विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 6330 1370648 1297260 2026-08-21T05:28:12Z Bishaldev100 28807 1370648 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = मुग्लिन |native_name = मुग्लिङ |native_name_lang = ne |settlement_type = [[नगर]] |image_skyline = Mugling in 2010.jpg |image_caption = मुग्लिन बजार |pushpin_map = Nepal Bagmati Province# Nepal Gandaki Province# Nepal |coordinates = {{coord|27.85712630356841|84.56045946773389|type:city|display=inline,title}} |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] |government_type = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |governing_body = [[इच्छाकामना गाउँपालिका]] |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ }} '''मुग्लिन''' [[पृथ्वी राजमार्ग]] र [[मदन आश्रित राजमार्ग]]को चोक रहेको [[चितवन जिल्ला]]को पहाडी क्षेत्रको प्रमुख बजार हो। यो स्थान [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]बाट ३६ किलोमिटर, सङ्घीय राजधानी [[काठमाडौँ]]बाट ११० किलोमिटर तथा [[गण्डकी प्रदेश]]को राजधानी सहर [[पोखरा]]बाट ९० किलोमिटरको दुरीमा रहेको छ। ==भुगोल== मुग्लिङ [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली नदि]] र [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी नदि]]को सङ्गमस्थलमा अवस्थित छ। == इतिहास == ===सडक बन्नु अघि=== मुग्लिन भेग [[त्रिपाठी]], [[सिलवाल]] र [[सापकोटा]] समुदायको धान लगाउने फाँटको रूपमा चिनिन्थ्यो । सामान किन्न आउने हटियाजस्तो मात्रै थियो । दिउँसो सामान्य चहलपहल चल्थ्यो, राति सुनसान हुन्थ्यो । ट्रक चढेर अन्यत्र जाने बाटोका रूपमा ‘मुग्लिन’ चिनिन्थ्यो ।<ref>{{Cite web |title=यो र त्यो मुग्लिन |url=https://ekantipur.com/koseli/2018/08/25/153516548533284389.html |access-date=2025-06-27 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> मुग्लिन झरेसी, मज्जा आउला रेलीमाई टडक चढेसी...’ चलचित्र ‘ट्रक ड्राइभर’ को यहीे गीतले मुग्लिन पुगेपछि ट्रक चढ्न पाइन्छ भन्ने सन्देश दिन्थ्यो। त्यो बेला मुग्लिनबाट ट्रक चढेर गन्तव्यमा पुग्नुको विकल्प हुँदैन थियो। गाडी पाउन मुस्किल पथ्र्यो। ट्रक चढ्न पाउनु नै भाग्यमा लेखे बराबर मानिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |title=जुन गीतले चिनाए मुग्लिन |url=https://ekantipur.com/entertainment/2017/05/02/20170502085811.html |access-date=2025-06-27 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/national/2017/05/02/20170502093523.html|title=गुल्जार’ मुग्लिन|last=खतिवडा|first=विमल|date=वैशाख १९, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> === राजमार्ग निर्माण === २०२७ सालमा पोखरा जाने सडक [[पृथ्वी राजमार्ग]] खुलेको थियो । जब चाइनिज टोली आएर नारायणगढ–मुग्लिन सडकको सर्भे थाल्यो, तब सबैको ध्यान मुग्लिनतिर तानियो । मुग्लिनमा जग्गा किन्ने बढ्दै गए, व्यापार–व्यवसाय थपिंदै गयो । ०३६ सालमा यहाँ ट्रयाक खुल्यो, ०३८ सालमा पिच भयो । सेवा–सुविधा विस्तारको आकर्षणमा धेरै जिल्लाका बासिन्दाले मुग्लिनलाई बसोबास केन्द्र बनाए । दुईतिर सडक खुलेपछि मुग्लिन एकाएक चम्कियो । मुग्लिन खेतको फाँटमा बिस्तारै पक्की घर ठडिँदै गए । पृथ्वी राजमार्ग खुलेपछि टाढाको बाटोबाट आउने चालकले खानपिन, चिया–नास्ताको मुकाम रूपमा मुग्लिन रोज्न थाले । मुग्लिनलाई प्रायः चौबीसै घण्टा चुल्हो बलिरहने ठाउँ भनेर चिनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |title=चुल्हो निभेको मुग्लिन |url=https://ekantipur.com/pradesh-3/2020/05/06/158874297793495932.html |access-date=2025-06-27 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]] 7s4ija4kmfxypy4d06hq4hrdbmz006q 1370649 1370648 2026-08-21T05:34:34Z Bishaldev100 28807 1370649 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = मुग्लिन |native_name = मुग्लिङ |native_name_lang = ne |settlement_type = [[नगर]] |image_skyline = Mugling in 2010.jpg |image_caption = मुग्लिन बजार |pushpin_map = Nepal Bagmati Province# Nepal Gandaki Province# Nepal |coordinates = {{coord|27.85712630356841|84.56045946773389|type:city|display=inline,title}} |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] |government_type = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |governing_body = [[इच्छाकामना गाउँपालिका]] |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ }} '''मुग्लिन''' [[पृथ्वी राजमार्ग]] र [[मदन आश्रित राजमार्ग]]को चोक रहेको [[चितवन जिल्ला]]को पहाडी क्षेत्रको प्रमुख बजार हो। यो स्थान [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]बाट ३६ किलोमिटर, सङ्घीय राजधानी [[काठमाडौँ]]बाट ११० किलोमिटर तथा [[गण्डकी प्रदेश]]को राजधानी सहर [[पोखरा]]बाट ९० किलोमिटरको दुरीमा रहेको छ। ==भुगोल== मुग्लिङ [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली नदि]] र [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी नदि]]को सङ्गमस्थलमा अवस्थित छ। == इतिहास == ===सडक बन्नु अघि=== मुग्लिन भेग [[त्रिपाठी]], [[सिलवाल]] र [[सापकोटा]] समुदायको धान लगाउने फाँटको रूपमा चिनिन्थ्यो । सामान किन्न आउने हटियाजस्तो मात्रै थियो । दिउँसो सामान्य चहलपहल चल्थ्यो, राति सुनसान हुन्थ्यो । ट्रक चढेर अन्यत्र जाने बाटोका रूपमा ‘मुग्लिन’ चिनिन्थ्यो ।<ref>{{Cite web |title=यो र त्यो मुग्लिन |url=https://ekantipur.com/koseli/2018/08/25/153516548533284389.html |access-date=2025-06-27 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> मुग्लिन झरेसी, मज्जा आउला रेलीमाई टडक चढेसी...’ चलचित्र ‘ट्रक ड्राइभर’ को यहीे गीतले मुग्लिन पुगेपछि ट्रक चढ्न पाइन्छ भन्ने सन्देश दिन्थ्यो। त्यो बेला मुग्लिनबाट ट्रक चढेर गन्तव्यमा पुग्नुको विकल्प हुँदैन थियो। गाडी पाउन मुस्किल पथ्र्यो। ट्रक चढ्न पाउनु नै भाग्यमा लेखे बराबर मानिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |title=जुन गीतले चिनाए मुग्लिन |url=https://ekantipur.com/entertainment/2017/05/02/20170502085811.html |access-date=2025-06-27 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/national/2017/05/02/20170502093523.html|title=गुल्जार’ मुग्लिन|last=खतिवडा|first=विमल|date=वैशाख १९, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> === राजमार्ग निर्माण === २०२७ सालमा पोखरा जाने सडक [[पृथ्वी राजमार्ग]] खुलेको थियो । जब चाइनिज टोली आएर नारायणगढ–मुग्लिन सडकको सर्भे थाल्यो, तब सबैको ध्यान मुग्लिनतिर तानियो । मुग्लिनमा जग्गा किन्ने बढ्दै गए, व्यापार–व्यवसाय थपिंदै गयो । ०३६ सालमा यहाँ ट्रयाक खुल्यो, ०३८ सालमा पिच भयो । सेवा–सुविधा विस्तारको आकर्षणमा धेरै जिल्लाका बासिन्दाले मुग्लिनलाई बसोबास केन्द्र बनाए । दुईतिर सडक खुलेपछि मुग्लिन एकाएक चम्कियो । मुग्लिन खेतको फाँटमा बिस्तारै पक्की घर ठडिँदै गए । पृथ्वी राजमार्ग खुलेपछि टाढाको बाटोबाट आउने चालकले खानपिन, चिया–नास्ताको मुकाम रूपमा मुग्लिन रोज्न थाले । मुग्लिनलाई प्रायः चौबीसै घण्टा चुल्हो बलिरहने ठाउँ भनेर चिनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |title=चुल्हो निभेको मुग्लिन |url=https://ekantipur.com/pradesh-3/2020/05/06/158874297793495932.html |access-date=2025-06-27 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> <gallery> मुग्लिन चोक.jpg|मुग्लिन चोक Confluence of Marsyangdi (left) and Trisuli Rivers at Mugling, Nepal.JPG|[[त्रिशूली नदी|त्रिशुली नदि]] र [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी नदि]](left) को सङ्गमस्थल </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]] 1a17e35c8rxclvzj7t50dfqw1bwdc2u 1370650 1370649 2026-08-21T05:35:09Z Bishaldev100 28807 /* राजमार्ग निर्माण */ 1370650 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = मुग्लिन |native_name = मुग्लिङ |native_name_lang = ne |settlement_type = [[नगर]] |image_skyline = Mugling in 2010.jpg |image_caption = मुग्लिन बजार |pushpin_map = Nepal Bagmati Province# Nepal Gandaki Province# Nepal |coordinates = {{coord|27.85712630356841|84.56045946773389|type:city|display=inline,title}} |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] |government_type = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |governing_body = [[इच्छाकामना गाउँपालिका]] |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ }} '''मुग्लिन''' [[पृथ्वी राजमार्ग]] र [[मदन आश्रित राजमार्ग]]को चोक रहेको [[चितवन जिल्ला]]को पहाडी क्षेत्रको प्रमुख बजार हो। यो स्थान [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]बाट ३६ किलोमिटर, सङ्घीय राजधानी [[काठमाडौँ]]बाट ११० किलोमिटर तथा [[गण्डकी प्रदेश]]को राजधानी सहर [[पोखरा]]बाट ९० किलोमिटरको दुरीमा रहेको छ। ==भुगोल== मुग्लिङ [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली नदि]] र [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी नदि]]को सङ्गमस्थलमा अवस्थित छ। == इतिहास == ===सडक बन्नु अघि=== मुग्लिन भेग [[त्रिपाठी]], [[सिलवाल]] र [[सापकोटा]] समुदायको धान लगाउने फाँटको रूपमा चिनिन्थ्यो । सामान किन्न आउने हटियाजस्तो मात्रै थियो । दिउँसो सामान्य चहलपहल चल्थ्यो, राति सुनसान हुन्थ्यो । ट्रक चढेर अन्यत्र जाने बाटोका रूपमा ‘मुग्लिन’ चिनिन्थ्यो ।<ref>{{Cite web |title=यो र त्यो मुग्लिन |url=https://ekantipur.com/koseli/2018/08/25/153516548533284389.html |access-date=2025-06-27 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> मुग्लिन झरेसी, मज्जा आउला रेलीमाई टडक चढेसी...’ चलचित्र ‘ट्रक ड्राइभर’ को यहीे गीतले मुग्लिन पुगेपछि ट्रक चढ्न पाइन्छ भन्ने सन्देश दिन्थ्यो। त्यो बेला मुग्लिनबाट ट्रक चढेर गन्तव्यमा पुग्नुको विकल्प हुँदैन थियो। गाडी पाउन मुस्किल पथ्र्यो। ट्रक चढ्न पाउनु नै भाग्यमा लेखे बराबर मानिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |title=जुन गीतले चिनाए मुग्लिन |url=https://ekantipur.com/entertainment/2017/05/02/20170502085811.html |access-date=2025-06-27 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/national/2017/05/02/20170502093523.html|title=गुल्जार’ मुग्लिन|last=खतिवडा|first=विमल|date=वैशाख १९, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> === राजमार्ग निर्माण === २०२७ सालमा पोखरा जाने सडक [[पृथ्वी राजमार्ग]] खुलेको थियो । जब चाइनिज टोली आएर नारायणगढ–मुग्लिन सडकको सर्भे थाल्यो, तब सबैको ध्यान मुग्लिनतिर तानियो । मुग्लिनमा जग्गा किन्ने बढ्दै गए, व्यापार–व्यवसाय थपिंदै गयो । ०३६ सालमा यहाँ ट्रयाक खुल्यो, ०३८ सालमा पिच भयो । सेवा–सुविधा विस्तारको आकर्षणमा धेरै जिल्लाका बासिन्दाले मुग्लिनलाई बसोबास केन्द्र बनाए । दुईतिर सडक खुलेपछि मुग्लिन एकाएक चम्कियो । मुग्लिन खेतको फाँटमा बिस्तारै पक्की घर ठडिँदै गए । पृथ्वी राजमार्ग खुलेपछि टाढाको बाटोबाट आउने चालकले खानपिन, चिया–नास्ताको मुकाम रूपमा मुग्लिन रोज्न थाले । मुग्लिनलाई प्रायः चौबीसै घण्टा चुल्हो बलिरहने ठाउँ भनेर चिनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |title=चुल्हो निभेको मुग्लिन |url=https://ekantipur.com/pradesh-3/2020/05/06/158874297793495932.html |access-date=2025-06-27 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> <gallery> मुग्लिन चोक.jpg|मुग्लिन चोक Confluence of Marsyangdi (left) and Trisuli Rivers at Mugling, Nepal.JPG|[[त्रिशूली नदी|त्रिशुली नदि]] र [[मर्स्याङ्दी नदी|मर्स्याङ्दी नदि]](left) को सङ्गमस्थल H 5 at Mugling.jpg|H 5 at Mugling </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]] qvtpxy920qhsyhkxhhthp2kztavf85t 0 6366 1370699 1370151 2026-08-21T10:20:11Z Bishaldev100 28807 /* रितिथिति */ 1370699 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = वीरगञ्ज | other_name = नेपालको प्रवेशद्वार | native_name = | nickname = | settlement_type = [[महानगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Shankharacharya,Gate,Birgunj.jpg | image_caption = भारत-नेपाल सीमाद्वार | image_flag = | image_seal = | image_map = <!-- NepalSunsariDistrictmap.png --> | mapsize = 300px | map_caption = | pushpin_map = पर्सा जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27|0|N|84|52|E|region:NP_type:city_source:enwiki-GNS|display=inline,title}} <!-- Location -->| subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[पर्सा जिल्ला]]|<!-- Politics --> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-parsa/birgunj?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = वीरगञ्ज महानगरपालिका | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजेशमान सिंह <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा नेपाल]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = इम्तियाज आलम <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]]) | established_title = महानगरपालिका घोषित | established_date = वि.स. २०७४/२/१७ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 132.07<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=22&municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 272382 | population_density_km2 = auto | population_blank2_title = धर्मावलम्बी | population_blank2 = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | latd = 27 | latm = 40 | latNS = N | longd = 84 | longm = 17 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | coordinates_type = type:city(41210)_region:NP | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = पोस्टल कोड | postal_code = ४४३००,४४३०१ | area_code = ०५१ | blank_name = | blank_info = | website = [http://birgunjmun.gov.np birgunjmun.gov.np] | footnotes = | official_name = वीरगञ्ज महानगरपालिका }} '''वीरगञ्ज महानगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] स्थित [[पर्सा जिल्ला]]को एक प्रमुख सहर तथा महानगरपालिका हो। यस महानगरपालिकालाई ‘नेपालको प्रवेशद्वार’ भनेर पनि चिनिन्छ। यो एउटा व्यापारिक सहर हो। यसलाई कतिपयले आर्थिक राजधानी भन्ने गरेका छन्। वीरगञ्ज व्यापार तथा वाणिज्यको प्रमुख केन्द्र पनि हो। वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, [[अलौ]], [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]], [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]], [[हरपतगन्ज]], [[लिपनी बिर्ता]], [[मनियारी]], [[रामगढवा]], [[पर्सौनी बिर्ता]], [[ सिर्सिया दा.पु.|सिर्सिया दापु]], [[सुगौली बिर्ता]] र [[उदयपुर घुर्मी]] गरी ११ वट‍ा पूर्व [[गाविस]]हरूलाई गाभेर तात्कालीन वीरगञ्ज उपमहानगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, यसलाई महानगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[चोर्नी]], [[बगही, पर्सा|बगही]], [[बसडिलवा]], [[लाल पर्सा]] र [[बेलवा पर्सौनी]] गरि ५ वटा गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। वीरगञ्ज सबैभन्दा बढी भन्सार राजश्व दिने नाका हो। यहाँबाट नेपालले [[भारत]] लगायत अन्य मुलुकहरूसँग आयात निर्यातको काम गर्ने गर्दछ। चितवन, काठमाडौँ तथा पोखराका लागि सामान आयात निर्यात गरिन्छ। श्री ३ [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को प्रधानमन्त्रीत्वकालमा वि.सं. १९४२-१९५८ [[पर्सा जिल्ला]]को अलौ भन्ने स्थानबाट गहवा गाँउमा सदरमुकाम सारिएपछि गहवा गाँउलाई उनैको नाममा वीरगञ्ज नामाकरण गरिएको हो। त्यहाँ गहवामाई मन्दिर पनि रहेको छ। ठाकुरराम क्याम्पस का साथै केही अरू कलेज तथा विद्यालय तथा नारायणी अञ्चल अस्पतालका साथै केही नर्सीङ होम समेत रहेको वीरगञ्जमा अञ्चल स्तरीय तथा जिल्ला स्तरीय सरकारी कार्यलयहरू पनि छन्। वीरगञ्जको एरिया कोड ०५१ हो। ==इतिहास== ===अलौ पर्व=== वि.सं. १९०४ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]लाई गद्दिच्युत गरेपछि, जङ्गबहादुर विरुद्ध फौज खडा गरी राजेन्द्र [[अलौ]]मा शिविर बनाएर बसेका थिए। जङ्गबहादुरको सेना सामु राजा राजेन्द्रको सेनाको केही लागेन र राजा राजेन्द्रलाई बन्दी बनाइयो। यस घटनालाई [[अलौ पर्व]] भनिन्छ। ===वीर शमशेर=== तत्कालीन [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ वीर शम्शेर]]ले वि.सं. १९४५ देखि १९५० को बीचमा वीरगञ्ज बजार स्थापना गरेको अनुमान छ। वीर शम्शेरले स्थापना गरेको हुनाले यसको नाम वीरगञ्ज रहन भएको हो भन्ने भनाइ रहेको छ। वीरगञ्ज स्थापनाभन्दा अगाडि पर्सा जिल्लाको मुख्य केन्द्र अलौं थियो। वीरगञ्ज बजारको स्थापनाभन्दा अगाडि यस आसपासका गाउँहरू बगही, अलौं, बरेवा, कलैया, प्रसौनी, इनरुवा, छपकैया, अस्तित्वमा आइसकेका थिए। कलैयाबाट प्रसौनी, इनरवा गाउँ हुँदै छपकैया भएर अलौं जाने सानो बाटो थियो, उक्त बाटोलाई रजैया सडक भनिन्थ्यो। <Ref>"वीरगञ्जको नालीबेली" जयविक्रम शाह जयारानी शाह प्रकाशन २०६१ बैशाख </ref> जङ्गलले ढाकेको स्थानमा वीरगञ्ज बजार स्थापना गर्न श्री ३ वीर शम्शेरले आफ्ना विश्वासपात्र द्वय सिद्धवीर माथेमा र ध्वजवीर माथेमा (दुई दाजुभाइ) लाई क्रमशः माल अड्डा तथा काठ माल अड्डाको हाकिम बनाई वीरगञ्जमा खटाएका थिए। त्यसै सिलसिलामा सिद्धवीर माथेमाले निःशुल्क जग्गा तथा काठ वितरण गर्नुका साथै वीरगञ्जमा घर बनाउनेहरूलाई नगदको व्यवस्था गरी सहयोग पुर्याएका थिए। उक्त कार्यले पछि चन्द्र शमशेरको पालामा सिद्धवीर माथेमालाई मृत्युदण्डको सजाय समेत भुक्तान गर्नु पर्ने अवस्था आइसकेको थियो। ===चन्द्र शम्शेर=== वीर शम्शेरको वि.सं. १९५७ मा मृत्यु भए पछि श्री ३ [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देवशम्शेर]] महाराज भए। तर [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शम्शेर]]ले षडयन्त्र गरी तीन महिना भित्रै देवशम्शेरलाई अपदस्त गरी आफैं श्री ३ महाराजा बने। स्व. वीरशम्शेर र देवशम्शेरका मान्छेहरूलाई चन्द्र शम्शेर देखी सहँदैनथे। वीर शम्शेरका खास मान्छे सिद्धवीर माथेमामाथि रिसइवी साँधी उनले सम्हालेको माल अड्डा जाँच गराउन लगाई माथेमामाथि तीन लाख अनियमितता गरेको आरोप लगाइयो। सिद्धवीरले वीरगञ्ज बजार बसाल्नमा खर्च गरिएको हिसाब देखाउँदा त्यसलाई अमान्य ठहर गरियो र तत्काल रकम तिर्न आदेश जारी भयो। माथेमाले आफूले नखाएकाले रकम तिर्न नसक्ने जवाफ दिएपछि सजाय स्वरूप छातीमा साइनबोर्ड टाँसेर बाजागाजा सहित बजार परिक्रमा गराउँदै मच्छाखुशीमा लगेर काटी मारीदिनु भन्ने [[मृत्युदण्ड]]को मौखिक फैसला भयो। खाइ नखाई अहोरात्र खटेर वीरगञ्ज बजार स्थापनामा वीर शम्शेरलाई सहयोग पुर्याउने माथेमा माथि मृत्युदण्डको फैसला भएको खबर सुनेपछि स्व. श्री ३ वीरशम्शेरकी महारानीले आफ्नो तर्फबाट रु. तीन लाख रकम तिरिदिएर माथेमालाई मृत्युदण्डको सजायबाट छुटकारा दिलाइन्। चन्द्र शम्शेरले आफ्ना दाइले स्थापना गरेको वीरगञ्ज बजारलाई समेत विस्थापित गर्न चाहेका थिए। उनी वीरगञ्जको बजारलाई त्यहाँबाट हटाएर [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]को हजमिनियामा बसाल्न चाहन्थे। बजार विस्थापित गर्ने चाल अनुसार वि.सं. १९८० मा [[रक्सौल]]देखि वीरगञ्जको मुख्य बजार अतिक्रमण गर्दै [[अमलेखगञ्ज|अमलेखगंज]]सम्म [[नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे|रेल लाइन सेवा]] विस्तार गरे। लिंकबाट रेल कुद्दा आसपासका घरहरू चर्कने, फुट्ने र बासिन्दाहरू आतंकित हुने गर्थे तर वीरगञ्जबासीहरू अनेक विन्ती भाउ गर्दै रेललाइन बजार बाहिर सार्न अनुरोध गर्नतर्फ लागे तर उनी हजमिनिया जान तयार भएनन्। पछि रेल्वे लिंक बजारको पूर्वतर्फ (बजार बाहिर) सारिएको थियो।<ref>[http://birgunjmun.gov.np/ne/node/193 वीरगञ्ज महानगरपालिका "औद्योगिक तथा व्यापारिक शहर सुसंस्कृत, सभ्य हाम्रो वीरगञ्ज महानगर" » परिचय » सङ्क्षिप्त परिचय]</ref> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार वीरगञ्ज महानगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या २,७२,३८२ रहेको छ। यस महानगरपालिकालाई ३२ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। महानगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ वीरगञ्ज महानगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || वीरगञ्ज (१) || ८,८४१ || ०.८६ || १०,२८०.२३ |- | २ || वीरगञ्ज (२) || ९,२८१ || २.०५ || ४,५२७.३२ |- | ३ || वीरगञ्ज (३) || ७,६०४ || ०.५७ || १३,३४०.३५ |- | ४ || वीरगञ्ज (४-५) || ३,२८५ || ०.२५ || १३,१४०.०० |- | ५ || वीरगञ्ज (६) || ४,४४० || ०.१८ || २४,६६६.६७ |- | ६ || वीरगञ्ज (७-८,११) || ३,५६४ || ०.२६ || १३,७०७.६९ |- | ७ || वीरगञ्ज (९) || ४,१४१ || ०.१५ || २७,६०६.६७ |- | ८ || वीरगञ्ज (१०) || ५,००८ || ०.३८ || १३,१७८.९५ |- | ९ || वीरगञ्ज (१२) || ४,१३३ || ०.२६ || १५,८९६.१५ |- | १० || वीरगञ्ज (१३) || १४,९४३ || १.३ || ११,४९४.६२ |- | ११ || वीरगञ्ज (१४) || १४,७१८ || ०.९८ || १५,०१८.३७ |- | १२ || वीरगञ्ज (१५) || ९,४९९ || ०.६१ || १५,५७२.१३ |- | १३ || वीरगञ्ज (१६) || १२,१९३ || १.०२ || ११,९५३.९२ |- | १४ || वीरगञ्ज (१७) || १२,६६७ || २.६५ || ४,७८०.०० |- | १५ || वीरगञ्ज (१८) || १५,७७१ || ४.७५ || ३,३२०.२१ |- | १६ || वीरगञ्ज (१९) || २१,३७५ || ४.९३ || ४,३३५.७० |- | १७ || [[अलौ]] || ९,७६५ || ५.०९ || १,९१८.४७ |- | १८ || [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]] || ८,१९८ || ५.३४ || १,५३५.२० |- | १९ || [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]] || ५,९७१ || ३.५९ || १,६६३.२३ |- | २० || [[हरपतगन्ज]] || ७,६४८ || ४.४ || १,७३८.१८ |- | २१ || [[लिपनी बिर्ता]] || ८,४२६ || ५.७४ || १,४६७.९४ |- | २२ || [[मनियारी]] || ४,७९७ || ५.०८ || ९४४.२९ |- | २३ || [[पर्सौनी बिर्ता]] || ५,३४३ || ३.०१ || १,७७५.०८ |- | २४ || [[रामगढवा]] || १०,२७७ || ४.६७ || २,२००.६४ |- | २५ || [[सिर्सिया दा.पु.]] || ४,३६२ || २.८३ || १,५४१.३४ |- | २६ || [[सुगौली बिर्ता]] || ६,५०९ || ४.८८ || १,३३३.८१ |- | २७ || [[उदयपुर घुर्मी]] || ७,४०० || ९.४४ || ७८३.९० |- | २८ || [[बगही, पर्सा|बगही]] || ७,३८० || ७.३५ || १,००४.०८ |- | २९ || [[बसडिलवा]] || ७,८५८ || ६.८८ || १,१४२.१५ |- | ३० || [[लाल पर्सा|लालपर्सा]] || ५,१३८ || ४.८६ || १,०५७.२० |- | ३१ || [[बेलवा पर्सौनी]] || १०,४४४ || २८.३४ || ३६८.५३ |- | ३२ || [[चोर्नी]] || ११,४०३ || ९.४ || १,२१३.०९ |- ! colspan="2" | जम्मा !! २,७२,३८२ !! १३२.१ !! २,०६१.९४ |} == भौगोलिक अवस्थिति == मुलुकको आर्थिक राजधानी र प्रवेशद्वारको रूपमा परिचित औद्योगिक एवं व्यापारिक सहर वीरगञ्जको स्थापना राणा प्रधानमन्त्री वीरशम्शेरले सन् १८९७ (वि.सं.१९५४)मा गरेको हुनाले उनकै नाउँमा उक्त सहरको नाम रहेको हो। भारत [[चम्पारण जिल्ला]]को सीमावर्ती बजार रक्सौलबाट करिब तीन कि.मी. को दूरीमा र नेपालको दक्षिणी तराई क्षेत्रमा अवस्थित उक्त सहर समुद्री सतहदेखि सरदर ९१ मीटर उचाइमा छ। पूर्व र उत्तरमा [[बारा जिल्ला]], पश्चिममा रामगठवा, पर्सैनीविर्ता र सिर्सिया खतवाटोल गाविस र दक्षिणमा छिमेकी मुलुक भारत रहेको उक्त सहर पर्सा जिल्लाको सदरमुकाम पनि हो। [[त्रिभुवन राजपथ]] र [[महेन्द्र राजमार्ग]] जोड्ने पथलैयाबाट २८ कि.मी. उत्तर र काठमाडौँ हवाइमार्गबाट १५ मिनेटको दूरीमा अवस्थित तथा [[सिमरा विमानस्थल]]बाट अत्यन्त नजीकै वीरगञ्जमा [[नेवार जाति|नेवार]], [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[क्षेत्री]], [[मुसलमान]], [[थारू जाति|थारू]], कुर्मी, [[यादव]], कानु, [[तेली]], [[कलवार]], [[कोइरी]], [[चमार]], [[दुसाध]], मल्लाह, [[मारवाडी]], [[तामाङ जाति|तामाङ]] आदि जाति पारस्परिक सद्भावका साथ बसोवास गर्दै आएका छन्। वीरगञ्ज पर्सा जिल्लाको सदरमुकाम हो। पर्सा जिल्लाको नामकरण यहाको महुवन् मथवलमा रहेको पारसनाथको मन्दिरको नामबाट गरिएको हो। == रितिथिति == वि.सं. २०१० मा नगरपालिका घोषणा भएको वीरगञ्जमा विशेषगरी [[दसैँ|दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[वार्तालाप:माघे सङ्क्रान्ति|मकर संक्रान्ति]], [[राम नवमी|रामनवमी]], [[होली|फागु]], [[कृष्ण जन्माष्टमी|कृष्णाष्टमी]], भीमसेन जात्रा, [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] र [[वसन्त पञ्चमी|श्रीपञ्चमी]] आदि चाडपर्व मनाउने [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]], [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]], [[जैन धर्म|जैन]] र [[इसाई धर्म|ईसाई]] धर्मावलम्वी छन्। धार्मिक सहिष्णुता रहेको उक्त महानगरपालिकामा हिन्दुधर्म र दर्शनको दिग्दर्शन हुने शंकराचार्य द्वार (वीरगञ्ज), वौद्ध चैत्य-विहार, सङ्गीतमय फोहरासहित [[घडिअर्वा पोखरी]], गहवामाई मन्दिर, नैतले काली मन्दिर,घण्टाघर (वीरगञ्ज), [[भारतीय रेल|भारतीय रेल्वे]] सञ्जालसँग जोडिएको नेपालको एक मात्र सुख्खा बन्दरगाह ([[वीरगंज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह|वीरगंज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह]] ), तरण ताल (स्वीमिंग पुल), महावीर मन्दिर, विर्तामाई मन्दिर,हनुमान मन्दिर (वीरगञ्ज) र अलखिया लगायत विविध धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल छन् भने काठमाडौँ बाहिर भारतीय महावाणिज्य दूतावास र परराष्ट्र मन्त्रालयको सम्पर्क कार्यालय वीरगञ्जमा मात्र स्थापना भएको छ। विशेषगरी [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[नेपाली]], [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]] र [[मारवाडी भाषा]] भाषी बसोबास गरेको वीरगञ्ज महानगरपालिका ३५ वर्ग कि.मी.मा फैलिएको र १९ वडामा विभाजित छ। राष्ट्रिय जनगणना २०५८ अनुसार ६० हजार ९ सय ५६ पुरूष र ५१ हजार ५ सय २८ महिला गरी कुल एक लाख १२ हजार ४ सय ८४ जना जनसङ्ख्या भएको उक्त महानगरपालिकामा कुल १९ हजार ९ सय १० घरपरिवार सङ्ख्या छ भने ४ दशमलव ८९ प्रतिशत जनसङ्ख्या वृद्धि दर छ। == नगर == [[चित्र:Ghantaghar Birgunj.JPG|thumb|घण्टाघर वीरगञ्ज]] नगरपालिकाको घोषणा भएपछि नगरप्रमुखमा क्रमशः केशरबहादुर मानन्धर (२०१०-२०१८), स्व. पशुपति घोष (२०१९-२०२५), गणेशबहादुर रावल (२०२५-२०३०), स्व. गोपालप्रसाद प्रधान (२०३०-२०३८) र विमलप्रसाद श्रीवास्तव (२०३९-२०४६) कार्यरत रहनु भएको थियो। बहुदलीय प्रजातन्त्र पुन:स्थापना पछि २०४९ सालमा नगर प्रमुखमा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]का स्व. माधवलाल श्रेष्ठ र उपप्रमुखमा अजय द्विवेद्वी निर्वाचित हुनु भएको थियो भने २०५४ को दोस्रो निर्वाचनमा [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का विमलप्रसाद श्रीवास्तव नगरप्रमुख र नेपाली काङ्ग्रेसका कृष्णमुरारी रौनियार उपप्रमुखमा निर्वाचित हुनु भएको थियो। वि.सं. २०६० पछि करिव एक वर्ष श्री ५ को सरकारले राप्रपाका गोपाल गिरीलाई प्रमुख र कृष्णमुरारी रौनियारलाई उपप्रमुख पदमा मनोनयन गरेकोमा २०६० माघ १ गते नगर प्रमुख गिरीलाई माओवादीले गोली हानी हत्या गरेपछि सरकारले राप्रपाका प्रदीपकुमार सुवेदीलाई नगरप्रमुखमा मनोनयन गरेको थियो। वि.सं. २०७४ मा सम्पन्न स्थानिय निर्वाचनमा महानगरपालिकाको प्रमुखमा बिजय सरावगी र उपप्रमुखमा शान्ति कार्की निर्वाचित हुनु भएको थियाे भने २०७९ मा सम्पन्न निर्वाचनमा महानगरपालिकाकाे प्रमुखमा राजेशमान सिंह र उपप्रमुखमा इम्तियाज आलम निर्वाचित हुनु भएकाे छ । सिंह ४६२१५ मत ल्याउँदै प्रमुखमा निर्वाचित हुनुभएकाे हाे भने आलमले २३६७१ मत ल्याएर उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका हुन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{पर्सा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:तराईका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीको नामबाट नामकरण गरिएका ठाउँहरू]] [[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व उपमहानगरपालिकाहरू]] 6sen5ymxynajvxfh3l5l0uc2nnxjcqq 1370700 1370699 2026-08-21T10:23:37Z Bishaldev100 28807 1370700 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = वीरगञ्ज | other_name = नेपालको प्रवेशद्वार | native_name = | nickname = | settlement_type = [[महानगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Shankharacharya,Gate,Birgunj.jpg | image_caption = भारत-नेपाल सीमाद्वार | image_flag = | image_seal = | image_map = <!-- NepalSunsariDistrictmap.png --> | mapsize = 300px | map_caption = | pushpin_map = पर्सा जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27|0|N|84|52|E|region:NP_type:city_source:enwiki-GNS|display=inline,title}} <!-- Location -->| subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[पर्सा जिल्ला]]|<!-- Politics --> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-parsa/birgunj?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = वीरगञ्ज महानगरपालिका | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजेशमान सिंह <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा नेपाल]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = इम्तियाज आलम <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]]) | established_title = महानगरपालिका घोषित | established_date = वि.स. २०७४/२/१७ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 132.07<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=22&municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 272382 | population_density_km2 = auto | population_blank2_title = धर्मावलम्बी | population_blank2 = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | latd = 27 | latm = 40 | latNS = N | longd = 84 | longm = 17 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | coordinates_type = type:city(41210)_region:NP | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = पोस्टल कोड | postal_code = ४४३००,४४३०१ | area_code = ०५१ | blank_name = | blank_info = | website = [http://birgunjmun.gov.np birgunjmun.gov.np] | footnotes = | official_name = वीरगञ्ज महानगरपालिका }} '''वीरगञ्ज महानगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] स्थित [[पर्सा जिल्ला]]को एक प्रमुख सहर तथा महानगरपालिका हो। यस महानगरपालिकालाई ‘नेपालको प्रवेशद्वार’ भनेर पनि चिनिन्छ। यो एउटा व्यापारिक सहर हो। यसलाई कतिपयले आर्थिक राजधानी भन्ने गरेका छन्। वीरगञ्ज व्यापार तथा वाणिज्यको प्रमुख केन्द्र पनि हो। प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]]को शासनकालमा गठन भएका पहिलो तीन नगरपालिकाहरू मध्ये वीरगञ्ज एक थियो। वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, [[अलौ]], [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]], [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]], [[हरपतगन्ज]], [[लिपनी बिर्ता]], [[मनियारी]], [[रामगढवा]], [[पर्सौनी बिर्ता]], [[ सिर्सिया दा.पु.|सिर्सिया दापु]], [[सुगौली बिर्ता]] र [[उदयपुर घुर्मी]] गरी ११ वट‍ा पूर्व [[गाविस]]हरूलाई गाभेर तात्कालीन वीरगञ्ज उपमहानगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, यसलाई महानगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[चोर्नी]], [[बगही, पर्सा|बगही]], [[बसडिलवा]], [[लाल पर्सा]] र [[बेलवा पर्सौनी]] गरि ५ वटा गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। वीरगञ्ज सबैभन्दा बढी भन्सार राजश्व दिने नाका हो। यहाँबाट नेपालले [[भारत]] लगायत अन्य मुलुकहरूसँग आयात निर्यातको काम गर्ने गर्दछ। चितवन, काठमाडौँ तथा पोखराका लागि सामान आयात निर्यात गरिन्छ। श्री ३ [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को प्रधानमन्त्रीत्वकालमा वि.सं. १९४२-१९५८ [[पर्सा जिल्ला]]को अलौ भन्ने स्थानबाट गहवा गाँउमा सदरमुकाम सारिएपछि गहवा गाँउलाई उनैको नाममा वीरगञ्ज नामाकरण गरिएको हो। त्यहाँ गहवामाई मन्दिर पनि रहेको छ। ठाकुरराम क्याम्पस का साथै केही अरू कलेज तथा विद्यालय तथा नारायणी अञ्चल अस्पतालका साथै केही नर्सीङ होम समेत रहेको वीरगञ्जमा अञ्चल स्तरीय तथा जिल्ला स्तरीय सरकारी कार्यलयहरू पनि छन्। वीरगञ्जको एरिया कोड ०५१ हो। ==इतिहास== ===अलौ पर्व=== वि.सं. १९०४ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]लाई गद्दिच्युत गरेपछि, जङ्गबहादुर विरुद्ध फौज खडा गरी राजेन्द्र [[अलौ]]मा शिविर बनाएर बसेका थिए। जङ्गबहादुरको सेना सामु राजा राजेन्द्रको सेनाको केही लागेन र राजा राजेन्द्रलाई बन्दी बनाइयो। यस घटनालाई [[अलौ पर्व]] भनिन्छ। ===वीर शमशेर=== तत्कालीन [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ वीर शम्शेर]]ले वि.सं. १९४५ देखि १९५० को बीचमा वीरगञ्ज बजार स्थापना गरेको अनुमान छ। वीर शम्शेरले स्थापना गरेको हुनाले यसको नाम वीरगञ्ज रहन भएको हो भन्ने भनाइ रहेको छ। वीरगञ्ज स्थापनाभन्दा अगाडि पर्सा जिल्लाको मुख्य केन्द्र अलौं थियो। वीरगञ्ज बजारको स्थापनाभन्दा अगाडि यस आसपासका गाउँहरू बगही, अलौं, बरेवा, कलैया, प्रसौनी, इनरुवा, छपकैया, अस्तित्वमा आइसकेका थिए। कलैयाबाट प्रसौनी, इनरवा गाउँ हुँदै छपकैया भएर अलौं जाने सानो बाटो थियो, उक्त बाटोलाई रजैया सडक भनिन्थ्यो। <Ref>"वीरगञ्जको नालीबेली" जयविक्रम शाह जयारानी शाह प्रकाशन २०६१ बैशाख </ref> जङ्गलले ढाकेको स्थानमा वीरगञ्ज बजार स्थापना गर्न श्री ३ वीर शम्शेरले आफ्ना विश्वासपात्र द्वय सिद्धवीर माथेमा र ध्वजवीर माथेमा (दुई दाजुभाइ) लाई क्रमशः माल अड्डा तथा काठ माल अड्डाको हाकिम बनाई वीरगञ्जमा खटाएका थिए। त्यसै सिलसिलामा सिद्धवीर माथेमाले निःशुल्क जग्गा तथा काठ वितरण गर्नुका साथै वीरगञ्जमा घर बनाउनेहरूलाई नगदको व्यवस्था गरी सहयोग पुर्याएका थिए। उक्त कार्यले पछि चन्द्र शमशेरको पालामा सिद्धवीर माथेमालाई मृत्युदण्डको सजाय समेत भुक्तान गर्नु पर्ने अवस्था आइसकेको थियो। ===चन्द्र शम्शेर=== वीर शम्शेरको वि.सं. १९५७ मा मृत्यु भए पछि श्री ३ [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देवशम्शेर]] महाराज भए। तर [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शम्शेर]]ले षडयन्त्र गरी तीन महिना भित्रै देवशम्शेरलाई अपदस्त गरी आफैं श्री ३ महाराजा बने। स्व. वीरशम्शेर र देवशम्शेरका मान्छेहरूलाई चन्द्र शम्शेर देखी सहँदैनथे। वीर शम्शेरका खास मान्छे सिद्धवीर माथेमामाथि रिसइवी साँधी उनले सम्हालेको माल अड्डा जाँच गराउन लगाई माथेमामाथि तीन लाख अनियमितता गरेको आरोप लगाइयो। सिद्धवीरले वीरगञ्ज बजार बसाल्नमा खर्च गरिएको हिसाब देखाउँदा त्यसलाई अमान्य ठहर गरियो र तत्काल रकम तिर्न आदेश जारी भयो। माथेमाले आफूले नखाएकाले रकम तिर्न नसक्ने जवाफ दिएपछि सजाय स्वरूप छातीमा साइनबोर्ड टाँसेर बाजागाजा सहित बजार परिक्रमा गराउँदै मच्छाखुशीमा लगेर काटी मारीदिनु भन्ने [[मृत्युदण्ड]]को मौखिक फैसला भयो। खाइ नखाई अहोरात्र खटेर वीरगञ्ज बजार स्थापनामा वीर शम्शेरलाई सहयोग पुर्याउने माथेमा माथि मृत्युदण्डको फैसला भएको खबर सुनेपछि स्व. श्री ३ वीरशम्शेरकी महारानीले आफ्नो तर्फबाट रु. तीन लाख रकम तिरिदिएर माथेमालाई मृत्युदण्डको सजायबाट छुटकारा दिलाइन्। चन्द्र शम्शेरले आफ्ना दाइले स्थापना गरेको वीरगञ्ज बजारलाई समेत विस्थापित गर्न चाहेका थिए। उनी वीरगञ्जको बजारलाई त्यहाँबाट हटाएर [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]को हजमिनियामा बसाल्न चाहन्थे। बजार विस्थापित गर्ने चाल अनुसार वि.सं. १९८० मा [[रक्सौल]]देखि वीरगञ्जको मुख्य बजार अतिक्रमण गर्दै [[अमलेखगञ्ज|अमलेखगंज]]सम्म [[नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे|रेल लाइन सेवा]] विस्तार गरे। लिंकबाट रेल कुद्दा आसपासका घरहरू चर्कने, फुट्ने र बासिन्दाहरू आतंकित हुने गर्थे तर वीरगञ्जबासीहरू अनेक विन्ती भाउ गर्दै रेललाइन बजार बाहिर सार्न अनुरोध गर्नतर्फ लागे तर उनी हजमिनिया जान तयार भएनन्। पछि रेल्वे लिंक बजारको पूर्वतर्फ (बजार बाहिर) सारिएको थियो।<ref>[http://birgunjmun.gov.np/ne/node/193 वीरगञ्ज महानगरपालिका "औद्योगिक तथा व्यापारिक शहर सुसंस्कृत, सभ्य हाम्रो वीरगञ्ज महानगर" » परिचय » सङ्क्षिप्त परिचय]</ref> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार वीरगञ्ज महानगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या २,७२,३८२ रहेको छ। यस महानगरपालिकालाई ३२ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। महानगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ वीरगञ्ज महानगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || वीरगञ्ज (१) || ८,८४१ || ०.८६ || १०,२८०.२३ |- | २ || वीरगञ्ज (२) || ९,२८१ || २.०५ || ४,५२७.३२ |- | ३ || वीरगञ्ज (३) || ७,६०४ || ०.५७ || १३,३४०.३५ |- | ४ || वीरगञ्ज (४-५) || ३,२८५ || ०.२५ || १३,१४०.०० |- | ५ || वीरगञ्ज (६) || ४,४४० || ०.१८ || २४,६६६.६७ |- | ६ || वीरगञ्ज (७-८,११) || ३,५६४ || ०.२६ || १३,७०७.६९ |- | ७ || वीरगञ्ज (९) || ४,१४१ || ०.१५ || २७,६०६.६७ |- | ८ || वीरगञ्ज (१०) || ५,००८ || ०.३८ || १३,१७८.९५ |- | ९ || वीरगञ्ज (१२) || ४,१३३ || ०.२६ || १५,८९६.१५ |- | १० || वीरगञ्ज (१३) || १४,९४३ || १.३ || ११,४९४.६२ |- | ११ || वीरगञ्ज (१४) || १४,७१८ || ०.९८ || १५,०१८.३७ |- | १२ || वीरगञ्ज (१५) || ९,४९९ || ०.६१ || १५,५७२.१३ |- | १३ || वीरगञ्ज (१६) || १२,१९३ || १.०२ || ११,९५३.९२ |- | १४ || वीरगञ्ज (१७) || १२,६६७ || २.६५ || ४,७८०.०० |- | १५ || वीरगञ्ज (१८) || १५,७७१ || ४.७५ || ३,३२०.२१ |- | १६ || वीरगञ्ज (१९) || २१,३७५ || ४.९३ || ४,३३५.७० |- | १७ || [[अलौ]] || ९,७६५ || ५.०९ || १,९१८.४७ |- | १८ || [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]] || ८,१९८ || ५.३४ || १,५३५.२० |- | १९ || [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]] || ५,९७१ || ३.५९ || १,६६३.२३ |- | २० || [[हरपतगन्ज]] || ७,६४८ || ४.४ || १,७३८.१८ |- | २१ || [[लिपनी बिर्ता]] || ८,४२६ || ५.७४ || १,४६७.९४ |- | २२ || [[मनियारी]] || ४,७९७ || ५.०८ || ९४४.२९ |- | २३ || [[पर्सौनी बिर्ता]] || ५,३४३ || ३.०१ || १,७७५.०८ |- | २४ || [[रामगढवा]] || १०,२७७ || ४.६७ || २,२००.६४ |- | २५ || [[सिर्सिया दा.पु.]] || ४,३६२ || २.८३ || १,५४१.३४ |- | २६ || [[सुगौली बिर्ता]] || ६,५०९ || ४.८८ || १,३३३.८१ |- | २७ || [[उदयपुर घुर्मी]] || ७,४०० || ९.४४ || ७८३.९० |- | २८ || [[बगही, पर्सा|बगही]] || ७,३८० || ७.३५ || १,००४.०८ |- | २९ || [[बसडिलवा]] || ७,८५८ || ६.८८ || १,१४२.१५ |- | ३० || [[लाल पर्सा|लालपर्सा]] || ५,१३८ || ४.८६ || १,०५७.२० |- | ३१ || [[बेलवा पर्सौनी]] || १०,४४४ || २८.३४ || ३६८.५३ |- | ३२ || [[चोर्नी]] || ११,४०३ || ९.४ || १,२१३.०९ |- ! colspan="2" | जम्मा !! २,७२,३८२ !! १३२.१ !! २,०६१.९४ |} == भौगोलिक अवस्थिति == मुलुकको आर्थिक राजधानी र प्रवेशद्वारको रूपमा परिचित औद्योगिक एवं व्यापारिक सहर वीरगञ्जको स्थापना राणा प्रधानमन्त्री वीरशम्शेरले सन् १८९७ (वि.सं.१९५४)मा गरेको हुनाले उनकै नाउँमा उक्त सहरको नाम रहेको हो। भारत [[चम्पारण जिल्ला]]को सीमावर्ती बजार रक्सौलबाट करिब तीन कि.मी. को दूरीमा र नेपालको दक्षिणी तराई क्षेत्रमा अवस्थित उक्त सहर समुद्री सतहदेखि सरदर ९१ मीटर उचाइमा छ। पूर्व र उत्तरमा [[बारा जिल्ला]], पश्चिममा रामगठवा, पर्सैनीविर्ता र सिर्सिया खतवाटोल गाविस र दक्षिणमा छिमेकी मुलुक भारत रहेको उक्त सहर पर्सा जिल्लाको सदरमुकाम पनि हो। [[त्रिभुवन राजपथ]] र [[महेन्द्र राजमार्ग]] जोड्ने पथलैयाबाट २८ कि.मी. उत्तर र काठमाडौँ हवाइमार्गबाट १५ मिनेटको दूरीमा अवस्थित तथा [[सिमरा विमानस्थल]]बाट अत्यन्त नजीकै वीरगञ्जमा [[नेवार जाति|नेवार]], [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[क्षेत्री]], [[मुसलमान]], [[थारू जाति|थारू]], कुर्मी, [[यादव]], कानु, [[तेली]], [[कलवार]], [[कोइरी]], [[चमार]], [[दुसाध]], मल्लाह, [[मारवाडी]], [[तामाङ जाति|तामाङ]] आदि जाति पारस्परिक सद्भावका साथ बसोवास गर्दै आएका छन्। वीरगञ्ज पर्सा जिल्लाको सदरमुकाम हो। पर्सा जिल्लाको नामकरण यहाको महुवन् मथवलमा रहेको पारसनाथको मन्दिरको नामबाट गरिएको हो। == रितिथिति == वि.सं. २०१० मा नगरपालिका घोषणा भएको वीरगञ्जमा विशेषगरी [[दसैँ|दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[वार्तालाप:माघे सङ्क्रान्ति|मकर संक्रान्ति]], [[राम नवमी|रामनवमी]], [[होली|फागु]], [[कृष्ण जन्माष्टमी|कृष्णाष्टमी]], भीमसेन जात्रा, [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] र [[वसन्त पञ्चमी|श्रीपञ्चमी]] आदि चाडपर्व मनाउने [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]], [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]], [[जैन धर्म|जैन]] र [[इसाई धर्म|ईसाई]] धर्मावलम्वी छन्। धार्मिक सहिष्णुता रहेको उक्त महानगरपालिकामा हिन्दुधर्म र दर्शनको दिग्दर्शन हुने शंकराचार्य द्वार (वीरगञ्ज), वौद्ध चैत्य-विहार, सङ्गीतमय फोहरासहित [[घडिअर्वा पोखरी]], गहवामाई मन्दिर, नैतले काली मन्दिर,घण्टाघर (वीरगञ्ज), [[भारतीय रेल|भारतीय रेल्वे]] सञ्जालसँग जोडिएको नेपालको एक मात्र सुख्खा बन्दरगाह ([[वीरगंज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह|वीरगंज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह]] ), तरण ताल (स्वीमिंग पुल), महावीर मन्दिर, विर्तामाई मन्दिर,हनुमान मन्दिर (वीरगञ्ज) र अलखिया लगायत विविध धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल छन् भने काठमाडौँ बाहिर भारतीय महावाणिज्य दूतावास र परराष्ट्र मन्त्रालयको सम्पर्क कार्यालय वीरगञ्जमा मात्र स्थापना भएको छ। विशेषगरी [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[नेपाली]], [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]] र [[मारवाडी भाषा]] भाषी बसोबास गरेको वीरगञ्ज महानगरपालिका ३५ वर्ग कि.मी.मा फैलिएको र १९ वडामा विभाजित छ। राष्ट्रिय जनगणना २०५८ अनुसार ६० हजार ९ सय ५६ पुरूष र ५१ हजार ५ सय २८ महिला गरी कुल एक लाख १२ हजार ४ सय ८४ जना जनसङ्ख्या भएको उक्त महानगरपालिकामा कुल १९ हजार ९ सय १० घरपरिवार सङ्ख्या छ भने ४ दशमलव ८९ प्रतिशत जनसङ्ख्या वृद्धि दर छ। == नगर == [[चित्र:Ghantaghar Birgunj.JPG|thumb|घण्टाघर वीरगञ्ज]] नगरपालिकाको घोषणा भएपछि नगरप्रमुखमा क्रमशः केशरबहादुर मानन्धर (२०१०-२०१८), स्व. पशुपति घोष (२०१९-२०२५), गणेशबहादुर रावल (२०२५-२०३०), स्व. गोपालप्रसाद प्रधान (२०३०-२०३८) र विमलप्रसाद श्रीवास्तव (२०३९-२०४६) कार्यरत रहनु भएको थियो। बहुदलीय प्रजातन्त्र पुन:स्थापना पछि २०४९ सालमा नगर प्रमुखमा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]का स्व. माधवलाल श्रेष्ठ र उपप्रमुखमा अजय द्विवेद्वी निर्वाचित हुनु भएको थियो भने २०५४ को दोस्रो निर्वाचनमा [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का विमलप्रसाद श्रीवास्तव नगरप्रमुख र नेपाली काङ्ग्रेसका कृष्णमुरारी रौनियार उपप्रमुखमा निर्वाचित हुनु भएको थियो। वि.सं. २०६० पछि करिव एक वर्ष श्री ५ को सरकारले राप्रपाका गोपाल गिरीलाई प्रमुख र कृष्णमुरारी रौनियारलाई उपप्रमुख पदमा मनोनयन गरेकोमा २०६० माघ १ गते नगर प्रमुख गिरीलाई माओवादीले गोली हानी हत्या गरेपछि सरकारले राप्रपाका प्रदीपकुमार सुवेदीलाई नगरप्रमुखमा मनोनयन गरेको थियो। वि.सं. २०७४ मा सम्पन्न स्थानिय निर्वाचनमा महानगरपालिकाको प्रमुखमा बिजय सरावगी र उपप्रमुखमा शान्ति कार्की निर्वाचित हुनु भएको थियाे भने २०७९ मा सम्पन्न निर्वाचनमा महानगरपालिकाकाे प्रमुखमा राजेशमान सिंह र उपप्रमुखमा इम्तियाज आलम निर्वाचित हुनु भएकाे छ । सिंह ४६२१५ मत ल्याउँदै प्रमुखमा निर्वाचित हुनुभएकाे हाे भने आलमले २३६७१ मत ल्याएर उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका हुन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{पर्सा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:तराईका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीको नामबाट नामकरण गरिएका ठाउँहरू]] [[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व उपमहानगरपालिकाहरू]] 96pdw0xdopuf8i72dvslaeq0vyd3p3o 1370701 1370700 2026-08-21T10:27:25Z Bishaldev100 28807 /* नगर */ 1370701 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info -->| name = वीरगञ्ज | other_name = नेपालको प्रवेशद्वार | native_name = | nickname = | settlement_type = [[महानगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Shankharacharya,Gate,Birgunj.jpg | image_caption = भारत-नेपाल सीमाद्वार | image_flag = | image_seal = | image_map = <!-- NepalSunsariDistrictmap.png --> | mapsize = 300px | map_caption = | pushpin_map = पर्सा जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27|0|N|84|52|E|region:NP_type:city_source:enwiki-GNS|display=inline,title}} <!-- Location -->| subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[पर्सा जिल्ला]]|<!-- Politics --> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-parsa/birgunj?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = वीरगञ्ज महानगरपालिका | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजेशमान सिंह <small> ([[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा नेपाल]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = इम्तियाज आलम <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]]) | established_title = महानगरपालिका घोषित | established_date = वि.स. २०७४/२/१७ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 132.07<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] | population_footnotes = <ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=22&municipality=6|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 272382 | population_density_km2 = auto | population_blank2_title = धर्मावलम्बी | population_blank2 = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | latd = 27 | latm = 40 | latNS = N | longd = 84 | longm = 17 | longEW = E | coordinates_display = inline,title | coordinates_type = type:city(41210)_region:NP | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = पोस्टल कोड | postal_code = ४४३००,४४३०१ | area_code = ०५१ | blank_name = | blank_info = | website = [http://birgunjmun.gov.np birgunjmun.gov.np] | footnotes = | official_name = वीरगञ्ज महानगरपालिका }} '''वीरगञ्ज महानगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] स्थित [[पर्सा जिल्ला]]को एक प्रमुख सहर तथा महानगरपालिका हो। यस महानगरपालिकालाई ‘नेपालको प्रवेशद्वार’ भनेर पनि चिनिन्छ। यो एउटा व्यापारिक सहर हो। यसलाई कतिपयले आर्थिक राजधानी भन्ने गरेका छन्। वीरगञ्ज व्यापार तथा वाणिज्यको प्रमुख केन्द्र पनि हो। प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]]को शासनकालमा गठन भएका पहिलो तीन नगरपालिकाहरू मध्ये वीरगञ्ज एक थियो। वि.सं २०७१ मङ्सिर १६ मा, [[अलौ]], [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]], [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]], [[हरपतगन्ज]], [[लिपनी बिर्ता]], [[मनियारी]], [[रामगढवा]], [[पर्सौनी बिर्ता]], [[ सिर्सिया दा.पु.|सिर्सिया दापु]], [[सुगौली बिर्ता]] र [[उदयपुर घुर्मी]] गरी ११ वट‍ा पूर्व [[गाविस]]हरूलाई गाभेर तात्कालीन वीरगञ्ज उपमहानगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, यसलाई महानगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[चोर्नी]], [[बगही, पर्सा|बगही]], [[बसडिलवा]], [[लाल पर्सा]] र [[बेलवा पर्सौनी]] गरि ५ वटा गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। वीरगञ्ज सबैभन्दा बढी भन्सार राजश्व दिने नाका हो। यहाँबाट नेपालले [[भारत]] लगायत अन्य मुलुकहरूसँग आयात निर्यातको काम गर्ने गर्दछ। चितवन, काठमाडौँ तथा पोखराका लागि सामान आयात निर्यात गरिन्छ। श्री ३ [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को प्रधानमन्त्रीत्वकालमा वि.सं. १९४२-१९५८ [[पर्सा जिल्ला]]को अलौ भन्ने स्थानबाट गहवा गाँउमा सदरमुकाम सारिएपछि गहवा गाँउलाई उनैको नाममा वीरगञ्ज नामाकरण गरिएको हो। त्यहाँ गहवामाई मन्दिर पनि रहेको छ। ठाकुरराम क्याम्पस का साथै केही अरू कलेज तथा विद्यालय तथा नारायणी अञ्चल अस्पतालका साथै केही नर्सीङ होम समेत रहेको वीरगञ्जमा अञ्चल स्तरीय तथा जिल्ला स्तरीय सरकारी कार्यलयहरू पनि छन्। वीरगञ्जको एरिया कोड ०५१ हो। ==इतिहास== ===अलौ पर्व=== वि.सं. १९०४ मा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर]]ले [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]लाई गद्दिच्युत गरेपछि, जङ्गबहादुर विरुद्ध फौज खडा गरी राजेन्द्र [[अलौ]]मा शिविर बनाएर बसेका थिए। जङ्गबहादुरको सेना सामु राजा राजेन्द्रको सेनाको केही लागेन र राजा राजेन्द्रलाई बन्दी बनाइयो। यस घटनालाई [[अलौ पर्व]] भनिन्छ। ===वीर शमशेर=== तत्कालीन [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|श्री ३ वीर शम्शेर]]ले वि.सं. १९४५ देखि १९५० को बीचमा वीरगञ्ज बजार स्थापना गरेको अनुमान छ। वीर शम्शेरले स्थापना गरेको हुनाले यसको नाम वीरगञ्ज रहन भएको हो भन्ने भनाइ रहेको छ। वीरगञ्ज स्थापनाभन्दा अगाडि पर्सा जिल्लाको मुख्य केन्द्र अलौं थियो। वीरगञ्ज बजारको स्थापनाभन्दा अगाडि यस आसपासका गाउँहरू बगही, अलौं, बरेवा, कलैया, प्रसौनी, इनरुवा, छपकैया, अस्तित्वमा आइसकेका थिए। कलैयाबाट प्रसौनी, इनरवा गाउँ हुँदै छपकैया भएर अलौं जाने सानो बाटो थियो, उक्त बाटोलाई रजैया सडक भनिन्थ्यो। <Ref>"वीरगञ्जको नालीबेली" जयविक्रम शाह जयारानी शाह प्रकाशन २०६१ बैशाख </ref> जङ्गलले ढाकेको स्थानमा वीरगञ्ज बजार स्थापना गर्न श्री ३ वीर शम्शेरले आफ्ना विश्वासपात्र द्वय सिद्धवीर माथेमा र ध्वजवीर माथेमा (दुई दाजुभाइ) लाई क्रमशः माल अड्डा तथा काठ माल अड्डाको हाकिम बनाई वीरगञ्जमा खटाएका थिए। त्यसै सिलसिलामा सिद्धवीर माथेमाले निःशुल्क जग्गा तथा काठ वितरण गर्नुका साथै वीरगञ्जमा घर बनाउनेहरूलाई नगदको व्यवस्था गरी सहयोग पुर्याएका थिए। उक्त कार्यले पछि चन्द्र शमशेरको पालामा सिद्धवीर माथेमालाई मृत्युदण्डको सजाय समेत भुक्तान गर्नु पर्ने अवस्था आइसकेको थियो। ===चन्द्र शम्शेर=== वीर शम्शेरको वि.सं. १९५७ मा मृत्यु भए पछि श्री ३ [[देव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|देवशम्शेर]] महाराज भए। तर [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शम्शेर]]ले षडयन्त्र गरी तीन महिना भित्रै देवशम्शेरलाई अपदस्त गरी आफैं श्री ३ महाराजा बने। स्व. वीरशम्शेर र देवशम्शेरका मान्छेहरूलाई चन्द्र शम्शेर देखी सहँदैनथे। वीर शम्शेरका खास मान्छे सिद्धवीर माथेमामाथि रिसइवी साँधी उनले सम्हालेको माल अड्डा जाँच गराउन लगाई माथेमामाथि तीन लाख अनियमितता गरेको आरोप लगाइयो। सिद्धवीरले वीरगञ्ज बजार बसाल्नमा खर्च गरिएको हिसाब देखाउँदा त्यसलाई अमान्य ठहर गरियो र तत्काल रकम तिर्न आदेश जारी भयो। माथेमाले आफूले नखाएकाले रकम तिर्न नसक्ने जवाफ दिएपछि सजाय स्वरूप छातीमा साइनबोर्ड टाँसेर बाजागाजा सहित बजार परिक्रमा गराउँदै मच्छाखुशीमा लगेर काटी मारीदिनु भन्ने [[मृत्युदण्ड]]को मौखिक फैसला भयो। खाइ नखाई अहोरात्र खटेर वीरगञ्ज बजार स्थापनामा वीर शम्शेरलाई सहयोग पुर्याउने माथेमा माथि मृत्युदण्डको फैसला भएको खबर सुनेपछि स्व. श्री ३ वीरशम्शेरकी महारानीले आफ्नो तर्फबाट रु. तीन लाख रकम तिरिदिएर माथेमालाई मृत्युदण्डको सजायबाट छुटकारा दिलाइन्। चन्द्र शम्शेरले आफ्ना दाइले स्थापना गरेको वीरगञ्ज बजारलाई समेत विस्थापित गर्न चाहेका थिए। उनी वीरगञ्जको बजारलाई त्यहाँबाट हटाएर [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]को हजमिनियामा बसाल्न चाहन्थे। बजार विस्थापित गर्ने चाल अनुसार वि.सं. १९८० मा [[रक्सौल]]देखि वीरगञ्जको मुख्य बजार अतिक्रमण गर्दै [[अमलेखगञ्ज|अमलेखगंज]]सम्म [[नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे|रेल लाइन सेवा]] विस्तार गरे। लिंकबाट रेल कुद्दा आसपासका घरहरू चर्कने, फुट्ने र बासिन्दाहरू आतंकित हुने गर्थे तर वीरगञ्जबासीहरू अनेक विन्ती भाउ गर्दै रेललाइन बजार बाहिर सार्न अनुरोध गर्नतर्फ लागे तर उनी हजमिनिया जान तयार भएनन्। पछि रेल्वे लिंक बजारको पूर्वतर्फ (बजार बाहिर) सारिएको थियो।<ref>[http://birgunjmun.gov.np/ne/node/193 वीरगञ्ज महानगरपालिका "औद्योगिक तथा व्यापारिक शहर सुसंस्कृत, सभ्य हाम्रो वीरगञ्ज महानगर" » परिचय » सङ्क्षिप्त परिचय]</ref> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार वीरगञ्ज महानगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या २,७२,३८२ रहेको छ। यस महानगरपालिकालाई ३२ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। महानगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ वीरगञ्ज महानगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || वीरगञ्ज (१) || ८,८४१ || ०.८६ || १०,२८०.२३ |- | २ || वीरगञ्ज (२) || ९,२८१ || २.०५ || ४,५२७.३२ |- | ३ || वीरगञ्ज (३) || ७,६०४ || ०.५७ || १३,३४०.३५ |- | ४ || वीरगञ्ज (४-५) || ३,२८५ || ०.२५ || १३,१४०.०० |- | ५ || वीरगञ्ज (६) || ४,४४० || ०.१८ || २४,६६६.६७ |- | ६ || वीरगञ्ज (७-८,११) || ३,५६४ || ०.२६ || १३,७०७.६९ |- | ७ || वीरगञ्ज (९) || ४,१४१ || ०.१५ || २७,६०६.६७ |- | ८ || वीरगञ्ज (१०) || ५,००८ || ०.३८ || १३,१७८.९५ |- | ९ || वीरगञ्ज (१२) || ४,१३३ || ०.२६ || १५,८९६.१५ |- | १० || वीरगञ्ज (१३) || १४,९४३ || १.३ || ११,४९४.६२ |- | ११ || वीरगञ्ज (१४) || १४,७१८ || ०.९८ || १५,०१८.३७ |- | १२ || वीरगञ्ज (१५) || ९,४९९ || ०.६१ || १५,५७२.