] * [[ताजिकिस्तान]], * [[किर्गिस्तान]],{{ref label|b|b}} |'''[[Post-Soviet states#Separatist conflicts|Self-proclaimed breakaway states]]'''{{ref label|e|e}}:<br/> * '''[[अबखाजिया|अब्खाजिया]]''' (1992–present), * [[Republic of Artsakh|Artsakh]] (1991–2023), * [[Chechen Republic of Ichkeria|Ichkeria]] (1991–2000), * [[Republic of Crimea (Russia)|Crimea]] (1992; 2014), * [[Gagauz Republic|Gagauzia]] (1990–95), * [[Karakalpakstan]] (1992–93), * [[Nakhchivan Autonomous Republic|Nakhchivan]] (1990–93), * '''[[South Ossetia]]''' (1992–present), * [[Tatarstan#Present-day|Tatarstan]] (1992–94), * '''ट्रास्न्सनिस्ट्रिया''' (1990–present) }} | cause = {{Collapsible list |title=विघटनको कारणहरू |bullets=on| मुल कारण * आर्थिक सुस्तताको युग * सोभियत सङ्घ भित्र जातीय तनाब * [[ग्लास्नोस्त]] र [[पेरेस्त्रोइका]] नीति * आर्थिक तथा राजनैतिक बिराम, विशेष गरी [[वार्सा सम्झौता|वार्सा सन्धी]]मा * सोभियत राज्यहरूमा कम्युनिस्ट बिरोधी, सोभियत कम्युनिस्ट पार्टी बिरोधी, र पश्चिमा सर्मर्थक प्रदर्शन }} | result = {{Collapsible list|सोभियत सङ्घ १५ स्वतन्त्र राज्यहरूमा बिखन्डन |सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको शासनको अन्त्य |एघार स्वतन्त्र राज्यहरू बीच कमनवेल्थ अफ इन्डिपेनडेन्ट स्टेट्सको स्थापना |पूर्व स्वायत्त क्षेत्रहरूमा कयौँ पृथकतावादी आन्दोलन, अधिकांश असफल |कयौँ सैन्य द्वन्द र जातीय तनाब, जसबाट मानबीय सङ्कट उत्पन्न भयो र धेरै मानिसहरू बिस्थापित भए |Republics declare [[multi-party system|multi-party]] [[Presidential republic|presidential]] or [[semi-presidential republic|semi-presidential]] systems|Republics move to adopt [[capitalism|capitalist]] [[market economy]]|[[Soviet ruble|Ruble]] zone active in most of the new states between 1991 and 1994, with national currencies adopted later|Unified [[Soviet Armed Forces]] divided {{Circa|1992}}–1993|[[Black Sea Fleet dispute]] between Russia and Ukraine from 1992 to 1997 and its [[Partition Treaty on the Status and Conditions of the Black Sea Fleet|partition]] in 1997.|Lease of [[Sevastopol Naval Base]] to [[Russia]], [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|terminated in 2014]]|Issues with value loss of savings of former Soviet citizens|Issues with social and medical support for veterans of the [[Soviet–Afghan War]]|Relocation of the [[Soviet Armed Forces]] from [[East Germany]] and the rest of [[Central Europe]]|Economic support to [[North Korea]] had stopped|Start of the [[Special Period]] in [[Cuba]]|End of the [[Cold War]] with [[Western Bloc]] victory|Decline of [[Communism|communist]] and far-left movements around the world|[[चीन]] बिश्वको सबैभन्दा ठुलो कम्युनिस्ट राष्ट्र रह्यो। | अमेरिका विश्वको एकमात्र [[महाशक्ति]] बन्यो। }} | partof = [[शीतयुद्ध]] | notes = <div style="text-align: left">{{nowrap|{{note|a}} Then romanized as ''Byelorussia'' ({{langx|ru|Белоруссия}}).}}<br/>{{note|b}} Then romanized as ''Kirghizia'' ({{langx|ru|Киргизия}}).<br/>{{note|c}} Then romanized as ''Moldavia'' ({{langx|ru|Молдавия}}).<br/>{{note|d}} Then romanized as ''Turkmenia'' ({{langx|ru|Туркмения}}).<br/>{{note|e}} States in '''bold''' still exist to this present day.</div> | mapframe = no }}१९९१ डिसेम्बर २६ मा, [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]]को विघटन भएको घोषणा भयो। यो घोषणामा सोभियत सङ्घका पूर्व गणतन्त्रहरूलाई स्वतन्त्र राज्यको रूपमा मान्यता दिइयो। विघटन हुनुभन्दा अघि [[मिखाइल गोर्बाचोभ|मिखाइल गोर्बाचेभ]] सोभियत सङ्घका राष्ट्रपति थिए। विघटनको घोषणा हुनुभन्दा अघिल्लो दिन उनले राजीनामा दिएका थिए। यो विघटन प्रक्रियाको सुरुवात सामान्यतया गोर्बाचेभले सत्ता ग्रहण गर्नुसँग सम्बन्धित छ। वास्तवमा, सोभियत सङ्घको विघटनको प्रक्रिया धेरै पहिले नै सुरु भइसकेको थियो। १९९१ मा सोभियत सङ्घको पतन धेरै कारणहंरू थिए: दीर्घकालीन आर्थिक सुस्तता, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]सँगको हतियार दौड र विदेशी द्वन्द्वको दिगो वित्तीय भार, यसका आंगिक गणराज्यहरू भित्र तीव्र जातीय राष्ट्रवाद र पृथकतावाद, र गोर्बाचेभको सुधारहरू (विशेष गरी ग्लासनोस्ट र पेरेस्ट्रोइका) को अस्थिरता बनाउने प्रभावहरू। यो प्रक्रिया देशका विभिन्न घटक गणराज्यहरूमा बढ्दो अशान्तिसँगै सुरु भयो। अशान्ति गणराज्य र केन्द्रीय सरकार बीचको निरन्तर राजनीतिक र विधायीकी द्वन्द्वमा परिणत भयो। १६ नोभेम्बर १९८८ मा सङ्घ भित्र राज्य सार्वभौमिकता घोषणा गर्ने इस्टोनिया पहिलो सोभियत गणराज्य थियो। लिथुआनिया सोभियत सङ्घबाट पुनर्स्थापित पूर्ण स्वतन्त्रता घोषणा गर्ने पहिलो गणराज्य थियो, त्यसपछि यसको बाल्तेली छिमेकी लाटभिया, र दक्षिणी काकेशस गणराज्य जर्जिया अर्को दुई महिनामा यसमा सामेल भयो। १९९१ को अगस्टको असफल कुको समयमा, कम्युनिस्ट कट्टरपन्थी र सैन्य अभिजात वर्गले गोर्बाचेभलाई अपदस्थ गर्ने र असफल सुधारहरूलाई रोक्ने प्रयास गरे। यद्यपि, उथलपुथलको कारण केन्द्रीय सरकारले मस्कोको प्रभाव गुमायो, अन्ततः धेरै गणराज्यहरूले त्यसपछिका दिन र महिनाहरूमा स्वतन्त्रताको घोषणा गरे। २५ डिसेम्बर १९९१ मा, गोर्बाचेभले राजीनामा दिए र आणविक प्रक्षेपण कोडहरूको नियन्त्रण सहित - आफ्नो राष्ट्रपतिय अधिकार - [[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]]लाई सुम्पिए, जो अब [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी सङ्घका पहिलो राष्ट्रपति]] बनेका थिए। त्यो साँझ, सोभियत झन्डा अन्तिम पटक [[क्रेमलिन]]बाट तल झारियो र [[रूसको झण्डा|रुसी तिरंगा झन्डा]] फहराइयो। भोलिपल्ट, सोभियत सङ्घको माथिल्लो सदनको सर्वोच्च सोभियत, गणतन्त्रहरूको सोभियतले औपचारिक रूपमा सङ्घलाई विघटन गर्‍यो।<ref name="ReferenceC">{{cite journal |title=Declaration No. 142-Н of the Soviet of the Republics of the Supreme Soviet of the Soviet Union, formally establishing the dissolution of the Soviet Union as a state and subject of international law. |url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA_%D0%92%D0%A1_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_26.12.1991_%E2%84%96_142-%D0%9D |journal=Russian Wikisource |language=ru}}</ref> यस घटनाको परिणामस्वरूप यसका १५ घटक गणराज्यहरूले पूर्ण स्वतन्त्रता प्राप्त गरे र [[शीतयुद्ध]]को अन्त्य भयो।<ref>{{Cite news |last=Marques |first=Clara Ferreira |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-12-23/30-years-later-soviet-union-s-collapse-still-hasessons-for-china |title=For China, USSR's 1991 Collapse is Still News It Can Use |newspaper=Bloomberg.com |date=23 December 2021 |access-date=4 January 2023 |archive-date=7 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107200259/https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-12-23/30-years-later-soviet-union-s-collapse-still-has-lessons-for-china |url-status=live }}</ref> == पृष्ठभूमि == [[चित्र:Soviet_Union_Administrative_Divisions_1989.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|500x500पिक्सेल|१९८९ मा उदय भएका सोभियत सङ्घका भागहरू]] १९१७ को बोल्सेभिक क्रान्तिले सोभियत सङ्घ भनिने नयाँ [[साम्यवाद|कम्युनिस्ट]] राज्यलाई जन्म दियो। सोभियत सङ्घले सुरुमा नै स्पष्ट पारेको थियो कि यसको राजनीतिक प्रणाली र कम्युनिस्ट सङ्गठनहरू समाजवादी विचारधारामा आधारित हुनेछन्, र कम्युनिस्ट मार्क्सवादी विश्वदृष्टिकोण राष्ट्रिय हित परिभाषित गर्ने एकमात्र मापदण्ड हुनेछ। स्वाभाविक रूपमा, [[पूँजीवाद|पूँजीवादी]] पश्चिमी राज्यहरूले यो क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट राज्यलाई आफ्नो प्राकृतिक शत्रुको रूपमा बुझे। १९२० र १९३० को दशकमा [[भ्लादिमिर लेनिन|लेनिनको]] मृत्युपछि, [[जोसेफ स्टालिन|स्टालिनले]] आफुलाई सर्वोच्च नेताको रूपमा स्थापित गरे, देशमा कम्युनिस्ट पार्टीको [[तानाशाही]] स्थापना भयो। स्टालिनले आफ्ना विरोधीहरूलाई क्रूरतापूर्वक समाप्त पारे र दमन गरे। यस कारण सोभियत सङ्घलाई लोकतन्त्रको उल्लङ्घन गर्ने राज्यको रूपमा चिनियो। स्टालिनको मृत्यु पछि पनि, [[निकिता ख्रुश्चेभ|ख्रुश्चेभ]] र [[लियोनिद ब्रेझनेभ|ब्रेज्नेभ]]को शासनकालमा अधिनायकवादी प्रवृत्तिहरू कायम रह्यो। नागरिक स्वतन्त्रता, प्रशासन र विदेश यात्रामा प्रतिबन्धहरू जारी रहे। एक अर्थमा, जनभावनामाथि "फलामको पर्दा" राखिएको थियो। "[[सर्वहारावर्गको अधिनायकत्व|सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व]]" को अर्थ नै सर्वहारा वर्गको हातमा शक्ति हुनुपर्छ भन्ने थियो। श्रमजीवी जनताको आधारभूत अधिकारको प्रत्याभूति गर्नु र राज्य नीति निर्माणमा उनीहरूको सहभागिता सुनिश्चित गर्नु समाजवादी प्रजातन्त्रको सार थियो। सोभियत सङ्घले यो प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने प्रयास गरेन। फलस्वरूप, "सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व" सर्वहारा वर्गमाथि राज्य र पार्टीको शीर्ष पदमा रहेका नेताहरूको अधिनायकत्वमा परिणत भयो। जनता राज्य र प्रणालीप्रति उदासीन भए। उनीहरूको उदासीनता र आक्रोश यस्तो स्तरमा पुग्यो कि जब प्रणाली समाप्त भयो, जनताको कुनै पनि वर्गबाट यसको बचाउमा एक आवाज पनि उठेन। [[रुस|रुस]] भौगोलिक रूपमा विश्वको सबैभन्दा ठुलो राज्य मात्र थिएन, तर यसको जनसङ्ख्या पनि अदभूत बिबिधतायुक्त थियो। रुसी जारहरूले यो विशाल साम्राज्यलाई केन्द्रीय प्रशासन अन्तर्गत ल्याउन कुनै प्रयास गरेनन्, तर सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले यसलाई केन्द्रीकृत गर्ने प्रयास गरे, र यो जातीय विविधता सोभियत सङ्घको राष्ट्रिय एकता र अखण्डताको लागि खतरा बनी रह्यो। सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले यो जटिल समस्याको समाधान खोज्न सकेन। [[शीतयुद्ध|शीतयुद्धको समयमा,]] पश्चिमी शक्तिहरूको प्रचारले यो चुनौतीलाई बढाउँदै लग्यो। सोभियत साम्राज्यले आफ्नो प्रभावमा ल्याएपछि [[हङ्गेरी|हङ्गेरी]], [[पोल्यान्ड|पोल्यान्ड]], [[चेकोस्लोभाकिया]], [[रोमानिया]] आदि सबै पूर्वी देशहरूमा स्वतन्त्रताको चाहना सोभियत साम्राज्यको लागि चिन्ताको विषय बनेको थियो। सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टीले अगाडि सारेका आर्थिक विकास र सामाजिक पुनर्निर्माणका उपायहरू असफल साबित भए। [[लिओन त्रोत्स्की|ट्रोटस्की]] जस्ता आलोचकहरूले धेरै पहिले स्टालिनका नीतिहरूलाई समाजवाद प्रति विश्वासघातको रूपमा निन्दा गरेका थिए र ख्रुश्चेभले पनि स्टालिन र स्टालिनवादको निन्दा गरेका थिए। ख्रुश्चेभको शासनकालमा, [[माओ त्सेतुङ|माओवादी]] चीनले पनि सोभियत सङ्घ कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी राज्य हुन छोडेको र सुधारवादी, प्रतिक्रियावादी, अवसरवादी, सम्झौतावादी शक्ति बनेको आरोप लगाउन थालेको थियो। यसरी, सोभियत नेतृत्वले आफ्ना सहयोगीहरू, अन्य कम्युनिस्ट देशहरूको विश्वास गुमायो। यसलाई सामूहिक, राष्ट्रिय र क्रान्तिकारी हितभन्दा आफ्नो राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिने रूपमा हेरिएको थियो। चाहे त्यो सोभियत-चीन विवाद होस् वा पूर्वी युरोपका कम्युनिस्ट देशहरूमा असन्तुष्टि, यी सबैले सोभियत कम्युनिस्टहरूलाई कमजोर बनाए। सोभियत सङ्घको विघटनको लागि कम्युनिस्ट पार्टीको शीर्ष नेतृत्व पनि केही हदसम्म जिम्मेवार थियो। सोभियत सङ्घमा पार्टी र राज्य बीच कुनै भिन्नता नभएकोले, पार्टी र राज्य दुवैको नेतृत्व उनीहरूसँगै रह्यो। पार्टी नेतृत्व आफ्नो विशेषाधिकार प्राप्त जीवनशैली, नातावाद र भ्रष्ट अभ्यासहरूका लागि कुख्यात भयो। फलस्वरूप, सोभियत नेताहरूले जनताका लागि आदर्शको रूपमा आफ्नो भूमिका गुमाए। === आर्थिक सङ्कट === [[आर्थिक विकास|आर्थिक विकासको]] सन्दर्भमा, सैन्य र रणनीतिक क्षेत्रमा सोभियत उपलब्धिहरू अमेरिकीहरूको बराबर र कहिलेकाहीँ उछिनेको देखिए पनि, यी उपलब्धिहरूले सोभियत सङ्घको आर्थिक वृद्धि दरलाई उल्लेखनीय रुपमा पछि पार्‍यो। वास्तवमा, उन्नत अनुसन्धानको लागि प्रतिस्पर्धा, हतियार उत्पादनमा अत्यधिक खर्च, र आफ्नो प्रभुत्व कायम राख्न अन्य देशहरू (अफगानिस्तान, प्यालेस्टाइन) को आन्तरिक समस्याहरूमा हस्तक्षेपले सोभियत सङ्घको अर्थतन्त्रको पतन निम्त्यायो। यसबाहेक, पूर्वी युरोपमा स्थापित समाजवादी राज्यहरूलाई आर्थिक, सैन्य र राजनीतिक समर्थन प्रदान गर्नु सोभियत सङ्घको नैतिक जिम्मेवारी थियो। यसबाहेक, नयाँ स्वतन्त्र देशहरूको अर्थतन्त्रलाई अमेरिकी शिविरमा पर्नबाट रोक्न आर्थिक सहयोग प्रदान गर्नु यसको नीति थियो। यी सबै कारणहरूले सोभियत सङ्घको आर्थिक पतन निम्त्यायो। १९७० देखि १९८५ सम्म सोभियत सङ्घको वृद्धि दर १०% ले घट्यो। मेसिनरी र उपकरण निर्यातको हिस्सा घट्यो। कृषि र औद्योगिक उत्पादनमा गिरावट आयो। फलस्वरूप, उपभोग्य वस्तुहरूको लागि लामो लाइनहरू बन्न थाले, र नागरिकहरूको जीवनस्तर घट्यो। यसरी, औसत उपभोक्ताको लागि अभाव सामान्य कुरा हुन थाल्यो। शीतयुद्धको समयमा पश्चिमी प्रचार कम्युनिस्ट प्रणाली उत्पादन र वितरण दुवैमा पूर्ण असफल भएको प्रमाणित गर्नमा केन्द्रित थियो। अभावको यो वातावरण, बढ्दो उपभोक्ता असन्तुष्टि, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अभाव र मानव अधिकार उल्लङ्घनले सोभियत प्रणालीलाई अझ चर्काएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकासँग [[परमाणु निर्मित अस्त्र-शस्त्रों|आणविक हतियारमा]] प्रतिस्पर्धा गर्ने महत्वाकांक्षाले सोभियत सङ्घको अर्थतन्त्रमा ठुलो बोझ ल्यायो। राष्ट्रपति रेगनको नेतृत्वमा घोषणा गरिएको [[स्टार वार्स परियोजना|स्टार वार्स परियोजनालाई]] रद्द गर्न, सोभियत सङ्घले आफ्नो रक्षा बजेटमा भारी वृद्धि गर्नुपर्‍यो। सोही समयमा, सोभियत सङ्घले [[अफगानिस्तान|अफगानिस्तानमा]] सैन्य हस्तक्षेप गर्‍यो। यो हस्तक्षेपले सोभियत सङ्घमा आर्थिक बोझ मात्र थपेन तर यसलाई अलोकप्रिय पनि बनायो। यसले सोभियत सङ्घलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा पूर्ण रूपमा एक्लो बनायो। त्यही समयमा, पूर्वी युरोपमा कम्युनिस्ट सोभियत साम्राज्यलाई चुनौती दिँदै क्रान्तिकारी आन्दोलन सुरु भयो। पोल्यान्डमा, सैन्य सङ्गठन " [[सॉलिडेटरी|सोलिडारिटी" ले]] आफ्नो देशको कम्युनिस्ट पार्टी विरुद्ध लडिरहेको थियो, र [[रोमानिया|रोमानियामा]], [[चेचेस्क्यू|चाउसेस्कुको]] भ्रष्ट शासनलाई समर्थन गर्न गाह्रो हुँदै गइरहेको थियो। यी परिस्थितिहरूमा मिखाइल गोर्बाचेभले सत्ता ग्रहण गरे। === गोर्बाचेभ र उनका नीतिहरू === [[चित्र:Mikhail_Gorbachev_1987.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|305x305पिक्सेल|मिखाइल गोर्बाचेभ]] मिखाइल गोर्बाचेभ ११ मार्च १९८५ मा पोलिटब्युरोद्वारा महासचिवमा निर्वाचित भए। उनको चयन उनका पूर्ववर्ती कोन्स्टान्टिन चेर्नेन्कोको ७३ वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको चार घण्टाभन्दा बढी समयपछि भएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1985/03/12/world/chernenko-dead-moscow-73-gorbachev-succeeds-him-urges-arms-control-economic.html |title=Chernenko is Dead in Moscow at 73; Gorbachev Succeeds Him and Urges Arms Control and Economic Vigor |work=द न्युयोर्क टाइम्स|date=12 March 1985 |access-date=5 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008023935/https://www.nytimes.com/1985/03/12/world/chernenko-dead-moscow-73-gorbachev-succeeds-him-urges-arms-control-economic.html |url-status=live }}</ref> ५४ वर्षीय गोर्बाचेभ पोलिटब्युरोका सबैभन्दा कान्छा सदस्य थिए। महासचिवको रूपमा उनको प्रारम्भिक लक्ष्य स्थिर सोभियत अर्थतन्त्रलाई पुनर्जीवित गर्नु थियो। त्यसो गर्न अन्तर्निहित राजनीतिक र सामाजिक संरचनाहरूमा सुधार आवश्यक पर्ने उनले महसुस गरे।<ref>{{cite web |date=27 March 2009 |title=Михаил Сергеевич Горбачёв (Mikhail Sergeyevičh Gorbačhëv) |url=http://www.archontology.org/nations/ussr/ussr_state/gorbachev.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111111753/http://www.archontology.org/nations/ussr/ussr_state/gorbachev.php |archive-date=11 November 2019 |access-date=3 April 2009 |publisher=Archontology}}</ref> सुधारको सुरुवात ब्रेज्नेभ-युगका वरिष्ठ अधिकारीहरूको कर्मचारी परिवर्तनबाट सुरु भयो जसले राजनीतिक र आर्थिक परिवर्तनमा बाधा पुर्‍याउन सक्थे।<ref>{{cite book|last1=Carrere D'Encausse |first1=Helene|title=The End of the Soviet Empire: The Triumph of the Nations|url=https://archive.org/details/endofsovietemp00carr |url-access=registration |date=1993|publisher=BasicBooks |location=New York|isbn=978-0-465-09812-5|page=[https://archive.org/details/endofsovietemp00carr/page/16 16]|edition=English |translator-first= Franklin|translator-last= Philip}}</ref> २३ अप्रिल १९८५ मा, गोर्बाचेभले दुई कार्यकर्ता, येगोर लिगाचेभ र निकोलाई रिज्कोभलाई पूर्ण सदस्यको रूपमा पोलिटब्यूरोमा ल्याए। उनले केजीवी प्रमुख भिक्टर चेब्रिकोभलाई उम्मेदवारबाट पूर्ण सदस्यमा पदोन्नति गरेर र रक्षामन्त्री मार्शल सर्गेई सोकोलोभलाई पोलिटब्यूरोको उम्मेदवारको रूपमा नियुक्त गरेर "शक्तिशाली" मन्त्रालयहरूलाई अनुकुल बनाए। गोर्बाचेभको सुधारले ल्याएको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताले सोभियत सङ्घ भित्र राष्ट्रवादी आन्दोलन र जातीय विवादहरूलाई अभिव्यक्त गर्न र प्रमुख राजनीतिक आन्दोलनहरूमा बढ्न छुट दियो।{{Sfnp|Beissinger|2009|pages=5–6}} यसले अप्रत्यक्ष रूपमा १९८९ को क्रान्तिहरूको नेतृत्व पनि गर्‍यो जसमा वार्सा सम्झौताको सोभियत-समर्थित समाजवादी शासनहरू शान्तिपूर्ण (रोमानियाको उल्लेखनीय अपवाद बाहेक) रूपमा ढालिए।,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7972755.stm |title=Gorbachev's role in 1989 turmoil |work=बिबिसी न्युज |date=1 April 2009 |access-date=30 March 2013 |archive-date=9 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409121205/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7972755.stm |url-status=live }}</ref> यस घटनाले गोर्बाचेभमाथि सोभियत सङ्घका घटक गणराज्यहरूका लागि बढी प्रजातन्त्र र स्वायत्तता लागु गर्न दबाब बढायो। गोर्बाचेभको नेतृत्वमा, १९८९ मा सोभियत सङ्घ कम्युनिस्ट पार्टीले नयाँ केन्द्रीय व्यवस्थापिका, जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेस मा सीमित प्रतिस्पर्धात्मक चुनावहरू सुरु गर्‍यो।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1988/06/30/world/the-gorbachev-plan-restructuring-soviet-power.html |title=The Gorbachev Plan: Restructuring Soviet Power |work=The New York Times |date=30 June 1988 |access-date=30 March 2013 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516202450/http://www.nytimes.com/1988/06/30/world/the-gorbachev-plan-restructuring-soviet-power.html |url-status=live }}</ref> ((यद्यपि अन्य राजनीतिक दलहरूमाथिको प्रतिबन्ध १९९० सम्म हटाइएको थिएन)<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1990/02/08/opinion/the-third-russian-revolution-transforming-the-communist-party.html |title=The Third Russian Revolution; Transforming the Communist Party |work=द न्युयोर्क टाइम्स |date=8 February 1990 |access-date=30 March 2013 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516201709/http://www.nytimes.com/1990/02/08/opinion/the-third-russian-revolution-transforming-the-communist-party.html |url-status=live }}</ref> रूसको आर्थिक अवस्था सुधार गर्न र साम्यवादलाई सकारात्मक रूपमा बलियो बनाउन, गोर्बाचेभले उस्कोरेनी (त्वरण), पेरेस्ट्रोइका (पुनर्संरचना), र ग्लासनोस्त (खुलापन) भनेर चिनिने आफ्ना विशिष्ट नीतिहरूको घोषणा गरे।<ref name="m446">{{Cite web |title=Gorbachev and Perestroika |url=https://history.state.gov/departmenthistory/short-history/gorbachev |access-date=16 April 2026 |website=Short History |ref={{sfnref|Short History}}}}</ref> गोर्बाचेभको उद्देश्य यी अवधारणाहरू मार्फत सोभियत प्रणालीलाई आमूल रूपान्तरण गर्नु थियो। उनको प्रयास नयाँ परिवर्तनहरू ल्याएर साम्यवादको जग प्रदान गर्नु थियो। त्यसैले, उनको परिवर्तनलाई दोस्रो सोभियत क्रान्तिको आगमनको प्रतीकात्मक मानिन्छ। === उस्कोरेनी === गोर्बाचेभका अनुसार, तत्कालीन सोभियत अर्थतन्त्र कम गुणस्तरका सामानहरू, अदक्षता र प्रतिस्पर्धाको अभावबाट पीडित थियो। जनतालाई प्रदान गरिने सामान र सेवाहरू र उनीहरूले माग गरेका सामान र सेवाहरू बीच अन्तर थियो। यसरी, उस्कोरेनी अर्थतन्त्रको संरचनालाई यस्तो तरिकाले रूपान्तरण गर्नेछ जसले जनताको आवश्यकताहरूको सन्तुष्टिलाई अझ गतिशील, कुशल र सामाजिक रूपमा उन्मुख बनाउनेछ भन्ने विश्वास गरिएको थियो। यसले अधिक स्रोतहरू प्रयोग गर्नुको सट्टा दक्षता बढाएर उत्पादन बढाउन जोड दियो। === पेरेस्त्रोइका === पेरेस्त्रोइकाको अर्थ पुनर्गठन वा पुनर्संरचना हो। यसको माध्यमबाट, समाजमा सुधार ल्याउने संकल्प गरिएको थियो जसले पुरानो कठोरताहरूको अन्त्य गर्नेछ र मानव आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक र आध्यात्मिक विकासको लागि मार्ग प्रशस्त गर्नेछ।<ref name="m521">{{Cite web |title=Google Books |url=https://www.google.co.in/books/edition/Samyavad_Ko_Chunotiya_lkE_okn_dks_pqukSf/y6c2KYkSpVsC?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%95%E0%A4%BE&pg=PA76&printsec=frontcover |access-date=16 April 2026 |website=Google |ref={{sfnref|Google}}}}</ref> यसरी, यो नयाँ समाजतर्फ अघि बढ्ने प्रक्रिया थियो। पेरेस्ट्रोइकामा निम्न समावेश थिए: (१) सामाजिक-आर्थिक प्रगतिलाई तीव्र पार्ने। (२) समाजको व्यापक लोकतान्त्रिकरण ल्याउन। (३) लोकतान्त्रिक विकेन्द्रीकरण हासिल गर्न। (४) व्यक्तिको नैतिक र आध्यात्मिक विकास गर्न। (५) समाजका कुरीतिहरूको पर्दाफास गर्ने। यसरी, पेरेस्त्रोइकाको उद्देश्य एउटा यस्तो समाजको विस्तार गर्नु थियो जहाँ मानवीय मर्यादा र गौरव केन्द्रमा हुन्छ र मानवीय मूल्यमान्यताको सम्मान गरिन्छ। गोर्बाचोभले पेरेस्त्रोइकाको अन्तर्गत, कृषि क्षेत्र, पट्टा र सम्झौतामा सुधार मार्फत निजी खेतीलाई प्रोत्साहित गरे। कृषिमा, सामूहिक संस्थाहरू भन्दा सहकारी संस्थाहरूलाई बढी महत्त्व दिइयो किनभने यसमा, व्यक्तिको काम गर्ने प्रेरणा रहिरहन्छ। त्यसैगरी, उपभोक्ता उद्योगहरू विकास गरियो, ज्याला उत्पादकत्वसँग जोडियो र दक्ष कामदारहरूलाई उच्च तलब र सुविधा प्रदान गरियो। त्यसैगरी, प्रविधि र लगानीसँग सम्बन्धित नीतिमा परिवर्तन ल्याएर, अर्थतन्त्रलाई गहिरो संरचनात्मक रूपमा पुनर्संरचना गर्ने प्रयास गरियो। अर्थतन्त्रलाई स्थिरताबाट बाहिर निकालेर बलियो र द्रुत विकासको बाटोमा राख्ने प्रयास गरियो। पेरेस्त्रोइका मार्फत, गोर्बाचेभले सोभियत सङ्घलाई नयाँ समाजतर्फ डोऱ्याउन खोजे। उनले लेनिनको विचारधारामा आधारित यो नयाँ समाजको पुनर्निर्माण गर्ने उद्देश्य राखे। यी नीतिहरूको यथास्थितिवादीहरूले व्यापक रूपमा विरोध गरे। === ग्लासनोस्त === ग्लासनोस्तको अर्थ "खुलापन" हो। ग्लासनोस्तको माध्यमले खुला बहस लाई प्रोत्साहन दिइयो जसबाट लोकतन्त्रको शक्तिलाई बलियो बनोस्। गोर्बाचेभले जोड दिए कि ग्लासनोस्त योजना र प्रशासनका सबै पक्षहरूमा विस्तार गरिनुपर्छ, र देश भित्र क्षेत्रीय, आर्थिक, जातीय, युवा, वातावरणीय, सामाजिक र अन्य मुद्दाहरूमा खुला बहस गरिनुपर्छ, ताकि जनताको वास्तविक र सटीक विचारहरू पत्ता लगाउन सकियोस्। गोर्बाचेभले यो पनि भने कि हामीलाई हावा जति चाहिँन्छ त्यति नै ग्लासनोस्त पनि चाहिँन्छ। ग्लासनोस्त मार्फत, समाजवादले लोकतन्त्रको बाटोमा लाग्नु थियो। वास्तवमा, पेरेस्ट्रोइकाको व्यापक अवधारणा, जसले सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक रूपान्तरण खोज्यो, र मानिसहरूले भाग लिएको समाजको पुनर्निर्माण गर्ने प्रयास गर्‍यो, ग्लासनोस्ट वा खुलापन आवश्यक थियो। यसैले यो भनिएको थियो कि ग्लासनोस्ट बिना, पेरेस्ट्रोइका र लोकतन्त्र थिएन। ग्लासनोस्टको प्रक्रिया वास्तवमा चुनौतीपूर्ण थियो किनभने बन्द समाज खुला ठाउँमा बस्न अभ्यस्त थिएन। ; <nowiki>गोर्बाचेभको नीतिका परिणामहरू:</nowiki> १. ग्लासनोस्त र पेरेस्ट्रोइका केवल शब्द मात्र नभई परिवर्तनका प्रतीक बने। सोभियत समाजको हरेक कुनामा परिवर्तनले पकड जमाउन थाल्यो र राजनीतिक बन्दीहरूलाई रिहा गरियो। २. देशमा खुला बहस हुन थाल्यो। सोभियत जनताले बहुदलीय चुनावको नयाँ अनुभव प्राप्त गरे। ३. सोभियत नागरिकहरूलाई विदेश यात्रा र नागरिक आप्रवासनको स्वतन्त्रता दिइएको थियो। ४. विदेश नीतिमा परिवर्तन ल्याइयो र शीतयुद्धको सट्टा तनाव कम गर्नलाई महत्त्व दिइयो। ५. सुधार कार्यक्रमहरू मार्फत, सोभियत समाजलाई कडा अनुशासन र कठोर नीतिबाट मुक्त गरियो। ६. यो खुला बहस सोभियत सङ्घमा पनि दुरुपयोग गरिएको थियो, जहाँ मानिसहरूले यसलाई गुटबन्दी र साँघुरो स्वार्थलाई बढावा दिन प्रयोग गरे। यसैबीच, सोभियत सङ्घ गठन गर्ने गणतन्त्रहरूले बढी स्वायत्तताको माग गरे। केही गणतन्त्रहरूले पूर्ण स्वतन्त्रता पनि चाहेका थिए। ७. लोकतान्त्रिक तत्वहरू र कट्टरपन्थी कम्युनिस्टहरू बीचको रस्साकस्सीले प्रशासनलाई निष्क्रिय बनायो। पृथकतावाद हिंसात्मक रुपमा फैलियो, जसले सोभियत सङ्घलाई अराजकताको छेउमा पुर्‍यायो। अगस्ट १९९१ मा, केही कम्युनिस्ट नेताहरूले असफल विद्रोहको प्रयास गरे। फलस्वरूप, सोभियत सङ्घको विघटन तीव्र भयो, र यो अन्ततः विघटन भयो। गोर्बाचेभले राजीनामा दिए। डिसेम्बर १९९१ मा, सोभियत सङ्घको ठाउँमा १५ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरू देखा परे। == १९९० == === सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले पाँच गणराज्य गुमायो === ७ फेब्रुअरी १९९० मा, सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको केन्द्रीय समितिले पार्टीले राजनीतिक शक्तिमा आफ्नो [[एकाधिकार]] त्याग्नुपर्छ भन्ने गोर्बाचेभको सिफारिसलाई स्वीकार गर्‍यो।<ref>{{cite web |title=Soviet Communist Party gives up monopoly on political power: This Day in History – 2/7/1990 |url=http://www.history.com/this-day-in-history/soviet-communist-party-gives-up-monopoly-on-political-power |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122002621/http://www.history.com/this-day-in-history/soviet-communist-party-gives-up-monopoly-on-political-power |archive-date=22 January 2018 |access-date=23 June 2011 |publisher=History.com}}</ref> १९९० मा, सोभियत सङ्घका सबै पन्ध्र घटक गणराज्यहरूले आफ्नो पहिलो प्रतिस्पर्धात्मक चुनाव सम्पन्न भयो, जसमा सुधारवादी र जातीय राष्ट्रवादीहरूले धेरै सिटहरू जिते। कम्युनिस्ट पार्टीले पाँच गणराज्यहरूमा चुनाव हार्‍यो: लिथुआनिया, मोल्डोभा, इस्टोनिया, लाटभिया, जर्जियामा घटक गणराज्यहरूले आफ्ना राज्यको सार्वभौमिकता घोषणा गर्न थाले र मस्को केन्द्रीय सरकारसँग "कानूनको युद्ध" सुरु गर्‍यो; गणराज्यहरूले स्थानीय कानूनहरूसँग बाझिने सङ्घ-व्यापी कानूनलाई अस्वीकार गरे, आफ्नो स्थानीय अर्थतन्त्रमा नियन्त्रण कायम राखे, र सोभियत सरकारलाई कर तिर्न अस्वीकार गरे। लिथुआनियाले लिथुआनियाली पुरुषहरूलाई सोभियत सशस्त्र सेनामा अनिवार्य सेवा गर्नुपर्ने नियम अन्त्य गर्‍यो। यो द्वन्द्वले आपूर्ति प्रणाली अवरुद्ध हुँदा आर्थिक अव्यवस्था निम्त्यायो र सोभियत अर्थतन्त्रमा थप गिरावट आयो।<ref name="Russia, The Tsarist and Soviet Legacy">Acton, Edward (1995). ''Russia, The Tsarist and Soviet Legacy''. Longman Group Ltd. {{ISBN|0-582-08922-0}}.</ref> === सोभियत सङ्घ र रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्य बीचको प्रतिस्पर्धा === ४ मार्च १९९० मा, रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्यले रूसको जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसको लागि चुनाव गर्‍यो। [[बोरिस येल्तसिन]] ७२ प्रतिशत मत प्राप्त गर्दै निर्वाचित भए। <ref>Leon Aron, ''Boris Yeltsin: A Revolutionary Life''. HarperCollins, 2000. pp. 739–740.</ref> २९ मे १९९० मा, येल्तसिन रुसी गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतको अध्यक्षमा निर्वाचित भए, यद्यपि गोर्बाचेभले रुसी प्रतिनिधिहरूलाई उनलाई मतदान नगर्न आग्रह गरेका थिए। येल्तसिनलाई सर्वोच्च सोभियतका लोकतान्त्रिक र रूढिवादी सदस्यहरूले समर्थन गरेका थिए, जसले विकासशील राजनीतिक परिस्थितिमा शक्ति खोजेका थिए। रुसी गणराज्य र सोभियत सङ्घ बीच एक नयाँ शक्ति सङ्घर्ष देखा पर्‍यो। १२ जुन १९९० मा, रुसी गणराज्यको जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसले सार्वभौमिकताको घोषणापत्र घोषणा गर्‍यो। १२ जुलाई १९९० मा, येल्तसिनले २८औँ काङ्ग्रेसमा नाटकीय भाषणमा कम्युनिस्ट पार्टीबाट राजीनामा दिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/12/newsid_4493000/4493177.stm|title=1990: Yeltsin Resignation Splits Soviet Communists|date=12 July 1990|access-date=29 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023134854/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/12/newsid_4493000/4493177.stm|archive-date=23 October 2012|publisher=BBC News|url-status=live}}</ref> === बाल्तेली गणराज्यहरू === ११-१३ जनवरी १९९० मा गोर्बाचेभको लिथुआनियाली राजधानी भिल्नियसको गरे। उनको भ्रमणले अनुमानित २५०,००० मानिसहरूको उपस्थिति रहेको स्वतन्त्रता समर्थक र्‍यालीलाई उत्तेजित बनायो। ११ मार्चमा, लिथुआनियाली गणराज्यको नवनिर्वाचित संसदले भाइटौटास ल्यान्ड्सबर्गिसलाई आफ्नो अध्यक्षको रूपमा निर्वाचित गर्‍यो र "लिथुआनिया राज्यको पुनर्स्थापनाको ऐन"को घोषणा गर्‍यो, जसले लिथुआनियालाई सोभियत सङ्घबाट स्वतन्त्रता घोषणा गर्ने पहिलो सोभियत गणराज्य बनायो। मस्कोले "जातीय रूसीहरूको अधिकार सुरक्षित गर्ने" कारण देखाउँदै लिथुआनियामा सेनाहरू राखेर आर्थिक नाकाबन्दीको प्रतिक्रिया दियो।<ref>{{Cite book|last=Bandelj|first=Nina|url=https://books.google.com/books?id=RlhoP8snGTgC&pg=PA41|title=From Communists to Foreign Capitalists: The Social Foundations of Foreign Direct Investment in Postsocialist Europe|date=2008|publisher=[[Princeton University Press]]|isbn=978-0-691-12912-9|page=41|access-date=11 October 2015|archive-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205849/https://books.google.com/books?id=RlhoP8snGTgC&pg=PA41|url-status=live}}</ref> २५ मार्च १९९० मा, एस्टोनियाली कम्युनिस्ट पार्टीले छ महिनाको सङ्क्रमकाल पछि सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीबाट अलग हुने पक्षमा मतदान गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/03/26/world/upheaval-in-the-east-party-in-estonia-votes-split-and-also-a-delay.html|title=Upheaval in the East; Party in Estonia Votes Split and Also a Delay|date=26 March 1990|work=The New York Times|access-date=7 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701214430/http://www.nytimes.com/1990/03/26/world/upheaval-in-the-east-party-in-estonia-votes-split-and-also-a-delay.html|archive-date=1 July 2017|agency=Associated Press|url-status=live}}</ref> ३० मार्च १९९० मा, इस्टोनियाली सर्वोच्च परिषद्ले दोस्रो विश्वयुद्धदेखि इस्टोनियामा सोभियत नियन्त्रणलाई अवैध घोषणा गर्‍यो र गणतन्त्र भित्र राष्ट्रिय स्वतन्त्रताको औपचारिक पुनर्स्थापनातर्फ प्रकृया सुरु गर्‍यो। ३ अप्रिल १९९० मा, एडगर सविसार मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्ष (प्रधानमन्त्री बराबर)मा निर्वाचित भए , र चाँडै नै स्वतन्त्रता समर्थक मन्त्रिपरिषद् गठन भयो। लाटभियाले ४ मे १९९० मा स्वतन्त्रताको पुनर्स्थापनाको घोषणा गर्‍यो। घोषणापत्रमा भनिएको थियो कि लाटभियाले दोस्रो विश्वयुद्धमा वास्तविक रूपमा आफ्नो स्वतन्त्रता गुमाएको भए तापनि, देश कानूनतः एक सार्वभौम देश बनेको थियो किनभने विलय असंवैधानिक र लाटभियाली जनताको इच्छा विपरीत थियो। घोषणापत्रमा यो पनि भनिएको थियो कि लाटभियाले सोभियत सङ्घसँगको आफ्नो सम्बन्ध १९२० को लाटभियन-सोभियत शान्ति सन्धिको आधारमा बनाउनेछ, जसमा सोभियत सङ्घले लाटभियाको स्वतन्त्रतालाई "भविष्यका सबै समयका लागि" अटूट मानेको थियो। अहिले मे ४ [[लात्भिया|लाटभिया]]मा राष्ट्रिय बिदा हो। ८ मे १९९० मा, एस्टोनियाली सोभियत गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतले स्वतन्त्र गणतन्त्र इस्टोनियाको १९३८ को संविधानको पुनर्स्थापनाको आधिकारिक घोषणा गर्दै एक कानून अपनायो।<ref>{{Cite web |date=6 September 2019 |title=О символике эстонии Эстония |trans-title=About the symbolism of Estonia |url=http://estonia.news-city.info/docs/sistemsf/dok_ierskz.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906230101/http://estonia.news-city.info/docs/sistemsf/dok_ierskz.htm |archive-date=6 September 2019 |website= |language=ru}}</ref> === ककेशस === [[चित्र:The_tragedy_of_January_20.jpg|पाठ=Azerbaijani stamp in black, blue, white, and red, displaying images of the Black January protests|बायाँ|अङ्गुठाकार|290x290पिक्सेल|Azerbaijani stamp with photos of the anti-communist [[Black January]] protests and crackdown]] १९८८ को वसन्त र गर्मीमा आर्मेनियाली र अजरबैजानीहरू बीच जातीय तनाव बढेको थियो।{{Sfnp|de Waal|2003|p=90}} ९ जनवरी १९९० मा, आर्मेनियाली संसदले नागोर्नो-काराबाखलाई आफ्नो बजेटमा समावेश गर्ने पक्षमा मतदान गरेपछि, नयाँ लडाईं सुरु भयो, बन्धक बनाइयो र चार सोभियत सैनिकहरू मारिए।{{Sfnp|de Waal|2003|p=89}} ११ जनवरीमा, पपुलर फ्रन्ट कट्टरपन्थीले दक्षिणी शहर लेनकोरानमा पार्टी भवनमा आक्रमण गरे र कम्युनिष्ट शक्तिलाई पल्टाए।{{Sfnp|de Waal|2003|p=89}} गोर्बाचेभले अजरबैजानको नियन्त्रण पुनः प्राप्त गर्ने संकल्प गरे; त्यसपछि भएका घटनाहरूलाई "कालो जनवरी" भनेर चिनिन्छ। १९ जनवरी १९९० को अन्त्यतिर, केन्द्रीय टेलिभिजन स्टेशन विस्फोट गराएपछि र फोन र रेडियो लाइनहरू काटेपछि, २६,००० सोभियत सेना अजरबैजानी राजधानी [[बाकु]]मा प्रवेश गरे, ब्यारिकेडहरू तोड्दै, प्रदर्शनकारीहरूलाई आक्रमण गरे र भीडमा गोली हाने। त्यो रात र त्यसपछिको भिडन्त (जुन फेब्रुअरीसम्म चलेको थियो) को समयमा, १३० भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु भयो। यी मध्ये धेरैजसो नागरिक थिए। ७०० भन्दा बढी नागरिक घाइते भए, सयौंलाई हिरासतमा लिइयो, तर वास्तवमा कथित आपराधिक अपराधको लागि केहीलाई मात्र मुद्दा चलाइएको थियो। नागरिक स्वतन्त्रताहरू प्रभावित भए। सोभियत रक्षामन्त्री दिमित्री याजोभले बाकुमा बल प्रयोगको उद्देश्य गैर-कम्युनिस्ट विपक्षीहरूले अजरबैजानी सरकारको वास्तविक कब्जा रोक्न, आगामी स्वतन्त्र चुनाव (मार्च १९९० मा निर्धारित) मा उनीहरूको विजय रोक्न, राजनीतिक शक्तिको रूपमा उनीहरूलाई नष्ट गर्न र कम्युनिस्ट सरकार सत्तामा रहिरहोस् भन्ने सुनिश्चित गर्न रहेको बताए। सेनाले बाकुको नियन्त्रण प्राप्त गरिसकेको थियो, तर २० जनवरी सम्ममा यसले अजरबैजान गुमाइसकेको थियो। बाकुको लगभग सम्पूर्ण जनसंख्या "शहीदहरू" को सामूहिक अन्त्येष्टिमा उपस्थित भएको थियो।{{Sfnp|de Waal|2003|p=93}} हजारौं कम्युनिष्ट पार्टीका सदस्यहरूले सार्वजनिक रूपमा आफ्नो पार्टी कार्ड जलाए। प्रथम सचिव भेजिरोभ मस्को गए र अयाज मुतालिबोभलाई पार्टी अधिकारीहरूको स्वतन्त्र मतदानमा उनको उत्तराधिकारी नियुक्त गरियो। जातीय रूसी भिक्टर पोल्यानिच्को दोस्रो सचिव रहे।{{Sfnp|de Waal|2003|p=94}} बाकुमा सोभियत कार्यहरूको प्रतिक्रियामा, नाख्चिभान स्वायत्त सोभियत समाजवादी गणतन्त्रको सर्वोच्च सोभियतको प्रेसिडियमकी अध्यक्ष सकिना अलियेवाले एक विशेष सत्र बोलाइन् जहाँ सोभियत संविधानको धारा ८१ अन्तर्गत नाख्चिभान सोभियत संघबाट अलग हुन सक्छ कि सक्दैन भन्ने बारेमा बहस भयो। यो कानुनी हो भनी निर्णय गर्दै, प्रतिनिधिहरूले स्वतन्त्रताको घोषणा तयार पारे, जसलाई अलियेवाले हस्ताक्षर गरे र २० जनवरीमा राष्ट्रिय टेलिभिजनमा प्रस्तुत गरे। यो सोभियत संघको मान्यता प्राप्त क्षेत्रद्वारा अलगावको पहिलो घोषणा थियो। सरकारी अधिकारीहरूले अलियेवा र नाख्चिभान सोभियतको कार्यको निन्दा गरे जसले उनलाई राजीनामा दिन बाध्य पारे र स्वतन्त्रताको प्रयास रद्द गरियो।<ref>{{cite web |last1=Əkbərov |first1=Nazim Fərrux oğlu |date=30 December 2013 |title=Nazim Əkbərov Səkinə xanım Əliyeva haqqında |trans-title=Nazim Akbarov: About the woman Sakina Aliyeva |url=http://www.aqra.az/az/nazim-əkbərov-səkinə-xanim-əliyeva-haqqinda/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117235638/http://www.aqra.az/az/nazim-%C9%99kb%C9%99rov-s%C9%99kin%C9%99-xanim-%C9%99liyeva-haqqinda/ |archive-date=17 November 2018 |access-date=18 November 2018 |website=aqra.az |publisher="Aqra" Elmin İnkişafına Dəstək İctimai Birliyi |language=az |location=Baku, Azerbaijan}}</ref><ref>{{cite book|last=Bolukbasi|first=Suha|title=Azerbaijan: A Political History|url=https://books.google.com/books?id=4lgBAwAAQBAJ&pg=PA138|year=2013|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=978-0-85771-932-4|page=138|access-date=19 November 2018|archive-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205851/https://books.google.com/books?id=4lgBAwAAQBAJ&pg=PA138|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.mk.ru/editions/daily/article/2004/02/06/119762-anatomiya-raspada.html|last1=Ростовский|first1=Михаил|date=6 February 2004|newspaper=[[Moskovskij Komsomolets]]|access-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119203925/https://www.mk.ru/editions/daily/article/2004/02/06/119762-anatomiya-raspada.html|archive-date=19 November 2018|location=Moscow, Russia|language=ru|script-title=ru:Анатомия распада|trans-title=Anatomy of Decay}}</ref> Following the hardliners' takeover, the 30 September 1990 elections (runoffs on 14 October) were characterized by intimidation; several Popular Front candidates were jailed, two were murdered, and unabashed [[Electoral fraud|ballot stuffing]] took place, even in the presence of Western observers.{{Sfnp|Dawisha|Parrott|1997|p=124}} The election results reflected the threatening environment; out of the 350 members, 280 were Communists, with only 45 opposition candidates from the Popular Front and other non-communist groups, who together formed a Democratic Bloc ("Dembloc").<ref>{{cite web |title=CIA World Factbook (1995) |url=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950018.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050314090710/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950018.htm |archive-date=14 March 2005 |access-date=11 December 2011 |publisher=CIA World Factbook}}</ref> In May 1990 Mutalibov was elected chairman of the Supreme Soviet unopposed.{{Sfnp|Dawisha|Parrott|1997|p=125}} २३ अगस्ट १९९० मा, अर्मेनियाली गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतले आर्मेनियाको स्वतन्त्रताको घोषणापत्र अपनायो। दस्तावेजले आफ्नै प्रतीकहरू, सेना, वित्तीय संस्थाहरू, विदेश र कर नीति सहितको स्वतन्त्र गणतन्त्र आर्मेनियाको घोषणा गर्‍यो।<ref>{{Cite web |last=Yuenger |first=James |date=24 August 1990 |title=Armenia declares its independence |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1990-08-24-9003110411-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302005437/https://www.chicagotribune.com/ |archive-date=2 March 2022 |access-date=11 October 2021 |website=[[Chicago Tribune]] |location=Moscow}}</ref><ref>{{Cite web |title=Legislation: National Assembly of RA |url=http://www.parliament.am/legislation.php?ID=2602&lang=eng&sel=show |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907000238/http://www.parliament.am/legislation.php?sel=show&ID=2602&lang=eng |archive-date=7 September 2021 |access-date=24 September 2021 |website=Parliament.am}}</ref><ref>{{Cite web |title=About Armenia – Armenian Declaration of Independence – The Government of the Republic of Armenia |url=https://www.gov.am/en/independence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028174933/https://www.gov.am/en/independence/ |archive-date=28 October 2021 |access-date=11 October 2021 |website=gov.am}}</ref> === पश्चिमी गणराज्यहरू === === मध्य एसियाली गणराज्यहरू === ==१९९१== ===मस्कोको सङ्कट=== १४ जनवरी १९९१ मा, निकोलाई रिज्कोभले सोभियत सङ्घको प्रधानमन्त्री वा मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षको पदबाट राजीनामा दिए र सोभियत सङ्घको नयाँ प्रधानमन्त्री मा भ्यालेन्टिन पाभलोभ बने। १७ मार्च १९९१ मा, सङ्घ-व्यापी जनमत सङ्ग्रहमा ७७.८५% मतदाताले सुधारिएको सोभियत सङ्घको अवधारणलाई समर्थन गरे।<ref>[http://soviethistory.org/index.php?page=subject&SubjectID=1991march&Year=1991&Theme=4e6174696f6e616c6974696573&navi=byTheme 1991: March Referendum] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140330025028/http://soviethistory.org/index.php?page=subject&SubjectID=1991march&Year=1991&Theme=4e6174696f6e616c6974696573&navi=byTheme|date=30 March 2014}} SovietHistory.org</ref> बाल्तेली गणराज्यहरू, आर्मेनिया, जर्जिया र मोल्डोभाले जनमत सङ्ग्रह बहिष्कार गरे साथै चेचेनो-इङ्गुशेतिया (रुस भित्रको एक स्वायत्त गणराज्य जसमा स्वतन्त्रताको तीव्र इच्छा थियो, र अहिले आफुलाई इच्केरिया भनेर चिनाउँछ) पनि बहिष्कार गरे।<ref>Charles King, ''The Ghost of Freedom: History of the Caucasus''</ref> अन्य नौ गणराज्यहरूमा, बहुमत मतदाताहरूले सुधारिएको सोभियत सङ्घको अवधारणाको समर्थन गरे, जर्जियाली क्षेत्रहरू दक्षिण ओसेशिया र अबखाजियाकामा पनि सङ्घको निरन्तरताको पक्षमा पनि मतदान गरे। ===रसियाको प्रमुख बोरिस येल्तसिन=== [[चित्र:Борис_Николаевич_Ельцин-1_(cropped)_(cropped).jpg|अङ्गुठाकार|255x255पिक्सेल|[[बोरिस येल्तसिन]], रसियाको पहिलो प्रजातान्त्रिक निर्वाचित राष्ट्रपति]] १२ जुन १९९१ मा, [[बोरिस येल्तसिन]] देशको पहिलो राष्ट्रपति चुनावमा ५७ प्रतिशत लोकप्रिय मतका साथ रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्यको प्रमुख निर्वाचित भए, उनले गोर्बाचेभले रुचाएका उम्मेदवार "निकोलाई रिज्कोभ"लाई पराजित गरे, जसले १६ प्रतिशत मत प्राप्त गरे। येल्तसिन राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएपछि, रुसी गणराज्यले सोभियत सङ्घबाट आफुलाई स्वायत्त घोषणा गर्‍यो।<ref>{{Cite book|title=The world transformed : 1945 to the present|last=Hunt|first=Michael H.|isbn=9780199371020|page=321|oclc=907585907|date=2015|publisher=Oxford University Press}}</ref> आफ्नो चुनावी अभियानमा, येल्तसिनले "केन्द्रको तानाशाही" को आलोचना गरे, तर [[बजार अर्थव्यवस्था|बजार अर्थतन्त्र]] लागु गर्ने वाचा भने दिएनन्। === ककेसस: जर्जिया === सोभियत सङ्घ-व्यापी जनमत सङ्ग्रहको प्रतिक्रियामा, ३१ मार्च १९९१ मा, जर्जियाली स्वतन्त्रताको विषयमा स्वतन्त्रता जनमत सङ्ग्रह आयोजना गरियो। दक्षिण ओसेटियन र अब्खाज अल्पसङ्ख्यकहरूले बहिष्कार गरे यो जनमत सङ्ग्रह बहिष्कार गरेका थिए। त्यस महिनाको सुरुमा भएको सोभियत सङ्घमा नै रहने भन्ने जनमत सङ्ग्रहमा उनीहरू उपस्थित थिए। ९९.५% जर्जियाली मतदाताले जर्जियाली स्वतन्त्रताको पुनर्स्थापनाको पक्षमा मतदान गरे जबकि ०.५% ले यसको विपक्षमा मतदान गरे। मतदान ९०.६% थियो।<ref name="Cornell">Cornell, Svante E., [http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/0419dissertation.pdf ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus – Case in Georgia''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630141309/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/0419dissertation.pdf|date=30 June 2007}}. Department of Peace and Conflict Research, Report No. 61. p. 163. University of Uppsala, {{ISBN|91-506-1600-5}}.</ref> ९ अप्रिल १९९१ मा, तिब्लिसीमा भएको नरसंहारको दुई वर्ष पछि र लिथुआनियाले पुनर्स्थापित स्वतन्त्रताको घोषणा गरेको एक वर्ष दुई महिना पछि, जर्जियाली सोभियत गणराज्यको सर्वोच्च परिषद्ले पूर्ण सत्रमा सोभियत सशस्त्र सेनाले प्रजातान्त्रिक गणतन्त्रलाई अपदस्त गरेको ७० वर्ष पछि, सोभियत सङ्घबाट जर्जियाको स्वतन्त्रताको औपचारिक पुनर्गठनको घोषणा गर्‍यो। जर्जियाले गरेको स्वतन्त्रताको यो ऐतिहासिक घोषणाले यसलाई सोभियत सङ्घबाट आधिकारिक रूपमा अलग हुने कोकेशियन गणराज्यहरूमध्ये पहिलो र समग्रमा अहिलेसम्म तेस्रो गणराज्य बनायो। === बाल्तेली === ===अगस्ट कु को प्रयास=== १९ अगस्ट १९९१ मा, गोर्बाचेभका उपराष्ट्रपति गेनाडी यानायेभ, प्रधानमन्त्री भ्यालेन्टिन पावलोभ, रक्षामन्त्री दिमित्री याजोभ, केजीवी प्रमुख भ्लादिमिर क्र्युचकोभ र अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूले "राज्य आपतकाल सम्बन्धी समिति" गठन गरेर सङ्घ सन्धिमा हस्ताक्षर हुनबाट रोक्नको लागि प्रयास गरे, जसले फोरोस, [[क्रिमिया|क्राइमिया]]मा बिदामा रहेका गोर्बाचेभलाई घरमै [[नजरबन्द]]मा राख्यो र उनको सञ्चार काट्यो। कू नेताहरूले राजनीतिक गतिविधि निलम्बन गर्ने र धेरैजसो पत्रपत्रिकाहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने आपतकालीन आदेश जारी गरे। त्यतिबेला रुसी सार्वभौमिकताको प्रतीकात्मक केन्द्र ह्वाइट हाउस (रुसी सङ्घको संसद र येल्तसिनको कार्यालय) को रक्षा गर्न हजारौँ मस्कोवासीहरू बाहिर निस्के। ट्याङ्कमाथिबाट भाषण दिएर कूको विरोध गर्ने येल्तसिनलाई पक्राउ गर्ने प्रयास गरे तर अन्ततः असफल भए। तीन दिन पछि, २१ अगस्ट १९९१ मा, विद्रोह समाप्त भयो। आयोजकहरूलाई पक्राउ गरियो र गोर्बाचेभलाई राष्ट्रपतिको रूपमा पुनर्स्थापित गरियो, यद्यपि उनको शक्ति धेरै कम भयो।<ref>{{Cite book |last=Ostrovsky |first=Alexander Vladimirovich |url=https://books.google.com/books?id=XM1VywAACAAJ |title=Глупость или измена?: расследование гибели СССР |date=2011 |publisher=Crimean Bridge-9D |isbn=978-5-89747-068-6 |page=864 |language=ru |trans-title=Stupidity or Treason?: Investigation into the Death of the USSR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Андрей Грачев – к годовщине путча: 'Из Фороса Горбачев вернулся заложником Ельцина' |trans-title=Andrey Grachev – on the anniversary of the coup: 'Gorbachev returned from Foros as Yeltsin's hostage' |url=https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223085337/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |archive-date=23 December 2021 |access-date=23 December 2021 |website=sobesednik.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223085337/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |date=23 December 2021 }}</ref> ===अगस्ट-डिसेम्बर सङ्क्रमणकाल=== २४ अगस्ट १९९१ मा, गोर्बाचेभले सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिवको पदबाट राजीनामा दिए<ref>{{Cite web |date=24 August 1991 |title=Заявление М. С. Горбачева о сложение обязанностей генерального секретаря КПСС (24 августа 1991) |trans-title=Statement by M. S. Gorbachev on the resignation of the duties of General Secretary of the CPSU (24 August 1991) |url=http://www.illuminats.ru/component/content/article/29-new/1198-statement-by-mikhail-gorbachev-on-the-addition-of-duties-the-secretary-general-of-the-cpsu-24-august-1991?directory=29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721014247/http://www.illuminats.ru/component/content/article/29-new/1198-statement-by-mikhail-gorbachev-on-the-addition-of-duties-the-secretary-general-of-the-cpsu-24-august-1991?directory=29 |archive-date=21 July 2018 |access-date=24 November 2020 |website=www.illuminats.ru |language=ru}}</ref> र सरकारमा रहेका सबै पार्टी एकाइहरू भंग गरे। सोही दिन, युक्रेनी गणतन्त्रको सर्वोच्च सोभियतले युक्रेनको स्वतन्त्रताको घोषणापत्र पारित गर्‍यो, जसमा सोभियत सङ्घबाट युक्रेनको स्वतन्त्रताको लागि राष्ट्रिय जनमत सङ्ग्रहको लागि आह्वान गरिएको थियो। पाँच दिन पछि, सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतले सोभियत क्षेत्रको सबै सोभियत कम्युनिस्ट पार्टी गतिविधि अनिश्चित कालका लागि निलम्बन गर्‍यो<ref>{{Cite web |date=7 December 2013 |title=Постановление Верховного Совета СССР от 29 августа 1991 г. N 2371-I 'О ситуации, возникшей в стране в связи с имевшим место государственным переворотом' |trans-title=Resolution of the Supreme Soviet of the USSR of 29 August 1991 N 2371-I 'On the situation that arose in the country in connection with the coup d'état' |url=http://www.ruspravo.org/list/89358/1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207002848/http://www.ruspravo.org/list/89358/1.html |archive-date=7 December 2013 |website= |page=1 |language=ru}}</ref>, जसले गर्दा सोभियत सङ्घमा कम्युनिस्ट शासनको प्रभावकारी अन्त्य भयो र देशमा बाँकी रहेको एकमात्र एकताकारी शक्तिलाई विघटन गरियो। गोर्बाचेभले सेप्टेम्बर ५ मा सोभियत सङ्घको राज्य परिषद् स्थापना गरे, जुन उनलाई र बाँकी गणतन्त्रका उच्च अधिकारीहरूलाई सामूहिक नेतृत्वमा ल्याउन डिजाइन गरिएको थियो। राज्य परिषद्लाई सोभियत सङ्घको प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्ने अधिकार पनि दिइएको थियो। प्रधानमन्त्री पदले कहिल्यै राम्रोसँग काम गरेन, यद्यपि इभान सिलायेभले सोभियत अर्थतन्त्रको सञ्चालन व्यवस्थापन समिति र अन्तर-गणतन्त्र आर्थिक समिति मार्फत पदभार ग्रहण गरे र द्रुत रूपमा घट्दो शक्तिहरू सहित सरकार गठन गर्ने प्रयास गरे। १९९१ को अन्तिम त्रैमासिकमा सोभियत सङ्घ नाटकीय गतिमा पतन भयो। अगस्ट र डिसेम्बरको बीचमा, मुख्यतया अर्को विद्रोहको डरको कारणले १० गणतन्त्रहरू सङ्घबाट अलग भए,। सेप्टेम्बरको अन्त्यसम्ममा, गोर्बाचेभसँग मस्को बाहिरका घटनाहरूलाई प्रभाव पार्ने क्षमता रहेन। उनलाई त्यहाँ पनि [[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]]ले चुनौती दिए, जसले क्रेमलिन सहित सोभियत सरकारको बाँकी रहेको भाग नियन्त्रण गर्न थालेका थिए। सोभियत सङ्घले ६ सेप्टेम्बर १९९१ मा बाल्तेली गणतन्त्रहरूको स्वतन्त्रतालाई मान्यता दियो।<ref>{{cite web |date=20 January 2020 |title=Prof. Alpo Russi. About Recognition of Independence of Baltic States |url=https://www.vdu.lt/en/prof-alpo-russi-about-recognition-of-independence-of-baltic-states/ |work=[[Vytautas Magnus University]]}}</ref> जर्जियाले सेप्टेम्बर ७ मा सोभियत सङ्घसँगको सबै सम्बन्ध तोड्यो। उसले बाल्तेली राज्यहरूको पृथकतालाई मान्यता दिँदा पनि सोभियत सङ्घले आफ्नो स्वतन्त्रतालाई किन मान्यता दिएन भन्ने "पर्याप्त आधारभूत जवाफ" प्राप्त नभएको उल्लेख गर्‍यो।<ref>{{cite web |author=Cherian |first=Regi |date=6 September 2016 |title=September 7, 1991: Georgia revolts, cuts ties with USSR |url=https://gulfnews.com/today-history/september-7-1996-georgia-revolts-cuts-ties-with-ussr-1.1892039 |work=Gulf News}}</ref> १७ सेप्टेम्बर १९९१ मा, संयुक्त राष्ट्रसङ्घ महासभाको प्रस्ताव नम्बर ४६/४, ४६/५, र ४६/६ ले इस्टोनिया, लाटभिया र लिथुआनियालाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा सदस्यता दियो, जुन सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव नम्बर ७०९, ७१० र ७११ अनुरूप थियो र १२ सेप्टेम्बरमा मतदान बिना पारित भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Resolutions adopted by the United Nations Security Council in 1991 |url=https://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/1991.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170719210549/http://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/1991.shtml |archive-date=19 July 2017 |access-date=17 June 2016 |work=[[United Nations]]}}</ref><ref>{{cite web |title=46th Session (1991–1992) – General Assembly – Quick Links – Research Guides at United Nations Dag Hammarskjöld Library |url=http://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/46 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830083857/http://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/46 |archive-date=30 August 2016 |access-date=17 June 2016 |work=[[United Nations]]}}</ref> ६ नोभेम्बरमा, येल्तसिन - जसले त्यतिबेलासम्म सोभियत सरकारको धेरैजसो हिस्सा आफ्नो नियन्त्रणमा लिइसकेका थिए - ले रुसी भूभागमा कम्युनिस्ट पार्टीका सबै गतिविधिहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने आदेश जारी गरे।<ref>{{Cite web |title=Указ Президента РСФСР от 06.11.1991 г. № 169 |trans-title=Decree of the President of the RSFSR dated 06.11.1991 No. 169 |url=http://kremlin.ru/acts/bank/385 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170411/http://kremlin.ru/acts/bank/385 |archive-date=1 March 2021 |access-date=22 October 2020 |website=President of Russia |language=ru}}</ref> ७ नोभेम्बर १९९१ सम्म, धेरैजसो अखबारहरूले 'पूर्व सोभियत सङ्घ' लाई उल्लेख गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/11/07/world/pre-1917-ghosts-haunt-a-bolshevik-holiday.html?pagewanted=all|title=Pre-1917 Ghosts Haunt a Bolshevik Holiday|last1=Schmemann|first1=Serge|date=7 November 1991|work=The New York Times|access-date=21 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222053646/http://www.nytimes.com/1991/11/07/world/pre-1917-ghosts-haunt-a-bolshevik-holiday.html?pagewanted=all|archive-date=22 December 2017|url-status=live}}</ref> [[चित्र:Grand_Kremlin_Palace_façade,_1982-2008.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|The [[State Emblem of the Soviet Union|state emblem of the Soviet Union]] and the СССР letters{{Efn|Russian acronym for "USSR"}} (top) in the façade of the [[Grand Kremlin Palace]] were replaced by five double-headed [[Coat of arms of Russia|Russian eagles]] (bottom) after the dissolution of the [[Soviet Union]], the eagles having been removed by the Bolsheviks after the revolution.]] सोभियत सङ्घको पतनको अन्तिम चरण १ डिसेम्बर १९९१ मा सुरु भयो। त्यस दिन, "युक्रेनी लोकप्रिय जनमत सङ्ग्रह"मा युक्रेनका ९१ प्रतिशत मतदाताले अगस्टमा पारित स्वतन्त्रता घोषणालाई समर्थन गर्दै मतदान गरे र औपचारिक रूपमा सङ्घबाट अलग भयो। आर्थिक र राजनीतिक शक्तिमा रूसपछि दोस्रो स्थानमा रहेको युक्रेनको पृथकताले गोर्बाचेभले सीमित मात्रामा भए पनि सोभियत सङ्घलाई एकसाथ राख्ने झिनो सम्भावनालाई पनि समाप्त गर्‍यो। तीन स्लाभिक गणतन्त्रहरू, रुस, युक्रेन र बेलारुस (पहिले बेलोरुसिया) का नेताहरू सङ्घको सम्भावित विकल्पहरूबारे छलफल गर्न सहमत भए। डिसेम्बर ८ मा, रुस, युक्रेन र बेलारुसका नेताहरूले पश्चिमी बेलारुसको बेलाभेजस्काया पुष्चामा गोप्य रूपमा भेटे र बेलाभेजा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे, जसले सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त भएको घोषणा गर्‍यो र यसको स्थानमा कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स (CIS) को गठनको घोषणा गर्‍यो। उनीहरूले अन्य गणतन्त्रहरूलाई पनि सिआइ.एस मा सामेल हुन आमन्त्रित गरे। गोर्बाचेभले यसलाई असंवैधानिक कू भने। यद्यपि, यस समयसम्ममा कुनै उचित विकल्प थिएन किनकी सम्झौताको प्रस्तावनामा भनिएझैँ, सोभियत सङ्घ अब "अन्तर्राष्ट्रिय कानून र भूराजनीतिक वास्तविकताको विषयको रूपमा" अस्तित्वमा थिएन। डिसेम्बर १० मा, युक्रेनको बिधायिका भेर्खोभना राडा <ref>{{Cite web |title=Про ратифікацію Угоди про створення Співдружності Незалежних Держав |trans-title=On the ratification of the Agreement on the establishment of the Commonwealth of Independent States |url=https://zakon.rada.gov.ua/go/1958-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205855/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1958-12 |archive-date=24 January 2023 |access-date=20 June 2022 |website=Official website of the Parliament of Ukraine |language=uk}}</ref> र बेलारुसको सर्वोच्च परिषद्ले <ref>{{Cite web |title=Постановление Верховного Совета РБ № 1296-XII О ратификации Соглашения об образовании Содружества Независимых Государств от 10.12.1991 |trans-title=Resolution of the Supreme Council of the Republic of Belarus No. 1296-XII On the ratification of the Agreement on the formation of the Commonwealth of Independent States dated 10.12.1991 |url=https://belzakon.net/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%91/1994/96572 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223192600/https://belzakon.net/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%91/1994/96572 |archive-date=23 December 2021 |access-date=23 December 2021 |website=belzakon.net |language=ru}}</ref> सम्झौतालाई अनुमोदन गरेको थियो। डिसेम्बर १२ मा, रुसी सोभियत गणराज्य को सर्वोच्च सोभियतले बेलाभेझा सम्झौतालाई औपचारिक रूपमा अनुमोदन गर्‍यो,,<ref>{{Cite web |date=12 December 1991 |title=Постановление ВС РСФСР от 12.12.1991 N 2014-I 'О ратификации Соглашения о создании Содружества Независимых Государств' |trans-title=Resolution of the Supreme Council of the RSFSR of 12.12.1991 N 2014-I 'On ratification of the Agreement on the establishment of the Commonwealth of Independent States' |url=http://base.garant.ru/10164306/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113130902/http://base.garant.ru/10164306/ |archive-date=13 November 2020 |access-date=7 November 2020 |website=base.garant.ru |language=ru}}</ref> १९२२ को सङ्घ सन्धिको निन्दा गर्‍यो,,<ref>{{Cite web |title=Постановление Верховного Совета РСФСР от 12.12.1991 № 2015-I – Сейчас.ру |url=https://www.lawmix.ru/abrolaw/13907 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125075549/https://www.lawmix.ru/abrolaw/13907 |archive-date=25 January 2021 |access-date=7 November 2020 |website=www.lawmix.ru}}</ref> र सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतबाट रुसी प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलायो। यस अनुमोदनको वैधानिकताले रुसी संसदका केही सदस्यहरूमा शंका उत्पन्न गर्‍यो, किनकि १९७८ को रुसी सोभियत गणराज्यको संविधान अनुसार यस कागजातको विचार जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसको विशेष क्षेत्राधिकारमा थियो।.<ref name="sssr.net.ru">{{Cite web |last1=Pribylovsky |first1=V. |last2=Tochkin |first2=Gr. |title=Кто и как упразднил СССР |trans-title=Who and how abolished the USSR |url=https://sssr.net.ru/denons.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126160310/http://sssr.net.ru/denons.html |archive-date=26 January 2021 |access-date= |website=sssr.net.ru |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2015 |title=Из СССР В СНГ: подчиняясь реальности. |trans-title=From the USSR to the CIS: submitting to reality. |url=http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403001152/http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |archive-date=3 April 2015 |website=www.n-discovery.spb.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403001152/http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |date=3 April 2015 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Бабурин С.Н. На гибель Советского Союза |trans-title=Baburin S.N. On the death of the Soviet Union |url=http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107165055/http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |archive-date=2017-11-07 |access-date=2025-08-11 |website=www.ni-journal.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113055709/http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |date=2013-11-13 }}</ref><ref name="sovross.ru">{{Cite web |last=Voronin |first=Yu. M. |title=Беловежское предательство |trans-title=Belovezhskaya betrayal |url=http://www.sovross.ru/articles/555/9021/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812180933/http://www.sovross.ru/articles/555/9021/ |archive-date=2020-08-12 |access-date= |website=www.sovross.