१३ |- | १३ || वीरगञ्ज (१६) || १२,१९३ || १.०२ || ११,९५३.९२ |- | १४ || वीरगञ्ज (१७) || १२,६६७ || २.६५ || ४,७८०.०० |- | १५ || वीरगञ्ज (१८) || १५,७७१ || ४.७५ || ३,३२०.२१ |- | १६ || वीरगञ्ज (१९) || २१,३७५ || ४.९३ || ४,३३५.७० |- | १७ || [[अलौ]] || ९,७६५ || ५.०९ || १,९१८.४७ |- | १८ || [[भवानीपुर, पर्सा|भवानीपुर]] || ८,१९८ || ५.३४ || १,५३५.२० |- | १९ || [[बिन्दबासिनी, पर्सा|बिन्दबासिनी]] || ५,९७१ || ३.५९ || १,६६३.२३ |- | २० || [[हरपतगन्ज]] || ७,६४८ || ४.४ || १,७३८.१८ |- | २१ || [[लिपनी बिर्ता]] || ८,४२६ || ५.७४ || १,४६७.९४ |- | २२ || [[मनियारी]] || ४,७९७ || ५.०८ || ९४४.२९ |- | २३ || [[पर्सौनी बिर्ता]] || ५,३४३ || ३.०१ || १,७७५.०८ |- | २४ || [[रामगढवा]] || १०,२७७ || ४.६७ || २,२००.६४ |- | २५ || [[सिर्सिया दा.पु.]] || ४,३६२ || २.८३ || १,५४१.३४ |- | २६ || [[सुगौली बिर्ता]] || ६,५०९ || ४.८८ || १,३३३.८१ |- | २७ || [[उदयपुर घुर्मी]] || ७,४०० || ९.४४ || ७८३.९० |- | २८ || [[बगही, पर्सा|बगही]] || ७,३८० || ७.३५ || १,००४.०८ |- | २९ || [[बसडिलवा]] || ७,८५८ || ६.८८ || १,१४२.१५ |- | ३० || [[लाल पर्सा|लालपर्सा]] || ५,१३८ || ४.८६ || १,०५७.२० |- | ३१ || [[बेलवा पर्सौनी]] || १०,४४४ || २८.३४ || ३६८.५३ |- | ३२ || [[चोर्नी]] || ११,४०३ || ९.४ || १,२१३.०९ |- ! colspan="2" | जम्मा !! २,७२,३८२ !! १३२.१ !! २,०६१.९४ |} == भौगोलिक अवस्थिति == मुलुकको आर्थिक राजधानी र प्रवेशद्वारको रूपमा परिचित औद्योगिक एवं व्यापारिक सहर वीरगञ्जको स्थापना राणा प्रधानमन्त्री वीरशम्शेरले सन् १८९७ (वि.सं.१९५४)मा गरेको हुनाले उनकै नाउँमा उक्त सहरको नाम रहेको हो। भारत [[चम्पारण जिल्ला]]को सीमावर्ती बजार रक्सौलबाट करिब तीन कि.मी. को दूरीमा र नेपालको दक्षिणी तराई क्षेत्रमा अवस्थित उक्त सहर समुद्री सतहदेखि सरदर ९१ मीटर उचाइमा छ। पूर्व र उत्तरमा [[बारा जिल्ला]], पश्चिममा रामगठवा, पर्सैनीविर्ता र सिर्सिया खतवाटोल गाविस र दक्षिणमा छिमेकी मुलुक भारत रहेको उक्त सहर पर्सा जिल्लाको सदरमुकाम पनि हो। [[त्रिभुवन राजपथ]] र [[महेन्द्र राजमार्ग]] जोड्ने पथलैयाबाट २८ कि.मी. उत्तर र काठमाडौँ हवाइमार्गबाट १५ मिनेटको दूरीमा अवस्थित तथा [[सिमरा विमानस्थल]]बाट अत्यन्त नजीकै वीरगञ्जमा [[नेवार जाति|नेवार]], [[ब्राह्मण|बाहुन]], [[क्षेत्री]], [[मुसलमान]], [[थारू जाति|थारू]], कुर्मी, [[यादव]], कानु, [[तेली]], [[कलवार]], [[कोइरी]], [[चमार]], [[दुसाध]], मल्लाह, [[मारवाडी]], [[तामाङ जाति|तामाङ]] आदि जाति पारस्परिक सद्भावका साथ बसोवास गर्दै आएका छन्। वीरगञ्ज पर्सा जिल्लाको सदरमुकाम हो। पर्सा जिल्लाको नामकरण यहाको महुवन् मथवलमा रहेको पारसनाथको मन्दिरको नामबाट गरिएको हो। == रितिथिति == वि.सं. २०१० मा नगरपालिका घोषणा भएको वीरगञ्जमा विशेषगरी [[दसैँ|दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[वार्तालाप:माघे सङ्क्रान्ति|मकर संक्रान्ति]], [[राम नवमी|रामनवमी]], [[होली|फागु]], [[कृष्ण जन्माष्टमी|कृष्णाष्टमी]], भीमसेन जात्रा, [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] र [[वसन्त पञ्चमी|श्रीपञ्चमी]] आदि चाडपर्व मनाउने [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], [[बुद्ध धर्म|बौद्ध]], [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]], [[जैन धर्म|जैन]] र [[इसाई धर्म|ईसाई]] धर्मावलम्वी छन्। धार्मिक सहिष्णुता रहेको उक्त महानगरपालिकामा हिन्दुधर्म र दर्शनको दिग्दर्शन हुने शंकराचार्य द्वार (वीरगञ्ज), वौद्ध चैत्य-विहार, सङ्गीतमय फोहरासहित [[घडिअर्वा पोखरी]], गहवामाई मन्दिर, नैतले काली मन्दिर,घण्टाघर (वीरगञ्ज), [[भारतीय रेल|भारतीय रेल्वे]] सञ्जालसँग जोडिएको नेपालको एक मात्र सुख्खा बन्दरगाह ([[वीरगंज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह|वीरगंज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह]] ), तरण ताल (स्वीमिंग पुल), महावीर मन्दिर, विर्तामाई मन्दिर,हनुमान मन्दिर (वीरगञ्ज) र अलखिया लगायत विविध धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल छन् भने काठमाडौँ बाहिर भारतीय महावाणिज्य दूतावास र परराष्ट्र मन्त्रालयको सम्पर्क कार्यालय वीरगञ्जमा मात्र स्थापना भएको छ। विशेषगरी [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[नेपाली]], [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]], [[मैथिली भाषा|मैथिली]] र [[मारवाडी भाषा]] भाषी बसोबास गरेको वीरगञ्ज महानगरपालिका ३५ वर्ग कि.मी.मा फैलिएको र १९ वडामा विभाजित छ। राष्ट्रिय जनगणना २०५८ अनुसार ६० हजार ९ सय ५६ पुरूष र ५१ हजार ५ सय २८ महिला गरी कुल एक लाख १२ हजार ४ सय ८४ जना जनसङ्ख्या भएको उक्त महानगरपालिकामा कुल १९ हजार ९ सय १० घरपरिवार सङ्ख्या छ भने ४ दशमलव ८९ प्रतिशत जनसङ्ख्या वृद्धि दर छ। == नगर == [[चित्र:Ghantaghar Birgunj.JPG|thumb|घण्टाघर वीरगञ्ज]] नगरपालिकाको घोषणा भएपछि नगरप्रमुखमा क्रमशः केशरबहादुर मानन्धर (२०१०-२०१८), स्व. पशुपति घोष (२०१९-२०२५), गणेशबहादुर रावल (२०२५-२०३०), स्व. गोपालप्रसाद प्रधान (२०३०-२०३८) र विमलप्रसाद श्रीवास्तव (२०३९-२०४६) कार्यरत रहनु भएको थियो। बहुदलीय प्रजातन्त्र पुन:स्थापना पछि २०४९ सालमा नगर प्रमुखमा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]का स्व. माधवलाल श्रेष्ठ र उपप्रमुखमा अजय द्विवेद्वी निर्वाचित हुनु भएको थियो भने २०५४ को दोस्रो निर्वाचनमा [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]का विमलप्रसाद श्रीवास्तव नगरप्रमुख र नेपाली काङ्ग्रेसका कृष्णमुरारी रौनियार उपप्रमुखमा निर्वाचित हुनु भएको थियो। वि.सं. २०६० पछि करिव एक वर्ष श्री ५ को सरकारले राप्रपाका गोपाल गिरीलाई प्रमुख र कृष्णमुरारी रौनियारलाई उपप्रमुख पदमा मनोनयन गरेकोमा २०६० माघ १ गते नगर प्रमुख गिरीलाई माओवादीले गोली हानी हत्या गरेपछि सरकारले राप्रपाका प्रदीपकुमार सुवेदीलाई नगरप्रमुखमा मनोनयन गरेको थियो। वि.सं. २०७४ मा सम्पन्न स्थानिय निर्वाचनमा महानगरपालिकाको प्रमुखमा बिजय सरावगी र उपप्रमुखमा शान्ति कार्की निर्वाचित हुनु भएको थियाे भने २०७९ मा सम्पन्न निर्वाचनमा महानगरपालिकाकाे प्रमुखमा [[राजेशमान सिंह]] र उपप्रमुखमा इम्तियाज आलम निर्वाचित हुनु भएकाे छ । सिंह ४६२१५ मत ल्याउँदै प्रमुखमा निर्वाचित हुनुभएकाे हाे भने आलमले २३६७१ मत ल्याएर उपप्रमुखमा निर्वाचित भएका हुन् । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{पर्सा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:तराईका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीको नामबाट नामकरण गरिएका ठाउँहरू]] [[श्रेणी:नेपाल–भारत सीमामा स्थित पारवहन र भन्सार चौकीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व उपमहानगरपालिकाहरू]] 7qmvbtx9vc747m0rl0upejjbzqedebi 0 6393 1370641 1370372 2026-08-21T05:15:33Z Bishaldev100 28807 /* भूगोल */ 1370641 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। यस नगरपालिकाको प्रमुख बजार केन्द्रहरुमा विदुर, वट्टार, त्रिशुली, गगटे, हात्तिगौडा, ढुंगे, वेत्रावती, अक्करे, राईसिङ्ग, नुवाकोट दरबार क्षेत्र, [[देवीघाट]], वगुवा र कोलनी आदि रहेका छन् । ठोरी-गल्छी- विदुर हुँदै [[त्रिशूली करिडोर|त्रिशुली-मैलुङ-स्याफ्रुबेशी-रसुवागढी]] त्रिदेशीय सडक मार्गले भारत, नेपाल र चिनको केरुङसम्मको पहुँचलाई स्थापित गराएको छ भने सिन्धुपाल्चोक-चिसापानी-छहरे ढिकुरे हुँदै विदुर नगरपालिकादेखि धादिङसम्मको अर्को [[पुष्पलाल राजमार्ग|पुष्पलाल मध्यपहाडी लोकमार्ग]]ले छिमेकी जिल्लासँग स्थलमार्ग मार्फतको पहुँचलाई सुविधाजनक बनाएको छ ।<ref>{{Cite web |title=संक्षिप्त परिचय {{!}} विदुर नगरपालिका |url=http://bidurmun.gov.np/node/3 |access-date=2026-07-30 |website=bidurmun.gov.np |language=ne}}</ref> == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === [[चित्र:Map_of_Bidur_Municipality.jpg|अङ्गुठाकार|Map of Bidur Municipality]] विदुर त्रिशूली र तादी नदीको किनारमा फैलिएको नदी बेसिन उपत्यका हो। होचो उचाइमा रहेकाले यहाँको हावापानी मुख्यतया उपोष्णप्रदेशीय (Sub-tropical) प्रकृतिको छ—अर्थात् काठमाडौँ उपत्यकाको तुलनामा विदुर क्षेत्र काफी न्यानो र गर्मी हुन्छ। * गर्मी तथा मनसुन (जुन – सेप्टेम्बर): [[त्रिशूली नदी]]को खोंच भएकाले गर्मीमा यहाँ हावा थुनिने र उकुसमुकुस हुन्छ। भारी वर्षाका कारण त्रिशूली र तादी नदीमा पानीको बहाव उच्च हुन्छ। उच्चतम ३२°C देखि ३६°C सम्म पुग्छ। वार्षिक वर्षा करिब १,८०० देखि २,२०० मिमी * शरद ऋतु (अक्टोबर – नोभेम्बर): मनसुन पछि आकाश सफा हुन्छ, तापक्रम घट्दै जान्छ र घुमघामका लागि मौसम अनुकूल बन्छ। * हिउँद (डिसेम्बर – फेब्रुअरी): बिहान र राति चीसो हुन्छ भने त्रिशूली नदी किनारमा हुस्सु वा कुहिरो लाग्ने गर्छ। तर, दिउँसोपख कडा र पारिलो घाम लाग्ने भएकाले मौसम सुहाउँदो हुन्छ। न्यूनतम ७°C देखि १०°C हुन्छ। * वसन्त (मार्च – मे): डाँडाकाँडा हरियाली हुन थाल्छन् र सुख्खा हावा चल्छ। अप्रिलदेखि गर्मी तीव्र रूपमा बढ्न थाल्छ। === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === विदुरको वडा नं ६ मा डम्पिङ साइट छ । वडा नं २ मा अर्को डम्पिङ साइटको प्रस्ताव गरिएको छ । <ref>{{Cite journal |date=२०८१।०५।०७ |title=आ.व. ०८०।०८१ को वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |url=http://bidurmun.gov.np/sites/bidurmun.gov.np/files/documents/वार्षिक%20समिक्षा-%20२०८०-८१.pdf |journal=विदुर नगरपालिका |pages=44-48}}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == [[खैजडी भजन]] यहाँको एक महत्वपूर्ण, मौलिक र प्राचीन लोकसांस्कृतिक पहिचान हो। यो भजन [[खैँजडी|खैजडी]]को तालमा भगवान् श्रीकृष्ण वा अन्य पौराणिक कथा तथा लीलाहरू गाएर प्रस्तुत गरिन्छ। यसमा गोलाकार भएर खैजडी बजाउँदै लय हालेर धार्मिक तथा लोक कथाहरू गाइन्छ। मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === जात्रा-चाडपर्वहरू === [[चित्र:Taktuke.jpg|अङ्गुठाकार|[[टाकटुके जात्रा]]]] [[चित्र:Taktuke_03.jpg|अङ्गुठाकार|टाकटुके जात्रा]] [[चित्र:Bull_fight_NP_03.JPG|बायाँ|अङ्गुठाकार|गोरु जुधाइ मेला]] नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। सिन्दुरे जात्रा चैत्रशुक्ल पूर्णिमाका दिन बेलु्का धामीको स्नान कार्यसँगै जात्रा मुख्य विधिबाट सुरु हुन्छ।<ref>{{Cite web |last=डंगोल |first=प्रेममान |date=११ वैशाख २०७९ |title=नुवाकोटको भैरवी र जीवित देवता धामीको जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/803711-1650858361.html |access-date=2026-07-31 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> बन्दुक पड्केको विशेष साइतमा स्नान कार्य गरेपछि धामीलाई पोशाक सुनौला मुकुट, गहना, बाला, चाँदीको पेटी, डमरु पात्र, भोटो आदि भेषभूषा पहिराइन्छ। चैत शुक्ल चतुर्दर्शीको दिन बेलुका बुढी भैरवी (देवी भैरवीको आमा) र भैरवी मन्दिरको पछाडि एक-एक वटा लिङ्गो गाड्ने गरिन्छ। लिङ्गो गाड्ने बेलामा धामी खाल्टोसँगै भैरवीको रुप धारण गरी आसन जमाएर बसिरहनु पर्दछ। यो अवधि धामीको लागि कष्टकर हुन्छ। तर, भैरवीको शक्तिका कारण केही नहुने विश्वास गरिन्छ। यो लिङ्गोहरु वैशाख कृष्ण नवमी र दशमीका दिन क्रमशः ढालिन्छ। प्रतिपदाको दिन विशेष बाजागाजा साथ धामीधमिनी र गणहरुलाई तलेजु मन्दिरतर्फ लगिन्छ। त्यहाँ बज्राचार्यद्वारा आवश्यक पूजाआजा गर्ने कार्य सकिएपछि यो जात्रा [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]देखि दक्षिण–पश्चिमपट्टि देवीघाट (जालपा मन्दिर) तर्फ प्रस्थान गर्दछन्। खटमा भैरव (भैरवी र अष्टमातृकाका मूर्तिहरु राखिएको हुन्छ। देवता चढेका धामीबाट आउँदो सालको भविष्यवाणी हुन्छ। यो भविष्यवाणी सुन्ने अवसर गुभाजु, द्वारे (सरकारका प्रतिनिधि), बाह्रभाइ खलक आदिलाई मात्र प्राप्त हुन्छ। उल्लेखनीय वाणीलाई पहिले राजदरबारमा द्वारे (सरकारका प्रतिनिधि)मार्फत पुर्‍याइन्थ्यो भने हाल राष्ट्र प्रमुखसमक्ष पुर्‍याउने गरिन्छ। भविष्यवाणी शुभ रहेमा हर्षोल्लास गरिन्छ भने अशुभ संकेत देखिएमा राष्ट्रप्रमुखका तर्फबाट राष्ट्रपतिले क्षमापूजा गरिन्छ।<ref>{{Cite web |last=रासस |first= |date=चैत्र २४, २०७९ |title=नुवाकोटको ऐतिहासिक सिन्दूरे जात्रा |url=https://ekantipur.com/bagmati-pradesh/2023/04/07/16808631954431179.html |access-date=2026-07-31 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> देवीघाटको मेला सकिएपछि धामीधमिनी लगायत अन्य गणहरु बाजागाजासाथ रमाइलो यात्रा गर्दै नुवाकोट डाँडातर्फ लाग्छन्। भोलिपल्ट अथवा द्वितीयाको दिन दिउँसो जिल्लाका सरकारी कार्यालय प्रमुखहरुको उपस्थितिमा दुई सलामी (निशान झण्डा र भैरवी सलामी) दिइन्छ। यो यात्रा देवी भैरवी मन्दिरनिर महेश मर्दिनी मन्दिर पुगेपछि धमिनीलाई सिन्दुर हालिन्छ र यसले सिन्दुरे जात्राको रुप लिन्छ। हरेक वर्ष माघ १ गते [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]]को अवसरमा भव्य रूपमा [[गोरु जुधाइ मेला]] आयोजना हुने गर्छ । ऐतिहासिक परम्पराको रूपमा रहेको गोरु जुधाइ मेला एउटा भिन्न प्रकारको परम्परागत मेला हो । गोरु जुधाइ मेला विदुर नगरपालिकाको [[वेत्रावती]] तथा [[तारकेश्वर गाउँपालिका|तारुका]]मा हुन्छ । == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === मुसलमानहरूको बसोबास त्रिशूली बजार क्षेत्रमा बाक्लो पाइन्छ । मुसलमानहरुको प्रमुख पेशा व्यापार व्यवसाय हो । चुरा, धागो पोते बेच्ने मुसलमानहरू अन्य व्यवसायमा पनि संलग्न छन् । त्रिशूलीमा मुसलमानको वस्ती तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]] प्रधानमन्त्रीत्वकालमा बसोबास गर्दै आएको देखिन्छ । इराकबाट व्यापारको सिलसिलामा भारततर्फ छिर्ने क्रममा काठमाडौं प्रवेश गरे । अहिले त्रिशूलीबाट केही मुसलमानहरू व्यापारकै सिलसिलामा व्यापारीक केन्द्र बट्टार, [[देवीघाट]], चोकदे, रानीपौवाका साथै काठमाडौँतर्फ छरिएका छन् ।<ref>{{Cite web |last=खबर |first=डबली |date=2023-12-21 |title=नुवाकोट जिल्लामा जातीय विविधता |url=https://www.dabalikhabar.com/2023/12/24367/ |access-date=2026-07-30 |website=Dabali Khabar |language=en-US}}</ref> विदुर नगरपालिका क्षेत्रभित्र मुस्लिम समुदायलाई नमाज पढ्न र धार्मिक गतिविधि सञ्चालन गर्नका लागि बट्टार/त्रिशूली वरपर स्थानीय मस्जिद रहेका छन्। === अन्य धर्म === === शिक्षा === नुवाकोट आदर्श बहुमुखी क्याम्पस (बट्टार) यहाँको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो क्याम्पसहरू मध्ये एक हो। नगरपालिका भित्र त्रिभुवन त्रिशूली माध्यमिक विद्यालय (नेपालकै पुरानो र ऐतिहासिक विद्यालय मध्येको एक) जस्ता नाम चलेका सरकारी विद्यालय र थुप्रै अंग्रेजी माध्यमका स्कूलहरू छन्। == अर्थतन्त्र == [[चित्र:Trishuli_Hydropower.png|अङ्गुठाकार|[[त्रिशुली जलविद्युत|त्रिशूली जलविद्युत]] ]] यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट जलविद्युत]] * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने [[त्रिशूली नदी]]मा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] an5plvivfov02fgpoadv0f51yg67elx 1370651 1370641 2026-08-21T05:41:38Z Bishaldev100 28807 /* हावापानी */ 1370651 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = बागमती प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-nuwakot/bidur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजन श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = प्रभा बोगटी <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) |established_title = स्थापित |established_date = वि.सं. ५ फागुन २०४३ |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ पञ्चायत]]) |established_date1 = भैरवी (आंशिक), त्रिशूली (सबै), [[तुप्चे]] (आंशिक) विदुर (सबै) र [[खड्गभञ्ज्याङ]]को देवीघाट जलविद्युत् क्षेत्र |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. ५ फागुन २०४३<ref>{{cite news|title=थप ४ वटा नगर पंचायत गठन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=14427|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 130.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=27&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 59227 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|56|52|N|85|13|46|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०१० | blank_name = | blank_info = | website = [http://www.bidurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नुवाकोट जिल्ला]]का २ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> ५ फागुन २०४३ मा, विदुर नगर पञ्चायतको रूपमा यसको स्थापना भएको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा साविकका [[चारघरे]], [[तुप्चे]], [[गेर्खु]], [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] र [[खड्गभन्ज्याङ]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। यस नगरपालिकाको प्रमुख बजार केन्द्रहरुमा विदुर, वट्टार, त्रिशुली, गगटे, हात्तिगौडा, ढुंगे, वेत्रावती, अक्करे, राईसिङ्ग, नुवाकोट दरबार क्षेत्र, [[देवीघाट]], वगुवा र कोलनी आदि रहेका छन् । ठोरी-गल्छी- विदुर हुँदै [[त्रिशूली करिडोर|त्रिशुली-मैलुङ-स्याफ्रुबेशी-रसुवागढी]] त्रिदेशीय सडक मार्गले भारत, नेपाल र चिनको केरुङसम्मको पहुँचलाई स्थापित गराएको छ भने सिन्धुपाल्चोक-चिसापानी-छहरे ढिकुरे हुँदै विदुर नगरपालिकादेखि धादिङसम्मको अर्को [[पुष्पलाल राजमार्ग|पुष्पलाल मध्यपहाडी लोकमार्ग]]ले छिमेकी जिल्लासँग स्थलमार्ग मार्फतको पहुँचलाई सुविधाजनक बनाएको छ ।<ref>{{Cite web |title=संक्षिप्त परिचय {{!}} विदुर नगरपालिका |url=http://bidurmun.gov.np/node/3 |access-date=2026-07-30 |website=bidurmun.gov.np |language=ne}}</ref> == इतिहास == == भूगोल == === हावापानी === [[चित्र:Map_of_Bidur_Municipality.jpg|अङ्गुठाकार|Map of Bidur Municipality]] विदुर त्रिशूली र तादी नदीको किनारमा फैलिएको नदी बेसिन उपत्यका हो। होचो उचाइमा रहेकाले यहाँको हावापानी मुख्यतया उपोष्णप्रदेशीय (Sub-tropical) प्रकृतिको छ—अर्थात् काठमाडौँ उपत्यकाको तुलनामा विदुर क्षेत्र काफी न्यानो र गर्मी हुन्छ। * गर्मी तथा मनसुन (जुन – सेप्टेम्बर): [[त्रिशूली नदी]]को खोंच भएकाले गर्मीमा यहाँ हावा थुनिने र उकुसमुकुस हुन्छ। भारी वर्षाका कारण त्रिशूली र [[तादी नदी]]मा पानीको बहाव उच्च हुन्छ। उच्चतम ३२°C देखि ३६°C सम्म पुग्छ। वार्षिक वर्षा करिब १,८०० देखि २,२०० मिमी * शरद ऋतु (अक्टोबर – नोभेम्बर): मनसुन पछि आकाश सफा हुन्छ, तापक्रम घट्दै जान्छ र घुमघामका लागि मौसम अनुकूल बन्छ। * हिउँद (डिसेम्बर – फेब्रुअरी): बिहान र राति चीसो हुन्छ भने त्रिशूली नदी किनारमा हुस्सु वा कुहिरो लाग्ने गर्छ। तर, दिउँसोपख कडा र पारिलो घाम लाग्ने भएकाले मौसम सुहाउँदो हुन्छ। न्यूनतम ७°C देखि १०°C हुन्छ। * वसन्त (मार्च – मे): डाँडाकाँडा हरियाली हुन थाल्छन् र सुख्खा हावा चल्छ। अप्रिलदेखि गर्मी तीव्र रूपमा बढ्न थाल्छ। === वायु गुणस्तर === == सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू == === नागरिक प्रशासन === === कानून र व्यवस्था === === अग्नि नियन्त्रण सेवा === === बिजुली र पानी आपूर्ति === === फोहोर व्यवस्थापन === विदुरको वडा नं ६ मा डम्पिङ साइट छ । वडा नं २ मा अर्को डम्पिङ साइटको प्रस्ताव गरिएको छ । <ref>{{Cite journal |date=२०८१।०५।०७ |title=आ.व. ०८०।०८१ को वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन |url=http://bidurmun.gov.np/sites/bidurmun.gov.np/files/documents/वार्षिक%20समिक्षा-%20२०८०-८१.pdf |journal=विदुर नगरपालिका |pages=44-48}}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == === जनसङ्ख्या === [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५९,२२७ रहेको छ भने यहाँ १५,२३४घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८" /> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ विदुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || विदुर (१, १०, ११) || २,८८५ || ४.६९ || ६१५.१४ |- | २ || विदुर (२, ३) || ५,१९६ || ८.४४ || ६१५.६४ |- | ३ || [[खड्गभञ्ज्याङ]] (४–९) || ४,८१५ || १२.५६ || ३८३.३६ |- | ४ || विदुर (४) || ६,८६९ || १.९२ || ३५७७.६० |- | ५ || विदुर (५, ७) || ६,१०६ || ७.४४ || ८२०.७० |- | ६ || विदुर (६) र [[चारघरे]] (१, २) || ३,९१७ || ५.९८ || ६५५.०२ |- | ७ || तुप्चे (१–५,७) || ४,०२७ || १३.४६ || २९९.१८ |- | ८ || विदुर (८) र [[तुप्चे]] (६, ८) || ३,८०७ || ७.९१ || ४८१.२९ |- | ९ || विदुर (९) र [[तुप्चे]] (९) || ७,३३४ || ६.१६ || ११९०.५८ |- | १० || [[गेर्खु]] (३, ४, ७, ९) || ३,३९२ || १३.५८ || २४९.७८ |- | ११ || [[गेर्खु]] (१, २, ५, ६, ८) || २,२०६ || ९.०३ || २४४.३० |- | १२ || [[चारघरे]] (३–९) || ३,५९० || १४.८४ || २४१.९१ |- | १३ || [[कल्याणपुर, नुवाकोट|कल्याणपुर]] || ५,०८३ || २४ || २११.७९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५९,२२७''' || '''१३०.०१''' || '''४५५.५६''' |} === जातीय समूह === === भाषा === == वास्तुकला र सहर दृश्य == === दरबार क्षेत्रहरू === == संस्कृति == [[खैजडी भजन]] यहाँको एक महत्वपूर्ण, मौलिक र प्राचीन लोकसांस्कृतिक पहिचान हो। यो भजन [[खैँजडी|खैजडी]]को तालमा भगवान् श्रीकृष्ण वा अन्य पौराणिक कथा तथा लीलाहरू गाएर प्रस्तुत गरिन्छ। यसमा गोलाकार भएर खैजडी बजाउँदै लय हालेर धार्मिक तथा लोक कथाहरू गाइन्छ। मल्लकालिन धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाका रूपमा प्रसिद्घ [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]] र [[सिन्दुरे जात्रा (नुवाकोट)]] लगायत तलेजु मन्दिर, नारायण तथा विष्णुको मन्दिर, नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। यी बाहेक अन्य मन्दिर, पाटी-पौवा, डबलीहरू पनि छन्। गत वि.सं.२०२० सालको सदरमुकाम स्थानान्तरण सँगसँगै केही साँस्कृतिक परम्पराहरू लोप हुदै गएका छन्। मल्लकालमा उपत्याकाबाट बसाई सरी आएका नेवार समुदायले आफ्ना टोल बजारको नाम काठमाडौँको जस्तै [[इन्द्रचोक, काठमाडौँ|इन्द्रचोक]], ब्रह्मटोल, भूटोल आदि राखेका थिए। जुन अद्यपि कायम छ। यी नेवार जातिमध्ये कतिपय सात तले नुवाकोट दरबारको निर्माणका लागि आएका हुनसक्ने अनुमान गर्न सकिन्छ। [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] === कला === === कला गृह === === साहित्य === === चलचित्र र रङ्गमञ्च === === सङ्गीत === === खाना === === जात्रा-चाडपर्वहरू === [[चित्र:Taktuke.jpg|अङ्गुठाकार|[[टाकटुके जात्रा]]]] [[चित्र:Taktuke_03.jpg|अङ्गुठाकार|टाकटुके जात्रा]] [[चित्र:Bull_fight_NP_03.JPG|बायाँ|अङ्गुठाकार|गोरु जुधाइ मेला]] नारायण जात्रा, सिपाही जात्रा, रोपाइँ जात्रा, [[टाकटुके जात्रा]] र लाखे जात्रा आदि प्रमुख मानिन्छ। सिन्दुरे जात्रा चैत्रशुक्ल पूर्णिमाका दिन बेलु्का धामीको स्नान कार्यसँगै जात्रा मुख्य विधिबाट सुरु हुन्छ।<ref>{{Cite web |last=डंगोल |first=प्रेममान |date=११ वैशाख २०७९ |title=नुवाकोटको भैरवी र जीवित देवता धामीको जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/803711-1650858361.html |access-date=2026-07-31 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> बन्दुक पड्केको विशेष साइतमा स्नान कार्य गरेपछि धामीलाई पोशाक सुनौला मुकुट, गहना, बाला, चाँदीको पेटी, डमरु पात्र, भोटो आदि भेषभूषा पहिराइन्छ। चैत शुक्ल चतुर्दर्शीको दिन बेलुका बुढी भैरवी (देवी भैरवीको आमा) र भैरवी मन्दिरको पछाडि एक-एक वटा लिङ्गो गाड्ने गरिन्छ। लिङ्गो गाड्ने बेलामा धामी खाल्टोसँगै भैरवीको रुप धारण गरी आसन जमाएर बसिरहनु पर्दछ। यो अवधि धामीको लागि कष्टकर हुन्छ। तर, भैरवीको शक्तिका कारण केही नहुने विश्वास गरिन्छ। यो लिङ्गोहरु वैशाख कृष्ण नवमी र दशमीका दिन क्रमशः ढालिन्छ। प्रतिपदाको दिन विशेष बाजागाजा साथ धामीधमिनी र गणहरुलाई तलेजु मन्दिरतर्फ लगिन्छ। त्यहाँ बज्राचार्यद्वारा आवश्यक पूजाआजा गर्ने कार्य सकिएपछि यो जात्रा [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]देखि दक्षिण–पश्चिमपट्टि देवीघाट (जालपा मन्दिर) तर्फ प्रस्थान गर्दछन्। खटमा भैरव (भैरवी र अष्टमातृकाका मूर्तिहरु राखिएको हुन्छ। देवता चढेका धामीबाट आउँदो सालको भविष्यवाणी हुन्छ। यो भविष्यवाणी सुन्ने अवसर गुभाजु, द्वारे (सरकारका प्रतिनिधि), बाह्रभाइ खलक आदिलाई मात्र प्राप्त हुन्छ। उल्लेखनीय वाणीलाई पहिले राजदरबारमा द्वारे (सरकारका प्रतिनिधि)मार्फत पुर्‍याइन्थ्यो भने हाल राष्ट्र प्रमुखसमक्ष पुर्‍याउने गरिन्छ। भविष्यवाणी शुभ रहेमा हर्षोल्लास गरिन्छ भने अशुभ संकेत देखिएमा राष्ट्रप्रमुखका तर्फबाट राष्ट्रपतिले क्षमापूजा गरिन्छ।<ref>{{Cite web |last=रासस |first= |date=चैत्र २४, २०७९ |title=नुवाकोटको ऐतिहासिक सिन्दूरे जात्रा |url=https://ekantipur.com/bagmati-pradesh/2023/04/07/16808631954431179.html |access-date=2026-07-31 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> देवीघाटको मेला सकिएपछि धामीधमिनी लगायत अन्य गणहरु बाजागाजासाथ रमाइलो यात्रा गर्दै नुवाकोट डाँडातर्फ लाग्छन्। भोलिपल्ट अथवा द्वितीयाको दिन दिउँसो जिल्लाका सरकारी कार्यालय प्रमुखहरुको उपस्थितिमा दुई सलामी (निशान झण्डा र भैरवी सलामी) दिइन्छ। यो यात्रा देवी भैरवी मन्दिरनिर महेश मर्दिनी मन्दिर पुगेपछि धमिनीलाई सिन्दुर हालिन्छ र यसले सिन्दुरे जात्राको रुप लिन्छ। हरेक वर्ष माघ १ गते [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]]को अवसरमा भव्य रूपमा [[गोरु जुधाइ मेला]] आयोजना हुने गर्छ । ऐतिहासिक परम्पराको रूपमा रहेको गोरु जुधाइ मेला एउटा भिन्न प्रकारको परम्परागत मेला हो । गोरु जुधाइ मेला विदुर नगरपालिकाको [[वेत्रावती]] तथा [[तारकेश्वर गाउँपालिका|तारुका]]मा हुन्छ । == धर्म == === हिन्दु धर्म === === बौद्ध धर्म === === किराँत मुन्धुम === === इस्लाम धर्म === मुसलमानहरूको बसोबास त्रिशूली बजार क्षेत्रमा बाक्लो पाइन्छ । मुसलमानहरुको प्रमुख पेशा व्यापार व्यवसाय हो । चुरा, धागो पोते बेच्ने मुसलमानहरू अन्य व्यवसायमा पनि संलग्न छन् । त्रिशूलीमा मुसलमानको वस्ती तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]] प्रधानमन्त्रीत्वकालमा बसोबास गर्दै आएको देखिन्छ । इराकबाट व्यापारको सिलसिलामा भारततर्फ छिर्ने क्रममा काठमाडौं प्रवेश गरे । अहिले त्रिशूलीबाट केही मुसलमानहरू व्यापारकै सिलसिलामा व्यापारीक केन्द्र बट्टार, [[देवीघाट]], चोकदे, रानीपौवाका साथै काठमाडौँतर्फ छरिएका छन् ।<ref>{{Cite web |last=खबर |first=डबली |date=2023-12-21 |title=नुवाकोट जिल्लामा जातीय विविधता |url=https://www.dabalikhabar.com/2023/12/24367/ |access-date=2026-07-30 |website=Dabali Khabar |language=en-US}}</ref> विदुर नगरपालिका क्षेत्रभित्र मुस्लिम समुदायलाई नमाज पढ्न र धार्मिक गतिविधि सञ्चालन गर्नका लागि बट्टार/त्रिशूली वरपर स्थानीय मस्जिद रहेका छन्। === अन्य धर्म === === शिक्षा === नुवाकोट आदर्श बहुमुखी क्याम्पस (बट्टार) यहाँको सबैभन्दा ठूलो र पुरानो क्याम्पसहरू मध्ये एक हो। नगरपालिका भित्र त्रिभुवन त्रिशूली माध्यमिक विद्यालय (नेपालकै पुरानो र ऐतिहासिक विद्यालय मध्येको एक) जस्ता नाम चलेका सरकारी विद्यालय र थुप्रै अंग्रेजी माध्यमका स्कूलहरू छन्। == अर्थतन्त्र == [[चित्र:Trishuli_Hydropower.png|अङ्गुठाकार|[[त्रिशुली जलविद्युत|त्रिशूली जलविद्युत]] ]] यहाँका अधिकांश बासिन्दाको आयस्रोत कृषि हो। तरकारी खेती, धान, मकै उत्पादन तथा पशुपालनले स्थानीय अर्थतन्त्रमा ठूलो योगदान पुर्‍याएको छ। * [[देवीघाट जलविद्युत]] * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र]] == पर्यटन == विदुर नगरपालिका ऐतिहासिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र जलविद्युत पर्यटनको एक प्रमुख केन्द्र हो। काठमाडौँबाट नजिकै रहेको र बन्चरेडाँडा वा गल्छी हुँदै सहजै पुग्न सकिने भएकाले यो क्षेत्र आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकका लागि गन्तव्य बन्दै गएको छ। विदुरका मुख्य पर्यटकीय क्षेत्रहरू * '''नुवाकोट दरबार क्षेत्र:''' विदुर नगरपालिकाको शिरमा अवस्थित ऐतिहासिक [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]], पृथ्वीनारायण शाहको गढी, तलेजु भवानी र भैरवी मन्दिर यहाँका मुख्य आकर्षण हुन्। यस क्षेत्रले नेपाल एकीकरणको इतिहास झल्काउँछ। * '''धार्मिक पर्यटकीय स्थल देवीघाट:''' त्रिशूली र तादी नदीको संगममा रहेको [[देवीघाट]] एक पवित्र धार्मिक स्थल हो। यहाँ बुढीभैरवी मन्दिर, जालपादेवी मन्दिर र पृथ्वीनारायण शाहको समाधि स्थल (अन्त्येष्टि गरिएको ठाउँ) रहेकाले यसको धार्मिक र ऐतिहासिक महत्त्व छ। * '''जलविद्युत र सौर्य ऊर्जा पर्यटन:''' नेपालकै ऐतिहासिक त्रिशूली र देवीघाट जलविद्युत आयोजनाका साथै देशकै ठूलो २५ मेगावाटको सौर्य ऊर्जा केन्द्र (Solar Plant) यसै नगरपालिकामा पर्दछन्। यो क्षेत्र शैक्षिक तथा प्राविधिक भ्रमणका लागि प्रसिद्ध छ। * '''त्रिशूली नदी र साहसिक पर्यटन:''' विदुर भएर बग्ने [[त्रिशूली नदी]]मा राफ्टिङका लागि देश-विदेशबाट पर्यटकहरू आउने गर्छन्। नदी किनारमा बन्दै गरेका अत्याधुनिक रिसोर्टहरूले यहाँको 'रिभर टुरिजम' लाई बढावा दिएका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[अर्जुननरसिंह केसी]] * [[जगदिश्वरनरसिंह केसी|जगदीश्वर नरसिंह केसी]] * [[केदार नरसिंह केसी|केदारनरसिंह केसी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नुवाकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcnuwakot.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190926074101/http://ddcnuwakot.gov.np/ |date=2019-09-26 }} [[श्रेणी:नुवाकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०४३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] g6s5qki26wnlhua562a7zflcyqutnho 0 7045 1370702 1328772 2026-08-21T10:28:59Z Bishaldev100 28807 1370702 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Infobox airport | name = सिमरा विमानस्थल | nativename = {{smaller|सिमरा विमानस्थल}} | image = Simara bimashatal.jpg | IATA = SIF | ICAO = VNSI <center>{{Location map|Nepal|width=250|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=PKR|position=right |lat_deg=27|lat_min=09|lat_sec=34|lat_dir=N |lon_deg=84|lon_min=58|lon_sec=48|lon_dir=E }}<small>नेपालको नक्शामा सिमरा विमानस्थल</small></center>| type = सार्वजनिक | owner = CAAN | operator = नेपाल नागरिक उड्ययन प्राधिकरण (CAAN) | city-served = [[पिपरा सिमरा]], [[नेपाल]] | location = <!--if different than above--> | timezone = UTC+5:45 | utc = +5:45 | elevation-m = 137 | elevation-f = 450 | coordinates = {{coord|27|09|34|N|084|58|48|E|region:NP_type:airport}} | website = | pushpin_map = | pushpin_label = SIF | pushpin_map_caption = नेपालको नक्शामा विमानस्थलको अवस्थिति | metric-rwy = yes | r1-number = ०१/१९ | r1-length-m = १,१९२ | r1-length-f = ३,९११ | r1-surface = [[अस्फाल्ट]] | footnotes = स्रोतहरू: [[नेपाल नागरिक उड्ययन प्राधिकरण|CAAN]] }} मध्य [[नेपाल]]को तराइमा रहेको '''सिमरा विमानस्थल''' मध्य तराइ क्षेत्रको प्रमुख विमानस्थल हो। सिमरा विमानस्थलको एअरपोर्ट कोड |SIF|VNSI हो। यो [[नारायणी (स्पष्टता)|नारायणी]] अञ्चलको [[बारा जिल्ला|बारा]] जिल्लामा पर्दछ। यो शहरको दक्षिणमा [[जितपुर]] र उतर दिशामा [[पथलैया]] पर्द्छ । ==नामांकरण== यो विमानस्थलको नाम नेपालको [[जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका|सिमरा]] बजारको नामबाट राखीएको हो। ==स्थिति== यो विमानस्थल [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगंज]] सहरको उत्तर पश्चिमी क्षेत्रमा पूर्व पश्चिम लम्विएर रहेको छ। ==विस्तार== ==विमान सेवाहरू== नेपाल वायुसेवा यती एअरलाईन्स बुद्ध एयर == उडान == यो विमानस्थलबाट हुने प्रमुख हवाई सेवा तलका सहर सम्म बिश्तारित छ- *[[काठमाडौँ]] श्रोतः http://en.wikipedia.org/wiki/Simara_Airport [[श्रेणी:नेपालका विमानस्थलहरू]] ecc8hl7ttgrgm2zdwtsinsfeanwrf8x 0 7145 1370662 1331885 2026-08-21T06:27:23Z Bishaldev100 28807 1370662 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = तिब्बती विरुद्ध प्रथम अभियान | image = [[File:Capture of Resuoqiao.jpg|300px]] | caption = रसुवागढीको युद्ध | date = १७८८ - ८९ | place = [[तिब्बत]] | result = नेपालको जित, केरूङको सन्धि | status = | combatant1 = {{flagicon|Qing Dynasty}} तिब्बत किंगको शासनमा | combatant2 = [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[नेपाल|नेपाल अधिराज्य]] | commander1 = {{flagicon|Qing Dynasty}} दलाई लामा | commander2 = [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[रणबहादुर शाह]] <br> [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[बहादुर शाह]] | strength1 = १०,००० | strength2 = १०,००० | casualties1 = | casualties2 = अज्ञात | notes = }}{{Infobox military conflict | conflict = नेपाली विरुद्धको दोस्रो अभियान | image = [[File:Battle of Betrawati.jpg|400px]] | caption = बेत्रावती, पहिलो नेपाल-तिब्बत युद्धको दोस्रो चरणको युद्ध | date = १७९१ - ९२ | place = [[तिब्बत]], [[नेपाल]] | result = तिब्बत-चीनको विजय<br>नेपालको पराजय, [[बेत्रावती सन्धि]] | status = | combatant1 = {{flagicon|Qing Dynasty}} [[किंग साम्राज्य]] | combatant2 = [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[नेपाल|नेपाल अधिराज्य]] | commander1 = {{flagicon|Qing Dynasty}} [[कियानलोंग]]<br>{{flagicon|Qing Dynasty}} [[फुकागन]] | commander2 = [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[रणबहादुर शाह]] <br> [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[बहादुर शाह]]<br> [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[दामोदर पाँडे]] | strength1 = ७०००० | strength2 = २००००-३०००० | casualties1 = | casualties2 = अज्ञात | notes = }} '''नेपाल तिब्बत चिन युद्ध''' ({{zh|t=廓爾喀之役}}) नेपालले तिब्बत तथा चीन सँग लडेको युद्ध थियो। यो युद्ध सन् १७८८ देखि १७९२ सम्म चलेको थियो। नेपाल भोट सम्बन्ध व्यपारको विषयले चिसो भएको थियो <ref name="nepalaaja.com">[http://nepalaaja.com/2018/6/201861442740 डा. प्रेम सिंह बस्न्यात अन्तर्वार्ता] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190111153039/http://nepalaaja.com/2018/6/201861442740|date=2019-01-11}}</ref> । बहादुर शाहको नेतृत्वमा नेपाली सेनाले छिङ संरक्षित राज्य तिब्बतलाई लुट मच्चायो र तिब्बतीहरूले नेपाललाई वार्षिक जरिवाना दिन मेन्जुर गरी केरुङ सन्धिमा हस्ताक्षर गरे। यद्यपि, तिब्बतीहरूले चिनियाँ हस्तक्षेपको लागि अनुरोध गरे र फुक्आङ्गनको नेतृत्वमा चिनियाँ सेनाहरूलाई तिब्बत आए र १७९२ <ref>{{cite book|title=Death and Dying in Northeast India|year=2023|publisher=Taylor & Francis|url=https://books.google.com/books?id=qUnJEAAAQBAJ&pg=PT16|access-date=August 24, 2023|isbn=9780980045956}}</ref> मा तिब्बती पठारबाट गोर्खाहरूसँग लडाइ सुरु भयो। तर बलियो नेपाली प्रतिआक्रमणको सामना गर्यो।<ref name="nepalarmytwo">{{cite web |title=Tibetan and Nepalese Conflict |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |publisher=Official website of Nepal Army}}</ref>{{sfn|Regmi|1970a|p=187}} नेपाल चीनले तय गरेको सर्त मान्न तयार भयो । यसरी दुवै देशले गतिरोधका रूपमा बेत्रावती सन्धिमा हस्ताक्षर गरे। नेपाल चीनको अन्तर्गत संरक्षित राज्य सरह बन्यो। नेपालले सन् १७९२, १७९४, १७९५, १८२३, १८४२ र १८६५ मा चीनलाई सौगात मण्डल पठायो। <ref>Gundry, {{Google books|xDUFAAAAQAAJ|"Nepal," pp. 609-610.|page=609}}</ref> यस युद्धलाई नेपाल र चीन दुवै देशले गौरवसाथ महत्व दिएको पाइन्छ । [[ल्हासा]]स्थित [[पोताला दरबार]]को सामुम्ने रहेको एक शिलापत्रमा चीन बादशाहले यस युद्धलाई आफ्ना दश गौरवपूर्ण विजयहरूमध्ये एक भनी अंकित गरेकाछन् । साथै नेपालले पनि यस युद्धलाई एक महत्वपूर्ण विजय ठहराएको छ। == पहिलो युद्ध == {{मुख्य|पहिलो नेपाल तिब्बत युद्ध}} नेपालले हमला गर्दै गयो र ल्हासा समेत कब्जा गर्यो । नेपाली फौजले तिब्बतमा पुरै लुट मच्चायो । आफुसँग अर्को कुनै उपाय नभएकाले तिब्बतीहरूले केरूंग सन्धी (खासा सन्धि )गरेका थिए दलाई लामाले समयमा कसैबाट कुनै पनि सहयोग पाउन नसकेकाले उनी अप्ठेरो पारगर्न वार्षीक ५०००० जरिवाना तिर्न राजी भएका थिए, त्यसैले त्यो रकम त्यो वर्ष तिरे पनि अर्को वर्ष तिरेनन नेपालले यसलाई आफ्नो अपमान ठान्यो त्यसैले राजकुमार नायब [[बहादुर शाह]] अर्को युद्धको तयारी गर्न लागे। ==दक्खल== *केरूङ्ग दख्खलः काजी [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]]लाई केरूङ्ग मोर्चाको नेतृत्व दिइ क्यापटेन [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], सरदार जसवन्त भण्डारी र सरदार रणजित कुँवरलाई अन्य कमान्डर नियुक्त गरियो। उनीहरूकोलाई दिइएको जिम्मवारी झुँगा कब्जा गरी काजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]लाई भेटी दिघर्चा कब्जा गर्न सघाउनु थियो। *कुती दख्खल: यो अभियानका कमान्डर काजी दामोदर पाँडे थिए क्यापटेन [[बम शाह]], काजी जहर सिंह बस्नेत, सरदार प्रतिमन राना मगर, टकसारी नरसिंह गुरूङ उनका सहायक कमान्डर थिए, उनीहरूको काम कुती कब्जा गरी दिघर्चा कब्जा गर्न काजी अभिमान सिंहसँग भेटनु थियो। *खार्ता दख्खल: पूर्वी नेपालको संखुवासभाको चैनपुरबाट अगाडि बढेको यो सैन्य टोलीको नेतृत्व काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]]ले गरेका थिए भने उनका सहायक कमान्डर हरू सुब्बा पदम सिंह बस्नेत तथा सुब्बा मधु शाही थिए। यिनीहरू खार्ता कब्जा गरी कुतीमा दामोदर पाण्डेलाई भेटी दिघर्चा कब्जा गर्न खटिएका थिए। == दोश्रो युद्ध == रसुवा गढी र टिमुरे सैनिक सहयोग र रसद पानी का लागि महत्त्वपूर्ण मुकाम थिए त्यहा मल्ल काल देखि नै यौटा किल्ला बनाइएको थियो त्यसै गरी दुगुना गढी र लिस्ती नजीकैका लजिस्टीक ब्याकअप विन्दु थिए। नेपाली सैनिक नेपाल चिन तिब्बत सिमा नाघी त्याहा पुगे किन भनें की रक्षात्मक लडांइ का लागि तिठाउँ उपयुक्त थिए। सबै कमान्डरहरूले आफ्नो जिम्माका अभियान सजिलै सकि दिर्घाचा नराम्रो सँग हान्न पुगे र लामाहरू सबै पछाडी हट्न बाध्य भए नेपाली कमान्डर हरूले ५० धार्नी सुन र १ लाख रूपैया युद्धको क्षतिपूर्ति स्वरूप दिर्घाचामा रहेका तिब्बती अधिकारीहरूसँग माग गरे। लामा हरूले त्यो तिर्न अस्विकार गरे। नेपाली सेना नेपाल फर्के पछि दलाई लामा र तिब्बतमा रहेका चिनीया अम्बानले चिनीया बादशाहलाई नेपालीको आक्रमण तथा तुरून्तै सैन्य साहयताको जानकारी गराए। === चीनियाँ संलग्न === नेपालीहरूले तिब्बती काजीहरूलाई गिरफ्तार गरेकाले तथा डिगर्चासम्म पुगी लुट समेत गरेको हुनाले तिब्बत ले नेपालसित लड्न चीनिया सहायता माग्यो । चीनबाट पनि सेनापति च्यानचुन प्रशस्त फौज लिई सहायतार्थ ल्हासा आइपुगे । तिब्बत पुग्नासाथै चिनिया सेनापतिले नेपाल नरेशछेउ एक पत्र पठाई, तिब्बती काजीहरू गिरफ्तार गरेको एवं डिगर्चा लूट गरेको कारण सोधी पठाए । <ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=94|date=बि.सं २०२०}}</ref> यता नेपालमा भने नेपालीहरू खुसी मानाइ रहेका थिए [[बहादुर शाह|बाहदुर शाह]] निकै प्रसिद्ध भए उनलाई सुयोग्य बाबुका सुयोग्य छोराको रूपमा सम्मान गरियो। तर रमाइलो त्यतीबेला अर्कै मोड लियो जब ठूलो चिनीया सेना नेपाल विरूद्ध तिब्बतलाई सहयोग गर्न ८ मार्च १७९२ मा लासा पुगीसकेको खबर नेपाल पुग्यो, नेपाल सम्पूर्ण आयश्रोत एकिकरण अभियानमा लगाउदै र भर्खर भएको नेपाल तिब्बत युद्धमा खर्च गरेकाले आर्थिक रूपमा कमजोर थियो। त्यस्तो बेला चिन तिब्बत संयुक्तको ठूलो संयुक्त सेना सँग लडनु निकै गाह्रो थियो। नेपाली सेनाले पाएको सूचनाका आधारमा चिनीया सैनिक नेतृत्व कर्ता फुकांग उनका मित्र हरू थुंग थांग र चुन चान मुख्य सैनिक कमाण्डर रहेका उनी हरू सँग मुख्य गरी ११००० चिनिया सेना थप ३००० तिब्बती सेना का साथै ३००० तिब्बती रिर्जभ सैनिक समेत भएको जानकारी हुन आयो। त्यसबाहेक तिब्बतले काल्लोगं होर खांगको नेतृत्वमा १०००० सेना तयारी गरीरहेका पनि थाह भयो शत्रुको मुख्य शक्ति १७०००० सेना रहेको देखियो तर अर्को खबरले पुस्टी गर्‍यो कि उनीहरूसँग स्थायी, अस्थायी सबै गरी ६०००० देखि ७०००० सैनिक रहेका र चिनीया सेना तिन मुख्य रणमार्गमा नेपाल विरूद्ध आक्रमण गर्न परिचालन गरिएका थाह भयो। पहिलो टोली पहिलो टोली कुतीबाट सोझै नेपाल पट्टी वर्लने भएको थियो भने दोस्रो सैन्य टोली लासा, कुती, दुगुना, लिस्ती, जलवीरे, चौतारा हुदै इन्द्रावती नदी तरेर देवपुर नालदुम माहदेव पोखरी हुदै काठमाडौँ हान्न हिडेको थियो र तेस्रो टोली चाही लासाबाट खार्ता हुदै पूर्वी नेपालको चैनपुर हुदै नेपाली राजधानी आइपुग्न चाहान्थ्यो। खार्ता हुदै आउने तेस्रो टोली ३००० जानाको सानो टोली थियो उनीहरू लै रसदपानी पाउन पनि असुविद्या र चैनपुर क्षेत्रमा बसोबास गर्ने स्थानीयले पनि समर्थन नगर्ने स्थिति भएपछी उनीहरूले सेना सुरूतिरै फर्काए, अन्तत चिनिया सैनिक नेतृत्वले दुई मुख्य मार्ग कुतीबाट चेगं त्सेको नेतृत्वमा तथा केरूगंबाट फुकांग आफै तथा कालोगं होर्कान्डको नेतृत्वमा नेपालमाथी आक्रमण गर्ने निर्णय गरे। === कुती र खासा === चिनिया सेनापतिले सर्वप्रथम कुतीमा पालो बसेको नेपाली पक्षका ठानेदार इमाबक्स र केही फौजमाथि आक्रमण गरी मारे । त्यसपछि उनीहरू अगाडि बढ्न थाले । यसरी चीनिया फौज बढ्दै अएको हुँदा त्यसलाई रोक्न नेपालबाट पनि फौज खटिएर गयो । यो फौज खासा पुग्दा भारी हिमवर्षा भयो र बाटोघाटो बन्द हुन गयो । यसो हुँदा न नेपालीहरू खासाबाट अगाडी बढ्न सके न त चीनिया फौज नै अगाडी बढ्न सके । <ref name=":132">{{cite book|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=95|date=बि.सं २०२०}}</ref> बाटो कारीब दुइ महिना बन्द रह्यो । त्यसपछि चिनिया सेनपति खासा आइपुगे । नेपालबाट गएको फौजसित उनको पहिलो मुठभेट त्यहीं हुन गयो । यस लडाइँमा नेपालीहरूले नेपाल मै तयार गरिएको टोटादार चापवाल बन्दूकको प्रयोग गरेका थिए । लडाइँको क्रममा बारुदखानामा आगलागी भएबाट नेपालीहरू पछि हट्नुपर्‍यो र लिस्तिमा आएर बसे।<ref name=":132" /> === लिस्ति === नेपाली फौज लिस्तिमा बलियो मोर्चाबन्दी गरेर चीनिया फौजको प्रतीक्षामा रह्यो । युद्धमा चीनिया सैन्य पछि हट्नुपर्‍यो र चारकोस टाढा गै बस्यो । नेपालीहरूले किल्ला छोडी लखेट्न उचित ठानेनन र लिस्ति मै मोर्चा बन्द गरी बसिरहे । त्यसैताका गर्मी बढेको हुनाले चीनिया सैन्यमाथि अनेक रोग लाग्न थाल्यो । आवस्यक रसद पानी पनि पुग्न नसकेबाट उनीहरूलाई ज्यादा कष्ट हुन थाल्यो । फलस्वरुप रोग र भोकले गर्दा धेरै चीनिया सैन्य मर, तथा बाँचेकाहरूले पनि पुन: लड्न साहस गर्न सकेनन्न र लडाइँ एक प्रकारले बन्द हुन गयो । === कुकुरघाट र झुँगा === === केरुङ === केरुङको लडाइ ६ दिनसम्म चलेको थियो । नेपाली पक्षको नेतृत्व प्युवार लामा र शत्रुभञ्जन मल्लले गरेका थिए । नेपाली फौज बलियो मोर्चा बनाइ बसेका थिए र चिनिया सेना आउने बित्तिकै प्रहार सुरु गरे । चीनिया सैनिकले नेपाली सैन्यलाई तीन घेरा लाई लड्न सुरु गर्‍यो । ६ दिनको लडाइ पछि चीनिया फौजले नेपाली फौजको किल्लाको चारैतिर आगो लगाइदिए र नेपालीहरू रसुवातर्फ भागे । === रसुवागढी === [[चित्र:Capture_of_Resuoqiao.jpg|पाठ=Capture of Resuoqiao (Rasuwa bridge)|अङ्गुठाकार|[[रसुवागढी]] कब्जा ]] [[चित्र:Capture_of_Xiebulu.jpg|पाठ=Capture of Xiebulu (Syaphru)|अङ्गुठाकार|[[स्याफ्रु|स्याफ्रू]] कब्जा ]] === धैबुंग === लिस्ती र [[धुन्चे]]को चीनियाँ सेनापतिले संयुक्त रुपमा धैबुङ्गतर्फ बढी हमला गर्‍यो। चीनियाँ फौज धैबुङ पुगेको समाचारबाट परिस्थिति गम्भीर भएको महसूस गरी नेपालाले सुदूर पश्चिम्तिर लड्न बसेका आफ्ना सेनापतिहरूलाई तुरुन्त काठमान्डौँ आउन सूचित गरेको थियो। यस क्षेत्रबाट पनि हारेर फर्कन पर्‍यो बह्ने चीनियाँ फौज विना रोकटोक सरासर काठमाडौं पुग्ने भयो भन्ठानेर नेपालीहरूले आफ्नो सारा शक्ति एवम बुद्धि लगाएर लड्न थाले । फलस्वरुप चीनियाँ फौजले पछि हट्नुपर्‍यो। चीनियाँ फौज पछि हटेर धैबुङबाट चार कोस टाढा रामच्या भन्ने स्थानमा गै बसे । यसरी पछी हट्दा भीरबाट खसेर धेरै जवान क्षति भयो । चीनियाँहरू पछि हटे पनि नेपाली फौजले उनीहरूको पीछा गरेनन् । उनीहरू धैबुङ मै मोर्चा बलियो गरी बसी रहे । === बेत्रावती === === काठमाडौँमा त्रास === चिनियाँ सेना त्यस समयमा एसिया र विश्वको उत्कृष्ट सेना थियो । चिनियाँ सेना र तिब्बती सेनाले नेपाली सेनालाई पछाडी धकेल्दै गयो। भोटे सेना [[विदुर नगरपालिका|त्रिशुली]] वेत्रावती, नुवाकोट सम्म आइपुगे पछि काठमाडौँमा त्रासको वातावरण सिर्जना भयो । उनीहरूले एक शक्तिशाली धक्का दिएर काठमाडौँ नेपाल खाल्डो राजधानी कब्जा गर्न सक्थे । त्यसकारण हतार हतार राजधानी नै [[मकवानपुर गढी|मकवानपुर]] सार्ने काम पनि सुरु हुन लाग्यो । == सन्धि == [[चित्र:Victory_banquet_at_the_Ziguangge_(Hall_of_Purple_Glaze).jpg|अङ्गुठाकार|326x326पिक्सेल|जीत पछी चिनियाँ दरबारमा विजय समारोह ]] मुख्य लेख: [[बेत्रावती सन्धि]] नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले चिनियाँ सेनापति फुकाङ्गसंग वार्ता गरे । वार्तामा चिनियाँ सेनापतिले नेपालले लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, बन्दी बनाइएका भोटका काजीहरूलाई रिहा गर्ने, स्यामार्पा लामालाई तिब्बत सरकारलाई बुझाउनु पर्ने ३ वटा शर्तहरू राखे । नेपालले २ वटा शर्तहरू स्वीकारे तापनि स्यामार्पा लामालाई सुम्पन्न चाँहदैनथे । ई. १७९२ मा स्यामार्पा लामाको मृत्यु भयो र वार्ताको ढोका खुल्यो । पुनः सेनापतिले ३ वटा शर्तहरू राखे । श्यामार्पा लामाको हाडखोर चिनियाँ सेनापति छेउ बुझाउने, दिगर्चामा लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, ई. १७८८ को सन्धिको सक्कल प्रति चिनियाँ सेनापतिलाई बुझाउने । परन्तु बहादुर शाहले यस बारेमा जवाफ पठाएनन् । यसरी वार्ताले सकारात्मक रूप लिन नसक्दा पुनः युद्ध चर्कने स्थिति देखेर बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> चिनियाँ सेनापति फूकाङ्गले नेपाली फौजमाथि आक्रमण गर्ने आदेश दिए। यो आक्रमण नेपालको लागि घातक सिद्ध भयो । चिनियाँ फौज बेत्रावतीसम्म आइपुगेकाले काठमाडौंलाई खतरा भई ढुकुटी नै मकवानपुर सारिएका प्रसङ्गहरू उल्लेख छन् । नेपालमा त्रासको माहोल सिर्जना भएको र भोटे/ चीनियाँ सेना पनि आफ्नो मुकामबाट निकै टाढाको दुरी आइपुगेको हुँदा सन्धिको कुरा उठ्यो । यस युद्धमा नेपालको पराजय भएको हुँदा सन्धिमा नेपाललाई निकै तल पारियो । <ref name="nepalaaja.com" /> त्यसपछि नेपालले चिनियाँ शर्तहरू बाध्य भएर मान्नु पन्यो र ई. १७९२ मा नेपाल + तिब्बत + चीनका बीचमा बेत्रावतीमा सन्धि भई युद्धको अन्त्य भयो । <ref name=":32">{{Cite book|title=नेपाल भोट विवाद|last=|first=Triratna Manandhar|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय|year=2041 BS|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=2}}</ref> यस सन्धिले नेपालले आदिकालदेखि प्राप्त गरेको हिमाली क्षेत्रको व्यापारमा [[एकाधिकार]] समाप्त गयो। तिब्वती बजारमा वर्षौंदेखि चालु रहँदै आएको नेपाली मुद्रा बाहेक नयाँ मुद्रालाई प्रतिबन्ध लगायो । तिब्बतमा नेपालको जुन स्थिति थियो । त्यो समाप्त भई चीनले प्राप्त गयो । कुती र केरूङ्गका क्षेत्रमा चिनियाँ अधिकारीले रेखाङ्कन गरेको सिमानालाई मान्न नेपाल बाध्य भयो । प्रत्येक पाँच वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउनु पर्ने भयो । यो सम्झौता नेपालका लागि हानिकारक तथा घातक सिद्ध भए तापनि नेपालले यस सम्झौतालाई उल्लंघन गर्ने कोशिस गरेन । बरू प्रत्येक ५-५ वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउने भयो ।<ref name=":33">{{Cite book|title=ऐतिहासिकपत्र संग्रह, पहिलो भाग|last=ज्ञानमणि नेपाल|first=धनबज्र बज्राचार्य,|publisher=नेपाल सांस्कृतिक परिषद|year=वि.स. २०१४|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=पृ. ७३ ७४}}</ref> बेत्रावतीको सन्धिमा नेपाललाई चीनको अधिनता स्वीकार्नु पर्ने वा कुनै प्रकारको हानि हुने शर्त नरहेकाले नेपालले केही कुरा गुमाउनु परेन === सौगात मण्डल === यो युद्धको तत्काल पछि काजी देवदत्त थापा सैगात लिइ चीन गएका थिए । त्यस बखत नेपाल र पेकिङको बीच आवत जावत गर्ने यातायातको साधन कठिनतम हुनाले यो सौगात मण्डल प्रत्यक पाँच वर्षमा पठाउने चलन चल्न गयो। तथापि परिस्थिति अनुसार कहिले ८-१० वर्षको बीच पनि सौगात पठाउन्व गरिन्थ्यो । यो सम्बन्ध यस बेला देखी संवत १९६३ साल सम्म चीनमा शाही शासन रहुन्जेल रह्यो, तथा चीनमा गणतन्त्र स्थापित भएपछि यो सम्बन्ध टुट्न गयो । त्यसपछि श्री ५ महेन्द्रको समयमा बि.सं २०१२ मा नेपाल र चीनको बीच [[पञ्चशील|पञ्चशीलको सिद्धान्त]]को आधारमा नयाँ सम्झौता भई पुन: सम्बन्ध स्थापना हुन गयो । यसप्रकार शताब्दीयौं देखि रहेको नेपाल + तिब्बत सम्बन्धमा गतिरोध आउनुको बदला यस सन्धि पश्चात्चीनको संलग्नता पनि बढ्न गई नेपालको कूटनैतिक इतिहासमा नयाँ अध्यायको शुरूआत भएको पाइन्छ ।<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपाली सेना]] *[[बेत्रावती सन्धि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको सेना]] [[श्रेणी:नेपालको सशस्त्र सुरक्षा बल]] [[श्रेणी:नेपालले लडेका युद्धहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सेना]] [[श्रेणी:नेपाल तिब्बत सम्बन्ध]] [[श्रेणी:नेपाल सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:नेपाल-चीन सम्बन्ध]] 4aee9gdqq6fheco9wdpjn4y83eukbpe 1370663 1370662 2026-08-21T06:32:43Z Bishaldev100 28807 /* बेत्रावती */ 1370663 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = तिब्बती विरुद्ध प्रथम अभियान | image = [[File:Capture of Resuoqiao.jpg|300px]] | caption = रसुवागढीको युद्ध | date = १७८८ - ८९ | place = [[तिब्बत]] | result = नेपालको जित, केरूङको सन्धि | status = | combatant1 = {{flagicon|Qing Dynasty}} तिब्बत किंगको शासनमा | combatant2 = [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[नेपाल|नेपाल अधिराज्य]] | commander1 = {{flagicon|Qing Dynasty}} दलाई लामा | commander2 = [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[रणबहादुर शाह]] <br> [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[बहादुर शाह]] | strength1 = १०,००० | strength2 = १०,००० | casualties1 = | casualties2 = अज्ञात | notes = }}{{Infobox military conflict | conflict = नेपाली विरुद्धको दोस्रो अभियान | image = [[File:Battle of Betrawati.jpg|400px]] | caption = बेत्रावती, पहिलो नेपाल-तिब्बत युद्धको दोस्रो चरणको युद्ध | date = १७९१ - ९२ | place = [[तिब्बत]], [[नेपाल]] | result = तिब्बत-चीनको विजय<br>नेपालको पराजय, [[बेत्रावती सन्धि]] | status = | combatant1 = {{flagicon|Qing Dynasty}} [[किंग साम्राज्य]] | combatant2 = [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[नेपाल|नेपाल अधिराज्य]] | commander1 = {{flagicon|Qing Dynasty}} [[कियानलोंग]]<br>{{flagicon|Qing Dynasty}} [[फुकागन]] | commander2 = [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[रणबहादुर शाह]] <br> [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[बहादुर शाह]]<br> [[File:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|22px]] [[दामोदर पाँडे]] | strength1 = ७०००० | strength2 = २००००-३०००० | casualties1 = | casualties2 = अज्ञात | notes = }} '''नेपाल तिब्बत चिन युद्ध''' ({{zh|t=廓爾喀之役}}) नेपालले तिब्बत तथा चीन सँग लडेको युद्ध थियो। यो युद्ध सन् १७८८ देखि १७९२ सम्म चलेको थियो। नेपाल भोट सम्बन्ध व्यपारको विषयले चिसो भएको थियो <ref name="nepalaaja.com">[http://nepalaaja.com/2018/6/201861442740 डा. प्रेम सिंह बस्न्यात अन्तर्वार्ता] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190111153039/http://nepalaaja.com/2018/6/201861442740|date=2019-01-11}}</ref> । बहादुर शाहको नेतृत्वमा नेपाली सेनाले छिङ संरक्षित राज्य तिब्बतलाई लुट मच्चायो र तिब्बतीहरूले नेपाललाई वार्षिक जरिवाना दिन मेन्जुर गरी केरुङ सन्धिमा हस्ताक्षर गरे। यद्यपि, तिब्बतीहरूले चिनियाँ हस्तक्षेपको लागि अनुरोध गरे र फुक्आङ्गनको नेतृत्वमा चिनियाँ सेनाहरूलाई तिब्बत आए र १७९२ <ref>{{cite book|title=Death and Dying in Northeast India|year=2023|publisher=Taylor & Francis|url=https://books.google.com/books?id=qUnJEAAAQBAJ&pg=PT16|access-date=August 24, 2023|isbn=9780980045956}}</ref> मा तिब्बती पठारबाट गोर्खाहरूसँग लडाइ सुरु भयो। तर बलियो नेपाली प्रतिआक्रमणको सामना गर्यो।<ref name="nepalarmytwo">{{cite web |title=Tibetan and Nepalese Conflict |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |publisher=Official website of Nepal Army}}</ref>{{sfn|Regmi|1970a|p=187}} नेपाल चीनले तय गरेको सर्त मान्न तयार भयो । यसरी दुवै देशले गतिरोधका रूपमा बेत्रावती सन्धिमा हस्ताक्षर गरे। नेपाल चीनको अन्तर्गत संरक्षित राज्य सरह बन्यो। नेपालले सन् १७९२, १७९४, १७९५, १८२३, १८४२ र १८६५ मा चीनलाई सौगात मण्डल पठायो। <ref>Gundry, {{Google books|xDUFAAAAQAAJ|"Nepal," pp. 609-610.|page=609}}</ref> यस युद्धलाई नेपाल र चीन दुवै देशले गौरवसाथ महत्व दिएको पाइन्छ । [[ल्हासा]]स्थित [[पोताला दरबार]]को सामुम्ने रहेको एक शिलापत्रमा चीन बादशाहले यस युद्धलाई आफ्ना दश गौरवपूर्ण विजयहरूमध्ये एक भनी अंकित गरेकाछन् । साथै नेपालले पनि यस युद्धलाई एक महत्वपूर्ण विजय ठहराएको छ। == पहिलो युद्ध == {{मुख्य|पहिलो नेपाल तिब्बत युद्ध}} नेपालले हमला गर्दै गयो र ल्हासा समेत कब्जा गर्यो । नेपाली फौजले तिब्बतमा पुरै लुट मच्चायो । आफुसँग अर्को कुनै उपाय नभएकाले तिब्बतीहरूले केरूंग सन्धी (खासा सन्धि )गरेका थिए दलाई लामाले समयमा कसैबाट कुनै पनि सहयोग पाउन नसकेकाले उनी अप्ठेरो पारगर्न वार्षीक ५०००० जरिवाना तिर्न राजी भएका थिए, त्यसैले त्यो रकम त्यो वर्ष तिरे पनि अर्को वर्ष तिरेनन नेपालले यसलाई आफ्नो अपमान ठान्यो त्यसैले राजकुमार नायब [[बहादुर शाह]] अर्को युद्धको तयारी गर्न लागे। ==दक्खल== *केरूङ्ग दख्खलः काजी [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]]लाई केरूङ्ग मोर्चाको नेतृत्व दिइ क्यापटेन [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], सरदार जसवन्त भण्डारी र सरदार रणजित कुँवरलाई अन्य कमान्डर नियुक्त गरियो। उनीहरूकोलाई दिइएको जिम्मवारी झुँगा कब्जा गरी काजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]लाई भेटी दिघर्चा कब्जा गर्न सघाउनु थियो। *कुती दख्खल: यो अभियानका कमान्डर काजी दामोदर पाँडे थिए क्यापटेन [[बम शाह]], काजी जहर सिंह बस्नेत, सरदार प्रतिमन राना मगर, टकसारी नरसिंह गुरूङ उनका सहायक कमान्डर थिए, उनीहरूको काम कुती कब्जा गरी दिघर्चा कब्जा गर्न काजी अभिमान सिंहसँग भेटनु थियो। *खार्ता दख्खल: पूर्वी नेपालको संखुवासभाको चैनपुरबाट अगाडि बढेको यो सैन्य टोलीको नेतृत्व काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]]ले गरेका थिए भने उनका सहायक कमान्डर हरू सुब्बा पदम सिंह बस्नेत तथा सुब्बा मधु शाही थिए। यिनीहरू खार्ता कब्जा गरी कुतीमा दामोदर पाण्डेलाई भेटी दिघर्चा कब्जा गर्न खटिएका थिए। == दोश्रो युद्ध == रसुवा गढी र टिमुरे सैनिक सहयोग र रसद पानी का लागि महत्त्वपूर्ण मुकाम थिए त्यहा मल्ल काल देखि नै यौटा किल्ला बनाइएको थियो त्यसै गरी दुगुना गढी र लिस्ती नजीकैका लजिस्टीक ब्याकअप विन्दु थिए। नेपाली सैनिक नेपाल चिन तिब्बत सिमा नाघी त्याहा पुगे किन भनें की रक्षात्मक लडांइ का लागि तिठाउँ उपयुक्त थिए। सबै कमान्डरहरूले आफ्नो जिम्माका अभियान सजिलै सकि दिर्घाचा नराम्रो सँग हान्न पुगे र लामाहरू सबै पछाडी हट्न बाध्य भए नेपाली कमान्डर हरूले ५० धार्नी सुन र १ लाख रूपैया युद्धको क्षतिपूर्ति स्वरूप दिर्घाचामा रहेका तिब्बती अधिकारीहरूसँग माग गरे। लामा हरूले त्यो तिर्न अस्विकार गरे। नेपाली सेना नेपाल फर्के पछि दलाई लामा र तिब्बतमा रहेका चिनीया अम्बानले चिनीया बादशाहलाई नेपालीको आक्रमण तथा तुरून्तै सैन्य साहयताको जानकारी गराए। === चीनियाँ संलग्न === नेपालीहरूले तिब्बती काजीहरूलाई गिरफ्तार गरेकाले तथा डिगर्चासम्म पुगी लुट समेत गरेको हुनाले तिब्बत ले नेपालसित लड्न चीनिया सहायता माग्यो । चीनबाट पनि सेनापति च्यानचुन प्रशस्त फौज लिई सहायतार्थ ल्हासा आइपुगे । तिब्बत पुग्नासाथै चिनिया सेनापतिले नेपाल नरेशछेउ एक पत्र पठाई, तिब्बती काजीहरू गिरफ्तार गरेको एवं डिगर्चा लूट गरेको कारण सोधी पठाए । <ref name=":13">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=94|date=बि.सं २०२०}}</ref> यता नेपालमा भने नेपालीहरू खुसी मानाइ रहेका थिए [[बहादुर शाह|बाहदुर शाह]] निकै प्रसिद्ध भए उनलाई सुयोग्य बाबुका सुयोग्य छोराको रूपमा सम्मान गरियो। तर रमाइलो त्यतीबेला अर्कै मोड लियो जब ठूलो चिनीया सेना नेपाल विरूद्ध तिब्बतलाई सहयोग गर्न ८ मार्च १७९२ मा लासा पुगीसकेको खबर नेपाल पुग्यो, नेपाल सम्पूर्ण आयश्रोत एकिकरण अभियानमा लगाउदै र भर्खर भएको नेपाल तिब्बत युद्धमा खर्च गरेकाले आर्थिक रूपमा कमजोर थियो। त्यस्तो बेला चिन तिब्बत संयुक्तको ठूलो संयुक्त सेना सँग लडनु निकै गाह्रो थियो। नेपाली सेनाले पाएको सूचनाका आधारमा चिनीया सैनिक नेतृत्व कर्ता फुकांग उनका मित्र हरू थुंग थांग र चुन चान मुख्य सैनिक कमाण्डर रहेका उनी हरू सँग मुख्य गरी ११००० चिनिया सेना थप ३००० तिब्बती सेना का साथै ३००० तिब्बती रिर्जभ सैनिक समेत भएको जानकारी हुन आयो। त्यसबाहेक तिब्बतले काल्लोगं होर खांगको नेतृत्वमा १०००० सेना तयारी गरीरहेका पनि थाह भयो शत्रुको मुख्य शक्ति १७०००० सेना रहेको देखियो तर अर्को खबरले पुस्टी गर्‍यो कि उनीहरूसँग स्थायी, अस्थायी सबै गरी ६०००० देखि ७०००० सैनिक रहेका र चिनीया सेना तिन मुख्य रणमार्गमा नेपाल विरूद्ध आक्रमण गर्न परिचालन गरिएका थाह भयो। पहिलो टोली पहिलो टोली कुतीबाट सोझै नेपाल पट्टी वर्लने भएको थियो भने दोस्रो सैन्य टोली लासा, कुती, दुगुना, लिस्ती, जलवीरे, चौतारा हुदै इन्द्रावती नदी तरेर देवपुर नालदुम माहदेव पोखरी हुदै काठमाडौँ हान्न हिडेको थियो र तेस्रो टोली चाही लासाबाट खार्ता हुदै पूर्वी नेपालको चैनपुर हुदै नेपाली राजधानी आइपुग्न चाहान्थ्यो। खार्ता हुदै आउने तेस्रो टोली ३००० जानाको सानो टोली थियो उनीहरू लै रसदपानी पाउन पनि असुविद्या र चैनपुर क्षेत्रमा बसोबास गर्ने स्थानीयले पनि समर्थन नगर्ने स्थिति भएपछी उनीहरूले सेना सुरूतिरै फर्काए, अन्तत चिनिया सैनिक नेतृत्वले दुई मुख्य मार्ग कुतीबाट चेगं त्सेको नेतृत्वमा तथा केरूगंबाट फुकांग आफै तथा कालोगं होर्कान्डको नेतृत्वमा नेपालमाथी आक्रमण गर्ने निर्णय गरे। === कुती र खासा === चिनिया सेनापतिले सर्वप्रथम कुतीमा पालो बसेको नेपाली पक्षका ठानेदार इमाबक्स र केही फौजमाथि आक्रमण गरी मारे । त्यसपछि उनीहरू अगाडि बढ्न थाले । यसरी चीनिया फौज बढ्दै अएको हुँदा त्यसलाई रोक्न नेपालबाट पनि फौज खटिएर गयो । यो फौज खासा पुग्दा भारी हिमवर्षा भयो र बाटोघाटो बन्द हुन गयो । यसो हुँदा न नेपालीहरू खासाबाट अगाडी बढ्न सके न त चीनिया फौज नै अगाडी बढ्न सके । <ref name=":132">{{cite book|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=https://ia800600.us.archive.org/13/items/Shree5RanaBahadurShahByChittaranjanNepali_201712/Shree%205%20Rana%20Bahadur%20Shah%20by%20Chittaranjan%20Nepali.pdf|publisher=|isbn=|pages=95|date=बि.सं २०२०}}</ref> बाटो कारीब दुइ महिना बन्द रह्यो । त्यसपछि चिनिया सेनपति खासा आइपुगे । नेपालबाट गएको फौजसित उनको पहिलो मुठभेट त्यहीं हुन गयो । यस लडाइँमा नेपालीहरूले नेपाल मै तयार गरिएको टोटादार चापवाल बन्दूकको प्रयोग गरेका थिए । लडाइँको क्रममा बारुदखानामा आगलागी भएबाट नेपालीहरू पछि हट्नुपर्‍यो र लिस्तिमा आएर बसे।<ref name=":132" /> === लिस्ति === नेपाली फौज लिस्तिमा बलियो मोर्चाबन्दी गरेर चीनिया फौजको प्रतीक्षामा रह्यो । युद्धमा चीनिया सैन्य पछि हट्नुपर्‍यो र चारकोस टाढा गै बस्यो । नेपालीहरूले किल्ला छोडी लखेट्न उचित ठानेनन र लिस्ति मै मोर्चा बन्द गरी बसिरहे । त्यसैताका गर्मी बढेको हुनाले चीनिया सैन्यमाथि अनेक रोग लाग्न थाल्यो । आवस्यक रसद पानी पनि पुग्न नसकेबाट उनीहरूलाई ज्यादा कष्ट हुन थाल्यो । फलस्वरुप रोग र भोकले गर्दा धेरै चीनिया सैन्य मर, तथा बाँचेकाहरूले पनि पुन: लड्न साहस गर्न सकेनन्न र लडाइँ एक प्रकारले बन्द हुन गयो । === कुकुरघाट र झुँगा === === केरुङ === केरुङको लडाइ ६ दिनसम्म चलेको थियो । नेपाली पक्षको नेतृत्व प्युवार लामा र शत्रुभञ्जन मल्लले गरेका थिए । नेपाली फौज बलियो मोर्चा बनाइ बसेका थिए र चिनिया सेना आउने बित्तिकै प्रहार सुरु गरे । चीनिया सैनिकले नेपाली सैन्यलाई तीन घेरा लाई लड्न सुरु गर्‍यो । ६ दिनको लडाइ पछि चीनिया फौजले नेपाली फौजको किल्लाको चारैतिर आगो लगाइदिए र नेपालीहरू रसुवातर्फ भागे । === रसुवागढी === [[चित्र:Capture_of_Resuoqiao.jpg|पाठ=Capture of Resuoqiao (Rasuwa bridge)|अङ्गुठाकार|[[रसुवागढी]] कब्जा ]] [[चित्र:Capture_of_Xiebulu.jpg|पाठ=Capture of Xiebulu (Syaphru)|अङ्गुठाकार|[[स्याफ्रु|स्याफ्रू]] कब्जा ]] === धैबुंग === लिस्ती र [[धुन्चे]]को चीनियाँ सेनापतिले संयुक्त रुपमा धैबुङ्गतर्फ बढी हमला गर्‍यो। चीनियाँ फौज धैबुङ पुगेको समाचारबाट परिस्थिति गम्भीर भएको महसूस गरी नेपालाले सुदूर पश्चिम्तिर लड्न बसेका आफ्ना सेनापतिहरूलाई तुरुन्त काठमान्डौँ आउन सूचित गरेको थियो। यस क्षेत्रबाट पनि हारेर फर्कन पर्‍यो बह्ने चीनियाँ फौज विना रोकटोक सरासर काठमाडौं पुग्ने भयो भन्ठानेर नेपालीहरूले आफ्नो सारा शक्ति एवम बुद्धि लगाएर लड्न थाले । फलस्वरुप चीनियाँ फौजले पछि हट्नुपर्‍यो। चीनियाँ फौज पछि हटेर धैबुङबाट चार कोस टाढा रामच्या भन्ने स्थानमा गै बसे । यसरी पछी हट्दा भीरबाट खसेर धेरै जवान क्षति भयो । चीनियाँहरू पछि हटे पनि नेपाली फौजले उनीहरूको पीछा गरेनन् । उनीहरू धैबुङ मै मोर्चा बलियो गरी बसी रहे । === काठमाडौँमा त्रास === चिनियाँ सेना त्यस समयमा एसिया र विश्वको उत्कृष्ट सेना थियो । चिनियाँ सेना र तिब्बती सेनाले नेपाली सेनालाई पछाडी धकेल्दै गयो। भोटे सेना [[विदुर नगरपालिका|त्रिशुली]] वेत्रावती, नुवाकोट सम्म आइपुगे पछि काठमाडौँमा त्रासको वातावरण सिर्जना भयो । उनीहरूले एक शक्तिशाली धक्का दिएर काठमाडौँ नेपाल खाल्डो राजधानी कब्जा गर्न सक्थे । त्यसकारण हतार हतार राजधानी नै [[मकवानपुर गढी|मकवानपुर]] सार्ने काम पनि सुरु हुन लाग्यो । === बेत्रावती === चीनिया सेनापतिले स्यामर्पा लामा मन्यो भनेर मात्र हाम्रो चित्त बुझ्दैन उनी मरेको हो होइन हाम्रो मानिसले जांच गर्ने छ तथा युद्धबन्दीको वार्ता चलाउन धैबुंग सांगुरो हुँदा नुवाकोटमा आएर बस्न चाहन्छौं भन्न सन्देश पठाए । साथै वार्तामा भाग लिन स्वयं श्री ५ रणबहादुर शाह अथवा चौ. बहादुर शाहले आउनुपर्छ भन्ने पनि समाचार पठाए। यो समाचार राजधानीमा पनि पठाइयो । चीनिया सेनापतिको यस्तो रुख भएबाट यिनीहरूको युद्ध बन्द गर्ने चाहना रहेन छ, नुवाकोट पुगी त्यहाँबाट काठमाडौंसम्म पुग्ने रहेछ भन्ने ठानी नेपालले पनि युद्ध जारी नै गर्ने निधो गयो । साथै दृटिश कम्पनी सरकारसित सहायतार्थ पत्र व्यवहार पनि गर्न थाल्यो । वृटिश सरकारले चीनको विरुद्ध नेपाललाई सहायता दिन इच्छा गरेन, तथापि युद्धको हाल बुझ्न भनी कर्नल विलियम कफेप्या- ट्रिकय को नेतृत्वमा एक फौजी मिशन पठायो । तर उनी आउन्जेलसम्ममा युद्ध बन्द भै सकेकोल वृटिश सैनिक मिशनले धेरै दिन नेपालमा बस्तु परेन । अन्तसम्म नै लड्ने निश्चित भएपछि नेपाली सेनापतिले जीनिया सेनापतिको उपर्युक्त सन्देशको प्रत्युत्तरमा युद्धबन्दीको वार्ता गर्ने भए धैबुंगमा नै गरिनुपदछ, नुवाकोट छोडन सकिदैन तथा कुराकानीमा भाग लिन पनि श्री ५ रणबहादुर शाह र चौ. वहादुर शाह दुवै आउने छैनन् भन्ने खबर पठाए । नेपाली पक्षबाट यस प्रकारको प्रत्युत्तर पाएपछि चीनिया सेनाले पुनः युद्ध जारी गयो तथा बेत्रावती नदीलाई पार गर्ने कोशिश गयो । नेपाली सेनाले पनि बहादुरीसाथ लडेर चीनियाको नदी तर्ने हर प्रयास विफल बनाइदियो । बेत्रावतीमा शुरू भएको यस लडाइँको दोस्रो दिन देउराली डांडा कब्जा गरी बसेका एक जना चीनिया अफिसरले केही सैन्य साथ नदी पार गर्ने ठूलो प्रयास गरे । नदीको साबिक पुलमा नेपाली सेना जबर्जस्त तैनाथ रहेको हुँदा उनले नया पुल हालरे पार गर्न खोजेका थिए । तर नेपाली सैनिकले उनको यो नया पुल हाल्ने प्रयासलाई पनि सफल हुन दिएन । पुलको निम्ति जडान गरिएका फल्याकहरू नेपालीहरूले भाँचेर नदीमा बगाइदिए । फलस्वरूप यस पुत्रबाट पारी तर्न खोजेका चीनिया निक जानहरू रै नदीमा खसेर मरे । बाँकी फौजले पछि हट्नपयो । यसरी पछि हट्दा चीनिया अफिसर को खुट्टा भाचियो र त्यही चोटले उनी तीन दिनपछि मरे । अनेक प्रयास गर्दा पनि बेत्रावती नदी तर्ने योजना विफल भएबाट चीनिया सेनापतिले नुवाकोट जाने आफ्नो विचार बदल्न कर पयो । बेत्रा- बतीमै बसी युद्ध बन्द गर्न वार्ता चलाउन उनी राजी भए, तथा वार्तामा भाग लिन श्रा ५ रण बहादर शाह अथवा चौ० बहादुर शाहले नै आउनु पर्छ भन्न जिकिर पनि छोडे। त्यसपछि चीनिया सेनापतिले केही शर्त अनुसार लडाई बन्द गर्न नेपाली सेनापतिलाई पत्र लेखे, तथा नेपाली पक्षबाट त्यसमा स्वोकृतिको सूचना गरेपछि यही पत्र व्यवहारद्वारा संवत् '१८४८ साल भाद्र सुदि ३ का दिन युद्ध बन्द गर्ने सुलह हुन गयो == सन्धि == [[चित्र:Victory_banquet_at_the_Ziguangge_(Hall_of_Purple_Glaze).jpg|अङ्गुठाकार|326x326पिक्सेल|जीत पछी चिनियाँ दरबारमा विजय समारोह ]] मुख्य लेख: [[बेत्रावती सन्धि]] नेपालीहरूले अकल्पनीय पराजय बेहोर्नु परेको कारण [[बहादुर शाह]]ले चिनियाँ सेनापति फुकाङ्गसंग वार्ता गरे । वार्तामा चिनियाँ सेनापतिले नेपालले लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, बन्दी बनाइएका भोटका काजीहरूलाई रिहा गर्ने, स्यामार्पा लामालाई तिब्बत सरकारलाई बुझाउनु पर्ने ३ वटा शर्तहरू राखे । नेपालले २ वटा शर्तहरू स्वीकारे तापनि स्यामार्पा लामालाई सुम्पन्न चाँहदैनथे । ई. १७९२ मा स्यामार्पा लामाको मृत्यु भयो र वार्ताको ढोका खुल्यो । पुनः सेनापतिले ३ वटा शर्तहरू राखे । श्यामार्पा लामाको हाडखोर चिनियाँ सेनापति छेउ बुझाउने, दिगर्चामा लुटेको सम्पत्ति फिर्ता गर्ने, ई. १७८८ को सन्धिको सक्कल प्रति चिनियाँ सेनापतिलाई बुझाउने । परन्तु बहादुर शाहले यस बारेमा जवाफ पठाएनन् । यसरी वार्ताले सकारात्मक रूप लिन नसक्दा पुनः युद्ध चर्कने स्थिति देखेर बहादुर शाहले अंग्रेजसंग सहायता लिने निर्णय गरी ई. १७९२ मा अंग्रेजसंग एउटा वाणिज्य सन्धि गरे ।<ref name=":3">{{Cite book|title=Bahadur Shah: The Regent of Nepal|last=Bhadraratna|first=Bajracharya|publisher=Anmol Publication|year=1992|isbn=|location=Delhi|pages=246, 247}}</ref> चिनियाँ सेनापति फूकाङ्गले नेपाली फौजमाथि आक्रमण गर्ने आदेश दिए। यो आक्रमण नेपालको लागि घातक सिद्ध भयो । चिनियाँ फौज बेत्रावतीसम्म आइपुगेकाले काठमाडौंलाई खतरा भई ढुकुटी नै मकवानपुर सारिएका प्रसङ्गहरू उल्लेख छन् । नेपालमा त्रासको माहोल सिर्जना भएको र भोटे/ चीनियाँ सेना पनि आफ्नो मुकामबाट निकै टाढाको दुरी आइपुगेको हुँदा सन्धिको कुरा उठ्यो । यस युद्धमा नेपालको पराजय भएको हुँदा सन्धिमा नेपाललाई निकै तल पारियो । <ref name="nepalaaja.com" /> त्यसपछि नेपालले चिनियाँ शर्तहरू बाध्य भएर मान्नु पन्यो र ई. १७९२ मा नेपाल + तिब्बत + चीनका बीचमा बेत्रावतीमा सन्धि भई युद्धको अन्त्य भयो । <ref name=":32">{{Cite book|title=नेपाल भोट विवाद|last=|first=Triratna Manandhar|publisher=नेपाल र एसियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय|year=2041 BS|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=2}}</ref> यस सन्धिले नेपालले आदिकालदेखि प्राप्त गरेको हिमाली क्षेत्रको व्यापारमा [[एकाधिकार]] समाप्त गयो। तिब्वती बजारमा वर्षौंदेखि चालु रहँदै आएको नेपाली मुद्रा बाहेक नयाँ मुद्रालाई प्रतिबन्ध लगायो । तिब्बतमा नेपालको जुन स्थिति थियो । त्यो समाप्त भई चीनले प्राप्त गयो । कुती र केरूङ्गका क्षेत्रमा चिनियाँ अधिकारीले रेखाङ्कन गरेको सिमानालाई मान्न नेपाल बाध्य भयो । प्रत्येक पाँच वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउनु पर्ने भयो । यो सम्झौता नेपालका लागि हानिकारक तथा घातक सिद्ध भए तापनि नेपालले यस सम्झौतालाई उल्लंघन गर्ने कोशिस गरेन । बरू प्रत्येक ५-५ वर्षमा एउटा शिष्टमण्डल नियमित रूपमा चीन पठाउने भयो ।<ref name=":33">{{Cite book|title=ऐतिहासिकपत्र संग्रह, पहिलो भाग|last=ज्ञानमणि नेपाल|first=धनबज्र बज्राचार्य,|publisher=नेपाल सांस्कृतिक परिषद|year=वि.स. २०१४|isbn=|location=काठमाडौँ|pages=पृ. ७३ ७४}}</ref> बेत्रावतीको सन्धिमा नेपाललाई चीनको अधिनता स्वीकार्नु पर्ने वा कुनै प्रकारको हानि हुने शर्त नरहेकाले नेपालले केही कुरा गुमाउनु परेन === सौगात मण्डल === यो युद्धको तत्काल पछि काजी देवदत्त थापा सैगात लिइ चीन गएका थिए । त्यस बखत नेपाल र पेकिङको बीच आवत जावत गर्ने यातायातको साधन कठिनतम हुनाले यो सौगात मण्डल प्रत्यक पाँच वर्षमा पठाउने चलन चल्न गयो। तथापि परिस्थिति अनुसार कहिले ८-१० वर्षको बीच पनि सौगात पठाउन्व गरिन्थ्यो । यो सम्बन्ध यस बेला देखी संवत १९६३ साल सम्म चीनमा शाही शासन रहुन्जेल रह्यो, तथा चीनमा गणतन्त्र स्थापित भएपछि यो सम्बन्ध टुट्न गयो । त्यसपछि श्री ५ महेन्द्रको समयमा बि.सं २०१२ मा नेपाल र चीनको बीच [[पञ्चशील|पञ्चशीलको सिद्धान्त]]को आधारमा नयाँ सम्झौता भई पुन: सम्बन्ध स्थापना हुन गयो । यसप्रकार शताब्दीयौं देखि रहेको नेपाल + तिब्बत सम्बन्धमा गतिरोध आउनुको बदला यस सन्धि पश्चात्चीनको संलग्नता पनि बढ्न गई नेपालको कूटनैतिक इतिहासमा नयाँ अध्यायको शुरूआत भएको पाइन्छ ।<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=श्रीमती इन्दिरा |title=नेपाल‌+तिब्बत सम्बन्ध: ऐतिहासिक सिंहावलोकन |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |pages=22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240408111820/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_full.pdf |date=2024-04-08 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपाली सेना]] *[[बेत्रावती सन्धि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालको सेना]] [[श्रेणी:नेपालको सशस्त्र सुरक्षा बल]] [[श्रेणी:नेपालले लडेका युद्धहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सेना]] [[श्रेणी:नेपाल तिब्बत सम्बन्ध]] [[श्रेणी:नेपाल सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:नेपाल-चीन सम्बन्ध]] ik94l57hyidh68gpos30b854kpz0558 0 7417 1370644 1366944 2026-08-21T05:21:18Z Bishaldev100 28807 /* गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । */ 1370644 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको नुवाकोटको युद्ध देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् । तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । ==नेपाल एकिकरण== {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !घटना |- |१ |१८०१ असोज १५ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] विजय |- |२ |वि.सं १८०३ |नालदुम विजय |- |३ |वि.सं १८०४ |भीरकोट विजय |- |४ |वि.सं १८११ |दोलखा विजय |- |५ |१८१९ भदौ ९ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] |- |६ |१८२२ चैत ३ |कीर्तिपुर विजय |- |७ |१८२४ असोज १५ |सिन्धुलीगढी विजय |- |८ |१८२५ असोज १३ |काठमाडौँ विजय |- |९ |१८२५ असोज २४ |पाटन विजय |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] |- |११ |१८२६ चैत १० |काठमाडौँ राजधानी घोषणा |- |१२ |१८३० साउन ४ |चौदण्डीमाथि अधिकार |- |१३ |१८३१ साउन ५ |विजयपुर माथि अधिकार र नेपालको सिमाना पूर्वमा टिस्टा नदीसम्म पुर्याइएको |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८०० नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो सफल आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ मकवानपुरको विजय विसं १८१५ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१५ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय चौदण्डी एकीकरण सम्वत १८३० . विजयपुरमाथि कब्जा वि.सं. १८३९ १३ सो वर्ष १८३९ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] ==== वि.सं. १८४३ <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref>==== जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्यो । जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । आश्विन १४ गते: मंगल बार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । कार्तिक १९ गते: बुध बार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । मंसिर २ गते: मंगल बार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । मंसिर ७ गते आइतबार्: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह]] * [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]] * [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]] * बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]] * काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]] * काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] * काजी [[धोकलसिंह बस्न्यात]] * काजी [[नाहरसिंह बस्न्यात]] * [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] * काजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] * मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] * [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]] * काजी [[वंशराज पाँडे|काजी वंशराज पाण्डे]] * काजी [[रणजङ्ग पाँडे|काजी रणजंग पांडे]] * काजी [[जयन्त राना]] * [[काजी बंसराज गुरूङ]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|काजी बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * काजी [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] * मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] * भिम सिहँ थापा * चौतारीया [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * चौतारीया [[शूरप्रताप शाह]] * चौतारीया [[दलमर्दन शाह]] * सरदार [[भक्ति थापा]] * काजी [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * [[जङ्गबहादुर राणा]] * [[रणबहादुर शाह|राजा रण बहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] 60st0uvvxvzpx09btcnbvwwy6ymaoki 1370645 1370644 2026-08-21T05:21:55Z Bishaldev100 28807 /* नेपाल एकिकरण */ 1370645 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको नुवाकोटको युद्ध देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् । तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । ==नेपाल एकिकरण== {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !घटना |- |१ |१८०१ असोज १५ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] विजय |- |२ |वि.सं १८०३ |नालदुम विजय |- |३ |वि.सं १८०४ |भीरकोट विजय |- |४ |वि.सं १८११ |दोलखा विजय |- |५ |१८१९ भदौ ९ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] |- |६ |१८२२ चैत ३ |कीर्तिपुर विजय |- |७ |१८२४ असोज १५ |सिन्धुलीगढी विजय |- |८ |१८२५ असोज १३ |काठमाडौँ विजय |- |९ |१८२५ असोज २४ |पाटन विजय |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] |- |११ |१८२६ चैत १० |काठमाडौँ राजधानी घोषणा |- |१२ |१८३० साउन ४ |चौदण्डीमाथि अधिकार |- |१३ |१८३१ साउन ५ |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र नेपालको सिमाना पूर्वमा टिस्टा नदीसम्म पुर्याइएको |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८०० नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो सफल आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ मकवानपुरको विजय विसं १८१५ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१५ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय चौदण्डी एकीकरण सम्वत १८३० . विजयपुरमाथि कब्जा वि.सं. १८३९ १३ सो वर्ष १८३९ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] ==== वि.सं. १८४३ <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref>==== जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्यो । जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । आश्विन १४ गते: मंगल बार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । कार्तिक १९ गते: बुध बार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । मंसिर २ गते: मंगल बार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । मंसिर ७ गते आइतबार्: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह]] * [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]] * [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]] * बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]] * काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]] * काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] * काजी [[धोकलसिंह बस्न्यात]] * काजी [[नाहरसिंह बस्न्यात]] * [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] * काजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] * मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] * [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]] * काजी [[वंशराज पाँडे|काजी वंशराज पाण्डे]] * काजी [[रणजङ्ग पाँडे|काजी रणजंग पांडे]] * काजी [[जयन्त राना]] * [[काजी बंसराज गुरूङ]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|काजी बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * काजी [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] * मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] * भिम सिहँ थापा * चौतारीया [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * चौतारीया [[शूरप्रताप शाह]] * चौतारीया [[दलमर्दन शाह]] * सरदार [[भक्ति थापा]] * काजी [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * [[जङ्गबहादुर राणा]] * [[रणबहादुर शाह|राजा रण बहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] rwtmmae72s5kcxc9hjvxi1bvwv03p5l 0 7426 1370698 1362301 2026-08-21T10:13:11Z Bishaldev100 28807 1370698 wikitext text/x-wiki {{Infobox road | name = त्रिभुवन राजपथ | country = NPL | type = NH | route = 41 | alternate_name = National Highway 41 | image = Tribhuvan Rajmarg0158.JPG | image_width = 290px | image_notes = त्रिभुवन राजपथ | map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=290|frame-height=240|type=line|id=Q13181836|stroke-width=3}} | map_custom = yes | map_notes = रातोमा त्रिभुवन राजपथ | length_km = 189 | terminus_b = [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]], [[नेपाल]] | terminus_a = [[काठमाडौँ|त्रिपुरेश्वर, काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | junction = | destinations = | Project Cost = | ahn = {{Jct|country=ASIA|AH|42}} | next_type = NH | next_route = 41 | previous_type = NH | previous_route = 39 }} '''त्रिभुवन राजपथ''' ('''राष्ट्रिय राजमार्ग ४१''')<ref>{{cite web |url = https://nepalindata.com/media/resources/items/15/bStatistics_of_National_Highway_SNH_2022_21.pdf |title = Statics of National Highway 2020_21 |date = September 22, 2021 |website = Nepal in data |publisher = Department of Roads (Nepal) |access-date = June 18, 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240804190145/https://nepalindata.com/media/resources/items/15/bStatistics_of_National_Highway_SNH_2022_21.pdf |date=August 4, 2024 }}</ref> (पहिले: '''रा०२''')ले [[नेपाल]]को राजधानी सहर [[काठमाडौँ]]को बाहिरी भागलाई [[नेपाल-भारत सीमा]]मा रहेको [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]] (नेपाल) [[रक्सौल]] (भारत)सँग जोड्दछ।<ref name=highway>{{cite web|url=http://www.anatravels.com/nepal_highways.php|title=Highways in Nepal|publisher=Adarsha Nepal Adventure|access-date=18 May 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703044204/http://www.anatravels.com/nepal_highways.php|archive-date=3 July 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130703044204/http://www.anatravels.com/nepal_highways.php |date=3 July 2013 }}</ref><ref name=woodhatch>{{cite book|url=https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/nepalhandbook0000wood/page/431 431] |quote=Tribhuvan Highway. |title=Nepal handbook|publisher=Footprint Handbooks |work=p. 431|first=Tom|last=Woodhatch|access-date=18 May 2010|isbn=9781900949446|year=1999}}</ref> भारतको [[राष्ट्रिय राजमार्ग २८ (भारत)|राष्ट्रिय राजमार्ग २८]] र [[राष्ट्रिय राजमार्ग २८ए (भारत)|राष्ट्रिय राजमार्ग २८ए]] ले रक्सौललाई [[लखनऊ]]/[[बरौनी]] र भारतका अन्य स्थानहरूसँग जोड्दछ। यो नेपालको सबैभन्दा पुरानो राजमार्ग हो। अत्यन्त बढी घुम्ती सडकहरू भएको हुँदा यो राजमार्गलाई पारवहनको दृष्टिकोणले त्यति सहज मानिँदैन। [[File:Tribhuwan Highway Info Board Daman.jpg|thumb|Tribhuwan Highway Info Board Daman]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Tribhuvan Highway|त्रिभुवन राजपथ}} {{नेपालका राजमार्गहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राजमार्गहरू]] {{stub}} cftrnvmajd5mpurg6vkyj2z2h3tq5z5 0 7867 1370703 1325260 2026-08-21T10:29:36Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहसिक पृष्ठभुमि */ 1370703 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead --> | motto = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_map = Bara District locator.png | map_alt = | map_caption = मधेश प्रदेशको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति | image_map1 = | mapsize1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | parts_type = | parts_style = coll | p1 = | p2 = | established_title = स्थापना | established_date = वि.सं २०१८ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] | leader_title = | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name2 = | leader_title3 = [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|प्रदेश सभा निर्वाचन क्षेत्रहरू]] | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], बारा | area_footnotes = | area_total_km2 = 1190 | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = | population_total = 763137 | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]] | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | population_blank1_title = धरधुरीहरू | population_blank1 = 131240 | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] | blank_info_sec1 = {{Flatlist| * [[नेपाली भाषा|नेपाली]] * [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]] * [[मैथिली भाषा|मैथिली]] }} | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = | area_code_type = [[नेपालमा टेलिफोन कोड|टेलिफोन कोड]] | area_code = ०५३ | website = {{Official website|https://dccbara.gov.np/}} | footnotes = }} '''बारा''' [[नेपाल]]को [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्र, [[नारायणी अञ्चल]]को दक्षिणी तराई क्षेत्रमा अवस्थित जिल्ला हो | यस जिल्लाको पूर्वमा [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]], पश्चिममा [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]], उत्तरमा [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] र दक्षिणमा [[भारत]]को [[बिहार]] राज्य पर्छ। बारा जिल्लाको सदरमुकाम [[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] हो। बारामा प्रसिद्ध [[गढीमाई मन्दिर|गढीमाई]]को मन्दिर छ, जुन कलैयादेखि करिब ७ किलोमिटर पूर्वतिर पर्छ। ==जिल्लाको नामाकरण== यस जिल्लाको उत्तर पूर्वी भागमा कुनै जमानामा गढी गौडा (सर्लाही हरिपूर्वा नगरपालीका wad.7) र गोश्वाराको रूपमा रहेको बारागढी भन्ने स्थानको नामबाट यस जिल्लाको नाम '''बारा''' रहन गएको हो भन्ने भनाई छ। ==ऐतिहसिक पृष्ठभुमि== नेपालको इतिहासमा घटेका खासगरी दुई महत्त्वपूर्ण घटनाहरूको साथमा बारा जिल्लाको नाम जोडिएर आउने गरेको पाइन्छ। # मल्लकालिन [[कर्णाट वंश|डोय राज्य]]को राजधानी [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]] बारा जिल्लामा पर्दछ। # राणाशासनका सुत्रधार [[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]] बाराको पत्थरहट्टीमा बाघको शिकार खेल्न आउँदा उनको मृत्यु भएको थियो। यहाँ राणाकालीन प्रसिद्ध दरबारहरू रहेका छन। जस मध्ये कवहीगोठको '''[[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण शमसेर जबरा]]को''' दरबार, कलैया स्थित '''दिप बिक्रम शाहको''' दरबार, '''भिस्वाको''' दरबार,आदि रहेका छन्। यस जिल्लामा विभिन्न ठूला-ठूला मन्दिरहरू रहेका छन। # राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र सम्शेर]]ले [[दासप्रथा]] उन्मुलन गर्दै दासहरूलाई अमलेख गरी बसालेको अमलेखगंज यहीँ जिल्लामा रहेको छ। == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा २ उपमहानगरपालिका र ५ नगरपालिका र ९ गाउँपालिकाहरू गरि १६ वटा [[नेपालमा स्थानीय सरकार|स्थानीय तह]]हरू रहेका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+बारा जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[कलैया उपमहानगरपालिका]] |[[धर्मनगर]], [[बलिरामपुर]], [[बघवन]], [[दोहरी]], [[झिटकैया उत्तर]], [[भतौडा]], [[मोतिसर]] र [[सिसहनिया, बारा|सिसहनिया]] |२७ |कलैया |१,३६,२२२ |१०८.९४ |१,३०० |- |२ |[[जीतपुरसिमरा उपमहानगरपालिका]] |[[छातापिपरा]], [[पिपरा सिमरा]], [[जीतपुर भवानीपुर]], [[डुमरवाना]], [[फत्तेपुर, बारा|फत्तेपुर]], [[इनर्वासिरा]], [[अमलेखगन्ज]], [[मनहर्वा]] (१,२,३,७,८,९), [[हरैया]] (१), [[प्रष्टोका]] (१ र २) र [[रामपुरटोकनी]] (३) |२४ |[[पिपरा सिमरा]] |१,२७,३०७ |३१२.१८ |४१० |- |३ |[[कोल्हवी नगरपालिका]] |[[सपही]], [[कोल्हवी]], [[ककडी]] र [[प्रसौना]],[[अमाव]], [[बछनपुर्वा]], [[रामपुर्वा]], [[सिंहासिनी]] (१,२), [[हरैया]] (६), [[करैया]] (८,) र [[सिहोर्वा]] (५) |११ |[[कोल्हवी]] |५१,१८२ |१५७.०४ |३३० |- |४ |[[पचरौता नगरपालिका]] |[[पिपरपाती पर्चरौवा]], [[पकडिया चिकनी]], [[बेल्दारी]], [[बेनौली]], [[श्रीनगर बैरिया]], [[अमरपट्टी]], [[विसुनपुर]] (१,२) र [[कुडवा]] |९ |[[पिपरपाती पर्चरौवा]] |४०,५२४ |४४.०१ |९२० |- |५ |[[सिम्रौनगढ नगरपालिका]] |[[गोलागन्ज]], [[अमृतगन्ज]], [[हरिहरपुर, बारा|हरिहरपुर]], [[उचिडिह]],[[विसुनपुर]] (३-९), [[देवापुरटेटा]], [[भगवानपुर, बारा|भगवानपुर]] र[[कचोर्वा]] |११ |सिम्रौनगढ बजार |५४,८७८ |४२.६४ |१,३०० |- |६ |[[महागढीमाई नगरपालिका]] |[[बरियारपुर, बारा|बरियारपुर]], [[दहियार]], [[बबुआइन]], [[पत्थरहटटी]], [[तेलकुवा]], [[गन्जभवानीपुर]], [[पिपराबिर्ता]], [[कवहीजब्दी]], [[परशुरामपुर, बारा|परशुरामपुर]] (१), [[मझरिया]] (८), [[मधुरीजब्दी]], [[महेशपुर, बारा|महेशपुर]] (१) |११ |[[बरियारपुर, बारा|बरियारपुर]] |५९,४२४ |५५.३२ |१,१०० |- |७ |[[निजगढ नगरपालिका]] |[[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]], [[भरतगन्ज सिङगोल]] र [[रतनपुरी]] |१३ |[[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] |३७,६८७ |२८९.४३ |१३० |- |८ |[[आदर्श कोतवाल गाउँपालिका]] |[[पटेर्वा, बारा|पटेर्वा]], [[टेढाकट्टी]], [[इनर्वामाल]], [[महेन्द्र आदर्श]] र [[लक्ष्मीपुर कोतवाली]] |८ |[[महेन्द्र आदर्श]] |३१,३६४ |३६.२५ |८७० |- |९ |[[करैयामाई गाउँपालिका]] |[[हरैया]] (२-५,७-९), [[करैया]] (१-७,९) [[सिहोर्वा]] (१-४,६-९), [[तेतरिया]], [[उमजन]], [[नरही]] |८ |[[करैया]] |२९,१६५ |४७.६९ |६१० |- |१० |[[देवताल गाउँपालिका]] |[[बडकीफुलवरिया]] २-६, [[पिपराढिगोठ]], [[झिटकैया दक्षिण]], [[पिपरपाती जब्दी]] र [[रौवाही]] |७ |[[पिपराढिगोठ]] |२५,३६१ |२३.३१ |१,१०० |- |११ |[[परवानीपुर गाउँपालिका]] |[[बहुअरी]], [[लिपनीमाल]], [[रामपुरटोकनी]] (१,२,४-९) र [[बुनियाद]] |५ |[[लिपनीमाल]] |२४,७४५ |१५.४८ |१,६०० |- |१२ |[[प्रसौनी गाउँपालिका]] |[[प्रसौनी]], [[खुटवाजब्दी]], [[ प्रष्टोका]] (३-९) र [[बन्जरिया, बारा|बन्जरिया]] |७ |[[प्रसौनी]] |२५,४१४ |२०.२४ |१,३०० |- |१३ |[[फेटा गाउँपालिका]] |[[भलुहीभरवलिया]], [[रघुनाथपुर, बारा|रधुनाथपुर]] (८,९), [[बतरा]], [[पुरैनिया]] र [[फेटा]] |७ |[[फेटा]] |२८,३९५ |२६.६५ |१,१०० |- |१४ |[[बारागढी गाउँपालिका]] |[[पथेरा]], [[विसुनपुर्वा]], [[खोपवा]], [[पिप्रा बसतपुर]], [[गढहाल]] र [[सिंहासिनी]] (३-९) |६ |[[खोपवा]] |२९,५५५ |३९.२९ |७५० |- |१५ |[[विश्रामपुर गाउँपालिका]] |[[छतवा]], [[बरैनीया]], [[विश्रामपुर, बारा|विश्रामपुर]] र [[इटियाही]] |५ |[[विश्रामपुर, बारा|विश्रामपुर]] |२४,८९२ |१९.८१ |१,३०० |- |१६ |[[सुवर्ण गाउँपालिका]] |[[कवहीगोठ]], [[बगही, बारा|बगही]], [[हर्दिया, बारा|हर्दिया]], [[परशुरामपुर, बारा|परशुरामपुर]] (२-९) [[मझरिया]] (१-७,९) [[बडकीफुलवरिया]] (१,७,८,९) |८ |[[कवहीगोठ]] |३५,१४१ |३६.८४ |९५० |} [[चित्र:NepalBaraDistrictmap.png|अङ्गुठाकार|बारा जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] ==भौगोलिक अवस्थिति== * अक्षांश: २६.५१" देखि २७.२" उत्तरसम्म * देशान्तर: ८४.५१" देखि ८५.१६" पूर्वसम्म * सिमाना: पूर्व रौतहट जिल्ला, पश्चिम पर्सा, उत्तर मकवानपुर जिल्ला, दक्षिण: भारतको विहार राज्यको पूर्वी चम्पारण जिल्ला * सबभन्दा अग्लोस्थान: समुद्र सतहबाट ९१५ मिटर * सबभन्दा होचोस्थान : समुद्र सतहबाट १५२ मिटर * क्षेत्रफल: १,१९० वर्ग किलोमिटर (१२९५६३ हेक्टर) *हावापानी: उष्ण ==भौगोलिक बनौट== भौगोलिक बनौटको हिसाबले बारा जिल्लालाई दुई भागमा विभाजन गरिएको छ। ती हुन:- ===शिवालिक क्षेत्र चुरे पहाड=== समुद्र सतहबाट ११२ मिटरदेखि ९२० मिटरसम्मको उचाईमा पर्ने यो क्षेत्रले जिल्लाको कुल भू-भागको १७४६० हे १३.४८% जमीन ओगटेको छ। जसमध्ये ८.३२% जमीन मात्र खेतीयोग्य छ। ०.५५% चौरचरन र ५.७६% अन्य भू-भाग छ भने यस क्षेत्रको अरु बाँकी ८५.३७ भू-भागमा जङ्गल रहेको छ। यस प्रदेशमा बारा जिल्लाको उत्तरतर्फका [[अमलेखगन्ज|अमलेखगंज]], [[रतनपुरी]], [[निजगढ नगरपालिका|निजगढ]] र [[भरतगन्ज सिङगोल|भरतगंज सिङगोल]] गरी चारवटा गाविसहरूको केही उत्तरी भू-खण्ड पर्दछ। ===तराई क्षेत्र=== समुद्र सतहबाट ६० मिटरदेखि २०० मिटरसम्मको उचाईमा पर्ने यस क्षेत्रले बारा जिल्लाको कुल भू-भागको ११२१०३ हेक्टर (८६.५२%) जमीन ओगटेको छ। जसमध्ये ६१.११% जमीन खेतीयोग्य छ। २.५४% चौरचरन र २.७५% अन्य भू-भाग रहेको यस क्षेत्रको अरु बाँकी ३३.५९% भू-भागमा मात्र जङ्गल रहेको छ। यस प्रदेशमा बारा जिल्लाका ९८ वटा गाविस तथा नगरपालिका पर्दछन। ==प्रमुख नदी खोला तथा तालहरू== * प्रमुख नदीहरू: अणुवा(अरुवा), लालवकैया, पसाहा, जमुनी, तीयर, दुधौरा, बंगरी, थल्ही। * साना खोलाहरू:- काट खोला, टेन्ग्रहर, सिर्सींया, भुटिया नाला, कोरिया नाला, सिलपैत नाला, बिजौरी खोला, सिंगहा नाला, भेडाहा नाला, भुतहिखोला। * प्रमुख तालहरू:- हलखोरिया दह, झरोखर पोखरी, शिव सरोवर, ईटाहि पोखरी,कवहीपोखरी, सन्तगजपोखरी देवापुर पोखरी। ==मुख्य बजारहरू== सिमरौनगढ,कचोर्वा, पिप्राढी, वरियारपुर, कलैया, बेलहिया, प्रस्टोका, गंजभवानीपुर, फेटा, प्रसौनी, परवानीपुर, चैनपुर,जीतपुर, सिमरा, डुमरवाना, अमलेखगंज, निजगढ, कोल्भी, कवहीगोठ, रतनपुरी ,तेतरिया, प्रसौना,आदि। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == यो पनि हेर्नुहोस == *[[नेपालको प्रशासनिक विभाजन|नेपालको क्षेत्रीय वर्गीकरण]] {{बारा जिल्लाका गाविसहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{incubator|kip/बारा जिल्ला| http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/kip/जीम_पाल खाम भाषाको विकिपिडिया}} <a href="www.symbiosiskalaiya.com">Symbiosis 10+2 Campus</a> [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका जिल्लाहरू]] jhh0wlujwjjmr06vljqnvijpfqyv2kr 0 10512 1370570 1366169 2026-08-20T12:09:27Z Bishaldev100 28807 /* प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा */ 1370570 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{संक्षिप्त विवरण|नेपालको ३६औँ प्रधानमन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = | native_name = | image = | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको ३६औँ प्रधानमन्त्री]] | deputy = [[विजयकुमार गच्छदार]] | president = [[रामवरण यादव]] | term_start = २०६८ भदौ १२ | term_end = २०६९ चैत १ | predecessor = [[झलनाथ खनाल]] | successor = [[खिलराज रेग्मी]] | office1 = अर्थमन्त्री | primeminister1 = [[पुष्पकमल दाहाल]] | president1 = [[रामवरण यादव]] | term_start1 = २०६५ भदौ २ | term_end1 = २०६६ जेठ ११ | predecessor1 = | successor1 = | office3 = [[नेपाल समाजवादी पार्टी]]को अध्यक्ष | term_start3 = २०७९ साउन १२ | term_end3 = | predecessor3 = पद स्थापित | successor3 = | office4 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सदस्य | term_start4 = २०७४ फागुन २० | term_end4 = २०७९ असोज २ | constituency4 =[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] | predecessor4 = हरिराज अधिकारी | successor4 = [[पुष्पकमल दाहाल]] | office5 = [[नेपालको पहिलो संविधान सभा|संविधान सभा]] सदस्य | term_start5 = २०६५ जेठ १५ | term_end5 = २०६९ जेठ १५ | constituency5 =[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा २]] | predecessor5 = पार्वती थापा श्रेष्ठ | successor5 = हरिराज अधिकारी | term_start6 = २०७० माघ ७ | term_end6 = २०७२ असोज ९<ref>{{Cite web |title=Baburam Bhattarai severs ties with UCPN-Maoist, resigns from Parliament also, to remain as independent citizen for now|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/breaking-baburam-bhattarai-severe-ties-with-ucpn-maoist-announces-he-will-resign-from-parliament-also |access-date=2022-06-13 |website=thehimalayantimes.com}}</ref> | constituency6 =[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] | predecessor6 = कमला पन्त | successor6 = हितराज पाण्डे | birth_date = ४ असार २०११<ref name=KRS>{{cite web |url=http://www.baburambhattarai.com/details.php?cat_id=2 |title=शब्दचित्रमा बाबुराम भट्टराई |publisher=www.baburambhattarai.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101122145526/http://baburambhattarai.com/details.php?cat_id=2 |archive-date=22 November 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122145526/http://baburambhattarai.com/details.php?cat_id=2 |date=22 November 2010 }}</ref> | birth_place = [[खोप्लाङ]], [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]], [[नेपाल]] | party = [[नेपाल समाजवादी पार्टी]] | otherparty = नेकपा (चौथो महाधिवेशन) <br/>[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]]<br/>[[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एनेकपा (माओवादी)]] <small>(वि.सं २०७२ अगाडि)</small><br />[[नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल]] <small>(वि.सं २०७३-२०७६)</small> | father = भोजप्रसाद भट्टराई | mother = धर्मकुमारी भट्टराई | spouse = {{Married|[[हिसिला यमी|हिसिला यमि]]|1980}} | children = १ | alma_mater = | education = [[अमृत साइन्स क्याम्पस]]<br /> चण्डीगढ वास्तुकला विद्यालय (स्नातक)<br /> योजना तथा वास्तुकला विद्यालय (स्नातकोत्तर)<br />[[जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय]] ([[विद्यावारिधी|विद्यावारिधि]]) | signature = | website = {{url|http://www.baburambhattarai.com}} }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' (जन्म: ४ असार २०११) एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा पूर्व [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] हुन्। उनी [[नेपाल समाजवादी पार्टी]]का अध्यक्ष हुन्।<ref>{{Cite web|last=Sen|first=Sandeep|date=2017-11-19|title=Bhattarai says he has not renounced Marxism yet|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/baburam-bhattarai-says-he-has-not-renounced-marxism-yet|access-date=2022-02-17|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref> [[नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल]] स्थापना गर्नुअघि भट्टराई [[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी)]] का सदस्य तथा उपाध्यक्ष थिए।<ref>{{Cite web|date=2015-09-27|title=The end of the Nepali Maoists in sight as Baburam Bhattarai resigns|url=https://www.hindustantimes.com/world/the-end-of-the-nepali-maoists-in-sight-as-baburam-bhattarai-resigns/story-RyK7TZA2tJ7AeNwYc80c1J.html|access-date=2022-02-17|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> पछि उनले प्रजातान्त्रिक समाजवादलाई अङ्गीकार गरेका थिए।<ref>{{Cite web|last=Sureis|date=2017-12-04|title=Democratic socialism, not communism, is need of the hour: Baburam Bhattarai|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/democratic-socialism-not-communism-need-hour-baburam-bhattarai|access-date=2022-02-17|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == [[चित्र:Communistleaders_nepal.png|बायाँ|अङ्गुठाकार|Communistleaders nepal]] ४ असार २०११ मा, [[गोरखा जिल्ला]]को [[खोप्लाङ]]मा जन्मिएका भट्टराईको बुबाको नाम भोजप्रसाद भट्टराई र आमा धर्मकुमारी भट्टराई हो।। उनी बाबुआमाका दोस्रा सन्तान हुन्। उनको एक दिदी, एक भाइ र एक बहिनी छन्। बाल्यकालमा बाबुराम भट्टराईले अनौपचारिक शिक्षा गाउँकै सेवानिवृत्त सैनिक भक्तबहादुर भुजेलबाट हासिल गरेका थिए। उनले अमर ज्योति उच्च माध्यमिक विद्यालयमा माध्यमिक तहसम्म अध्ययन गरेका थिए। उनी [[उपेन्द्र देवकोटा]]का सहपाठी थिए जो वरिष्ठ स्नायुरोग चिकित्सक थिए। उनी [[अमृत साइन्स क्याम्पस]]मा पनि अध्ययन गरेका थिए। त्यसपछि कोलम्बो योजना छात्रवृत्ति अन्तर्गत उनले सन् १९७७ मा [[चण्डीगढ]]बाट वास्तुकलामा स्नातक हासिल गरेका थिए। यसै समयमा उनी अखिल भारतीय नेपाली विद्यार्थी सङ्घको संस्थापक अध्यक्ष बनेका थिए। यो सङ्गठन वास्तुकला क्षेत्र भन्दा बाहिर आफ्नो शैक्षिक रुचिहरू निर्माण गर्ने दिशामा उनको पहिलो कदम बन्न पुगेको थियो। भट्टराईले [[दिल्ली]] स्थित योजना तथा वास्तुकला विद्यालयबाट स्नातकोत्तर हासिल गरेका थिए। उनको विवाह माओवादी नेतृ [[हिसिला यमी]]सँग भएको थियो। उनकी एक छोरी छ, मानुषी छिन्। उनले वि.सं २०४२ सालमा, मा [[जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय]]बाट [[विद्यावारिधी|विद्यावारिधि]] गरेका थिए। उनको शोध वि.सं २०५९ मा "नेपालको अल्पविकास र क्षेत्रीय संरचनाको प्रकृति - एक मार्क्सवादी विश्लेषण" को रूपमा प्रकाशित भएको थियो। == राजनीतिक जीवन == २०५२ फागुन १ गते [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|माओवादी]]ले [[माओवादी जनयुद्ध|जनयुद्ध]] सुरु गरेको थियो, जसले नेपालको राजनीतिक प्रणालीमा ठूलो प्रभाव पारेको थियो। एक दशक लामो गृहयुद्धमा १७,००० भन्दा बढी नेपालीको मृत्यु भएको थियो। यसले नेपाललाई [[शाह वंश|राजतन्त्र]]बाट गणतन्त्रमा रूपान्तरण गर्न प्रमुख भूमिका खेलेको थियो। [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|विसं २०६४ को निर्वाचन]]मा [[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] बाट माओवादी उम्मेदवारका रुपमा [[नेपालको पहिलो संविधान सभा|नेपालको संविधान सभा]]को सदस्यमा निर्वाचित भएका भट्टराई निर्वाचनपछि बनेको मन्त्रिपरिषद्मा अर्थमन्त्री बनेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/318802/nepals-chief-justice-takes-oath.html|title=Nepal's Chief Justice takes the oath|access-date=20 November 2014|publisher=Deccanherald.com|date=14 March 2013}}</ref> भट्टराई ११ भदौ २०६८ मा नेपालको ३६औँ [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]] बनेका थिए। २०६९ जेठ १५ [[नेपालको पहिलो संविधान सभा]]को विघटन पछिको राजनीतिक गतिरोधबाट बाहिर निस्कने उपायको रूपमा, उनको ठाउँमा प्रधान न्यायाधीश [[खिलराज रेग्मी]]लाई अन्तरिम सरकारको प्रमुखको रूपमा नियुक्त गरिएको थियो भने नेपालमा [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|दोस्रो संविधान सभाको निर्वाचन]] २०७० मङ्सिर ४ गते सम्पन्न भएको थियो। यसभन्दा अगाडि उनले २०६९ फागुन ३० मा उनले आफ्नो पद र पार्टीका सबै जिम्मेवारीहरूबाट राजीनामा दिएकम थिए। राजिनामा अगाडि उनी माओवादी पार्टीका वरिष्ठ स्थायी समिति सदस्य र उपाध्यक्ष थिए। केही समयअघिसम्म उनी [[नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल]]का संयोजकको रूपमा रहेका थिए। वि.सं २०७६ मा [[नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल]] र [[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]]को एकीकरणबाट बनेको नवगठित [[समाजवादी पार्टी, नेपाल]]को सङ्घीय परिषद्को अध्यक्ष थिए। पछि [[समाजवादी पार्टी, नेपाल]] र [[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल]]बीच एकीकरण भई [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] गठन भएको थियो।<ref>{{Cite web|author=|title=मध्यरातमा समाजवादी र राजपा बीच पार्टी एकता घोषणा|url=https://www.himalkhabar.com/news/113389|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|accessdate=१० फागुन २०७९}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === सशस्त्र बिद्रोह === बाबुराम भट्टराईले २०५२ माघ २१ गते नेपाली काङ्ग्रेसको तर्फबाट प्रधानमन्त्री बनेका [[शेरबहादुर देउवा]] नेतृत्वको सरकारलाई [[४० बुँदे मागहरू|४० वटा मागको सूची]] दिएका थिए।<ref>[[बाबुराम भट्टराई]], [http://www.satp.org/satporgtp/countries/nepal/document/papers/40points.htm "40 Point Demand"], ''South Asia Intelligence Review'', 4 February 1996</ref> 'राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र जीविकोपार्जन' सँग सम्बन्धित मागहरूमा 'नेपाली उद्योग, व्यवसाय र वित्तमा विदेशी पूँजीको प्रभुत्व बन्द गर्ने, सन् १९५० को नेपाल–भारत सन्धि लगायत विभेदकारी सन्धिहरू खारेज (यहाँ सन् १९५० को भारत–नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धिलाई उल्लेख गर्दै) र सामन्ती व्यवस्थाको नियन्त्रणमा रहेको जमिन जफत गरी भूमिहीन र घरबारविहीनलाई वितरण गरिनुपर्ने जस्ता विषय समेटिएका थिए। माग सम्बोधन नभएसँगै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]]को नेतृत्वमा नेपालमा दस वर्षे जनयुद्ध २०५२ फागुन १ गते घोषणा भएको थियो। [[शाह वंश|नेपालको राजतन्त्र]]लाई समाप्त र जनगणतन्त्र स्थापना गर्ने उद्देशका साथ यसको सुरुवात भएको थियो। विसं २०६३ साल मङ्सिर ५ गते तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] र नेकपा माओवादीका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले विस्तृत शान्ति सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेसँग यस युद्ध समाप्त भएको थियो। यस भन्दा अगाडि, २०६३ वैशाख १३ सम्म, प्रचण्डले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]]को सैन्य प्रयासलाई विशेष गरी पहाडी क्षेत्र र पश्चिम नेपालमा नियन्त्रणका क्षेत्रहरू स्थापना गर्न निर्देशन दिएका थिए। त्यसपछिको राजनीतिक वार्तामा ४० वटा मागलाई घटाएर २४ मा झारिएको थियो।<ref>[http://www.nepalnews.com.np/contents/englishdaily/ktmpost/2003/apr/apr28/index1.htm "Maoists Demand Interim Constitution,"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927091159/http://www.nepalnews.com.np/contents/englishdaily/ktmpost/2003/apr/apr28/index1.htm |date=27 September 2008 }} ''Kathmandu Post'', 28 April 2003</ref> [[File: Baburam and prachanda.jpg|thumb|माओवादी नेता बाबुराम भट्टराई र प्रचण्ड सहित अन्य नेताहरू]] शान्ति प्रक्रिया पश्चात् [[पुष्पकमल दाहाल]] र भट्टराईबीचको सम्बन्ध चिसिएको थियो। पार्टी भित्र शक्ति साझेदारीमा असहमतिको कारण भएको बताइएको छ। प्रचण्डको नेतृत्वमा सत्ता एकीकरण भएकोमा भट्टराई असन्तुष्ट थिए। एक पटक प्रचण्डले भट्टराईलाई पार्टीबाट निष्कासित गरेतापनि पछि उनलाई पुनर्बहाली गरिएको थियो। पछि उनीहरूले कम्तीमा पनि आफ्ना केही मतभेदहरूमा समझदारी बनाएका थिए। २०६२ मङ्सिर ७ मा प्रचण्ड र सातदलीय गठबन्धनले '१२ बुँदे सहमति' जारी गरेका थिए जसमा नेकपा (माओवादी) र [[आम निर्वाचन २०४८|२०४८ सालको संसदीय निर्वाचन]]मा ठूलो बहुमत प्राप्त गरेका पार्टीहरूबीच सहमतिका क्षेत्रहरू व्यक्त गरिएको थियो। यस दस्तावेजमा [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]को तानाशाही राजतन्त्र नै नेपालको प्रगतिको प्रमुख बाधक रहेको उल्लेख गरिएको थियो। माओवादी मानव अधिकार, प्रेस स्वतन्त्रता र बहुदलीय शासन प्रणालीप्रति प्रतिबद्ध रहेको विज्ञप्तिमा उल्लेख थियो। यसले आत्मआलोचना र माओवादी र सात दलको विगतका गल्ती नदोहोर्‍याउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको थियो।<ref>Unofficial translation, [http://www.nepalnews.com/archive/2005/nov/nov25/12-point_Maoist_MoU.php "The 12-point agreement between the Maoists and the seven-party alliance as listed in the statement by Pushpa Kamal Dahal on Tuesday,"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080829004402/http://www.nepalnews.com/archive/2005/nov/nov25/12-point_Maoist_MoU.php |date=29 August 2008 }} ''Nepal News'' (25 November 2005).</ref> === युद्धविराम === [[माओवादी जनयुद्ध]] दौडान थुप्रै युद्धविरामहरू भएका थिए।<ref>Kamala Sarup (ed.), [http://peacejournalism.com/ReadArticle.asp?ArticleID=5495 "Maoists declare three-month-long ceasefire,"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717061747/http://peacejournalism.com/ReadArticle.asp?ArticleID=5495 |date=17 July 2011 }} ''Peace Journalism/Nepal News,'' (3 September 2005).</ref> २०६३ वैशाख १३ मा, प्रचण्डले ९० दिनको घोषित अवधिको साथ युद्धविरामको घोषणा गरेका थिए। ६२/६३ मा, काठमाडौँ र अन्य स्थानमा हप्तौँसम्म चलेको व्यापक विरोध प्रदर्शनपछि [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा ज्ञानेन्द्र]]ले २०६१ माघ १९ मा स्थापना गरेको व्यक्तिगत अधिनायकत्व त्याग्न र विघटन भएको संसद्को पुनस्र्थापना गर्न बाध्य भएका थिए। त्यसपछि सात दलीय गठबन्धनले नयाँ सरकार गठन गरेको थियो। संसद् र नयाँ सरकारले युद्धविरामलाई समर्थन गर्दै बाह्रबुँदे सहमतिका आधारमा माओवादीसँग वार्ता सुरु गरेको थियो। दुवै पक्ष नयाँ संविधान लेखन र राजतन्त्रको भाग्य निर्धारण गर्न नयाँ संविधान सभाको निर्वाचन गर्ने कुरामा सहमत भएका थिए। माओवादीले नेपाल गणतान्त्रिक नेपाल बनेसँगै यो प्रक्रियाको अन्त्य होस् भन्ने चाहेको थियो।<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4949066.stm "Nepal Maoist rebels declare truce,"] बीबीसी (27 April 2006).</ref> === प्रधानमन्त्रीकाल (वि.