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002000157/https://sovross.ru/articles/555/9021/ |date=2022-10-02 }}</ref> थप, सोभियत संविधानले गणतन्त्रलाई एकतर्फी रूपमा आफ्ना प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलाउन अनुमति दिएको थिएन।<ref>The Russian SFSR has constitutional right to "freely secede from the Soviet Union" ([[s:ru:Конституция РСФСР 1978 года (в редакции 1 ноября 1991 года)#Глава_7._РСФСР_–_союзная_республика_в_составе_СССР|art. 69 of the RSFSR Constitution]], [[s:ru:Конституция СССР (1977)/редакция 26 декабря 1990 года#Глава_8._СССР_–_союзное_государство|art. 72 of the USSR Constitution]]), but according to USSR laws [[s:ru:Закон о выходе союзной республики из СССР|1409-I]] (enacted on 3 April 1990) and [http://iv.garant.ru/SESSION/PILOT/loadfavorite.html?pid=6335703&page=1&para_id=2147483649 1457-I]{{dead link|date=May 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} (enacted on 26 April 1990) this can be done only by a referendum and only if two-thirds of all registered voters of the republic has supported that motion. No special referendum on the secession from the USSR was held in the RSFSR</ref> यद्यपि, रुस वा क्रेमलिनमा कसैले पनि आपत्ति जनाएनन्। क्रेमलिनको कुनै पनि आपत्तिको कुनै प्रभाव पर्ने थिएन, किनकि सोभियत सरकारको बाँकी रहेको कुरा डिसेम्बर भन्दा धेरै अघि नै प्रभावकारी रूपमा निष्क्रिय बनाइएको थियो। धेरै वकिलहरू विश्वास गर्छन् कि १९२२ को सङ्घ सन्धिको निन्दा अर्थहीन थियो किनकि यो १९२४ मा सोभियत सङ्घको पहिलो संविधान अपनाएसँगै अमान्य भइसकेको थियो।।<ref>''Исаков В. Б.'' Расчленёнка. Кто и как развалил Советский Союз: Хроника. Документы. – М., Закон и право. 1998. – C. 58. –209 с.</ref><ref>''Станкевич З. А.'' История крушения СССР: политико-правовые аспекты. – М., 2001. – C. 299–300</ref><ref>''Лукашевич Д. А.'' Юридический механизм разрушения СССР. – М, 2016. – С. 254–255. – 448 с.</ref> (१९९६ मा राजकीय डुमाले पनि उही अडान लिएको थियो)).<ref>{{Cite web |date=10 April 1986 |title=Постановление Государственной Думы Федерального Собрания РФ от 10 апреля 1996 года № 225-II ГД «Об Обращении Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации "К членам Совета Федерации Федерального Собрания Российской Федерации" |trans-title=Resolution of the State Duma of the Federal Assembly of the Russian Federation of 10 April 1996 No. 225-II GD "On the Appeal of the State Duma of the Federal Assembly of the Russian Federation "To the members of the Federation Council of the Federal Assembly of the Russian Federation" |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&link_id=16&nd=102040638 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026061236/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&link_id=16&nd=102040638 |archive-date=26 October 2020 |access-date=22 October 2020 |language=ru}}</ref> त्यस दिनको अन्तमा, गोर्बाचेभले पहिलो पटक आफु पद त्याग्ने विचार गरिरहेको सङ्केत गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/13/world/soviet-disarry-gorbachev-is-ready-to-resign-as-post-soviet-plan-advances.html|title=Gorbachev is Ready to Resign as Post-Soviet Plan Advances|last=Schmemann|first=Serge|date=1991-12-13|work=The New York Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917211606/https://www.nytimes.com/1991/12/13/world/soviet-disarry-gorbachev-is-ready-to-resign-as-post-soviet-plan-advances.html|archive-date=2018-09-17|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> सतहमा देखिदा, यो सबैभन्दा ठुलो गणराज्य औपचारिक रूपमा अलग भएको देखिन्थ्यो। यद्यपि, यो मामला होइन। बरु, रूसले स्पष्ट रूपमा बतायो यो कि सोभियत संविधानमा वर्णन गरिएको पृथकताको प्रक्रियालाई पालना गर्न आवश्यक छैन किनभने अब अस्तित्वमा नै नभएको देशबाट अलग हुन सम्भव छैन। १६ डिसेम्बर १९९१ मा, कजाख गणराज्य सोभियत सङ्घबाट औपचारिक रूपमा अलग हुने अन्तिम गणतन्त्र बन्यो, जसले गर्दा सोभियत सङ्घले न त कुनै क्षेत्र नियन्त्रण गर्न सक्यो न त कुनै क्षेत्र नियन्त्रण गर्ने दाबी नै गर्न सक्यो (यद्यपि सोभियत दूतावासहरू अझै पनि अस्तित्वमा थिए)।<ref>{{cite web |date=22 October 2021 |title=Kazakhstan, Not Russia, Was the Last Republic to the Leave the USSR |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/kazakhstan-not-russia-was-last-republic-leave-ussr-195400}}</ref> डिसेम्बर १८ मा, सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियत (गणतन्त्र परिषद्) को माथिल्लो सदनले कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स (राष्ट्रमण्डल)को निर्माण सम्बन्धी सम्झौतालाई स्वीकार गर्दै र तीव्र राजनीतिक तथा आर्थिक सङ्कटबाट बाहिर निस्कने बाटो प्रदान गर्न यसलाई विचार गर्दै एक विज्ञप्ति पारित गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Заявление Совета Республик Верховного Совета СССР от 18.12.1991 N 138-Н О поддержке Соглашения Республики Беларусь, РСФСР и Украины о создании Содружества Независимых Государств &#124; ГАРАНТ |trans-title=Statement of the Council of the Republics of the Supreme Soviet of the USSR dated 18.12.1991 N 138-N On support for the Agreement of the Republic of Belarus, the RSFSR and Ukraine on the establishment of the Commonwealth of Independent States - GARANTEE |url=http://base.garant.ru/6334158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407115029/https://base.garant.ru/6334158/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=20 June 2022 |website=base.garant.ru |language=ru}}</ref> गोर्बाचेभले येल्तसिनसँग भेट गरे र सोभियत सङ्घको विघटनको वास्तविकता स्वीकार गरे। सोभियत सङ्घको विघटन र औपचारिक रूपमा स्वतन्त्र राज्यहरूको राष्ट्रमण्डल स्थापना गर्ने उद्देश्यले अल्मा-अटा प्रोटोकलमा हस्ताक्षर भएको दिन, रुसी गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतले रूसको कानूनी नाम "रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणतन्त्र" बाट "रुसी सङ्घ" मा परिवर्तन गर्न एक विधान अपनायो। यस अनुसार रुस अब पूर्ण रूपमा सार्वभौम गैर-कम्युनिस्ट राज्य थियो। बेलाभेजा सम्झौताले सोभियत सङ्घलाई कानुनी रूपमा विघटन गरेको छ कि छैन भन्ने बारेमा शंकाहरू कायमै थिए, किनकि यसमा तीन गणराज्यले (रुस, बेलारुस, युक्रेन) मात्र हस्ताक्षर गरेका थिए।यद्यपि, डिसेम्बर २१ मा, जर्जिया बाहेक बाँकी १२ गणतन्त्रहरू मध्ये ११ का प्रतिनिधिहरूले अल्मा-अटा प्रोटोकलमा हस्ताक्षर गरे, जसले सोभियत सङ्घको विघटन पुष्टि गर्‍यो र औपचारिक रूपमा राष्ट्रमण्डल स्थापना गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=ПРОТОКОЛ к Соглашению о создании Содружества Независимых Государств, подписанному 8 декабря 1991 года в г. Минске Республикой Беларусь, Российской Федерацией (РСФСР), Украиной |trans-title=Protocol to the Agreement on the Creation of the Commonwealth of Independent States, signed on 8 December 1991 in г. Minsk Republic of Belarus, Russian Federation (РСФСР), Ukraine |url=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511073849/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=6 |archive-date=11 May 2015 |access-date=23 December 2021 |website=cis.minsk.by |language=ru}}</ref> उनीहरूले गोर्बाचेभको राजीनामा पनि "स्वीकार" गरे।<ref>{{Cite web |title=Посткремлевская жизнь правителей |trans-title=Post-Kremlin life of rulers |url=https://www.ng.ru/style/2000-01-06/1-162.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407115029/https://www.ng.ru/style/2000-01-06/1-162.html |archive-date=7 April 2022 |access-date=20 June 2022 |website=www.ng.ru |language=ru}}</ref> सोभियत सङ्घको सशस्त्र सेनाको कमान्ड रक्षामन्त्री येभगेनी शापोश्निकोभलाई सुम्पिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Минобороны. Министерство обороны РФ |trans-title=Ministry of Defense. Ministry of Defense of the Russian Federation |url=http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225004736/http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml |archive-date=25 February 2020 |access-date=23 December 2021 |website=www.panorama.ru |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=ПРОТОКОЛ совещания Глав Независимых Государств |trans-title=MINUTES of the meeting of the Heads of Independent States |url=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511073849/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412 |archive-date=11 May 2015 |access-date=23 December 2021 |website=cis.minsk.by |language=ru}}</ref> यस क्षणमा पनि, गोर्बाचेभले अहिलेसम्म दृश्यबाट पछि हट्ने कुनै औपचारिक योजना बनाएका थिएनन्। यद्यपि, अब बहुमत गणतन्त्रहरूले सोभियत सङ्घ अब अस्तित्वमा छैन भन्ने कुरामा सहमति जनाएपछि, गोर्बाचेभले अपरिहार्यताको अगाडि झुके, सीबीएस न्यूजलाई भने कि उनले सीआईएस साँच्चै वास्तविकता हो भनेर देख्ने बित्तिकै राजीनामा दिनेछन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/22/world/end-soviet-union-11-soviet-states-form-commonwealth-without-clearly-defining-its.html|title=11 Soviet States Form Commonwealth Without Clearly Defining Its Powers|last=Clines|first=Francis X.|date=1991-12-22|work=The New York Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414022306/http://www.nytimes.com/1991/12/22/world/end-soviet-union-11-soviet-states-form-commonwealth-without-clearly-defining-its.html|archive-date=2017-04-14|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> [[चित्र:RIAN_archive_469069_Final_session_of_the_Council_for_Nationalities_of_the_USSR_Supreme_Soviet.jpg|अङ्गुठाकार|सर्वोच्च सोभियतको माथिल्लो सदनले आफ्नो अन्तिम सत्रमा, २६ डिसेम्बर १९९१ मा सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त गर्ने मतदान गर्दै।]] २५ डिसेम्बरको साँझ राष्ट्रिय टेलिभिजनमा प्रसारित भाषणमा, गोर्बाचेभले सोभियत सङ्घको राष्ट्रपतिको पदबाट राजीनामा दिए - वा, जसरी उनले भने, "म यसद्वारा सोभियत समाजवादी गणतन्त्र सङ्घको अध्यक्ष पदमा मेरा गतिविधिहरू बन्द गर्दछु।" <ref>{{Cite web |title=Заявление Президента СССР об отставке от 25 декабря 1991 г. |trans-title=Statement of resignation of the President of the USSR, 25 December 1991 |url=https://www.gorby.ru/userfiles/file/zayavleniem_ob_otstavke_prezidenta_sssr_m.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904230942/https://www.gorby.ru/userfiles/file/zayavleniem_ob_otstavke_prezidenta_sssr_m.pdf |archive-date=4 September 2021 |access-date=24 March 2021 |language=ru}}</ref> उनले आफ्नो संस्था समाप्ति घोषणा गरे, र यसको सबै शक्तिहरू (जस्तै आणविक शस्त्रागारको नियन्त्रण)<ref>{{Cite web |title=Указ Президента СССР от 25.12.1991 N УП-3162 |trans-title=Decree of the President of the USSR dated 25.12.1991 N UP-3 |url=http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412222644/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |archive-date=12 April 2021 |access-date=24 March 2021 |website=www.libussr.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412222644/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |date=12 April 2021 }}</ref> येल्तसिनलाई सुम्पे। २५ डिसेम्बरको राति, मस्को समय अनुसार ७:३५ बजे, गोर्बाचेभ टेलिभिजनमा देखा परेपछि, सोभियत झन्डा तल झारियो <ref>{{Cite web |date=25 December 1991 |title=С флагштока над Кремлем спущен советский флаг, поднят российский |trans-title=The Soviet flag is lowered from the flagpole over the Kremlin; the Russian flag is raised |url=https://www.interfax.ru/30years/800619 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220101022148/https://www.interfax.ru/30years/800619 |archive-date=1 January 2022 |access-date=27 March 2023 |website=[[Interfax]] |language=ru}}</ref> र ७:४५ बजे [[रूसको झन्डा|रुसी तिरंगा]] यसको ठाउँमा उठाइयो,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/26/world/end-of-the-soviet-union-on-moscow-s-streets-worry-and-regret.html|title=End of the Soviet Union; On Moscow's Streets, Worry and Regret|last=Clarity|first=James F.|date=26 December 1991|work=The New York Times|access-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302163000/https://www.nytimes.com/1991/12/26/world/end-of-the-soviet-union-on-moscow-s-streets-worry-and-regret.html|archive-date=2 March 2022|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> जुन प्रतीकात्मक रुपमा सोभियत सङ्घको अन्त्यको प्रतीक थियो। आफ्नो बिदाइ शब्दहरूमा, गोर्बाचेभले घरेलु सुधारमा आफ्नो रेकर्डको बचाउ गरे, तर स्वीकार गरे, "नयाँले काम सुरु गर्न समय पाउनु अघि पुरानो प्रणाली ध्वस्त भयो।"<ref>{{Cite book|title=The world transformed : 1945 to the present|last=Hunt|first=Michael H.|isbn=9780199371020|pages=323–324|oclc=907585907|year=2015|publisher=Oxford University Press}}</ref> सोही दिन, [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] [[जर्ज एच डब्लू बुस|जर्ज एच. डब्लु. बुश]]ले बाँकी ११ गणतन्त्रहरूको स्वतन्त्रतालाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिँदै छोटो टेलिभिजन भाषण दिए। गोर्बाचेवको भाषण र सोवियत झन्डाको ठाउँमा रुसी झन्डा फहराएपछि, एक गणितले सोवियत यूनियनको अन्त्य भयो। तर, सोभियत सङ्घको विघटनको अन्तिम कानुनी कदम डिसेम्बर २६ मा बयो, जब सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतको माथिल्लो सदन, सोभियत अफ नेसनालिटिले बेलाभेजा सम्झौतालाई अनुमोदन गर्‍यो, जसले गर्दा सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त भयो।<ref name="ReferenceC2" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vt5OLD3vp4UC&q=26+december+1991+ussr&pg=PR5|title=Russia and the Commonwealth of Independent States: Documents, Data, and Analysis|isbn=9781563246371|last1=Brzezinski|first1=Zbigniew|last2=Brzezinski|first2=Zbigniew K.|last3=Sullivan|first3=Paige|year=1997|publisher=M.E. Sharpe|access-date=7 October 2020|archive-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205853/https://books.google.com/books?id=Vt5OLD3vp4UC&q=26+december+1991+ussr&pg=PR5|url-status=live}}</ref> (तल्लो सदन, सोभियत अफ युनियन, रुसी प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलाउँदा डिसेम्बर १२ देखि काम गर्न असमर्थ थियो, कोरम बिना नै छोडियो).<ref name="sssr.net.ru2" /> भोलिपल्ट येल्तसिन गोर्बाचेभको पूर्व कार्यालयमा सरे, ,<ref>{{Cite web |date=27 July 2016 |title=Как меня хоронили |trans-title=How I was buried |url=http://www.novayagazeta.ru/society/66087.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727023444/http://www.novayagazeta.ru/society/66087.html |archive-date=27 July 2016 |website=Novaya Gazeta |language=ru}}</ref> यद्यपि रुसी अधिकारीहरूले दुई दिन अघि नै सुइटलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिएका थिए। सोभियत सशस्त्र सेनाहरूलाई स्वतन्त्र राज्यहरूको राष्ट्रमण्डलको कमान्डमा राखिएको थियो, तर अन्ततः नयाँ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरूले यसलाई समाहित गरे, जसको ठुलो हिस्सा रुसी सङ्घको सशस्त्र सेना बन्यो। १९९१ को अन्त्यसम्ममा, रूसले नियन्त्रण नगरेका केही बाँकी सोभियत संस्थाहरूले सञ्चालन बन्द गरे, र स्वतन्त्र नयाँ गणतन्त्रहरूले केन्द्रीय सरकारको भूमिका ग्रहण गरे। == सोभियत सङ्घको विघटनमा गोर्बाचेभको भूमिका == गोर्भाचोबको नीतिको कारण सोवियत सङ्घको केन्द्रीय सत्ता कमजोर भयो, फलस्वरूप सोवियत सङ्घमा केन्द्र विरूद्ध सङ्घर्ष गर्बे शक्ति हौसले बढ्दै गयो। गोर्बाचोबको नीतिले गणराज्यहरूको सोवियत सङ्घसँग अलग हुनलाई मान्यता दियो। फलस्वरूप हेर्दा हेर्दै एकपछि अर्को गर्दै सोवियत सङ्घ के गणराज्य स्वतन्त्र भए र सोवियत सङ्घको विघटन भयो। यो गोर्भाचोबको नीतिहरूको नै परिणाम थियो कि सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको शक्तिमा निरन्तर ह्रास हुँदै गयो। फलतः सोवियत सङ्घलाई एकताको सूत्रमा बाध्ने सबैभन्दा ठुलो सम्पर्क सुत्रको शक्ति घट्दै गयो। यसको परिणाम कम्युनिस्ट बिरोधी शक्ति बढ्दै गयो। अमेरिका र पाश्चात्य देशहरूले पनि सोवियत सङ्घलाई टोड्ने शक्तिलाई समर्थन गरे। परिणामस्वरूप यी शक्ति सोवियत सङ्घको एकतालाई खोक्रो बनाउँदै गए। गोर्बाच्योवले पूर्वी युरोपमा पनि साम्यवादको किल्लालाई पतन हुन नदिन कुनै प्रयास गरेनन्, बरु उनको नीतिको कारण पूर्वी युरोपमा साम्यवाद विरोधी शक्ति हावी भयो। चेकोस्लोवाकिया, रोमानिया, हंगरी, पूर्वी जर्मनीमा साम्यवादको पतम भयो र यो पतनले सोवियत सङ्घको [[महाशक्ति]]को छविलाई समाप्त गरिदियो। सोभियत सङ्घको पतनको जिम्मेवारी गोर्बाचेभ एक्लैले लिन्छन् भन्न सजिलो छ। त्यसो गर्नु भनेको कुनै पनि व्यक्तिलाई ऐतिहासिक प्रवृत्ति भन्दा बढी महत्त्वपूर्ण ठान्नु हो। गोर्बाचेभ यी ऐतिहासिक प्रवृत्तिहरूलाई प्रतिबिम्बित गर्ने ऐना मात्र थिए, तर उनी आफैँ चकनाचुर भए। वास्तवमा, सोभियत सङ्घको विघटनको बीउ यसको स्थापनामा रोपिएको थियो। समाजवादी प्रणालीलाई दिगो बनाउन, देश भित्र समाजवादी मानवता र संस्कृति खेती गर्नु आवश्यक थियो, जुन कार्य सोभियत प्रणालीले हासिल गर्न असफल भयो। स्टालिनको शासनकालमा लगभग दुई दशकसम्म, सोभियत सङ्घको एकता केन्द्रीय सरकारको निर्दयी जबरजस्ती अनुशासनले मात्र कायम राखेको थियो। देशका विभिन्न भागहरूलाई साम्यवादको रक्षा गर्न राष्ट्रिय हित वा अन्तर्राष्ट्रिय भ्रातृत्वको नाममा बलिदान दिन बाध्य पारिएको थियो। यो त्यस्तो होइन कि असन्तुष्टि र क्रोध उत्पन्न भएन; यो केवल दमनकारी नीतिहरूले उनीहरूको आवाज अभिव्यक्तिलाई गाह्रो बनायो। गोर्बाचेभको उदार नीतिहरूले यो क्रोध व्यक्त गर्ने तरिका प्रदान गर्‍यो। == सोभियत सङ्घको विघटनको प्रभाव == [[चित्र:EasternBloc_BasicMembersOnly.svg|दायाँ|अङ्गुठाकार|454x454पिक्सेल|पूर्वी ब्लक देशहरू]] सोभियत सङ्घको विघटनले विश्व राजनीतिक परिदृश्यलाई नै परिवर्तन गरिदियो। सोभियत सङ्घ [[महाशक्ति]] रहेन, संयुक्त राज्य अमेरिका एकमात्र महाशक्तिको रूपमा रह्यो र विश्व एकध्रुवीय भयो। अमेरिकाले सम्पूर्ण विश्वमा आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गर्‍यो। सोभियत सङ्घको विघटनसँगै [[शीतयुद्ध]] स्वतः समाप्त भयो। * पूर्वी युरोपेली देशहरूमा साम्यवादको अन्त्य भयो र बहुदलीय लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली स्थापित भयो। * सोभियत सङ्घको पतनले तेस्रो विश्वका देशहरूलाई गम्भीर रूपमा असर गर्‍यो, जसले सोभियत सङ्घबाट आर्थिक, सैन्य र प्राविधिक सहयोग प्राप्त गरेका थिए। विघटित गणतन्त्रहरूले अब सहयोग प्रदान गर्ने क्षमता राखेनन्। यस सन्दर्भमा, तेस्रो विश्व नव-उपनिवेशवादको खतराको सामना गरिरहेको छ। * विश्वमा बजार अर्थतन्त्रलाई बलियो भयो। लामो सनयसम्म दमन र नागरिक स्वतन्त्रतालाई कुल्चचेर शासन चलाउन सकिदैन भन्ने विश्वासलाई बलियो बनायो। यसले, फलस्वरूप, लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई प्रवर्द्धन गर्‍यो। === आर्थिक गिरावट र अत्यधिक मृत्युदर === शीतयुद्धको अन्त्य पछिका दशकहरूमा, सोभियत सङ्घका पाँच वा छ वटा राज्यहरू मात्र पश्चिमका धनी पूँजीवादी राज्यहरूमा सामेल हुने बाटोमा छन्, र धेरैजसो पछि परेका छन्, केही यति हदसम्म कि साम्यवादको अन्त्य हुनुभन्दा पहिलेको अवस्थामा पुग्न ५० वर्षभन्दा बढी समय लाग्नेछ।<ref>{{cite book|last=Ghodsee|first=Kristen|date=2017|title=Red Hangover: Legacies of Twentieth-Century Communism|url=https://www.dukeupress.edu/red-hangover|publisher=[[Duke University Press]]|pages=63–64|isbn=978-0822369493|author-link=Kristen Ghodsee|access-date=4 August 2018|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207032254/https://www.dukeupress.edu/red-hangover|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1080/05775132.2015.1012402| title =After the Wall Fell: The Poor Balance Sheet of the Transition to Capitalism| journal =[[Challenge (economics magazine)|Challenge]]| volume = 58| issue = 2| pages =135–138| year = 2015| last1 = Milanović | first1 = Branko| s2cid =153398717|author-link=Branko Milanović}}</ref> २०११ सम्म, पूर्व सोभियत गणतन्त्रहरूको अनुभव मिश्रित थियो, केहीले कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको गणितले सुधार गरेका थिए भने केहीले सुधार गरेका थिएनन्।<ref>{{Cite web |title=End of the USSR: visualising how the former Soviet countries are doing, 20 years on {{!}} Russia {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2011/aug/17/ussr-soviet-countries-data |access-date=21 January 2021 |website=amp.theguardian.com |date=17 August 2011 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128064905/https://amp.theguardian.com/news/datablog/2011/aug/17/ussr-soviet-countries-data |url-status=live }}</ref> सोभियत सङ्घ पछिका राष्ट्रहरूमा जिडिपी मा उल्लेखनीय गिरावट आएको थियो र औसतमा लगभग ५१% थियो। १९९० देखि २००० सम्म, जिडिपी मा गिरावट निम्नानुसार थियो:<ref>{{Cite journal |last=Dabrowski |first=Marek |date=2022-07-29 |title=Thirty years of economic transition in the former Soviet Union: Macroeconomic dimension |url=https://rujec.org/article/90947/ |journal=Russian Journal of Economics |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=95–121 |doi=10.32609/j.ruje.8.90947 |issn=2405-4739|doi-access=free }}</ref> * आर्मेनियामा ६३% * अजरबैजानमा ६०% * बेलारुसमा ३५% * इस्टोनियामा ३५% * जर्जियामा ७८% * काजाकिस्तानमा ४१% * किर्गिस्तानमा ५०% * लाटभियामा ५१% * लिथुआनियामा ४४% * मोल्डोभामा ६३% * रूसमा ४०% * ताजिकिस्तानमा ५०% * तुर्कमेनिस्तानमा ४८% * युक्रेनमा ५९% सोभियत सङ्घको पतन पछि शान्तिकालमा रूसले औसत आयुमा रेकर्ड गरिएको इतिहासमा सबैभन्दा ठुलो गिरावट अनुभव गर्यो।<ref name=":BMJ">{{Cite journal|last=Ciment|first=James|date=1999-08-21|title=Life expectancy of Russian men falls to 58|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1116380/|journal=BMJ : British Medical Journal|pages=468}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Men|first=Tamara|last2=Brennan|first2=Paul|last3=Boffetta|first3=Paolo|last4=Zaridze|first4=David|date=2003-10-25|title=Russian mortality trends for 1991-2001: analysis by cause and region|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC259165/|journal=BMJ : British Medical Journal|volume=327|issue=7421|pages=964}}</ref> ९० को दशकको अन्त्यतिर सोभियत सङ्घको पतन पछि गरिबी आकाशियो। गरिबीको रेखामुनि बाँच्ने मानिसहरूको सङ्ख्या १९८७-८८ मा ३% बाट २०% वा लगभग ८ करोड ८० लाख पुगेको थियो।<ref name=":RSE">{{Cite journal|last=Izyumov|first=Alexei|date=2010|title=Human Costs of Post-communist Transition: Public Policies and Private Response|url=https://www.jstor.org/stable/41288494|journal=Review of Social Economy|volume=68|issue=1|pages=93–125}}</ref> Only 4% of the region lived on $4 a day or less but by 1994 this number skyrocketed to 32%.<ref name=":BMJ" /> पूर्वी ब्लकको पतन पछि अपराध, मदिरा सेवन, लागुपदार्थको प्रयोग र आत्महत्या सबै आकाशिएको थियो।<ref name=":0" /><ref name=":RSE" /> अर्थशास्त्री स्टीवन रोजफिल्डले सन् २००१ मा गरेको एक अध्ययनमा, उनले गणना गरे कि १९९० देखि १९९८ सम्म रूसमा ३४ लाख अकाल मृत्यु भएको थियो, जसको लागि उनी आंशिक रूपमा वाशिंगटन सहमतिसँगै आएको "[[सक थेरापी]]" लाई दोष दिन्छन्।<ref>{{cite journal |last1= Rosefielde|first1=Steven|date=2001 |title=Premature Deaths: Russia's Radical Economic Transition in Soviet Perspective|journal=[[Europe-Asia Studies]]|volume=53 |issue=8 |pages=1159–1176|doi= 10.1080/09668130120093174|s2cid=145733112}}</ref> २०१७ को एक अध्ययनले अनुमान गरेको छ कि समग्रमा ७० लाख अकाल मृत्यु शक थेरापीको परिणामस्वरूप भएको थियो।<ref name="AzarovaEtAl2017">{{Cite journal |last1=Azarova |first1=Aytalina |last2=Irdam |first2=Darja |last3=Gugushvili |first3=Alexi |last4=Fazekas |first4=Mihaly |last5=Scheiring |first5=Gábor |last6=Horvat |first6=Pia |last7=Stefler |first7=Denes |last8=Kolesnikova |first8=Irina |last9=Popov |first9=Vladimir |last10=Szelenyi |first10=Ivan |last11=Stuckler |first11=David |last12=Marmot |first12=Michael |last13=Murphy |first13=Michael |last14=McKee |first14=Martin |last15=Bobak |first15=Martin |date=2017-05-01 |title=The effect of rapid privatisation on mortality in mono-industrial towns in post-Soviet Russia: a retrospective cohort study |journal=The Lancet Public Health |language=English |volume=2 |issue=5 |pages=e231–e238 |doi=10.1016/S2468-2667(17)30072-5 |issn=2468-2667 |pmid=28626827|pmc=5459934 }}</ref> ===सोभियत पश्चात् का द्वन्द === ===चीन=== चीन-सोभियत विभाजन पछि दशकौंको तिक्तता पछि, १९८९ मा गोर्बाचेभले सोभियत संघको भ्रमण गरेपछि जनवादी गणतन्त्र चीनले सोभियत संघसँग क्रमिक सम्बन्ध स्थापित गर्‍यो। त्यसपछि, १९९१ मा सीमा सन्धिको सीमाङ्कन गरियो, र उनीहरूले २००१ मा असल छिमेकी र मैत्रीपूर्ण सहयोग सन्धिमा हस्ताक्षर गरे, जुन जुन २०२१ मा थप पाँच वर्षको लागि नवीकरण गरियो।<ref>{{cite web |date=2021-06-28 |title=Russia, China extend friendship and cooperation treaty – Kremlin |url=https://www.reuters.com/world/china/russia-china-extend-friendship-cooperation-treaty-kremlin-2021-06-28/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222535/https://www.reuters.com/world/china/russia-china-extend-friendship-cooperation-treaty-kremlin-2021-06-28/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=Reuters |language=en}}</ref> दुवै देश १९९६ मा स्थापित [[साङ्घाई सहयोग सङ्गठन|सांघाई सहयोग संगठन]]का सदस्य हुन्। सन् २०१३ मा चिनियाँ नेता [[सि जिनपिङ|सी जिनपिङ]]को मस्कोको राजकीय भ्रमणको पूर्वसन्ध्यामा, रूसी राष्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन]]ले दुई राष्ट्रहरू विशेष सम्बन्ध निर्माण गरिरहेका छन् भनी टिप्पणी गरे। <ref>{{cite web |title=AFP: Chinese leader Xi, Putin agree key energy deals |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jI8_kZmr2INskAt4erPYLeDxW9Zw?docId=CNG.456411c08037199e9bc2690b1b0726fa.211 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130411013534/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jI8_kZmr2INskAt4erPYLeDxW9Zw?docId=CNG.456411c08037199e9bc2690b1b0726fa.211 |archive-date=2013-04-11}}</ref> दुई देशहरूले सैन्य, आर्थिक र राजनीतिक रूपमा घनिष्ठ सम्बन्धको आनन्द उठाएका छन्, साथै विभिन्न विश्वव्यापी मुद्दाहरूमा एकअर्कालाई समर्थन गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/weary-russia-tries-to-avoid-entanglement-in-u-s-china-spat-11592654401|title=Weary Russia Tries to Avoid Entanglement in U.S.-China Spat|last1=Trofimov|first1=Yaroslav|date=2020-06-20|work=The Wall Street Journal|access-date=2020-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210223317/https://www.wsj.com/articles/weary-russia-tries-to-avoid-entanglement-in-u-s-china-spat-11592654401|archive-date=10 December 2022|last2=Grove|first2=Thomas|language=en-US|issn=0099-9660|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2016/12/behind-china-and-russias-special-relationship/|title=Behind China and Russia's 'Special Relationship'|last1=Bob Savic|work=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]]|access-date=4 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222538/https://thediplomat.com/2016/12/behind-china-and-russias-special-relationship/|archive-date=10 December 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2017/06/china-and-russia-sign-military-cooperation-roadmap/|title=China and Russia Sign Military Cooperation Roadmap|last1=DD Wu|work=The Diplomat|access-date=4 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129044838/https://thediplomat.com/2017/06/china-and-russia-sign-military-cooperation-roadmap/|archive-date=29 January 2020|url-status=live}}</ref> द्विपक्षीय रणनीतिक साझेदारीले गठबन्धन बनाउँछ कि गर्दैन भन्ने बारेमा टिप्पणीकारहरूले बहस गरेका छन्।