सं २०६८-२०७९) === [[File:Bhattarai_Pm.jpg|thumb|प्रधानमन्त्री बनेपछि भट्टराई]] भट्टराई नेपालको [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|३६औँ प्रधानमन्त्री]]मा २०६८ भदौ १२मा, निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite news|date=2011-08-28|title=Baburam Bhattarai elected prime minister of Nepal|language=en|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-14700892|access-date=2022-02-17}}</ref> उनी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एकीकृत नेकपा (माओवादी)]]बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल (लोकतान्त्रिक)]], [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल|मधेशी जनअधिकार फोरम (गणतान्त्रिक)]], तमलोपा, [[तराई मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी]] र [[नेपाल सद्भावना पार्टी]] सहित साना पार्टीहरूको समर्थनमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite news|date=2016-08-11|title=Nepal Prime Minister Bhattarai expands cabinet|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/international//article60482059.ece|access-date=2022-02-17|issn=0971-751X}}</ref> भट्टराईले २०६८ भदौ १२ देखि २०६९ चैत १ सम्म देशको नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{Cite news|last=Chapagain|first=Kiran|date=2011-08-28|title=Nepal Elects a Maoist as Prime Minister|language=en|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2011/08/29/world/asia/29nepal.html|access-date=2022-02-17|issn=0362-4331}}</ref> उनले आफ्नो कार्यकालमा चक्रपथ (रिङ रोड) विस्तार लगायत केही उदाहरणीय कार्यहरू गरेका थिए।<ref>{{Cite web|title=ringroad project in baburam - Google Search|url=https://www.google.com/search?q=ringroad+project+in+baburam|access-date=2022-02-17|website=www.google.com}}</ref> === नयाँ शक्ति पार्टी गठन === २०७३ असार २८ मा बाबुराम भट्टराईले आफ्नो नेतृत्वमा [[नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल]]को स्थापना को घोषणा गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-03-23/baburam-bhattarai-led-naya-shakti-registered-at-ec.html|title=Baburam Bhattarai led Naya Shakti registered at EC|publisher=kathmandupost|accessdate=2016-05-13}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-04-13/naya-shakti-close-to-unveiling-party-ideology.html|title=Naya Shakti close to unveiling party, ideology|publisher=kathmandupost|accessdate=2016-05-13}}</ref> समारोहमा प्रमुख दलका नेताहरुको सहभागिता रहेको थियो। उक्त समारोहमा अशोक शर्मा, [[करिश्मा मानन्धर]] लगायत ३३ जना नयाँ सदस्यको घोषणा गरिएको थियो। [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]सँग गठबन्धन घोषणा गर्ने समारोहमा सहभागी भए पनि टिकट नपाएपछि दुई सातापछि गठबन्धन बाट बाहिरिएका थिए। उक्ति पार्टी २०७६ वैशाख २३ मा, [[उपेन्द्र यादव]] नेतृत्वको [[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]]सँग एकीकृत हुँदै [[समाजवादी पार्टी, नेपाल]] बनेको थियो।<ref>{{cite web|title=Forum, Naya Shakti unify to form Samajwadi Party|url=http://english.onlinekhabar.com/forum-naya-shakti-unify-to-form-samajwadi-party.html|website=OnlineKhabar English|date=6 May 2019 |accessdate=6 May 2019}} </ref> [[File:Cadres of the Babruam Bhattarai-led Naya Shakti Nepal marching towards the Dasthrath Stadium.jpg|thumb| बाबुराम भट्टराई नेतृत्वको नयाँ शक्ति पार्टी नेपालका कार्यकर्ताहरू, २०७३ जेठ ३० का दिन पार्टी स्थापनाको घोषणा समारोहमा भाग लिन [[दशरथ रङ्गशाला]]तर्फ जाँदै तस्वीर: रासस।]] === पार्टी एकीकरण === १४ वैशाख २०७६ मा, भट्टराई नेतृत्वको [[नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल]] र [[उपेन्द्र यादव]] नेतृत्वको [[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]]बीच एकीकरण भएको थियो।<ref>{{Cite web|author= |title=फोरम–नयाँ शक्ति एकता : बन्ला त एक नम्बर पार्टी ?|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/05/763928|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=१० फागुन २०७९}}</ref> नवगठित दलको नाम [[समाजवादी पार्टी, नेपाल]] राखिएको थियो। <ref>{{Cite web|author= |title=फोरम र नयाँ शक्ति मिलेर समाजवादी पार्टी गठन|url=https://www.karobardaily.com/news/19099|website=|language=नेपाली|accessdate=१० फागुन २०७९}}</ref> समाजवादी पार्टी पुन: [[महन्थ ठाकुर]] नेतृत्वको [[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल]]बीच एकीकरण भएको थियो र नयाँ बनेको दलको नाम [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] राखिएको थियो। <ref>{{Cite web|author= |title=राजपा र समाजवादीबीच एकीकरण, पार्टीको नाम 'जनता समाजवादी'|url=https://nepallive.com/story/215110|website=नेपाल लाइभ|language=नेपाली|accessdate=१० फागुन २०७९}}</ref> विभिन्न मतभेदका कारण दुइ दल पुनः छुट्टा भिन्न भएका थिए जहाँ भट्टराई उपेन्द्र यादव तिर गएका थिए। २०७९ साउन १२ गते भट्टराईले [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]बाट छुट्टिँदै आफ्नो नेतृत्वमा [[नेपाल समाजवादी पार्टी]] गठन गरेका थिए<ref>{{Cite web|author= |title=बाबुराम भट्टराई समूहले पायो ‘नेपाल समाजवादी पार्टी’|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/07/1164556|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=१० फागुन २०७९}}</ref> जहाँ सो दलले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]को चुनाव चिन्ह लिएर निर्वाचनमा होमिएको थियो। <ref>{{Cite web|author= |title=दाहाल–भट्टराई सहमति : चुनाव चिह्न 'गोलाकारभित्र हँसिया हथौडा'|url=https://radiokantipur.com/ampnews/main-news/2022/08/14/1660482565|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=१० फागुन २०७९}}</ref> ४ मङ्सिर २०७९ मा, भएको निर्वाचनमा भट्टराईले निर्वाचन नलड्ने घोषणा गरेका थिए र उनले जितेको स्थानमा माओवादी अध्यक्ष [[पुष्पकमल दाहाल|प्रचण्ड]] गोरखा २ बाट निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=१३ हजार मतान्तरसहित गोरखा–२ बाट प्रचण्ड निर्वाचित|url=https://www.lokpath.com/story/601049|website=लोकपथ|language=नेपाली|accessdate=१० फागुन २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227074612/https://www.lokpath.com/story/601049 |date=2023-02-27 }}</ref> == निर्वाचनको इतिहास == === [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:darkred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] |बाबुराम भट्टराई |२२,८२४ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |किरणबाबु श्रेष्ठ |८,९७१ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |रामशरण बस्नेत |४,९४३ |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |नारायणबाबु आचार्य |१,५५७ |- | | colspan="2" |अन्य |८६६ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: नेपाल न्युज<ref name=":0">{{Cite web|date=2015-03-25|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|access-date=2020-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archive-date=2015-03-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} === [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:crimson" | |[[नयाँ शक्ति पार्टी, नेपाल]] |बाबुराम भट्टराई |३१,८०७ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] |२४,९३३ |- | | colspan="2" |अन्य |७३९ |- | colspan="3" |अवैध मत |२,६३६ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नयाँ शक्ति विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} == सन्दर्भहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} * {{Official website|http://www.baburambhattarai.com/}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[झलनाथ खनाल]]}} {{s-ttl|title=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]|years=वि.सं २०६८–२०६९}} {{s-aft|after=[[खिलराज रेग्मी]]}} {{s-end}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:संविधान सभा सदस्य]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:कम्युनिष्ट सभासद]] [[श्रेणी:नेपालका अर्थ मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:माओवादी जनयुद्धका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]] [[श्रेणी:नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)का राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:खस ब्राह्मणहरू]] [[श्रेणी:नेपाली वास्तुकारहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] m12p20n8b8duit4eyd1fo3w1l77ovp5 0 13986 1370608 1370049 2026-08-20T16:12:34Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1370608 wikitext text/x-wiki {{Infobox iron}} '''फलाम''' एक [[रसायनिक तत्व]] हो।अङ्रेजीमा यसलाई आइरन भनि्छ। सङ्क्रमणात्मक [[तत्व]] हो। यसको [[परमाणु सङ्ख्या ]] २६ र पेरियोडिक तलिकको डि (d) ब्लक अन्तर्गत समूह ८ (VIII) मा पर्दछ। यो एक प्रकारको [[धातु]] हो ।<ref>http://www.iupac.org/fileadmin/user_upload/news/IUPAC_Periodic_Table-1May13.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150822234830/http://www.iupac.org/fileadmin/user_upload/news/IUPAC_Periodic_Table-1May13.pdf |date=2015-08-22 }}</ref> यो [[तत्व]] पृथ्वीको बाहिर सतह तथा भित्रि भागमा पाइन्छ । यो पृथ्वीमा [[चौथो]] धरै पाइने [[धातु]] हो। यसको संयुज्यता २ र ३ हुन्छ। ==उत्पादन== फलामको उत्पादन दुई मुख्य चरणमा हुन्छ। पहिलो चरणमा, फलामको धातुलाई ब्लास्ट फर्नेसमा कोकको (कोईला) साथ पगालिन्छ, र पग्लिएको धातुलाई [[सिलिकेट]] खनिज जस्ता दोषबाट अलग गरिन्छ। यस चरणले उत्पादनलाई पिग फलाम भनिन्छ किनाकि यसमा ठूलो मात्रामा कार्बन हुन्छ। दोस्रो चरणमा, फलाममा कार्बनको मात्रा घटाइन्छ।<ref name=Greenwood1073>Greenwood and Earnshaw, p. 1073</ref> ===ब्लास्ट फर्नेसमा उत्पादन=== ब्लास्ट फर्नेस भनेको फलाम पगाल्ने भट्टी हो। यसमा हेमाटाइट (फलामको खनिज), कोक (कोईला) र तातो हावा (९०० डिग्रि )को प्रयोग गरि [[कार्बन मोनोअक्साइड]] निर्माण गरिन्छ।[[File:Melted raw-iron.jpg|thumb|right|फलाम पगाल्ने भट्टी]] :2 C + O₂ → 2 CO २००० डिग्रिमा [[कार्बन मोनोअक्साइड]]ले फलामको खनिजलाई फलाममा परिणत गर्छ :Fe₂O₃ + 3 CO → 2 Fe + 3 CO₂ ==प्रयोग== ===संरचना निर्माण=== विश्वव्यापी धातु उत्पादनको ९०% जति फलामले ओग्ट्छ। यसको कम लागत र उच्च शक्तिका कारणले शक्तिहरूको सामना गर्न यसको प्रयोग गरिन्छ, जस्तै मेसिनरी र मेशिन उपकरणहरू, रेलहरू, अटोमोबाइल्स, जहाज [[ढलान]], र भवनहरू। शुद्ध फलाम एकदम नरम भएकोले यसको शक्ति बढाउन प्राय: अरु तत्त्वहरू मिसाइन्छ। <ref name=Greenwood10701>Greenwood and Earnshaw, pp. 1070–71</ref> ===पोषण=== फलाम शरिरलाई चाहिने एक मुख्य खनिज हो। रातो मासु, दाल, सिमी, कुखुरा, माछा, पात तरकारी, टोफु आदि यसका सोर्त हुन्।<ref>[http://www.eatwell.gov.uk/healthissues/irondeficiency/ Food Standards Agency – Eat well, be well – Iron deficiency] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060808184739/http://www.eatwell.gov.uk/healthissues/irondeficiency/ |date=8 August 2006 }}. Eatwell.gov.uk (5 March 2012). Retrieved on 27 June 2012.</ref> फलामको पर्याप्त मात्रा नपुगेमा [[एनीमिया]] [[रक्तअल्पता]] हुन्छ।<ref>{{cite journal|author=CDC Centers for Disease Control and Prevention|title=Recommendations to Prevent and Control Iron Deficiency in the United States|journal=Morbidity and Mortality Weekly Report (MMWR)|date=3 April 1998|volume=47|issue=RR3|page=1|url=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00051880.htm|accessdate=12 August 2014}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[रसायन शास्त्र]] *[[भौतिक शास्त्र]] *[[जीव शास्त्र]] *[[कच्चा फलाम]] *[[पिटवा फलाम]] *[[स्टिल]] *[[ढलोट फलाम]] {{ढाँचा:Iron and steel production}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Iron|फलाम}} {{सानो पेरियोडिक तालिका}} {{एलेमेन्ट}} [[श्रेणी:तत्व]] [[श्रेणी:रसायन शास्त्र]] [[श्रेणी:निर्माण सामग्रीहरू]] [[श्रेणी:फलाम]] 5jqc1u8gjg2r26jgyo7h17mc86ukk8d 0 14526 1370572 1320535 2026-08-20T12:14:48Z Bishaldev100 28807 /* नयाँ अस्पताल */ 1370572 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल | org/group = <!-- Org or group that owns/manages the hospital --> | image = Sri Tribhubana Chandra Military Hospital, Kathmandu (2023) 02.jpg | alt = | image_size = | caption = त्रि–चन्द्र मिलिटरी अस्पताल | map_type = | relief = <!-- any non-blank value (yes, 1, etc.) will cause the template to display a relief map image, where available --> | map_size = <!-- width of the map in pixels (do not include "px"); default is 225 --> | map_alt = <!-- alternative text for map image, see WP:ALT for details --> | map_caption = <!-- Optional. Gives a small caption under the map such as "Shown in region, country" --> | latitude = <!-- used for adding a map, with map_type, and for displayed coordinates --> | longitude = <!-- used for adding a map, with map_type, and for displayed coordinates --> | logo = | logo_size = | location = | region = काठमाडौँ महांकाल<!-- e.g. County or City - NB autolinked --> | state = <!-- optional UK: England, Wales, Scotland, Northern Ireland. US: The US State - NB autolinked --> | country = [[नेपाल]]<!-- 2 letter code or in full, United States must be "US" --> | coordinates = <!-- (alternative to latitude/longitude) use template {{coord}} with 'display=inline, title' --> | address = [[काठमाडौँ]] महांकाल<!-- Address of main building --> | healthcare = <!-- UK:NHS. AU/CA: Medicare. ELSE freetext, e.g. Private --> | funding = <!-- Non-profit, For-profit, Government, Public - will generate linka --> | type = <!-- Community, District, General, District General, Teaching, Specialist --> | speciality = सैनिक अस्पताल<!-- if devoted to a speciality (i.e. not a broad spectrum of specialities) and Type=Specialist/Teaching --> | standards = <!-- optional if no national standards --> | emergency = <!-- UK/IR/HK/SG: Yes/No, CA/IL/US: I/II/III/IV/V for Trauma certification level --> | helipad = <!-- Yes, No, or use "Template:Airport codes" with p=n. Only list if verifiable, leave blank if unknown. --> | affiliation = <!-- 'None' or Medical School and university affiliations (medical or paramedical) --> | patron = <!-- 'None' or the individual who acts as the hospital patron --> | network = <!-- Hospital network, non-owner --> | beds = शैया | founded = वि.सं १९८२ | closed = <!-- Use if defunct, please also add to Category:Defunct hospitals --> | demolished = <!-- Use if demolished at a different time from closure --> | website = [http://www.naihs.edu.np/ त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल] | other_links = <!-- Creates "See also" field --> }} '''त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल''' काठमाडौँ महांकालमा रहेको [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]द्वारा स्थापित एक अस्पताल हो। == इतिहास == [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]मा अंग्रेज सरकारको सहयोगमा नेपालबाट भारतमा खटिएका सैनिकलाई तलब नेपालले र लडाई भत्ता अंग्रेजले दिएको थियो। त्यस बखत उनीहरूको तलब भन्दा भत्ता धेरै हुन्थ्यो। अंग्रेजले भत्ता स्थान विशेषमै दिनको लागि नेपाल सरकारलाई पत्राचार गर्यो। तर श्री ३ चन्द्र शमशेरले चलाखी गरेर युद्धस्थलमा फौजले पैसा हराउँछन् तसर्थ नेपाल फर्के पछी बाँडिने भनी भत्ता एकमुष्ट रकम नेपाल पठाउन अनुरोध गरे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको सैनिक इतिहास (भाग-२)|author=डा. तुलसीराम वैद्य, डा. विजय कुमार मानन्धर, डा. प्रेमसिंह बस्न्यात|page=95|date=२०६५ फागुन १२|publisher=नेपाली [[नेपाली जङ्गी अड्डा|जंगी अड्डा]]|isbn=978-9937-2-1177-2|url=https://nepalconflictreport.ohchr.org/files/docs/2009-00-00_document_na_nep.pdf}}</ref> युद्ध समाप्त भएपछी फौज नेपाल फर्क्यो। तर फौजलाई भत्ता दिइएन। फौजलाई सामेल गरेर "तिमीहरूको पैसाले अस्पताल बनाइने छ भनि घोषणा गरे। कुल भत्ताको करिब १०% पनि खर्च नगरिकन राजा त्रिभुवन र चन्द्र शमशेरको नामबाट त्रि-चन्द्र मिलिटरी अस्पताल बन्यो। बाँकी पैसाको अभिलेख समेत रहेन। यो अस्पताल प्रथम विश्वयुद्धमा जाने फौजको व्यक्तिगत भत्ताबाट बनेको हो। नेपाल सरकारको पैसा परेको छैन। <ref>सैनिक संग्राहलय, छाउनी, काठमाडौंको तस्बिर शाखाको अभिलेख अनुसार ।</ref><ref name=":0" /> यसर्थ सन् १९१४-१९१८ को प्रथम विश्वयुद्धमा ज्यान दिने नेपाली सैनिकहरूको सम्झनामा सन् १९२५ (बि.सं १९८२) मा स्थापित श्री त्रिभुवन -चन्द्र मिलिटरी अस्पतालको विधिवत उद्घाटन राजा त्रिभुवन र चन्द्र शमशेरले सन् १९२६ डिसेम्बर ९ (बि.सं १९८३ भाद्र 24) मा संयुक्त रुपमा गरेका थिए। <ref>{{cite book|title=नेपालको सैनिक इतिहास (भाग-२)|author=डा. तुलसीराम वैद्य, डा. विजय कुमार मानन्धर, डा. प्रेमसिंह बस्न्यात|page=96|date=२०६५ फागुन १२|publisher=नेपाली [[नेपाली जङ्गी अड्डा|जंगी अड्डा]]|isbn=978-9937-2-1177-2|url=https://nepalconflictreport.ohchr.org/files/docs/2009-00-00_document_na_nep.pdf}}</ref> सुरुमा ६४ बेडबाट सुरु भएको यस अस्पतालको निर्माण मा रु। ३,०९,१४६ खर्च भएको थियो। यस अस्पतालको निर्माण कार्यमा इन्जिनियर चीफ [[कर्नल|कर्नेल]] [[किशोर नरसिंह राणा]] ले प्रमुख भूमिका खेलेका थिए. [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] विजेता [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]ले ‘पोष्ट वार रि–कन्स्ट्रक्सन फण्ड’ अन्तर्गत युद्धको भरपर्दो सहयोगी नेपाललाई उपहारस्वरुप १९८२ सालमा ‘त्रिचन्द्र मिलिटरी हस्पिटल’ बनाइदिएको थियो। विश्वयुद्धमा भाग लिएका र ज्यान गुमाएका नेपाली सैनिकको सम्झनामा निर्मित यही अस्पताल थियो, जसले मुलुकमा पहिलो पटक फाइबर अप्टिक इन्डोस्कोपी प्रविधि भित्र्यायो। [[नेपाली सेना]]को इतिहाससँग जोडिएको मिलिटरी हस्पिटल वास्तुकलाको दृष्टिले पनि उत्कृष्ट मानिन्थ्यो। त्यो समयमा यत्तिको उत्कृष्ट ‘नियो–क्लासिकल’ वास्तुकला एसियामै नरहेको र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|इष्ट–इण्डिया कम्पनी]]को राजधानी [[कोलकाता|कलकत्ता]]को कारिगरीले पनि [[काठमाडौँ]]को यो भवनको ईष्र्या गरेको कुरा [[पर्सिभल ल्याण्डन]]ले आफ्नो पुस्तक नेपाल (सन् १९२८) मा लेखेका छन्<ref>http://himalkhabar.com/news/7447</ref>। यस अस्पतालमा रहेको सैनिकको सालिक मूर्तिकार [[रत्नबहादुर तुलाधर]]ले बनाएका हुन्। [[चित्र:Tri-chandra Hospital.jpg|thumb|400x400px|टुँडिखेल पारिबाट देखिएको त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल (बाया पट्टि [[वीर अस्पताल]] ट्रमा सेन्टर)|alt=]] == नयाँ अस्पताल == [[चित्र:Tri_Chandra_military_Hospital-6392.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|Tri Chandra military Hospital, Kathmandu 2023]] [[राजेन्द्र क्षत्री|प्रधान सेनापति राजेन्द्र क्षत्री]]ले अस्पताल भवनको शुक्रबार उद्घाटन गर्दै अत्याधुनिक उक्त भवनबाट सैनिक र आश्रित परिवारका लागि स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन सुरु भएको जनाएका हुन् । महाभूकम्पपछि उक्त भवनबाट प्रदान गरिंदै आएको स्वास्थ्य सेवा पूर्ण रूपमा बन्द भएको थियो । छाउनीस्थित [[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल]]को सेवा विस्तारका रूपमा नै यसलाई उपयोग गर्ने क्षत्रीले बताए । अस्पतालबाट हाल बहालवाला, भूपू सैनिक र तिनका आश्रित परिवारका लागि आकास्मिक सेवा र बहिरंग सेवा उपलब्ध हुने बताइएको छ । आरम्भमा दन्त चिकित्सा, बाल चिकित्सा, औषधि वितरण, प्रयोगशाला र [[फिजियोथेरापी]] सेवा उक्त भवनबाट उपलब्ध हुने जनाइएको छ । ऐतिहासिक सम्पदाका रूपमा रहेको उक्त अस्पतालको पुरानो स्वरूपमै अत्याधुनिक सुविधा सम्पन्न भवन निर्माण गरिएको बताउँदै क्षत्रीले भने, ‘[[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल|छाउनी अस्पताल]]मा बिरामीको चापलाई यसले घटाउने छ ।’ उनले भविष्यमा सर्वसाधारण नागरिकलाई पनि स्वास्थ्यसेवा उपलब्ध गराउने योजना रहेको बताए । [[रुक्माङ्गद कटवाल]] प्रधान सेनापति हुँदैदेखि छलफलमा आएको भए पनि यसको निर्णय [[गौरव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|गौरवशमशेर राणा]]को पालमा भएको हो । भवन जमिनमाथि सात तला र अन्डरग्राउन्ड दुई तला पार्किङ गरी नौ तलामा समेटिएको छ <ref>https://www.kantipurdaily.com/news/2018/08/04/153334721071918506.html</ref>।’ == सन्दर्भ == {{नेपालका प्रमूख अस्पतालहरू}} [[श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू]] [[श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू]] [[श्रेणी:नेपाल-बेलायत सम्बन्ध]] [[श्रेणी:सैनिक अस्पताल]] [[श्रेणी:चन्द्र शमशेर]] 185vm2e1rrcfshupppme9oqcgd1crj9 1370573 1370572 2026-08-20T12:15:05Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ */ 1370573 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल | org/group = <!-- Org or group that owns/manages the hospital --> | image = Sri Tribhubana Chandra Military Hospital, Kathmandu (2023) 02.jpg | alt = | image_size = | caption = त्रि–चन्द्र मिलिटरी अस्पताल | map_type = | relief = <!-- any non-blank value (yes, 1, etc.) will cause the template to display a relief map image, where available --> | map_size = <!-- width of the map in pixels (do not include "px"); default is 225 --> | map_alt = <!-- alternative text for map image, see WP:ALT for details --> | map_caption = <!-- Optional. Gives a small caption under the map such as "Shown in region, country" --> | latitude = <!-- used for adding a map, with map_type, and for displayed coordinates --> | longitude = <!-- used for adding a map, with map_type, and for displayed coordinates --> | logo = | logo_size = | location = | region = काठमाडौँ महांकाल<!-- e.g. County or City - NB autolinked --> | state = <!-- optional UK: England, Wales, Scotland, Northern Ireland. US: The US State - NB autolinked --> | country = [[नेपाल]]<!-- 2 letter code or in full, United States must be "US" --> | coordinates = <!-- (alternative to latitude/longitude) use template {{coord}} with 'display=inline, title' --> | address = [[काठमाडौँ]] महांकाल<!-- Address of main building --> | healthcare = <!-- UK:NHS. AU/CA: Medicare. ELSE freetext, e.g. Private --> | funding = <!-- Non-profit, For-profit, Government, Public - will generate linka --> | type = <!-- Community, District, General, District General, Teaching, Specialist --> | speciality = सैनिक अस्पताल<!-- if devoted to a speciality (i.e. not a broad spectrum of specialities) and Type=Specialist/Teaching --> | standards = <!-- optional if no national standards --> | emergency = <!-- UK/IR/HK/SG: Yes/No, CA/IL/US: I/II/III/IV/V for Trauma certification level --> | helipad = <!-- Yes, No, or use "Template:Airport codes" with p=n. Only list if verifiable, leave blank if unknown. --> | affiliation = <!-- 'None' or Medical School and university affiliations (medical or paramedical) --> | patron = <!-- 'None' or the individual who acts as the hospital patron --> | network = <!-- Hospital network, non-owner --> | beds = शैया | founded = वि.सं १९८२ | closed = <!-- Use if defunct, please also add to Category:Defunct hospitals --> | demolished = <!-- Use if demolished at a different time from closure --> | website = [http://www.naihs.edu.np/ त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल] | other_links = <!-- Creates "See also" field --> }} '''त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल''' काठमाडौँ महांकालमा रहेको [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]द्वारा स्थापित एक अस्पताल हो। == इतिहास == [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]]मा अंग्रेज सरकारको सहयोगमा नेपालबाट भारतमा खटिएका सैनिकलाई तलब नेपालले र लडाई भत्ता अंग्रेजले दिएको थियो। त्यस बखत उनीहरूको तलब भन्दा भत्ता धेरै हुन्थ्यो। अंग्रेजले भत्ता स्थान विशेषमै दिनको लागि नेपाल सरकारलाई पत्राचार गर्यो। तर श्री ३ चन्द्र शमशेरले चलाखी गरेर युद्धस्थलमा फौजले पैसा हराउँछन् तसर्थ नेपाल फर्के पछी बाँडिने भनी भत्ता एकमुष्ट रकम नेपाल पठाउन अनुरोध गरे।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको सैनिक इतिहास (भाग-२)|author=डा. तुलसीराम वैद्य, डा. विजय कुमार मानन्धर, डा. प्रेमसिंह बस्न्यात|page=95|date=२०६५ फागुन १२|publisher=नेपाली [[नेपाली जङ्गी अड्डा|जंगी अड्डा]]|isbn=978-9937-2-1177-2|url=https://nepalconflictreport.ohchr.org/files/docs/2009-00-00_document_na_nep.pdf}}</ref> युद्ध समाप्त भएपछी फौज नेपाल फर्क्यो। तर फौजलाई भत्ता दिइएन। फौजलाई सामेल गरेर "तिमीहरूको पैसाले अस्पताल बनाइने छ भनि घोषणा गरे। कुल भत्ताको करिब १०% पनि खर्च नगरिकन राजा त्रिभुवन र चन्द्र शमशेरको नामबाट त्रि-चन्द्र मिलिटरी अस्पताल बन्यो। बाँकी पैसाको अभिलेख समेत रहेन। यो अस्पताल प्रथम विश्वयुद्धमा जाने फौजको व्यक्तिगत भत्ताबाट बनेको हो। नेपाल सरकारको पैसा परेको छैन। <ref>सैनिक संग्राहलय, छाउनी, काठमाडौंको तस्बिर शाखाको अभिलेख अनुसार ।</ref><ref name=":0" /> यसर्थ सन् १९१४-१९१८ को प्रथम विश्वयुद्धमा ज्यान दिने नेपाली सैनिकहरूको सम्झनामा सन् १९२५ (बि.सं १९८२) मा स्थापित श्री त्रिभुवन -चन्द्र मिलिटरी अस्पतालको विधिवत उद्घाटन राजा त्रिभुवन र चन्द्र शमशेरले सन् १९२६ डिसेम्बर ९ (बि.सं १९८३ भाद्र 24) मा संयुक्त रुपमा गरेका थिए। <ref>{{cite book|title=नेपालको सैनिक इतिहास (भाग-२)|author=डा. तुलसीराम वैद्य, डा. विजय कुमार मानन्धर, डा. प्रेमसिंह बस्न्यात|page=96|date=२०६५ फागुन १२|publisher=नेपाली [[नेपाली जङ्गी अड्डा|जंगी अड्डा]]|isbn=978-9937-2-1177-2|url=https://nepalconflictreport.ohchr.org/files/docs/2009-00-00_document_na_nep.pdf}}</ref> सुरुमा ६४ बेडबाट सुरु भएको यस अस्पतालको निर्माण मा रु। ३,०९,१४६ खर्च भएको थियो। यस अस्पतालको निर्माण कार्यमा इन्जिनियर चीफ [[कर्नल|कर्नेल]] [[किशोर नरसिंह राणा]] ले प्रमुख भूमिका खेलेका थिए. [[पहिलो विश्वयुद्ध|प्रथम विश्वयुद्ध]] विजेता [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]ले ‘पोष्ट वार रि–कन्स्ट्रक्सन फण्ड’ अन्तर्गत युद्धको भरपर्दो सहयोगी नेपाललाई उपहारस्वरुप १९८२ सालमा ‘त्रिचन्द्र मिलिटरी हस्पिटल’ बनाइदिएको थियो। विश्वयुद्धमा भाग लिएका र ज्यान गुमाएका नेपाली सैनिकको सम्झनामा निर्मित यही अस्पताल थियो, जसले मुलुकमा पहिलो पटक फाइबर अप्टिक इन्डोस्कोपी प्रविधि भित्र्यायो। [[नेपाली सेना]]को इतिहाससँग जोडिएको मिलिटरी हस्पिटल वास्तुकलाको दृष्टिले पनि उत्कृष्ट मानिन्थ्यो। त्यो समयमा यत्तिको उत्कृष्ट ‘नियो–क्लासिकल’ वास्तुकला एसियामै नरहेको र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|इष्ट–इण्डिया कम्पनी]]को राजधानी [[कोलकाता|कलकत्ता]]को कारिगरीले पनि [[काठमाडौँ]]को यो भवनको ईष्र्या गरेको कुरा [[पर्सिभल ल्याण्डन]]ले आफ्नो पुस्तक नेपाल (सन् १९२८) मा लेखेका छन्<ref>http://himalkhabar.com/news/7447</ref>। यस अस्पतालमा रहेको सैनिकको सालिक मूर्तिकार [[रत्नबहादुर तुलाधर]]ले बनाएका हुन्। [[चित्र:Tri-chandra Hospital.jpg|thumb|400x400px|टुँडिखेल पारिबाट देखिएको त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल (बाया पट्टि [[वीर अस्पताल]] ट्रमा सेन्टर)|alt=]] == नयाँ अस्पताल == [[चित्र:Tri_Chandra_military_Hospital-6392.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|Tri Chandra military Hospital, Kathmandu 2023]] [[राजेन्द्र क्षत्री|प्रधान सेनापति राजेन्द्र क्षत्री]]ले अस्पताल भवनको शुक्रबार उद्घाटन गर्दै अत्याधुनिक उक्त भवनबाट सैनिक र आश्रित परिवारका लागि स्वास्थ्य सेवा सञ्चालन सुरु भएको जनाएका हुन् । महाभूकम्पपछि उक्त भवनबाट प्रदान गरिंदै आएको स्वास्थ्य सेवा पूर्ण रूपमा बन्द भएको थियो । छाउनीस्थित [[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल]]को सेवा विस्तारका रूपमा नै यसलाई उपयोग गर्ने क्षत्रीले बताए । अस्पतालबाट हाल बहालवाला, भूपू सैनिक र तिनका आश्रित परिवारका लागि आकास्मिक सेवा र बहिरंग सेवा उपलब्ध हुने बताइएको छ । आरम्भमा दन्त चिकित्सा, बाल चिकित्सा, औषधि वितरण, प्रयोगशाला र [[फिजियोथेरापी]] सेवा उक्त भवनबाट उपलब्ध हुने जनाइएको छ । ऐतिहासिक सम्पदाका रूपमा रहेको उक्त अस्पतालको पुरानो स्वरूपमै अत्याधुनिक सुविधा सम्पन्न भवन निर्माण गरिएको बताउँदै क्षत्रीले भने, ‘[[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल|छाउनी अस्पताल]]मा बिरामीको चापलाई यसले घटाउने छ ।’ उनले भविष्यमा सर्वसाधारण नागरिकलाई पनि स्वास्थ्यसेवा उपलब्ध गराउने योजना रहेको बताए । [[रुक्माङ्गद कटवाल]] प्रधान सेनापति हुँदैदेखि छलफलमा आएको भए पनि यसको निर्णय [[गौरव शमशेर जङ्गबहादुर राणा|गौरवशमशेर राणा]]को पालमा भएको हो । भवन जमिनमाथि सात तला र अन्डरग्राउन्ड दुई तला पार्किङ गरी नौ तलामा समेटिएको छ <ref>https://www.kantipurdaily.com/news/2018/08/04/153334721071918506.html</ref>।’ ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका प्रमूख अस्पतालहरू}} [[श्रेणी:काठमाडौँका अस्पतालहरू]] [[श्रेणी:नेपालका अस्पतालहरू]] [[श्रेणी:नेपाल-बेलायत सम्बन्ध]] [[श्रेणी:सैनिक अस्पताल]] [[श्रेणी:चन्द्र शमशेर]] t1mbdx0amespllg64gxehxvslaik25k 0 16309 1370673 1365868 2026-08-21T08:07:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370673 wikitext text/x-wiki {{Featured article}} {{Infobox person | name = चाणक्य | image = Chanakya_artistic_depiction.jpg | image_size = 200px | alt = | caption = चाणक्य | birth_date = अ. इसा पूर्व ३७० | birth_place = नखुलेको, सम्भवत [[पटना|पाटलिपुत्र]], [[तक्षशिला]] वा [[दक्षिण भारत]] | death_date = अ. इसा पूर्व २८३ | death_place = पाटलिपुत्र | residence = पाटलिपुत्र | other_names = कौटिल्य, विष्णुगुप्त | alma_mater = [[तक्षशिला]] | occupation = महान सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]का शिक्षक तथा सल्लाहकार | known_for = [[मौर्य साम्राज्य]]को स्थापना | notable_works = [[अर्थशास्त्र]] (विद्वानहरूविच द्वन्द), चाणक्य नीति |religion = [[जैन धर्म|जैन]]<ref name="Glasenapp1999">{{citation|author=Helmuth von Glasenapp|title=Jainism|url=http://books.google.com/books?id=WzEzXDk0v6sC&pg=PA42|accessdate=21 May 2013|date=1 January 1999|publisher=Motilal Banarsidass Publ|page=42}}</ref> | influences = | influenced = | footnotes = }} '''चाणक्य''' वा '''कौटिल्य''' (वा कौटल्य) (लगभग इसा पूर्व ३७०–२८३)<ref name="SKAgarwal2008">{{cite book | author=S. K. Agarwal | title=Towards Improving Governance | url=http://books.google.com/books?id=1nIkFqh_TmEC&pg=PA17 | accessdate=2012-06-06 | date=1 September 2008 | publisher=एकेडेमीक फाउन्डेसन | page=17 }}</ref> तक्षशिलाका आचार्य, दार्शनिक तथा महान सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]का सल्लाहकार थिए। उनले नन्द वंशको नाश गरेर चन्द्रगुप्त मौर्यलाई राजा बनाए। उनी [[राजनीति]] र [[कूटनीति]]का ज्ञाता थिए। उनले [[अर्थशास्त्र]] , [[राजनीति]], [[अर्थनीति]], [[कृषि]], [[समाज|समाजनीति]] आदिका महान ग्रन्थहरू रचना गरेका थिए। अर्थशास्त्र मौर्यकालीन समाजको दर्पण मानिन्छ। मुद्राराक्षसको अनुसार चाणक्यको वास्तविक नाम '''विष्णुगुप्त''' थियो। विष्णुपुराण, भागवत आदि पुराणहरू तथा कथासरित्सागर आदि संस्कृत ग्रन्थहरूमा त चाणक्यको नाम आएकै छ सँगै बौद्ध ग्रन्थहरूमा समेत चाणक्यको कथा भेटिने गरेको छ। बुद्धघोषद्वारा बनाइएको विनयपिटकको टीका तथा महानाम स्थविर रचित महावंशको टीकामा चाणक्यको वृत्तान्त दिइएको छ। चाणक्य तक्षशिला (वर्तमान समयमा [[पाकिस्तान]]को रावलपिण्डी नजिक) का निवासी थिए। वहाँको जीवनका घटनाहरूको विशेष सम्बन्ध मौर्य चन्द्रगुप्तको राज्य प्राप्तिसँग रहेको छ। वहाँ त्यस समयका एक प्रसिद्ध विद्वान थिए। वहाँको जीवन निकै सरल थियो भन्ने गरिन्छ वहाँ राजसी ठाट-बाट भन्दा टाढा एक सानो कुटिमा रहन्थे। ==व्यक्तिगत जीवन== पाटलीपुत्र, मगधमा जन्मेका उनी तक्षशीला गुरुकुलबाट दीक्षित भए र त्यहाँका आचार्य भएका थिए<ref>[http://www.hinduism.co.za/chanakya.htm Chanakya-Niti]</ref>। पछि उनले चन्द्रगुप्तलाई मगधको राजा बनाएर शक्तिशाली बनाए । किम्बदन्ती अनुसार जीवनको उत्तरार्धमा चाणक्य वानप्रस्थ गए र निराहार रहेर मृत्युवरण गरे <ref name="Journal_Indian_History_1949">{{cite book | title=Journal of Indian History | url=https://books.google.com/books?id=9PdzBZegtvMC | accessdate=2013-02-07 | year=1949 | publisher=University of Kerala | page = 211}}</ref>। जैन लेखक हेमचन्द्रका अनुसार चाणक्यको मृत्यु चन्द्रगुप्तका छोरा बिन्दुसार राजा भएका बेला, तत्कालीन मन्त्री सुबन्धुको षड्यन्त्रबाट गराइएको थियो । चाणक्यलाई मन नपराउने सुबन्धुले बिन्दुसारलाई उनकी आमाको हत्याको जिम्मेवार चाणक्य भएको बताएका थिए । राजाको क्रोधबारे थाहा पाएका बुढा चाणक्यले त्यसपछि प्राण त्याग्ने अठोट गरे र जैन परम्परा अनुसार मृत्युपर्यन्त निराहार रहे । मृत्यु हुनु अघि राजाले सुबन्धुको षड्यन्त्र र आमाको हत्यामा चाणक्यको जिम्मेवारी नरहेको थाहा त पाए, तर मन्त्रीले राजाको आदेश बिपरित चाणक्यको आत्मदाह गराईदिए<ref name="Vittachi2007">{{cite book | author=[[Nury Vittachi]] | title=The Kama Sutra of Business: Management Principles From Indian Classics | url=https://books.google.com/books?id=uI0ALSCLb24C&pg=PT87 | accessdate=2012-06-06 | year = 2007 | publisher=Wiley India Pvt. Limited| page=87 }}</ref>।चाणक्य ब्राह्मण परिवारका थिए । तर उनले कुन धर्म मान्दथे यस विषयमा विद्वानहरू एक मत छैनन् , चन्द्रगुप्त मौर्यले जीवनको अन्तिम समयमा जैन धर्म अपनाएको भनिए तापनि उसको दरबारमा बौद्ध र हिन्दू दुवै धर्मको प्रतिनिधित्व थियो । <br /> चाणक्यले आफ्नो अर्थशास्त्र ग्रन्थमा सङ्घहरूमा युवाहरूलाई भिक्षु बनाउनेहरूलाई कडा कारवाही गर्ने कुरा उल्लेख गरेकोले उनी बौद्ध थिएनन् भन्ने स्पष्ट हुन्छ तर कौटिल्यले जसलाई गुरु भनेर सम्मान व्यक्त गरेका छन् तिनीहरू बृहस्पति र शुक्र हुन् । जसमा बृहस्पतिको एक नाम चार्वाक (नास्तिक) पनि हो । त्यसै गरी शुक्र जीवनको अन्तिममा देवताहरूसँग रुष्ट थिए । कसै कसैले कौटिल्य त्यस समयको एक सम्प्रपदाय आजीवक मत अनुयायी थिए भनेका छन् । केपी जायसवालले हिन्दु पोलिटीमा यस मतको समर्थन गरेका छन् ।<ref name="ReferenceA">जायसवाल, के पी,(सन् १९७८), हिन्दु पोलिटी, बेंगलोर: द बेंगलोर प्रिन्टिंग एन्ड पब्लिशिंग कम्पनी लिमिटेड ।</ref> ==कौटल्य वा कौटिल्य== कौटिलीय अर्थशास्त्रका रचनाकारलाई कौटिल्य, कौटल्य जस्ता नामले सम्बोधित गरिन्छ । यी दुवैमा कौटिल्य बढी प्रचलित छ । कौटिलीय अर्थशास्त्रका उद्धारक श्यामशास्त्रीले कौटिल्य शब्द उल्लेख गरेका छन् तर महामहोपाध्याय गणपत शास्त्री जसले कौटिलीय अर्थशास्त्रको संंशोधन, पुनर्व्याख्या र श्रीमूल संस्कृत व्याख्या प्रस्तुत गरेका छन् उनले स्पष्ट शब्दमा के उल्लेख गरेका छन् मध्य इकार युक्त शब्द कौटिल्य अशुद्ध हो र अकार युक्त शब्द कौटल्य शब्द शुद्ध हो ।<ref>http://www.sanskritebooks.org/2009/11/arthashastra-of-chanakya-english-translation/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306201457/http://www.sanskritebooks.org/2009/11/arthashastra-of-chanakya-english-translation/ |date=2016-03-06 }}</ref> कामन्दकले आचार्यको परिचय यस प्रकार उल्लेख गरेका छन्– विष्णुगुप्त नाम, कुटल गोत्र नाम तथा चणकको पुत्र भएकोले चाणक्य ।<ref>कामन्दकीय नीतिसार, काठमाडौँ: नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान, वि.सं.२०२९ ।</ref> आस्पेक्ट्स अफ एन्शेन्ट पुस्तकमा पहिलो पटक कौटिल्य, शुक्र आदिका आर्थिक विचारलई प्रस्तुत गर्ने केभिएस आइयङ्गरले पनि स्पष्ट शब्दमा कौटल्य शब्द शुद्ध भएको कुरा उल्लेख गरेका छन् ।<ref>https://archive.org/stream/rajadharma035163mbp/rajadharma035163mbp_djvu.txt</ref><ref>राजधर्म, सन् १९४१, केवीरंगास्वामीआइयांगर, द अड्यार लाईबे्रेरी, अड्यार ।</ref> गणपति शास्त्री, राजेश्वर शास्त्री द्राविड<ref>कौटलीयं अर्थशास्त्रम् (अध्याय द्वयात्मकम्)– सं.राजेश्वर शास्त्री द्राविड, वैदिक सिद्धान्त संरक्षिणी टीकया पत्रिकया च सहितम्, वि.सं. २०३१ ।</ref>, आइयङ्गरको मतलाई मर्थन गर्दै नयराज पन्तले पनि कौटल्य शब्दलाई सही ठान्दछन् ।<ref>पन्त, नयराज,वि.सं. २००९, कौटलीय अर्थशास्त्रको ऐतिहासिक व्याख्या भाग १, काठमाडौँ: प्रकाशक स्वयं, वि.सं. २००९.६.१७ ।</ref><ref>श्रेष्ठ, देवीचन्द्र, सन् १९८२ नेपालमा कौटल्य, आर्थिक नेपाल, वर्ष १, अंक १, काठमाडौँ: नेपाल रिसर्च सेन्टर, नवम्बर १९८२ ।</ref> इतिहासकार दिनेशराज पन्तले पनि यसै मतलाई अनुमोदन गरेका छन् । तर अहिले कौटिल्य शब्द नै बढी प्रचलित भइसकेको छ ।<ref>आप्टे, वामन शिवराम, (मिति उल्लेख नभएको) उमा प्रसाद पाण्डेय (सम्पा.), संस्कृत–हिन्दी शब्दकोश, नई दिल्ली: कमल प्रकाशन ।</ref> == राजाको निर्माता == चाणक्यले [[तक्षशिला]] [[विश्वविद्यालय]]मा [[वेद]]हरूको गहन अध्ययन गरे । विश्वको सबैभन्दा पुराना विश्वविद्यालय, तक्षशिला र [[नालन्दा]] भारतीय उपमहाद्वीपमा थिए, ५०० देखि ४०० वर्ष इसा पूर्व अघि तक्षशिला एक सुस्थापित शिक्षण संस्थान थियो । [[पाणिनि|पाणिनी]]ले [[संस्कृत व्याकरण]]को रचना यसै स्थानमा गरेका थिए । चाणक्य पनि त्यस पछि यहाँ नीतिशास्त्रको व्याख्याता भए र उनी व्यवहारिक उदाहरणहरू देखि पढाउथे । [[युनानी सभ्यता|युनानी]] मानिसहरूले तक्षशिलामा लडाई गरेका कारणले त्यहाँ एक राजनीतिक उथल-पुथल मच्चियो र चाणक्यलाई मगधमा आएर बस्नु पर्‍यो । उनलाई नि:सन्देह एक राजाको निर्माताको रूपमा हेर्ने र मान्ने गरिन्छ । चन्द्रगुप्त मौर्य विशेष रूपले उनको सल्लाह मान्थे । शत्रुहरूको कमजोरीलाई चिनेर उसलाई आफ्नो काममा लाउने विशिष्ट प्रतिभाको भएका चाणक्य सधैँ आफ्नो शत्रुहरू माथि हावी रहे । चन्द्रगुप्त मौर्य राजा भएपछि एक विशाल र बलियो साम्राज्य स्थापना भयो जसको राजधानी पाटलिपुत्र थियो । यस राज्यको सीमा पूर्वमा [[असम|आसाम]]देखि, पश्चिममा [[अफगानिस्तान]]सम्म र उत्तरमा [[कश्मीर]]देखि दक्षिणमा कलिंग (वर्तमान [[तमिलनाडु]]) सम्म फैलिएको थियो । यस राज्य विस्तारलाई छोरा बिन्दुसार र इतिहास प्रसिद्ध मौर्य शासक र चन्द्रगुप्तका नाति सम्राट अशोकले निरन्तरता दिएका हुन् । तर अशोकका सन्तानहरूले यस राज्यलाई निरन्तरता दिन सकेनन् । उनीहरू विभाजित भएपछि यो विशाल साम्राज्य पनि विभाजित भयो । यो विशाल साम्राज्य ३२१ इसा पूर्वमा स्थापना भएको थियो । लगातार तीन पुस्ता १८० इसा पूर्वसम्म निष्कण्टक सञ्चालित रहेको यो विशाल साम्राज्य कौटिलीय अर्थशास्त्रका नीतिहरूको जगमा स्थापित भएको थियो । चन्द्रगुप्तको बलियो साम्राज्य र सैनिक शक्तिले संसार जित्न निस्केको एलेक्जेन्डरको शक्तिशाली सेनाको प्रभाव नियन्त्रण गरी राज्य विस्तार रोक्न सफल भएको थियो । एलेक्जेन्डरको उत्तराधिकारी सेल्युकसलाई चन्द्रगुप्तले पराजित नगरेको भए भारतीय महाद्वीपको वर्तमान सांस्कृतिक स्वरुप आजको जस्तो हुदैनथ्यो भन्ने इतिहासकारहरूको भनाई रहेको छ । तीव्र वैदेशिक आक्रमणहरूलाई सजिलै परास्त गर्नुमा उसको सुदृढ राज्यव्यवस्था नै थियो भन्ने कुरामा सबै इतिहासकारहरू एक मत छन् । भारत विजय गर्न नसकेका सेल्युकसले एलेक्जेन्डरका दूतको रूपमा मेगास्थनीजलाई चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबार पाटलीपुत्र (वर्तमान पटना) मा राखेको थिए । मेगास्थनीजका वृत्तान्तहरूमा चन्द्रगुप्तका राज्यको वर्णन पाइन्छ । यसका अतिरिक्त एरियन र कोर्टियस जस्ता विद्वान्हरूले पनि प्राचीन प्रजातान्त्रिक व्यवस्थाहरूको वर्णन गरेका छन् ।<ref>बोशे, रोजर, (सन् २०००), द फस्र्ट ग्रेट पोलिटिकल रियलिस्ट– कौटिल्य एन्ड हिज अर्थशास्त्र, न्यु योर्क: लेक्सिंगटन बुक्स ।</ref> मङ्गोलियाको सम्राट चङ्गेज खाले मंगोलियन संस्कृतिलाई [[युरोप]]को संस्कृतिसँग जोड्न योगदान गरेका थिए भने चन्द्रगुप्तले [[गङ्गा नदी|गङ्गा]]-[[जमुना|जमुना नदी]]का मैदानको वैदिक सभ्यतालाई [[सिन्धु घाटीको सभ्यता]]सँग जोडेर विशेष सामाजिक सांस्कृतिक योगदान गरेका छन् । यसरी गान्धारसम्म फैलिएको ग्रीक साम्राज्यसँग सम्बन्ध राख्ने पहिलो कूटनीतिज्ञ कौटल्य थिए । [[चित्र:Chandragupta_Empire_320_BC.png|right|thumb|300px|चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य (३२३ ईसापूर्व)]] == कौटिलीय अर्थशास्त्र== उनले तीन पुस्तकहरूको रचना गरे- '''अर्थशास्त्र''', '''[[नीतिशास्त्र]]''' तथा '''[[चाणक्य नीति]]'''<ref>आचार्य, तुलसीराम (अनु.), चाणक्य नीति दर्पण, वाराणसी: दुर्गा साहित्य भण्डार</ref> । अर्थशास्त्र ग्रन्थका रचयितालाई कौटल्य कौटिल्य, विष्णुगुप्त, चाणक्य आदि विभिन्न नामले उल्लेख गरिएको पाइन्छ । तर स्वयं रचनाकारले आफ्नो नाम विष्णुगुप्त बताएका छन् । आचार्यको जीवनीकारहरूका अनुसार, नन्दबाट अपमानित भएका र नन्द वंश समाप्त पार्ने शपथ लिएका आचार्य विष्णुगुप्तले चन्द्रगुप्त मौर्यलाई शिष्य बनाई एउटा सङ्गठन खडा गरे । आफूले यो महान कार्य गरेको उल्लेख उनले यसरी गरेका छन्– {{Quote|text=येन शास्त्रं च शस्त्रं च नन्द राजगता च भूः।<br>अमर्षेणेद्धृत्यांन्याशु तेन शास्त्रमिदं कृतम् ।<br>दृष्ट्वा विप्रतिपत्तिं बहुधा शास्त्रेषु भाष्यकारणाम् ।<br>स्वयमेवविष्णुगुप्तश्चकार सूत्रं च भाष्यं च ।।(जसले असह्य भएर शस्त्र, शास्त्र र नन्दको हातमा परेको भूमि (राज्य व्यवस्था) उद्धार गर्‍यो, उही चाणक्य विष्णुगुप्तद्वारा विभिन्न शास्त्रहरूका मतभेदहरू अध्ययन गरेर यो शास्त्र रचना गरिएको हो ।)<ref name="ReferenceB">कौटिल्यको अर्थशास्त्र (कौटिलीये अर्थशास्त्रे), वि.सं.२०२४,अनु. केशवराज अर्याल, सं.पं.सोमनाथ शर्मा, काठमाडौँ: नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान ।</ref> चन्द्रगुप्त मौर्य राजा भएपछि एक विशाल र बलियो साम्राज्य स्थापना भयो जसको राजधानी पाटलिपुत्र थियो । यस राज्य विस्तारलाई छोरा बिन्दुसार र नाति सम्राट अशोकले निरन्तरता दिएका हुन् । लगातार तीन पुस्ता (३००–१८० इसा पूर्व) सम्म निष्कण्टक सञ्चालित रहेको यो विशाल साम्राज्य कौटिलीय अर्थशास्त्रका नीतिहरूको जगमा स्थापित भएको थियो भन्नुमा अत्युक्ति हुने छैन । यद्यपि अटोस्टीन जोली, विन्टरविट्ज, कीथ आदि केही विद्वानहरूले यसको प्राचीनतामा शङ्का गर्दै कौटिल्य तथा अर्थशास्त्र दुवै वास्तवि होइनन् र कुनै काल्पनिक रचनाकारले पाँचौ शताब्दीमा रचना गरेको बताउँछन् । तर केपी जायसवाल, रुद्रपत्तनम श्यामशास्त्री, गणपति शास्त्री, फ्लीट, स्मिथ, र अमर्त्य सेन, सोमनाथ शर्मा, नयराज पन्त आदि विचारकहरूले प्रमाणपूर्वक के भनेका छन् भने कौटिल्यको अस्तित्व थियो त्यसैले आलोचकहरूका तर्कहरू महत्त्वहीन छन् । त्यसैले आधुनिक समयमा विद्वान्हरूले कौटिल्यको ऐतिहासिकता असंदिग्ध मान्दछन् ।<ref>ज्ञवाली, बाबु राम,२०१२, कौटिल्य र शुक्रको राजनीतिक अर्थशास्त्र,ज्ञानज्योति प्रकाशन,रुपन्देही</ref> ===ग्रन्थको पुनरुद्धार तथा अनुवाद=== दक्षिण भारतको एक ब्राह्मणले वि.सं. १९५९ मा भट्टस्वामीका टीका सहितको एक हस्तलिखित ग्रन्थ मैसूर राज्यको ओरिएन्टल लाईब्रेरीका अध्यक्ष श्याम शास्त्रीलाई बुझाएको थियो । जसले मैसूरका राजा बोडियारको सहयोगले यसको शुद्धता साथ सम्पादन, अङ्ग्रेजी अनुवाद र प्रकाशन गरे । यस पछि गणपतिशास्त्री, काङ्ले, गैरोला, रङ्गराजनले पुनः सम्पादन, अनुवाद र विश्लेषण गरे । वि.सं. १९८० र १९८६ मा दोस्रो र तेस्रो संस्करण पनि प्रकाशित भयो । महामहोपाध्याय टी गणपतशास्त्रीले कौटिलीय अर्थशास्त्रको ग्रन्थ खोजी गरेर वि.सं. १९८१ मा यसको मूल सहित संस्कृतमा विस्तृत व्याख्या सहित प्रकाशित गरे । प्राचीन संस्कृत टीकाहरूमा राजशेखर शास्त्री द्राविडको वैदिक सिद्धान्त संरक्षिणी, शंकरार्यको जयमंगला, योग्घमाचार्यको नीति निर्णिति, माधवयज्वमिश्रको नयचन्द्रिका, प्रभवमतिको चाणक्य टीका र भट्टस्वामीको प्रतिपाद्पञ्जिका रहेका छन् । वि.सं. २०१६ मा काल्यानोवले रुसी भाषामा यसको अनुवाद गरे । गङ्गाप्रसाद शास्त्रीले वि.सं. १९९७ मा यसको हिन्दी अनुवाद प्रस्तुत गरे । बङ्गाली, गुजराती, तमिल, तेलुगु आदि भाषाहरूमा यसका अनुवादहरू प्रकाशित भए । जर्मन, इटालियन र अन्य युरोपेली भाषामा कौटिलीय अर्थशास्त्रको अनुवाद प्रकाशित भयो । यसरी लगभग दुई हजार वर्ष अघि रचना गरी बीचमा हराएको एक महत्त्वपूर्ण ग्रन्थ सार्वजनिक जानकारीमा आयो । यी अनुवादहरूले प्राचीन हिन्दु संस्कृतिमा अर्थशास्त्र, राजनीतिशास्त्र, कूटनीति, युद्धकला र सैन्य सञ्चालनका क्षेत्रमा गरिएको मौलिक, व्यावहारिक र वस्तुगत चिन्तनबारे विश्वलाई जानकारी भयो । कौटिलीय अर्थशास्त्रको पहिलो पूर्ण नेपाली अनुवाद भने वि.सं. २०२४ सालमा नेप्रप्र (नेराप्रप्र)बाट प्रकाशित भएको हो । यसमा लगभग ९०० पृष्ठ छन् । यसका अनुवादक केशवराज अर्याल र सम्पादक सोमनाथ शर्मा हुन् । यसको प्रशंसा बालकृष्ण समले पनि गरेका छन् ।<ref name="ReferenceB"/> कौटिलीय अर्थशास्त्र १५ खण्डमा विभाजित छ । जसलाई अधिकरण नाम दिइएको छ । अधिकरणहरू अनेक अध्याय र प्रकरणमा विभाजित छन् । यस ग्रन्थको विषय वस्तु संक्षेपमा यस प्रकार छन्: ===परिचय र विधि=== अधिकरण एक र अधिकरण १५ ग्रन्थको विषय वस्तु परिचय र शोध विधिसँग सम्बन्धित छ । अधिकरण एकका तीन अध्यायहरूमा ग्रन्थको सम्पूर्ण विषय वस्तुको क्रम तथा आन्वीक्षिकी, त्रयी, वार्ता र दण्डनीति विषयको निरुपण गरिएको छ । पन्ध्रौ“ अधिकरणमा अर्थशास्त्रको परिभाषा यस प्रकार गरिएको छ :- मनुष्याणां वृत्तिरर्थः। मनुष्यवती भूमिरित्यर्थः । तस्याः लाभपालनोपायः शास्त्रमर्थशास्त्रमिति । अर्थ– मानिसहरूको वृत्ति–जीविकालाई अर्थ भनिन्छ । मानिसहरू भएको भूमि पनि अर्थ हो । यस्तो वृत्तिको आधार भूमिलाई प्राप्त गर्ने र त्यसको पालनका उपायहरू निरुपण गर्ने शास्त्र नै अर्थशास्त्र हो । यस परिभाषाका मुख्य विशेषताहरू यस प्रकार छन् :- # मानवीय जीविका नै आर्थिक क्रियाकलाप हो । # मानिसहरू बसोबास गरिएको भूमि नै राजकीय आयको आधार हो । # अर्थशास्त्रमा भौतिक सम्पत्तिको प्राप्ति र त्यसमा वृद्धि गर्ने उपायहरू व्याख्या गरिन्छ । त्यसबेला प्राकृतिक र सामाजिक विज्ञानहरूमा गरिने अनुसन्धान विधिको परिचय यस अधिकरणबाट प्राप्त हुन्छ । सोही क्रममा अर्थशास्त्र ग्रन्थ रचना गर्ने क्रममा प्रयोग गरिएको ३२ युक्तिहरू उदाहरणसहित प्रस्तुत गरिएको छ । जसले यस ग्रन्थलाई शोध ग्रन्थको स्वरुप प्रदान गर्छ । ===राज्य संयन्त्र र यसको सञ्चालन=== प्रथम अधिकरणको अध्याय ४ देखि अध्याय २० सम्मका अध्यायहरूमा राजकाजको दृष्टिले शासकका व्यवहार र कर्तव्य, मन्त्री, पुरोहित, राजकीय पदाधिकारी, राजदूत र गुप्तचर नियुक्ति सम्बन्धी विषयको विवरण दिइएको छ । अधिकरण दुईको सुरुका चारवटा अध्यायमा जनपदहरूको स्थापना, किल्ला निर्माण, राजकीय पदाधिकारीका चालचलनको परीक्षा र अध्याय ६ देखि ३५ सम्मका अध्यायहरूमा राजकीय कोष, सेना, कृषि, उद्योग आदिका प्रमुख अधिकारीहरूको काम र कर्तव्यका बारेमा उल्लेख छ । अध्याय ३६ मा नागरिकको कर्तव्य उल्लेख छ । अधिकरण पा“चका छवटा अध्यायहरूमा सुगठित र अनुशासित आन्तरिक प्रशासन सम्बन्धी विषयहरूको वर्णन छ । यो अधिकरण असजिलो समयमा राजकीय प्रशासन र निर्णय दृष्टिले महत्त्पूर्ण छ । अधिकरण छ र आठमा राज्यका प्रकृतिहरूलाई आदर्श बनाउने विधिहरू वर्णित छन् । अधिकरण सात, नौ, १०, ११, १२, १३, र चौधमा वैदेशिक सम्बन्ध, शत्रु र मित्र राष्ट्रसँगको कूटनैतिक व्यवहारबारे वर्णन छ । ===[[अर्थनीति|अर्थव्यवस्था]]=== पहिलो अधिकरणको अध्याय २ र ३, दोस्रो अधिकरणका सबै अध्याय, अधिकरण तीनको अध्याय १० देखि १४, अधिकरण चारको अध्याय १ र २ तथा अधिकरण पा“चको अध्याय २ र ३ को विवरणले के स्पष्ट गर्छ भने राजकीय अर्थव्यवस्था विषयमा प्राचीन कालमा उत्कृष्ट लेखन कार्य उपलब्ध थियो । कृषि, पशुपालन, वाणिज्य, राजकीय वित्त, राजकीय र निजी उद्यम व्यवस्था, आर्थिक प्रशासन इत्यादि अनेक आर्थिक क्षेत्रको विस्तृत र वैज्ञानिक विश्लेषण यी अध्यायहरूमा गरिएको छ । अधिकरण दुईमा राज्यका ३६ विभागीय प्रमुखको काम र कर्तव्यको बारेमा उल्लेख छ । यस अधिकरणमा आन्तरिक र वैदेशिक व्यापारका साथै भूमि व्यवस्था, पूँजी लगानी इत्यादिद्वारा राष्ट्रिय आयमा वृद्धि गर्ने विषय उल्लेख छ । कर सङ्कलन गर्ने शौल्किक, कर विभाग प्रमुख तथा करारोपणका नियमको बारेमा सूक्ष्म विवरण दिइएको छ । बढी कोषको आवश्यकता पर्दा लिनु पर्ने राजकीय निर्णयहरूको बारेमा अधिकरण पांचमा बताइएको छ । राजकीय कोष लेखाङ्कनका विधि, फाइलिंग प्रणाली र नियमहरूका बारेमा अक्षपटलाध्यक्ष अध्यायमा विवरण दिइएको छ । अधिकरण तीनमा ज्याला, ब्याज र नाफाका सैद्धान्तिक र कानुनी समाधानहरू प्रस्तुत गरिएको छ । अधिकरण पांचमा राजकीय कर्मचारीहरूको ज्याला निर्धारणका नियमहरू बनाइएको छ । ===सामाजिक कल्याण र शान्ति सुरक्षा=== सामाजिक कल्याणका लागि कौटिलीय अर्थशास्त्रमा शान्ति सुरक्षालाई सर्वाधिक महत्त्ववपूर्ण बताइएको छ । अधिकरण तीन, चार र पांचमा आन्तरिक सुरक्षाका लागि स्थानीय निकाय, सेना, रक्षक, र गुप्तचर निकायहरूको व्यवस्था गरिएको छ । धर्मस्थीय अधिकरणमा धर्मशास्त्रमा आधारित विधि संहिताको विवरण दिइएको छ । कण्टकशोधन अधिकरणमा नाफामुखी व्यापारी, अशान्ति मच्चाउने अपराधी, प्रजापीडक कर्मचारी आदि समाजलाई कण्टक तत्वहरूलाई दण्डित गरी तह लगाउने नियमहरूको वर्णन छ । यी दुवै अध्यायमा प्रजाको कल्याणका उपायहरू स्पष्ट शब्दमा व्याख्या गरिएको छ । अधिकरण सातमा परराष्ट्र सम्बन्धमा राज्यले पालन गर्नु पर्ने नियम बताइएको छ । अधिकरण आठमा सबै प्रकारका राजकीय संकट र तिनीहरूलाई नियन्त्रण गर्ने उपाय वर्णित छन् । अधिकरण नौ र दसमा युद्ध अभियानको तैयारी र युद्ध सञ्चालन गर्दा पालन गर्नु पर्ने नियम, व्यूह रचना, शत्रुमाथि आक्रमण आदिको विवरण छ । अधिकरण ११ मा सङ्घराज्यहरूमा फूट पार्ने तथा आफ्नो केन्द्रीय राज्यमा मिलाउने विधिहरूको प्रतिपादन गरिएको छ । अधिकरण १२ दुर्बल राज्यले बलिया राज्यसँग गर्नु पर्ने कूटनैतिक व्यवहार र सावधानीको वर्णन छ । अधिकरण १३ मा शत्रुको दुर्ग जितेपछि कब्जा गर्ने र त्यसमा आधिपत्य कायम गर्ने विधिहरूको वर्णन गरिएको छ । अधिकरण १४ मा शत्रु माथि प्रयोग गरिने विष, टुना मुना र मन्त्रहरूको प्रयोग विधि बताइएको छ । जुनसुकै अधिकरण, अध्याय र प्रकरणमा प्रजा कल्याणलाई सर्वाधिक महत्त्व दिइएको छ ।<ref>Babu Ram, Gewali, 2013, Economics of Kautilya, Shukra, and Brihaspati, Gyanjyoti Prakashan, Tupandehi, Nepal.Economicsofkautilyashukraandbrihaspati/pathshala.com</ref><ref>{{cite book|last1=अग्रवाल|first1=कमलेश|title=कौटिल्य अर्थशास्त्र एवं शुक्रनीति की राज्य व्यवस्थाए“|date=सन् १९९७|publisher=राधा पब्लिकेशन्स|location=नई दिल्ली}}</ref><ref>{{cite book|last1=अनु. केशवराज अर्याल, सं.पं.सोमनाथ शर्मा|title=कौटिल्यको अर्थशास्त्र (कौटिलीये अर्थशास्त्रे)|date=वि.सं.२०२४|publisher=नेराप्रप्र|location=काठमाडौँ}}</ref> ==आलोचक र प्रशंसक== अटोस्टीन जोली, विन्टरविट्ज, कीथ आदि युरोपियन विद्वान्हरूले कौटल्य र अर्थशास्त्र दुवै वास्तविक होइनन् र कुनै काल्पनिक रचनाकारले पाँचौ शताब्दीमा रचना गरेको बताउ“छन् । उनीहरूले यसको प्राचीनतामा शंका उठाएका छन् । के.सी. ओझाले एक अर्कै तर्क प्रस्तुत गरेका छन् । उनका अनुसार विष्णुगुप्तले कौटिलीय अर्थशास्त्र ग्रन्थको सम्पादन गरेकोले कौटल्य तथा विष्णुगुप्त एकै व्यक्ति हुन् भन्ने भ्रम उत्पन्न भएको छ र वास्तवममा कौटल्य र विष्णुगुप्त दुइ फरक व्यक्तिहरू हुन् ।<br /> तर विभिन्न अनुसन्धानबाट कौटिलीय अर्थशास्त्र एक प्रामाणिक र प्राचीनतम ग्रन्थ हो भन्ने सिद्ध भएको छ । के पी जायसवाल, रुद्रपत्तनम् श्यामशास्त्री, गणपति शास्त्री, फ्लीट, स्मिथ, र अमत्र्य सेन आदि विचारकहरूले आलोचकहरूको मत खण्डन गर्दै निश्चयपूर्वक के भनेका छन् भने कौटल्यको अस्तित्व थियो त्यसैले आलोचकहरूले अघि सारेका तर्कहरू महत्त्वहीन छन् । तर उनीहरूले के कुरा स्वीकार गर्दछन् भने शयौ“ वर्षको अन्तरालमा कौटिलीय अर्थशास्त्रको मूल पुस्तकमा पछिका आचार्यहरूले केही सामग्री थपेका हुन सक्छन् । त्यसै गरी मूल ग्रन्थको केही सामग्री लोप भएको हुनसक्छ । कौटिलीय अर्थशास्त्रका अनेक आलोचकहरू पनि छन् । कादम्बरीका रचयिता बाणभट्ट (वि.सं.७५७) ले नृशंस कार्यलाई उचित बताउने कौटिलीय अर्थशास्त्रलाई उत्कृष्ट भन्ने चिन्तकहरूले ग्रन्थको मूल्याङ्कन गर्न नजानेको बताएका छन् ।<ref name="ReferenceA"/> कालिदासका ग्रन्थ, भर्तृहरि नीतिशतक, कामन्दकीय नीतिसार, सुबन्धुको वासवदत्त, विशाखदत्तको मुद्रा राक्षस, विष्णुशर्माको पञ्चतन्त्र, शूद्रकको मृच्छकटिकम्, दण्डीको दशकुमार चरित आदि नाटक र कथाहरूमा कौटिलीय अर्थशास्त्रको प्रशंसा गरिएको छ ।<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Chanakya</ref> चीनिया यात्रु फाहियानले विष्णुगुप्त चाणक्यको प्रशंसा गर्दै भनेका छन्, चाणक्यले मुराका पुत्रलाई भारतवर्षको सम्राट बनाउन सफल भए । ==नेपालमा कौटिलीय अर्थशास्त्र== चाणक्य नीतिको प्रचलन नेपालमा मल्ल कालमा भएका प्रमाणहरू पाइन्छन् । चाणक्य नीतिका प्रशस्त हस्तलिखित प्रतिहरू पुरातत्व विभागमा संरक्षित छन् ।राजा हरिसिंहदेवका मन्त्री [[चण्डेश्वर ठक्कुर|आचार्य चण्डेश्वर]]ले आफ्नो ग्रन्थ राजनीतिरत्नाकरमा आचार्य चाणक्यलाई समुचित सम्मान दिएका छन् । कौटिलीय अर्थशास्त्र र कामन्दकका आर्थिक विचारलाई राज्य सञ्चालनका लागि सहयोगी हुने बताइएको छ । उनको समय चौधौँ शताब्दी मानिएको छ ।<ref>ज्ञवाली, बाबु राम (वि.सं.२०६८),मिथिलाका चण्डेश्वर नेपालको अर्थ राजनीतिका विशिष्ट नक्षत्र, नवतिलोत्तमा दैनिक पुस २८,२०६८, बुटवल: मणिमुकुन्द प्रकाशन ।</ref> उपलब्ध तथ्य अनुसार, आधुनिक समयमा कौटिलीय अर्थशास्त्रको यस अनुपम ग्रन्थको बारेमा नेपालमा वि.सं. २००९ पछि मात्र चर्चा हुन थालेको हो ।<ref>पन्त, नयराज,, कौटलीय अर्थशास्त्रको ऐतिहासिक व्याख्या भाग १, भाग २, काठमाडौँ: प्रकाशक स्वयं, वि.सं. २००९.६.१७, र वि.सं. २००९.९.२५ ।</ref> कौटिलीय अर्थशास्त्रको पहिलो पूर्ण नेपाली अनुवाद वि.सं. २०२४ सालमा नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठानबाट प्रकाशित भयो । यसमा लगभग ९०० पृष्ठ छन् । यसका अनुवादक केशवराज अर्याल र सम्पादक सोमनाथ शर्मा हुन् ।<ref>ञवाली, बाबु राम, (वि.सं.२०७१), वात्र्ता अर्थात् कौटिल्य र शुक्रको राजनीतिक अर्थशास्त्र, रुपन्देही: ज्ञानज्योति प्रकाशन ।</ref><ref>ज्ञवाली, बाबु राम,वि.सं.२०६८, कौटिलीय अर्थशास्त्र एवं पैतामह तन्त्रको संक्षिप्त परिचय, मिर्मिरे, वि.सं.२०६८,वर्ष ४०, अंक ३</ref> कौटिलीय अर्थशास्त्र बारे लेखिएका केही सन्दर्भको सूची निम्नलिखित छ * अर्याल, मदन प्रसाद, वि.सं.२०६३ विदुर, चाणक्य र भर्तृहरिका नीतिहरू, काठमाडौँ: रमादेवी अर्याल । * कौटिल्यको अर्थशास्त्र (कौटिलीये अर्थशास्त्रे), वि.सं.२०२४,अनु. केशवराज अर्याल, सं.पं.सोमनाथ शर्मा, काठमाडौँ: नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान । * ज्ञवाली, बाबु राम २०१३, इकोनोमिक्स अफ् कौटिल्य, शुक्र एन्ड बृहस्पति, ज्ञानज्योति प्रकाशन रुपन्देही नेपाल 978-9937-2-7363 * ज्ञवाली, बाबु राम, सन् २०१३, ओरिएन्टल इकानोमिक्स रिभिजिटेड, ज्ञानज्योति प्रकाशन रुपन्देही नेपाल 978-9937-2- 7363 * ज्ञवाली, बाबु राम, सन् २०१२, पूर्वीय अर्थशास्त्र – प्राचीनतम तथ्य, नवीनतम जानकारी, ज्ञानज्योति प्रकाशन, रुपन्देही,978-9937-2- 73635285 p.&nbsp;13. * ज्ञवाली, बाबु राम २०१२ कौटिल्य र शुक्रको राजनीतिक अर्थशास्त्र ज्ञानज्योति प्रकाशन, रुपन्देही नेपाल 978-9937-2-7362-6 * ज्ञवाली, बाबु राम, वि.सं.२०६७ कौटलीय अर्थशास्त्रको वर्तमान सान्दर्भिकता, ऋतम्भरा अङ्क १४, बसन्तपुर: अनुसन्धान केन्द्र, नेसंवि । * पन्त, एम आर, सन् १९८०,अन अ वर्स अफ् द कौटलीय अर्थशास्त्र, काठमाडौँ: जर्नल अफ् द नेपाल रिसर्च सेन्टर, भोल्युम ४, , पृ. २६१–७१ । * पन्त, नयराज, वि.सं.२०२५,आचार्य कौटल्य र श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह, पूर्णिमा, अङ्क १७, काठमाडौँ: संशोधन मण्डल । * पन्त, नयराज, वि.सं. २००९, कौटलीय अर्थशास्त्रको ऐतिहासिक व्याख्या भाग २, काठमाडौँ: प्रकाशक स्वयं, वि.सं. २००९.९.२५ । * पन्त, नयराज, वि.सं. २००९, कौटलीय अर्थशास्त्रको ऐतिहासिक व्याख्या भाग १, काठमाडौँ: प्रकाशक स्वयं, वि.सं. २००९.६.१७ । * वज्राचार्य, धनवज्र वि.सं.२०३०, लिच्छवीकालीन अभिलेख, नेपाल एसियाली अध्ययन संस्थान, काठमाडौँ * श्रेष्ठ, देवीचन्द्र, सन् १९८२ नेपालमा कौटल्य, आर्थिक नेपाल, वर्ष १, अंक १, काठमाडौँ: नेपाल रिसर्च सेन्टर, नवम्बर १९८२ । ==उपसंहार== कौटिल्यबारे उपलब्ध ऐतिहासिक तथ्यले के स्पष्ट हुन्छ भने उनी प्लेटो र एरिस्टोटल जस्तै राजधर्मका प्रणेता, एडम स्मिथ जस्तै आर्थिक दर्शनका प्रतिपादक, तथा मार्क्स जस्तै सामाजिक दर्शनकार पनि हुन् । आचार्य विष्णु गुप्त चाणक्य वा कौटल्यको नाम श्रीमदभागवत, विष्णु पुराण, कामन्दक नीतिसार, पञ्चतन्त्र, कादम्बरी, दशकुमार चरित्र आदि कैयौँ संस्कृत ग्रन्थहरूमा सम्मान साथ उल्लेख गरिएको छ । केवल संस्कृत साहित्यमा मात्र होइन अपितु बौद्ध र जैन ग्रन्थहरूमा पनि आचार्यको उल्लेख पाइन्छ । प्राचीन पुस्तकहरूमा जुन रूपमा आचार्य विष्णुगुप्त चाणक्य वा कौटल्यको स्मृति सुरक्षित राखिएको छ । त्यो यस कुराको प्रमाण हो कि आचार्यको राजनीतिक कार्य र विद्वताको स्मृति विगतमा धेरै समयसम्म कायम रहेको थियो । <ref>द कौटिलीय अर्थशास्त्र, भो.३, (सन् २००६), अनु. आर पी काङ्ले, बनारस: मोतीलाल बनारसी दास ।</ref> उनी तक्षशिला विश्वविद्यालयमा अर्थशास्त्रका प्रमुख आचार्य मात्र होइनन् उनी आर्य संस्कृतिको रक्षा गर्न तथा शस्त्र एवम् शास्त्र दुवैको उद्घार गर्न एक सैनिक र एक सेनापति जस्तै कैयांै पटक जीवन जोखिममा हालेर काम गर्ने एक कार्यकर्ता पनि हुन् । आफूले प्रतिपादन गरेका सिद्घान्तको उनले सफल प्रयोग पनि गरेका थिए त्यसैले कौटिलीय अर्थशास्त्र एक व्यावहारिक विज्ञान एवं संपरीक्षण गरेको शास्त्र पनि हो । <ref>{{cite book|last1=स्मिथ|first1=एल आर|title=अर्थशास्त्र एन्ड हिन्दु इक्विलिब्रियम, इकोनोमिक्स इन अर्थशास्त्र|date=सन् २००६|publisher=दीप एन्ड दीप|location=न्यु देल्ही|page=पृ..६४–११५}}</ref> जसको व्यावहारिक सफलताको ऐतिहासिक प्रमाण चन्द्रगुप्त मौर्यदेखि सम्राट अशोकका सन्तानहरू सम्मको लगभग १५० वर्षको सुदृढ अर्थप्रणाली हो । कौटिलीय अर्थशास्त्रको आर्थिक दर्शनका योगदानबारे प्रशंसा गर्दै रोजर बोशेले लेखेका छन्– ओक्लाहोमा फांटको एक्लो हिमालय शिखर टक्क उभिए झैं हिन्दु दर्शनको फाँटमा कौटिलीय अर्थशास्त्र एक्लै सगरमाथा झैं सिर ठडाएर उभिएको प्रतीत हुन्छ किनभने यस दर्शनको सामान्य लक्ष्य राजनीति र शक्ति सञ्चय गर्नु होइन, मोक्ष प्राप्त गर्नु हो...।<ref>{{cite book|last1=बोशे|first1=रोजर|title=द फस्र्ट ग्रेट पोलिटिकल रियलिस्ट– कौटिल्य एन्ड हिज अर्थशास्त्र|date=सन् २०००|publisher=लेक्सिंगटन बुक्स|location=न्यु योर्क|page=पृ. १०५}}</ref><ref>http://www.amazon.com/The-First-Great-Political-Realist/dp/0739106074</ref> राज्य सञ्चालनका लागि धनका महत्त्वको यस्तो उच्चकोटिको व्याख्या एडम स्मिथभन्दा २००० वर्ष अघि नै गरिसक्नु कौटिलीय अर्थशास्त्रको मौलिक, क्रान्तिकारी र दूरदर्शी विचार भन्न सकिन्छ । रोजर बोशेले यस अवधारणाको प्रशंसा गर्दै के भनेका छन् भने जोन लक र [[एडम स्मिथ]]भन्दा धेरै वर्ष अघि अर्थको महत्त्वलाई यसरी व्यक्त गर्ने कौटिल्य केवल एक जना मात्र विचारक हुन् । यहा स्मरणीय के छ भने पाश्चमहत्त्य अर्थशास्त्रको उद्गम मानिने प्लेटोले धनसम्बन्धी चिन्तनलाई हीन चिन्तन भनेर त्यसलाई कम महत्त्व दिएका छन् । <br /> कौटिलीय अर्थशास्त्रको आर्थिक र वित्तीय विचारधाराबाट सालेटोर कति प्रभावित छन् भने उनले ग्रन्थकारलाई विश्वको सबभन्दा ठूलो प्रथम वित्तीय विचारक भन्न पुगेका छन् । राजकीय उद्योग सञ्चालन गर्ने जुन दर्शन कौटिलीय अर्थशास्त्रमा धेरै व्यक्त गरिएको छ [[कार्ल मार्क्स|मार्क्स]] र हब्सको राजकीय उद्योग सम्बन्धी धारणा त्यही प्रकारको छ भन्ने बोशेको निष्कर्ष छ।<ref>{{cite book|last1=सालेटोर|first1=आर एन|title=अर्ली इन्डियन इकोनोमिक हिस्ट्री|date=सन् १९७५|publisher=कर्जन प्रेस|location=लन्दन|page=पृ. ७३}}</ref> म्याक्सवेबर<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Max_Weber</ref> का अनुसार कौटिलीय अर्थशास्त्रको सिद्धान्त वस्तुतः मेकियावेली जस्तै सम्पूर्ण र प्रभावशाली छ । यसको दाजोमा बरू मेकियावेलीय सामान्य होला ।<ref>{{cite book|last1=वेबर|first1=म्याक्स|title=वेबर सेलेक्ंशन्स इन् ट्रान्सलेशन|date=सन् १९७८|publisher=क्याम्ब्रिज युनिवर्सिटी प्रेस|location=लन्दन|page=पृ. २२०}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Chanakya|चाणक्य}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{अर्थशास्त्र}} [[श्रेणी:दार्शनिक]] [[श्रेणी:भारतीय दार्शनिकहरू]] 3kbyqdurbsqw0hgca0slkw5d9dn3xp6 0 16999 1370647 1201486 2026-08-21T05:26:07Z Bishaldev100 28807 /* चित्र दिर्घा */ 1370647 wikitext text/x-wiki {{Wikify|date=जुन २०११}} {{Infobox river |river_name = त्रिशूली नदी |image = Trishuli02.jpg |image_size = |caption = रसुवामा त्रिशूली नदी |image_map = |map_size = |map_caption = |origin = [[गोसाइँकुण्ड|गोसाइकुण्ड]], [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]], नेपाल |mouth = [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]] |progression = |length = |elevation = |mouth_elevation = |discharge = |watershed = |river_system = [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]] |left_tribs = |right_tribs = }} '''त्रिशूली नदी''' [[नेपाल]]को एक मुख्य नदी तथा [[गण्डकी नदी|सप्तगण्डकी नदी]] प्रणालीको एक मुख्य सहायक नदी हो{{cn}}। यो नदी रसुवाको [[गोसाइँकुण्ड|गोसाईकुण्ड]] स्थित [[त्रिशूलधारा]]बाट उत्पत्ति भएको नदी हो।{{cn}} भगवान शिवले कालकूट बिष खाएर तपस्या गर्न जाँदा त्यहाँ पुगेपछि आफ्नो त्रिशूलले घोपी पानी निकालेको ठाउँ त्रिशूलधारा नामले प्रसिद्ध छ। त्रिशूली नदीलाई त्रिशूली गंगा पनि भन्ने चलन रहेको छ{{cn}}। त्रिशूली नेपालको मध्य भागबाट बहने नदी हो। यो [[नारायणी (स्पष्टता)|नारायणी]] वा [[गण्डकी अञ्चल|गण्डकी]] नदी जलाधार क्षेत्रको एक प्रमुख नदी हो{{cn}}। ==नामाकरण== त्रिशूली नदीको नामाकरण [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] देवता [[शिव]]को कथासँग जोडिएको छ। [[समुन्द्र मन्थन]] कथाअनुसार [[कालकूट|कालकूट विष]]ले पोलिरहेको घाँटीलाई शितल बनाउन पानीको लागि प्रहार गरेको त्रिशूल लागेर बनेका तीन मूलहरूबाट नै यसको नाम त्रिशुशूली रहन गएको हो। ==चित्र दिर्घा== <gallery> Trisuli0168.JPG| (त्रिशूली नदी [[मुग्लिङ|मुगलिन]] नजिक) Rivers of Langtang (2).JPG|thumb|(लाङटाङ सहायक नदी) Trisuli Rajmarg0680 Tadi Khola.JPG|thumb|टाडी खोला सहायक नदी </gallery> ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{RiversOfNepal}} {{Navbox नेपालको जल सम्पदा}} {{Commonscat|Trishuli River}} [[श्रेणी:नेपालका नदीहरू]] [[श्रेणी:नेपालको जलस्रोत]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नदीहरू]] [[श्रेणी:एसियाका अन्तर्राष्ट्रिय नदीहरू]] [[श्रेणी:तिब्बतका नदीहरू]] bz4ks4iyq724obz0k32zuadrw52biwb 0 20557 1370678 1042938 2026-08-21T08:48:14Z Bishaldev100 28807 1370678 wikitext text/x-wiki '''क्याल्शियम''' एउटा भौतिक तत्त्व हो। यो जीवित प्राणीहरूका लागि अत्यावश्यक हुन्छ। भोजनमा यसको समुचित मात्र हुनुपर्छ। खाने योग्य कॅल्शियम दूध सहित धेरै मल्य पदार्थोमा मिल्दछ। खान-पानका साथ-साथ क्याल्शियमका धेरै औद्योगिक प्रयोग पनि छन् जहां यसको शुद्ध रूप र यसका धेरै यौगिकहरूको प्रयोग गरिन्छ। पेरियोडिक टेबलमा कॅल्शियमको अणु क्रमांक २० छ र यसलाई अङ्ग्रेजी शब्दहरू ‘सीए’देखि इंगित गरिएको हो। १८०८मा सर हम्फ्री डैवीले यसलाई खोजा थियो। उनले यसलाई कॅल्शियम क्लोराइडदेखि अलग गरेको थियो। कॅल्शियमको नाम लॅटिन भाषाका शब्द ‘कॅल्क्स’मा रखिएको छ जसको मतलब छ चूना पत्थर जसमा ठूलो मात्रमा कॅल्शियम पाइन्छ। बोटहरूमा पनि कॅल्शियम पाइन्छ। आफ्नो शुद्ध रूपमा कॅल्शियम चमकिला रंगको हुन्छ। यो आफ्नो अन्य साथी तत्वहरूका बजाय कम क्रियाशील हुन्छ। जलानमा यसबाट पहेंलो र रातो धुआं उठ्दछ। यसलाई आज पनि कॅल्शियम क्लोराइडदेखि त्यसै प्रक्रियादेखि अलग गरिन्छ जो सर हम्फ्री डैवीले १८०८मा प्रयोगको थियो। कॅल्शियमदेखि जोडिएका नैं एउटा अन्य यौगिक , कॅल्शियम कार्बोनेटलाई काँक्रीट, सिमेण्ट, चूना इत्यादि बनाउनको लागि प्रयोग गरिन्छ। अन्य कॅल्शियम कम्पाउण्ड अयस्कहरू, कीटनाशक, डियोड्रहरूट, मल, कपडा उत्पादन, कॉस्मेटिक्स, लाईटिंग इत्यादिमा प्रयोग गरिन्छ। जीवित प्राणीहरूमा कॅल्शियम हड्डीहरू, दातहरू र शरीरका अन्य भागहरूमा पाइन्छ। यो रक्तमा पनि हुन्छ र शरीरको भित्री देखभालमा यसको विशेष भूमिका हुन्छ। {{सानो पेरियोडिक तालिका}} {{एलेमेन्ट}} <gallery> Image:FlammenfärbungCa.png|[[Flame test]] Image:Calcium unter Argon Schutzgasatmosphäre.jpg Image:Calcium 1.jpg Image:Vápenec.PNG|Vápenec - CaCO₃ </gallery> == सन्दर्भ == == बाह्य सूत्र == ==रसायनिक गुणहरू== ==भौतिक गुणहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[रसायन शास्त्र]] *[[भौतिक शास्त्र]] *[[जीव शास्त्र]] {{Commonscat|Calcium}} [[श्रेणी:क्याल्सियम|क्याल्शियम]] [[श्रेणी:तत्व|क्याल्शियम]] jpe6snfj2xtqrsshwsgl082kt40kq0p 1370679 1370678 2026-08-21T08:48:53Z Bishaldev100 28807 1370679 wikitext text/x-wiki '''क्याल्शियम''' एउटा भौतिक तत्त्व हो। यो जीवित प्राणीहरूका लागि अत्यावश्यक हुन्छ। भोजनमा यसको समुचित मात्र हुनुपर्छ। खाने योग्य कॅल्शियम दूध सहित धेरै मल्य पदार्थोमा मिल्दछ। खान-पानका साथ-साथ क्याल्शियमका धेरै औद्योगिक प्रयोग पनि छन् जहां यसको शुद्ध रूप र यसका धेरै यौगिकहरूको प्रयोग गरिन्छ। पेरियोडिक टेबलमा कॅल्शियमको अणु क्रमांक २० छ र यसलाई अङ्ग्रेजी शब्दहरू ‘सीए’देखि इंगित गरिएको हो। १८०८मा सर हम्फ्री डैवीले यसलाई खोजा थियो। उनले यसलाई कॅल्शियम क्लोराइडदेखि अलग गरेको थियो। कॅल्शियमको नाम लॅटिन भाषाका शब्द ‘कॅल्क्स’मा रखिएको छ जसको मतलब छ चूना पत्थर जसमा ठूलो मात्रमा कॅल्शियम पाइन्छ। बोटहरूमा पनि कॅल्शियम पाइन्छ। आफ्नो शुद्ध रूपमा कॅल्शियम चमकिला रंगको हुन्छ। यो आफ्नो अन्य साथी तत्वहरूका बजाय कम क्रियाशील हुन्छ। जलानमा यसबाट पहेंलो र रातो धुआं उठ्दछ। यसलाई आज पनि कॅल्शियम क्लोराइडदेखि त्यसै प्रक्रियादेखि अलग गरिन्छ जो सर हम्फ्री डैवीले १८०८मा प्रयोगको थियो। कॅल्शियमदेखि जोडिएका नैं एउटा अन्य यौगिक , कॅल्शियम कार्बोनेटलाई काँक्रीट, सिमेण्ट, चूना इत्यादि बनाउनको लागि प्रयोग गरिन्छ। अन्य कॅल्शियम कम्पाउण्ड अयस्कहरू, कीटनाशक, डियोड्रहरूट, मल, कपडा उत्पादन, कॉस्मेटिक्स, लाईटिंग इत्यादिमा प्रयोग गरिन्छ। जीवित प्राणीहरूमा कॅल्शियम हड्डीहरू, दातहरू र शरीरका अन्य भागहरूमा पाइन्छ। यो रक्तमा पनि हुन्छ र शरीरको भित्री देखभालमा यसको विशेष भूमिका हुन्छ। == बाह्य सूत्र == ==रसायनिक गुणहरू== ==भौतिक गुणहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[रसायन शास्त्र]] *[[भौतिक शास्त्र]] *[[जीव शास्त्र]] <gallery> Image:FlammenfärbungCa.png|[[Flame test]] Image:Calcium unter Argon Schutzgasatmosphäre.jpg Image:Calcium 1.jpg Image:Vápenec.PNG|Vápenec - CaCO₃ </gallery> {{सानो पेरियोडिक तालिका}} {{एलेमेन्ट}} == सन्दर्भ == {{Commonscat|Calcium}} [[श्रेणी:क्याल्सियम|क्याल्शियम]] [[श्रेणी:तत्व|क्याल्शियम]] 9dyljjl869ulsdktr04qpkaexsczm7o 0 29524 1370653 1370190 2026-08-21T05:53:58Z Bishaldev100 28807 /* पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी */ 1370653 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> == जोडिएका संरचना == [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका सुविधायुक्त कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] eprpu0u9rbtqxne2f58jbux2jmla8kg 1370654 1370653 2026-08-21T05:54:26Z Bishaldev100 28807 /* जोडिएका संरचना */ 1370654 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] == जोडिएका संरचना == === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका सुविधायुक्त कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] 7ke6rpad4cimtjjw67dkxoom45jfvao 1370655 1370654 2026-08-21T05:55:09Z Bishaldev100 28807 /* पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी */ 1370655 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] == जोडिएका संरचना == === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका सुविधायुक्त कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। {{clear}} == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] fkczsqkmg1uvz1i13f4d92j0njl5i9c 1370656 1370655 2026-08-21T06:00:37Z Bishaldev100 28807 /* जोडिएका संरचना */ 1370656 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] == जोडिएका संरचना == [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका सुविधायुक्त कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। {{clear}} == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] 97j5p41dlg6gzxdh0yz70x62gdkxe2m 1370658 1370656 2026-08-21T06:01:06Z Bishaldev100 28807 /* जोडिएका संरचना */ 1370658 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल|बायाँ]] == जोडिएका संरचना == [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका सुविधायुक्त कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। {{clear}} == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] drcn7r58j6dn3jqpox6v2ch6svzkvn7 1370659 1370658 2026-08-21T06:01:44Z Bishaldev100 28807 /* जोडिएका संरचना */ 1370659 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य|बायाँ]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] == जोडिएका संरचना == [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका सुविधायुक्त कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। {{clear}} == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] opc3nye46ak1d19csnf50c45jynm9by 1370660 1370659 2026-08-21T06:02:28Z Bishaldev100 28807 /* पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी */ 1370660 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य|बायाँ]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] == जोडिएका संरचना == [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। {{clear}} == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] palxcqiwhub3o3ndhz5q4yloc97is2a 1370661 1370660 2026-08-21T06:13:28Z Bishaldev100 28807 /* पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी */ 1370661 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य|बायाँ]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] == जोडिएका संरचना == [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। चीनसँग भएको [[बेत्रावती सन्धि|वेत्रावती सन्धी]] अघिका कूटनीतिक संवादका प्रारम्भिक चरणहरूमा चीन वा तिब्बतबाट आउने दूतहरूलाई राख्ने, खानपान गराउने र केही चरणको आन्तरिक कूटनीतिक छलफल गर्ने काम नुवाकोट दरबार क्षेत्रको पाहुना घरमै भएको थियो। युद्ध रोक्ने मुख्य निर्णय र ऐतिहासिक सन्धिपत्रमा हस्ताक्षर भने युद्ध मैदानको रूपमा रहेको बेत्रावतीमै भएको हो। {{clear}} == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] 0874osrx6wn52yo60ikigg6v1jfro2r 1370664 1370661 2026-08-21T06:34:53Z Bishaldev100 28807 /* पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी */ 1370664 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य|बायाँ]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] == जोडिएका संरचना == [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल –तिब्बत युद्ध]] अघिका कूटनीतिक संवादका प्रारम्भिक चरणहरूमा चीन वा तिब्बतबाट आउने दूतहरूलाई राख्ने, खानपान गराउने र केही चरणको आन्तरिक कूटनीतिक छलफल गर्ने काम नुवाकोट दरबार क्षेत्रको पाहुना घरमै भएको थियो। {{clear}} == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] 5z05b9pc4kbyt34zd74nead13oiumbc 1370671 1370664 2026-08-21T07:47:00Z Bishaldev100 28807 /* पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी */ 1370671 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य|बायाँ]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] == जोडिएका संरचना == [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसको निर्माण मल्ल कालामा नै भएको थियो। यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल –तिब्बत युद्ध]] अघिका कूटनीतिक संवादका प्रारम्भिक चरणहरूमा चीन वा तिब्बतबाट आउने दूतहरूलाई राख्ने, खानपान गराउने र केही चरणको आन्तरिक कूटनीतिक छलफल गर्ने काम नुवाकोट दरबार क्षेत्रको पाहुना घरमै भएको थियो। {{clear}} == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] oitz7xjz8ddnkr8hbdu83tv58ab5rof 1370672 1370671 2026-08-21T07:59:11Z Bishaldev100 28807 /* जोडिएका संरचना */ 1370672 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य|बायाँ]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] == जोडिएका संरचना == [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसको निर्माण मल्ल कालामा नै भएको थियो। यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल –तिब्बत युद्ध]] अघिका कूटनीतिक संवादका प्रारम्भिक चरणहरूमा चीन वा तिब्बतबाट आउने दूतहरूलाई राख्ने, खानपान गराउने र केही चरणको आन्तरिक कूटनीतिक छलफल गर्ने काम नुवाकोट दरबार क्षेत्रको पाहुना घरमै भएको थियो। लामपाटी (दरबार) २०७२ वैशाख १२ गतेको भूकम्पले क्षतिग्रस्त भयो।<ref>{{Cite web |title=नुवाकोटको लामपाटी (दरबार) |url=https://www.ajakoartha.com/story/69085 |access-date=2026-08-21 |website=www.ajakoartha.com |language=Nepali}}</ref> {{clear}} == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] 1nvwqvv0n6r3yx79eiw3sxqbvko8xst 1370676 1370672 2026-08-21T08:31:51Z Bishaldev100 28807 /* पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी */ 1370676 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= साततले दरबार |image=Nuwakot Darbar.jpg |caption= नुवाकोट दरबार |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] |location_country= नेपाल |architect= |client= |engineer= |construction_start_date= |completion_date=वि.सं. १८१९ |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= ईँट र सुर्खी |style= [[छाने शैली|प्यागोडा]] |size= रोपनी }} '''नुवाकोट दरबार''' [[शाह वंश|शाह वंशीय]] राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले १८औँ शताब्दीमा निर्माण गरेको एक दरबार हो र यो [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[विदुर नगरपालिका]]को [[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]]मा अवस्थित छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]ले [[ललितपुर]]का कालिगढ झिकाई वि.सं. १८१९ मा भव्य नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=सेतोपाटी संवाददाता :: |title=नेपाल एकीकरण इतिहासको जीवन्त साक्षी नुवाकोट दरबार पुनर्निर्माणको नयाँ अध्याय (तस्बिरहरू) |url=https://www.setopati.com/social/372555/ |access-date=2026-07-25 |website=Setopati |language=en-US}}</ref> पछि [[विसं १९९० को महाभूकम्प|नब्बे सालको महाभूकम्प]]ले गर्दा दुई तल्ला भत्किएर यो दरबार सात तले मात्र हुन पुगेको थियो। पुरातात्विकविद् डा. साफल्य अमात्यका अनुसार तत्कालीन अवस्थामा [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]]हरूले पाँच तल्ला र सर्व-साधारण जनताले तीन तल्लासम्मको घर बनाउने गरेका थिए। उपत्यकाका मल्ला राजाहरूको घमण्ड तोड्नकै लागि पृथ्वीनारायण शाहले मन्दिर शैलीको नौतले दरबार बनाउन लगाएका थिए।<ref>{{Cite web |title=जिर्ण अवस्थामा नुवाकोट सात तले दरबार (फोटो फिचरसहित) |url=https://www.farakpatra.com/2018/07/14/6261/ |access-date=2026-07-25 |website=फरक पत्र |language=नेपाली}}</ref> साततले दरबारलाई ग्रीष्मकालीन दरबारका रूपमा उपयोग गरी अर्को शीतकालिन दरबारका रूपमा वि.सं. १८२२ मा [[शेरा दरबार]]को निर्माण भएको थियो। सात तल्ला रहेको बार्दलीबाट आक्रमणकारीलाई टाढैबाट देख्न सकिने र युद्ध बन्दीका लागि थुन्ने खोरका साथै दरबारको वास्तुकलालाई लिइन्छ। यस दरबार अघिल्तिरको तिलिङ्गा घर जसलाई पछि गएर गारद घर भन्न थालियो। साथै उत्तर पूर्व कुनाको [[रणबहादुर शाह]]को बैठक घर पनि शाह कालमा निर्माण भएको थियो। दरबारलाई [[राष्ट्रियकरण]] गरेको थियो। सांस्कृतिक महत्त्व बोकेको दरबार भएकोले [[पुरातत्व विभाग (नेपाल)|पुरातत्व विभाग]]मा राखिएको थियो। २०६५ जेठ १५ मा गणतन्त्र घोषणा भएपछि २०६८ वैशाख १३बाट नुवाकोट दरबार ; सङ्ग्रहालयका रूपमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 नर्मल नुवाकोट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200924204738/http://www.tesroankha.com/166/2017/01/18 |date=2020-09-24 }}</ref> [[युनेस्को]]ले यस क्षेत्रलाई [[विश्व सम्पदा क्षेत्र|विश्व सम्पदा सूची]]को सम्भावित सूचीमा समावेश गरेको छ ।<ref>{{Cite web |title=Nuwakot Palace Complex |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5260/ |access-date=31 March 2021 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> == मुख्य दरबार == [[चित्र:Nuwakot Darbar 01.JPG|अङ्गुठाकार|भूकम्प भन्दा पहिलेको नुवाकोट दरबार (फागुन १६, २०७१)|बायाँ]]हालको मुख्य दरबार {{NepaliDateConverter|nepaliyear=1801}} मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जितेपछि निर्माण गरिएको थियो। नुवाकोटको विजय पछि, उनले एकीकरण अभियानलाई निरन्तरता दिनको लागि उपयुक्त स्थानमा रहेको ठानेर गोरखाबाट राजधानी नुवाकोटमा सारेका थिए। [[File:Nuwakot_Durbar_site.JPG|thumb|Nuwakot Darbar 01]] दरबार सात तल्लाको छ र त्यसैले स्थानीयहरूले यसलाई 'सत-तल्ले-दरबार' पनि भन्छन्। पृथ्वीनारायण शाहले मल्लकालीन रङ्गमहलबाट नै प्रशासन सञ्चालन गरेका थिए । साँगा, नाल्दुम, सिन्धुली, मकवानपुर जितेपछी ठूलो भएको प्रशासन सम्हाल्न अर्को ठूलो दरबार चाहिएकाले यो दरबार निर्माण गर्न आवश्यक महसुस भयो। पृथ्वीनारायण शाह [[कीर्तिपुरको युद्ध|कीर्तिपुर]] आक्रमण गर्ने योजनामा [[दहचोक]]मा व्यस्त रहेकाले युवराज [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]को रेखदेखको यो दरबारको निर्माण भएको थियो ।<ref>{{Citation |last=History in Nepali |title=SHAH 18 {{!}}{{!}} Why did King Prithvi Narayan Shah prefer to live in Nuwakot? {{!}} Nuwakot {{!}} Nuwakot Palace {{!}} |date=2022-02-25 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Ph0D9-SYFpQ |access-date=2026-07-25}}</ref> यस दरबारको लम्बाई x चौडाइ ८४ फिट x ३६ फिट छ। दरबारको मुख्य ढोका पूर्वतिर फर्केको छ। दरबार ६ फिट मोटाईको पर्खाल भएको किल्लाको रूपमा बनाइएको छ। विभिन्न तल्लाहरूमा [[आँखी झ्याल]] राखिएका छन्। === भुइँ तला === साततले दरबारको भुइँतलामा विभिन्न भैरव र मातृकाका मूर्तिहरू राखिएका छन्। भूकम्प अगाडि नुवाकोट भैरवीको जात्रामा प्रयोग गरिने खट यही राखिन्थ्यो। यसभित्रको भाग सुरक्षाकर्मीले पहरा दिन र सो भित्रको कोठा सुरक्षाकर्मीको सुत्नको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । === पहिलो तला === यस तलाको दक्षिणतर्फको एउटा कोठा पूजा कोठाको रूपमा रहेको छ । यस कोठालाई हालसम्म गोप्य नै राखिएको छ । यसको उत्तरतिरको कोठा भने राजपरिवारका महिला सदस्यहरूका निम्ति सिङ्गार गर्ने र अन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग गरिन्थ्यो । यसको पूर्वतिरको भागलाई बैठकको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । बैठक कोठा (श्रीनगर कक्ष भनिन्छ) भएकोले यस तलामा आँखी झ्यालहरू राखिएका छन् । === दोस्रो तला === यस तलामा भर्‍याँङको दायाँबायाँका कोठाहरूमध्ये दक्षिणको कोठा पूजाकोठाको रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । यस कोठालाई दशैं कोठाको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो । यो तलाको अगाडिको भाग राजाको बैठकको रूपमा रहेको थियो । उत्तरतर्फको कोठामा पूजा सामग्री तयार गर्नको लागि राखिएको थियो । तीनमुखे कलात्मक सँ झ्याः (आँखी झ्याल) यस तलाको मुख्य आकर्षणको केन्द्र रहेको छ । === तेस्रो तला === [[चित्र:An_opening_at_Sat_Talle_Durbar_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारको तेस्रो तलाको बर्दली]] यस तलालाई विशेष तला मानिन्थ्यो । यो तलामा चारैतिर हेर्न मिल्ने गरी बार्दली निकालिएको थियो । यसै तलामा मनोरञ्जनको लागि ठूलो कोठा बनाइएको थियो । यसबाहेक यस तलामा भर्‍याङका दुवैतर्फ १÷१ वटा कोठा बनाइएको थियो । पूर्वको ठूलो कोठाबाट बार्दली हुँदै ती दुवै स—साना कोठामा जान हुने गरी ढोका राखिएका छन् । पृथ्वीनारायण शाह पनि यसै तलामा सुत्थे । ती दुई कोठामा उनका दुई रानीहरू सुत्थिन् । === चौथो तला === [[चित्र:Nuwakot.jpg|अङ्गुठाकार|279x279पिक्सेल|साततले दरवारबाट देखिएको नुवाकोटको एक दृष्य|बायाँ]]यस तलामा दरबारमा हुने सबै किसिमका धार्मिक कार्य, होम तथा अन्य सांस्कृतिक कार्यका बेला भाइ-भारदार जम्मा भई सरसल्लाह गर्न तथा भोजभतेरका लागि यो चौथो तलाको प्रयोग गरिन्थ्यो । राजपरिवारका तर्फबाट सम्पन्न गर्नुपर्ने भैरवीको जात्रामा धामी तथा द्वारेका साथ सम्पन्न गरिने विधि विधान पनि यसै तलामा गर्ने गरिन्छ । यसरी भारदारको भेला र भोजभतेरका लागि प्रयोग हुने भएकोले यस तलामा चारैतिर राम्रो हावा आउने गरी झ्यालहरू राखिएका छन् । === पाँचौँ तला === यस तलामा राजा र राजपरिवारका सुरक्षाका लागि र छैठौँ तलामा बन्दी गरिएकाको निगरानीको लागी सिपाहीँहरू बस्थे । त्यसैले यस ठाउँ झट्ट हेर्दा नदेख्ने गरी या कम प्रकाश आउने गरी बनाइएको थियो । यो पाँचौँ तलामा रहेकोले यहाँबाट दरबारको बाहिरी भागमा के कस्तो भइरहेको छ राम्रोसँग देख्न सकिन्थ्यो तर बाहिरका मानिसले ती भित्र रहेका सुरक्षाकर्मीहरूलाई देख्दैनथे । यो तला अलि साँघुरो रहेको र यसको बीच भागमा सिधा उभिन सकिने भए पनि छेउतिर साँघुरो भएका कारण सुतेरमात्र बाहिर हेर्न सकिने व्यवस्था गरिएको छ । === छैठौँ तला === यस तलालाई कैदको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको छैठौँ तलामा राजद्रोही र युद्घका विशेष बन्दीहरूलाई कैदमा राखिन्थ्यो । त्यसैले यस तलालाई कालकोठरी भनिन्थ्यो । यो तलामा उज्यालो कममात्र आउँथ्यो । यसको उचाइ ४ फीट जतिमात्र रहेको छ । [[तनहुँ राज्य|तनहुँका राजा]] त्रिविक्रम सेन, [[बहादुर शाह]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपर]]का बालनरसिंहलाई यहाँ कैद गरिएको थियो। === सातौँ तला === यो सबैभन्दा अन्तिम वा माथिल्लो तला हो र सातौं तलालाई बुर्जाको रूपमा प्रयोग गरिएको थियो।। यो भाग बुर्जाकार रूपमा बनाइएको छ। यो नै दरबारको सबैभन्दा सानो क्षेत्र भएको रमणीय भाग हो। यहाँबाट पूर्वमा कविलासको डाँडा र तादीको फाँट, दक्षिणमा [[देवीघाट]], पश्चिममा त्रिशुली सामरी उपत्यका, उत्तरमा गोसाईकुण्डको डाँडा र केही हिमशिखरहरू पनि देखिन्छन् । यो उच्च भागमा रहेकोले त्यतिबेला नुवाकोटका जनतालाई केही सूचना दिन र मानिस जम्मा गर्न यहीबाट विगुल बजाइन्थ्यो। छानामा ग्लेज्ड टाइल प्रयोग गरिएको छ।<ref name="panta20122">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology}}</ref> [[चित्र:Nuwakot_Durbar_before_Earthquake_2015.jpg|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर र रंगमहल]] == जोडिएका संरचना == [[चित्र:A_durbar_at_Nuwakot_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|तिलिङ्गा घर]] === रंगमहल === मुख्य दरबारको दक्षिण-पूर्व तर्फ रंगमहल अवस्थित छ। पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोट जित्नु अगाडि नै यसको निर्माण भैसकेको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका राजाहरूले नुवाकोट आइपुग्दा यसलाई मनोरञ्जनको लागि पनि प्रयोग गर्थे।<ref name="panta2012">{{cite journal |author=Panta, S. |date=2012 |title=A Cultural Study of Sindure/Bhairavi Jatra Nuwakot |publisher=Department of Nepalese History, Culture and Archaeology|url=https://elibrary.tucl.edu.np/JQ99OgQIizUxyjI9nB0on9OyLkqsGIf4/api/core/bitstreams/767d242e-d57d-4ec7-b19c-f43d48a43e38/content|journal=CENTRAL DEPARTMENT OF NEPALESE HISTORY, CULTURE AND ARCHAEOLOGY}}</ref> === गारद घर/ तिलिङ्गा घर === मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा एउटा गारद घर छ जहाँ सेना, हात हतियार र गोला बारुद राखिन्थ्यो।<ref name="panta2012" /> === रणबहादुर शाहको घर === उत्तर-पूर्व तर्फ, राजा रणबहादुर शाहको घर छ। यो १८५२ मा निर्माण गरिएको थियो। यो भवन भग्नावशेषमा परिणत भएको थियो। यो भवन राजा महेन्द्रको समयमा पुनर्निर्माण गरिएको थियो।<ref name="panta2012" /> === पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी === [[चित्र:1-IMG_2204_copy.jpg|पाठ=Lam Pati|अङ्गुठाकार|पाटनका राजाको दरबार, लाम्पाटी]] पाटनका राजाको दरबार भएको लाम्पाटी [[भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)|भैरवी मन्दिर]]को छेउमा अवस्थित छ । यसको निर्माण मल्ल कालमा नै भएको थियो। नुवाकोट क्षेत्रमा कान्तिपुरका राजाले रङ्गमहल्, भक्तपुरको राजाले तलेजु मन्दिर र लाम्पाटी पाटनका राजाले बनाएका थिए। त्यसैले यसलाई पाटनका राजाको दरबार भनिन्छ।<ref>{{Citation |last=Rai |first=Rajan |title=नुवाकोट दरबारको ऐतिहासीक पृष्ठभुमीका बारेमा एक स्थानियको भनाई, , Historical Nuwakot Durbar . |date=2016-08-08 |url=https://www.youtube.com/watch?v=IWXvHTt1LO4 |access-date=}}</ref> यसमा छतमा टाइलसहित दुई तल्लाहरू छन्। हाल, यो दरबार संग्रहालयको रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> यो पाटी पाहुना घरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । अन्य राज्य वा क्षेत्रबाट आउने दूत, भारदार, र शाही परिवारका नजिकका अतिथिहरूलाई बस्न र खानपानको व्यवस्था गर्न यो भवन प्रयोग हुन्थ्यो। भुइँ तलामा पाहुनाका अंगरक्षक, घोडा र सहयोगीहरू बस्ने तथा बन्दोबस्तीका सामान राख्ने ठाउँ। माथिल्लो तलामा काठका बुट्टेदार आँखीझ्यालहरूले सजिएका कोठाहरू, जहाँ विशिष्ट भारदार र दूतहरू बस्ने गर्दथे। [[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध|नेपाल –तिब्बत युद्ध]] अघिका कूटनीतिक संवादका प्रारम्भिक चरणहरूमा चीन वा तिब्बतबाट आउने दूतहरूलाई राख्ने, खानपान गराउने र केही चरणको आन्तरिक कूटनीतिक छलफल गर्ने काम नुवाकोट दरबार क्षेत्रको पाहुना घरमै भएको थियो। लामपाटी (दरबार) २०७२ वैशाख १२ गतेको भूकम्पले क्षतिग्रस्त भयो।<ref>{{Cite web |title=नुवाकोटको लामपाटी (दरबार) |url=https://www.ajakoartha.com/story/69085 |access-date=2026-08-21 |website=www.ajakoartha.com |language=Nepali}}</ref> {{clear}} == दरबार वरपरका मन्दिरहरू == === भैरवी मन्दिर === {{मुख्य|भैरवी मन्दिर (नुवाकोट)}} [[चित्र:Pray_Nuwakot.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|भैरवी मन्दिर]] मन्दिरको मुख्य ढोका पश्चिमतर्फ फर्किएको छ । मुख्य मन्दिर प्यागोडा आकारमा बनाइएको छ। पर्खाल परम्परागत ईंटहरू र काठ शिल्पहरूद्वारा निर्माण गरिएका छन्। मन्दिरभित्र विभिन्न देवता र आष्टमातृकाको मूर्ति राखिएको छ । धातुको प्रयोग गरेर बनेको सिंहको जोडी र ढुङ्गाबाट बनेको अर्को जोडी मुख्य ढोका अगाडि राखिएको छ। मुख्य सिँढीको दुबै छेउमा दुई महिलाको हात सिन्दुरले भरिएको मूर्ति छ। केही स्रोतले यो मन्दिर १७८३ मा [[जगज्जय मल्ल|जगतजय मल्ल]] वा गगजय मल्लले बनाएको उल्लेख गरेको छ। हालको तामाको छाना [[बहादुर शाह]]ले १८५० मा राखेका थिए । {{clear}} === नारायण र विष्णु मन्दिर === यो मन्दिर गारद घर नजिकै रहेको मुख्य दरबारको पूर्वी भागमा अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लको मल्लकालमा निर्माण गरिएको थियो। मन्दिरमा १४९८ को [[रिपु मल्ल]]को शिलालेख भेटिएको थियो। === तलेजु भवानी मन्दिर === [[चित्र:Taleju_Bhagwati_Mandir.jpg|अङ्गुठाकार|तलेजु भगवती मन्दिर]] [[चित्र:Taleju_(framed)_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|अङ्गुठाकार|दरबारभित्रबाट देखिने तलेजु मन्दिरको दृश्य ]] यो मन्दिर मुख्य दरबारबाट लगभग १५० मिटरको दूरीमा एउटा सानो पहाडमाथि अवस्थित छ। यो मन्दिर मल्लहरूले निर्माण गरेका थिए किनकि तलेजुलाई मल्लहरूको इस्टदेवी मानिन्छ। यो मन्दिर पाँच तल्ले छ। निर्माण मिति अज्ञात छ; यद्यपि, यो १४०० को दशकतिर निर्माण गरिएको हुन सक्छ भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref name="panta2012" /> [[तलेजु भवानी]] पूजा गर्ने प्रचलन आज पनि जीवित छ। विभिन्न चाडपर्वहरूमा देवी तलेजुको पूजा गरिन्छ। === बुद्ध स्तुप === ==२०७२ को भूकम्प== २०७२मा दरबार क्षेत्र [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|भूकम्प]]ले तहसनहस भयो। भूकम्पपछि दरबारको मुख्य भवनका साथै रङ्गमहल, गारद घर, तलेजु भवानी मन्दिर, सेतोपाटी, लाम्पाटी र विष्णु मन्दिर जस्ता संरचनाहरू ध्वस्त भएका थिए। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ को भूकम्प]]ले अधिक क्षति पुर्‍याएको यो सम्पदाको पुनर्स्थापनाका लागि नेपाल र चीन सरकारबीच भएको सम्झौतापछि चिनियाँ टोलीले नै काम थालेको छ।<gallery> Earthquake ruin palace.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार Nuwakot Palace (4).jpg|भूकम्पले तहसनहस दरबार क्षेत्र Temple of Taleju.jpg|भूकम्पले क्षतिग्रस्त तलेजु मन्दिर Malla_Palace.jpg|क्षतिग्रस्त रंगमहल Nuwakot Durbar Renovation.jpg|टेको लगाएर अडाइएको भूकम्पले क्षतिग्रस्त दरबार </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:नुवाकोट]] 0md93lcx822d2tdjkyh7enm2ogzntr5 10 32165 1370589 1369106 2026-08-20T15:41:59Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1370589 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{{child|}}} | subbox = {{{subbox|}}} | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | aboveclass = fn org | autoheaders = y | abovestyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | headerstyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | imagestyle = padding: 0.3em 0.2em 0.2em 0.2em; | captionstyle = padding: 0.2em 0em; | bodystyle = width:24.5em; line-height:1.5em; | subheaderclass= nickname | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->||size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{image_width|}}}}}|upright={{{image_upright|}}}|sizedefault=272px|maxsize=288px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{#if:{{{image|}}}|{{{image_caption|}}}|{{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=caption|qid={{{qid|}}}|qual=P2096|qualsonly=true|rank=best|maxvals=1|ps=2}}<!-- -->}}}} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data36|data1}} = {{#if:{{{map|}}}{{{pushpin_map|}}} | <div style="padding:0.2em 0.2em 0.5em 0.2em;">{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | default_width = 272 | max_width = 288 | pushpin_mark = Red triangle with thick white border.svg | pushpin_mark_size = 16 | pushpin_relief = 1 | pushpin_label = {{{name|}}} | coordinates = {{if empty|{{{range_coordinates|}}}|{{{coordinates|}}}}} }} </div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data37|data2}} = {{#if:{{{image_map|}}} |<div style="padding:0.2em 0.2em {{#if:{{{image_map_caption|}}}{{{map_caption|}}}{{{location|}}}|0.5em|0.2em}} 0.2em;">{{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image_map|}}} |size={{if empty|{{{map_width|}}}|{{{map_size|}}}}} |upright={{{map_upright|}}} |sizedefault=272px |maxsize=288px |alt={{{map_alt|}}}}}{{#switch:{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}|none|=|#default=<div>{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}</div> }}</div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data38|data3}} = <!-- -->{{#invoke:Infobox mapframe | auto | onByDefault = {{#if:{{{map|}}}{{{image_map|}}}{{{map_relief|}}}|no|yes}} | mapframe-coord = {{if empty|{{{mapframe-coordinates|}}}|{{{range_coordinates|}}}||{{{coordinates|}}}}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-wikidata = {{#if:{{{mapframe-coordinates|}}}{{{mapframe-coord|}}}{{{range_coordinates|}}}{{{coordinates|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = mountain | mapframe-type = mountain | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_mi2|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-id = {{{qid|}}} | mapframe-shape = yes }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data39|data4}} = {{#invoke:Infobox mapframe |autocaption |onByDefault={{#if:{{{map|}}}{{{image_map|}}}{{{map_relief|}}}|no|yes}} }} | header5 = सर्वोच्च विन्दु | label6 = चुचुरो | data6 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest|}}}|name=highest|qid={{{qid|}}}|qual=P2561|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|noicon=false}}<!-- -->|{{If last display both|,&#32;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest_location|}}}|name=highest_location|qid={{{qid|}}}|qual=P276|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|noicon=false}}<!-- -->}}}} | label7 = [[शिखर]] | data7 = {{If empty|{{{elevation|}}}|{{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{elevation_m|}}}|m|{{{elevation_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2=|name=elevation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2044}}}}}}}}{{{elevation_ref|}}}{{If last display both|<br/>|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{elevation_system|}}}|name=elevation_system|qid={{{qid|}}}|qual=P459|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}} | label8 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता|प्रमुखता]] | data8 = {{If empty|{{{prominence|}}}|{{#if:{{{prominence_m|}}}{{{prominence_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{prominence_m|}}}|m|{{{prominence_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2660|2=|name=prominence|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2660}}}}}}}}{{#if:{{{prominence_ref|}}}|{{{prominence_ref|}}}}} | label9 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता#प्रमुख अभिभावक|मूल चुचुरो]] | data9 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P3137|2={{{parent_peak|}}}|name=parent_peak|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|shortname=true|maxvals=1|noicon=false|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label10 = [[स्थलाकृतिक दूरता|दूरता]] | data10 = {{If empty|{{{isolation|}}}|{{#if:{{{isolation_km|}}}{{{isolation_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{isolation_km|}}}|km|{{{isolation_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2=|name=isolation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2659}}}}}}}}{{If last display both|<br/>देखि&nbsp;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2={{{isolation_parent|}}}|name=isolation_parent|qid={{{qid|}}}|qual=P2210|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}}{{#if:{{{isolation_ref|}}}|{{{isolation_ref|}}}}} | class11 = category | label11 = सूचीकरण | data11 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P361|2={{{listing|}}}|name=listing|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|sorted=true|noicon=false|list=ubl|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label12 = निर्देशाङ्क | data12 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:mountain|{{#if:{{{range_coordinates|}}}||scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}}}<!-- -->{{{coordinates_ref|}}} }} | header20 = आयामहरू | label21 = लम्बाइ | data21 = {{If first display both|{{If empty|{{{length|}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2043|2=|name=length|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2043}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{length_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{length_ref|}}}}} | label22 = चौडाइ | data22 = {{If first display both|{{If empty|{{{width|}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2049|2=|name=width|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2049}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{width_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{width_ref|}}}}} | label23 = क्षेत्रफल | data23 = {{If first display both|{{If empty|{{{area|}}}|{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_mi2|}}}|{{Convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_mi2|}}}|mi2}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2046|2=|name=area|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2046}}}}}}}}|{{{area_ref|}}}}} | label24 = आयतन | data24 = {{If first display both|{{If empty|{{{volume|}}}|{{#if:{{{volume_km3|}}}{{{volume_mi3|}}}|{{Convinfobox|{{{volume_km3|}}}|km3|{{{volume_mi3|}}}|mi3}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2234|2=|name=volume|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2234}}}}}}}}|{{{volume_ref|}}}}} | header25 = नामाकरण | label26 = [[व्युत्पत्ति]] | data26 = {{{etymology|}}} | class27 = nickname | label27 = उपनाम | data27 = {{{nickname|}}} | class28 = nickname | label28 = स्थानीय नाम | data28 = {{native name checker|{{{native_name|}}}}} | label29 = अङ्ग्रेजी अनुवाद | data29 = {{{translation|}}} | label30 = नामको भाषा | data30 = {{#if:{{{native_name|}}}||<!-- -->{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}|<!-- -->{{#if:{{{native_name_lang|}}}|{{ISO 639 name|{{{native_name_lang|}}}|link=yes}}}}}}}} | label31 = उच्चारण | data31 = {{{pronunciation|}}} | label32 = परिभाषित निकाय | data32 = {{{authority|}}} | header35 = भूगोल | class40 = label | label40 = अवस्थिति | data40 = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{location|}}}|{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{map|}}}||{{{location|}}} }}|{{{location|}}} }} }} | class41 = label | label41 = {{longitem|{{If empty|{{{country_type|}}}|देश}}}} | data41 = {{{country|}}} | class42 = label | label42 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision1_type|}}}|{{{state_type|}}}|राज्य/प्रदेश}}}} | data42 = {{if empty|{{{subdivision1|}}}|{{{state|}}}}} | class43 = label | label43 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision2_type|}}}|{{{region_type|}}}|क्षेत्र/विभाग}}}} | data43 = {{if empty|{{{subdivision2|}}}|{{{region|}}}}} | class44 = label | label44 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision3_type|}}}|{{{district_type|}}}|जिल्ला}}}} | data44 = {{if empty|{{{subdivision3|}}}|{{{district|}}}}} | label45 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision4_type|}}}|{{{part_type|}}}|प्रशासनिक विभाजन}}}} | data45 = {{if empty|{{{subdivision4|}}}|{{{part|}}}}} | label46 = {{longitem|{{If empty|{{{settlement_type|}}}|बस्ती}}}} | data46 = {{{settlement|}}} | label47 = श्रेणी निर्देशाङ्क | data47 = {{#if:{{{range_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{range_coordinates|}}}||type:mountain|scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}<!-- -->{{{range_coordinates_ref|}}}}} | class48 = category | label48 = [[हिमशृङ्खला|मूल शृङ्खला]] | data48 = {{if empty|{{{parent|}}}|{{{range|}}}}} | label49 = सिमाना | data49 = {{{borders_on|}}} | label50 = [[Ordnance Survey National Grid|OS ग्रिड]] | data50 = {{#if:{{{grid_ref_UK|}}}|{{Gbmappingsmall|{{{grid_ref_UK|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_UK_ref|}}}}} | label51 = [[Irish grid reference system|OSI/OSNI ग्रिड]] | data51 = {{#if:{{{grid_ref_Ireland|}}}|{{iem4ibx|{{{grid_ref_Ireland|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_Ireland_ref|}}}}} | label52 = [[भौगोलिक मानचित्र]] | data52 = {{#if:{{{topo_maker|}}}|{{{topo_maker}}}&nbsp;}}{{if empty|{{{topo|}}}|{{{topo_map|}}} }} | label53 = [[बायोम]] | data53 = {{{biome|}}} | header62 = भूगर्भशास्त्र | label63 = निर्माण प्रकार | data63 = {{{formed_by|}}} | label64 = [[पर्वत निर्माण|ओरोजेनी]] | data64 = {{{orogeny|}}} | label65 = [[भूगर्भीय समय मापन|चट्टानको उमेर]] | data65 = {{{age|}}} | label66 = {{longitem|[[पर्वतका प्रकारहरू|पर्वतको प्रकार]]}} | data66 = {{if empty|{{{mountain_type|}}}|{{{type|}}}}} | label67 = [[चट्टानका प्रकारहरू|चट्टानको प्रकार]] | data67 = {{if empty|{{{geology|}}}|{{{rock|}}}}} | label68 = ज्वालामुखी क्षेत्र | data68 = {{{volcanic_zone|}}} | label69 = [[ज्वालामुखी चाप]] | data69 = {{{volcanic_arc|}}} | label70 = [[ज्वालामुखी पेटी]] | data70 = {{{volcanic_belt|}}} | label71 = [[ज्वालामुखी क्षेत्र (Field)]] | data71 = {{{volcanic_field|}}} | label73 = [[ज्वालामुखी विस्फोट|अन्तिम विस्फोट]] | data73 = {{{last_eruption|}}} | header80 = आरोहण | label81 = [[प्रथम आरोहण]] | data81 = {{{first_ascent|}}} | label82 = सबभन्दा सजिलो मार्ग | data82 = {{{easiest_route|}}} | label83 = सामान्य मार्ग | data83 = {{{normal_route|}}} | label84 = पहुँच | data84 = {{{access|}}} | header85 = _BLANK_ | data86 = {{{embedded|}}} | data87 = {{{module|}}} }}{{main other|{{#if:{{{region|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{region}}}|^[A-Z0-9/\-]*$|MATCH|plain=false}}|MATCH|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|ρ]] }}}} }}{{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image |1={{{map|}}}{{{image|}}}{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}} |2={{{nocat_wdimage|}}}}} }}{{main other| {{#if:{{{language|}}}|[[Category:Pages using infobox mountain with language parameter|{{#invoke:string|replace|{{{language}}}|[^A-Za-z0-9]||plain=false}} ]]}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox mountain]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| pushpin_map_args = y | access | age | area | area_km2 | area_mi2 | area_ref | authority | biome | borders_on | child | coordinates | coordinates_ref | country | country_type | district | district_type | easiest_route | elevation | elevation_ft | elevation_m | elevation_ref | elevation_system | embed | embedded | etymology | fetchwikidata | first_ascent | formed_by | geology | grid_ref_Ireland | grid_ref_Ireland_ref | grid_ref_UK | grid_ref_UK_ref | highest | highest_location | image | image_alt | image_caption | image_map | image_map_caption | image_size | image_upright | image_width | isolation | isolation_km | isolation_mi | isolation_parent | isolation_ref | label | label_position | language | last_eruption | length | length_km | length_mi | length_orientation | length_ref | listing | location | map | map_alt | map_caption | map_relief | map_size | map_upright | map_width | module | mountain_type | name | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | normal_route | onlysourced | orogeny | other_name | parent | parent_peak | part | part_type | prominence | prominence_ft | prominence_m | prominence_ref | pronunciation | qid | range | range_coordinates | range_coordinates_ref | refs | region | region_type | rock | settlement | settlement_type | state | state_type | subbox | subdivision1 | subdivision1_type | subdivision2 | subdivision2_type | subdivision3 | subdivision3_type | subdivision4 | subdivision4_type | suppressfields | topo | topo_maker | topo_map | translation | type | volcanic_arc | volcanic_belt | volcanic_field | volcanic_zone | volume | volume_km3 | volume_mi3 | volume_ref | width | width_km | width_mi | width_orientation | width_ref }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox mountain]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox mountain with conflicting parameters}} | image_size; image_width | map_width; map_size | subdivision1; state | subdivision2; region | subdivision3; district | subdivision4; part | parent; range | topo; topo_map | mountain_type; type | geology; rock | child; embed }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> mdol7knh915n6nd3zqktonb7ryi1eip 1370590 1370589 2026-08-20T15:44:29Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1370590 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{{child|}}} | subbox = {{{subbox|}}} | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | aboveclass = fn org | autoheaders = y | abovestyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | headerstyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | imagestyle = padding: 0.3em 0.2em 0.2em 0.2em; | captionstyle = padding: 0.2em 0em; | bodystyle = width:24.5em; line-height:1.5em; | subheaderclass= nickname | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->||size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{image_width|}}}}}|upright={{{image_upright|}}}|sizedefault=272px|maxsize=288px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{#if:{{{image|}}}|{{{image_caption|}}}|{{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=caption|qid={{{qid|}}}|qual=P2096|qualsonly=true|rank=best|maxvals=1|ps=2}}<!