<ref>{{cite web |last=Stent |first=Angela |date=2020-02-24 |title=Russia and China: Axis of revisionists? |url=https://www.brookings.edu/research/russia-and-china-axis-of-revisionists/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222555/https://www.brookings.edu/research/russia-and-china-axis-of-revisionists/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=[[Brookings Institution]] |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |last=Baev |first=Pavel K. |date=2020-06-15 |title=The limits of authoritarian compatibility: Xi's China and Putin's Russia |url=https://www.brookings.edu/research/the-limits-of-authoritarian-compatibility-xis-china-and-putins-russia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222556/https://www.brookings.edu/research/the-limits-of-authoritarian-compatibility-xis-china-and-putins-russia/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=Brookings |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |last1=Sokolsky |first1=Richard |last2=Rumer |first2=Eugene |title=Chinese-Russian Defense Cooperation Is More Flash Than Bang |url=https://carnegieendowment.org/posts/2021/06/chinese-russian-defense-cooperation-is-more-flash-than-bang?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104081006/https://carnegieendowment.org/2021/06/17/chinese-russian-defense-cooperation-is-more-flash-than-bang-pub-84787 |archive-date=4 January 2023 |access-date=2021-08-22 |website=Carnegie Endowment for International Peace |language=en}}</ref> रूस र चीनले आधिकारिक रूपमा आफ्नो सम्बन्ध 'सहयोगी होइन, तर सहयोगीहरू भन्दा राम्रो' घोषणा गरे। <ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/russia-and-china-not-allies-but-better-than-allies/articleshow/84437525.cms|title=Russia and China: 'Not allies, but better than allies'|newspaper=The Economic Times|access-date=15 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210223527/https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/russia-and-china-not-allies-but-better-than-allies/articleshow/84437525.cms|archive-date=10 December 2022|url-status=live}}</ref> [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण|रूसले युक्रेनमा आक्रमण]] गरेपछि दुई देशहरू बीचको सम्बन्ध हाल परीक्षणमा परेको छ। <ref>{{Cite web |last=Aitken |first=Peter |date=2022-02-23 |title=Chinese media accidentally posts CCP rules on Russia-Ukraine coverage, hint at Taiwan takeover |url=https://www.foxnews.com/world/chinese-news-media-rules-russia-ukraine-coverage |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223153157/https://www.foxnews.com/world/chinese-news-media-rules-russia-ukraine-coverage |archive-date=23 February 2022 |access-date=2022-03-10 |website=[[Fox News]] |language=en-US}}</ref> सोभियत युगको विपरीत, पुटिनले रूसलाई चीनको "सानो भाइ" को रूपमा शासन गरे।<ref>{{Cite web |last=Long |first=Katherine |date=21 March 2023 |title=Meet China's 'junior partner' |url=https://www.politico.com/newsletters/politico-nightly/2023/03/21/chinas-new-era-with-its-junior-partner-00088193 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091522/https://www.politico.com/newsletters/politico-nightly/2023/03/21/chinas-new-era-with-its-junior-partner-00088193 |archive-date=30 April 2023 |access-date=2023-04-30 |website=Politico}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/03/08/briefing/china-russia-xi-jinping-vladimir-putin.html|title=China's Russia Problem|last=Leonhardt|first=David|date=2022-03-08|work=The New York Times|access-date=2023-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091522/https://www.nytimes.com/2022/03/08/briefing/china-russia-xi-jinping-vladimir-putin.html|archive-date=30 April 2023|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> ===क्युबा=== ===उत्तर कोरिया=== सोभियत संघ विघटन भएपछि, उत्तर कोरियाले सस्तो तेल जस्ता सबै सहायता र व्यापार सहुलियतहरू बन्द भयो।<ref>Noland, Marcus, Sherman Robinson and Tao Wang, [http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf Famine in North Korea: Causes and Cures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706214340/http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf|date=2011-07-06}}, ''Institute for International Economics''.</ref> सोभियत संघको सहायता बिना, उत्तर कोरियाली कृषि क्षेत्रमा आयातको प्रवाह समाप्त भयो, र सरकारको प्रतिक्रिया धेरै अप्रभावकारी साबित भयो। <ref>{{Cite book|title=Hunger and human rights: the politics of famine in North Korea|last=Stephan.|first=Haggard|date=2005|publisher=U.S. Committee for Human Rights in North Korea|others=Noland, Marcus, 1959–, Committee for Human Rights in North Korea|isbn=978-0977111107|edition=1st|location=Washington, DC|oclc=64390356}}</ref> ऊर्जा आयात ७५% ले घट्यो।<ref>{{Cite book|last1=Oberdorfer|first1=Don|last2=Carlin|first2=Robert|title=The Two Koreas: A Contemporary History|publisher=Basic Books|year=2014|page=181|isbn=9780465031238|url=https://books.google.com/books?id=lfMWBQAAQBAJ&pg=PA181}}</ref> अर्थतन्त्र ओरालो लागेको थियो, आयात र निर्यात एकैसाथ घट्दै गयो। बाढीले डुबानग्रस्त कोइला खानीहरूलाई पम्पहरू सञ्चालन गर्न बिजुली चाहियो, र कोइलाको अभावले बिजुलीको अभावलाई झनै बढायो। आर्थिक पतनले विद्युतीय रूपमा संचालित सिँचाइ प्रणाली, कृत्रिम मल र कीटनाशकहरूमा निर्भर कृषिलाई विशेष गरी नराम्रो असर पारेको थियो।<ref>{{cite book|title=Nothing to Envy: Love, Life and Death in North Korea|last=Demick|first=Barbara|author-link=Barbara Demick|year=2010|publisher=Fourth Estate|location=Sydney|isbn=9780732286613|page=67}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oberdorfer|first1=Don|last2=Carlin|first2=Robert|title=The Two Koreas: A Contemporary History|publisher=Basic Books|year=2014|page=308|isbn=9780465031238|url=https://books.google.com/books?id=lfMWBQAAQBAJ&pg=PA308}}</ref> ===इजरायल === ===अफ्गानिस्तान=== ===खेलकुद === ===दूरसञ्चार === सोभियत संघको +७ कलिङ कोड अझै पनि रूस र काजाकिस्तानमा प्रयोग गरिन्छ। १९९३ र १९९७ को बीचमा, धेरै नयाँ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरूले बेलारुस (+३७५) र युक्रेन (+३८०) जस्ता आफ्नै नम्बरिङ योजनाहरू लागू गरे। इन्टरनेट डोमेन ''.su'' नवनिर्मित देशहरूको इन्टरनेट डोमेनसँगै प्रयोगमा छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]] * [[रुस|रुस]] * [[साम्यवाद]] * [[साम्यवादको पतन]] ==टिप्पणीहरू== {{Notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Cold War}} [[श्रेणी:रुसको इतिहास]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] 4hfbwrgfs6rci3epq9vlhgarrds5ulg 1368534 1368523 2026-08-06T10:40:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368534 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | title = सोभियत सङ्घको विघटन{{Efn|{{langx|ru|Распад Советского Союза|Raspád Sovétskogo Soyúza}}, also negatively connoted as {{langx|ru|Развал Советского Союза|Razvál Sovétskogo Soyúza}}, ''Ruining of the Soviet Union''.}} | Image_Name = Map of USSR with SSR names.svg | Imagesize = 300px | Image_Alt = Labeled map of the 15 Soviet Socialist Republics of the Soviet Union. Listed include: | caption = Between 1990 and 1991, all 15 [[Republics of the Soviet Union|Republics]] broke out from the Soviet Union. | participants = {{bulleted list|सोभियत सङ्घ|सोभियत सरकार|सोभियत गणराज्यका सरकारहरू|सोभियत स्वायत्त गणराज्यका सरकारहरू|[[राष्ट्रवाद|राष्ट्रवादी]] र [[उदारवाद|उदारवादी]] विपक्षी}} | date = {{nowrap|{{start and end dates|1988|11|16|1991|12|26|df=y}}}}<br>(3 years, 1 month, and 10 days) | location = {{Collapsible list |title=[[सोभियत सङ्घ]] |bullets=on |'''पूर्व सोभियत गणराज्य''':<br/> * [[रसिया]], * [[युक्रेन]], * [[बेलारुस]],{{ref label|a|a}} * [[लिथुआनिया]], * [[लात्भिया]], * [[इस्टोनिया]], * [[मोल्दोभा]],{{ref label|c|c}} * [[जर्जिया]], * [[आर्मेनिया]], * [[अजरबैजान]], * [[कजाख्स्तान|कजाखस्तान]], * [[तुर्कमेनिस्तान|तुर्केमिनिस्तान]],{{ref label|p|d}} * [[उज्बेकिस्तान]] * [[ताजिकिस्तान]], * [[किर्गिस्तान]],{{ref label|b|b}} |'''[[Post-Soviet states#Separatist conflicts|Self-proclaimed breakaway states]]'''{{ref label|e|e}}:<br/> * '''[[अबखाजिया|अब्खाजिया]]''' (1992–present), * [[Republic of Artsakh|Artsakh]] (1991–2023), * [[Chechen Republic of Ichkeria|Ichkeria]] (1991–2000), * [[Republic of Crimea (Russia)|Crimea]] (1992; 2014), * [[Gagauz Republic|Gagauzia]] (1990–95), * [[Karakalpakstan]] (1992–93), * [[Nakhchivan Autonomous Republic|Nakhchivan]] (1990–93), * '''[[South Ossetia]]''' (1992–present), * [[Tatarstan#Present-day|Tatarstan]] (1992–94), * '''ट्रास्न्सनिस्ट्रिया''' (1990–present) }} | cause = {{Collapsible list |title=विघटनको कारणहरू |bullets=on| मुल कारण * आर्थिक सुस्तताको युग * सोभियत सङ्घ भित्र जातीय तनाब * [[ग्लास्नोस्त]] र [[पेरेस्त्रोइका]] नीति * आर्थिक तथा राजनैतिक बिराम, विशेष गरी [[वार्सा सम्झौता|वार्सा सन्धी]]मा * सोभियत राज्यहरूमा कम्युनिस्ट बिरोधी, सोभियत कम्युनिस्ट पार्टी बिरोधी, र पश्चिमा सर्मर्थक प्रदर्शन }} | result = {{Collapsible list|सोभियत सङ्घ १५ स्वतन्त्र राज्यहरूमा बिखन्डन |सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको शासनको अन्त्य |एघार स्वतन्त्र राज्यहरू बीच कमनवेल्थ अफ इन्डिपेनडेन्ट स्टेट्सको स्थापना |पूर्व स्वायत्त क्षेत्रहरूमा कयौँ पृथकतावादी आन्दोलन, अधिकांश असफल |कयौँ सैन्य द्वन्द र जातीय तनाब, जसबाट मानबीय सङ्कट उत्पन्न भयो र धेरै मानिसहरू बिस्थापित भए |Republics declare [[multi-party system|multi-party]] [[Presidential republic|presidential]] or [[semi-presidential republic|semi-presidential]] systems|Republics move to adopt [[capitalism|capitalist]] [[market economy]]|[[Soviet ruble|Ruble]] zone active in most of the new states between 1991 and 1994, with national currencies adopted later|Unified [[Soviet Armed Forces]] divided {{Circa|1992}}–1993|[[Black Sea Fleet dispute]] between Russia and Ukraine from 1992 to 1997 and its [[Partition Treaty on the Status and Conditions of the Black Sea Fleet|partition]] in 1997.|Lease of [[Sevastopol Naval Base]] to [[Russia]], [[Annexation of Crimea by the Russian Federation|terminated in 2014]]|Issues with value loss of savings of former Soviet citizens|Issues with social and medical support for veterans of the [[Soviet–Afghan War]]|Relocation of the [[Soviet Armed Forces]] from [[East Germany]] and the rest of [[Central Europe]]|Economic support to [[North Korea]] had stopped|Start of the [[Special Period]] in [[Cuba]]|End of the [[Cold War]] with [[Western Bloc]] victory|Decline of [[Communism|communist]] and far-left movements around the world|[[चीन]] बिश्वको सबैभन्दा ठुलो कम्युनिस्ट राष्ट्र रह्यो। | अमेरिका विश्वको एकमात्र [[महाशक्ति]] बन्यो। }} | partof = [[शीतयुद्ध]] | notes = <div style="text-align: left">{{nowrap|{{note|a}} Then romanized as ''Byelorussia'' ({{langx|ru|Белоруссия}}).}}<br/>{{note|b}} Then romanized as ''Kirghizia'' ({{langx|ru|Киргизия}}).<br/>{{note|c}} Then romanized as ''Moldavia'' ({{langx|ru|Молдавия}}).<br/>{{note|d}} Then romanized as ''Turkmenia'' ({{langx|ru|Туркмения}}).<br/>{{note|e}} States in '''bold''' still exist to this present day.</div> | mapframe = no }}१९९१ डिसेम्बर २६ मा, [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]]को विघटन भएको घोषणा भयो। यो घोषणामा सोभियत सङ्घका पूर्व गणतन्त्रहरूलाई स्वतन्त्र राज्यको रूपमा मान्यता दिइयो। विघटन हुनुभन्दा अघि [[मिखाइल गोर्बाचोभ|मिखाइल गोर्बाचेभ]] सोभियत सङ्घका राष्ट्रपति थिए। विघटनको घोषणा हुनुभन्दा अघिल्लो दिन उनले राजीनामा दिएका थिए। यो विघटन प्रक्रियाको सुरुवात सामान्यतया गोर्बाचेभले सत्ता ग्रहण गर्नुसँग सम्बन्धित छ। वास्तवमा, सोभियत सङ्घको विघटनको प्रक्रिया धेरै पहिले नै सुरु भइसकेको थियो। १९९१ मा सोभियत सङ्घको पतन धेरै कारणहंरू थिए: दीर्घकालीन आर्थिक सुस्तता, [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]सँगको हतियार दौड र विदेशी द्वन्द्वको दिगो वित्तीय भार, यसका आंगिक गणराज्यहरू भित्र तीव्र जातीय राष्ट्रवाद र पृथकतावाद, र गोर्बाचेभको सुधारहरू (विशेष गरी ग्लासनोस्ट र पेरेस्ट्रोइका) को अस्थिरता बनाउने प्रभावहरू। यो प्रक्रिया देशका विभिन्न घटक गणराज्यहरूमा बढ्दो अशान्तिसँगै सुरु भयो। अशान्ति गणराज्य र केन्द्रीय सरकार बीचको निरन्तर राजनीतिक र विधायीकी द्वन्द्वमा परिणत भयो। १६ नोभेम्बर १९८८ मा सङ्घ भित्र राज्य सार्वभौमिकता घोषणा गर्ने इस्टोनिया पहिलो सोभियत गणराज्य थियो। लिथुआनिया सोभियत सङ्घबाट पुनर्स्थापित पूर्ण स्वतन्त्रता घोषणा गर्ने पहिलो गणराज्य थियो, त्यसपछि यसको बाल्तेली छिमेकी लाटभिया, र दक्षिणी काकेशस गणराज्य जर्जिया अर्को दुई महिनामा यसमा सामेल भयो। १९९१ को अगस्टको असफल कुको समयमा, कम्युनिस्ट कट्टरपन्थी र सैन्य अभिजात वर्गले गोर्बाचेभलाई अपदस्थ गर्ने र असफल सुधारहरूलाई रोक्ने प्रयास गरे। यद्यपि, उथलपुथलको कारण केन्द्रीय सरकारले मस्कोको प्रभाव गुमायो, अन्ततः धेरै गणराज्यहरूले त्यसपछिका दिन र महिनाहरूमा स्वतन्त्रताको घोषणा गरे। २५ डिसेम्बर १९९१ मा, गोर्बाचेभले राजीनामा दिए र आणविक प्रक्षेपण कोडहरूको नियन्त्रण सहित - आफ्नो राष्ट्रपतिय अधिकार - [[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]]लाई सुम्पिए, जो अब [[रुसको राष्ट्रपति|रुसी सङ्घका पहिलो राष्ट्रपति]] बनेका थिए। त्यो साँझ, सोभियत झन्डा अन्तिम पटक [[क्रेमलिन]]बाट तल झारियो र [[रूसको झण्डा|रुसी तिरंगा झन्डा]] फहराइयो। भोलिपल्ट, सोभियत सङ्घको माथिल्लो सदनको सर्वोच्च सोभियत, गणतन्त्रहरूको सोभियतले औपचारिक रूपमा सङ्घलाई विघटन गर्‍यो।<ref name="ReferenceC">{{cite journal |title=Declaration No. 142-Н of the Soviet of the Republics of the Supreme Soviet of the Soviet Union, formally establishing the dissolution of the Soviet Union as a state and subject of international law. |url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA_%D0%92%D0%A1_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_26.12.1991_%E2%84%96_142-%D0%9D |journal=Russian Wikisource |language=ru}}</ref> यस घटनाको परिणामस्वरूप यसका १५ घटक गणराज्यहरूले पूर्ण स्वतन्त्रता प्राप्त गरे र [[शीतयुद्ध]]को अन्त्य भयो।<ref>{{Cite news |last=Marques |first=Clara Ferreira |url=https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-12-23/30-years-later-soviet-union-s-collapse-still-hasessons-for-china |title=For China, USSR's 1991 Collapse is Still News It Can Use |newspaper=Bloomberg.com |date=23 December 2021 |access-date=4 January 2023 |archive-date=7 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230107200259/https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2021-12-23/30-years-later-soviet-union-s-collapse-still-has-lessons-for-china |url-status=live }}</ref> == पृष्ठभूमि == [[चित्र:Soviet_Union_Administrative_Divisions_1989.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|500x500पिक्सेल|१९८९ मा उदय भएका सोभियत सङ्घका भागहरू]] १९१७ को बोल्सेभिक क्रान्तिले सोभियत सङ्घ भनिने नयाँ [[साम्यवाद|कम्युनिस्ट]] राज्यलाई जन्म दियो। सोभियत सङ्घले सुरुमा नै स्पष्ट पारेको थियो कि यसको राजनीतिक प्रणाली र कम्युनिस्ट सङ्गठनहरू समाजवादी विचारधारामा आधारित हुनेछन्, र कम्युनिस्ट मार्क्सवादी विश्वदृष्टिकोण राष्ट्रिय हित परिभाषित गर्ने एकमात्र मापदण्ड हुनेछ। स्वाभाविक रूपमा, [[पूँजीवाद|पूँजीवादी]] पश्चिमी राज्यहरूले यो क्रान्तिकारी कम्युनिस्ट राज्यलाई आफ्नो प्राकृतिक शत्रुको रूपमा बुझे। १९२० र १९३० को दशकमा [[भ्लादिमिर लेनिन|लेनिनको]] मृत्युपछि, [[जोसेफ स्टालिन|स्टालिनले]] आफुलाई सर्वोच्च नेताको रूपमा स्थापित गरे, देशमा कम्युनिस्ट पार्टीको [[तानाशाही]] स्थापना भयो। स्टालिनले आफ्ना विरोधीहरूलाई क्रूरतापूर्वक समाप्त पारे र दमन गरे। यस कारण सोभियत सङ्घलाई लोकतन्त्रको उल्लङ्घन गर्ने राज्यको रूपमा चिनियो। स्टालिनको मृत्यु पछि पनि, [[निकिता ख्रुश्चेभ|ख्रुश्चेभ]] र [[लियोनिद ब्रेझनेभ|ब्रेज्नेभ]]को शासनकालमा अधिनायकवादी प्रवृत्तिहरू कायम रह्यो। नागरिक स्वतन्त्रता, प्रशासन र विदेश यात्रामा प्रतिबन्धहरू जारी रहे। एक अर्थमा, जनभावनामाथि "फलामको पर्दा" राखिएको थियो। "[[सर्वहारावर्गको अधिनायकत्व|सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व]]" को अर्थ नै सर्वहारा वर्गको हातमा शक्ति हुनुपर्छ भन्ने थियो। श्रमजीवी जनताको आधारभूत अधिकारको प्रत्याभूति गर्नु र राज्य नीति निर्माणमा उनीहरूको सहभागिता सुनिश्चित गर्नु समाजवादी प्रजातन्त्रको सार थियो। सोभियत सङ्घले यो प्रजातन्त्र स्थापना गर्ने प्रयास गरेन। फलस्वरूप, "सर्वहारा वर्गको अधिनायकत्व" सर्वहारा वर्गमाथि राज्य र पार्टीको शीर्ष पदमा रहेका नेताहरूको अधिनायकत्वमा परिणत भयो। जनता राज्य र प्रणालीप्रति उदासीन भए। उनीहरूको उदासीनता र आक्रोश यस्तो स्तरमा पुग्यो कि जब प्रणाली समाप्त भयो, जनताको कुनै पनि वर्गबाट यसको बचाउमा एक आवाज पनि उठेन। [[रुस|रुस]] भौगोलिक रूपमा विश्वको सबैभन्दा ठुलो राज्य मात्र थिएन, तर यसको जनसङ्ख्या पनि अदभूत बिबिधतायुक्त थियो। रुसी जारहरूले यो विशाल साम्राज्यलाई केन्द्रीय प्रशासन अन्तर्गत ल्याउन कुनै प्रयास गरेनन्, तर सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले यसलाई केन्द्रीकृत गर्ने प्रयास गरे, र यो जातीय विविधता सोभियत सङ्घको राष्ट्रिय एकता र अखण्डताको लागि खतरा बनी रह्यो। सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले यो जटिल समस्याको समाधान खोज्न सकेन। [[शीतयुद्ध|शीतयुद्धको समयमा,]] पश्चिमी शक्तिहरूको प्रचारले यो चुनौतीलाई बढाउँदै लग्यो। सोभियत साम्राज्यले आफ्नो प्रभावमा ल्याएपछि [[हङ्गेरी|हङ्गेरी]], [[पोल्यान्ड|पोल्यान्ड]], [[चेकोस्लोभाकिया]], [[रोमानिया]] आदि सबै पूर्वी देशहरूमा स्वतन्त्रताको चाहना सोभियत साम्राज्यको लागि चिन्ताको विषय बनेको थियो। सोभियत सङ्घको कम्युनिस्ट पार्टीले अगाडि सारेका आर्थिक विकास र सामाजिक पुनर्निर्माणका उपायहरू असफल साबित भए। [[लिओन त्रोत्स्की|ट्रोटस्की]] जस्ता आलोचकहरूले धेरै पहिले स्टालिनका नीतिहरूलाई समाजवाद प्रति विश्वासघातको रूपमा निन्दा गरेका थिए र ख्रुश्चेभले पनि स्टालिन र स्टालिनवादको निन्दा गरेका थिए। ख्रुश्चेभको शासनकालमा, [[माओ त्सेतुङ|माओवादी]] चीनले पनि सोभियत सङ्घ कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी राज्य हुन छोडेको र सुधारवादी, प्रतिक्रियावादी, अवसरवादी, सम्झौतावादी शक्ति बनेको आरोप लगाउन थालेको थियो। यसरी, सोभियत नेतृत्वले आफ्ना सहयोगीहरू, अन्य कम्युनिस्ट देशहरूको विश्वास गुमायो। यसलाई सामूहिक, राष्ट्रिय र क्रान्तिकारी हितभन्दा आफ्नो राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिने रूपमा हेरिएको थियो। चाहे त्यो सोभियत-चीन विवाद होस् वा पूर्वी युरोपका कम्युनिस्ट देशहरूमा असन्तुष्टि, यी सबैले सोभियत कम्युनिस्टहरूलाई कमजोर बनाए। सोभियत सङ्घको विघटनको लागि कम्युनिस्ट पार्टीको शीर्ष नेतृत्व पनि केही हदसम्म जिम्मेवार थियो। सोभियत सङ्घमा पार्टी र राज्य बीच कुनै भिन्नता नभएकोले, पार्टी र राज्य दुवैको नेतृत्व उनीहरूसँगै रह्यो। पार्टी नेतृत्व आफ्नो विशेषाधिकार प्राप्त जीवनशैली, नातावाद र भ्रष्ट अभ्यासहरूका लागि कुख्यात भयो। फलस्वरूप, सोभियत नेताहरूले जनताका लागि आदर्शको रूपमा आफ्नो भूमिका गुमाए। === आर्थिक सङ्कट === [[आर्थिक विकास|आर्थिक विकासको]] सन्दर्भमा, सैन्य र रणनीतिक क्षेत्रमा सोभियत उपलब्धिहरू अमेरिकीहरूको बराबर र कहिलेकाहीँ उछिनेको देखिए पनि, यी उपलब्धिहरूले सोभियत सङ्घको आर्थिक वृद्धि दरलाई उल्लेखनीय रुपमा पछि पार्‍यो। वास्तवमा, उन्नत अनुसन्धानको लागि प्रतिस्पर्धा, हतियार उत्पादनमा अत्यधिक खर्च, र आफ्नो प्रभुत्व कायम राख्न अन्य देशहरू (अफगानिस्तान, प्यालेस्टाइन) को आन्तरिक समस्याहरूमा हस्तक्षेपले सोभियत सङ्घको अर्थतन्त्रको पतन निम्त्यायो। यसबाहेक, पूर्वी युरोपमा स्थापित समाजवादी राज्यहरूलाई आर्थिक, सैन्य र राजनीतिक समर्थन प्रदान गर्नु सोभियत सङ्घको नैतिक जिम्मेवारी थियो। यसबाहेक, नयाँ स्वतन्त्र देशहरूको अर्थतन्त्रलाई अमेरिकी शिविरमा पर्नबाट रोक्न आर्थिक सहयोग प्रदान गर्नु यसको नीति थियो। यी सबै कारणहरूले सोभियत सङ्घको आर्थिक पतन निम्त्यायो। १९७० देखि १९८५ सम्म सोभियत सङ्घको वृद्धि दर १०% ले घट्यो। मेसिनरी र उपकरण निर्यातको हिस्सा घट्यो। कृषि र औद्योगिक उत्पादनमा गिरावट आयो। फलस्वरूप, उपभोग्य वस्तुहरूको लागि लामो लाइनहरू बन्न थाले, र नागरिकहरूको जीवनस्तर घट्यो। यसरी, औसत उपभोक्ताको लागि अभाव सामान्य कुरा हुन थाल्यो। शीतयुद्धको समयमा पश्चिमी प्रचार कम्युनिस्ट प्रणाली उत्पादन र वितरण दुवैमा पूर्ण असफल भएको प्रमाणित गर्नमा केन्द्रित थियो। अभावको यो वातावरण, बढ्दो उपभोक्ता असन्तुष्टि, अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अभाव र मानव अधिकार उल्लङ्घनले सोभियत प्रणालीलाई अझ चर्काएको थियो। संयुक्त राज्य अमेरिकासँग [[परमाणु निर्मित अस्त्र-शस्त्रों|आणविक हतियारमा]] प्रतिस्पर्धा गर्ने महत्वाकांक्षाले सोभियत सङ्घको अर्थतन्त्रमा ठुलो बोझ ल्यायो। राष्ट्रपति रेगनको नेतृत्वमा घोषणा गरिएको [[स्टार वार्स परियोजना|स्टार वार्स परियोजनालाई]] रद्द गर्न, सोभियत सङ्घले आफ्नो रक्षा बजेटमा भारी वृद्धि गर्नुपर्‍यो। सोही समयमा, सोभियत सङ्घले [[अफगानिस्तान|अफगानिस्तानमा]] सैन्य हस्तक्षेप गर्‍यो। यो हस्तक्षेपले सोभियत सङ्घमा आर्थिक बोझ मात्र थपेन तर यसलाई अलोकप्रिय पनि बनायो। यसले सोभियत सङ्घलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा पूर्ण रूपमा एक्लो बनायो। त्यही समयमा, पूर्वी युरोपमा कम्युनिस्ट सोभियत साम्राज्यलाई चुनौती दिँदै क्रान्तिकारी आन्दोलन सुरु भयो। पोल्यान्डमा, सैन्य सङ्गठन " [[सॉलिडेटरी|सोलिडारिटी" ले]] आफ्नो देशको कम्युनिस्ट पार्टी विरुद्ध लडिरहेको थियो, र [[रोमानिया|रोमानियामा]], [[चेचेस्क्यू|चाउसेस्कुको]] भ्रष्ट शासनलाई समर्थन गर्न गाह्रो हुँदै गइरहेको थियो। यी परिस्थितिहरूमा मिखाइल गोर्बाचेभले सत्ता ग्रहण गरे। === गोर्बाचेभ र उनका नीतिहरू === [[चित्र:Mikhail_Gorbachev_1987.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|305x305पिक्सेल|मिखाइल गोर्बाचेभ]] मिखाइल गोर्बाचेभ ११ मार्च १९८५ मा पोलिटब्युरोद्वारा महासचिवमा निर्वाचित भए। उनको चयन उनका पूर्ववर्ती कोन्स्टान्टिन चेर्नेन्कोको ७३ वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको चार घण्टाभन्दा बढी समयपछि भएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1985/03/12/world/chernenko-dead-moscow-73-gorbachev-succeeds-him-urges-arms-control-economic.html |title=Chernenko is Dead in Moscow at 73; Gorbachev Succeeds Him and Urges Arms Control and Economic Vigor |work=द न्युयोर्क टाइम्स|date=12 March 1985 |access-date=5 October 2020 |archive-date=8 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201008023935/https://www.nytimes.com/1985/03/12/world/chernenko-dead-moscow-73-gorbachev-succeeds-him-urges-arms-control-economic.html |url-status=live }}</ref> ५४ वर्षीय गोर्बाचेभ पोलिटब्युरोका सबैभन्दा कान्छा सदस्य थिए। महासचिवको रूपमा उनको प्रारम्भिक लक्ष्य स्थिर सोभियत अर्थतन्त्रलाई पुनर्जीवित गर्नु थियो। त्यसो गर्न अन्तर्निहित राजनीतिक र सामाजिक संरचनाहरूमा सुधार आवश्यक पर्ने उनले महसुस गरे।<ref>{{cite web |date=27 March 2009 |title=Михаил Сергеевич Горбачёв (Mikhail Sergeyevičh Gorbačhëv) |url=http://www.archontology.org/nations/ussr/ussr_state/gorbachev.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191111111753/http://www.archontology.org/nations/ussr/ussr_state/gorbachev.php |archive-date=11 November 2019 |access-date=3 April 2009 |publisher=Archontology}}</ref> सुधारको सुरुवात ब्रेज्नेभ-युगका वरिष्ठ अधिकारीहरूको कर्मचारी परिवर्तनबाट सुरु भयो जसले राजनीतिक र आर्थिक परिवर्तनमा बाधा पुर्‍याउन सक्थे।<ref>{{cite book|last1=Carrere D'Encausse |first1=Helene|title=The End of the Soviet Empire: The Triumph of the Nations|url=https://archive.org/details/endofsovietemp00carr |url-access=registration |date=1993|publisher=BasicBooks |location=New York|isbn=978-0-465-09812-5|page=[https://archive.org/details/endofsovietemp00carr/page/16 16]|edition=English |translator-first= Franklin|translator-last= Philip}}</ref> २३ अप्रिल १९८५ मा, गोर्बाचेभले दुई कार्यकर्ता, येगोर लिगाचेभ र निकोलाई रिज्कोभलाई पूर्ण सदस्यको रूपमा पोलिटब्यूरोमा ल्याए। उनले केजीवी प्रमुख भिक्टर चेब्रिकोभलाई उम्मेदवारबाट पूर्ण सदस्यमा पदोन्नति गरेर र रक्षामन्त्री मार्शल सर्गेई सोकोलोभलाई पोलिटब्यूरोको उम्मेदवारको रूपमा नियुक्त गरेर "शक्तिशाली" मन्त्रालयहरूलाई अनुकुल बनाए। गोर्बाचेभको सुधारले ल्याएको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताले सोभियत सङ्घ भित्र राष्ट्रवादी आन्दोलन र जातीय विवादहरूलाई अभिव्यक्त गर्न र प्रमुख राजनीतिक आन्दोलनहरूमा बढ्न छुट दियो।{{Sfnp|Beissinger|2009|pages=5–6}} यसले अप्रत्यक्ष रूपमा १९८९ को क्रान्तिहरूको नेतृत्व पनि गर्‍यो जसमा वार्सा सम्झौताको सोभियत-समर्थित समाजवादी शासनहरू शान्तिपूर्ण (रोमानियाको उल्लेखनीय अपवाद बाहेक) रूपमा ढालिए।,<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7972755.stm |title=Gorbachev's role in 1989 turmoil |work=बिबिसी न्युज |date=1 April 2009 |access-date=30 March 2013 |archive-date=9 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090409121205/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/7972755.stm |url-status=live }}</ref> यस घटनाले गोर्बाचेभमाथि सोभियत सङ्घका घटक गणराज्यहरूका लागि बढी प्रजातन्त्र र स्वायत्तता लागु गर्न दबाब बढायो। गोर्बाचेभको नेतृत्वमा, १९८९ मा सोभियत सङ्घ कम्युनिस्ट पार्टीले नयाँ केन्द्रीय व्यवस्थापिका, जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेस मा सीमित प्रतिस्पर्धात्मक चुनावहरू सुरु गर्‍यो।<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1988/06/30/world/the-gorbachev-plan-restructuring-soviet-power.html |title=The Gorbachev Plan: Restructuring Soviet Power |work=The New York Times |date=30 June 1988 |access-date=30 March 2013 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516202450/http://www.nytimes.com/1988/06/30/world/the-gorbachev-plan-restructuring-soviet-power.html |url-status=live }}</ref> ((यद्यपि अन्य राजनीतिक दलहरूमाथिको प्रतिबन्ध १९९० सम्म हटाइएको थिएन)<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1990/02/08/opinion/the-third-russian-revolution-transforming-the-communist-party.html |title=The Third Russian Revolution; Transforming the Communist Party |work=द न्युयोर्क टाइम्स |date=8 February 1990 |access-date=30 March 2013 |archive-date=16 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130516201709/http://www.nytimes.com/1990/02/08/opinion/the-third-russian-revolution-transforming-the-communist-party.html |url-status=live }}</ref> रूसको आर्थिक अवस्था सुधार गर्न र साम्यवादलाई सकारात्मक रूपमा बलियो बनाउन, गोर्बाचेभले उस्कोरेनी (त्वरण), पेरेस्ट्रोइका (पुनर्संरचना), र ग्लासनोस्त (खुलापन) भनेर चिनिने आफ्ना विशिष्ट नीतिहरूको घोषणा गरे।<ref name="m446">{{Cite web |title=Gorbachev and Perestroika |url=https://history.state.gov/departmenthistory/short-history/gorbachev |access-date=16 April 2026 |website=Short History |ref={{sfnref|Short History}}}}</ref> गोर्बाचेभको उद्देश्य यी अवधारणाहरू मार्फत सोभियत प्रणालीलाई आमूल रूपान्तरण गर्नु थियो। उनको प्रयास नयाँ परिवर्तनहरू ल्याएर साम्यवादको जग प्रदान गर्नु थियो। त्यसैले, उनको परिवर्तनलाई दोस्रो सोभियत क्रान्तिको आगमनको प्रतीकात्मक मानिन्छ। === उस्कोरेनी === गोर्बाचेभका अनुसार, तत्कालीन सोभियत अर्थतन्त्र कम गुणस्तरका सामानहरू, अदक्षता र प्रतिस्पर्धाको अभावबाट पीडित थियो। जनतालाई प्रदान गरिने सामान र सेवाहरू र उनीहरूले माग गरेका सामान र सेवाहरू बीच अन्तर थियो। यसरी, उस्कोरेनी अर्थतन्त्रको संरचनालाई यस्तो तरिकाले रूपान्तरण गर्नेछ जसले जनताको आवश्यकताहरूको सन्तुष्टिलाई अझ गतिशील, कुशल र सामाजिक रूपमा उन्मुख बनाउनेछ भन्ने विश्वास गरिएको थियो। यसले अधिक स्रोतहरू प्रयोग गर्नुको सट्टा दक्षता बढाएर उत्पादन बढाउन जोड दियो। === पेरेस्त्रोइका === पेरेस्त्रोइकाको अर्थ पुनर्गठन वा पुनर्संरचना हो। यसको माध्यमबाट, समाजमा सुधार ल्याउने संकल्प गरिएको थियो जसले पुरानो कठोरताहरूको अन्त्य गर्नेछ र मानव आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक, सांस्कृतिक र आध्यात्मिक विकासको लागि मार्ग प्रशस्त गर्नेछ।