-- -->}}}} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data36|data1}} = {{#if:{{{map|}}}{{{pushpin_map|}}} | <div style="padding:0.2em 0.2em 0.5em 0.2em;">{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | default_width = 272 | max_width = 288 | pushpin_mark = Red triangle with thick white border.svg | pushpin_mark_size = 16 | pushpin_relief = 1 | pushpin_label = {{{name|}}} | coordinates = {{if empty|{{{range_coordinates|}}}|{{{coordinates|}}}}} }} </div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data37|data2}} = {{#if:{{{image_map|}}} |<div style="padding:0.2em 0.2em {{#if:{{{image_map_caption|}}}{{{map_caption|}}}{{{location|}}}|0.5em|0.2em}} 0.2em;">{{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image_map|}}} |size={{if empty|{{{map_width|}}}|{{{map_size|}}}}} |upright={{{map_upright|}}} |sizedefault=272px |maxsize=288px |alt={{{map_alt|}}}}}{{#switch:{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}|none|=|#default=<div>{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}</div> }}</div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data38|data3}} = <!-- -->{{#invoke:Infobox mapframe | auto | onByDefault = {{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-coord = {{if empty|{{{mapframe-coordinates|}}}|{{{range_coordinates|}}}||{{{coordinates|}}}}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-wikidata = {{#if:{{{mapframe-coordinates|}}}{{{mapframe-coord|}}}{{{range_coordinates|}}}{{{coordinates|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = mountain | mapframe-type = mountain | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_mi2|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-id = {{{qid|}}} | mapframe-shape = yes }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data39|data4}} = {{#invoke:Infobox mapframe |autocaption |onByDefault={{#if:{{{map|}}}{{{image_map|}}}{{{map_relief|}}}|no|yes}} }} | header5 = सर्वोच्च विन्दु | label6 = चुचुरो | data6 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest|}}}|name=highest|qid={{{qid|}}}|qual=P2561|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|noicon=false}}<!-- -->|{{If last display both|,&#32;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest_location|}}}|name=highest_location|qid={{{qid|}}}|qual=P276|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|noicon=false}}<!-- -->}}}} | label7 = [[शिखर]] | data7 = {{If empty|{{{elevation|}}}|{{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{elevation_m|}}}|m|{{{elevation_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2=|name=elevation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2044}}}}}}}}{{{elevation_ref|}}}{{If last display both|<br/>|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{elevation_system|}}}|name=elevation_system|qid={{{qid|}}}|qual=P459|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}} | label8 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता|प्रमुखता]] | data8 = {{If empty|{{{prominence|}}}|{{#if:{{{prominence_m|}}}{{{prominence_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{prominence_m|}}}|m|{{{prominence_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2660|2=|name=prominence|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2660}}}}}}}}{{#if:{{{prominence_ref|}}}|{{{prominence_ref|}}}}} | label9 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता#प्रमुख अभिभावक|मूल चुचुरो]] | data9 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P3137|2={{{parent_peak|}}}|name=parent_peak|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|shortname=true|maxvals=1|noicon=false|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label10 = [[स्थलाकृतिक दूरता|दूरता]] | data10 = {{If empty|{{{isolation|}}}|{{#if:{{{isolation_km|}}}{{{isolation_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{isolation_km|}}}|km|{{{isolation_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2=|name=isolation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2659}}}}}}}}{{If last display both|<br/>देखि&nbsp;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2={{{isolation_parent|}}}|name=isolation_parent|qid={{{qid|}}}|qual=P2210|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}}{{#if:{{{isolation_ref|}}}|{{{isolation_ref|}}}}} | class11 = category | label11 = सूचीकरण | data11 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P361|2={{{listing|}}}|name=listing|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|sorted=true|noicon=false|list=ubl|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label12 = निर्देशाङ्क | data12 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:mountain|{{#if:{{{range_coordinates|}}}||scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}}}<!-- -->{{{coordinates_ref|}}} }} | header20 = आयामहरू | label21 = लम्बाइ | data21 = {{If first display both|{{If empty|{{{length|}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2043|2=|name=length|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2043}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{length_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{length_ref|}}}}} | label22 = चौडाइ | data22 = {{If first display both|{{If empty|{{{width|}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2049|2=|name=width|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2049}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{width_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{width_ref|}}}}} | label23 = क्षेत्रफल | data23 = {{If first display both|{{If empty|{{{area|}}}|{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_mi2|}}}|{{Convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_mi2|}}}|mi2}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2046|2=|name=area|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2046}}}}}}}}|{{{area_ref|}}}}} | label24 = आयतन | data24 = {{If first display both|{{If empty|{{{volume|}}}|{{#if:{{{volume_km3|}}}{{{volume_mi3|}}}|{{Convinfobox|{{{volume_km3|}}}|km3|{{{volume_mi3|}}}|mi3}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2234|2=|name=volume|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2234}}}}}}}}|{{{volume_ref|}}}}} | header25 = नामाकरण | label26 = [[व्युत्पत्ति]] | data26 = {{{etymology|}}} | class27 = nickname | label27 = उपनाम | data27 = {{{nickname|}}} | class28 = nickname | label28 = स्थानीय नाम | data28 = {{native name checker|{{{native_name|}}}}} | label29 = अङ्ग्रेजी अनुवाद | data29 = {{{translation|}}} | label30 = नामको भाषा | data30 = {{#if:{{{native_name|}}}||<!-- -->{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}|<!-- -->{{#if:{{{native_name_lang|}}}|{{ISO 639 name|{{{native_name_lang|}}}|link=yes}}}}}}}} | label31 = उच्चारण | data31 = {{{pronunciation|}}} | label32 = परिभाषित निकाय | data32 = {{{authority|}}} | header35 = भूगोल | class40 = label | label40 = अवस्थिति | data40 = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{location|}}}|{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{map|}}}||{{{location|}}} }}|{{{location|}}} }} }} | class41 = label | label41 = {{longitem|{{If empty|{{{country_type|}}}|देश}}}} | data41 = {{{country|}}} | class42 = label | label42 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision1_type|}}}|{{{state_type|}}}|राज्य/प्रदेश}}}} | data42 = {{if empty|{{{subdivision1|}}}|{{{state|}}}}} | class43 = label | label43 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision2_type|}}}|{{{region_type|}}}|क्षेत्र/विभाग}}}} | data43 = {{if empty|{{{subdivision2|}}}|{{{region|}}}}} | class44 = label | label44 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision3_type|}}}|{{{district_type|}}}|जिल्ला}}}} | data44 = {{if empty|{{{subdivision3|}}}|{{{district|}}}}} | label45 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision4_type|}}}|{{{part_type|}}}|प्रशासनिक विभाजन}}}} | data45 = {{if empty|{{{subdivision4|}}}|{{{part|}}}}} | label46 = {{longitem|{{If empty|{{{settlement_type|}}}|बस्ती}}}} | data46 = {{{settlement|}}} | label47 = श्रेणी निर्देशाङ्क | data47 = {{#if:{{{range_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{range_coordinates|}}}||type:mountain|scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}<!-- -->{{{range_coordinates_ref|}}}}} | class48 = category | label48 = [[हिमशृङ्खला|मूल शृङ्खला]] | data48 = {{if empty|{{{parent|}}}|{{{range|}}}}} | label49 = सिमाना | data49 = {{{borders_on|}}} | label50 = [[Ordnance Survey National Grid|OS ग्रिड]] | data50 = {{#if:{{{grid_ref_UK|}}}|{{Gbmappingsmall|{{{grid_ref_UK|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_UK_ref|}}}}} | label51 = [[Irish grid reference system|OSI/OSNI ग्रिड]] | data51 = {{#if:{{{grid_ref_Ireland|}}}|{{iem4ibx|{{{grid_ref_Ireland|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_Ireland_ref|}}}}} | label52 = [[भौगोलिक मानचित्र]] | data52 = {{#if:{{{topo_maker|}}}|{{{topo_maker}}}&nbsp;}}{{if empty|{{{topo|}}}|{{{topo_map|}}} }} | label53 = [[बायोम]] | data53 = {{{biome|}}} | header62 = भूगर्भशास्त्र | label63 = निर्माण प्रकार | data63 = {{{formed_by|}}} | label64 = [[पर्वत निर्माण|ओरोजेनी]] | data64 = {{{orogeny|}}} | label65 = [[भूगर्भीय समय मापन|चट्टानको उमेर]] | data65 = {{{age|}}} | label66 = {{longitem|[[पर्वतका प्रकारहरू|पर्वतको प्रकार]]}} | data66 = {{if empty|{{{mountain_type|}}}|{{{type|}}}}} | label67 = [[चट्टानका प्रकारहरू|चट्टानको प्रकार]] | data67 = {{if empty|{{{geology|}}}|{{{rock|}}}}} | label68 = ज्वालामुखी क्षेत्र | data68 = {{{volcanic_zone|}}} | label69 = [[ज्वालामुखी चाप]] | data69 = {{{volcanic_arc|}}} | label70 = [[ज्वालामुखी पेटी]] | data70 = {{{volcanic_belt|}}} | label71 = [[ज्वालामुखी क्षेत्र (Field)]] | data71 = {{{volcanic_field|}}} | label73 = [[ज्वालामुखी विस्फोट|अन्तिम विस्फोट]] | data73 = {{{last_eruption|}}} | header80 = आरोहण | label81 = [[प्रथम आरोहण]] | data81 = {{{first_ascent|}}} | label82 = सबभन्दा सजिलो मार्ग | data82 = {{{easiest_route|}}} | label83 = सामान्य मार्ग | data83 = {{{normal_route|}}} | label84 = पहुँच | data84 = {{{access|}}} | header85 = _BLANK_ | data86 = {{{embedded|}}} | data87 = {{{module|}}} }}{{main other|{{#if:{{{region|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{region}}}|^[A-Z0-9/\-]*$|MATCH|plain=false}}|MATCH|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|ρ]] }}}} }}{{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image |1={{{map|}}}{{{image|}}}{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}} |2={{{nocat_wdimage|}}}}} }}{{main other| {{#if:{{{language|}}}|[[Category:Pages using infobox mountain with language parameter|{{#invoke:string|replace|{{{language}}}|[^A-Za-z0-9]||plain=false}} ]]}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox mountain]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| pushpin_map_args = y | access | age | area | area_km2 | area_mi2 | area_ref | authority | biome | borders_on | child | coordinates | coordinates_ref | country | country_type | district | district_type | easiest_route | elevation | elevation_ft | elevation_m | elevation_ref | elevation_system | embed | embedded | etymology | fetchwikidata | first_ascent | formed_by | geology | grid_ref_Ireland | grid_ref_Ireland_ref | grid_ref_UK | grid_ref_UK_ref | highest | highest_location | image | image_alt | image_caption | image_map | image_map_caption | image_size | image_upright | image_width | isolation | isolation_km | isolation_mi | isolation_parent | isolation_ref | label | label_position | language | last_eruption | length | length_km | length_mi | length_orientation | length_ref | listing | location | map | map_alt | map_caption | map_relief | map_size | map_upright | map_width | module | mountain_type | name | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | normal_route | onlysourced | orogeny | other_name | parent | parent_peak | part | part_type | prominence | prominence_ft | prominence_m | prominence_ref | pronunciation | qid | range | range_coordinates | range_coordinates_ref | refs | region | region_type | rock | settlement | settlement_type | state | state_type | subbox | subdivision1 | subdivision1_type | subdivision2 | subdivision2_type | subdivision3 | subdivision3_type | subdivision4 | subdivision4_type | suppressfields | topo | topo_maker | topo_map | translation | type | volcanic_arc | volcanic_belt | volcanic_field | volcanic_zone | volume | volume_km3 | volume_mi3 | volume_ref | width | width_km | width_mi | width_orientation | width_ref }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox mountain]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox mountain with conflicting parameters}} | image_size; image_width | map_width; map_size | subdivision1; state | subdivision2; region | subdivision3; district | subdivision4; part | parent; range | topo; topo_map | mountain_type; type | geology; rock | child; embed }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 9ebxpcs4nen4bzq9nc51ujxvgro2quv 1370591 1370590 2026-08-20T15:45:34Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1370591 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{{child|}}} | subbox = {{{subbox|}}} | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | aboveclass = fn org | autoheaders = y | abovestyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | headerstyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | imagestyle = padding: 0.3em 0.2em 0.2em 0.2em; | captionstyle = padding: 0.2em 0em; | bodystyle = width:24.5em; line-height:1.5em; | subheaderclass= nickname | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->||size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{image_width|}}}}}|upright={{{image_upright|}}}|sizedefault=272px|maxsize=288px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{#if:{{{image|}}}|{{{image_caption|}}}|{{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=caption|qid={{{qid|}}}|qual=P2096|qualsonly=true|rank=best|maxvals=1|ps=2}}<!-- -->}}}} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data36|data1}} = {{#if:{{{map|}}}{{{pushpin_map|}}} | <div style="padding:0.2em 0.2em 0.5em 0.2em;">{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | default_width = 272 | max_width = 288 | pushpin_mark = Red triangle with thick white border.svg | pushpin_mark_size = 16 | pushpin_relief = 1 | pushpin_label = {{{name|}}} | coordinates = {{if empty|{{{range_coordinates|}}}|{{{coordinates|}}}}} }} </div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data37|data2}} = {{#if:{{{image_map|}}} |<div style="padding:0.2em 0.2em {{#if:{{{image_map_caption|}}}{{{map_caption|}}}{{{location|}}}|0.5em|0.2em}} 0.2em;">{{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image_map|}}} |size={{if empty|{{{map_width|}}}|{{{map_size|}}}}} |upright={{{map_upright|}}} |sizedefault=272px |maxsize=288px |alt={{{map_alt|}}}}}{{#switch:{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}|none|=|#default=<div>{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}</div> }}</div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data38|data3}} = <!-- -->{{#invoke:Infobox mapframe | auto | onByDefault = {{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-coord = {{if empty|{{{mapframe-coordinates|}}}|{{{range_coordinates|}}}||{{{coordinates|}}}}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-wikidata = {{#if:{{{mapframe-coordinates|}}}{{{mapframe-coord|}}}{{{range_coordinates|}}}{{{coordinates|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = mountain | mapframe-type = mountain | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_mi2|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-id = {{{qid|}}} | mapframe-shape = yes }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data39|data4}} = {{#invoke:Infobox mapframe |autocaption |onByDefault={{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} }} | header5 = सर्वोच्च विन्दु | label6 = चुचुरो | data6 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest|}}}|name=highest|qid={{{qid|}}}|qual=P2561|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|noicon=false}}<!-- -->|{{If last display both|,&#32;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest_location|}}}|name=highest_location|qid={{{qid|}}}|qual=P276|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|noicon=false}}<!-- -->}}}} | label7 = [[शिखर]] | data7 = {{If empty|{{{elevation|}}}|{{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{elevation_m|}}}|m|{{{elevation_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2=|name=elevation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2044}}}}}}}}{{{elevation_ref|}}}{{If last display both|<br/>|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{elevation_system|}}}|name=elevation_system|qid={{{qid|}}}|qual=P459|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}} | label8 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता|प्रमुखता]] | data8 = {{If empty|{{{prominence|}}}|{{#if:{{{prominence_m|}}}{{{prominence_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{prominence_m|}}}|m|{{{prominence_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2660|2=|name=prominence|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2660}}}}}}}}{{#if:{{{prominence_ref|}}}|{{{prominence_ref|}}}}} | label9 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता#प्रमुख अभिभावक|मूल चुचुरो]] | data9 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P3137|2={{{parent_peak|}}}|name=parent_peak|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|shortname=true|maxvals=1|noicon=false|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label10 = [[स्थलाकृतिक दूरता|दूरता]] | data10 = {{If empty|{{{isolation|}}}|{{#if:{{{isolation_km|}}}{{{isolation_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{isolation_km|}}}|km|{{{isolation_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2=|name=isolation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2659}}}}}}}}{{If last display both|<br/>देखि&nbsp;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2={{{isolation_parent|}}}|name=isolation_parent|qid={{{qid|}}}|qual=P2210|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}}{{#if:{{{isolation_ref|}}}|{{{isolation_ref|}}}}} | class11 = category | label11 = सूचीकरण | data11 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P361|2={{{listing|}}}|name=listing|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|sorted=true|noicon=false|list=ubl|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label12 = निर्देशाङ्क | data12 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:mountain|{{#if:{{{range_coordinates|}}}||scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}}}<!-- -->{{{coordinates_ref|}}} }} | header20 = आयामहरू | label21 = लम्बाइ | data21 = {{If first display both|{{If empty|{{{length|}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2043|2=|name=length|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2043}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{length_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{length_ref|}}}}} | label22 = चौडाइ | data22 = {{If first display both|{{If empty|{{{width|}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2049|2=|name=width|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2049}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{width_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{width_ref|}}}}} | label23 = क्षेत्रफल | data23 = {{If first display both|{{If empty|{{{area|}}}|{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_mi2|}}}|{{Convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_mi2|}}}|mi2}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2046|2=|name=area|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2046}}}}}}}}|{{{area_ref|}}}}} | label24 = आयतन | data24 = {{If first display both|{{If empty|{{{volume|}}}|{{#if:{{{volume_km3|}}}{{{volume_mi3|}}}|{{Convinfobox|{{{volume_km3|}}}|km3|{{{volume_mi3|}}}|mi3}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2234|2=|name=volume|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2234}}}}}}}}|{{{volume_ref|}}}}} | header25 = नामाकरण | label26 = [[व्युत्पत्ति]] | data26 = {{{etymology|}}} | class27 = nickname | label27 = उपनाम | data27 = {{{nickname|}}} | class28 = nickname | label28 = स्थानीय नाम | data28 = {{native name checker|{{{native_name|}}}}} | label29 = अङ्ग्रेजी अनुवाद | data29 = {{{translation|}}} | label30 = नामको भाषा | data30 = {{#if:{{{native_name|}}}||<!-- -->{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}|<!-- -->{{#if:{{{native_name_lang|}}}|{{ISO 639 name|{{{native_name_lang|}}}|link=yes}}}}}}}} | label31 = उच्चारण | data31 = {{{pronunciation|}}} | label32 = परिभाषित निकाय | data32 = {{{authority|}}} | header35 = भूगोल | class40 = label | label40 = अवस्थिति | data40 = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{location|}}}|{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{map|}}}||{{{location|}}} }}|{{{location|}}} }} }} | class41 = label | label41 = {{longitem|{{If empty|{{{country_type|}}}|देश}}}} | data41 = {{{country|}}} | class42 = label | label42 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision1_type|}}}|{{{state_type|}}}|राज्य/प्रदेश}}}} | data42 = {{if empty|{{{subdivision1|}}}|{{{state|}}}}} | class43 = label | label43 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision2_type|}}}|{{{region_type|}}}|क्षेत्र/विभाग}}}} | data43 = {{if empty|{{{subdivision2|}}}|{{{region|}}}}} | class44 = label | label44 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision3_type|}}}|{{{district_type|}}}|जिल्ला}}}} | data44 = {{if empty|{{{subdivision3|}}}|{{{district|}}}}} | label45 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision4_type|}}}|{{{part_type|}}}|प्रशासनिक विभाजन}}}} | data45 = {{if empty|{{{subdivision4|}}}|{{{part|}}}}} | label46 = {{longitem|{{If empty|{{{settlement_type|}}}|बस्ती}}}} | data46 = {{{settlement|}}} | label47 = श्रेणी निर्देशाङ्क | data47 = {{#if:{{{range_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{range_coordinates|}}}||type:mountain|scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}<!-- -->{{{range_coordinates_ref|}}}}} | class48 = category | label48 = [[हिमशृङ्खला|मूल शृङ्खला]] | data48 = {{if empty|{{{parent|}}}|{{{range|}}}}} | label49 = सिमाना | data49 = {{{borders_on|}}} | label50 = [[Ordnance Survey National Grid|OS ग्रिड]] | data50 = {{#if:{{{grid_ref_UK|}}}|{{Gbmappingsmall|{{{grid_ref_UK|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_UK_ref|}}}}} | label51 = [[Irish grid reference system|OSI/OSNI ग्रिड]] | data51 = {{#if:{{{grid_ref_Ireland|}}}|{{iem4ibx|{{{grid_ref_Ireland|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_Ireland_ref|}}}}} | label52 = [[भौगोलिक मानचित्र]] | data52 = {{#if:{{{topo_maker|}}}|{{{topo_maker}}}&nbsp;}}{{if empty|{{{topo|}}}|{{{topo_map|}}} }} | label53 = [[बायोम]] | data53 = {{{biome|}}} | header62 = भूगर्भशास्त्र | label63 = निर्माण प्रकार | data63 = {{{formed_by|}}} | label64 = [[पर्वत निर्माण|ओरोजेनी]] | data64 = {{{orogeny|}}} | label65 = [[भूगर्भीय समय मापन|चट्टानको उमेर]] | data65 = {{{age|}}} | label66 = {{longitem|[[पर्वतका प्रकारहरू|पर्वतको प्रकार]]}} | data66 = {{if empty|{{{mountain_type|}}}|{{{type|}}}}} | label67 = [[चट्टानका प्रकारहरू|चट्टानको प्रकार]] | data67 = {{if empty|{{{geology|}}}|{{{rock|}}}}} | label68 = ज्वालामुखी क्षेत्र | data68 = {{{volcanic_zone|}}} | label69 = [[ज्वालामुखी चाप]] | data69 = {{{volcanic_arc|}}} | label70 = [[ज्वालामुखी पेटी]] | data70 = {{{volcanic_belt|}}} | label71 = [[ज्वालामुखी क्षेत्र (Field)]] | data71 = {{{volcanic_field|}}} | label73 = [[ज्वालामुखी विस्फोट|अन्तिम विस्फोट]] | data73 = {{{last_eruption|}}} | header80 = आरोहण | label81 = [[प्रथम आरोहण]] | data81 = {{{first_ascent|}}} | label82 = सबभन्दा सजिलो मार्ग | data82 = {{{easiest_route|}}} | label83 = सामान्य मार्ग | data83 = {{{normal_route|}}} | label84 = पहुँच | data84 = {{{access|}}} | header85 = _BLANK_ | data86 = {{{embedded|}}} | data87 = {{{module|}}} }}{{main other|{{#if:{{{region|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{region}}}|^[A-Z0-9/\-]*$|MATCH|plain=false}}|MATCH|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|ρ]] }}}} }}{{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image |1={{{map|}}}{{{image|}}}{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}} |2={{{nocat_wdimage|}}}}} }}{{main other| {{#if:{{{language|}}}|[[Category:Pages using infobox mountain with language parameter|{{#invoke:string|replace|{{{language}}}|[^A-Za-z0-9]||plain=false}} ]]}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox mountain]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| pushpin_map_args = y | access | age | area | area_km2 | area_mi2 | area_ref | authority | biome | borders_on | child | coordinates | coordinates_ref | country | country_type | district | district_type | easiest_route | elevation | elevation_ft | elevation_m | elevation_ref | elevation_system | embed | embedded | etymology | fetchwikidata | first_ascent | formed_by | geology | grid_ref_Ireland | grid_ref_Ireland_ref | grid_ref_UK | grid_ref_UK_ref | highest | highest_location | image | image_alt | image_caption | image_map | image_map_caption | image_size | image_upright | image_width | isolation | isolation_km | isolation_mi | isolation_parent | isolation_ref | label | label_position | language | last_eruption | length | length_km | length_mi | length_orientation | length_ref | listing | location | map | map_alt | map_caption | map_relief | map_size | map_upright | map_width | module | mountain_type | name | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | normal_route | onlysourced | orogeny | other_name | parent | parent_peak | part | part_type | prominence | prominence_ft | prominence_m | prominence_ref | pronunciation | qid | range | range_coordinates | range_coordinates_ref | refs | region | region_type | rock | settlement | settlement_type | state | state_type | subbox | subdivision1 | subdivision1_type | subdivision2 | subdivision2_type | subdivision3 | subdivision3_type | subdivision4 | subdivision4_type | suppressfields | topo | topo_maker | topo_map | translation | type | volcanic_arc | volcanic_belt | volcanic_field | volcanic_zone | volume | volume_km3 | volume_mi3 | volume_ref | width | width_km | width_mi | width_orientation | width_ref }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox mountain]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox mountain with conflicting parameters}} | image_size; image_width | map_width; map_size | subdivision1; state | subdivision2; region | subdivision3; district | subdivision4; part | parent; range | topo; topo_map | mountain_type; type | geology; rock | child; embed }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> tc5xstxdp8vwci1fypphapo59ii5xyn 1370592 1370591 2026-08-20T15:47:19Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1370592 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{{child|}}} | subbox = {{{subbox|}}} | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | aboveclass = fn org | autoheaders = y | abovestyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | headerstyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | imagestyle = padding: 0.3em 0.2em 0.2em 0.2em; | captionstyle = padding: 0.2em 0em; | bodystyle = width:24.5em; line-height:1.5em; | subheaderclass= nickname | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->||size={{{image_size|}}}|upright={{{image_upright|}}}|sizedefault=272px|maxsize=288px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{#if:{{{image|}}}|{{{image_caption|}}}|{{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=caption|qid={{{qid|}}}|qual=P2096|qualsonly=true|rank=best|maxvals=1|ps=2}}<!-- -->}}}} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data36|data1}} = {{#if:{{{pushpin_map|}}} | <div style="padding:0.2em 0.2em 0.5em 0.2em;">{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | default_width = 272 | max_width = 288 | pushpin_mark = Red triangle with thick white border.svg | pushpin_mark_size = 16 | pushpin_relief = 1 | pushpin_label = {{{name|}}} | coordinates = {{if empty|{{{range_coordinates|}}}|{{{coordinates|}}}}} }} </div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data37|data2}} = {{#if:{{{image_map|}}} |<div style="padding:0.2em 0.2em {{#if:{{{image_map_caption|}}}{{{map_caption|}}}{{{location|}}}|0.5em|0.2em}} 0.2em;">{{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image_map|}}} |size={{if empty|{{{map_width|}}}|{{{map_size|}}}}} |upright={{{map_upright|}}} |sizedefault=272px |maxsize=288px |alt={{{map_alt|}}}}}{{#switch:{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}|none|=|#default=<div>{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}</div> }}</div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data38|data3}} = <!-- -->{{#invoke:Infobox mapframe | auto | onByDefault = {{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-coord = {{if empty|{{{mapframe-coordinates|}}}|{{{range_coordinates|}}}||{{{coordinates|}}}}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-wikidata = {{#if:{{{mapframe-coordinates|}}}{{{mapframe-coord|}}}{{{range_coordinates|}}}{{{coordinates|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = mountain | mapframe-type = mountain | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_mi2|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-id = {{{qid|}}} | mapframe-shape = yes }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data39|data4}} = {{#invoke:Infobox mapframe |autocaption |onByDefault={{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} }} | header5 = सर्वोच्च&nbsp;बिन्दु | label6 = चुचुरो | data6 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest|}}}|name=highest|qid={{{qid|}}}|qual=P2561|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|noicon=false}}<!-- -->|{{If last display both|,&#32;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest_location|}}}|name=highest_location|qid={{{qid|}}}|qual=P276|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|noicon=false}}<!-- -->}}}} | label7 = [[शिखर]] | data7 = {{If empty|{{{elevation|}}}|{{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{elevation_m|}}}|m|{{{elevation_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2=|name=elevation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2044}}}}}}}}{{{elevation_ref|}}}{{If last display both|<br/>|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{elevation_system|}}}|name=elevation_system|qid={{{qid|}}}|qual=P459|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}} | label8 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता|प्रमुखता]] | data8 = {{If empty|{{{prominence|}}}|{{#if:{{{prominence_m|}}}{{{prominence_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{prominence_m|}}}|m|{{{prominence_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2660|2=|name=prominence|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2660}}}}}}}}{{#if:{{{prominence_ref|}}}|{{{prominence_ref|}}}}} | label9 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता#प्रमुख अभिभावक|मूल चुचुरो]] | data9 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P3137|2={{{parent_peak|}}}|name=parent_peak|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|shortname=true|maxvals=1|noicon=false|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label10 = [[स्थलाकृतिक दूरता|दूरता]] | data10 = {{If empty|{{{isolation|}}}|{{#if:{{{isolation_km|}}}{{{isolation_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{isolation_km|}}}|km|{{{isolation_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2=|name=isolation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2659}}}}}}}}{{If last display both|<br/>देखि&nbsp;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2={{{isolation_parent|}}}|name=isolation_parent|qid={{{qid|}}}|qual=P2210|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}}{{#if:{{{isolation_ref|}}}|{{{isolation_ref|}}}}} | class11 = category | label11 = सूचीकरण | data11 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P361|2={{{listing|}}}|name=listing|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|sorted=true|noicon=false|list=ubl|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label12 = निर्देशाङ्क | data12 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:mountain|{{#if:{{{range_coordinates|}}}||scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}}}<!-- -->{{{coordinates_ref|}}} }} | header20 = आयामहरू | label21 = लम्बाइ | data21 = {{If first display both|{{If empty|{{{length|}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2043|2=|name=length|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2043}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{length_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{length_ref|}}}}} | label22 = चौडाइ | data22 = {{If first display both|{{If empty|{{{width|}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2049|2=|name=width|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2049}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{width_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{width_ref|}}}}} | label23 = क्षेत्रफल | data23 = {{If first display both|{{If empty|{{{area|}}}|{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_mi2|}}}|{{Convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_mi2|}}}|mi2}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2046|2=|name=area|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2046}}}}}}}}|{{{area_ref|}}}}} | label24 = आयतन | data24 = {{If first display both|{{If empty|{{{volume|}}}|{{#if:{{{volume_km3|}}}{{{volume_mi3|}}}|{{Convinfobox|{{{volume_km3|}}}|km3|{{{volume_mi3|}}}|mi3}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2234|2=|name=volume|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2234}}}}}}}}|{{{volume_ref|}}}}} | header25 = नामाकरण | label26 = [[व्युत्पत्ति]] | data26 = {{{etymology|}}} | class27 = nickname | label27 = उपनाम | data27 = {{{nickname|}}} | class28 = nickname | label28 = स्थानीय नाम | data28 = {{native name checker|{{{native_name|}}}}} | label29 = अङ्ग्रेजी अनुवाद | data29 = {{{translation|}}} | label30 = नामको भाषा | data30 = {{#if:{{{native_name|}}}||<!-- -->{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}|<!-- -->{{#if:{{{native_name_lang|}}}|{{ISO 639 name|{{{native_name_lang|}}}|link=yes}}}}}}}} | label31 = उच्चारण | data31 = {{{pronunciation|}}} | label32 = परिभाषित निकाय | data32 = {{{authority|}}} | header35 = भूगोल | class40 = label | label40 = अवस्थिति | data40 = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{location|}}}|{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{map|}}}||{{{location|}}} }}|{{{location|}}} }} }} | class41 = label | label41 = {{longitem|{{If empty|{{{country_type|}}}|देश}}}} | data41 = {{{country|}}} | class42 = label | label42 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision1_type|}}}|{{{state_type|}}}|राज्य/प्रदेश}}}} | data42 = {{if empty|{{{subdivision1|}}}|{{{state|}}}}} | class43 = label | label43 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision2_type|}}}|{{{region_type|}}}|क्षेत्र/विभाग}}}} | data43 = {{if empty|{{{subdivision2|}}}|{{{region|}}}}} | class44 = label | label44 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision3_type|}}}|{{{district_type|}}}|जिल्ला}}}} | data44 = {{if empty|{{{subdivision3|}}}|{{{district|}}}}} | label45 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision4_type|}}}|{{{part_type|}}}|प्रशासनिक विभाजन}}}} | data45 = {{if empty|{{{subdivision4|}}}|{{{part|}}}}} | label46 = {{longitem|{{If empty|{{{settlement_type|}}}|बस्ती}}}} | data46 = {{{settlement|}}} | label47 = श्रेणी निर्देशाङ्क | data47 = {{#if:{{{range_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{range_coordinates|}}}||type:mountain|scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}<!-- -->{{{range_coordinates_ref|}}}}} | class48 = category | label48 = [[हिमशृङ्खला|मूल शृङ्खला]] | data48 = {{if empty|{{{parent|}}}|{{{range|}}}}} | label49 = सिमाना | data49 = {{{borders_on|}}} | label50 = [[Ordnance Survey National Grid|OS ग्रिड]] | data50 = {{#if:{{{grid_ref_UK|}}}|{{Gbmappingsmall|{{{grid_ref_UK|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_UK_ref|}}}}} | label51 = [[Irish grid reference system|OSI/OSNI ग्रिड]] | data51 = {{#if:{{{grid_ref_Ireland|}}}|{{iem4ibx|{{{grid_ref_Ireland|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_Ireland_ref|}}}}} | label52 = [[भौगोलिक मानचित्र]] | data52 = {{#if:{{{topo_maker|}}}|{{{topo_maker}}}&nbsp;}}{{if empty|{{{topo|}}}|{{{topo_map|}}} }} | label53 = [[बायोम]] | data53 = {{{biome|}}} | header62 = भूगर्भशास्त्र | label63 = निर्माण प्रकार | data63 = {{{formed_by|}}} | label64 = [[पर्वत निर्माण|ओरोजेनी]] | data64 = {{{orogeny|}}} | label65 = [[भूगर्भीय समय मापन|चट्टानको उमेर]] | data65 = {{{age|}}} | label66 = {{longitem|[[पर्वतका प्रकारहरू|पर्वतको प्रकार]]}} | data66 = {{if empty|{{{mountain_type|}}}|{{{type|}}}}} | label67 = [[चट्टानका प्रकारहरू|चट्टानको प्रकार]] | data67 = {{if empty|{{{geology|}}}|{{{rock|}}}}} | label68 = ज्वालामुखी क्षेत्र | data68 = {{{volcanic_zone|}}} | label69 = [[ज्वालामुखी चाप]] | data69 = {{{volcanic_arc|}}} | label70 = [[ज्वालामुखी पेटी]] | data70 = {{{volcanic_belt|}}} | label71 = [[ज्वालामुखी क्षेत्र (Field)]] | data71 = {{{volcanic_field|}}} | label73 = [[ज्वालामुखी विस्फोट|अन्तिम विस्फोट]] | data73 = {{{last_eruption|}}} | header80 = आरोहण | label81 = [[प्रथम आरोहण]] | data81 = {{{first_ascent|}}} | label82 = सबभन्दा सजिलो मार्ग | data82 = {{{easiest_route|}}} | label83 = सामान्य मार्ग | data83 = {{{normal_route|}}} | label84 = पहुँच | data84 = {{{access|}}} | header85 = _BLANK_ | data86 = {{{embedded|}}} | data87 = {{{module|}}} }}{{main other|{{#if:{{{region|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{region}}}|^[A-Z0-9/\-]*$|MATCH|plain=false}}|MATCH|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|ρ]] }}}} }}{{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image |1={{{map|}}}{{{image|}}}{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}} |2={{{nocat_wdimage|}}}}} }}{{main other| {{#if:{{{language|}}}|[[Category:Pages using infobox mountain with language parameter|{{#invoke:string|replace|{{{language}}}|[^A-Za-z0-9]||plain=false}} ]]}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox mountain]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| pushpin_map_args = y | access | age | area | area_km2 | area_mi2 | area_ref | authority | biome | borders_on | child | coordinates | coordinates_ref | country | country_type | district | district_type | easiest_route | elevation | elevation_ft | elevation_m | elevation_ref | elevation_system | embed | embedded | etymology | fetchwikidata | first_ascent | formed_by | geology | grid_ref_Ireland | grid_ref_Ireland_ref | grid_ref_UK | grid_ref_UK_ref | highest | highest_location | image | image_alt | image_caption | image_map | image_map_caption | image_size | image_upright | image_width | isolation | isolation_km | isolation_mi | isolation_parent | isolation_ref | label | label_position | language | last_eruption | length | length_km | length_mi | length_orientation | length_ref | listing | location | map | map_alt | map_caption | map_relief | map_size | map_upright | map_width | module | mountain_type | name | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | normal_route | onlysourced | orogeny | other_name | parent | parent_peak | part | part_type | prominence | prominence_ft | prominence_m | prominence_ref | pronunciation | qid | range | range_coordinates | range_coordinates_ref | refs | region | region_type | rock | settlement | settlement_type | state | state_type | subbox | subdivision1 | subdivision1_type | subdivision2 | subdivision2_type | subdivision3 | subdivision3_type | subdivision4 | subdivision4_type | suppressfields | topo | topo_maker | topo_map | translation | type | volcanic_arc | volcanic_belt | volcanic_field | volcanic_zone | volume | volume_km3 | volume_mi3 | volume_ref | width | width_km | width_mi | width_orientation | width_ref }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox mountain]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox mountain with conflicting parameters}} | image_size; image_width | map_width; map_size | subdivision1; state | subdivision2; region | subdivision3; district | subdivision4; part | parent; range | topo; topo_map | mountain_type; type | geology; rock | child; embed }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> ctko1uerp41ghfsykgzn3xk9cqdbfp7 1370594 1370592 2026-08-20T15:50:46Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ परिक्षण 1370594 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{{child|}}} | subbox = {{{subbox|}}} | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | aboveclass = fn org | autoheaders = y | abovestyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | headerstyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | imagestyle = padding: 0.3em 0.2em 0.2em 0.2em; | captionstyle = padding: 0.2em 0em; | bodystyle = width:24.5em; line-height:1.5em; | subheaderclass= nickname | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->||size={{{image_size|}}}|upright={{{image_upright|}}}|sizedefault=272px|maxsize=288px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{#if:{{{image|}}}|{{{image_caption|}}}|{{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=caption|qid={{{qid|}}}|qual=P2096|qualsonly=true|rank=best|maxvals=1|ps=2}}<!-- -->}}}} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data36|data1}} = {{#if:{{{pushpin_map|}}} | <div style="padding:0.2em 0.2em 0.5em 0.2em;">{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | default_width = 272 | max_width = 288 | pushpin_mark = Red triangle with thick white border.svg | pushpin_mark_size = 16 | pushpin_relief = 1 | pushpin_label = {{{name|}}} | coordinates = {{if empty|{{{range_coordinates|}}}|{{{coordinates|}}}}} }} </div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data37|data2}} = {{#if:{{{image_map|}}} |<div style="padding:0.2em 0.2em {{#if:{{{image_map_caption|}}}{{{map_caption|}}}{{{location|}}}|0.5em|0.2em}} 0.2em;">{{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image_map|}}} |size={{if empty|{{{map_width|}}}|{{{map_size|}}}}} |upright={{{map_upright|}}} |sizedefault=272px |maxsize=288px |alt={{{map_alt|}}}}}{{#switch:{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}|none|=|#default=<div>{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}</div> }}</div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data38|data3}} = <!-- -->{{#invoke:Infobox mapframe | auto | onByDefault = {{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-coord = {{if empty|{{{mapframe-coordinates|}}}|{{{range_coordinates|}}}||{{{coordinates|}}}}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-wikidata = {{#if:{{{mapframe-coordinates|}}}{{{mapframe-coord|}}}{{{range_coordinates|}}}{{{coordinates|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = mountain | mapframe-type = mountain | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_mi2|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-id = {{{qid|}}} | mapframe-shape = yes }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data39|data4}} = {{#invoke:Infobox mapframe |autocaption |onByDefault={{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} }} | header5 = सर्वोच्च&nbsp;बिन्दु | label6 = चुचुरो | data6 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest|}}}|name=highest|qid={{{qid|}}}|qual=P2561|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|noicon=false}}<!-- -->|{{If last display both|,&#32;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest_location|}}}|name=highest_location|qid={{{qid|}}}|qual=P276|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|noicon=false}}<!-- -->}}}} | label7 = [[शिखर]] | data7 = {{If empty|{{{elevation|}}}|{{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{elevation_m|}}}|m|{{{elevation_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2=|name=elevation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2044}}}}}}}}{{{elevation_ref|}}}{{If last display both|<br/>|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{elevation_system|}}}|name=elevation_system|qid={{{qid|}}}|qual=P459|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}} | label8 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता|प्रमुखता]] | data8 = {{If empty|{{{prominence|}}}|{{#if:{{{prominence_m|}}}{{{prominence_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{prominence_m|}}}|m|{{{prominence_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2660|2=|name=prominence|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2660}}}}}}}}{{#if:{{{prominence_ref|}}}|{{{prominence_ref|}}}}} | label9 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता#प्रमुख अभिभावक|मूल चुचुरो]] | data9 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P3137|2={{{parent_peak|}}}|name=parent_peak|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|shortname=true|maxvals=1|noicon=false|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label10 = [[स्थलाकृतिक दूरता|दूरता]] | data10 = {{If empty|{{{isolation|}}}|{{#if:{{{isolation_km|}}}{{{isolation_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{isolation_km|}}}|km|{{{isolation_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2=|name=isolation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2659}}}}}}}}{{If last display both|<br/>देखि&nbsp;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2={{{isolation_parent|}}}|name=isolation_parent|qid={{{qid|}}}|qual=P2210|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}}{{#if:{{{isolation_ref|}}}|{{{isolation_ref|}}}}} | class11 = category | label11 = सूचीकरण | data11 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P361|2={{{listing|}}}|name=listing|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|sorted=true|noicon=false|list=ubl|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label12 = निर्देशाङ्क | data12 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:mountain|{{#if:{{{range_coordinates|}}}||scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}}}<!-- -->{{{coordinates_ref|}}} }} | header20 = आयामहरू | label21 = लम्बाइ | data21 = {{If first display both|{{If empty|{{{length|}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2043|2=|name=length|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2043}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{length_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{length_ref|}}}}} | label22 = चौडाइ | data22 = {{If first display both|{{If empty|{{{width|}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2049|2=|name=width|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2049}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{width_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{width_ref|}}}}} | label23 = क्षेत्रफल | data23 = {{If first display both|{{If empty|{{{area|}}}|{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_mi2|}}}|{{Convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_mi2|}}}|mi2}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2046|2=|name=area|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2046}}}}}}}}|{{{area_ref|}}}}} | label24 = आयतन | data24 = {{If first display both|{{If empty|{{{volume|}}}|{{#if:{{{volume_km3|}}}{{{volume_mi3|}}}|{{Convinfobox|{{{volume_km3|}}}|km3|{{{volume_mi3|}}}|mi3}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2234|2=|name=volume|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2234}}}}}}}}|{{{volume_ref|}}}}} | header25 = नामाकरण | label26 = [[व्युत्पत्ति]] | data26 = {{{etymology|}}} | class27 = nickname | label27 = उपनाम | data27 = {{{nickname|}}} | class28 = nickname | label28 = स्थानीय नाम | data28 = {{native name checker|{{{native_name|}}}}} | label29 = अङ्ग्रेजी अनुवाद | data29 = {{{translation|}}} | label30 = नामको भाषा | data30 = {{#if:{{{native_name|}}}||<!-- -->{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}|<!-- -->{{#if:{{{native_name_lang|}}}|{{ISO 639 name|{{{native_name_lang|}}}|link=yes}}}}}}}} | label31 = उच्चारण | data31 = {{{pronunciation|}}} | label32 = परिभाषित निकाय | data32 = {{{authority|}}} | header35 = भूगोल | class40 = label | label40 = अवस्थिति | data40 = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{location|}}}|{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{map|}}}||{{{location|}}} }}|{{{location|}}} }} }} | class41 = label | label41 = {{longitem|{{If empty|{{{country_type|}}}|देश}}}} | data41 = {{{country|}}} | class42 = label | label42 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision1_type|}}}|{{{state_type|}}}|राज्य/प्रदेश}}}} | data42 = {{if empty|{{{subdivision1|}}}|{{{state|}}}}} | class43 = label | label43 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision2_type|}}}|{{{region_type|}}}|क्षेत्र/विभाग}}}} | data43 = {{if empty|{{{subdivision2|}}}|{{{region|}}}}} | class44 = label | label44 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision3_type|}}}|{{{district_type|}}}|जिल्ला}}}} | data44 = {{if empty|{{{subdivision3|}}}|{{{district|}}}}} | label45 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision4_type|}}}|{{{part_type|}}}|प्रशासनिक विभाजन}}}} | data45 = {{if empty|{{{subdivision4|}}}|{{{part|}}}}} | label46 = {{longitem|{{If empty|{{{settlement_type|}}}|बस्ती}}}} | data46 = {{{settlement|}}} | label47 = श्रेणी निर्देशाङ्क | data47 = {{#if:{{{range_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{range_coordinates|}}}||type:mountain|scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}<!-- -->{{{range_coordinates_ref|}}}}} | class48 = category | label48 = [[हिमशृङ्खला|मूल शृङ्खला]] | data48 = {{if empty|{{{parent|}}}|{{{range|}}}}} | label49 = सिमाना | data49 = {{{borders_on|}}} | label50 = [[Ordnance Survey National Grid|OS ग्रिड]] | data50 = {{#if:{{{grid_ref_UK|}}}|{{Gbmappingsmall|{{{grid_ref_UK|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_UK_ref|}}}}} | label51 = [[Irish grid reference system|OSI/OSNI ग्रिड]] | data51 = {{#if:{{{grid_ref_Ireland|}}}|{{iem4ibx|{{{grid_ref_Ireland|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_Ireland_ref|}}}}} | label52 = [[भौगोलिक मानचित्र]] | data52 = {{#if:{{{topo_maker|}}}|{{{topo_maker}}}&nbsp;}}{{if empty|{{{topo|}}}|{{{topo_map|}}} }} | label53 = [[बायोम]] | data53 = {{{biome|}}} | header62 = भूगर्भशास्त्र | label63 = निर्माण प्रकार | data63 = {{{formed_by|}}} | label64 = [[पर्वत निर्माण|ओरोजेनी]] | data64 = {{{orogeny|}}} | label65 = [[भूगर्भीय समय मापन|चट्टानको उमेर]] | data65 = {{{age|}}} | label66 = {{longitem|[[पर्वतका प्रकारहरू|पर्वतको प्रकार]]}} | data66 = {{if empty|{{{mountain_type|}}}|{{{type|}}}}} | label67 = [[चट्टानका प्रकारहरू|चट्टानको प्रकार]] | data67 = {{if empty|{{{geology|}}}|{{{rock|}}}}} | label68 = ज्वालामुखी क्षेत्र | data68 = {{{volcanic_zone|}}} | label69 = [[ज्वालामुखी चाप]] | data69 = {{{volcanic_arc|}}} | label70 = [[ज्वालामुखी पेटी]] | data70 = {{{volcanic_belt|}}} | label71 = [[ज्वालामुखी क्षेत्र (Field)]] | data71 = {{{volcanic_field|}}} | label73 = [[ज्वालामुखी विस्फोट|अन्तिम विस्फोट]] | data73 = {{{last_eruption|}}} | header80 = आरोहण | label81 = [[प्रथम आरोहण]] | data81 = {{{first_ascent|}}} | label82 = सबभन्दा सजिलो मार्ग | data82 = {{{easiest_route|}}} | label83 = सामान्य मार्ग | data83 = {{{normal_route|}}} | label84 = पहुँच | data84 = {{{access|}}} | header85 = _BLANK_ | data86 = {{{embedded|}}} | data87 = {{{module|}}} }}{{main other|{{#if:{{{region|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{region}}}|^[A-Z0-9/\-]*$|MATCH|plain=false}}|MATCH|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|ρ]] }}}} }}{{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image |1={{{map|}}}{{{image|}}}{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}} |2={{{nocat_wdimage|}}}}} }}{{main other| {{#if:{{{language|}}}|[[Category:Pages using infobox mountain with language parameter|{{#invoke:string|replace|{{{language}}}|[^A-Za-z0-9]||plain=false}} ]]}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox mountain]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| pushpin_map_args = y | pushpin_map | pushpin_map_alt | access | age | area | area_km2 | area_mi2 | area_ref | authority | biome | borders_on | child | coordinates | coordinates_ref | country | country_type | district | district_type | easiest_route | elevation | elevation_ft | elevation_m | elevation_ref | elevation_system | embed | embedded | etymology | fetchwikidata | first_ascent | formed_by | geology | grid_ref_Ireland | grid_ref_Ireland_ref | grid_ref_UK | grid_ref_UK_ref | highest | highest_location | image | image_alt | image_caption | image_map | image_map_caption | image_size | image_upright | image_width | isolation | isolation_km | isolation_mi | isolation_parent | isolation_ref | label | label_position | language | last_eruption | length | length_km | length_mi | length_orientation | length_ref | listing | location | map | map_alt | map_caption | map_relief | map_size | map_upright | map_width | module | mountain_type | name | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | normal_route | onlysourced | orogeny | other_name | parent | parent_peak | part | part_type | prominence | prominence_ft | prominence_m | prominence_ref | pronunciation | qid | range | range_coordinates | range_coordinates_ref | refs | region | region_type | rock | settlement | settlement_type | state | state_type | subbox | subdivision1 | subdivision1_type | subdivision2 | subdivision2_type | subdivision3 | subdivision3_type | subdivision4 | subdivision4_type | suppressfields | topo | topo_maker | topo_map | translation | type | volcanic_arc | volcanic_belt | volcanic_field | volcanic_zone | volume | volume_km3 | volume_mi3 | volume_ref | width | width_km | width_mi | width_orientation | width_ref }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox mountain]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox mountain with conflicting parameters}} | image_size; image_width | map_width; map_size | subdivision1; state | subdivision2; region | subdivision3; district | subdivision4; part | parent; range | topo; topo_map | mountain_type; type | geology; rock | child; embed }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> qilpr8lba98y335d3slazpd1r0edrm1 1370595 1370594 2026-08-20T15:51:35Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1370595 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Infobox | bodyclass = vcard | child = {{{child|}}} | subbox = {{{subbox|}}} | above = {{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | aboveclass = fn org | autoheaders = y | abovestyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | headerstyle = background-color: #E7DCC3;color:#000; | imagestyle = padding: 0.3em 0.2em 0.2em 0.2em; | captionstyle = padding: 0.2em 0em; | bodystyle = width:24.5em; line-height:1.5em; | subheaderclass= nickname | subheader = {{{other_name|}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->||size={{{image_size|}}}|upright={{{image_upright|}}}|sizedefault=272px|maxsize=288px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{#if:{{{image|}}}|{{{image_caption|}}}|{{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2=|name=caption|qid={{{qid|}}}|qual=P2096|qualsonly=true|rank=best|maxvals=1|ps=2}}<!-- -->}}}} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data36|data1}} = {{#if:{{{pushpin_map|}}} | <div style="padding:0.2em 0.2em 0.5em 0.2em;">{{#invoke:Location map|infobox_pushpin_map | default_width = 272 | max_width = 288 | pushpin_mark = Red triangle with thick white border.svg | pushpin_mark_size = 16 | pushpin_relief = {{if empty|{{{pushpin_relief|}}}|1}} | pushpin_label = {{{pushpin_label|{{{name|}}}}}} | pushpin_label_position = {{{pushpin_label_position|}}} | coordinates = {{if empty|{{{range_coordinates|}}}|{{{coordinates|}}}}} }} </div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data37|data2}} = {{#if:{{{image_map|}}} |<div style="padding:0.2em 0.2em {{#if:{{{image_map_caption|}}}{{{map_caption|}}}{{{location|}}}|0.5em|0.2em}} 0.2em;">{{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{{image_map|}}} |size={{if empty|{{{map_width|}}}|{{{map_size|}}}}} |upright={{{map_upright|}}} |sizedefault=272px |maxsize=288px |alt={{{map_alt|}}}}}{{#switch:{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}|none|=|#default=<div>{{if empty|{{{image_map_caption|}}}|{{{map_caption|}}}}}</div> }}</div> }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data38|data3}} = <!-- -->{{#invoke:Infobox mapframe | auto | onByDefault = {{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} | mapframe-coord = {{if empty|{{{mapframe-coordinates|}}}|{{{range_coordinates|}}}||{{{coordinates|}}}}} | mapframe-frame-width = 250 | mapframe-wikidata = {{#if:{{{mapframe-coordinates|}}}{{{mapframe-coord|}}}{{{range_coordinates|}}}{{{coordinates|}}}|no|yes}} | mapframe-marker = mountain | mapframe-type = mountain | mapframe-length_km = {{{length_km|}}} | mapframe-length_mi = {{{length_mi|}}} | mapframe-width_km = {{{width_km|}}} | mapframe-width_mi = {{{width_mi|}}} | mapframe-area_mi2 = {{{area_mi2|}}} | mapframe-area_km2 = {{{area_km2|}}} | mapframe-id = {{{qid|}}} | mapframe-shape = yes }} | {{#if:<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=image|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|data39|data4}} = {{#invoke:Infobox mapframe |autocaption |onByDefault={{#if:{{{image_map|}}}{{{pushpin_map|}}}|no|yes}} }} | header5 = सर्वोच्च&nbsp;बिन्दु | label6 = चुचुरो | data6 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest|}}}|name=highest|qid={{{qid|}}}|qual=P2561|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|noicon=false}}<!-- -->|{{If last display both|,&#32;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{highest_location|}}}|name=highest_location|qid={{{qid|}}}|qual=P276|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|noicon=false}}<!-- -->}}}} | label7 = [[शिखर]] | data7 = {{If empty|{{{elevation|}}}|{{#if:{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{elevation_m|}}}|m|{{{elevation_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2=|name=elevation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2044}}}}}}}}{{{elevation_ref|}}}{{If last display both|<br/>|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2044|2={{{elevation_system|}}}|name=elevation_system|qid={{{qid|}}}|qual=P459|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}} | label8 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता|प्रमुखता]] | data8 = {{If empty|{{{prominence|}}}|{{#if:{{{prominence_m|}}}{{{prominence_ft|}}}|{{Convinfobox|{{{prominence_m|}}}|m|{{{prominence_ft|}}}|ft}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2660|2=|name=prominence|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2660}}}}}}}}{{#if:{{{prominence_ref|}}}|{{{prominence_ref|}}}}} | label9 = [[स्थलाकृतिक प्रमुखता#प्रमुख अभिभावक|मूल चुचुरो]] | data9 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P3137|2={{{parent_peak|}}}|name=parent_peak|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|shortname=true|maxvals=1|noicon=false|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label10 = [[स्थलाकृतिक दूरता|दूरता]] | data10 = {{If empty|{{{isolation|}}}|{{#if:{{{isolation_km|}}}{{{isolation_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{isolation_km|}}}|km|{{{isolation_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2=|name=isolation|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2659}}}}}}}}{{If last display both|<br/>देखि&nbsp;|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2659|2={{{isolation_parent|}}}|name=isolation_parent|qid={{{qid|}}}|qual=P2210|qualsonly=Y|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|maxvals=1|noicon=true}}<!-- -->}}{{#if:{{{isolation_ref|}}}|{{{isolation_ref|}}}}} | class11 = category | label11 = सूचीकरण | data11 = {{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P361|2={{{listing|}}}|name=listing|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|qshortname=true|sorted=true|noicon=false|list=ubl|replacetext={{#ifeq:{{{fetchwikidata|}}}|ALL||[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters]]}}<!-- -->}}|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P3137}}}}}} | label12 = निर्देशाङ्क | data12 = {{#if:{{{coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{coordinates|}}}|type:mountain|{{#if:{{{range_coordinates|}}}||scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}}}<!-- -->{{{coordinates_ref|}}} }} | header20 = आयामहरू | label21 = लम्बाइ | data21 = {{If first display both|{{If empty|{{{length|}}}|{{#if:{{{length_km|}}}{{{length_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{length_km|}}}|km|{{{length_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2043|2=|name=length|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2043}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{length_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2043|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{length_ref|}}}}} | label22 = चौडाइ | data22 = {{If first display both|{{If empty|{{{width|}}}|{{#if:{{{width_km|}}}{{{width_mi|}}}|{{Convinfobox|{{{width_km|}}}|km|{{{width_mi|}}}|mi}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2049|2=|name=width|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2049}}}}}}}}|{{If last display both|&#32;|{{If empty|{{{width_orientation|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q36477|nomatch=}}<!-- -->|Q36477|(उत्तर-दक्षिण)|}}|{{#ifeq:{{#invoke:String|match|s=<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getQualifierIDs|1=P2049|2=|qid={{{qid|}}}|fwd=ALL|osd=n|qlist=P7469}}|pattern=Q34027|nomatch=}}<!-- -->|Q34027|(पूर्व-पश्चिम)|}}}}}}{{{width_ref|}}}}} | label23 = क्षेत्रफल | data23 = {{If first display both|{{If empty|{{{area|}}}|{{#if:{{{area_km2|}}}{{{area_mi2|}}}|{{Convinfobox|{{{area_km2|}}}|km2|{{{area_mi2|}}}|mi2}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2046|2=|name=area|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2046}}}}}}}}|{{{area_ref|}}}}} | label24 = आयतन | data24 = {{If first display both|{{If empty|{{{volume|}}}|{{#if:{{{volume_km3|}}}{{{volume_mi3|}}}|{{Convinfobox|{{{volume_km3|}}}|km3|{{{volume_mi3|}}}|mi3}}|}}|{{If first display both|<!-- -->{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P2234|2=|name=volume|qid={{{qid|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|suppressfields={{{suppressfields|}}}|onlysourced=true|unitabbr=true|convert=true|noicon=true}}<!-- -->|{{#ifeq:{{if empty|{{{refs|}}}|no}}|yes|{{Wikidata|references|normal+|{{{qid|}}}|P2234}}}}}}}}|{{{volume_ref|}}}}} | header25 = नामाकरण | label26 = [[व्युत्पत्ति]] | data26 = {{{etymology|}}} | class27 = nickname | label27 = उपनाम | data27 = {{{nickname|}}} | class28 = nickname | label28 = स्थानीय नाम | data28 = {{native name checker|{{{native_name|}}}}} | label29 = अङ्ग्रेजी अनुवाद | data29 = {{{translation|}}} | label30 = नामको भाषा | data30 = {{#if:{{{native_name|}}}||<!-- -->{{#if:{{{language|}}}|{{{language}}}|<!-- -->{{#if:{{{native_name_lang|}}}|{{ISO 639 name|{{{native_name_lang|}}}|link=yes}}}}}}}} | label31 = उच्चारण | data31 = {{{pronunciation|}}} | label32 = परिभाषित निकाय | data32 = {{{authority|}}} | header35 = भूगोल | class40 = label | label40 = अवस्थिति | data40 = {{#if:{{{map_caption|}}}|{{{location|}}}|{{#if:{{{image|}}}|{{#if:{{{map|}}}||{{{location|}}} }}|{{{location|}}} }} }} | class41 = label | label41 = {{longitem|{{If empty|{{{country_type|}}}|देश}}}} | data41 = {{{country|}}} | class42 = label | label42 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision1_type|}}}|{{{state_type|}}}|राज्य/प्रदेश}}}} | data42 = {{if empty|{{{subdivision1|}}}|{{{state|}}}}} | class43 = label | label43 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision2_type|}}}|{{{region_type|}}}|क्षेत्र/विभाग}}}} | data43 = {{if empty|{{{subdivision2|}}}|{{{region|}}}}} | class44 = label | label44 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision3_type|}}}|{{{district_type|}}}|जिल्ला}}}} | data44 = {{if empty|{{{subdivision3|}}}|{{{district|}}}}} | label45 = {{longitem|{{If empty|{{{subdivision4_type|}}}|{{{part_type|}}}|प्रशासनिक विभाजन}}}} | data45 = {{if empty|{{{subdivision4|}}}|{{{part|}}}}} | label46 = {{longitem|{{If empty|{{{settlement_type|}}}|बस्ती}}}} | data46 = {{{settlement|}}} | label47 = श्रेणी निर्देशाङ्क | data47 = {{#if:{{{range_coordinates|}}}|{{#invoke:Coordinates|coordinsert|{{{range_coordinates|}}}||type:mountain|scale:{{Map scale|type=mountain|<!-- -->length_km={{{length_km|}}}|length_mi={{{length_mi|}}}|width_km={{{width_km|}}}|width_mi={{{width_mi|}}}|<!-- -->area_mi2={{{area_mi2|}}}|area_km2={{{area_km2|}}}}}}}<!-- -->{{{range_coordinates_ref|}}}}} | class48 = category | label48 = [[हिमशृङ्खला|मूल शृङ्खला]] | data48 = {{if empty|{{{parent|}}}|{{{range|}}}}} | label49 = सिमाना | data49 = {{{borders_on|}}} | label50 = [[Ordnance Survey National Grid|OS ग्रिड]] | data50 = {{#if:{{{grid_ref_UK|}}}|{{Gbmappingsmall|{{{grid_ref_UK|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_UK_ref|}}}}} | label51 = [[Irish grid reference system|OSI/OSNI ग्रिड]] | data51 = {{#if:{{{grid_ref_Ireland|}}}|{{iem4ibx|{{{grid_ref_Ireland|}}}|name={{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }}{{{grid_ref_Ireland_ref|}}}}} | label52 = [[भौगोलिक मानचित्र]] | data52 = {{#if:{{{topo_maker|}}}|{{{topo_maker}}}&nbsp;}}{{if empty|{{{topo|}}}|{{{topo_map|}}} }} | label53 = [[बायोम]] | data53 = {{{biome|}}} | header62 = भूगर्भशास्त्र | label63 = निर्माण प्रकार | data63 = {{{formed_by|}}} | label64 = [[पर्वत निर्माण|ओरोजेनी]] | data64 = {{{orogeny|}}} | label65 = [[भूगर्भीय समय मापन|चट्टानको उमेर]] | data65 = {{{age|}}} | label66 = {{longitem|[[पर्वतका प्रकारहरू|पर्वतको प्रकार]]}} | data66 = {{if empty|{{{mountain_type|}}}|{{{type|}}}}} | label67 = [[चट्टानका प्रकारहरू|चट्टानको प्रकार]] | data67 = {{if empty|{{{geology|}}}|{{{rock|}}}}} | label68 = ज्वालामुखी क्षेत्र | data68 = {{{volcanic_zone|}}} | label69 = [[ज्वालामुखी चाप]] | data69 = {{{volcanic_arc|}}} | label70 = [[ज्वालामुखी पेटी]] | data70 = {{{volcanic_belt|}}} | label71 = [[ज्वालामुखी क्षेत्र (Field)]] | data71 = {{{volcanic_field|}}} | label73 = [[ज्वालामुखी विस्फोट|अन्तिम विस्फोट]] | data73 = {{{last_eruption|}}} | header80 = आरोहण | label81 = [[प्रथम आरोहण]] | data81 = {{{first_ascent|}}} | label82 = सबभन्दा सजिलो मार्ग | data82 = {{{easiest_route|}}} | label83 = सामान्य मार्ग | data83 = {{{normal_route|}}} | label84 = पहुँच | data84 = {{{access|}}} | header85 = _BLANK_ | data86 = {{{embedded|}}} | data87 = {{{module|}}} }}{{main other|{{#if:{{{region|}}}|{{#ifeq:{{#invoke:string|replace|{{{region}}}|^[A-Z0-9/\-]*$|MATCH|plain=false}}|MATCH|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|ρ]] }}}} }}{{#ifeq:{{if empty|{{{child|}}}|{{{embed|}}}}}|yes||{{Wikidata image |1={{{map|}}}{{{image|}}}{{#invoke:WikidataIB|getValue|1=P18|2={{{image|}}}|name=photo|qid={{{qid|}}}|rank=best|suppressfields={{{suppressfields|}}}|fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|NONE}}|onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|false}}|maxvals=1|noicon=true}} |2={{{nocat_wdimage|}}}}} }}{{main other| {{#if:{{{language|}}}|[[Category:Pages using infobox mountain with language parameter|{{#invoke:string|replace|{{{language}}}|[^A-Za-z0-9]||plain=false}} ]]}} }}</includeonly>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox mountain with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox mountain]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y|mapframe_args=y| pushpin_map_args = y | pushpin_map | pushpin_map_alt | pushpin_label | pushpin_label_position | pushpin_map_caption | pushpin_relief | access | age | area | area_km2 | area_mi2 | area_ref | authority | biome | borders_on | child | coordinates | coordinates_ref | country | country_type | district | district_type | easiest_route | elevation | elevation_ft | elevation_m | elevation_ref | elevation_system | embed | embedded | etymology | fetchwikidata | first_ascent | formed_by | geology | grid_ref_Ireland | grid_ref_Ireland_ref | grid_ref_UK | grid_ref_UK_ref | highest | highest_location | image | image_alt | image_caption | image_map | image_map_caption | image_size | image_upright | image_width | isolation | isolation_km | isolation_mi | isolation_parent | isolation_ref | label | label_position | language | last_eruption | length | length_km | length_mi | length_orientation | length_ref | listing | location | map | map_alt | map_caption | map_relief | map_size | map_upright | map_width | module | mountain_type | name | native_name | native_name_lang | nickname | nocat_wdimage | normal_route | onlysourced | orogeny | other_name | parent | parent_peak | part | part_type | prominence | prominence_ft | prominence_m | prominence_ref | pronunciation | qid | range | range_coordinates | range_coordinates_ref | refs | region | region_type | rock | settlement | settlement_type | state | state_type | subbox | subdivision1 | subdivision1_type | subdivision2 | subdivision2_type | subdivision3 | subdivision3_type | subdivision4 | subdivision4_type | suppressfields | topo | topo_maker | topo_map | translation | type | volcanic_arc | volcanic_belt | volcanic_field | volcanic_zone | volume | volume_km3 | volume_mi3 | volume_ref | width | width_km | width_mi | width_orientation | width_ref }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check | template = [[Template:Infobox mountain]] | cat = {{main other|Category:Pages using infobox mountain with conflicting parameters}} | image_size; image_width | map_width; map_size | subdivision1; state | subdivision2; region | subdivision3; district | subdivision4; part | parent; range | topo; topo_map | mountain_type; type | geology; rock | child; embed }}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> cqa7ulq3cd3k8wonzy4nxfiuuofr3uu 0 32267 1370687 1273756 2026-08-21T09:29:43Z Bishaldev100 28807 1370687 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना | name_official = | image = माथिल्लो तामाकोशी निर्माणस्थल.png | image_caption = माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत | image_alt = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|27.925|N|86.213|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = नेपाल | location = [[Gaurishankar Conservation Area]], [[दोलखा जिल्ला]] | purpose = जलविद्युत | status = निर्माणाधीन | construction_began = २०६५ | opening = २०७५ | cost = | owner = अपर तामाकोशी हाईड्रोपावर लिमिटेड | operator = | dam_type = [[रन अफ दी रिभर जलविद्युत|रन अफ रिभर]] | dam_crosses = [[तामाकोशी नदी|तामाकोशी नदि]] | dam_length = 60&nbsp;m | plant_name = | plant_operator = | plant_commission = | plant_decommission = | plant_type = भूमिगत 142&nbsp;m long hall | plant_hydraulic_head = 822&nbsp;m | plant_turbines = ६* पेल्तन टर्बाइन | plant_capacity = ४५६ MW @ maximum flow 66m³/s | plant_capacity_factor = | plant_annual_gen = २,२८१ गी.वाट | website = {{url|https://utkhpl.org.np/}} | extra = | image_size = | location_map = Nepal Bagmati Province#Nepal | location_map_size = | dam_height = 22&nbsp;m | plant_coordinates = {{coord|27.858|N|86.213|E}}<!-- underground plant; portal ivo 27.846 N 86.217 E --> }} '''माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत''' [[दोलखा जिल्ला]]को [[नदी प्रवाही जलविद्युत]] परियोजना हो। यो जुलाई २०२१ देखि सञ्चालनमा रहेको नेपालको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत परियोजना हो। [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] द्वारा को २०६३-११-२५<ref>http://www.tamakoshihydro.org.np/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302050050/http://www.tamakoshihydro.org.np/ |date=2015-03-02 }}</ref> स्थापित माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत कम्पनि ले यसको सञ्चालन गर्छ। यसको क्षमता ४५६ मेगावाट छ।<ref>[http://www.doed.gov.np/construction_license_for_generation.php Construction License for Generation, Department of Electricity Development, Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724191401/http://www.doed.gov.np/construction_license_for_generation.php |date=2011-07-24 }}</ref> यो नेपाल-तिब्बत सीमा नजिकै [[सप्तकोशी नदी|सप्तकोशी]] नदीको सहायक नदी [[तामाकोशी नदी]]मा अवस्थित छ। == पुँजी == {| class="wikitable" |+ !क्रस !शेयरधनी !प्रतिशत |- | | colspan="2" |संस्थापक समुह |- |१ |[[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] |४१ |- |२ |[[नेपाल टेलिकम|नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी]] लि |६ |- |३ |[[नागरिक लगानी कोष]] |२ |- |४ |[[राष्‍ट्रिय बीमा संस्थान]] |२ |- | | colspan="2" |सर्वसाधारण समुह |- |१ |[[कर्मचारी सञ्चय कोष|कर्मचारी संचय कोष]] का संचयकर्ता |१७.२८ |- |२ |कम्पनि र नेपाल विद्युत प्राधिकरणका कर्मचारी |३.८४ |- |३ |आयोजनामा कर्जा प्रावाह गर्ने संस्थाका कर्मचारी |२.८८ |} [[चित्र:अपर तामाकोशी डिसेन्डीङ बेसिन.png|thumb|बालुवा थिग्र्याउने पोखरी लम्बाई २२५ मिटर , चौडाई २६ मिटर|alt=|left|420x420px]] == प्राविधिक विवरण == {| class="infobox" style="width: 315px; border-spacing: 2px; margin-bottom: 52px;" ! colspan="2" id="6" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;background-color:#B0C4DE;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |''माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना'' |- id="8" | colspan="2" id="9" style="text-align:center;background-color:#B0C4DE;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |'''( '''प्राविधिक विवरण) |- id="13" style="display:none" |- id="15" ! id="16" scope="row" style="padding-right:1em" |देश | id="18" | [[File:Flag_of_Nepal.svg|link=|alt=|20x20px|<span>[[File:Flag_of_Nepal.svg|link=|alt=|20x20px]]</span>]]<span class="flagicon">&nbsp;&nbsp;&nbsp;नेपाल</span> |- id="23" ! id="24" scope="row" style="padding-right:1em" |किसिम | id="26" |जलविद्युत आयोजना |- !आयोजनाको किसिम |[[नदी प्रवाही जलविद्युत|रन अफ रिभर]] |- !आयोजना स्थल |[[लामाबगर]]गा.बि.स. [[दोलखा जिल्ला]] |- !जडित क्षमता |४५६ [[वाट|मेगावाट]] |- !औसत वार्षिक उर्जा |२२८१ मेगावाट घण्टा |- !ग्रस हेड |८२२ मिटर |- !डिजाइन बहाव |६६ घनमिटर / सेकेण्ड |- !बाँधको क्षेत्र |१७४५ बर्ग कि.मि |- !बाँध (ल.* उ.) |६० मिटर * २२ मि. |- !जलाशयको क्षमता |१२ लाख घन मिटर |- !बालुवा थिग्र्याउने पुखरी |२२५ मि.(ल) * २६ मिटर (चौ) |- !सुरुङ * लम्बाई * ब्यास |७.८६ कि.मि ६ मिटर |- !पेनस्टक |५८२ मिटर (खुद व्यास ३.६ मि) |- !जडान हुने टर्बाइन |६ वटा ([[पेल्टन टर्बाइन]] ) |}<br /> ==बाह्य कडीहरू== [http://www.tamakoshihydro.org.np/ माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302050050/http://www.tamakoshihydro.org.np/ |date=2015-03-02 }} ===अन्य निकायहरू=== * [[जल तथा शक्ति आयोग (नेपाल)|जल तथा शक्ति आयोग]]को सचिवालय । * [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] । * [[सिँचाई विभाग]] । * [[विद्युत विकास विभाग]] । * [[जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण विभाग]] । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[तामाकोशी नदी|तामाकोशी]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} {{नेपालका विद्युत परियोजनाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका विद्युत परियोजनाहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरू]] n20v132fd2ufls65egbrxdx2l7i0trm 1370688 1370687 2026-08-21T09:34:13Z Bishaldev100 28807 1370688 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना | name_official = | image = माथिल्लो तामाकोशी निर्माणस्थल.png | image_caption = माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत | image_alt = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|27.925|N|86.213|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = नेपाल | location = [[Gaurishankar Conservation Area]], [[दोलखा जिल्ला]] | purpose = जलविद्युत | status = निर्माणाधीन | construction_began = २०६५ | opening = २०७५ | cost = | owner = अपर तामाकोशी हाईड्रोपावर लिमिटेड | operator = | dam_type = [[रन अफ दी रिभर जलविद्युत|रन अफ रिभर]] | dam_crosses = [[तामाकोशी नदी|तामाकोशी नदि]] | dam_length = 60&nbsp;m | plant_name = | plant_operator = | plant_commission = | plant_decommission = | plant_type = भूमिगत 142&nbsp;m long hall | plant_hydraulic_head = 822&nbsp;m | plant_turbines = ६* पेल्तन टर्बाइन | plant_capacity = ४५६ MW @ maximum flow 66m³/s | plant_capacity_factor = | plant_annual_gen = २,२८१ गी.वाट | website = {{url|https://utkhpl.org.np/}} | extra = | image_size = | location_map = Nepal Bagmati Province#Nepal | location_map_size = | dam_height = 22&nbsp;m | plant_coordinates = {{coord|27.858|N|86.213|E}}<!-- underground plant; portal ivo 27.846 N 86.217 E --> }} '''माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत''' [[दोलखा जिल्ला]]को [[नदी प्रवाही जलविद्युत]] परियोजना हो। यो जुलाई २०२१ देखि सञ्चालनमा रहेको नेपालको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत परियोजना हो। [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] द्वारा को २०६३-११-२५<ref>http://www.tamakoshihydro.org.np/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302050050/http://www.tamakoshihydro.org.np/ |date=2015-03-02 }}</ref> स्थापित माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत कम्पनि ले यसको सञ्चालन गर्छ। यसको क्षमता ४५६ मेगावाट छ।<ref>[http://www.doed.gov.np/construction_license_for_generation.php Construction License for Generation, Department of Electricity Development, Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724191401/http://www.doed.gov.np/construction_license_for_generation.php |date=2011-07-24 }}</ref> यो नेपाल-तिब्बत सीमा नजिकै [[सप्तकोशी नदी|सप्तकोशी]] नदीको सहायक नदी [[तामाकोशी नदी]]मा अवस्थित छ। माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत परियोजना नेपालको राष्ट्रिय गौरवको परियोजना थियो। पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुँदा, यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत प्लान्ट हो, जसको विद्युत उत्पादन नेपालको हालको विद्युत उत्पादनको दुई तिहाइ बराबर छ। यो परियोजनाको वित्तीयकरण पूर्ण रूपमा घरेलु वित्तीय संस्था र कम्पनीहरूबाट भएको थियो। == वित्तीयकरण र संगठन == नेपाल विद्युत प्राधिकरण ले २०६३/११/२५ मा आयोजना कार्यान्वयन गर्ने निकायको रूपमा माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत लिमिटेड नामक एक स्वायत्त कम्पनी स्थापना गर्‍यो। परियोजनाको वितीयकरण यस प्रकार गरिएको थियो। {| class="wikitable" |+ !क्रस !शेयरधनी !प्रतिशत |- | | colspan="2" |संस्थापक समुह |- |१ |[[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] |४१ |- |२ |[[नेपाल टेलिकम|नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी]] लि |६ |- |३ |[[नागरिक लगानी कोष]] |२ |- |४ |[[राष्‍ट्रिय बीमा संस्थान]] |२ |- | | colspan="2" |सर्वसाधारण समुह |- |१ |[[कर्मचारी सञ्चय कोष|कर्मचारी संचय कोष]] का संचयकर्ता |१७.२८ |- |२ |कम्पनि र नेपाल विद्युत प्राधिकरणका कर्मचारी |३.८४ |- |३ |आयोजनामा कर्जा प्रावाह गर्ने संस्थाका कर्मचारी |२.८८ |} [[चित्र:अपर तामाकोशी डिसेन्डीङ बेसिन.png|thumb|बालुवा थिग्र्याउने पोखरी लम्बाई २२५ मिटर , चौडाई २६ मिटर|alt=|left|420x420px]] == प्राविधिक विवरण == {| class="infobox" style="width: 315px; border-spacing: 2px; margin-bottom: 52px;" ! colspan="2" id="6" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;background-color:#B0C4DE;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |''माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना'' |- id="8" | colspan="2" id="9" style="text-align:center;background-color:#B0C4DE;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |'''( '''प्राविधिक विवरण) |- id="13" style="display:none" |- id="15" ! id="16" scope="row" style="padding-right:1em" |देश | id="18" | [[File:Flag_of_Nepal.svg|link=|alt=|20x20px|<span>[[File:Flag_of_Nepal.svg|link=|alt=|20x20px]]</span>]]<span class="flagicon">&nbsp;&nbsp;&nbsp;नेपाल</span> |- id="23" ! id="24" scope="row" style="padding-right:1em" |किसिम | id="26" |जलविद्युत आयोजना |- !आयोजनाको किसिम |[[नदी प्रवाही जलविद्युत|रन अफ रिभर]] |- !आयोजना स्थल |[[लामाबगर]]गा.बि.स. [[दोलखा जिल्ला]] |- !जडित क्षमता |४५६ [[वाट|मेगावाट]] |- !औसत वार्षिक उर्जा |२२८१ मेगावाट घण्टा |- !ग्रस हेड |८२२ मिटर |- !डिजाइन बहाव |६६ घनमिटर / सेकेण्ड |- !बाँधको क्षेत्र |१७४५ बर्ग कि.मि |- !बाँध (ल.* उ.) |६० मिटर * २२ मि. |- !जलाशयको क्षमता |१२ लाख घन मिटर |- !बालुवा थिग्र्याउने पुखरी |२२५ मि.(ल) * २६ मिटर (चौ) |- !सुरुङ * लम्बाई * ब्यास |७.८६ कि.मि ६ मिटर |- !पेनस्टक |५८२ मिटर (खुद व्यास ३.६ मि) |- !जडान हुने टर्बाइन |६ वटा ([[पेल्टन टर्बाइन]] ) |}<br /> ==बाह्य कडीहरू== [http://www.tamakoshihydro.org.np/ माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302050050/http://www.tamakoshihydro.org.np/ |date=2015-03-02 }} ===अन्य निकायहरू=== * [[जल तथा शक्ति आयोग (नेपाल)|जल तथा शक्ति आयोग]]को सचिवालय । * [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] । * [[सिँचाई विभाग]] । * [[विद्युत विकास विभाग]] । * [[जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण विभाग]] । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[तामाकोशी नदी|तामाकोशी]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} {{नेपालका विद्युत परियोजनाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका विद्युत परियोजनाहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरू]] 8n67zd0847z3e1blty3faggr82xrd2b 1370689 1370688 2026-08-21T09:34:31Z Bishaldev100 28807 1370689 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना | name_official = | image = माथिल्लो तामाकोशी निर्माणस्थल.png | image_caption = माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत | image_alt = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|27.925|N|86.213|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = नेपाल | location = [[Gaurishankar Conservation Area]], [[दोलखा जिल्ला]] | purpose = जलविद्युत | status = निर्माणाधीन | construction_began = २०६५ | opening = २०७५ | cost = | owner = अपर तामाकोशी हाईड्रोपावर लिमिटेड | operator = | dam_type = [[रन अफ दी रिभर जलविद्युत|रन अफ रिभर]] | dam_crosses = [[तामाकोशी नदी|तामाकोशी नदि]] | dam_length = 60&nbsp;m | plant_name = | plant_operator = | plant_commission = | plant_decommission = | plant_type = भूमिगत 142&nbsp;m long hall | plant_hydraulic_head = 822&nbsp;m | plant_turbines = ६* पेल्तन टर्बाइन | plant_capacity = ४५६ MW @ maximum flow 66m³/s | plant_capacity_factor = | plant_annual_gen = २,२८१ गी.वाट | website = {{url|https://utkhpl.org.np/}} | extra = | image_size = | location_map = Nepal Bagmati Province#Nepal | location_map_size = | dam_height = 22&nbsp;m | plant_coordinates = {{coord|27.858|N|86.213|E}}<!-- underground plant; portal ivo 27.846 N 86.217 E --> }} '''माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत''' [[दोलखा जिल्ला]]को [[नदी प्रवाही जलविद्युत]] परियोजना हो। यो जुलाई २०२१ देखि सञ्चालनमा रहेको नेपालको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत परियोजना हो। [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] द्वारा को २०६३-११-२५<ref>http://www.tamakoshihydro.org.np/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302050050/http://www.tamakoshihydro.org.np/ |date=2015-03-02 }}</ref> स्थापित माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत कम्पनि ले यसको सञ्चालन गर्छ। यसको क्षमता ४५६ मेगावाट छ।<ref>[http://www.doed.gov.np/construction_license_for_generation.php Construction License for Generation, Department of Electricity Development, Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724191401/http://www.doed.gov.np/construction_license_for_generation.php |date=2011-07-24 }}</ref> यो नेपाल-तिब्बत सीमा नजिकै [[सप्तकोशी नदी|सप्तकोशी]] नदीको सहायक नदी [[तामाकोशी नदी]]मा अवस्थित छ। माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत परियोजना नेपालको [[राष्ट्रिय गौरवका आयोजना|राष्ट्रिय गौरवको परियोजना]] थियो। पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुँदा, यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत प्लान्ट हो, जसको विद्युत उत्पादन नेपालको हालको विद्युत उत्पादनको दुई तिहाइ बराबर छ। यो परियोजनाको वित्तीयकरण पूर्ण रूपमा घरेलु वित्तीय संस्था र कम्पनीहरूबाट भएको थियो। == वित्तीयकरण र संगठन == नेपाल विद्युत प्राधिकरण ले २०६३/११/२५ मा आयोजना कार्यान्वयन गर्ने निकायको रूपमा माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत लिमिटेड नामक एक स्वायत्त कम्पनी स्थापना गर्‍यो। परियोजनाको वितीयकरण यस प्रकार गरिएको थियो। {| class="wikitable" |+ !क्रस !शेयरधनी !प्रतिशत |- | | colspan="2" |संस्थापक समुह |- |१ |[[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] |४१ |- |२ |[[नेपाल टेलिकम|नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी]] लि |६ |- |३ |[[नागरिक लगानी कोष]] |२ |- |४ |[[राष्‍ट्रिय बीमा संस्थान]] |२ |- | | colspan="2" |सर्वसाधारण समुह |- |१ |[[कर्मचारी सञ्चय कोष|कर्मचारी संचय कोष]] का संचयकर्ता |१७.२८ |- |२ |कम्पनि र नेपाल विद्युत प्राधिकरणका कर्मचारी |३.८४ |- |३ |आयोजनामा कर्जा प्रावाह गर्ने संस्थाका कर्मचारी |२.८८ |} [[चित्र:अपर तामाकोशी डिसेन्डीङ बेसिन.png|thumb|बालुवा थिग्र्याउने पोखरी लम्बाई २२५ मिटर , चौडाई २६ मिटर|alt=|left|420x420px]] == प्राविधिक विवरण == {| class="infobox" style="width: 315px; border-spacing: 2px; margin-bottom: 52px;" ! colspan="2" id="6" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;background-color:#B0C4DE;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |''माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना'' |- id="8" | colspan="2" id="9" style="text-align:center;background-color:#B0C4DE;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |'''( '''प्राविधिक विवरण) |- id="13" style="display:none" |- id="15" ! id="16" scope="row" style="padding-right:1em" |देश | id="18" | [[File:Flag_of_Nepal.svg|link=|alt=|20x20px|<span>[[File:Flag_of_Nepal.svg|link=|alt=|20x20px]]</span>]]<span class="flagicon">&nbsp;&nbsp;&nbsp;नेपाल</span> |- id="23" ! id="24" scope="row" style="padding-right:1em" |किसिम | id="26" |जलविद्युत आयोजना |- !आयोजनाको किसिम |[[नदी प्रवाही जलविद्युत|रन अफ रिभर]] |- !आयोजना स्थल |[[लामाबगर]]गा.बि.स. [[दोलखा जिल्ला]] |- !जडित क्षमता |४५६ [[वाट|मेगावाट]] |- !औसत वार्षिक उर्जा |२२८१ मेगावाट घण्टा |- !ग्रस हेड |८२२ मिटर |- !डिजाइन बहाव |६६ घनमिटर / सेकेण्ड |- !बाँधको क्षेत्र |१७४५ बर्ग कि.मि |- !बाँध (ल.* उ.) |६० मिटर * २२ मि. |- !जलाशयको क्षमता |१२ लाख घन मिटर |- !बालुवा थिग्र्याउने पुखरी |२२५ मि.(ल) * २६ मिटर (चौ) |- !सुरुङ * लम्बाई * ब्यास |७.८६ कि.मि ६ मिटर |- !पेनस्टक |५८२ मिटर (खुद व्यास ३.६ मि) |- !जडान हुने टर्बाइन |६ वटा ([[पेल्टन टर्बाइन]] ) |}<br /> ==बाह्य कडीहरू== [http://www.tamakoshihydro.org.np/ माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302050050/http://www.tamakoshihydro.org.np/ |date=2015-03-02 }} ===अन्य निकायहरू=== * [[जल तथा शक्ति आयोग (नेपाल)|जल तथा शक्ति आयोग]]को सचिवालय । * [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] । * [[सिँचाई विभाग]] । * [[विद्युत विकास विभाग]] । * [[जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण विभाग]] । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[तामाकोशी नदी|तामाकोशी]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} {{नेपालका विद्युत परियोजनाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका विद्युत परियोजनाहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरू]] tuanhq2p9wmkk2s36ehvpmz9o8gfcks 1370692 1370689 2026-08-21T09:44:12Z Bishaldev100 28807 1370692 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना | name_official = | image = माथिल्लो तामाकोशी निर्माणस्थल.png | image_caption = माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत | image_alt = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|27.925|N|86.213|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = नेपाल | location = [[Gaurishankar Conservation Area]], [[दोलखा जिल्ला]] | purpose = जलविद्युत | status = निर्माणाधीन | construction_began = २०६५ | opening = २०७५ | cost = | owner = अपर तामाकोशी हाईड्रोपावर लिमिटेड | operator = | dam_type = [[रन अफ दी रिभर जलविद्युत|रन अफ रिभर]] | dam_crosses = [[तामाकोशी नदी|तामाकोशी नदि]] | dam_length = 60&nbsp;m | plant_name = | plant_operator = | plant_commission = | plant_decommission = | plant_type = भूमिगत 142&nbsp;m long hall | plant_hydraulic_head = 822&nbsp;m | plant_turbines = ६* पेल्तन टर्बाइन | plant_capacity = ४५६ MW @ maximum flow 66m³/s | plant_capacity_factor = | plant_annual_gen = २,२८१ गी.वाट | website = {{url|https://utkhpl.org.np/}} | extra = | image_size = | location_map = Nepal Bagmati Province#Nepal | location_map_size = | dam_height = 22&nbsp;m | plant_coordinates = {{coord|27.858|N|86.213|E}}<!-- underground plant; portal ivo 27.846 N 86.217 E --> }} '''माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत''' [[दोलखा जिल्ला]]को [[नदी प्रवाही जलविद्युत]] परियोजना हो। यो जुलाई २०२१ देखि सञ्चालनमा रहेको नेपालको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत परियोजना हो। [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] द्वारा को २०६३-११-२५<ref>http://www.tamakoshihydro.org.np/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302050050/http://www.tamakoshihydro.org.np/ |date=2015-03-02 }}</ref> स्थापित माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत कम्पनि ले यसको सञ्चालन गर्छ। यसको क्षमता ४५६ मेगावाट छ।<ref>[http://www.doed.gov.np/construction_license_for_generation.php Construction License for Generation, Department of Electricity Development, Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724191401/http://www.doed.gov.np/construction_license_for_generation.php |date=2011-07-24 }}</ref> यो नेपाल-तिब्बत सीमा नजिकै [[सप्तकोशी नदी|सप्तकोशी]] नदीको सहायक नदी [[तामाकोशी नदी]]मा अवस्थित छ। माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत परियोजना नेपालको [[राष्ट्रिय गौरवका आयोजना|राष्ट्रिय गौरवको परियोजना]] थियो। पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुँदा, यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत प्लान्ट हो, जसको विद्युत उत्पादन नेपालको हालको विद्युत उत्पादनको दुई तिहाइ बराबर छ। यो परियोजनाको वित्तीयकरण पूर्ण रूपमा घरेलु वित्तीय संस्था र कम्पनीहरूबाट भएको थियो। == वित्तीयकरण र संगठन == नेपाल विद्युत प्राधिकरण ले २०६३/११/२५ मा आयोजना कार्यान्वयन गर्ने निकायको रूपमा माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत लिमिटेड नामक एक स्वायत्त कम्पनी स्थापना गर्‍यो। परियोजनाको वितीयकरण यस प्रकार गरिएको थियो। {| class="wikitable" |+ !क्रस !शेयरधनी !प्रतिशत |- | | colspan="2" |संस्थापक समुह |- |१ |[[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] |४१ |- |२ |[[नेपाल टेलिकम|नेपाल दूरसञ्चार कम्पनी]] लि |६ |- |३ |[[नागरिक लगानी कोष]] |२ |- |४ |[[राष्‍ट्रिय बीमा संस्थान]] |२ |- | | colspan="2" |सर्वसाधारण समुह |- |१ |[[कर्मचारी सञ्चय कोष|कर्मचारी संचय कोष]] का संचयकर्ता |१७.२८ |- |२ |कम्पनि र नेपाल विद्युत प्राधिकरणका कर्मचारी |३.८४ |- |३ |आयोजनामा कर्जा प्रावाह गर्ने संस्थाका कर्मचारी |२.८८ |} [[चित्र:अपर तामाकोशी डिसेन्डीङ बेसिन.png|thumb|बालुवा थिग्र्याउने पोखरी लम्बाई २२५ मिटर , चौडाई २६ मिटर|alt=|left|420x420px]] == निर्माण == निर्माण फेब्रुअरी २०११ मा सुरु भएको थियो, र परियोजना मूल रूपमा जुलाई २०१८ मा सम्पन्न हुने तालिका थियो, पछि डिसेम्बर २०१८ मा सारिएको थियो, र फेरि नोभेम्बर २०१९ मा सारिएको थियो। ५ जुलाई २०२१ मा, परियोजनाको उद्घाटन प्रधानमन्त्री [[खड्गप्रसाद ओली|के.पी. शर्मा ओली]]ले गरेकाअ थिए ।