<ref name="m521">{{Cite web |title=Google Books |url=https://www.google.co.in/books/edition/Samyavad_Ko_Chunotiya_lkE_okn_dks_pqukSf/y6c2KYkSpVsC?hl=en&gbpv=1&dq=%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%87%E0%A4%95%E0%A4%BE&pg=PA76&printsec=frontcover |access-date=16 April 2026 |website=Google |ref={{sfnref|Google}}}}</ref> यसरी, यो नयाँ समाजतर्फ अघि बढ्ने प्रक्रिया थियो। पेरेस्ट्रोइकामा निम्न समावेश थिए: (१) सामाजिक-आर्थिक प्रगतिलाई तीव्र पार्ने। (२) समाजको व्यापक लोकतान्त्रिकरण ल्याउन। (३) लोकतान्त्रिक विकेन्द्रीकरण हासिल गर्न। (४) व्यक्तिको नैतिक र आध्यात्मिक विकास गर्न। (५) समाजका कुरीतिहरूको पर्दाफास गर्ने। यसरी, पेरेस्त्रोइकाको उद्देश्य एउटा यस्तो समाजको विस्तार गर्नु थियो जहाँ मानवीय मर्यादा र गौरव केन्द्रमा हुन्छ र मानवीय मूल्यमान्यताको सम्मान गरिन्छ। गोर्बाचोभले पेरेस्त्रोइकाको अन्तर्गत, कृषि क्षेत्र, पट्टा र सम्झौतामा सुधार मार्फत निजी खेतीलाई प्रोत्साहित गरे। कृषिमा, सामूहिक संस्थाहरू भन्दा सहकारी संस्थाहरूलाई बढी महत्त्व दिइयो किनभने यसमा, व्यक्तिको काम गर्ने प्रेरणा रहिरहन्छ। त्यसैगरी, उपभोक्ता उद्योगहरू विकास गरियो, ज्याला उत्पादकत्वसँग जोडियो र दक्ष कामदारहरूलाई उच्च तलब र सुविधा प्रदान गरियो। त्यसैगरी, प्रविधि र लगानीसँग सम्बन्धित नीतिमा परिवर्तन ल्याएर, अर्थतन्त्रलाई गहिरो संरचनात्मक रूपमा पुनर्संरचना गर्ने प्रयास गरियो। अर्थतन्त्रलाई स्थिरताबाट बाहिर निकालेर बलियो र द्रुत विकासको बाटोमा राख्ने प्रयास गरियो। पेरेस्त्रोइका मार्फत, गोर्बाचेभले सोभियत सङ्घलाई नयाँ समाजतर्फ डोऱ्याउन खोजे। उनले लेनिनको विचारधारामा आधारित यो नयाँ समाजको पुनर्निर्माण गर्ने उद्देश्य राखे। यी नीतिहरूको यथास्थितिवादीहरूले व्यापक रूपमा विरोध गरे। === ग्लासनोस्त === ग्लासनोस्तको अर्थ "खुलापन" हो। ग्लासनोस्तको माध्यमले खुला बहस लाई प्रोत्साहन दिइयो जसबाट लोकतन्त्रको शक्तिलाई बलियो बनोस्। गोर्बाचेभले जोड दिए कि ग्लासनोस्त योजना र प्रशासनका सबै पक्षहरूमा विस्तार गरिनुपर्छ, र देश भित्र क्षेत्रीय, आर्थिक, जातीय, युवा, वातावरणीय, सामाजिक र अन्य मुद्दाहरूमा खुला बहस गरिनुपर्छ, ताकि जनताको वास्तविक र सटीक विचारहरू पत्ता लगाउन सकियोस्। गोर्बाचेभले यो पनि भने कि हामीलाई हावा जति चाहिँन्छ त्यति नै ग्लासनोस्त पनि चाहिँन्छ। ग्लासनोस्त मार्फत, समाजवादले लोकतन्त्रको बाटोमा लाग्नु थियो। वास्तवमा, पेरेस्ट्रोइकाको व्यापक अवधारणा, जसले सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक रूपान्तरण खोज्यो, र मानिसहरूले भाग लिएको समाजको पुनर्निर्माण गर्ने प्रयास गर्‍यो, ग्लासनोस्ट वा खुलापन आवश्यक थियो। यसैले यो भनिएको थियो कि ग्लासनोस्ट बिना, पेरेस्ट्रोइका र लोकतन्त्र थिएन। ग्लासनोस्टको प्रक्रिया वास्तवमा चुनौतीपूर्ण थियो किनभने बन्द समाज खुला ठाउँमा बस्न अभ्यस्त थिएन। ; <nowiki>गोर्बाचेभको नीतिका परिणामहरू:</nowiki> १. ग्लासनोस्त र पेरेस्ट्रोइका केवल शब्द मात्र नभई परिवर्तनका प्रतीक बने। सोभियत समाजको हरेक कुनामा परिवर्तनले पकड जमाउन थाल्यो र राजनीतिक बन्दीहरूलाई रिहा गरियो। २. देशमा खुला बहस हुन थाल्यो। सोभियत जनताले बहुदलीय चुनावको नयाँ अनुभव प्राप्त गरे। ३. सोभियत नागरिकहरूलाई विदेश यात्रा र नागरिक आप्रवासनको स्वतन्त्रता दिइएको थियो। ४. विदेश नीतिमा परिवर्तन ल्याइयो र शीतयुद्धको सट्टा तनाव कम गर्नलाई महत्त्व दिइयो। ५. सुधार कार्यक्रमहरू मार्फत, सोभियत समाजलाई कडा अनुशासन र कठोर नीतिबाट मुक्त गरियो। ६. यो खुला बहस सोभियत सङ्घमा पनि दुरुपयोग गरिएको थियो, जहाँ मानिसहरूले यसलाई गुटबन्दी र साँघुरो स्वार्थलाई बढावा दिन प्रयोग गरे। यसैबीच, सोभियत सङ्घ गठन गर्ने गणतन्त्रहरूले बढी स्वायत्तताको माग गरे। केही गणतन्त्रहरूले पूर्ण स्वतन्त्रता पनि चाहेका थिए। ७. लोकतान्त्रिक तत्वहरू र कट्टरपन्थी कम्युनिस्टहरू बीचको रस्साकस्सीले प्रशासनलाई निष्क्रिय बनायो। पृथकतावाद हिंसात्मक रुपमा फैलियो, जसले सोभियत सङ्घलाई अराजकताको छेउमा पुर्‍यायो। अगस्ट १९९१ मा, केही कम्युनिस्ट नेताहरूले असफल विद्रोहको प्रयास गरे। फलस्वरूप, सोभियत सङ्घको विघटन तीव्र भयो, र यो अन्ततः विघटन भयो। गोर्बाचेभले राजीनामा दिए। डिसेम्बर १९९१ मा, सोभियत सङ्घको ठाउँमा १५ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरू देखा परे। == १९९० == === सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीले पाँच गणराज्य गुमायो === ७ फेब्रुअरी १९९० मा, सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको केन्द्रीय समितिले पार्टीले राजनीतिक शक्तिमा आफ्नो [[एकाधिकार]] त्याग्नुपर्छ भन्ने गोर्बाचेभको सिफारिसलाई स्वीकार गर्‍यो।<ref>{{cite web |title=Soviet Communist Party gives up monopoly on political power: This Day in History – 2/7/1990 |url=http://www.history.com/this-day-in-history/soviet-communist-party-gives-up-monopoly-on-political-power |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122002621/http://www.history.com/this-day-in-history/soviet-communist-party-gives-up-monopoly-on-political-power |archive-date=22 January 2018 |access-date=23 June 2011 |publisher=History.com}}</ref> १९९० मा, सोभियत सङ्घका सबै पन्ध्र घटक गणराज्यहरूले आफ्नो पहिलो प्रतिस्पर्धात्मक चुनाव सम्पन्न भयो, जसमा सुधारवादी र जातीय राष्ट्रवादीहरूले धेरै सिटहरू जिते। कम्युनिस्ट पार्टीले पाँच गणराज्यहरूमा चुनाव हार्‍यो: लिथुआनिया, मोल्डोभा, इस्टोनिया, लाटभिया, जर्जियामा घटक गणराज्यहरूले आफ्ना राज्यको सार्वभौमिकता घोषणा गर्न थाले र मस्को केन्द्रीय सरकारसँग "कानूनको युद्ध" सुरु गर्‍यो; गणराज्यहरूले स्थानीय कानूनहरूसँग बाझिने सङ्घ-व्यापी कानूनलाई अस्वीकार गरे, आफ्नो स्थानीय अर्थतन्त्रमा नियन्त्रण कायम राखे, र सोभियत सरकारलाई कर तिर्न अस्वीकार गरे। लिथुआनियाले लिथुआनियाली पुरुषहरूलाई सोभियत सशस्त्र सेनामा अनिवार्य सेवा गर्नुपर्ने नियम अन्त्य गर्‍यो। यो द्वन्द्वले आपूर्ति प्रणाली अवरुद्ध हुँदा आर्थिक अव्यवस्था निम्त्यायो र सोभियत अर्थतन्त्रमा थप गिरावट आयो।<ref name="Russia, The Tsarist and Soviet Legacy">Acton, Edward (1995). ''Russia, The Tsarist and Soviet Legacy''. Longman Group Ltd. {{ISBN|0-582-08922-0}}.</ref> === सोभियत सङ्घ र रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्य बीचको प्रतिस्पर्धा === ४ मार्च १९९० मा, रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्यले रूसको जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसको लागि चुनाव गर्‍यो। [[बोरिस येल्तसिन]] ७२ प्रतिशत मत प्राप्त गर्दै निर्वाचित भए। <ref>Leon Aron, ''Boris Yeltsin: A Revolutionary Life''. HarperCollins, 2000. pp. 739–740.</ref> २९ मे १९९० मा, येल्तसिन रुसी गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतको अध्यक्षमा निर्वाचित भए, यद्यपि गोर्बाचेभले रुसी प्रतिनिधिहरूलाई उनलाई मतदान नगर्न आग्रह गरेका थिए। येल्तसिनलाई सर्वोच्च सोभियतका लोकतान्त्रिक र रूढिवादी सदस्यहरूले समर्थन गरेका थिए, जसले विकासशील राजनीतिक परिस्थितिमा शक्ति खोजेका थिए। रुसी गणराज्य र सोभियत सङ्घ बीच एक नयाँ शक्ति सङ्घर्ष देखा पर्‍यो। १२ जुन १९९० मा, रुसी गणराज्यको जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसले सार्वभौमिकताको घोषणापत्र घोषणा गर्‍यो। १२ जुलाई १९९० मा, येल्तसिनले २८औँ काङ्ग्रेसमा नाटकीय भाषणमा कम्युनिस्ट पार्टीबाट राजीनामा दिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/12/newsid_4493000/4493177.stm|title=1990: Yeltsin Resignation Splits Soviet Communists|date=12 July 1990|access-date=29 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023134854/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/12/newsid_4493000/4493177.stm|archive-date=23 October 2012|publisher=BBC News|url-status=live}}</ref> === बाल्तेली गणराज्यहरू === ११-१३ जनवरी १९९० मा गोर्बाचेभको लिथुआनियाली राजधानी भिल्नियसको गरे। उनको भ्रमणले अनुमानित २५०,००० मानिसहरूको उपस्थिति रहेको स्वतन्त्रता समर्थक र्‍यालीलाई उत्तेजित बनायो। ११ मार्चमा, लिथुआनियाली गणराज्यको नवनिर्वाचित संसदले भाइटौटास ल्यान्ड्सबर्गिसलाई आफ्नो अध्यक्षको रूपमा निर्वाचित गर्‍यो र "लिथुआनिया राज्यको पुनर्स्थापनाको ऐन"को घोषणा गर्‍यो, जसले लिथुआनियालाई सोभियत सङ्घबाट स्वतन्त्रता घोषणा गर्ने पहिलो सोभियत गणराज्य बनायो। मस्कोले "जातीय रूसीहरूको अधिकार सुरक्षित गर्ने" कारण देखाउँदै लिथुआनियामा सेनाहरू राखेर आर्थिक नाकाबन्दीको प्रतिक्रिया दियो।<ref>{{Cite book|last=Bandelj|first=Nina|url=https://books.google.com/books?id=RlhoP8snGTgC&pg=PA41|title=From Communists to Foreign Capitalists: The Social Foundations of Foreign Direct Investment in Postsocialist Europe|date=2008|publisher=[[Princeton University Press]]|isbn=978-0-691-12912-9|page=41|access-date=11 October 2015|archive-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205849/https://books.google.com/books?id=RlhoP8snGTgC&pg=PA41|url-status=live}}</ref> २५ मार्च १९९० मा, एस्टोनियाली कम्युनिस्ट पार्टीले छ महिनाको सङ्क्रमकाल पछि सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीबाट अलग हुने पक्षमा मतदान गर्‍यो।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1990/03/26/world/upheaval-in-the-east-party-in-estonia-votes-split-and-also-a-delay.html|title=Upheaval in the East; Party in Estonia Votes Split and Also a Delay|date=26 March 1990|work=The New York Times|access-date=7 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170701214430/http://www.nytimes.com/1990/03/26/world/upheaval-in-the-east-party-in-estonia-votes-split-and-also-a-delay.html|archive-date=1 July 2017|agency=Associated Press|url-status=live}}</ref> ३० मार्च १९९० मा, इस्टोनियाली सर्वोच्च परिषद्ले दोस्रो विश्वयुद्धदेखि इस्टोनियामा सोभियत नियन्त्रणलाई अवैध घोषणा गर्‍यो र गणतन्त्र भित्र राष्ट्रिय स्वतन्त्रताको औपचारिक पुनर्स्थापनातर्फ प्रकृया सुरु गर्‍यो। ३ अप्रिल १९९० मा, एडगर सविसार मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्ष (प्रधानमन्त्री बराबर)मा निर्वाचित भए , र चाँडै नै स्वतन्त्रता समर्थक मन्त्रिपरिषद् गठन भयो। लाटभियाले ४ मे १९९० मा स्वतन्त्रताको पुनर्स्थापनाको घोषणा गर्‍यो। घोषणापत्रमा भनिएको थियो कि लाटभियाले दोस्रो विश्वयुद्धमा वास्तविक रूपमा आफ्नो स्वतन्त्रता गुमाएको भए तापनि, देश कानूनतः एक सार्वभौम देश बनेको थियो किनभने विलय असंवैधानिक र लाटभियाली जनताको इच्छा विपरीत थियो। घोषणापत्रमा यो पनि भनिएको थियो कि लाटभियाले सोभियत सङ्घसँगको आफ्नो सम्बन्ध १९२० को लाटभियन-सोभियत शान्ति सन्धिको आधारमा बनाउनेछ, जसमा सोभियत सङ्घले लाटभियाको स्वतन्त्रतालाई "भविष्यका सबै समयका लागि" अटूट मानेको थियो। अहिले मे ४ [[लात्भिया|लाटभिया]]मा राष्ट्रिय बिदा हो। ८ मे १९९० मा, एस्टोनियाली सोभियत गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतले स्वतन्त्र गणतन्त्र इस्टोनियाको १९३८ को संविधानको पुनर्स्थापनाको आधिकारिक घोषणा गर्दै एक कानून अपनायो।<ref>{{Cite web |date=6 September 2019 |title=О символике эстонии Эстония |trans-title=About the symbolism of Estonia |url=http://estonia.news-city.info/docs/sistemsf/dok_ierskz.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906230101/http://estonia.news-city.info/docs/sistemsf/dok_ierskz.htm |archive-date=6 September 2019 |website= |language=ru}}</ref> === ककेशस === [[चित्र:The_tragedy_of_January_20.jpg|पाठ=Azerbaijani stamp in black, blue, white, and red, displaying images of the Black January protests|बायाँ|अङ्गुठाकार|290x290पिक्सेल|Azerbaijani stamp with photos of the anti-communist [[Black January]] protests and crackdown]] १९८८ को वसन्त र गर्मीमा आर्मेनियाली र अजरबैजानीहरू बीच जातीय तनाव बढेको थियो।{{Sfnp|de Waal|2003|p=90}} ९ जनवरी १९९० मा, आर्मेनियाली संसदले नागोर्नो-काराबाखलाई आफ्नो बजेटमा समावेश गर्ने पक्षमा मतदान गरेपछि, नयाँ लडाईं सुरु भयो, बन्धक बनाइयो र चार सोभियत सैनिकहरू मारिए।{{Sfnp|de Waal|2003|p=89}} ११ जनवरीमा, पपुलर फ्रन्ट कट्टरपन्थीले दक्षिणी शहर लेनकोरानमा पार्टी भवनमा आक्रमण गरे र कम्युनिष्ट शक्तिलाई पल्टाए।{{Sfnp|de Waal|2003|p=89}} गोर्बाचेभले अजरबैजानको नियन्त्रण पुनः प्राप्त गर्ने संकल्प गरे; त्यसपछि भएका घटनाहरूलाई "कालो जनवरी" भनेर चिनिन्छ। १९ जनवरी १९९० को अन्त्यतिर, केन्द्रीय टेलिभिजन स्टेशन विस्फोट गराएपछि र फोन र रेडियो लाइनहरू काटेपछि, २६,००० सोभियत सेना अजरबैजानी राजधानी [[बाकु]]मा प्रवेश गरे, ब्यारिकेडहरू तोड्दै, प्रदर्शनकारीहरूलाई आक्रमण गरे र भीडमा गोली हाने। त्यो रात र त्यसपछिको भिडन्त (जुन फेब्रुअरीसम्म चलेको थियो) को समयमा, १३० भन्दा बढी मानिसहरूको मृत्यु भयो। यी मध्ये धेरैजसो नागरिक थिए। ७०० भन्दा बढी नागरिक घाइते भए, सयौंलाई हिरासतमा लिइयो, तर वास्तवमा कथित आपराधिक अपराधको लागि केहीलाई मात्र मुद्दा चलाइएको थियो। नागरिक स्वतन्त्रताहरू प्रभावित भए। सोभियत रक्षामन्त्री दिमित्री याजोभले बाकुमा बल प्रयोगको उद्देश्य गैर-कम्युनिस्ट विपक्षीहरूले अजरबैजानी सरकारको वास्तविक कब्जा रोक्न, आगामी स्वतन्त्र चुनाव (मार्च १९९० मा निर्धारित) मा उनीहरूको विजय रोक्न, राजनीतिक शक्तिको रूपमा उनीहरूलाई नष्ट गर्न र कम्युनिस्ट सरकार सत्तामा रहिरहोस् भन्ने सुनिश्चित गर्न रहेको बताए। सेनाले बाकुको नियन्त्रण प्राप्त गरिसकेको थियो, तर २० जनवरी सम्ममा यसले अजरबैजान गुमाइसकेको थियो। बाकुको लगभग सम्पूर्ण जनसंख्या "शहीदहरू" को सामूहिक अन्त्येष्टिमा उपस्थित भएको थियो।{{Sfnp|de Waal|2003|p=93}} हजारौं कम्युनिष्ट पार्टीका सदस्यहरूले सार्वजनिक रूपमा आफ्नो पार्टी कार्ड जलाए। प्रथम सचिव भेजिरोभ मस्को गए र अयाज मुतालिबोभलाई पार्टी अधिकारीहरूको स्वतन्त्र मतदानमा उनको उत्तराधिकारी नियुक्त गरियो। जातीय रूसी भिक्टर पोल्यानिच्को दोस्रो सचिव रहे।{{Sfnp|de Waal|2003|p=94}} बाकुमा सोभियत कार्यहरूको प्रतिक्रियामा, नाख्चिभान स्वायत्त सोभियत समाजवादी गणतन्त्रको सर्वोच्च सोभियतको प्रेसिडियमकी अध्यक्ष सकिना अलियेवाले एक विशेष सत्र बोलाइन् जहाँ सोभियत संविधानको धारा ८१ अन्तर्गत नाख्चिभान सोभियत संघबाट अलग हुन सक्छ कि सक्दैन भन्ने बारेमा बहस भयो। यो कानुनी हो भनी निर्णय गर्दै, प्रतिनिधिहरूले स्वतन्त्रताको घोषणा तयार पारे, जसलाई अलियेवाले हस्ताक्षर गरे र २० जनवरीमा राष्ट्रिय टेलिभिजनमा प्रस्तुत गरे। यो सोभियत संघको मान्यता प्राप्त क्षेत्रद्वारा अलगावको पहिलो घोषणा थियो। सरकारी अधिकारीहरूले अलियेवा र नाख्चिभान सोभियतको कार्यको निन्दा गरे जसले उनलाई राजीनामा दिन बाध्य पारे र स्वतन्त्रताको प्रयास रद्द गरियो।<ref>{{cite web |last1=Əkbərov |first1=Nazim Fərrux oğlu |date=30 December 2013 |title=Nazim Əkbərov Səkinə xanım Əliyeva haqqında |trans-title=Nazim Akbarov: About the woman Sakina Aliyeva |url=http://www.aqra.az/az/nazim-əkbərov-səkinə-xanim-əliyeva-haqqinda/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117235638/http://www.aqra.az/az/nazim-%C9%99kb%C9%99rov-s%C9%99kin%C9%99-xanim-%C9%99liyeva-haqqinda/ |archive-date=17 November 2018 |access-date=18 November 2018 |website=aqra.az |publisher="Aqra" Elmin İnkişafına Dəstək İctimai Birliyi |language=az |location=Baku, Azerbaijan}}</ref><ref>{{cite book|last=Bolukbasi|first=Suha|title=Azerbaijan: A Political History|url=https://books.google.com/books?id=4lgBAwAAQBAJ&pg=PA138|year=2013|publisher=[[I.B. Tauris]]|location=London|isbn=978-0-85771-932-4|page=138|access-date=19 November 2018|archive-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205851/https://books.google.com/books?id=4lgBAwAAQBAJ&pg=PA138|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.mk.ru/editions/daily/article/2004/02/06/119762-anatomiya-raspada.html|last1=Ростовский|first1=Михаил|date=6 February 2004|newspaper=[[Moskovskij Komsomolets]]|access-date=19 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181119203925/https://www.mk.ru/editions/daily/article/2004/02/06/119762-anatomiya-raspada.html|archive-date=19 November 2018|location=Moscow, Russia|language=ru|script-title=ru:Анатомия распада|trans-title=Anatomy of Decay}}</ref> Following the hardliners' takeover, the 30 September 1990 elections (runoffs on 14 October) were characterized by intimidation; several Popular Front candidates were jailed, two were murdered, and unabashed [[Electoral fraud|ballot stuffing]] took place, even in the presence of Western observers.{{Sfnp|Dawisha|Parrott|1997|p=124}} The election results reflected the threatening environment; out of the 350 members, 280 were Communists, with only 45 opposition candidates from the Popular Front and other non-communist groups, who together formed a Democratic Bloc ("Dembloc").<ref>{{cite web |title=CIA World Factbook (1995) |url=http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950018.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050314090710/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950018.htm |archive-date=14 March 2005 |access-date=11 December 2011 |publisher=CIA World Factbook }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050314090710/http://permanent.access.gpo.gov/lps35389/1995/wf950018.htm |date=14 March 2005 }}</ref> In May 1990 Mutalibov was elected chairman of the Supreme Soviet unopposed.{{Sfnp|Dawisha|Parrott|1997|p=125}} २३ अगस्ट १९९० मा, अर्मेनियाली गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतले आर्मेनियाको स्वतन्त्रताको घोषणापत्र अपनायो। दस्तावेजले आफ्नै प्रतीकहरू, सेना, वित्तीय संस्थाहरू, विदेश र कर नीति सहितको स्वतन्त्र गणतन्त्र आर्मेनियाको घोषणा गर्‍यो।<ref>{{Cite web |last=Yuenger |first=James |date=24 August 1990 |title=Armenia declares its independence |url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1990-08-24-9003110411-story.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302005437/https://www.chicagotribune.com/ |archive-date=2 March 2022 |access-date=11 October 2021 |website=[[Chicago Tribune]] |location=Moscow}}</ref><ref>{{Cite web |title=Legislation: National Assembly of RA |url=http://www.parliament.am/legislation.php?ID=2602&lang=eng&sel=show |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210907000238/http://www.parliament.am/legislation.php?sel=show&ID=2602&lang=eng |archive-date=7 September 2021 |access-date=24 September 2021 |website=Parliament.am}}</ref><ref>{{Cite web |title=About Armenia – Armenian Declaration of Independence – The Government of the Republic of Armenia |url=https://www.gov.am/en/independence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028174933/https://www.gov.am/en/independence/ |archive-date=28 October 2021 |access-date=11 October 2021 |website=gov.am}}</ref> === पश्चिमी गणराज्यहरू === === मध्य एसियाली गणराज्यहरू === ==१९९१== ===मस्कोको सङ्कट=== १४ जनवरी १९९१ मा, निकोलाई रिज्कोभले सोभियत सङ्घको प्रधानमन्त्री वा मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षको पदबाट राजीनामा दिए र सोभियत सङ्घको नयाँ प्रधानमन्त्री मा भ्यालेन्टिन पाभलोभ बने। १७ मार्च १९९१ मा, सङ्घ-व्यापी जनमत सङ्ग्रहमा ७७.८५% मतदाताले सुधारिएको सोभियत सङ्घको अवधारणलाई समर्थन गरे।<ref>[http://soviethistory.org/index.php?page=subject&SubjectID=1991march&Year=1991&Theme=4e6174696f6e616c6974696573&navi=byTheme 1991: March Referendum] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140330025028/http://soviethistory.org/index.php?page=subject&SubjectID=1991march&Year=1991&Theme=4e6174696f6e616c6974696573&navi=byTheme|date=30 March 2014}} SovietHistory.org</ref> बाल्तेली गणराज्यहरू, आर्मेनिया, जर्जिया र मोल्डोभाले जनमत सङ्ग्रह बहिष्कार गरे साथै चेचेनो-इङ्गुशेतिया (रुस भित्रको एक स्वायत्त गणराज्य जसमा स्वतन्त्रताको तीव्र इच्छा थियो, र अहिले आफुलाई इच्केरिया भनेर चिनाउँछ) पनि बहिष्कार गरे।<ref>Charles King, ''The Ghost of Freedom: History of the Caucasus''</ref> अन्य नौ गणराज्यहरूमा, बहुमत मतदाताहरूले सुधारिएको सोभियत सङ्घको अवधारणाको समर्थन गरे, जर्जियाली क्षेत्रहरू दक्षिण ओसेशिया र अबखाजियाकामा पनि सङ्घको निरन्तरताको पक्षमा पनि मतदान गरे। ===रसियाको प्रमुख बोरिस येल्तसिन=== [[चित्र:Борис_Николаевич_Ельцин-1_(cropped)_(cropped).jpg|अङ्गुठाकार|255x255पिक्सेल|[[बोरिस येल्तसिन]], रसियाको पहिलो प्रजातान्त्रिक निर्वाचित राष्ट्रपति]] १२ जुन १९९१ मा, [[बोरिस येल्तसिन]] देशको पहिलो राष्ट्रपति चुनावमा ५७ प्रतिशत लोकप्रिय मतका साथ रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणराज्यको प्रमुख निर्वाचित भए, उनले गोर्बाचेभले रुचाएका उम्मेदवार "निकोलाई रिज्कोभ"लाई पराजित गरे, जसले १६ प्रतिशत मत प्राप्त गरे। येल्तसिन राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएपछि, रुसी गणराज्यले सोभियत सङ्घबाट आफुलाई स्वायत्त घोषणा गर्‍यो।<ref>{{Cite book|title=The world transformed : 1945 to the present|last=Hunt|first=Michael H.|isbn=9780199371020|page=321|oclc=907585907|date=2015|publisher=Oxford University Press}}</ref> आफ्नो चुनावी अभियानमा, येल्तसिनले "केन्द्रको तानाशाही" को आलोचना गरे, तर [[बजार अर्थव्यवस्था|बजार अर्थतन्त्र]] लागु गर्ने वाचा भने दिएनन्। === ककेसस: जर्जिया === सोभियत सङ्घ-व्यापी जनमत सङ्ग्रहको प्रतिक्रियामा, ३१ मार्च १९९१ मा, जर्जियाली स्वतन्त्रताको विषयमा स्वतन्त्रता जनमत सङ्ग्रह आयोजना गरियो। दक्षिण ओसेटियन र अब्खाज अल्पसङ्ख्यकहरूले बहिष्कार गरे यो जनमत सङ्ग्रह बहिष्कार गरेका थिए। त्यस महिनाको सुरुमा भएको सोभियत सङ्घमा नै रहने भन्ने जनमत सङ्ग्रहमा उनीहरू उपस्थित थिए। ९९.५% जर्जियाली मतदाताले जर्जियाली स्वतन्त्रताको पुनर्स्थापनाको पक्षमा मतदान गरे जबकि ०.५% ले यसको विपक्षमा मतदान गरे। मतदान ९०.६% थियो।<ref name="Cornell">Cornell, Svante E., [http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/0419dissertation.pdf ''Autonomy and Conflict: Ethnoterritoriality and Separatism in the South Caucasus – Case in Georgia''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630141309/http://www.silkroadstudies.org/new/inside/publications/0419dissertation.pdf|date=30 June 2007}}. Department of Peace and Conflict Research, Report No. 61. p. 163. University of Uppsala, {{ISBN|91-506-1600-5}}.</ref> ९ अप्रिल १९९१ मा, तिब्लिसीमा भएको नरसंहारको दुई वर्ष पछि र लिथुआनियाले पुनर्स्थापित स्वतन्त्रताको घोषणा गरेको एक वर्ष दुई महिना पछि, जर्जियाली सोभियत गणराज्यको सर्वोच्च परिषद्ले पूर्ण सत्रमा सोभियत सशस्त्र सेनाले प्रजातान्त्रिक गणतन्त्रलाई अपदस्त गरेको ७० वर्ष पछि, सोभियत सङ्घबाट जर्जियाको स्वतन्त्रताको औपचारिक पुनर्गठनको घोषणा गर्‍यो। जर्जियाले गरेको स्वतन्त्रताको यो ऐतिहासिक घोषणाले यसलाई सोभियत सङ्घबाट आधिकारिक रूपमा अलग हुने कोकेशियन गणराज्यहरूमध्ये पहिलो र समग्रमा अहिलेसम्म तेस्रो गणराज्य बनायो। === बाल्तेली === ===अगस्ट कु को प्रयास=== १९ अगस्ट १९९१ मा, गोर्बाचेभका उपराष्ट्रपति गेनाडी यानायेभ, प्रधानमन्त्री भ्यालेन्टिन पावलोभ, रक्षामन्त्री दिमित्री याजोभ, केजीवी प्रमुख भ्लादिमिर क्र्युचकोभ र अन्य वरिष्ठ अधिकारीहरूले "राज्य आपतकाल सम्बन्धी समिति" गठन गरेर सङ्घ सन्धिमा हस्ताक्षर हुनबाट रोक्नको लागि प्रयास गरे, जसले फोरोस, [[क्रिमिया|क्राइमिया]]मा बिदामा रहेका गोर्बाचेभलाई घरमै [[नजरबन्द]]मा राख्यो र उनको सञ्चार काट्यो। कू नेताहरूले राजनीतिक गतिविधि निलम्बन गर्ने र धेरैजसो पत्रपत्रिकाहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने आपतकालीन आदेश जारी गरे। त्यतिबेला रुसी सार्वभौमिकताको प्रतीकात्मक केन्द्र ह्वाइट हाउस (रुसी सङ्घको संसद र येल्तसिनको कार्यालय) को रक्षा गर्न हजारौँ मस्कोवासीहरू बाहिर निस्के। ट्याङ्कमाथिबाट भाषण दिएर कूको विरोध गर्ने येल्तसिनलाई पक्राउ गर्ने प्रयास गरे तर अन्ततः असफल भए। तीन दिन पछि, २१ अगस्ट १९९१ मा, विद्रोह समाप्त भयो। आयोजकहरूलाई पक्राउ गरियो र गोर्बाचेभलाई राष्ट्रपतिको रूपमा पुनर्स्थापित गरियो, यद्यपि उनको शक्ति धेरै कम भयो।<ref>{{Cite book |last=Ostrovsky |first=Alexander Vladimirovich |url=https://books.google.com/books?id=XM1VywAACAAJ |title=Глупость или измена?: расследование гибели СССР |date=2011 |publisher=Crimean Bridge-9D |isbn=978-5-89747-068-6 |page=864 |language=ru |trans-title=Stupidity or Treason?: Investigation into the Death of the USSR}}</ref><ref>{{Cite web |title=Андрей Грачев – к годовщине путча: 'Из Фороса Горбачев вернулся заложником Ельцина' |trans-title=Andrey Grachev – on the anniversary of the coup: 'Gorbachev returned from Foros as Yeltsin's hostage' |url=https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223085337/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |archive-date=23 December 2021 |access-date=23 December 2021 |website=sobesednik.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223085337/https://sobesednik.ru/obshchestvo/20210819-andrei-gracev-k-godovshhine-putca-iz-f |date=23 December 2021 }}</ref> ===अगस्ट-डिसेम्बर सङ्क्रमणकाल=== २४ अगस्ट १९९१ मा, गोर्बाचेभले सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिवको पदबाट राजीनामा दिए<ref>{{Cite web |date=24 August 1991 |title=Заявление М. С. Горбачева о сложение обязанностей генерального секретаря КПСС (24 августа 1991) |trans-title=Statement by M. S. Gorbachev on the resignation of the duties of General Secretary of the CPSU (24 August 1991) |url=http://www.illuminats.ru/component/content/article/29-new/1198-statement-by-mikhail-gorbachev-on-the-addition-of-duties-the-secretary-general-of-the-cpsu-24-august-1991?directory=29 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721014247/http://www.illuminats.ru/component/content/article/29-new/1198-statement-by-mikhail-gorbachev-on-the-addition-of-duties-the-secretary-general-of-the-cpsu-24-august-1991?directory=29 |archive-date=21 July 2018 |access-date=24 November 2020 |website=www.illuminats.ru |language=ru}}</ref> र सरकारमा रहेका सबै पार्टी एकाइहरू भंग गरे। सोही दिन, युक्रेनी गणतन्त्रको सर्वोच्च सोभियतले युक्रेनको स्वतन्त्रताको घोषणापत्र पारित गर्‍यो, जसमा सोभियत सङ्घबाट युक्रेनको स्वतन्त्रताको लागि राष्ट्रिय जनमत सङ्ग्रहको लागि आह्वान गरिएको थियो। पाँच दिन पछि, सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतले सोभियत क्षेत्रको सबै सोभियत कम्युनिस्ट पार्टी गतिविधि अनिश्चित कालका लागि निलम्बन गर्‍यो<ref>{{Cite web |date=7 December 2013 |title=Постановление Верховного Совета СССР от 29 августа 1991 г. N 2371-I 'О ситуации, возникшей в стране в связи с имевшим место государственным переворотом' |trans-title=Resolution of the Supreme Soviet of the USSR of 29 August 1991 N 2371-I 'On the situation that arose in the country in connection with the coup d'état' |url=http://www.ruspravo.org/list/89358/1.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207002848/http://www.ruspravo.org/list/89358/1.html |archive-date=7 December 2013 |website= |page=1 |language=ru}}</ref>, जसले गर्दा सोभियत सङ्घमा कम्युनिस्ट शासनको प्रभावकारी अन्त्य भयो र देशमा बाँकी रहेको एकमात्र एकताकारी शक्तिलाई विघटन गरियो। गोर्बाचेभले सेप्टेम्बर ५ मा सोभियत सङ्घको राज्य परिषद् स्थापना गरे, जुन उनलाई र बाँकी गणतन्त्रका उच्च अधिकारीहरूलाई सामूहिक नेतृत्वमा ल्याउन डिजाइन गरिएको थियो। राज्य परिषद्लाई सोभियत सङ्घको प्रधानमन्त्री नियुक्त गर्ने अधिकार पनि दिइएको थियो। प्रधानमन्त्री पदले कहिल्यै राम्रोसँग काम गरेन, यद्यपि इभान सिलायेभले सोभियत अर्थतन्त्रको सञ्चालन व्यवस्थापन समिति र अन्तर-गणतन्त्र आर्थिक समिति मार्फत पदभार ग्रहण गरे र द्रुत रूपमा घट्दो शक्तिहरू सहित सरकार गठन गर्ने प्रयास गरे। १९९१ को अन्तिम त्रैमासिकमा सोभियत सङ्घ नाटकीय गतिमा पतन भयो। अगस्ट र डिसेम्बरको बीचमा, मुख्यतया अर्को विद्रोहको डरको कारणले १० गणतन्त्रहरू सङ्घबाट अलग भए,। सेप्टेम्बरको अन्त्यसम्ममा, गोर्बाचेभसँग मस्को बाहिरका घटनाहरूलाई प्रभाव पार्ने क्षमता रहेन। उनलाई त्यहाँ पनि [[बोरिस येल्तसिन|येल्तसिन]]ले चुनौती दिए, जसले क्रेमलिन सहित सोभियत सरकारको बाँकी रहेको भाग नियन्त्रण गर्न थालेका थिए। सोभियत सङ्घले ६ सेप्टेम्बर १९९१ मा बाल्तेली गणतन्त्रहरूको स्वतन्त्रतालाई मान्यता दियो।<ref>{{cite web |date=20 January 2020 |title=Prof. Alpo Russi. About Recognition of Independence of Baltic States |url=https://www.vdu.lt/en/prof-alpo-russi-about-recognition-of-independence-of-baltic-states/ |work=[[Vytautas Magnus University]]}}</ref> जर्जियाले सेप्टेम्बर ७ मा सोभियत सङ्घसँगको सबै सम्बन्ध तोड्यो। उसले बाल्तेली राज्यहरूको पृथकतालाई मान्यता दिँदा पनि सोभियत सङ्घले आफ्नो स्वतन्त्रतालाई किन मान्यता दिएन भन्ने "पर्याप्त आधारभूत जवाफ" प्राप्त नभएको उल्लेख गर्‍यो।<ref>{{cite web |author=Cherian |first=Regi |date=6 September 2016 |title=September 7, 1991: Georgia revolts, cuts ties with USSR |url=https://gulfnews.com/today-history/september-7-1996-georgia-revolts-cuts-ties-with-ussr-1.1892039 |work=Gulf News}}</ref> १७ सेप्टेम्बर १९९१ मा, संयुक्त राष्ट्रसङ्घ महासभाको प्रस्ताव नम्बर ४६/४, ४६/५, र ४६/६ ले इस्टोनिया, लाटभिया र लिथुआनियालाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घमा सदस्यता दियो, जुन सुरक्षा परिषद्को प्रस्ताव नम्बर ७०९, ७१० र ७११ अनुरूप थियो र १२ सेप्टेम्बरमा मतदान बिना पारित भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Resolutions adopted by the United Nations Security Council in 1991 |url=https://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/1991.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170719210549/http://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/1991.shtml |archive-date=19 July 2017 |access-date=17 June 2016 |work=[[United Nations]]}}</ref><ref>{{cite web |title=46th Session (1991–1992) – General Assembly – Quick Links – Research Guides at United Nations Dag Hammarskjöld Library |url=http://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/46 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160830083857/http://research.un.org/en/docs/ga/quick/regular/46 |archive-date=30 August 2016 |access-date=17 June 2016 |work=[[United Nations]]}}</ref> ६ नोभेम्बरमा, येल्तसिन - जसले त्यतिबेलासम्म सोभियत सरकारको धेरैजसो हिस्सा आफ्नो नियन्त्रणमा लिइसकेका थिए - ले रुसी भूभागमा कम्युनिस्ट पार्टीका सबै गतिविधिहरूमा प्रतिबन्ध लगाउने आदेश जारी गरे।<ref>{{Cite web |title=Указ Президента РСФСР от 06.11.1991 г. № 169 |trans-title=Decree of the President of the RSFSR dated 06.11.1991 No. 169 |url=http://kremlin.ru/acts/bank/385 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301170411/http://kremlin.ru/acts/bank/385 |archive-date=1 March 2021 |access-date=22 October 2020 |website=President of Russia |language=ru}}</ref> ७ नोभेम्बर १९९१ सम्म, धेरैजसो अखबारहरूले 'पूर्व सोभियत सङ्घ' लाई उल्लेख गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/11/07/world/pre-1917-ghosts-haunt-a-bolshevik-holiday.html?pagewanted=all|title=Pre-1917 Ghosts Haunt a Bolshevik Holiday|last1=Schmemann|first1=Serge|date=7 November 1991|work=The New York Times|access-date=21 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222053646/http://www.nytimes.com/1991/11/07/world/pre-1917-ghosts-haunt-a-bolshevik-holiday.html?pagewanted=all|archive-date=22 December 2017|url-status=live}}</ref> [[चित्र:Grand_Kremlin_Palace_façade,_1982-2008.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|The [[State Emblem of the Soviet Union|state emblem of the Soviet Union]] and the СССР letters{{Efn|Russian acronym for "USSR"}} (top) in the façade of the [[Grand Kremlin Palace]] were replaced by five double-headed [[Coat of arms of Russia|Russian eagles]] (bottom) after the dissolution of the [[Soviet Union]], the eagles having been removed by the Bolsheviks after the revolution.]] सोभियत सङ्घको पतनको अन्तिम चरण १ डिसेम्बर १९९१ मा सुरु भयो। त्यस दिन, "युक्रेनी लोकप्रिय जनमत सङ्ग्रह"मा युक्रेनका ९१ प्रतिशत मतदाताले अगस्टमा पारित स्वतन्त्रता घोषणालाई समर्थन गर्दै मतदान गरे र औपचारिक रूपमा सङ्घबाट अलग भयो। आर्थिक र राजनीतिक शक्तिमा रूसपछि दोस्रो स्थानमा रहेको युक्रेनको पृथकताले गोर्बाचेभले सीमित मात्रामा भए पनि सोभियत सङ्घलाई एकसाथ राख्ने झिनो सम्भावनालाई पनि समाप्त गर्‍यो। तीन स्लाभिक गणतन्त्रहरू, रुस, युक्रेन र बेलारुस (पहिले बेलोरुसिया) का नेताहरू सङ्घको सम्भावित विकल्पहरूबारे छलफल गर्न सहमत भए। डिसेम्बर ८ मा, रुस, युक्रेन र बेलारुसका नेताहरूले पश्चिमी बेलारुसको बेलाभेजस्काया पुष्चामा गोप्य रूपमा भेटे र बेलाभेजा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरे, जसले सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त भएको घोषणा गर्‍यो र यसको स्थानमा कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स (CIS) को गठनको घोषणा गर्‍यो। उनीहरूले अन्य गणतन्त्रहरूलाई पनि सिआइ.एस मा सामेल हुन आमन्त्रित गरे। गोर्बाचेभले यसलाई असंवैधानिक कू भने। यद्यपि, यस समयसम्ममा कुनै उचित विकल्प थिएन किनकी सम्झौताको प्रस्तावनामा भनिएझैँ, सोभियत सङ्घ अब "अन्तर्राष्ट्रिय कानून र भूराजनीतिक वास्तविकताको विषयको रूपमा" अस्तित्वमा थिएन। डिसेम्बर १० मा, युक्रेनको बिधायिका भेर्खोभना राडा <ref>{{Cite web |title=Про ратифікацію Угоди про створення Співдружності Незалежних Держав |trans-title=On the ratification of the Agreement on the establishment of the Commonwealth of Independent States |url=https://zakon.rada.gov.ua/go/1958-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205855/https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1958-12 |archive-date=24 January 2023 |access-date=20 June 2022 |website=Official website of the Parliament of Ukraine |language=uk}}</ref> र बेलारुसको सर्वोच्च परिषद्ले <ref>{{Cite web |title=Постановление Верховного Совета РБ № 1296-XII О ратификации Соглашения об образовании Содружества Независимых Государств от 10.12.1991 |trans-title=Resolution of the Supreme Council of the Republic of Belarus No. 1296-XII On the ratification of the Agreement on the formation of the Commonwealth of Independent States dated 10.12.1991 |url=https://belzakon.net/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%91/1994/96572 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211223192600/https://belzakon.net/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE/%D0%9F%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%92%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%A1%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0_%D0%A0%D0%91/1994/96572 |archive-date=23 December 2021 |access-date=23 December 2021 |website=belzakon.net |language=ru}}</ref> सम्झौतालाई अनुमोदन गरेको थियो। डिसेम्बर १२ मा, रुसी सोभियत गणराज्य को सर्वोच्च सोभियतले बेलाभेझा सम्झौतालाई औपचारिक रूपमा अनुमोदन गर्‍यो,,<ref>{{Cite web |date=12 December 1991 |title=Постановление ВС РСФСР от 12.12.1991 N 2014-I 'О ратификации Соглашения о создании Содружества Независимых Государств' |trans-title=Resolution of the Supreme Council of the RSFSR of 12.12.1991 N 2014-I 'On ratification of the Agreement on the establishment of the Commonwealth of Independent States' |url=http://base.garant.ru/10164306/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201113130902/http://base.garant.ru/10164306/ |archive-date=13 November 2020 |access-date=7 November 2020 |website=base.garant.ru |language=ru}}</ref> १९२२ को सङ्घ सन्धिको निन्दा गर्‍यो,,<ref>{{Cite web |title=Постановление Верховного Совета РСФСР от 12.12.1991 № 2015-I – Сейчас.ру |url=https://www.lawmix.ru/abrolaw/13907 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125075549/https://www.lawmix.ru/abrolaw/13907 |archive-date=25 January 2021 |access-date=7 November 2020 |website=www.lawmix.ru}}</ref> र सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतबाट रुसी प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलायो। यस अनुमोदनको वैधानिकताले रुसी संसदका केही सदस्यहरूमा शंका उत्पन्न गर्‍यो, किनकि १९७८ को रुसी सोभियत गणराज्यको संविधान अनुसार यस कागजातको विचार जन प्रतिनिधिहरूको काङ्ग्रेसको विशेष क्षेत्राधिकारमा थियो।.<ref name="sssr.net.ru">{{Cite web |last1=Pribylovsky |first1=V. |last2=Tochkin |first2=Gr. |title=Кто и как упразднил СССР |trans-title=Who and how abolished the USSR |url=https://sssr.net.ru/denons.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126160310/http://sssr.net.ru/denons.html |archive-date=26 January 2021 |access-date= |website=sssr.net.ru |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=3 April 2015 |title=Из СССР В СНГ: подчиняясь реальности. |trans-title=From the USSR to the CIS: submitting to reality. |url=http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150403001152/http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |archive-date=3 April 2015 |website=www.n-discovery.spb.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403001152/http://n-discovery.spb.ru/news_full.php?id=379 |date=3 April 2015 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Бабурин С.Н. На гибель Советского Союза |trans-title=Baburin S.N. On the death of the Soviet Union |url=http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171107165055/http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |archive-date=2017-11-07 |access-date=2025-08-11 |website=www.ni-journal.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113055709/http://www.ni-journal.ru/archive/2006/n_506/38b39a96/39cf8ddd/ |date=2013-11-13 }}</ref><ref name="sovross.ru">{{Cite web |last=Voronin |first=Yu. M. |title=Беловежское предательство |trans-title=Belovezhskaya betrayal |url=http://www.sovross.ru/articles/555/9021/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812180933/http://www.sovross.ru/articles/555/9021/ |archive-date=2020-08-12 |access-date= |website=www.sovross.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221002000157/https://sovross.ru/articles/555/9021/ |date=2022-10-02 }}</ref> थप, सोभियत संविधानले गणतन्त्रलाई एकतर्फी रूपमा आफ्ना प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलाउन अनुमति दिएको थिएन।<ref>The Russian SFSR has constitutional right to "freely secede from the Soviet Union" ([[s:ru:Конституция РСФСР 1978 года (в редакции 1 ноября 1991 года)#Глава_7._РСФСР_–_союзная_республика_в_составе_СССР|art. 69 of the RSFSR Constitution]], [[s:ru:Конституция СССР (1977)/редакция 26 декабря 1990 года#Глава_8._СССР_–_союзное_государство|art. 72 of the USSR Constitution]]), but according to USSR laws [[s:ru:Закон о выходе союзной республики из СССР|1409-I]] (enacted on 3 April 1990) and [http://iv.garant.ru/SESSION/PILOT/loadfavorite.html?pid=6335703&page=1&para_id=2147483649 1457-I]{{dead link|date=May 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} (enacted on 26 April 1990) this can be done only by a referendum and only if two-thirds of all registered voters of the republic has supported that motion. No special referendum on the secession from the USSR was held in the RSFSR</ref> यद्यपि, रुस वा क्रेमलिनमा कसैले पनि आपत्ति जनाएनन्। क्रेमलिनको कुनै पनि आपत्तिको कुनै प्रभाव पर्ने थिएन, किनकि सोभियत सरकारको बाँकी रहेको कुरा डिसेम्बर भन्दा धेरै अघि नै प्रभावकारी रूपमा निष्क्रिय बनाइएको थियो। धेरै वकिलहरू विश्वास गर्छन् कि १९२२ को सङ्घ सन्धिको निन्दा अर्थहीन थियो किनकि यो १९२४ मा सोभियत सङ्घको पहिलो संविधान अपनाएसँगै अमान्य भइसकेको थियो।।<ref>''Исаков В. Б.'' Расчленёнка. Кто и как развалил Советский Союз: Хроника. Документы. – М., Закон и право. 1998. – C. 58. –209 с.</ref><ref>''Станкевич З. А.'' История крушения СССР: политико-правовые аспекты. – М., 2001. – C. 299–300</ref><ref>''Лукашевич Д. А.'' Юридический механизм разрушения СССР. – М, 2016. – С. 254–255. – 448 с.</ref> (१९९६ मा राजकीय डुमाले पनि उही अडान लिएको थियो)).<ref>{{Cite web |date=10 April 1986 |title=Постановление Государственной Думы Федерального Собрания РФ от 10 апреля 1996 года № 225-II ГД «Об Обращении Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации "К членам Совета Федерации Федерального Собрания Российской Федерации" |trans-title=Resolution of the State Duma of the Federal Assembly of the Russian Federation of 10 April 1996 No. 225-II GD "On the Appeal of the State Duma of the Federal Assembly of the Russian Federation "To the members of the Federation Council of the Federal Assembly of the Russian Federation" |url=http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&link_id=16&nd=102040638 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026061236/http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&link_id=16&nd=102040638 |archive-date=26 October 2020 |access-date=22 October 2020 |language=ru}}</ref> त्यस दिनको अन्तमा, गोर्बाचेभले पहिलो पटक आफु पद त्याग्ने विचार गरिरहेको सङ्केत गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/13/world/soviet-disarry-gorbachev-is-ready-to-resign-as-post-soviet-plan-advances.html|title=Gorbachev is Ready to Resign as Post-Soviet Plan Advances|last=Schmemann|first=Serge|date=1991-12-13|work=The New York Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917211606/https://www.nytimes.com/1991/12/13/world/soviet-disarry-gorbachev-is-ready-to-resign-as-post-soviet-plan-advances.html|archive-date=2018-09-17|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> सतहमा देखिदा, यो सबैभन्दा ठुलो गणराज्य औपचारिक रूपमा अलग भएको देखिन्थ्यो। यद्यपि, यो मामला होइन। बरु, रूसले स्पष्ट रूपमा बतायो यो कि सोभियत संविधानमा वर्णन गरिएको पृथकताको प्रक्रियालाई पालना गर्न आवश्यक छैन किनभने अब अस्तित्वमा नै नभएको देशबाट अलग हुन सम्भव छैन। १६ डिसेम्बर १९९१ मा, कजाख गणराज्य सोभियत सङ्घबाट औपचारिक रूपमा अलग हुने अन्तिम गणतन्त्र बन्यो, जसले गर्दा सोभियत सङ्घले न त कुनै क्षेत्र नियन्त्रण गर्न सक्यो न त कुनै क्षेत्र नियन्त्रण गर्ने दाबी नै गर्न सक्यो (यद्यपि सोभियत दूतावासहरू अझै पनि अस्तित्वमा थिए)।<ref>{{cite web |date=22 October 2021 |title=Kazakhstan, Not Russia, Was the Last Republic to the Leave the USSR |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/kazakhstan-not-russia-was-last-republic-leave-ussr-195400}}</ref> डिसेम्बर १८ मा, सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियत (गणतन्त्र परिषद्) को माथिल्लो सदनले कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स (राष्ट्रमण्डल)को निर्माण सम्बन्धी सम्झौतालाई स्वीकार गर्दै र तीव्र राजनीतिक तथा आर्थिक सङ्कटबाट बाहिर निस्कने बाटो प्रदान गर्न यसलाई विचार गर्दै एक विज्ञप्ति पारित गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=Заявление Совета Республик Верховного Совета СССР от 18.12.1991 N 138-Н О поддержке Соглашения Республики Беларусь, РСФСР и Украины о создании Содружества Независимых Государств &#124; ГАРАНТ |trans-title=Statement of the Council of the Republics of the Supreme Soviet of the USSR dated 18.12.1991 N 138-N On support for the Agreement of the Republic of Belarus, the RSFSR and Ukraine on the establishment of the Commonwealth of Independent States - GARANTEE |url=http://base.garant.ru/6334158/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407115029/https://base.garant.ru/6334158/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=20 June 2022 |website=base.garant.ru |language=ru}}</ref> गोर्बाचेभले येल्तसिनसँग भेट गरे र सोभियत सङ्घको विघटनको वास्तविकता स्वीकार गरे। सोभियत सङ्घको विघटन र औपचारिक रूपमा स्वतन्त्र राज्यहरूको राष्ट्रमण्डल स्थापना गर्ने उद्देश्यले अल्मा-अटा प्रोटोकलमा हस्ताक्षर भएको दिन, रुसी गणराज्यको सर्वोच्च सोभियतले रूसको कानूनी नाम "रुसी सोभियत सङ्घीय समाजवादी गणतन्त्र" बाट "रुसी सङ्घ" मा परिवर्तन गर्न एक विधान अपनायो। यस अनुसार रुस अब पूर्ण रूपमा सार्वभौम गैर-कम्युनिस्ट राज्य थियो। बेलाभेजा सम्झौताले सोभियत सङ्घलाई कानुनी रूपमा विघटन गरेको छ कि छैन भन्ने बारेमा शंकाहरू कायमै थिए, किनकि यसमा तीन गणराज्यले (रुस, बेलारुस, युक्रेन) मात्र हस्ताक्षर गरेका थिए।यद्यपि, डिसेम्बर २१ मा, जर्जिया बाहेक बाँकी १२ गणतन्त्रहरू मध्ये ११ का प्रतिनिधिहरूले अल्मा-अटा प्रोटोकलमा हस्ताक्षर गरे, जसले सोभियत सङ्घको विघटन पुष्टि गर्‍यो र औपचारिक रूपमा राष्ट्रमण्डल स्थापना गर्‍यो।<ref>{{Cite web |title=ПРОТОКОЛ к Соглашению о создании Содружества Независимых Государств, подписанному 8 декабря 1991 года в г. Минске Республикой Беларусь, Российской Федерацией (РСФСР), Украиной |trans-title=Protocol to the Agreement on the Creation of the Commonwealth of Independent States, signed on 8 December 1991 in г. Minsk Republic of Belarus, Russian Federation (РСФСР), Ukraine |url=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511073849/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=6 |archive-date=11 May 2015 |access-date=23 December 2021 |website=cis.minsk.by |language=ru}}</ref> उनीहरूले गोर्बाचेभको राजीनामा पनि "स्वीकार" गरे।<ref>{{Cite web |title=Посткремлевская жизнь правителей |trans-title=Post-Kremlin life of rulers |url=https://www.ng.ru/style/2000-01-06/1-162.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407115029/https://www.ng.ru/style/2000-01-06/1-162.html |archive-date=7 April 2022 |access-date=20 June 2022 |website=www.ng.ru |language=ru}}</ref> सोभियत सङ्घको सशस्त्र सेनाको कमान्ड रक्षामन्त्री येभगेनी शापोश्निकोभलाई सुम्पिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=Минобороны. Министерство обороны РФ |trans-title=Ministry of Defense. Ministry of Defense of the Russian Federation |url=http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200225004736/http://www.panorama.ru/prav/minobor.shtml |archive-date=25 February 2020 |access-date=23 December 2021 |website=www.panorama.ru |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=ПРОТОКОЛ совещания Глав Независимых Государств |trans-title=MINUTES of the meeting of the Heads of Independent States |url=http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511073849/http://cis.minsk.by/reestr/ru/index.html#reestr/view/text?doc=3412 |archive-date=11 May 2015 |access-date=23 December 2021 |website=cis.minsk.by |language=ru}}</ref> यस क्षणमा पनि, गोर्बाचेभले अहिलेसम्म दृश्यबाट पछि हट्ने कुनै औपचारिक योजना बनाएका थिएनन्। यद्यपि, अब बहुमत गणतन्त्रहरूले सोभियत सङ्घ अब अस्तित्वमा छैन भन्ने कुरामा सहमति जनाएपछि, गोर्बाचेभले अपरिहार्यताको अगाडि झुके, सीबीएस न्यूजलाई भने कि उनले सीआईएस साँच्चै वास्तविकता हो भनेर देख्ने बित्तिकै राजीनामा दिनेछन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/22/world/end-soviet-union-11-soviet-states-form-commonwealth-without-clearly-defining-its.html|title=11 Soviet States Form Commonwealth Without Clearly Defining Its Powers|last=Clines|first=Francis X.|date=1991-12-22|work=The New York Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20170414022306/http://www.nytimes.com/1991/12/22/world/end-soviet-union-11-soviet-states-form-commonwealth-without-clearly-defining-its.html|archive-date=2017-04-14|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> [[चित्र:RIAN_archive_469069_Final_session_of_the_Council_for_Nationalities_of_the_USSR_Supreme_Soviet.jpg|अङ्गुठाकार|सर्वोच्च सोभियतको माथिल्लो सदनले आफ्नो अन्तिम सत्रमा, २६ डिसेम्बर १९९१ मा सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त गर्ने मतदान गर्दै।]] २५ डिसेम्बरको साँझ राष्ट्रिय टेलिभिजनमा प्रसारित भाषणमा, गोर्बाचेभले सोभियत सङ्घको राष्ट्रपतिको पदबाट राजीनामा दिए - वा, जसरी उनले भने, "म यसद्वारा सोभियत समाजवादी गणतन्त्र सङ्घको अध्यक्ष पदमा मेरा गतिविधिहरू बन्द गर्दछु।" <ref>{{Cite web |title=Заявление Президента СССР об отставке от 25 декабря 1991 г. |trans-title=Statement of resignation of the President of the USSR, 25 December 1991 |url=https://www.gorby.ru/userfiles/file/zayavleniem_ob_otstavke_prezidenta_sssr_m.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210904230942/https://www.gorby.ru/userfiles/file/zayavleniem_ob_otstavke_prezidenta_sssr_m.pdf |archive-date=4 September 2021 |access-date=24 March 2021 |language=ru}}</ref> उनले आफ्नो संस्था समाप्ति घोषणा गरे, र यसको सबै शक्तिहरू (जस्तै आणविक शस्त्रागारको नियन्त्रण)<ref>{{Cite web |title=Указ Президента СССР от 25.12.1991 N УП-3162 |trans-title=Decree of the President of the USSR dated 25.12.1991 N UP-3 |url=http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412222644/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |archive-date=12 April 2021 |access-date=24 March 2021 |website=www.libussr.ru |language=ru }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412222644/http://www.libussr.ru/doc_ussr/usr_19889.htm |date=12 April 2021 }}</ref> येल्तसिनलाई सुम्पे। २५ डिसेम्बरको राति, मस्को समय अनुसार ७:३५ बजे, गोर्बाचेभ टेलिभिजनमा देखा परेपछि, सोभियत झन्डा तल झारियो <ref>{{Cite web |date=25 December 1991 |title=С флагштока над Кремлем спущен советский флаг, поднят российский |trans-title=The Soviet flag is lowered from the flagpole over the Kremlin; the Russian flag is raised |url=https://www.interfax.ru/30years/800619 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220101022148/https://www.interfax.ru/30years/800619 |archive-date=1 January 2022 |access-date=27 March 2023 |website=[[Interfax]] |language=ru}}</ref> र ७:४५ बजे [[रूसको झन्डा|रुसी तिरंगा]] यसको ठाउँमा उठाइयो,<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1991/12/26/world/end-of-the-soviet-union-on-moscow-s-streets-worry-and-regret.html|title=End of the Soviet Union; On Moscow's Streets, Worry and Regret|last=Clarity|first=James F.|date=26 December 1991|work=The New York Times|access-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220302163000/https://www.nytimes.com/1991/12/26/world/end-of-the-soviet-union-on-moscow-s-streets-worry-and-regret.html|archive-date=2 March 2022|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> जुन प्रतीकात्मक रुपमा सोभियत सङ्घको अन्त्यको प्रतीक थियो। आफ्नो बिदाइ शब्दहरूमा, गोर्बाचेभले घरेलु सुधारमा आफ्नो रेकर्डको बचाउ गरे, तर स्वीकार गरे, "नयाँले काम सुरु गर्न समय पाउनु अघि पुरानो प्रणाली ध्वस्त भयो।"<ref>{{Cite book|title=The world transformed : 1945 to the present|last=Hunt|first=Michael H.|isbn=9780199371020|pages=323–324|oclc=907585907|year=2015|publisher=Oxford University Press}}</ref> सोही दिन, [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति]] [[जर्ज एच डब्लू बुस|जर्ज एच. डब्लु. बुश]]ले बाँकी ११ गणतन्त्रहरूको स्वतन्त्रतालाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिँदै छोटो टेलिभिजन भाषण दिए। गोर्बाचेवको भाषण र सोवियत झन्डाको ठाउँमा रुसी झन्डा फहराएपछि, एक गणितले सोवियत यूनियनको अन्त्य भयो। तर, सोभियत सङ्घको विघटनको अन्तिम कानुनी कदम डिसेम्बर २६ मा बयो, जब सोभियत सङ्घको सर्वोच्च सोभियतको माथिल्लो सदन, सोभियत अफ नेसनालिटिले बेलाभेजा सम्झौतालाई अनुमोदन गर्‍यो, जसले गर्दा सोभियत सङ्घको अस्तित्व समाप्त भयो।<ref name="ReferenceC2" /><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Vt5OLD3vp4UC&q=26+december+1991+ussr&pg=PR5|title=Russia and the Commonwealth of Independent States: Documents, Data, and Analysis|isbn=9781563246371|last1=Brzezinski|first1=Zbigniew|last2=Brzezinski|first2=Zbigniew K.|last3=Sullivan|first3=Paige|year=1997|publisher=M.E. Sharpe|access-date=7 October 2020|archive-date=24 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124205853/https://books.google.com/books?id=Vt5OLD3vp4UC&q=26+december+1991+ussr&pg=PR5|url-status=live}}</ref> (तल्लो सदन, सोभियत अफ युनियन, रुसी प्रतिनिधिहरूलाई फिर्ता बोलाउँदा डिसेम्बर १२ देखि काम गर्न असमर्थ थियो, कोरम बिना नै छोडियो).<ref name="sssr.net.ru2" /> भोलिपल्ट येल्तसिन गोर्बाचेभको पूर्व कार्यालयमा सरे, ,<ref>{{Cite web |date=27 July 2016 |title=Как меня хоронили |trans-title=How I was buried |url=http://www.novayagazeta.ru/society/66087.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160727023444/http://www.novayagazeta.ru/society/66087.html |archive-date=27 July 2016 |website=Novaya Gazeta |language=ru}}</ref> यद्यपि रुसी अधिकारीहरूले दुई दिन अघि नै सुइटलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिएका थिए। सोभियत सशस्त्र सेनाहरूलाई स्वतन्त्र राज्यहरूको राष्ट्रमण्डलको कमान्डमा राखिएको थियो, तर अन्ततः नयाँ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरूले यसलाई समाहित गरे, जसको ठुलो हिस्सा रुसी सङ्घको सशस्त्र सेना बन्यो। १९९१ को अन्त्यसम्ममा, रूसले नियन्त्रण नगरेका केही बाँकी सोभियत संस्थाहरूले सञ्चालन बन्द गरे, र स्वतन्त्र नयाँ गणतन्त्रहरूले केन्द्रीय सरकारको भूमिका ग्रहण गरे। == सोभियत सङ्घको विघटनमा गोर्बाचेभको भूमिका == गोर्भाचोबको नीतिको कारण सोवियत सङ्घको केन्द्रीय सत्ता कमजोर भयो, फलस्वरूप सोवियत सङ्घमा केन्द्र विरूद्ध सङ्घर्ष गर्बे शक्ति हौसले बढ्दै गयो। गोर्बाचोबको नीतिले गणराज्यहरूको सोवियत सङ्घसँग अलग हुनलाई मान्यता दियो। फलस्वरूप हेर्दा हेर्दै एकपछि अर्को गर्दै सोवियत सङ्घ के गणराज्य स्वतन्त्र भए र सोवियत सङ्घको विघटन भयो। यो गोर्भाचोबको नीतिहरूको नै परिणाम थियो कि सोभियत कम्युनिस्ट पार्टीको शक्तिमा निरन्तर ह्रास हुँदै गयो। फलतः सोवियत सङ्घलाई एकताको सूत्रमा बाध्ने सबैभन्दा ठुलो सम्पर्क सुत्रको शक्ति घट्दै गयो। यसको परिणाम कम्युनिस्ट बिरोधी शक्ति बढ्दै गयो। अमेरिका र पाश्चात्य देशहरूले पनि सोवियत सङ्घलाई टोड्ने शक्तिलाई समर्थन गरे। परिणामस्वरूप यी शक्ति सोवियत सङ्घको एकतालाई खोक्रो बनाउँदै गए। गोर्बाच्योवले पूर्वी युरोपमा पनि साम्यवादको किल्लालाई पतन हुन नदिन कुनै प्रयास गरेनन्, बरु उनको नीतिको कारण पूर्वी युरोपमा साम्यवाद विरोधी शक्ति हावी भयो। चेकोस्लोवाकिया, रोमानिया, हंगरी, पूर्वी जर्मनीमा साम्यवादको पतम भयो र यो पतनले सोवियत सङ्घको [[महाशक्ति]]को छविलाई समाप्त गरिदियो। सोभियत सङ्घको पतनको जिम्मेवारी गोर्बाचेभ एक्लैले लिन्छन् भन्न सजिलो छ। त्यसो गर्नु भनेको कुनै पनि व्यक्तिलाई ऐतिहासिक प्रवृत्ति भन्दा बढी महत्त्वपूर्ण ठान्नु हो। गोर्बाचेभ यी ऐतिहासिक प्रवृत्तिहरूलाई प्रतिबिम्बित गर्ने ऐना मात्र थिए, तर उनी आफैँ चकनाचुर भए। वास्तवमा, सोभियत सङ्घको विघटनको बीउ यसको स्थापनामा रोपिएको थियो। समाजवादी प्रणालीलाई दिगो बनाउन, देश भित्र समाजवादी मानवता र संस्कृति खेती गर्नु आवश्यक थियो, जुन कार्य सोभियत प्रणालीले हासिल गर्न असफल भयो। स्टालिनको शासनकालमा लगभग दुई दशकसम्म, सोभियत सङ्घको एकता केन्द्रीय सरकारको निर्दयी जबरजस्ती अनुशासनले मात्र कायम राखेको थियो। देशका विभिन्न भागहरूलाई साम्यवादको रक्षा गर्न राष्ट्रिय हित वा अन्तर्राष्ट्रिय भ्रातृत्वको नाममा बलिदान दिन बाध्य पारिएको थियो। यो त्यस्तो होइन कि असन्तुष्टि र क्रोध उत्पन्न भएन; यो केवल दमनकारी नीतिहरूले उनीहरूको आवाज अभिव्यक्तिलाई गाह्रो बनायो। गोर्बाचेभको उदार नीतिहरूले यो क्रोध व्यक्त गर्ने तरिका प्रदान गर्‍यो। == सोभियत सङ्घको विघटनको प्रभाव == [[चित्र:EasternBloc_BasicMembersOnly.svg|दायाँ|अङ्गुठाकार|454x454पिक्सेल|पूर्वी ब्लक देशहरू]] सोभियत सङ्घको विघटनले विश्व राजनीतिक परिदृश्यलाई नै परिवर्तन गरिदियो। सोभियत सङ्घ [[महाशक्ति]] रहेन, संयुक्त राज्य अमेरिका एकमात्र महाशक्तिको रूपमा रह्यो र विश्व एकध्रुवीय भयो। अमेरिकाले सम्पूर्ण विश्वमा आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गर्‍यो। सोभियत सङ्घको विघटनसँगै [[शीतयुद्ध]] स्वतः समाप्त भयो। * पूर्वी युरोपेली देशहरूमा साम्यवादको अन्त्य भयो र बहुदलीय लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली स्थापित भयो। * सोभियत सङ्घको पतनले तेस्रो विश्वका देशहरूलाई गम्भीर रूपमा असर गर्‍यो, जसले सोभियत सङ्घबाट आर्थिक, सैन्य र प्राविधिक सहयोग प्राप्त गरेका थिए। विघटित गणतन्त्रहरूले अब सहयोग प्रदान गर्ने क्षमता राखेनन्। यस सन्दर्भमा, तेस्रो विश्व नव-उपनिवेशवादको खतराको सामना गरिरहेको छ। * विश्वमा बजार अर्थतन्त्रलाई बलियो भयो। लामो सनयसम्म दमन र नागरिक स्वतन्त्रतालाई कुल्चचेर शासन चलाउन सकिदैन भन्ने विश्वासलाई बलियो बनायो। यसले, फलस्वरूप, लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई प्रवर्द्धन गर्‍यो। === आर्थिक गिरावट र अत्यधिक मृत्युदर === शीतयुद्धको अन्त्य पछिका दशकहरूमा, सोभियत सङ्घका पाँच वा छ वटा राज्यहरू मात्र पश्चिमका धनी पूँजीवादी राज्यहरूमा सामेल हुने बाटोमा छन्, र धेरैजसो पछि परेका छन्, केही यति हदसम्म कि साम्यवादको अन्त्य हुनुभन्दा पहिलेको अवस्थामा पुग्न ५० वर्षभन्दा बढी समय लाग्नेछ।<ref>{{cite book|last=Ghodsee|first=Kristen|date=2017|title=Red Hangover: Legacies of Twentieth-Century Communism|url=https://www.dukeupress.edu/red-hangover|publisher=[[Duke University Press]]|pages=63–64|isbn=978-0822369493|author-link=Kristen Ghodsee|access-date=4 August 2018|archive-date=7 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207032254/https://www.dukeupress.edu/red-hangover|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1080/05775132.2015.1012402| title =After the Wall Fell: The Poor Balance Sheet of the Transition to Capitalism| journal =[[Challenge (economics magazine)|Challenge]]| volume = 58| issue = 2| pages =135–138| year = 2015| last1 = Milanović | first1 = Branko| s2cid =153398717|author-link=Branko Milanović}}</ref> २०११ सम्म, पूर्व सोभियत गणतन्त्रहरूको अनुभव मिश्रित थियो, केहीले कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको गणितले सुधार गरेका थिए भने केहीले सुधार गरेका थिएनन्।<ref>{{Cite web |title=End of the USSR: visualising how the former Soviet countries are doing, 20 years on {{!}} Russia {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2011/aug/17/ussr-soviet-countries-data |access-date=21 January 2021 |website=amp.theguardian.com |date=17 August 2011 |archive-date=28 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128064905/https://amp.theguardian.com/news/datablog/2011/aug/17/ussr-soviet-countries-data |url-status=live }}</ref> सोभियत सङ्घ पछिका राष्ट्रहरूमा जिडिपी मा उल्लेखनीय गिरावट आएको थियो र औसतमा लगभग ५१% थियो। १९९० देखि २००० सम्म, जिडिपी मा गिरावट निम्नानुसार थियो:<ref>{{Cite journal |last=Dabrowski |first=Marek |date=2022-07-29 |title=Thirty years of economic transition in the former Soviet Union: Macroeconomic dimension |url=https://rujec.org/article/90947/ |journal=Russian Journal of Economics |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=95–121 |doi=10.32609/j.ruje.8.90947 |issn=2405-4739|doi-access=free }}</ref> * आर्मेनियामा ६३% * अजरबैजानमा ६०% * बेलारुसमा ३५% * इस्टोनियामा ३५% * जर्जियामा ७८% * काजाकिस्तानमा ४१% * किर्गिस्तानमा ५०% * लाटभियामा ५१% * लिथुआनियामा ४४% * मोल्डोभामा ६३% * रूसमा ४०% * ताजिकिस्तानमा ५०% * तुर्कमेनिस्तानमा ४८% * युक्रेनमा ५९% सोभियत सङ्घको पतन पछि शान्तिकालमा रूसले औसत आयुमा रेकर्ड गरिएको इतिहासमा सबैभन्दा ठुलो गिरावट अनुभव गर्यो।<ref name=":BMJ">{{Cite journal|last=Ciment|first=James|date=1999-08-21|title=Life expectancy of Russian men falls to 58|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1116380/|journal=BMJ : British Medical Journal|pages=468}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Men|first=Tamara|last2=Brennan|first2=Paul|last3=Boffetta|first3=Paolo|last4=Zaridze|first4=David|date=2003-10-25|title=Russian mortality trends for 1991-2001: analysis by cause and region|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC259165/|journal=BMJ : British Medical Journal|volume=327|issue=7421|pages=964}}</ref> ९० को दशकको अन्त्यतिर सोभियत सङ्घको पतन पछि गरिबी आकाशियो। गरिबीको रेखामुनि बाँच्ने मानिसहरूको सङ्ख्या १९८७-८८ मा ३% बाट २०% वा लगभग ८ करोड ८० लाख पुगेको थियो।<ref name=":RSE">{{Cite journal|last=Izyumov|first=Alexei|date=2010|title=Human Costs of Post-communist Transition: Public Policies and Private Response|url=https://www.jstor.org/stable/41288494|journal=Review of Social Economy|volume=68|issue=1|pages=93–125}}</ref> Only 4% of the region lived on $4 a day or less but by 1994 this number skyrocketed to 32%.<ref name=":BMJ" /> पूर्वी ब्लकको पतन पछि अपराध, मदिरा सेवन, लागुपदार्थको प्रयोग र आत्महत्या सबै आकाशिएको थियो।<ref name=":0" /><ref name=":RSE" /> अर्थशास्त्री स्टीवन रोजफिल्डले सन् २००१ मा गरेको एक अध्ययनमा, उनले गणना गरे कि १९९० देखि १९९८ सम्म रूसमा ३४ लाख अकाल मृत्यु भएको थियो, जसको लागि उनी आंशिक रूपमा वाशिंगटन सहमतिसँगै आएको "[[सक थेरापी]]" लाई दोष दिन्छन्।<ref>{{cite journal |last1= Rosefielde|first1=Steven|date=2001 |title=Premature Deaths: Russia's Radical Economic Transition in Soviet Perspective|journal=[[Europe-Asia Studies]]|volume=53 |issue=8 |pages=1159–1176|doi= 10.1080/09668130120093174|s2cid=145733112}}</ref> २०१७ को एक अध्ययनले अनुमान गरेको छ कि समग्रमा ७० लाख अकाल मृत्यु शक थेरापीको परिणामस्वरूप भएको थियो।<ref name="AzarovaEtAl2017">{{Cite journal |last1=Azarova |first1=Aytalina |last2=Irdam |first2=Darja |last3=Gugushvili |first3=Alexi |last4=Fazekas |first4=Mihaly |last5=Scheiring |first5=Gábor |last6=Horvat |first6=Pia |last7=Stefler |first7=Denes |last8=Kolesnikova |first8=Irina |last9=Popov |first9=Vladimir |last10=Szelenyi |first10=Ivan |last11=Stuckler |first11=David |last12=Marmot |first12=Michael |last13=Murphy |first13=Michael |last14=McKee |first14=Martin |last15=Bobak |first15=Martin |date=2017-05-01 |title=The effect of rapid privatisation on mortality in mono-industrial towns in post-Soviet Russia: a retrospective cohort study |journal=The Lancet Public Health |language=English |volume=2 |issue=5 |pages=e231–e238 |doi=10.1016/S2468-2667(17)30072-5 |issn=2468-2667 |pmid=28626827|pmc=5459934 }}</ref> ===सोभियत पश्चात् का द्वन्द === ===चीन=== चीन-सोभियत विभाजन पछि दशकौंको तिक्तता पछि, १९८९ मा गोर्बाचेभले सोभियत संघको भ्रमण गरेपछि जनवादी गणतन्त्र चीनले सोभियत संघसँग क्रमिक सम्बन्ध स्थापित गर्‍यो। त्यसपछि, १९९१ मा सीमा सन्धिको सीमाङ्कन गरियो, र उनीहरूले २००१ मा असल छिमेकी र मैत्रीपूर्ण सहयोग सन्धिमा हस्ताक्षर गरे, जुन जुन २०२१ मा थप पाँच वर्षको लागि नवीकरण गरियो।<ref>{{cite web |date=2021-06-28 |title=Russia, China extend friendship and cooperation treaty – Kremlin |url=https://www.reuters.com/world/china/russia-china-extend-friendship-cooperation-treaty-kremlin-2021-06-28/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222535/https://www.reuters.com/world/china/russia-china-extend-friendship-cooperation-treaty-kremlin-2021-06-28/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=Reuters |language=en}}</ref> दुवै देश १९९६ मा स्थापित [[साङ्घाई सहयोग सङ्गठन|सांघाई सहयोग संगठन]]का सदस्य हुन्। सन् २०१३ मा चिनियाँ नेता [[सि जिनपिङ|सी जिनपिङ]]को मस्कोको राजकीय भ्रमणको पूर्वसन्ध्यामा, रूसी राष्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन]]ले दुई राष्ट्रहरू विशेष सम्बन्ध निर्माण गरिरहेका छन् भनी टिप्पणी गरे। <ref>{{cite web |title=AFP: Chinese leader Xi, Putin agree key energy deals |url=http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jI8_kZmr2INskAt4erPYLeDxW9Zw?docId=CNG.456411c08037199e9bc2690b1b0726fa.211 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130411013534/http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5jI8_kZmr2INskAt4erPYLeDxW9Zw?docId=CNG.456411c08037199e9bc2690b1b0726fa.211 |archive-date=2013-04-11}}</ref> दुई देशहरूले सैन्य, आर्थिक र राजनीतिक रूपमा घनिष्ठ सम्बन्धको आनन्द उठाएका छन्, साथै विभिन्न विश्वव्यापी मुद्दाहरूमा एकअर्कालाई समर्थन गरिरहेका छन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.wsj.com/articles/weary-russia-tries-to-avoid-entanglement-in-u-s-china-spat-11592654401|title=Weary Russia Tries to Avoid Entanglement in U.S.-China Spat|last1=Trofimov|first1=Yaroslav|date=2020-06-20|work=The Wall Street Journal|access-date=2020-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210223317/https://www.wsj.com/articles/weary-russia-tries-to-avoid-entanglement-in-u-s-china-spat-11592654401|archive-date=10 December 2022|last2=Grove|first2=Thomas|language=en-US|issn=0099-9660|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2016/12/behind-china-and-russias-special-relationship/|title=Behind China and Russia's 'Special Relationship'|last1=Bob Savic|work=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]]|access-date=4 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222538/https://thediplomat.com/2016/12/behind-china-and-russias-special-relationship/|archive-date=10 December 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thediplomat.com/2017/06/china-and-russia-sign-military-cooperation-roadmap/|title=China and Russia Sign Military Cooperation Roadmap|last1=DD Wu|work=The Diplomat|access-date=4 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20200129044838/https://thediplomat.com/2017/06/china-and-russia-sign-military-cooperation-roadmap/|archive-date=29 January 2020|url-status=live}}</ref> द्विपक्षीय रणनीतिक साझेदारीले गठबन्धन बनाउँछ कि गर्दैन भन्ने बारेमा टिप्पणीकारहरूले बहस गरेका छन्।<ref>{{cite web |last=Stent |first=Angela |date=2020-02-24 |title=Russia and China: Axis of revisionists? |url=https://www.brookings.edu/research/russia-and-china-axis-of-revisionists/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222555/https://www.brookings.edu/research/russia-and-china-axis-of-revisionists/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=[[Brookings Institution]] |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |last=Baev |first=Pavel K. |date=2020-06-15 |title=The limits of authoritarian compatibility: Xi's China and Putin's Russia |url=https://www.brookings.edu/research/the-limits-of-authoritarian-compatibility-xis-china-and-putins-russia/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210222556/https://www.brookings.edu/research/the-limits-of-authoritarian-compatibility-xis-china-and-putins-russia/ |archive-date=10 December 2022 |access-date=2021-08-22 |website=Brookings |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |last1=Sokolsky |first1=Richard |last2=Rumer |first2=Eugene |title=Chinese-Russian Defense Cooperation Is More Flash Than Bang |url=https://carnegieendowment.org/posts/2021/06/chinese-russian-defense-cooperation-is-more-flash-than-bang?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230104081006/https://carnegieendowment.org/2021/06/17/chinese-russian-defense-cooperation-is-more-flash-than-bang-pub-84787 |archive-date=4 January 2023 |access-date=2021-08-22 |website=Carnegie Endowment for International Peace |language=en}}</ref> रूस र चीनले आधिकारिक रूपमा आफ्नो सम्बन्ध 'सहयोगी होइन, तर सहयोगीहरू भन्दा राम्रो' घोषणा गरे। <ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/russia-and-china-not-allies-but-better-than-allies/articleshow/84437525.cms|title=Russia and China: 'Not allies, but better than allies'|newspaper=The Economic Times|access-date=15 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210223527/https://economictimes.indiatimes.com/news/defence/russia-and-china-not-allies-but-better-than-allies/articleshow/84437525.cms|archive-date=10 December 2022|url-status=live}}</ref> [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण|रूसले युक्रेनमा आक्रमण]] गरेपछि दुई देशहरू बीचको सम्बन्ध हाल परीक्षणमा परेको छ। <ref>{{Cite web |last=Aitken |first=Peter |date=2022-02-23 |title=Chinese media accidentally posts CCP rules on Russia-Ukraine coverage, hint at Taiwan takeover |url=https://www.foxnews.com/world/chinese-news-media-rules-russia-ukraine-coverage |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220223153157/https://www.foxnews.com/world/chinese-news-media-rules-russia-ukraine-coverage |archive-date=23 February 2022 |access-date=2022-03-10 |website=[[Fox News]] |language=en-US}}</ref> सोभियत युगको विपरीत, पुटिनले रूसलाई चीनको "सानो भाइ" को रूपमा शासन गरे।<ref>{{Cite web |last=Long |first=Katherine |date=21 March 2023 |title=Meet China's 'junior partner' |url=https://www.politico.com/newsletters/politico-nightly/2023/03/21/chinas-new-era-with-its-junior-partner-00088193 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091522/https://www.politico.com/newsletters/politico-nightly/2023/03/21/chinas-new-era-with-its-junior-partner-00088193 |archive-date=30 April 2023 |access-date=2023-04-30 |website=Politico}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2022/03/08/briefing/china-russia-xi-jinping-vladimir-putin.html|title=China's Russia Problem|last=Leonhardt|first=David|date=2022-03-08|work=The New York Times|access-date=2023-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430091522/https://www.nytimes.com/2022/03/08/briefing/china-russia-xi-jinping-vladimir-putin.html|archive-date=30 April 2023|language=en-US|issn=0362-4331|url-status=live}}</ref> ===क्युबा=== ===उत्तर कोरिया=== सोभियत संघ विघटन भएपछि, उत्तर कोरियाले सस्तो तेल जस्ता सबै सहायता र व्यापार सहुलियतहरू बन्द भयो।<ref>Noland, Marcus, Sherman Robinson and Tao Wang, [http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf Famine in North Korea: Causes and Cures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706214340/http://www.iie.com/publications/wp/99-2.pdf|date=2011-07-06}}, ''Institute for International Economics''.</ref> सोभियत संघको सहायता बिना, उत्तर कोरियाली कृषि क्षेत्रमा आयातको प्रवाह समाप्त भयो, र सरकारको प्रतिक्रिया धेरै अप्रभावकारी साबित भयो। <ref>{{Cite book|title=Hunger and human rights: the politics of famine in North Korea|last=Stephan.|first=Haggard|date=2005|publisher=U.S. Committee for Human Rights in North Korea|others=Noland, Marcus, 1959–, Committee for Human Rights in North Korea|isbn=978-0977111107|edition=1st|location=Washington, DC|oclc=64390356}}</ref> ऊर्जा आयात ७५% ले घट्यो।<ref>{{Cite book|last1=Oberdorfer|first1=Don|last2=Carlin|first2=Robert|title=The Two Koreas: A Contemporary History|publisher=Basic Books|year=2014|page=181|isbn=9780465031238|url=https://books.google.com/books?id=lfMWBQAAQBAJ&pg=PA181}}</ref> अर्थतन्त्र ओरालो लागेको थियो, आयात र निर्यात एकैसाथ घट्दै गयो। बाढीले डुबानग्रस्त कोइला खानीहरूलाई पम्पहरू सञ्चालन गर्न बिजुली चाहियो, र कोइलाको अभावले बिजुलीको अभावलाई झनै बढायो। आर्थिक पतनले विद्युतीय रूपमा संचालित सिँचाइ प्रणाली, कृत्रिम मल र कीटनाशकहरूमा निर्भर कृषिलाई विशेष गरी नराम्रो असर पारेको थियो।<ref>{{cite book|title=Nothing to Envy: Love, Life and Death in North Korea|last=Demick|first=Barbara|author-link=Barbara Demick|year=2010|publisher=Fourth Estate|location=Sydney|isbn=9780732286613|page=67}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oberdorfer|first1=Don|last2=Carlin|first2=Robert|title=The Two Koreas: A Contemporary History|publisher=Basic Books|year=2014|page=308|isbn=9780465031238|url=https://books.google.com/books?id=lfMWBQAAQBAJ&pg=PA308}}</ref> ===इजरायल === ===अफ्गानिस्तान=== ===खेलकुद === ===दूरसञ्चार === सोभियत संघको +७ कलिङ कोड अझै पनि रूस र काजाकिस्तानमा प्रयोग गरिन्छ। १९९३ र १९९७ को बीचमा, धेरै नयाँ स्वतन्त्र गणतन्त्रहरूले बेलारुस (+३७५) र युक्रेन (+३८०) जस्ता आफ्नै नम्बरिङ योजनाहरू लागू गरे। इन्टरनेट डोमेन ''.su'' नवनिर्मित देशहरूको इन्टरनेट डोमेनसँगै प्रयोगमा छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सोभियत सङ्घ|सोभियत सङ्घ]] * [[रुस|रुस]] * [[साम्यवाद]] * [[साम्यवादको पतन]] ==टिप्पणीहरू== {{Notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:Cold War}} [[श्रेणी:रुसको इतिहास]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] gs8tx1zolvu6cl67wnnhoo9t6i37soo 0 150554 1368547 1361911 2026-08-06T11:27:30Z Prahlad Nepal 72094 1368547 wikitext text/x-wiki प्रमोद न्यौपाने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका नेता हुन् । पूर्व पत्रकार समेत रहेका न्यौपाने नेपाली सञ्चार जगतमा चिर परिचित नाम हो । न्यौपाने नेपालको राजनीतिक वृत्तमा एक वैचारिक तथा राजनीतिक नेता र विश्लेषकका रूपमा परिचित छन्। उनी रास्वपाको राजनीतिक सिद्धान्त, संगठनात्मक ढाँचा र समसामयिक राजनीतिबारे आफ्ना तर्क तथा विचारहरू सार्वजनिक गर्दै आएका छन्। {{Infobox officeholder | name = प्रमोद न्यौपाने | native_name = | native_name_lang = ne | office = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | term_start = | predecessor = | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | office1 = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका]]का नेता | predecessor1 = | term_start1 = | image = {{!}} चित्र = प्रमोद न्यौपाने.jpeg | caption = | chair1 = रवि लामिछाने }} [https://www.setopati.com/opinion/389121] mkwsatfn6bhziilvfbpvfvj9nsze7ke 1368548 1368547 2026-08-06T11:28:40Z Prahlad Nepal 72094 1368548 wikitext text/x-wiki प्रमोद न्यौपाने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका नेता हुन् । पूर्व पत्रकार समेत रहेका न्यौपाने नेपाली सञ्चार जगतमा चिर परिचित नाम हो । न्यौपाने नेपालको राजनीतिक वृत्तमा एक वैचारिक तथा राजनीतिक नेता र विश्लेषकका रूपमा परिचित छन्। उनी रास्वपाको राजनीतिक सिद्धान्त, संगठनात्मक ढाँचा र समसामयिक राजनीतिबारे आफ्ना तर्क तथा विचारहरू सार्वजनिक गर्दै आएका छन्। {{Infobox officeholder | name = प्रमोद न्यौपाने | native_name = | native_name_lang = ne | office = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | term_start = | predecessor = | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | office1 = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका]]का नेता | predecessor1 = | term_start1 = | image = प्रमोद न्यौपाने.jpeg | caption = | chair1 = रवि लामिछाने }} [https://www.setopati.com/opinion/389121] ie4q1g42653135rhgr36w9ycp40mhs0 1368549 1368548 2026-08-06T11:34:17Z Prahlad Nepal 72094 1368549 wikitext text/x-wiki प्रमोद न्यौपाने राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका नेता हुन् । पूर्व पत्रकार समेत रहेका न्यौपाने नेपाली सञ्चार जगतमा चिर परिचित नाम हो । न्यौपाने नेपालको राजनीतिक वृत्तमा एक वैचारिक तथा राजनीतिक नेता र विश्लेषकका रूपमा परिचित छन्। उनी रास्वपाको राजनीतिक सिद्धान्त, संगठनात्मक ढाँचा र समसामयिक राजनीतिबारे आफ्ना तर्क तथा विचारहरू सार्वजनिक गर्दै आएका छन्। {{Infobox officeholder | name = प्रमोद न्यौपाने | native_name = | native_name_lang = ne | office = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | term_start = | predecessor = | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | office1 = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका]]का नेता | predecessor1 = | term_start1 = | image = प्रमोद न्यौपाने.jpeg | caption = | chair1 = रवि लामिछाने | image_size = 170px }} [https://www.setopati.com/opinion/389121] 1yhsyorshdgm9aapdhal21l0znxbnos 0 151045 1368489 1367960 2026-08-06T00:16:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368489 wikitext text/x-wiki {{Infobox treaty | name = इस्तानबुल महासन्धि | long_name = महिला तथा घरेलु हिंसा रोकथाम र सामना गर्न युरोपेली परिषद् महासन्धि | image = Istanbul Convention (2011) participation map, current.svg | image_width = 260 | caption = {{Col-begin}} {{Col-2}} {{legend|#039|हस्ताक्षर गरी अनुमोदन गरिएको{{#tag:ref|1. [[युरोपेली संघ]] पनि हस्ताक्षरकर्ता र अनुमोदनकर्ता हो।|group="note"}}}} {{legend|#a050ff|हस्ताक्षर गरिएको, लागु नभएको}} {{legend|#F29527|हस्ताक्षर नगरेको (युरोप परिषद् सदस्य राष्ट्रहरू){{#tag:ref|महासन्धि निर्माणमा संलग्न तर युरोप परिषद्का सदस्य नभएका राष्ट्रहरू समावेश; ती मध्ये कुनै ([[क्यानडा]], [[भ्याटिकन सिटी]], [[जापान]], [[मेक्सिको]], [[रूस]], र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) ले अहिलेसम्म महासन्धिमा हस्ताक्षर गरेका छैनन्।|group="note"}}}} {{legend|#da2131|पूर्व सदस्य}} {{legend|#C0C0C0|हस्ताक्षर नगरेको (युरोप परिषद् बाहिरका राष्ट्रहरू)}} {{Col-end}} | date_drafted = ७ अप्रिल २०११ | date_signed = ११ मे २०११ | location_signed = [[इस्तानबुल]], टर्की | condition_effective = १० अनुमोदन जसमध्ये ८ वटा [[युरोप परिषद्का सदस्य राष्ट्रहरू]] बाट | date_effective = १ अगस्ट २०१४ | parties = | signatories = ४५ राष्ट्र + [[युरोपेली संघ]] | ratifiers = ३९ राष्ट्र + [[युरोपेली संघ]] | depositor = [[युरोप परिषद्का महासचिव]] | citations = [[युरोप परिषद् सन्धि श्रृङ्खला]] No. [https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/210 210] | languages = [[अंग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] र [[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]] | wikisource = | footnotes = }} '''इस्‍तान्बुल सम्मेलन''' सन् २०११ मा भएको थियो जसको उद्देश्य [[टर्की ]] सहित विश्वका अन्य मुलुकहरूमा महिला विरूद्ध हुने घरेलु हिंसा न्यूनीकरण गर्नु र समाजमा [[लैङ्गिक समानता]]को पक्षपोषण गर्नु हो। यो सम्मेलनमा ३८ मुलुकहरूले हस्‍ताक्षर गरेका थिए। सन् २०१९ को मार्च महिनासम्म आइपुग्दा यसमा ४५ मुलुक र युरोपेली युनियनले हस्ताक्षर गरेका छन्। टर्कीले मार्च २०, २०२१ मा राष्ट्रपति रेसेप तैयप एर्दोगानद्वारा जारी गरिएको राष्ट्रपतिय आदेशपछि, जुलाई १, २०२१ देखि इस्तानबुल महासन्धिबाट आफ्नो बहिर्गमन आधिकारिक रूपमा पूरा गर्‍यो।<ref>https://english.nepalnews.com/s/global/turkey-withdraws-from-european-treaty-protecting-women/</ref> ==प्रमुख प्रावधानहरू== [[File:Safe from fear safe from violence.webm|thumb|इस्तानबुल सम्मेलनका मुख्य मुद्दाहरूको सार]] इस्तानबुल महासन्धि कानूनी रूपमा बाध्यकारी पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौता हो जसले महिला हिंसाविरूद्ध लड्न पूर्ण कानूनी ढाँचा निर्माण गर्ने लक्ष्य राख्दछ। यसले घरेलु हिंसा रोक्ने, पीडितहरूलाई संरक्षण गर्ने र अपराधीहरूलाई कानूनी कारबाही गर्ने कुरामा जोड दिन्छ।<ref>{{cite news|url=http://www.maltastar.com/dart/20120521-malta-signs-convention-on-domestic-violence|work=Malta Star|title=Malta signs convention on domestic violence|access-date=30 July 2026|date=21 May 2012|archive-date=7 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171007201514/http://www.maltastar.com/dart/20120521-malta-signs-convention-on-domestic-violence|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171007201514/http://www.maltastar.com/dart/20120521-malta-signs-convention-on-domestic-violence |date=7 October 2017 }}</ref> यसले [[महिला हिंसा]]लाई [[मानव अधिकार]]को उल्लङ्घन र लैङ्गिक विभेदको रूपमा परिभाषित गरेको छ (धारा ३(क))। देशहरूले हिंसा रोक्न, पीडितको संरक्षण गर्न र अपराधीलाई सजाय दिन [[सम्यक तत्परता ]] अपनाउनुपर्छ (धारा ५)। त्यस्तै ‘[[लैङ्गिकता]]’को परिभाषा धारा ३(ग) मा गरिएको छ। महासन्धिले महिला हिंसाका रूपमा गणना हुने धेरै अपराधहरूलाई सूचीबद्ध गरेको छ। यसले सदस्य राष्ट्रहरूलाई विशेषज्ञ सहायता सेवा (धारा २२) र महिला तथा उनीहरूका बच्चाहरूका लागि [[महिला आवास|आवास]] (धारा २३) उपलब्ध गराउनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ। यस महासन्धिलाई अनुमोदन गर्ने राष्ट्रहरूले निम्न कार्यहरूलाई अपराध घोषित गर्नुपर्छ: • मानसिक हिंसा (धारा ३३) • [[:en:stalking|पछ्याउनु]] (धारा ३४), • शारीरिक हिंसा (धारा ३५), • यौनिक हिंसा ([[बलात्कार]]समेत) (धारा ३६), • जबरजस्ती विवाह (धारा ३७), • [[महिला यौनाङ्ग कर्तन]] (धारा ३८), • [[जबरजस्ती गर्भपतन]] र जबरजस्ती बन्ध्याकरण (धारा ३९)। • यसले यौन उत्पीडनको घटनामा पनि फौजदारी वा अन्य कानूनी सजायको व्यवस्था गर्नुपर्ने उल्लेख गरेको छ (धारा ४०)। यस महासन्धिले तथाकथित [[सम्मान हत्या|इज्जतको नाममा]]” गरिने अपराधहरूलाई पनि विशेष रूपमा सम्बोधन गरेको छ (धारा ४२)। ===संरचना=== [[File:Istanbul Convention English.pdf|thumb|अङ्ग्रेजी भाषामा लेखिएको इस्तानबुल सम्मेलनको घोषणापत्रको ''सफ्ट कपी'']] यस महासन्धिमा १२ भाग र ८१ धाराहरू छन्। यसको संरचना युरोप परिषद्का हालका महासन्धिहरूको ढाँचाअनुसार छ।<ref>[https://rm.coe.int/arm-2021-coe-istanbul-convention-handbook-for-parliamentarians-eng-081/1680a4cf89 THE ISTANBUL CONVENTION –A POWERFUL TOOL TO ENDGENDER-BASED VIOLENCE]</ref> यो “चार P” मा आधारित छ: Prevention (रोकथाम), Protection (संरक्षण र पीडितको सहयोग), Prosecution (अपराधीमाथि मुद्दा चलाउने) र Policies (नीतिहरू)।<ref>{{cite web |url=http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/convention-violence/CAHVIO/CAHVIO_2009_4%20FIN_en%20_2.pdf |title=Ad Hoc Committee on preventing and combating violence against women and domestic violence (CAHVIO) interim report |publisher=Council of Europe |date=27 May 2009 |access-date=30 July 2026|archive-date=4 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004171942/http://www.coe.int/t/dghl/standardsetting/convention-violence/CAHVIO/CAHVIO_2009_4%20FIN_en%20_2.pdf |url-status=live }}</ref> प्रत्येक क्षेत्रमा देशहरूले गर्नुपर्ने विशिष्ट कामहरू उल्लेख गरिएका छन्। महासन्धिले महिला हिंसासम्बन्धी तथ्यांक संकलन र अनुसन्धानलाई समर्थन गर्नुपर्ने दायित्व पनि देशहरूलाई दिएको छ (धारा ११)। प्रस्तावनाले युरोपेली मानव अधिकार महासन्धि, युरोपेली सामाजिक चार्टर र मानव बेचबिखन विरूद्धको महासन्धि जस्ता अन्य महत्वपूर्ण सन्धीहरू उल्लेख गरेको छ। धारा २ ले शान्तिकाल र सशस्त्र द्वन्द्व दुवै अवस्थामा यो महासन्धि लागू हुने बताएको छ। धारा ३ ले महिला हिंसा, घरेलु हिंसा, लैङ्गिकता र लिङ्गमा आधारित हिंसा जस्ता मुख्य शब्दहरूको स्पष्ट परिभाषा दिएको छ। धारा ४ ले पीडितको संरक्षणका लागि गरिने सबै कामहरू लिङ्ग, जाति, भाषा, धर्म, राजनीतिक विचार, उमेर, अपाङ्गता, यौन झुकाव, लैङ्गिक पहिचान वा अन्य कुनै आधारमा भेदभावरहित हुनुपर्ने व्यवस्था गरेको छ। ==नोट== <references group="note"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist}} ==बाह्य कडीहरू== 58xruo4vrwb3boxu12mijp04wy8yvfr 0 151116 1368493 1368379 2026-08-06T02:31:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1368493 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = एभिन्यू सुपरमार्ट्स लिमिटेड | logo = | logo_size = 200px | logo_alt = | logo_caption = | logo_padding = | image = Dmart tirupati (cropped).jpg | image_size = 260px | image_alt = | image_caption = [[तिरुपति]]मा रहेको डीमार्टको एक पसल | trade_name = DMart | type = [[सार्वजनिक कम्पनी|सार्वजनिक]] | traded_as = {{Unbulleted list|{{BSE|540376}}|{{NSE|DMART}}}} | ISIN = INE192R01011 | industry = [[खुद्रा व्यापार]] | genre = {{ubl|[[सुपरमार्केट]]|[[हाइपरमार्केट]]}} | founded = {{Start date and age|2002|05|15|df=yes}} | founder = [[राधाकिशन दमानी]] | hq_location = [[पोवई]] | hq_location_city = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]] | hq_location_country = भारत | num_locations = 500 | num_locations_year = अप्रिल २०२६ | area_served = भारत | key_people = {{plainlist| *[[राधाकिशन दमानी]] ([[अध्यक्ष]]) *अंशुल असावा ([[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]])}} | products = | brands = | revenue = {{increase}} {{INRConvert|59358|c}} (२०२५) | operating_income = {{increase}} {{INRConvert|4487|c}} (२०२५) | net_income = {{increase}} {{INRConvert|2707|c}} (२०२५) | assets = {{up}} {{INRConvert|24891|c}} (२०२५) | equity = {{up}} {{INRConvert|22230|c}} (२०२५) | num_employees = १३,९७१ स्थायी तथा<br />५९,९६१ करारमा कार्यरत (२०२४) | parent = | divisions = | subsidiaries = | website = {{URL|http://www.dmartindia.com/}} | footnotes = वित्तीय विवरण {{as of|2025|03|31|lc=y|df=yes}} सम्मको।<ref>{{cite web |title=Press Release on financial results of the Company for the quarter and year ended 31st March, 2025 |url=https://api.dmartindia.com/corporate/content/file/v1/2/TDI1kRsO5MBfKRlbTLg2EVNq1746272142/Press%20release%20dated%203rd%20May,%202025.pdf |publisher=Avenue Supermarts Limited |access-date=3 May 2025}}</ref><ref>{{cite web |title=Audited consolidated financial results for the quarter and year ended 31st March, 2025 |url=https://api.dmartindia.com/corporate/content/file/v1/2/s66CCzjOgkyssmkrawWgK7PZ1746270713/Outcome%20of%20Board%20Meeting%20held%20on%203rd%20May,%202025.pdf |publisher=Avenue Supermarts Limited |access-date=3 May 2025}}</ref> }} '''एभेन्यु सुपरमार्ट्स लिमिटेड''' (Avenue Supermarts Limited), [[व्यावसायिक नाम|डीमार्ट]] (DMart) नामबाट [[व्यवसाय सञ्चालन]] गर्ने भारतीय [[खुद्रा व्यापार|खुद्रा]] कम्पनी हो, जसले [[सुपरमार्केट]] तथा [[हाइपरमार्केट]]हरूको शृङ्खला सञ्चालन गर्छ। कम्पनीको स्थापना [[राधाकिशन दमानी]]ले गरेका हुन् र यसको मुख्यालय [[मुम्बई]]मा रहेको छ। मार्च २०२६ सम्ममा डीमार्टले भारतका १२ [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू]]मा कुल ४७९ वटा पसल सञ्चालन गरेको छ।<ref name="fy25">{{cite web |title=Avenue Supermarts Adds Eight New DMart Stores, Reaches 461 Outlets Nationwide |url=https://scanx.trade/stock-market-news/stocks/dmart-expands-footprint-with-new-store-opening-in-karnataka-total-store-count-reaches-479/34346785 |publisher=Avenue Supermarts Limited |access-date=29 March 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Avenue Supermarts Adds Eight New DMart Stores Nationwide|url=https://www.theglobeandmail.com/investing/markets/markets-news/Tipranks/647024/avenue-supermarts-adds-eight-new-dmart-stores-reaches-479-outlets-nationwide/#:~:text=The%20company%20primarily%20runs%20large,income%20consumers%20seeking%20competitive%20prices |publisher=The Globe and Mail |access-date=10 March 2026}}</ref> मार्च २०२४ मा कम्पनीमा कुल १३,९७१ जना स्थायी कर्मचारी तथा करारमा नियुक्त ५९,९६१ जना कर्मचारी कार्यरत थिए।<ref name="fy24">{{cite web |title=2023-24 Annual Report |url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/14f569a2-0850-4e73-aa38-69494b1142cb.pdf |website=BSE |publisher=Avenue Supermarts Limited |access-date=27 July 2024}}</ref> ==इतिहास== [[File:D-Mart.jpg|thumb|[[उडुपी]]को बाहिरी क्षेत्रमा रहेको डीमार्टको एक पसल।]] [[राधाकिशन दमानी]]द्वारा सन् २००० मा स्थापना गरिएको डीमार्टले सन् २००२ मा [[पोवई]], [[मुम्बई]]मा आफ्नो पहिलो पसल सञ्चालनमा ल्याएको थियो।<ref>{{Cite web|first1=Sanchita|last1=Dash|title=Radhakishan Damani has a string of challenges ahead of him and falling profits at DMart don't help|url=https://www.businessinsider.in/business/news/radhakishan-damani-has-a-string-of-challenges-ahead-of-him-and-fallihjjfuhelp/articleshow/76936913.cms|access-date=2020-09-15|website=Business Insider|date=13 July 2020|archive-date=11 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230311063756/https://www.businessinsider.in/business/news/radhakishan-damani-has-a-string-of-challenges-ahead-of-him-and-falling-profits-at-dmart-dont-help/articleshow/76936913.cms|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230311063756/https://www.businessinsider.in/business/news/radhakishan-damani-has-a-string-of-challenges-ahead-of-him-and-falling-profits-at-dmart-dont-help/articleshow/76936913.cms |date=11 March 2023 }}</ref><ref name="forbes">{{cite news |first1=Srivastava |last1=Samar |title=DMart: The Juggernaut Continues To Roll For India's Value Shop |url=https://www.forbesindia.com/article/boardroom/dmart-the-juggernaut-continues-to-roll-for-indias-value-shop/48457/1 |access-date=16 January 2023 |work=Forbes India |date=23 October 2017 |language=en}}</ref> प्रारम्भिक वर्षहरूमा कम्पनीले [[दैनिक न्यून मूल्य]] (everyday low price) रणनीति अपनाएको थियो<ref name="forbes"/> र "ढिलो विस्तार"को नीति अवलम्बन गरेको थियो। यसअन्तर्गत सन् २०१० सम्ममा [[महाराष्ट्र]] र [[गुजरात]]मा डीमार्टका २९ वटा पसल सञ्चालनमा आएका थिए। अन्य भारतीय सुपरमार्केटहरूले सामान्यतया ४,००० वर्गफुट क्षेत्रफलका सम्पत्तिहरू [[खुद्रा भाडामा लिने|भाडामा लिने]] गरे पनि डीमार्टले ३०,००० वर्गफुटसम्म क्षेत्रफल भएका तुलनात्मक रूपमा धेरै ठूला पसलहरू सञ्चालन गर्थ्यो, जसमध्ये अधिकांश सम्पत्ति कम्पनीकै स्वामित्वमा थिए।<ref>{{cite news |last1=Kamath |first1=Raghavendra |title=Damani's D Mart mulls pan-India footprint |url=http://www.business-standard.com/article/companies/damani-s-d-mart-mulls-pan-india-footprint-110060400096_1.html |access-date=27 July 2024 |work=Business Standard |date=4 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130211070455/http://www.business-standard.com/article/companies/damani-s-d-mart-mulls-pan-india-footprint-110060400096_1.html |archive-date=11 February 2013}}</ref><ref>{{cite news |last1=Agarwal |first1=Sapna |title=D-Mart on expansion drive, looks to take leased premises route |url=https://www.livemint.com/Companies/opQm7BQ1OCuUdUESrn71sO/DMart-on-expansion-drive-looks-to-take-leased-premises-rou.html |access-date=27 July 2024 |work=Mint |date=2 March 2010}}</ref> सन् २०१३ मा डीमार्टले [[महाराष्ट्र]] र [[गुजरात]]मा ६५ वटा पसल सञ्चालन गरिरहेको जनाएको थियो। साथै, अन्य राज्यहरूमा विस्तार गर्न थालेसँगै [[हैदराबाद]] र [[बेंगलुरु]]मा एक–एक वटा पसल सञ्चालनमा ल्याएको थियो। त्यस समयमा राजस्वका आधारमा डीमार्ट [[Reliance Retail|रिलायन्स रिटेल]] र [[Future Group|फ्युचर ग्रुप]]पछि भारतको तेस्रो ठूलो खुद्रा कम्पनी बनेको थियो।<ref>{{cite news |last1=Kamath |first1=Raghavendra |title=D-Mart beats the Goliaths |url=https://www.business-standard.com/article/management/d-mart-beats-the-goliaths-113071000948_1.html |access-date=27 July 2024 |work=Business Standard |date=10 July 2013}}</ref> अक्टोबर २०१६ मा डीमार्टका कुल ११२ वटा पसल सञ्चालनमा थिए। यस अवधिसम्म कम्पनीले [[तेलंगाना]], [[आन्ध्र प्रदेश]], [[कर्नाटक]], [[मध्य प्रदेश]] र [[छत्तीसगढ]]मा समेत आफ्नो विस्तार गरिसकेको थियो।<ref>{{cite news |last1=Kamath |first1=Raghavendra |title=How D-Mart battled the giants |url=https://www.business-standard.com/article/specials/how-d-mart-battled-the-giants-116100301095_1.html |access-date=27 July 2024 |work=Business Standard |date=3 October 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=Kamath |first1=Raghavendra |title=D Mart sets sight on Rs 2,000-cr IPO |url=https://www.business-standard.com/article/markets/d-mart-aims-at-rs-2-000-cr-ipo-116091201014_1.html |access-date=27 July 2024 |work=Business Standard |date=13 September 2016}}</ref> डिसेम्बर २०१६ मा कम्पनीले '''डीमार्ट रेडी''' (DMart Ready) नामक आफ्नो [[ई-वाणिज्य]] व्यवसाय सुरु गर्‍यो, जसअन्तर्गत ग्राहकहरूले किराना तथा घरायसी सामग्रीहरू अनलाइन अर्डर गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको थियो।<ref>{{cite news |title=Avenue Supermarts to fully acquire e-commerce unit |url=https://www.dnaindia.com/business/report-avenue-supermarts-to-fully-acquire-e-commerce-unit-2578598 |access-date=16 January 2023 |work=DNA India |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=DMart Ready FY22 revenue sees 2-fold rise at Rs 1,667.21 cr; loss widens to Rs 142.07 cr |url=https://www.businesstoday.in/business/story/dmart-ready-fy22-revenue-sees-2-fold-rise-at-rs-166721-cr-loss-widens-to-rs-14207-cr-342746-2022-07-26 |access-date=16 January 2023 |work=Business Today |date=26 July 2022 |language=en}}</ref> कम्पनीले मार्च २०१७ मा आफ्नो [[प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन]] (IPO) जारी गर्‍यो र [[भारतको राष्ट्रिय स्टक एक्सचेन्ज|राष्ट्रिय स्टक एक्सचेन्ज]] तथा [[बम्बई स्टक एक्सचेन्ज]]मा सूचीकृत भयो। २२ मार्च २०१७ मा भएको यसको सूचीकृत हुने दिन, डीमार्ट भारतको बजार मूल्यका आधारमा ६५औँ सबैभन्दा मूल्यवान कम्पनी बनेको थियो।<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/will-todays-winner-radhakishan-damani-of-d-mart-face-these-four-challenges-of-tomorrow/articleshow/57789672.cms |title=D-Mart: Will today's winner Radhakishan Damani of D-Mart face these four challenges of tomorrow? |newspaper=The Economic Times |date=2017-03-23 |access-date=2018-07-19}}</ref> सन् २०१८ सम्ममा कम्पनी [[तमिलनाडु]], [[राजस्थान]], [[पञ्जाब, भारत|पञ्जाब]], [[दिल्ली राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र|दिल्ली एनसीआर]] र [[दमन जिल्ला, भारत|दमन]]मा समेत विस्तार भएको थियो।<ref name="prab"/> सन् २०२१ मा ''The Ken'' ले उल्लेख गरेअनुसार, डीमार्टका नयाँ पसलहरूको क्षेत्रफल ५०,००० देखि ६०,००० वर्गफुटसम्म रहेको थियो, जुन कम्पनीका विद्यमान पसलहरूको औसत क्षेत्रफलको तुलनामा झन्डै दोब्बर थियो।<ref>{{cite news |last1=G |first1=Seetharaman |title=DMart and the supersizing imperative |url=https://the-ken.com/tradetricks/dmart-and-the-supersizing-imperative/ |access-date=8 August 2024 |work=The Ken |date=5 October 2021}}</ref> सन् २०२२ मा डीमार्टका पसलहरूको संख्या ३०० नाघेको थियो। तीमध्ये करिब तीन–चौथाइ पसल कम्पनीका [[Business cluster|क्लस्टर]] राज्यहरू—[[महाराष्ट्र]], [[गुजरात]], [[तेलंगाना]], [[आन्ध्र प्रदेश]] र [[कर्नाटक]]—मा रहेका थिए।<ref>{{cite news |title=How Radhakishan Damani continues to get it right with DMart |url=https://www.businesstoday.in/latest/corporate/story/how-radhakishan-damani-continues-to-get-it-right-with-dmart-357760-2022-12-26 |access-date=27 July 2024 |work=Business Today |date=26 December 2022 |language=en}}</ref><ref name="prab">{{cite web |title=Avenue Supermarts (DMART IN) |url=https://bsmedia.business-standard.com/_media/bs/data/market-reports/equity-brokertips/2023-03/16794559170.43092500.pdf |website=Business Standard |publisher=Prabhudas Lilladher |access-date=27 July 2024}}</ref> अप्रिल २०२६ मा डीमार्टले भारतभर आफ्नो ५००औँ पसल सञ्चालनमा ल्याउँदै कुल पसल संख्या ५०० पुर्‍याएको थियो।<ref>{{cite news |url=https://insights.dsij.in/dsijarticledetail/dmart-adds-12-stores-in-a-day-shares-jump-over-8-as-500-store-count-becomes-reality-to-celebrate |title=Dmart Adds 12 Stores in a Day; Shares Jump Over 8% as 500-Store Count Becomes Reality to Celebrate |date=1 April 2026 |publisher=Dalal Street Investment Journal}}</ref> ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==बाह्य कडी== * {{Official|http://www.dmartindia.com/}} *{{url|www.dmart.in|अनलाइन किनमेल वेबसाइट}} d64lzvakvrpsf1o85hr3xbxzk3z6goc 3 151134 1368488 2026-08-05T15:38:41Z Saroj 31493 अधिसूचना: शीघ्र मेटाउने [[:वार्तालाप:शक्ति पृथकीकरण]]। 1368488 wikitext text/x-wiki == स्वागतम्! == नमस्कार, &#126;2026-43264-92, विकिपिडियामा [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ! म आशा गर्दछु कि तपाईँलाई विकिपिडिया मनपर्‍यो र यहाँ रमाउनु हुनेछ। दुर्भाग्यवस, तपाईँले सृजना गर्नुभएको मध्ये एक वा बढी पृष्ठहरू, जस्तो कि [[वार्तालाप:शक्ति पृथकीकरण]], विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:दिशानिर्देशहरू|सामग्री दिशानिर्देश]] अनुरूप नहुन सक्छ, र यसलाई सुरक्षित गर्न सकिदैन। सङ्क्षेपमा भन्नुपर्दा, लेखको शीर्षक [[विकिपिडिया:उल्लेखनियता|उल्लेखनीय]] र पहिले नै [[विकिपिडिया:विश्वसनीय स्रोत पहिचान|विश्वसनीय]] तथा [[विकिपिडिया:तेस्रो-पक्ष स्रोतहरू|स्वतन्त्र स्रोतहरू]]द्वारा प्रकाशित भएको हुनुपर्दछ। कृपया [[विकिपिडिया:लेख सृजना|लेख सृजना]] प्रक्रियाको विस्तृत सर्वेक्षणको लागि '''[[विकिपिडिया:तपाईँको पहिलो लेख|तपाईँको पहिलो लेख]]''' समीक्षा गर्नुहोस्। एक लेख सृजना गर्न मद्दतको लागि '''[[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख विजार्ड]]''' तपाईँलाई उपलब्ध छ, जहाँ लेखलाई समीक्षा र प्रकाशनको लागि विचार गरिनेछ। अरू कसैले सृजना गर्न सक्ने नयाँ लेखलाई कसरी अनुरोध गर्ने भन्ने बारेमा जानकारीको लागि, '''[[विकिपिडिया:अनुरोध गरिएका लेखहरू|अनुरोध गरिएका लेखहरू]]''' हेर्नुहोस्। यदि तपाईँ अलमलिनु भएको खण्डमा, '''[[विकिपिडिया:चिया घर|चिया घर]]'''मा आउनुहोस्, जहाँ अनुभवी विकिपिडियनहरूले तपाईँलाई प्रक्रियाहरूका बारेमा मद्दत गर्न सक्छन्। विकिपिडियामा नयाँ हुनुहुन्छ? कृपया हाम्रो [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] वा सम्पादन सम्बन्धी आधारभूत कुराहरू सिक्न [[विकिपिडिया:योगदान|विकिपिडिया पृष्ठमा योगदान]] हेर्नुहोस्। तल लेख सृजनाको बारेमा केहि अन्य सहयोगी पृष्ठहरू दिइएको छ। * [[विकिपिडिया:नयाँ पृष्ठ कसरी आरम्भ गर्ने|नयाँ पृष्ठ कसरी बनाउने]] * [[विकिपिडिया:योगदान|तपाईँको पहिलो लेख]] * [[विकिपिडिया:नेपालीमा राम्रा लेख लेख्नको निम्ति सहायता|राम्रा लेख कसरी लेख्ने]] * [[विकिपिडिया:पञ्च स्तम्भ|विकिपिडियाका पाँच स्तम्भ]] * [[मद्दत:सहायता|सहायता पृष्ठ]] * [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] म आशा गर्दछु कि तपाईँ एक [[विकिपिडिया:विकिपिडियन|विकिपिडियन]] भएर सम्पादन गर्दा रमाउनुभयो होला! कृपया वार्ता पृष्ठहरूमा जहिले पनि चारवटा टिल्डहरू (<nowiki>~~~~</nowiki>); प्रयोग गरेर आफ्नो नामको हस्ताक्षर गर्नुहोला यसले स्वतः तपाईँको नाम र मिति सहितको हस्ताक्षर उत्पन्न गर्दछ। यदि तपाईँसँग केहि प्रश्नहरू छन् भने कृपया मलाई मेरो वार्ता पृष्ठमा सोध्न सक्नुहुन्छ<!-- ढाँचा:प्रथम लेख --> वा आफ्नो प्रश्न सहित तपाईँ यो पृष्ठमा '''{{tl|मद्दत}}''' ढाँचा राख्न सक्नुहुन्छ, र तपाईँको प्रश्नहरूको जवाफ चाँडैनै कसैले दिनुहुनेछ। फेरि, स्वागत छ!&nbsp;[[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:२३, ५ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) ==[[:वार्तालाप:शक्ति पृथकीकरण]]लाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेटाउने]]== [[File:Information icon4.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} नमस्कार, विकिपिडियामा तपाईँलाई स्वागत छ। तपाईँलाई यो सूचित गरिन्छ कि पृष्ठ [[:वार्तालाप:शक्ति पृथकीकरण]] एक परीक्षण पृष्ठको रूपमा [[वि:शीमे#सा२|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्डको खण्ड सा२]] अन्तर्गत विकिपिडियाबाट हटाइएको छ। तपाईँले गर्न चाहनुहुने कुनै पनि अन्य परीक्षणहरूका लागि [[विकिपिडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]] प्रयोग गर्नुहोस्। यदि तपाईँ हाम्रो ज्ञानकोशमा योगदान पुर्‍याउने बारेमा बढी जान्न चाहानुहुन्छ भने [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत पृष्ठ]] हेर्नुहोस्। कृपया यी चिन्ताहरूलाई सम्बोधन नगरीकन सामग्री पुन: सृजना नगर्नुहोला, तर [[विकिपिडिया:नीतिहरूको सूची|विकिपिडियाका नीतिहरू तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ यो पृष्ठ यस कारणले मेटाइनु हुँदैन, भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि मेटाइएको सामग्री पुन: प्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया मेटाउने प्रशासकलाई {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%AA%3A%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF+%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%A5%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3|सम्पर्क गर्नुहोस्}}, वा यदि तपाईँले पहिले नै त्यसो गरिसक्नु भएको भए, तपाईँ एउटा अनुरोध [[विकिपिडिया:नमेटाउन अनुरोध|यहाँ]] राख्न सक्नुहुन्छ। <!-- Template:Db-test-deleted --><!-- Template:Db-csd-deleted-custom --> [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:२३, ५ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) mhii7t17u8mkg5v79iv86q7mspi4t8t 0 151135 1368499 2026-08-06T04:26:18Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[पण्डित]] पृष्ठलाई [[पण्डित (थर)]]मा सारियो 1368499 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[पण्डित (थर)]] jefprt5tofh2sf3kjoharrjl7xmy3vp 0 151136 1368511 2026-08-06T06:06:49Z Saroj 31493 नयाँ लेख 1368511 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = रसम | image = Rasam.JPG | caption = | alternate_name = थिली सारु, सात्रामुधु, चारु, चाटाम्बडे | country = [[भारत]] | region = [[तमिलनाडु]], [[आन्ध्र प्रदेश]], [[कर्नाटक]], [[केरल]], [[महाराष्ट्र]], [[तेलङ्गाना]], [[ओडिशा]] | creator = | course = | served = तातो | main_ingredient = [[कोकम]], कडम, [[गुड]], [[तित्री]], [[गोलभेडा]], [[दाल]] | variations = | calories = | other = }} '''रसम''', ([[तमिल भाषा|तमिल]]: ரசம்) थिली सारु (कन्नड), चारु (तेलुगु), चाटाम्बडे वा सात्रमुधु ([[तमिल भाषा|तमिल]]: சாற்றமுது) [[दक्षिण भारत]]को मसलेदार सुप-जस्तो परिकार हो।<ref name="independent">{{cite web |url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/recipes/rasam-525477.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091102032513/http://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/recipes/rasam-525477.html |archive-date=2009-11-02 |url-status=dead |title=Rasam - Recipes, Food & Drink - The Independent |access-date=4 April 2014 }}</ref> यसलाई सामान्यतया भातसँग सहायक परिकारका रूपमा परोसिन्छ। परम्परागत दक्षिण भारतीय भोजनमा [[साम्भर]] भात समावेश हुने भोजनक्रममा रसम पनि एक परिकारका रूपमा परोसिन्छ। रसममा प्रयोग गरिने विशेष मसला तथा स्वाद दिने सामग्रीका कारण यसको स्वाद साम्भरभन्दा फरक हुन्छ, र यसको बनावट पातलो झोलजस्तो हुन्छ। तयार पारिएको चिसो रसम तथा बोतलमा प्याक गरिएको रसम पेस्ट पनि व्यावसायिक रूपमा बिक्री गरिन्छ।<ref name=" The Times Of India">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/NRN-funded-startup-to-retail-rasam-sattu-in-packs/articleshow/45635440.cms|title=NRN-funded startup to retail rasam, sattu in packs|newspaper=The Times Of India|access-date=25 December 2014}}</ref> ==उत्पत्ति== [[File:Puli Rasam.jpg|thumb|right|विभिन्न सजावटसहितको रसम]] [[तमिल भाषा|तमिल]] र [[मलयालम भाषा|मलयालम]]मा यसलाई ''रसम'', [[कन्नड भाषा|कन्नड]]मा ''थिली सारु'' ([[कन्नड लिपि]]: ತಿಳಿ ಸಾರು) र [[तेलगु भाषा|तेलुगु]]मा ''चारु'' (చారు) भनिन्छ। थिलीको अर्थ पातलो वा झोलिलो र सारुको अर्थ तरकारी वा स्ट्यु हो। तेलुगु शब्द चारुको अर्थ "सार" हो, जसको विस्तारित अर्थ "झोल" वा "सुप" पनि हुन्छ।<ref>{{Cite web |last=Kitchen |first=Hebbars |date=2019-12-20 |title=thili saaru recipe {{!}} karnataka style instant tomato rasam {{!}} dal rasam |url=https://hebbarskitchen.com/thili-saaru-recipe-karnataka-style/ |access-date=2025-03-06 |website=Hebbar's Kitchen |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Aruna |date=2013-02-06 |title=Chaaru (Andhra Rasam) - 1 |url=https://aahaaramonline.com/chaaru-andhra-rasam-1/ |access-date=2025-03-06 |website=ãhãram |language=en-GB}}</ref> दक्षिण भारतीय घरपरिवारमा ''रसम'' भन्नाले सामान्यतया कोकम वा [[तित्री]]बाट बनाइएको गुलियो-अमिलो झोलमा [[टमाटर]], [[दाल]], विभिन्न मसला र सजावटका सामग्री मिसाएर तयार गरिने पातलो झोलिलो परिकारलाई जनाइन्छ। रसम नाम संस्कृत शब्द {{lang|sa|रस}} बाट आएको हो, जसको अर्थ {{transl|sa|rása}}, झोल वा सार हुन्छ। यही संस्कृत शब्दबाट सौन्दर्यशास्त्रीय अर्थमा प्रयोग हुने अङ्ग्रेजी शब्द rasa पनि बनेको हो। ==सामग्री== रसम क्षेत्रअनुसार कोकम, मालाबार इमली (''कुडम पुलि''), इमली, [[बडहर|वटे हुली]] (वटे हुली पाउडर), अम्बुला वा अमचुर (सुकाइएको काँचो आँप) को अमिलो झोललाई आधार बनाएर मुख्य रूपमा तयार गरिन्छ। दालको झोल पनि वैकल्पिक रूपमा प्रयोग गरिन्छ, तर धेरै रसमका विधिहरूमा यसलाई समावेश गरिन्छ। रसम बनाउन सामान्यतया फुटेको पहेंलो [[रहर (दाल)|रहरको दाल]] वा [[मुगी]]को दाल प्रयोग गरिन्छ। दक्षिण भारतमा गुड, [[जीरा]], [[कालो मरिच]], [[बेसार]], [[टमाटर]], [[कागती (फल)|कागती]], तोरीको दाना, खुर्सानीको धुलो, कढीपत्ता, [[लसुन]], [[छ्यापी]] र [[धनियाँ]]को पात स्वाद बढाउन तथा सजावटका लागि प्रयोग गरिन्छ। ==प्रकार== [[File:Chaaru Paani.jpg|thumb|right|रसम]] रसमका विभिन्न प्रकारहरू र तिनका मुख्य सामग्रीहरू निम्नानुसार छन्। {{div col|colwidth=20em}} *बेल्ले सारु – [[रहर (दाल)|रहरको दाल]] *बस्सारु/कट्टु सारु – उमालेका तरकारी, साग वा दाल *बिटरुट रसम *कालो मरिच सारु – [[कालो मरिच]] (''करिमेनासु''; कन्नड: ಕರಿಮೆಣಸು)<ref>{{cite web|url=https://udupi-recipes.com/2013/03/nursing-mother-foods-black-pepper-rasam-recipe.html|title=Nursing Mother Foods-black-pepper rasam recipe|publisher= Udupi-recipes|access-date=9 January 2020}}</ref> *एलुमिचाइ रसम – कागतीको रस *हेसारु कालु सारु – [[मुगी]] *हुरुली सारु – [[गहत]]बाट बनाइने (तुलु भाषामा ''कुडु'')<ref>{{cite web|url=https://udupi-recipes.com/2013/01/horse-gram-recipes-horse-gram-rasam-recipe.html|title=Horsegram Rasam, Huruli Saaru, Kudu Saaru recipe|publisher= Udupi-recipes|access-date=9 January 2020}}</ref> *इन्जी रसम – अदुवा *जीरगा रसम – [[जीरा]] कन्दाथिप्पिली रसम – साग *कट्टु सारु – [[रहर (दाल)|रहरको दाल]] र ब्याडगी खुर्सानी<ref>{{cite web|url=https://udupi-recipes.com/2012/11/tovvekattu-saarutoor-dal-rasam-recipe.html|title=Tovve, Kattu Saaru, Dal recipe|publisher= Udupi-recipes|access-date=9 January 2020}}</ref> *कडलाइ रसम – कालो चना *कट्टिना सारु – गुड *किल्लु मिलागाइ सात्रमुधु – सुकेको रातो खुर्सानी *कोझी रसम – कुखुराको मासु *मुडाकाथान रसम – बेलुन बेल *माङ्गा रसम – काँचो वा अर्धपाकेको आँप *मुरुङ्गाइ पु रसम – [[सैजन]]को फूल *मिलागु रसम (मुलिगाटनी) – कालो मरिच *मैसुर रसम – भुटेको दाल<ref name="rasam">{{cite web|url=http://rasam.co.in/mysore-rasam-recipe/|title=Mysore Rasam Recipe, Mysore Soup, Mysore Charu, Yogari Bele Saaru, Mysore Sathamudhu, Mysore Dal Tamarind Curry, Mysore Saru, Mysore Chaaru, Mysore Lentil Soup|publisher=Rasam.co.in|access-date=18 January 2014}}</ref> *नेल्लिक्काइ रसम – [[अमला]] *पनासा टोना चारु – पाकेको कटहर *पुलि रसम – कोकम वा [[तित्री]]को झोल *परुप्पु रसम/पप्पु सारु – [[दलहन]] र टमाटरको झोल *पुन्डु रसम – लसुन *थिली सारु – साधारण भात छानेर निस्केको पानी *थक्काली रसम – टमाटरको प्युरी *वेपम पु रसम – [[नीम]]को फूल *वेङ्काया रसम – भन्टा {{div col end}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भारतीय खाना]] [[श्रेणी:केरलको खाना]] t3q4xh2b18o9cofmdfaktrc7id5rzsr 1 151137 1368512 2026-08-06T06:07:52Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Rasam (dish)|version=1363499281}} 1368512 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Rasam (dish)|version=1363499281}} ktc3dsgkg1m8w0g8cgz1xcwmocev70v 3 151138 1368515 2026-08-06T07:59:23Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1368515 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Jbd shahiज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,००८]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Jbd shahi|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १३:४४, ६ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) a3evy89og84irnj8on44vn40kaoio8r 0 151139 1368516 2026-08-06T08:04:14Z Saroj 31493 नयाँ लेख 1368516 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = मसला डोसा | image = Masala Dosa 2023.jpg | image_size = 300px | caption = नरिवलको [[चटनी]] र [[साम्भर]]सँग परोसिएको मसला डोसा | alternate_name = मसले डोसे | type = [[डोसा]] | place_of_origin = | region = [[दक्षिण भारत]] | associated_cuisine = | creator = | course = [[चटनी]], [[साम्भर]], आलुको तरकारी | served = तातो | main_ingredient = चामल र विभिन्न दलहन (कालो मास, रहर, चना) को किण्वित घोल, विभिन्न मसलाहरू (मेथी, रातो खुर्सानी) | variations = रवा मसला डोसा, प्याज मसला डोसा, पेपर मसला डोसा | calories = | other = }} '''मसला डोसा''' ([[तमिल भाषा|तमिल]]: மசாலா தோசை, masala dhōsai, {{langx|kn|ಮಸಾಲೆ ದೋಸೆ}}, {{transliteration|kn|masāle dōse}}) [[दक्षिण भारत]]को एक परिकार हो, जसमा मसलेदार आलुको भुटाइ भरिएको स्वादिलो [[डोसा]] हुन्छ। यो दक्षिण भारतमा लोकप्रिय नास्ताको परिकार हो, तर दिनको जुनसुकै समयमा पनि खान सकिन्छ र भारतका अन्य धेरै भागहरू<ref name=Ramnath2010 /><ref>{{cite web|title=What A Masala dosa Costs Around The World|url=http://www.huffingtonpost.in/2015/03/16/masala-dosa-sarvana-bhava_n_6875582.html|website=Huffingtonpost.in|date=16 March 2015 |publisher=Huffingtonpost India}}</ref> तथा विदेशमा पनि पाइन्छ।<ref>{{cite news|title=Masala dosa to Die For |url=https://www.nytimes.com/2014/05/11/magazine/masala-dosa-to-die-for.html?_r=0 |website=[[The New York Times]]|first=Rollo|last=Romig|date=7 May 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Dosa's complex spices hit the spot|url=http://www.sfchronicle.com/entertainment/article/Dosa-s-complex-spices-hit-the-spot-6158614.php|website=Sfchronicle.com/|date=25 March 2015 |publisher=San Francisco chronicle}}</ref> ==इतिहास== सन् १९३० को दशकमा मद्रास (हालको चेन्नई) मा लोकप्रिय उडुपी शैलीको होटल श्री कृष्ण विलास होटल (माउन्ट रोड)<ref>{{Cite web |date=3 January 2021 |title=Krishna Rao of Woodlands — Man who took iconic Udupi cuisine to global palate |url=https://www.dtnext.in/city/2021/01/03/krishna-rao-of-woodlands--man-who-took-iconic-udupi-cuisine-to-global-palate |website=www.dtnext.in}}</ref> तथा पछि न्यु वुडल्यान्ड्स होटल सञ्चालन गर्ने रेस्टुराँ व्यवसायी के. कृष्ण रावले यस परिकारको सिर्जना तथा लोकप्रियकरण गरेका थिए। यी दुवै होटल उडुपी खानाको अग्रणी मानिन्थे। रावलाई मसला डोसाका सर्जकका रूपमा पनि मानिन्छ।<ref name=":0">{{Cite web |last=Socians |first=The |date=2019-11-15 |title=Origin of Masala Dosa: Know How From a Sin Accompanied by a Bad Habit to Delicious South Indian Food |url=https://www.thesocians.com/post/origin-of-masala-dosa-know-how-from-a-sin-accompanied-by-a-bad-habit-to-delicious-south-indian-food |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117054423/https://www.thesocians.com/post/origin-of-masala-dosa-know-how-from-a-sin-accompanied-by-a-bad-habit-to-delicious-south-indian-food |archive-date=17 November 2022 |access-date=2022-11-17 |website=Socians |language=en |quote=K. Krishna Rao who is also regarded as the originator of the masala dosa in its modern form, ran Old Woodlands in Chennai during the early 1940s.}}</ref><ref>{{Cite web |date=2004-02-02 |title=India's new offering to curry Western flavor |url=http://atimes.com/atimes/South_Asia/FA24Df05.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040202122118/http://atimes.com/atimes/South_Asia/FA24Df05.html |archive-date=2 February 2004 |access-date=2023-01-22 |work=[[Asia Times Online]]}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nair |first=P. Thankappan |url=https://books.google.com/books?id=swNuAAAAMAAJ |title=South Indians in Kolkata: History of Kannadigas, Konkanis, Malayalees, Tamilians, Telugus, South Indian Dishes, and Tippoo Sultan's Heirs in Calcutta |date=2004 |publisher=Punthi Pustak |isbn=978-81-86791-50-9 |language=en}}</ref> एउटा कथाअनुसार यसको उत्पत्ति मैसुरका राजा सोमेश्वर तृतीय (सन् ११२६–११३८) का भान्सेहरूले बाँकी रहेको तरकारीलाई डोसासँग मिसाएर बनाएका कारण भएको मानिन्छ।<ref>[https://gulfnews.com/food/crispy-masala-dosa-an-indian-breakfast-dish-with-mysterious-origins-1.1645453006485 Crispy masala dosa: An Indian breakfast dish with mysterious origins]</ref> यद्यपि, उनको शासनकालमा सङ्कलित ''मानसोल्लास'' मा ''दोसक'' (''Dosaka'') नामक डोसासँग मिल्दोजुल्दो परिकारको उल्लेख पाइन्छ, आलु भने नयाँ विश्वको बोट भएकाले १६औँ शताब्दीमा पोर्तुगालीहरूको आगमनपछि मात्र भारतमा भित्रिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.adigas.in/from-batter-to-bliss-the-story-of-masala-dosa/|title=The Journey of Masala Dosa: From Batter to Bliss|date=15 April 2025}}</ref> ==तयारी== सहरअनुसार यसको विधिमा केही भिन्नता पाइए पनि,<ref name="Ramnath2010">{{cite news|title=American Dosa|url=https://www.forbes.com/2010/12/16/forbes-india-hunt-for-perfect-dosa-in-nyc.html|website=[[Forbes]]|first=N.S.|last=Ramnath}}</ref> यसको आधारभूत विधि सामान्यतया उसिनेको [[चामल]], [[चिउरा]] र विभिन्न दलहन ([[मास]], [[रहर (दाल)|रहर]] र [[चना]]) को घोलबाट सुरु हुन्छ। स्वादका लागि [[मेथी]] र सुक्खा रातो खुर्सानीजस्ता विभिन्न मसलाहरू पनि मिसाइन्छन्। चामल र दलहनलाई रातभरि पानीमा भिजाएर किण्वन गरिन्छ, त्यसपछि पिसेर घोल तयार गरिन्छ। डोसा बनाउन तयार गरिएको घोललाई डाडु वा सानो कचौराको सहायताले तातो तवामा पातलो गरी फैलाइन्छ। यसलाई तवामा कुरकुरे हुने गरी सेकिएपछि आलुको तरकारीले भरिन्छ र [[चटनी]] तथा [[साम्भर]]सँग परोसिन्छ।<ref>{{cite news|title=Masala dosa slips out of reach|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/masala-dosa-slips-out-of-reach/article6110691.ece|work=The Hindu | location=Chennai, India|first1=M. P.|last1=Praveen|first2=G.|last2=Krishnakumar|date=13 June 2014}}</ref> यसको एउटा सामान्य प्रकार पेपर मसला डोसा हो, जुन अझ पातलो घोलबाट बनाइन्छ। यसले गर्दा तयार डोसा अत्यन्तै कुरकुरे र कागजजत्तिकै पातलो हुन्छ। == भिन्नताहरू == <gallery mode="packed"> File:Masala dosa (96279).jpg|आलुको तरकारीको भराइ देखिने गरी मोड्नुअघि तयार गरिएको मसला डोसा File:Paper Masala Dosa.jpg|पेपर मसला डोसा File:Madras special masala dosa.jpg|मद्रास विशेष मसला डोसा File:Rameshwaram Cafe Dosa.jpg|कर्नाटक शैलीको मसला डोसा File:MTR Masala Dosa.JPG|एमटीआर मसला डोसा </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{commons category|Masala Dosa}} [[श्रेणी:दक्षिण भारतीय खाना]] [[श्रेणी:केरलको खाना]] 0hcyuzsei9r6t7ncfrfr0zp7dpkmx52 1 151140 1368517 2026-08-06T08:05:06Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{translated page|en|Masala dosa|version=1366797665}} 1368517 wikitext text/x-wiki {{translated page|en|Masala dosa|version=1366797665}} 8gi2vuzoqn38seft0imvp6fmltfuzfl 14 151141 1368518 2026-08-06T08:06:31Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: [[श्रेणी:दक्षिण भारत|खाना]] [[श्रेणी:भारतीय खाना]] 1368518 wikitext text/x-wiki [[श्रेणी:दक्षिण भारत|खाना]] [[श्रेणी:भारतीय खाना]] a0hjo6z7shrwy758jzpewfpfpagxvm6 14 151142 1368519 2026-08-06T08:08:07Z Saroj 31493 नयाँ पृष्ठ: {{Commonscat|Cuisine of Kerala}} [[श्रेणी:केरलको संस्कृति]] [[श्रेणी:दक्षिण भारतीय खाना]] 1368519 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Cuisine of Kerala}} [[श्रेणी:केरलको संस्कृति]] [[श्रेणी:दक्षिण भारतीय खाना]] ocmkcl2dea6mudmzijkki88yk601513 2 151144 1368535 2026-08-06T10:48:05Z Prahlad Nepal 72094 नयाँ पृष्ठ: म प्रल्हाद नेपाल विकिपिडियाको पुरानो भ्युअर्स र केही महिनादेखि आफूलाई जानकारीमा आएको कुरा र केही मह्त्त्वपूर्ण कुराहरू सम्पादन तथा नयाँ बनाउने गरेको छु . 1368535 wikitext text/x-wiki म प्रल्हाद नेपाल विकिपिडियाको पुरानो भ्युअर्स र केही महिनादेखि आफूलाई जानकारीमा आएको कुरा र केही मह्त्त्वपूर्ण कुराहरू सम्पादन तथा नयाँ बनाउने गरेको छु . d8oh7p45eepy39vu9dorz8n3dcqvtby 6 151148 1368546 2026-08-06T11:25:38Z Prahlad Nepal 72094 {{Information |description = {{ne|प्रमोद न्यौपानेको तस्वीर}} |source = आफ्नै काम (Own work) |date = 2024 |author = Prahlad Nepal |permission = |other_versions = }} 1368546 wikitext text/x-wiki == सारांश == {{Information |description = {{ne|प्रमोद न्यौपानेको तस्वीर}} |source = आफ्नै काम (Own work) |date = 2024 |author = Prahlad Nepal |permission = |other_versions = }} == अनुमति पत्र == {{self|cc-by-sa-4.0}} hj8ykpnqoxoebncsg4op24kj4q3h39e