<ref name=":2">{{Cite web |last=Republica |title=Much-awaited Upper Tamakoshi Hydro Project formally starts production from Monday |url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/113609/ |access-date=2021-07-05 |website=My Republica |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=11 October 2019 |title=Upper Tamakoshi project makes progress on penstock installation |url=https://kathmandupost.com/money/2019/10/11/upper-tamakoshi-project-makes-progress-on-penstock-installation |website=The Kathmandu Post}}</ref> == पूर्वाधार == == प्राविधिक विवरण == {| class="infobox" style="width: 315px; border-spacing: 2px; margin-bottom: 52px;" ! colspan="2" id="6" style="text-align:center;font-size:125%;font-weight:bold;background-color:#B0C4DE;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |''माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना'' |- id="8" | colspan="2" id="9" style="text-align:center;background-color:#B0C4DE;text-align:center;vertical-align:middle;font-size:110%;" |'''( '''प्राविधिक विवरण) |- id="13" style="display:none" |- id="15" ! id="16" scope="row" style="padding-right:1em" |देश | id="18" | [[File:Flag_of_Nepal.svg|link=|alt=|20x20px|<span>[[File:Flag_of_Nepal.svg|link=|alt=|20x20px]]</span>]]<span class="flagicon">&nbsp;&nbsp;&nbsp;नेपाल</span> |- id="23" ! id="24" scope="row" style="padding-right:1em" |किसिम | id="26" |जलविद्युत आयोजना |- !आयोजनाको किसिम |[[नदी प्रवाही जलविद्युत|रन अफ रिभर]] |- !आयोजना स्थल |[[लामाबगर]]गा.बि.स. [[दोलखा जिल्ला]] |- !जडित क्षमता |४५६ [[वाट|मेगावाट]] |- !औसत वार्षिक उर्जा |२२८१ मेगावाट घण्टा |- !ग्रस हेड |८२२ मिटर |- !डिजाइन बहाव |६६ घनमिटर / सेकेण्ड |- !बाँधको क्षेत्र |१७४५ बर्ग कि.मि |- !बाँध (ल.* उ.) |६० मिटर * २२ मि. |- !जलाशयको क्षमता |१२ लाख घन मिटर |- !बालुवा थिग्र्याउने पुखरी |२२५ मि.(ल) * २६ मिटर (चौ) |- !सुरुङ * लम्बाई * ब्यास |७.८६ कि.मि ६ मिटर |- !पेनस्टक |५८२ मिटर (खुद व्यास ३.६ मि) |- !जडान हुने टर्बाइन |६ वटा ([[पेल्टन टर्बाइन]] ) |}<br /> ==बाह्य कडीहरू== [http://www.tamakoshihydro.org.np/ माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150302050050/http://www.tamakoshihydro.org.np/ |date=2015-03-02 }} ===अन्य निकायहरू=== * [[जल तथा शक्ति आयोग (नेपाल)|जल तथा शक्ति आयोग]]को सचिवालय । * [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]] । * [[सिँचाई विभाग]] । * [[विद्युत विकास विभाग]] । * [[जल उत्पन्न प्रकोप नियन्त्रण विभाग]] । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[तामाकोशी नदी|तामाकोशी]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} {{नेपालका विद्युत परियोजनाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका विद्युत परियोजनाहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरू]] 5osy7r73tpqxd69tpc4gckyiq1whtbf 0 43420 1370719 1357102 2026-08-21T11:15:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370719 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Peltier effect circuit.svg|right|thumb|250px|तापविद्युतको मापन]] '''तापविद्युत्''' (thermoelectricity) त्यो [[विद्युत]] छ जो दुइ असमान धातुहरुका ताराहरूको सन्धिलाई गरम गर्नमा यी ताराहरुका परिपथमा प्रवाहित हुन लाग्दछ। यस तथ्यलाई सर्वप्रथम '''सीबेक''' (Seebeck)ले सन् १८२१मा [[ताँबो]] एवं [[बिस्मथ]]का ताराहरूको सन्धिलाई गरम गर्न आविष्कृत गरे। उपर्युक्त परिपथमा उत्पन्न [[विद्युतवाहक बल]] (Electromotive force) न्यून हुन्छ र यसको तीव्रता *(१) परिपथका ताराहरूको धातुको प्रकृति पर, *(२) असमान धातुहरुका ताराहरूको दुइटै सन्धिहरुका तापान्तरमा तथा *(३) यी सन्धिहरुका औसत तापमा निर्भर गर्दछ। विद्युद्वाहक बललाई मापनका लागि असमान धातुहरुका ताराहरुका चीसो टुप्पो विभवमापी (potentiometer)देखि जोड दिए जान्छन्। यदि परिपथमा कुनै अर्को धातुको तार श्रेणीबद्ध गरियो भनें तापविद्युत् प्रभावहरूमा परिवर्तन हुँदैन। यदि जेबेक विद्युद्वाहक बलको परिमाण (E) एवं ठंढी सन्धिको तापान्तर (T) र यदि एक सन्धिको ताप शून्य डिग्री सेल्सियस छ भनें '''E''' र '''T'''को सम्बन्ध निम्नलिखित सूत्रमा ज्ञात गरिन्छ: ; E = AT + BT^2 जहाँ A र B तापविद्युत् स्थिरांक छन् र यिनको मान परिपथका ताराहरूको [[धातु]]मा निर्भर गर्दछ। धातुहरुका तापविद्युत् स्थिरांक निम्नलिखित सारणीमा दिइएको छ ==धातुहरुका तापविद्युत स्थिरांक== धातु --> फलाम इस्पात ताँबो टिन चाँदी जास्ता प्लैटिनम (मुलायम) प्लैटिनम (कठोर) (A) +१७३४ +११३९ +१३६ -४३ +२१४ +२३४ -६१ +२६० (B) -४.८७ -३.२८ +०.९५ +०.५५ +१.५० +२.४० -१.१० -०.७५ बिस्मथ र ताँबोको सन्धिका लागि E = ४५ T + ०.२५T‍^२ माइक्रोवोल्ट हो। न्यूनतापमा (E) , (T)को लगभग समानुपाती हुन्छ, परन्तु यदि (T) धेरै अधिक छ भनें (T२)को मान बढ्न जान्छ। फलाम र ताँबोको सन्धिको E = १५८ T - ०.०२८५T^२ माइक्रोवोल्ट हो। जब ताप T = २७५से हो, तब अधिकतम E = २,००० माइक्रोवोल्ट। उच्च तापमा Eको मान घटने लाग्दछ तथा ५५०० सहरु डिग्री यो शून्य हुन जान्छ ५५००से भन्दा अधिक ताप बढ्नमा (E)को दिशा बदलिन्छ र विद्युतद्वारा विपरीत दिशामा प्रवाहित दिशामा प्रवाहित हुन लाग्दछ। यस प्रकार ताप बढ्नमा विद्युतद्वाराको विपरीत दिशामा प्रवाहित हुनु तापविद्युत्प्रवाहलाई उत्क्रमण कहलाउँछ र ५५० डिग्रीसे उत्क्रमण ताप। ताँबो र [[बिस्मथ]]को सन्धिमा यो प्रभाव हुँदैन। किन्हीं दुइ ताराहरूको सन्धिको ताप १०से बढ्नमा विद्युत्का विद्युद्वाहक बलमा परिवर्तन हुन्छ, जसलाई तापविद्युत शक्ति (Thermoelectric power) भन्दछन्। विभिन्न धातुहरुका तापविद्युत् गुणहरूको तुलना गर्नका लागि सीसको एक तार तथा अर्को त्यस धातुको लिन्छन् जसको तापविद्युत्को गुण ज्ञात गर्नु हो। तापविद्युत् प्रभावको अधिक उपयोग ताप मापनका लागि गरिन्छ। ताप मापनका लागि गरम र ठंढी सन्धिको व्यवस्था तापान्तर युग्म (thermocouple) कहलाउँछ। ताँबो र कांसटैटन (६० प्रतिशत ताँबो र ४० प्रतिशत [[निकल]]) युग्म ५०००से सम्म ताप मापनका लागि तथा प्लैटिनम र रोडियम एवं प्लैटिनमको मिश्रधातुका युग्म १५,०० डिग्री सहरुसम्म ताप नाप्नेका राम्रा युग्म छन्। == पेल्टियर(Peltier) प्रभाव == [[चित्र:Peltier effect circuit.png|right|thumb|300px|पेल्ट्ये प्रभाव दर्शानका लागि प्रयुक्त परिपथ]] सन् १८३४मा पेल्ट्येले आविष्कृत गरे कि दुइ असमान धातुहरुका परिपथमा विद्युत धारा प्रवाहित भएमा एक सन्धि गरम र अर्को सन्धि चिसो हुन जान्छ। जब विद्युत धारा फलामदेखि ताँबोको र प्रवाहित हुन्छ त कोशिका नलीमा तेलको एक थोपा देब्रेतर्फ गएर तापन प्रभाव देखिन्छ र जब ताँबोदेखि फलामतर्फ प्रभावित हुन्छ तब शीतलन प्रभाव देखिन्छ। पैल्ट्ये प्रभाव, सीबेक प्रभावको उल्टा हो। ==थमसन (Thomson) प्रभाव == सन् १८५४मा विलियम थमसनले आविष्कृत गरे कि एक नैं धातुका ताराहरुका दुइटै सिरहरुका मध्यमा विभवान्तर हुन्छ, यदि दुइटै सिरहरुका ताप भिन्न छन्। पेल्ट्ये एवं टॉसन प्रभाव केवल सैद्धातिक महत्त्वका छन्। यिनको व्यावहारिक महत्त्व कम हो। जब एक परिपथमा धेरै तापान्तर युग्म हुन्छन् र तिनको क्रमिक संधीहरु एकान्तरत: गरम र चिसो हुन्छन् त कुल विद्युद्वाहक बल परिपथमा लागोस् भए सब तापान्तर युग्महरुका विद्युद्वाहक बलहरुका योगका बराबर हुन्छ। यस तथ्यको उपयोग '''तापीय पुंज''' (thermopile) नामक उपकरणमा गर्दछन्, जसमा बिसमथ र ऐटिमनीका छड श्रेणीमा लागोस् रहन्छन्। यस उपकरण विकिरण ऊष्माको अनुमान एवं ठेगाना लगाउन कालि गर्दछन्। यस उपकरणमा जो विद्युतधारा उत्पन्न हुन्छ त्यसलाई [[गैल्वनोमीटर]]देखि माप्दछन् र यही विकिरणका परिमाणको सूचकांक (index) हो। तापविद्युत् संयोजनहरु द्वारा व्यापारिक उपयोगिताको दृष्टिदेखि विद्युत् उत्पन्न गर्नका अनेक प्रयास गरिएका छन्, परन्तु जब यी प्रयास आंशिक रूपले सफल भए त ज्ञात भयो कि यिनको व्यापारिक महत्त्व नगण्य छ। तापविद्युत् संयोजन द्वारा व्यापारिक दृष्टिदेखि विद्युत् उत्पन्न गर्नमा दुइ प्रकारको कठिनाइयाँ छन्: सैद्धान्तिक एंव संरचनात्मक। पर्याप्त विद्युद्वाहक बल प्राप्त गर्नका लागि धेरै अधिक संयोजनहरूको आवश्यकता हुन्छ र अनुभवदेखि यो सिद्ध हो चुका छ कि अधिक संश्लिष्ट तापपुंज टिकाऊ हुँदैन। यदि यस कठिनाईलाई टाडा पनि गरिदिए जाय त सैद्धान्तिक कारण, जो ऊष्मागतिकीमा निर्भर गर्दछन्, यो बताउँछन् कि ऊष्मा उर्जालाई विद्युत उर्जामा परिवर्तित गर्ने तापपुजको [[दक्षता]] कहिले पनि उच्च हुँदैन। ==यी पनि हेर्नुहोस्== *[[प्रकाशको विद्युतीय प्रभाव|प्रकाशविद्युत प्रभाव]] == बाह्य कडीहरू == ===सामान्य=== === अर्धचालक === * [http://www.coolworksinc.com/about_thermoelectric_technology.htm A brief explanation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080323150402/http://www.coolworksinc.com/about_thermoelectric_technology.htm |date=2008-03-23 }} * [http://www.electronics-cooling.com/articles/1996/sep/sep96_04.php An introduction to thermoelectric coolers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326084215/http://www.electronics-cooling.com/articles/1996/sep/sep96_04.php |date=2009-03-26 }} === धातुहरु === * [http://www.uni-konstanz.de/FuF/physik/Jaeckle/papers/thermopower/index.html The origin of the thermoelectric potential] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100605004706/http://www.uni-konstanz.de/FuF/Physik/Jaeckle/papers/thermopower/index.html |date=2010-06-05 }} === अन्य सम्बन्धित सामग्री=== * [http://www.centrovolta.org/ECT2010/ The ८th European Conference on Thermoelectrics, ECT २०१०, to be held Sept. २२–२४, २०१० in Como, Italy, organized by the Lecco unit of the Institute of Energetics and Interphases (IENI) of the Italian National research Council (CNR)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100430125331/http://www.centrovolta.org/ECT2010/ |date=2010-04-30 }} * [http://www.trnmag.com/Stories/2001/121901/Chips_turn_more_heat_to_power_121901.html A news article on the increases in thermal diode efficiency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226195953/http://www.trnmag.com/Stories/2001/121901/Chips_turn_more_heat_to_power_121901.html |date=2009-02-26 }} * [https://www.gyroscope.com/d.asp?product=ECOFAN2 A fan for putting on top of stoves and other hot items, powered by the Peltier-Seebeck effect.] * [http://www.tdc.co.uk/index.php?key=ect100 Generating useful voltages (and powering radio transmitters) from Peltier devices] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603064831/http://www.tdc.co.uk/index.php?key=ect100 |date=2010-06-03 }} {{Commonscat|Thermoelectricity}} [[श्रेणी:विद्युत]] [[श्रेणी:भौतिक परिघटना]] [[श्रेणी:ऊर्जा रूपान्तरण]] [[श्रेणी:उष्मागतिकी]] fut9ewq1sx5p25ot03vg19pjb5z8cte 0 43496 1370705 1370431 2026-08-21T10:36:23Z Bishaldev100 28807 /* राजाहरू */ 1370705 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = डोय राज्य | conventional_long_name = डोय राज्य | common_name = डोय राज्य | continent = एसिया | region = नेपाल | era = | government_type = [[राजतन्त्र]] | year_start = वि सं ११५४ | year_end = वि.सं. १३८१ | p1 = | s1 = | s2 = | image_map = | image_map_caption = | capital = [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]] | common_languages = [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]<br>[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] | title_leader = [[राजा]] | leader1 = [[नान्यदेव]] | year_leader1 = वि सं ११५४-१२०५ | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | today = {{flag|नेपाल}}<br>{{flag|भारत}} }} '''मिथिलाका कर्णवंश'''<ref>{{cite journal |last1=Choudhary |first1=Radha Krishna |date=1954 |title=THE KARṆĀTS OF MITHILĀ, (C. 1097-1355 A. D.) |url=https://www.jstor.org/stable/41784923 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=35 |issue=1/4 |pages=91–121 |jstor=41784923}}</ref> वा '''कर्णाट वंश''' १०९७ ईस्वीमा [[नान्यदेव]]द्वारा स्थापित राजवंश थियो। यस राजवंशले आजको [[भारत]]को [[बिहार]] र दक्षिण पूर्वी [[नेपाल]]को छेउछाउका भागहरूमा तिरहुत वा मिथिला भनेर चिनिने क्षेत्रहरूलाई नियन्त्रण गर्थ्यो।<ref name="Jha1997">{{cite book|author=Jha, M.|year=1997|chapter=Hindu Kingdoms at contextual level|title=Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&pg=PA27|pages=27–42|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd|location=New Delhi|isbn=9788175330344}}</ref><ref>{{cite book|author=Mishra, V.|year=1979|publisher=Mithila Prakasana|location=Allahabad|url=https://books.google.com/books?id=8FBuAAAAMAAJ&q=area+of+mithila|title=Cultural Heritage of Mithila|pages=13}}</ref> कर्णवंशहरूको मुख्य शक्तिकेन्द्र [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]] किल्ला थियो जुन [[नेपाल भारत सीमा|भारत-नेपाल सीमा]]मा अवस्थित थियो। <ref name="Investigation">{{cite journal |last1=Vidale |first1=M |last2=Lugli |first2=F |date=1992 |title=Archaeological Investigation at Simraongarh |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_01.pdf |journal=Ancient Nepal |page=2 |accessdate=6 August 2020}}</ref> गंगादेवको शासनकालमा [[दरभङ्गा जिल्ला|दरभंगा]] शहर पनि दोस्रो राजधानी बन्यो।<ref name="Sinha1974">{{cite journal |author=CPN Sinha |year=1974 |title=A Critical Evaluation of sources for identification of Gangeyadeva of Tirabhukti |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=35 |pages=39–42 |jstor=44138754}}</ref> वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका [[नान्यदेव]]ले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पूर्वी तराईको [[बारा जिल्ला]] हालको कलैया भन्दा दक्षिणमा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए। [[नान्यदेव]]पछि गङ्गादेव, [[नरसिंहदेव]], [[रामसिंहदेव]], [[शक्तिसिंहदेव]], [[भूपालसिंहदेव]], [[हरिसिंहदेव]] राजाहरूले सवा दुईसय वर्षसम्म राज्य गरे। वि.सं. १३८१ मा [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का वादशाह [[गयासुद्दीन तुगलक|गयाशुद्धिन तुगलक]]ले डोयराज्यमा आक्रमण गरी डोय राज्य ध्वस्त पारेपछि सातौँ राजा हरिसिंहदेव राज्य छोडी भागे।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ १०१।</ref> हरिसिंहदेव भागेपछि तुगलकले कामेश्वर ठक्करलाई डोय राज्यको शासक नियुक्त गरे। डोय राज्यको आर्थिक स्थिती राम्रो थियो र यो शक्तिशाली राज्य थियो भन्ने कुरा उसले बेला बेलामा उपत्यकामा आक्रमण गरी कर असुली गरेर फर्किने गरेकोबाट पनि थाहा हुन्छ। ==राजाहरू== {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" | ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |'''शासनकाल''' |- ! ! |- | |[[नान्यदेव]] |वि सं ११५४ |१२०५ |- | |[[गङ्गादेव]] |वि सं १२०५ |१२४५ |- | |[[नरसिंहदेव]] |वि सं १२४५ |१२८४ |- | |[[रामसिंहदेव]] |वि सं १२८४ |१३२९ |- | |[[शक्तिसिंहदेव]] |वि सं १३२९ |१३६१ |- | |[[भूपालसिंहदेव]] |१३६१ |१३६१ |- | |[[हरिसिंहदेव]] !वि सं १३६१ |१३८१ |} ==ऐतिहासिक स्थल तथा दृष्टिकोण== {{Photomontage|position=center | photo1a = Simroungarh Toran Dwar Statue.jpg | photo2a = Pillar at Simroungarh.jpg | photo2b = Statue of Brahma from Simroungarh at National Museum Kathmandu.jpg | photo3a = 12th century Stone Inscription from Simroungarh in Tirhuta script.jpg | size = 280 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = From top down, left to right: Toran Dwar Statue, Pillar of the Rajabhavan, [[ब्रह्म|Brahma]] statue and Stone inscription in [[Tirhuta]] script.}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]] [[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:बिहारको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका वंशहरू]] [[श्रेणी:मध्यकालीन नेपाल]] [[श्रेणी:भारतका वंशहरू]] 97ldjylc762cmnz4nqtuw5tmc1fl73z 1370706 1370705 2026-08-21T10:36:36Z Bishaldev100 28807 /* राजाहरू */ 1370706 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country | native_name = डोय राज्य | conventional_long_name = डोय राज्य | common_name = डोय राज्य | continent = एसिया | region = नेपाल | era = | government_type = [[राजतन्त्र]] | year_start = वि सं ११५४ | year_end = वि.सं. १३८१ | p1 = | s1 = | s2 = | image_map = | image_map_caption = | capital = [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]] | common_languages = [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]<br>[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] | title_leader = [[राजा]] | leader1 = [[नान्यदेव]] | year_leader1 = वि सं ११५४-१२०५ | leader2 = | year_leader2 = | leader3 = | year_leader3 = | today = {{flag|नेपाल}}<br>{{flag|भारत}} }} '''मिथिलाका कर्णवंश'''<ref>{{cite journal |last1=Choudhary |first1=Radha Krishna |date=1954 |title=THE KARṆĀTS OF MITHILĀ, (C. 1097-1355 A. D.) |url=https://www.jstor.org/stable/41784923 |journal=Annals of the Bhandarkar Oriental Research Institute |volume=35 |issue=1/4 |pages=91–121 |jstor=41784923}}</ref> वा '''कर्णाट वंश''' १०९७ ईस्वीमा [[नान्यदेव]]द्वारा स्थापित राजवंश थियो। यस राजवंशले आजको [[भारत]]को [[बिहार]] र दक्षिण पूर्वी [[नेपाल]]को छेउछाउका भागहरूमा तिरहुत वा मिथिला भनेर चिनिने क्षेत्रहरूलाई नियन्त्रण गर्थ्यो।<ref name="Jha1997">{{cite book|author=Jha, M.|year=1997|chapter=Hindu Kingdoms at contextual level|title=Anthropology of Ancient Hindu Kingdoms: A Study in Civilizational Perspective|chapter-url=https://books.google.com/books?id=A0i94Z5C8HMC&pg=PA27|pages=27–42|publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd|location=New Delhi|isbn=9788175330344}}</ref><ref>{{cite book|author=Mishra, V.|year=1979|publisher=Mithila Prakasana|location=Allahabad|url=https://books.google.com/books?id=8FBuAAAAMAAJ&q=area+of+mithila|title=Cultural Heritage of Mithila|pages=13}}</ref> कर्णवंशहरूको मुख्य शक्तिकेन्द्र [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिम्रौनगढ]] किल्ला थियो जुन [[नेपाल भारत सीमा|भारत-नेपाल सीमा]]मा अवस्थित थियो। <ref name="Investigation">{{cite journal |last1=Vidale |first1=M |last2=Lugli |first2=F |date=1992 |title=Archaeological Investigation at Simraongarh |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_126-127_01.pdf |journal=Ancient Nepal |page=2 |accessdate=6 August 2020}}</ref> गंगादेवको शासनकालमा [[दरभङ्गा जिल्ला|दरभंगा]] शहर पनि दोस्रो राजधानी बन्यो।<ref name="Sinha1974">{{cite journal |author=CPN Sinha |year=1974 |title=A Critical Evaluation of sources for identification of Gangeyadeva of Tirabhukti |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=35 |pages=39–42 |jstor=44138754}}</ref> वि. सं. ११५४ मा नेपालको दक्षिण-पूर्वी तराई खण्डमा डोय राज्य खडा भयो। दक्षिण भारत कर्नाटक देशबाट आएका [[नान्यदेव]]ले सिम्रौनगढलाई राजधानी बनाई तिरहुत (डोय) राज्यको स्थापना गरे। सिम्रौनगढ पूर्वी तराईको [[बारा जिल्ला]] हालको कलैया भन्दा दक्षिणमा पर्छ। नान्यदेव दक्षिण भारतमा चालुक्य शासकको राज्यको सेनापति थिए र चालुक्यहरूले उत्तर भारततर्फ विजय अभियान चलाउदा नान्यदेव नेपाल पसेका थिए। [[नान्यदेव]]पछि गङ्गादेव, [[नरसिंहदेव]], [[रामसिंहदेव]], [[शक्तिसिंहदेव]], [[भूपालसिंहदेव]], [[हरिसिंहदेव]] राजाहरूले सवा दुईसय वर्षसम्म राज्य गरे। वि.सं. १३८१ मा [[दिल्ली सल्तनत|दिल्ली]]का वादशाह [[गयासुद्दीन तुगलक|गयाशुद्धिन तुगलक]]ले डोयराज्यमा आक्रमण गरी डोय राज्य ध्वस्त पारेपछि सातौँ राजा हरिसिंहदेव राज्य छोडी भागे।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ १०१।</ref> हरिसिंहदेव भागेपछि तुगलकले कामेश्वर ठक्करलाई डोय राज्यको शासक नियुक्त गरे। डोय राज्यको आर्थिक स्थिती राम्रो थियो र यो शक्तिशाली राज्य थियो भन्ने कुरा उसले बेला बेलामा उपत्यकामा आक्रमण गरी कर असुली गरेर फर्किने गरेकोबाट पनि थाहा हुन्छ। ==राजाहरू== {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" | ! rowspan="2" |राजा ! colspan="2" |'''शासनकाल''' |- ! ! |- | |[[नान्यदेव]] |वि सं ११५४ |१२०५ |- | |[[गङ्गादेव]] |वि सं १२०५ |१२४५ |- | |[[नरसिंहदेव]] |वि सं १२४५ |१२८४ |- | |[[रामसिंहदेव]] |वि सं १२८४ |१३२९ |- | |[[शक्तिसिंहदेव]] |वि सं १३२९ |१३६१ |- | |[[भूपालसिंहदेव]] |१३६१ |१३६१ |- | |[[हरिसिंहदेव]] |वि सं १३६१ |१३८१ |} ==ऐतिहासिक स्थल तथा दृष्टिकोण== {{Photomontage|position=center | photo1a = Simroungarh Toran Dwar Statue.jpg | photo2a = Pillar at Simroungarh.jpg | photo2b = Statue of Brahma from Simroungarh at National Museum Kathmandu.jpg | photo3a = 12th century Stone Inscription from Simroungarh in Tirhuta script.jpg | size = 280 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = From top down, left to right: Toran Dwar Statue, Pillar of the Rajabhavan, [[ब्रह्म|Brahma]] statue and Stone inscription in [[Tirhuta]] script.}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]] [[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:बिहारको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका वंशहरू]] [[श्रेणी:मध्यकालीन नेपाल]] [[श्रेणी:भारतका वंशहरू]] 22171bb8iyd5h6d4pm9f0fcd9e6x2jo 0 43522 1370707 1316068 2026-08-21T10:40:58Z Bishaldev100 28807 1370707 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ghiyasuddin_tughlaq.jpg|अङ्गुठाकार|गयासुद्दीन के काल का चाँदी का टँका]] '''गयासुद्दीन तुगलक''' [[दिल्ली सल्तनत]]मा [[तुगलक वंश]]को शासक थियो । {{दिल्ली सल्तनत}} [[श्रेणी:तुगलक वंश]] [[श्रेणी:दिल्लीको इतिहास]] [[hi:गयासुद्दीन तुगलक]] 2ocao9yplr6g5pz9ctv1gum9fsuhwb4 1370708 1370707 2026-08-21T10:47:28Z Bishaldev100 28807 1370708 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ghiyasuddin_tughlaq.jpg|अङ्गुठाकार|गयासुद्दीन के काल का चाँदी का टँका]] '''गयासुद्दीन तुगलक शाह''' <ref>{{Cite web |title=Extremely Rare Gold Tanka Coin of Sultan Ghiyath ud din Tughluq of Tughlug Dynasty of Delhi Sultanate of Mulk I Tilang Mint in extremely fine. {{!}} Auction 2035 {{!}} Marudhararts |url=https://marudhararts.com/printed-auction/auction-no-35/lot-no-182/coins-of-india/sultanate-coins/delhi-sultanate/22-ghiyath-al-din-tughluq-ah720-725-1320-1325ad/extremely-rare-gold-tanka-coin-of-sultan-ghiyath-ud-din-tughluq-of-tughlug-dynasty-of-delhi-sultanate-of-mulk-i-tilang-mint-in-extremely-fine |access-date=2026-08-15 |website=marudhararts.com |language=en}}</ref> ({{langx|fa|{{nq|غیاث الدین تغلق شاہ}}}}), ईश्वी १३२० देखि १३२५ सम्म [[दिल्ली सल्तनत]]मा [[तुगलक वंश]]को शासक थियो। उनी [[दिल्ली सल्तनत]]को [[तुगलक वंश]]का पहिलो सुल्तान थिए। आफ्नो शासनकालमा, गयासुद्दीन तुगलकले [[तुगलकाबाद]] शहर स्थापना गरे। १३२५ मा उनको मृत्युपछि उनको शासनकाल समाप्त भयो जब उनको सम्मानमा बनाइएको मण्डप भत्कियो। १४ औं शताब्दीका इतिहासकार इब्न बतुताका अनुसार सुल्तानको मृत्यु उनको विरुद्धको षड्यन्त्रको परिणाम थियो। गयासुद्दीन तुगलकको उत्तराधिकारी उनका जेठा छोरा मुहम्मद बिन तुगलक थिए।<ref name="sen2">{{Cite book|last=Sen|first=Sailendra|title=A Textbook of Medieval Indian History|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-9-38060-734-4|pages=89–92|language=en}}</ref> {{दिल्ली सल्तनत}} [[श्रेणी:तुगलक वंश]] [[श्रेणी:दिल्लीको इतिहास]] [[hi:गयासुद्दीन तुगलक]] 49apqu0w78fe1vhwm9oki283h4bard1 1370709 1370708 2026-08-21T10:48:42Z Bishaldev100 28807 1370709 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ghiyasuddin_tughlaq.jpg|अङ्गुठाकार|गियासुद्दीनको शासनकालको चाँदीको टँका]] '''गयासुद्दीन तुगलक शाह''' <ref>{{Cite web |title=Extremely Rare Gold Tanka Coin of Sultan Ghiyath ud din Tughluq of Tughlug Dynasty of Delhi Sultanate of Mulk I Tilang Mint in extremely fine. {{!}} Auction 2035 {{!}} Marudhararts |url=https://marudhararts.com/printed-auction/auction-no-35/lot-no-182/coins-of-india/sultanate-coins/delhi-sultanate/22-ghiyath-al-din-tughluq-ah720-725-1320-1325ad/extremely-rare-gold-tanka-coin-of-sultan-ghiyath-ud-din-tughluq-of-tughlug-dynasty-of-delhi-sultanate-of-mulk-i-tilang-mint-in-extremely-fine |access-date=2026-08-15 |website=marudhararts.com |language=en}}</ref> ({{langx|fa|{{nq|غیاث الدین تغلق شاہ}}}}), ईश्वी १३२० देखि १३२५ सम्म [[दिल्ली सल्तनत]]मा [[तुगलक वंश]]को शासक थियो। उनी [[दिल्ली सल्तनत]]को [[तुगलक वंश]]का पहिलो सुल्तान थिए। आफ्नो शासनकालमा, गयासुद्दीन तुगलकले [[तुगलकाबाद]] शहर स्थापना गरे। १३२५ मा उनको मृत्युपछि उनको शासनकाल समाप्त भयो जब उनको सम्मानमा बनाइएको मण्डप भत्कियो। १४ औं शताब्दीका इतिहासकार इब्न बतुताका अनुसार सुल्तानको मृत्यु उनको विरुद्धको षड्यन्त्रको परिणाम थियो। गयासुद्दीन तुगलकको उत्तराधिकारी उनका जेठा छोरा मुहम्मद बिन तुगलक थिए।<ref name="sen2">{{Cite book|last=Sen|first=Sailendra|title=A Textbook of Medieval Indian History|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-9-38060-734-4|pages=89–92|language=en}}</ref> {{दिल्ली सल्तनत}} [[श्रेणी:तुगलक वंश]] [[श्रेणी:दिल्लीको इतिहास]] [[hi:गयासुद्दीन तुगलक]] tf9ywuur85od1b692q9b3fq8r3azlf8 1370710 1370709 2026-08-21T10:49:16Z Bishaldev100 28807 1370710 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Ghiyasuddin_tughlaq.jpg|अङ्गुठाकार|गियासुद्दीनको शासनकालको चाँदीको टँका]] '''गयासुद्दीन तुगलक शाह''' <ref>{{Cite web |title=Extremely Rare Gold Tanka Coin of Sultan Ghiyath ud din Tughluq of Tughlug Dynasty of Delhi Sultanate of Mulk I Tilang Mint in extremely fine. {{!}} Auction 2035 {{!}} Marudhararts |url=https://marudhararts.com/printed-auction/auction-no-35/lot-no-182/coins-of-india/sultanate-coins/delhi-sultanate/22-ghiyath-al-din-tughluq-ah720-725-1320-1325ad/extremely-rare-gold-tanka-coin-of-sultan-ghiyath-ud-din-tughluq-of-tughlug-dynasty-of-delhi-sultanate-of-mulk-i-tilang-mint-in-extremely-fine |access-date=2026-08-15 |website=marudhararts.com |language=en}}</ref> ({{langx|fa|{{nq|غیاث الدین تغلق شاہ}}}}), ईश्वी १३२० देखि १३२५ सम्म [[दिल्ली सल्तनत]]मा [[तुगलक वंश]]को शासक थियो। उनी [[दिल्ली सल्तनत]]को [[तुगलक वंश]]का पहिलो सुल्तान थिए। आफ्नो शासनकालमा, गयासुद्दीन तुगलकले [[तुगलकाबाद]] शहर स्थापना गरे। १३२५ मा उनको मृत्युपछि उनको शासनकाल समाप्त भयो जब उनको सम्मानमा बनाइएको मण्डप भत्कियो। १४ औं शताब्दीका इतिहासकार इब्न बतुताका अनुसार सुल्तानको मृत्यु उनको विरुद्धको षड्यन्त्रको परिणाम थियो। गयासुद्दीन तुगलकको उत्तराधिकारी उनका जेठा छोरा मुहम्मद बिन तुगलक थिए।<ref name="sen2">{{Cite book|last=Sen|first=Sailendra|title=A Textbook of Medieval Indian History|publisher=Primus Books|year=2013|isbn=978-9-38060-734-4|pages=89–92|language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{दिल्ली सल्तनत}} [[श्रेणी:तुगलक वंश]] [[श्रेणी:दिल्लीको इतिहास]] [[hi:गयासुद्दीन तुगलक]] mvkw4lmzhxq6hjkoorezi8jcu4rybjs 0 47284 1370569 1321726 2026-08-20T12:05:11Z Bishaldev100 28807 1370569 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Madhav_Kumar_Nepal.jpg|अङ्गुठाकार|२०६६ फागुन ७ को प्रजातन्त्र दिवसमा सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्री [[माधवकुमार नेपाल]] ]] नेपालमा '''प्रजातन्त्र दिवस''' [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]] सफल भएर १०४ वर्षे लामो निरङ्कुश जहानीया [[राणा वंश|राणा शासन]] अन्त्य भएको सम्झनामा हरेक फागुन ७ गते मनाइन्छ । त्यही कारण हामी यो दिनलाई ‘राष्ट्रिय प्रजातन्त्र दिवस’ मान्ने गर्छौ । राणाहरूको वंशीय तन्त्र होइन कि ‘प्रजा’हरकै ‘तन्त्र’मा शासन चल्छ भन्ने उद्घोषसहित आजकै दिन मुलुकमा ‘प्रजातन्त्र’ छाएको थियो । विगतमा यो दिनको बेग्लै महत्त्व थियो । २०६३ वैशाखमा लोकतन्त्र स्थापनासँगै यो दिन ओझेलमा परेको हो । अब ‘प्रजातन्त्र’को ठाउँमा ‘लोकतन्त्र’ले ठाउँ थियो । बिस्तारै बोलीचालीमा ‘प्रजातन्त्र’ शब्द हराउँदै गएको छ र त्यो ‘लोकतन्त्र’ले लिएको हो । शब्द फेरिए पनि शासकीय वृत्त अझै लोकतन्त्रसँग अभ्यस्त छैन, तिनका क्रियाकलापमा राणा शाहीकै धङधङी नियमित छ । तर, यो दिन नेपालको राजनीतिक र शासकीय इतिहासमा प्रजातन्त्रको बेग्लै महत्त्व छ । २००७ मा नेपाली काँग्रेसको नेतृत्वमा भएको सशस्त्र क्रान्तिलाई राजा त्रिभुवनले साथ दिएपछि मुलुकमा प्रजातान्त्रिक शासन व्यवस्था स्थापना गर्न सजिलो भएको थियो । यदि राजाले साथ नदिएको भए प्रजातन्त्र स्थापना अझै समय कुर्नुपर्थ्यो होला । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{दिवसहरू}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय दिवस]] [[श्रेणी:दिवसहरू]] [[श्रेणी:सात सालको क्रान्ति]] dqby7qmzcffem1nhxoyv6bhw045ftw7 0 47812 1370599 1368939 2026-08-20T15:59:54Z पर्वत सुवेदी 31224 1370599 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रमा अवस्थित पवित्र हिमाल}} {{Infobox mountain | fetchwikidata = ALL | name = कैलाश पर्वत | other_name = गङ तिसे<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Mount-Kailash|title=Mount Kailas|encyclopedia=[[Britannica]]|access-date=27 August 2025|quote=It is referred to in Tibetan as Gang Tise ("Great Snow Mountain" or "Snow Jewel").|archive-date=27 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250827092222/https://www.britannica.com/place/Mount-Kailash|url-status=live}}</ref>{{sfn|McKay|2015|pages=2, 274}}<br />गङ रिम्पोछे | image = Kailash north.JPG | image_caption = कैलाश पर्वतको उत्तरी भाग | pushpin_map = China Tibet Ngari | location = [[बुराङ जिल्ला]], [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]] | country = {{flag|चीन}} | pushpin_label_position = right | listing = | range = कैलास पर्वत हिमशृङखला | coordinates = {{coord|31|4|0|N|81|18|45|E|region:CN-54|display=it}} | easiest_route = | native_name = {{native name|bo|{{bo-textonly|གངས་རིན་པོ་ཆེ།}}}} | language = [[तिब्बती भाषाहरू|तिब्बती]] | map_size = 300 | first_ascent = आरोहण नगरिएको (प्रतिबन्धित) | elevation_m = ६,६३८ | elevation_ref = <ref>{{cite web|title=The Snow Mountains of China: Kangrin Boqe Topographic Map|url=https://www.omnimap.com/catalog/int/china2.htm#p2|access-date=13 November 2023|date=1997|archive-date=13 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113175108/https://www.omnimap.com/catalog/int/china2.htm#p2|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://opentopomap.org/#map=13/31.05808/81.31780|title=Open Topo Map|access-date=13 November 2023|archive-date=23 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623170954/http://www.opentopomap.org/#map=13/31.05808/81.31780|url-status=live}}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | mapframe-wikidata = yes }} '''कैलाश पर्वत''' वा [[तिब्बती भाषा|तिब्बती]]मा '''गङ रिम्पोछे''' चीनको [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]]को [[न्गारी विभाग]]मा अवस्थित एक हिमाल हो। यो [[तिब्बती पठार]]को पश्चिमी भागमा रहेको [[हिमालपारी हिमशृङखला|हिमालपारी]]को कैलास पर्वत हिमशृङखलामा पर्दछ। कैलाश पर्वतको शिखर ६,६३८ मिटर उचाइमा, चीन, भारत र नेपालको पश्चिमी त्रिसङ्गम नजिक अवस्थित छ। कैलाश पर्वत [[मानसरोवर]] र [[राक्षसताल]] नजिकै अवस्थित छ। यस क्षेत्रको आसपासमा चारवटा नदीहरू--[[सिन्धु नदी|सिन्धु]], [[सतलज नदी|सतलज]], [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] र [[कर्णाली नदी]]को उद्गमस्थल रहेको छ। यो हिमाल [[बोन धर्म|बोन]], [[बौद्ध धर्म]], [[हिन्दु धर्म]] र [[जैन धर्म]]मा पवित्र मानिन्छ। मानिसहरू यस हिमालको [[तीर्थयात्रा]] गर्न जाने गर्छन्, जसमा सामान्यतया मान्सरोवर तालतर्फको पदयात्रा र हिमालको परिक्रमा (परिधीय यात्रा) समावेश हुन्छ। यद्यपि यसअघि पर्वतारोहणकर्ताहरूले यस हिमालको सर्वेक्षण गरेका छन्, तर यसको सफल आरोहण गरिएको कुनै रेकर्ड छैन। धार्मिक महत्वका कारण [[चिनियाँ सरकार]]द्वारा यस हिमालको आरोहण गर्न प्रतिबन्ध लगाइएको छ। == नामकरण == कैलाश नाम "केलास" शब्दबाट आएको हुन सक्छ, जसको अर्थ "स्फटिक" हुन्छ।{{sfn|Jones|Ryan|2006|p=220}}<ref>{{cite web|url= http://faculty.washington.edu/prem/mw/k.html|title=Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary|last= Williams|first= Monier|quote=kelāsa m. crystal W|access-date=10 October 2017|archive-date=31 August 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180831043117/http://faculty.washington.edu/prem/mw/k.html}}</ref> यो हिमाललाई स्थानीय रूपमा ''गङ रिम्पोछे'' ([[ल्हासा तिब्बती|मानक तिब्बती]]: གངས་རིན་པོ་ཆེ་; [[चिनियाँ भाषा]]: {{lang-zh|s=冈仁波齐峰|t=岡仁波齊峰}}) वा ''गङ तिसे'' भनिन्छ।{{sfn|Das|1902|p=32}}{{sfn|Samkar|2020|p=3}}<ref name="Brit"/> ''गङ रिम्पोछे'' को अर्थ "हिउँको दाना भएको हिमाल" हुन्छ, जसमा ''काङ'' (वा ''गङ'') भनेको सेतो हिमाल (हिउँको शिखर) बुझाउने तिब्बती शब्द हो र ''रिम्पोछे'' भनेको "मूल्यवान" भन्ने अर्थ लाग्ने आदरार्थी शब्द हो।{{sfn|Samkar|2020|p=3}}<ref>{{cite journal |last=Shakspo |first=Nawang Tsering |date=1999 |title=The Role of Incarnate Lamas in Buddhist Tradition: A Brief Survey of Bakula Rinpoche's Previous Incarnations |journal=The Tibet Journal |volume=24 |issue=3 |pages=38–47 |jstor=43300761 |issn=0970-5368}}</ref><ref>{{cite web|url=https://e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=features.Imphal_Kangla_To_Ladakh_Kangla_Postulating_A_Kang_Culture_Belt_By_Niraj_Kumar_Chingngaih_Biak.html|title=Imphal's Kangla To Ladakh's Kangla - Postulating A Kang Culture Belt|work=e-pao|access-date=1 June 2024|quote=Kang is homonym with multiple meaning like mountain white...|archive-date=20 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240820041248/https://e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=features.Imphal_Kangla_To_Ladakh_Kangla_Postulating_A_Kang_Culture_Belt_By_Niraj_Kumar_Chingngaih_Biak.html|url-status=live}}</ref> ''गङ तिसे'' को अर्थ "बरफ वा चिसोको हिमाल" भन्ने हुन्छ।{{sfn|Samkar|2020|p=3}} == भूगोल र स्थलाकृति == [[File:Mt Kailash sat.jpg|thumb|कैलाश पर्वत र पृष्ठभूमिमा देखिने यस क्षेत्रको स्थलाकृति, साथै अग्रभागमा [[मानसरोवर|मानसरोवर]] (दायाँ) र [[राक्षसताल]] तालहरू]] कैलाश पर्वत चीनको [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]] अन्तर्गत [[न्गारी विभाग]]मा अवस्थित छ।{{sfn|Samkar|2020|p=3}}<ref name="Brit">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Kailas-Range|title=Mount Kailas|encyclopedia=[[Britannica]]|access-date=1 December 2023|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601185353/https://www.britannica.com/place/Kailas-Range|url-status=live}}</ref> यो तिब्बती पठारको पश्चिमी भागमा रहेको [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]]को कैलाश पर्वत शृङ्खलामा पर्दछ। कैलाशको चुचुरो {{cvt|6638|m}}को उचाइमा रहेको छ।<ref name="Freeman">{{cite journal|url=https://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_2003_files/AJ%202003%20103-110%20Freeman-Attwood%20Gangdise.pdf|title=Gangdise Mountains|journal=[[Alpine Journal]]|author=Freeman Attwood|year=2003|volume=4|pages=103–109|access-date=17 March 2024|archive-date=13 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113213210/https://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_2003_files/AJ%202003%20103-110%20Freeman-Attwood%20Gangdise.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10593|title=Mount Kaliash, China|work=Peakbagger.com|access-date=1 June 2024|archive-date=20 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240820041225/https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10593|url-status=live}}</ref> यो क्षेत्र चीन, भारत र नेपालको सीमाको पश्चिमी त्रिबिन्दुको उत्तरमा अवस्थित छ।<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/opinion/columnists/claude-arpi-china-playing-new-border-games-close-to-mt-kailash-883053|title=China playing new border games close to Mt Kailash|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2024|date=23 February 2024|author=Claude Arpi|archive-date=28 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228080736/https://www.deccanchronicle.com/opinion/columnists/claude-arpi-china-playing-new-border-games-close-to-mt-kailash-883053|url-status=live}}</ref> पश्चिमी कैलास पर्वत शृङ्खलाबाट उद्गम हुने प्रमुख नदीहरू [[यार्लुङ साङ्पो]] (जसलाई पछि [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] भनिन्छ), [[सिन्धु नदी|सिन्धु]], [[सतलज नदी|सतलज]] र गङ्गाको सहायक नदी [[कर्णाली नदी|कर्णाली]] हुन्। यी सबै नदी प्रणालीहरू यस क्षेत्रको एकै {{cvt|60|km}} को परिधिभित्रबाट उद्गम हुन्छन्।<ref name="Freeman"/>{{sfn|Brockman|2011|p=356}}<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Lake-Mapam|title=Lake Mapam|encyclopedia=[[ब्रिटानिका]]|access-date=1 December 2023|archive-date=20 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240820122406/https://www.britannica.com/place/Lake-Mapam|url-status=live}}</ref> कैलाश पर्वत [[मानसरोवर]] र [[राक्षसताल]] तालहरूको किनारमा अवस्थित छ। {{cvt|320|km2}} क्षेत्रफलमा फैलिएको मानसरोवर विश्वको सबैभन्दा उच्च स्थानमा रहेको ताजा पानीको ताल हो।{{sfn|Brockman|2011|p=356}}{{sfn|Likens|2009|p=505}}{{sfn|Likens|2010|p=294}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Mount Kailash|कैलास पर्वत}} [[श्रेणी:तिब्बतका हिमालहरू]] 86hkoacmvzeqasyfvs0vsxe3k9ioffd 1370657 1370599 2026-08-21T06:00:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370657 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रमा अवस्थित पवित्र हिमाल}} {{Infobox mountain | fetchwikidata = ALL | name = कैलाश पर्वत | other_name = गङ तिसे<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Mount-Kailash|title=Mount Kailas|encyclopedia=[[Britannica]]|access-date=27 August 2025|quote=It is referred to in Tibetan as Gang Tise ("Great Snow Mountain" or "Snow Jewel").|archive-date=27 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250827092222/https://www.britannica.com/place/Mount-Kailash|url-status=live}}</ref>{{sfn|McKay|2015|pages=2, 274}}<br />गङ रिम्पोछे | image = Kailash north.JPG | image_caption = कैलाश पर्वतको उत्तरी भाग | pushpin_map = China Tibet Ngari | location = [[बुराङ जिल्ला]], [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]] | country = {{flag|चीन}} | pushpin_label_position = right | listing = | range = कैलास पर्वत हिमशृङखला | coordinates = {{coord|31|4|0|N|81|18|45|E|region:CN-54|display=it}} | easiest_route = | native_name = {{native name|bo|{{bo-textonly|གངས་རིན་པོ་ཆེ།}}}} | language = [[तिब्बती भाषाहरू|तिब्बती]] | map_size = 300 | first_ascent = आरोहण नगरिएको (प्रतिबन्धित) | elevation_m = ६,६३८ | elevation_ref = <ref>{{cite web|title=The Snow Mountains of China: Kangrin Boqe Topographic Map|url=https://www.omnimap.com/catalog/int/china2.htm#p2|access-date=13 November 2023|date=1997|archive-date=13 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231113175108/https://www.omnimap.com/catalog/int/china2.htm#p2|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://opentopomap.org/#map=13/31.05808/81.31780|title=Open Topo Map|access-date=13 November 2023|archive-date=23 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160623170954/http://www.opentopomap.org/#map=13/31.05808/81.31780|url-status=live}}</ref> | mapframe = yes | mapframe-zoom = 10 | mapframe-wikidata = yes }} '''कैलाश पर्वत''' वा [[तिब्बती भाषा|तिब्बती]]मा '''गङ रिम्पोछे''' चीनको [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]]को [[न्गारी विभाग]]मा अवस्थित एक हिमाल हो। यो [[तिब्बती पठार]]को पश्चिमी भागमा रहेको [[हिमालपारी हिमशृङखला|हिमालपारी]]को कैलास पर्वत हिमशृङखलामा पर्दछ। कैलाश पर्वतको शिखर ६,६३८ मिटर उचाइमा, चीन, भारत र नेपालको पश्चिमी त्रिसङ्गम नजिक अवस्थित छ। कैलाश पर्वत [[मानसरोवर]] र [[राक्षसताल]] नजिकै अवस्थित छ। यस क्षेत्रको आसपासमा चारवटा नदीहरू--[[सिन्धु नदी|सिन्धु]], [[सतलज नदी|सतलज]], [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] र [[कर्णाली नदी]]को उद्गमस्थल रहेको छ। यो हिमाल [[बोन धर्म|बोन]], [[बौद्ध धर्म]], [[हिन्दु धर्म]] र [[जैन धर्म]]मा पवित्र मानिन्छ। मानिसहरू यस हिमालको [[तीर्थयात्रा]] गर्न जाने गर्छन्, जसमा सामान्यतया मान्सरोवर तालतर्फको पदयात्रा र हिमालको परिक्रमा (परिधीय यात्रा) समावेश हुन्छ। यद्यपि यसअघि पर्वतारोहणकर्ताहरूले यस हिमालको सर्वेक्षण गरेका छन्, तर यसको सफल आरोहण गरिएको कुनै रेकर्ड छैन। धार्मिक महत्वका कारण [[चिनियाँ सरकार]]द्वारा यस हिमालको आरोहण गर्न प्रतिबन्ध लगाइएको छ। == नामकरण == कैलाश नाम "केलास" शब्दबाट आएको हुन सक्छ, जसको अर्थ "स्फटिक" हुन्छ।{{sfn|Jones|Ryan|2006|p=220}}<ref>{{cite web|url= http://faculty.washington.edu/prem/mw/k.html|title= Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary|last= Williams|first= Monier|quote= kelāsa m. crystal W|access-date= 10 October 2017|archive-date= 31 August 2018|archive-url= https://web.archive.org/web/20180831043117/http://faculty.washington.edu/prem/mw/k.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831043117/http://faculty.washington.edu/prem/mw/k.html |date=31 August 2018 }}</ref> यो हिमाललाई स्थानीय रूपमा ''गङ रिम्पोछे'' ([[ल्हासा तिब्बती|मानक तिब्बती]]: གངས་རིན་པོ་ཆེ་; [[चिनियाँ भाषा]]: {{lang-zh|s=冈仁波齐峰|t=岡仁波齊峰}}) वा ''गङ तिसे'' भनिन्छ।{{sfn|Das|1902|p=32}}{{sfn|Samkar|2020|p=3}}<ref name="Brit"/> ''गङ रिम्पोछे'' को अर्थ "हिउँको दाना भएको हिमाल" हुन्छ, जसमा ''काङ'' (वा ''गङ'') भनेको सेतो हिमाल (हिउँको शिखर) बुझाउने तिब्बती शब्द हो र ''रिम्पोछे'' भनेको "मूल्यवान" भन्ने अर्थ लाग्ने आदरार्थी शब्द हो।{{sfn|Samkar|2020|p=3}}<ref>{{cite journal |last=Shakspo |first=Nawang Tsering |date=1999 |title=The Role of Incarnate Lamas in Buddhist Tradition: A Brief Survey of Bakula Rinpoche's Previous Incarnations |journal=The Tibet Journal |volume=24 |issue=3 |pages=38–47 |jstor=43300761 |issn=0970-5368}}</ref><ref>{{cite web|url=https://e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=features.Imphal_Kangla_To_Ladakh_Kangla_Postulating_A_Kang_Culture_Belt_By_Niraj_Kumar_Chingngaih_Biak.html|title=Imphal's Kangla To Ladakh's Kangla - Postulating A Kang Culture Belt|work=e-pao|access-date=1 June 2024|quote=Kang is homonym with multiple meaning like mountain white...|archive-date=20 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240820041248/https://e-pao.net/epPageExtractor.asp?src=features.Imphal_Kangla_To_Ladakh_Kangla_Postulating_A_Kang_Culture_Belt_By_Niraj_Kumar_Chingngaih_Biak.html|url-status=live}}</ref> ''गङ तिसे'' को अर्थ "बरफ वा चिसोको हिमाल" भन्ने हुन्छ।{{sfn|Samkar|2020|p=3}} == भूगोल र स्थलाकृति == [[File:Mt Kailash sat.jpg|thumb|कैलाश पर्वत र पृष्ठभूमिमा देखिने यस क्षेत्रको स्थलाकृति, साथै अग्रभागमा [[मानसरोवर|मानसरोवर]] (दायाँ) र [[राक्षसताल]] तालहरू]] कैलाश पर्वत चीनको [[तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र]] अन्तर्गत [[न्गारी विभाग]]मा अवस्थित छ।{{sfn|Samkar|2020|p=3}}<ref name="Brit">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Kailas-Range|title=Mount Kailas|encyclopedia=[[Britannica]]|access-date=1 December 2023|archive-date=1 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601185353/https://www.britannica.com/place/Kailas-Range|url-status=live}}</ref> यो तिब्बती पठारको पश्चिमी भागमा रहेको [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]]को कैलाश पर्वत शृङ्खलामा पर्दछ। कैलाशको चुचुरो {{cvt|6638|m}}को उचाइमा रहेको छ।<ref name="Freeman">{{cite journal|url=https://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_2003_files/AJ%202003%20103-110%20Freeman-Attwood%20Gangdise.pdf|title=Gangdise Mountains|journal=[[Alpine Journal]]|author=Freeman Attwood|year=2003|volume=4|pages=103–109|access-date=17 March 2024|archive-date=13 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221113213210/https://www.alpinejournal.org.uk/Contents/Contents_2003_files/AJ%202003%20103-110%20Freeman-Attwood%20Gangdise.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10593|title=Mount Kaliash, China|work=Peakbagger.com|access-date=1 June 2024|archive-date=20 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240820041225/https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=10593|url-status=live}}</ref> यो क्षेत्र चीन, भारत र नेपालको सीमाको पश्चिमी त्रिबिन्दुको उत्तरमा अवस्थित छ।<ref>{{cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/opinion/columnists/claude-arpi-china-playing-new-border-games-close-to-mt-kailash-883053|title=China playing new border games close to Mt Kailash|work=Deccan Chronicle|access-date=1 March 2024|date=23 February 2024|author=Claude Arpi|archive-date=28 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228080736/https://www.deccanchronicle.com/opinion/columnists/claude-arpi-china-playing-new-border-games-close-to-mt-kailash-883053|url-status=live}}</ref> पश्चिमी कैलास पर्वत शृङ्खलाबाट उद्गम हुने प्रमुख नदीहरू [[यार्लुङ साङ्पो]] (जसलाई पछि [[ब्रह्मपुत्र नदी|ब्रह्मपुत्र]] भनिन्छ), [[सिन्धु नदी|सिन्धु]], [[सतलज नदी|सतलज]] र गङ्गाको सहायक नदी [[कर्णाली नदी|कर्णाली]] हुन्। यी सबै नदी प्रणालीहरू यस क्षेत्रको एकै {{cvt|60|km}} को परिधिभित्रबाट उद्गम हुन्छन्।<ref name="Freeman"/>{{sfn|Brockman|2011|p=356}}<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/place/Lake-Mapam|title=Lake Mapam|encyclopedia=[[ब्रिटानिका]]|access-date=1 December 2023|archive-date=20 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240820122406/https://www.britannica.com/place/Lake-Mapam|url-status=live}}</ref> कैलाश पर्वत [[मानसरोवर]] र [[राक्षसताल]] तालहरूको किनारमा अवस्थित छ। {{cvt|320|km2}} क्षेत्रफलमा फैलिएको मानसरोवर विश्वको सबैभन्दा उच्च स्थानमा रहेको ताजा पानीको ताल हो।{{sfn|Brockman|2011|p=356}}{{sfn|Likens|2009|p=505}}{{sfn|Likens|2010|p=294}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Mount Kailash|कैलास पर्वत}} [[श्रेणी:तिब्बतका हिमालहरू]] h80jll00518plm6ng0wtcwzx0a6d012 0 53018 1370729 1353852 2026-08-21T11:33:16Z ~2026-45912-25 80441 /* */ 1370729 wikitext text/x-wiki '''चुड्का''' अथवा '''चुट्का''' छोटो लयमा छोटोमिठो गाइने एक प्रकारको [[नेपाली|गुरुङ समुदाय मा प्रचलित मौलिक नेपाली]] [[लोकगीत]] हो।।<ref name=":0">'''नेपाली बृहत् शब्दकोश ISBN No.: 978-99933-71-10-6''' , नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान</ref> यो चुड्का गित गाउदा खैजडी बजाउदै खैजडीको ताल संगै केटाहरुले गाउने अनि केटिहरु नाच्ने गरिन्छ अनि बिचबिच मा केटाहरु पनि नाच्ने गर्छन् यो चुड्का गित पश्चिम् अञ्चल को गण्डकी छेत्र विशेष गरेर तनहुँ लमजुङ गोर्खा अनि चितवन नवलपुर तिर को गुरुङ गाउँ घर तिर चुड्का लगाउने र चुड्का नचाउने चलन छ विशेष गरेर चुड्का नाच घाटुखोइ कार्यक्रम मा नाच्ने चलन छ। <nowiki>*</nowiki>चुड्का नाच नेपालको एक प्रसिद्ध लोकनृत्य हो, विशेष गरी गण्डकी क्षेत्रमा, जस्तै तनहुँ, लमजुङ, गोर्खा, चितवन र नवलपरासीका गुरुङ समुदायमा यो नाच प्रचलित छ। चुड्का लाई 'कौडा' पनि भनिन्छ चुड्का/कौडा रोधिँ संस्कृति प्रणालीमा बिकशित भएको बिश्वास गरिन्छ अनि चुड्का/कौडा सुरुवात तनहुँ को गुरुङ गाउँ थप्रेक गाउँ र हिलेखर्क गाउँ बाट भएको भन्ने भनाई हरु मौखिक भनाई हरु सुन्न पाईन्छ चुड्का/कौडा गित गाउदा बीचबिच मा गुरुङ भाषा बाट (सै सै सै नारेपा,कोईपा,छोप्पा,नकस्या,मैस्या) भन्ने गुरुङ भाषा हरु को शब्द हरु प्रयोग हुन्छ यसले गर्दा चुड्का/कौडा गित गाउने,नाच्ने र सुन्ने हरु लाई छुट्टै मज्जा हुन्छ।<ref name=":0" /> विशेषताहरू: <nowiki/>* पुरुष र महिलाको सहभागिता: यो नाचमा केटाहरूले गीत गाएर खैंजडी, मुजुरा मादल बजाउँछन् र केटीहरूलाई नचाउँछन्। बीच-बीचमा केटाहरू पनि नाच्ने गर्छन्। <nowiki/>* गीतको प्रकार: माया पिरतीका र ठट्यौली गीतहरू गाउने चलन छ। नाच सुरु गर्नुअघि आकाश-पातालका देवी-देवताहरूको नाममा 'बन्धन गीत' गाउने गरिन्छ। <nowiki/>* नाच्ने शैली: केटीहरू प्रत्येक तालमा नाच्छन् भने केटाहरूको नाच्ने समय र ताल फरक हुन्छ। उनीहरू प्रत्येक टुक्का र तालमा नाच्दैनन्। केटीहरूले नाच्दा नाच्दै हातको हाउभाउ, आँखाको इसारा र ओठे जवाफबाट उत्तर दिन्छन्। <nowiki/>* सरल र लोकप्रिय: चुड्का नाच एकदमै सरल र सजिलो भएकोले यसमा केटाकेटीदेखि युवा, वृद्ध सबैले भाग लिन सक्छन्। यो कुनै पनि समयमा नाच्न सकिन्छ, जस्तै गाउँघरमा पूजाआजामा, मेलापर्वमा, विवाह र भोजभतेरमा। <nowiki/>* घाटुसँग सम्बन्ध: साधारणतया सती घाँटु नृत्य सकिएपछी (घाटुखोई अर्थात् चुड्का खोई) कार्यक्रम गरेर चुड्का गीतनृत्य नचाउने गरिन्छ। चुड्का नाच नेपाली लोकसंस्कृतिको एक महत्वपूर्ण अंश हो र यसले गुरुङ समुदायको सामाजिक तथा सांस्कृतिक जीवनमा रमाइलो र उत्साह भर्ने काम गर्दछ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:लोकगीत]] [[श्रेणी:लोकसाहित्य]] sasth40h2gpjyufamu2cxfuky055ojc 0 53165 1370637 1363411 2026-08-21T05:04:10Z Bishaldev100 28807 1370637 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalMakwanpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = मकवानपुर जिल्लाका गाउँ विकास समितिहरूको नक्सा |pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[मकवानपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ५६.१३<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 12806 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27|36|29|N|85|05|39|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} [[File:Makawanpur Gadhi.JPG|thumb|मकवानपुर गढी]] [[File:Kali Top.JPG|thumb|मकवानपुर गढीमा रहेको काली तोप]] [[File:Makwanpur Gadhi.JPG|thumb|पुनर्निर्माण गरिएको मकवानपुर गढी]] [[File:Cannon makwanpur.JPG|thumb|मकवानपुर गढीमा तयारी अवस्थामा राखिएको तोप]] '''मकवानपुर गढी''' [[मकवानपुर जिल्ला]]मा रहेको ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय महत्त्वको स्थान हो। यो [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[मकवानपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १२८०६ रहेको थियो जसमध्ये ६१८७ पुरुष र ६६१९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २५७६ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> यो हाल [[मकवानपुरगढी गाउँपालिका]]मा पर्दछ। यसको साविकका १,२ वडाहरू मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ३,४ वडाहरू वडा नम्बर २ र ५-७ वडाहरू नम्बर ३ र ८,९ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो। मकवानपुर गढी [[नेपाल]]का लागि सधै रणनितीक महत्त्वको स्थान हो । मकवानपुर नै त्यो ठाउँ हो जहाँ [[नेपाली सेना]]ले मिर कासिमका फौजबाट ५०० भन्दा धेरै [[राइफल]], दुई [[तोप]] हात पारेर ४ वटा गुल्म [[श्रीनाथ गण|श्रीनाथ]] , [[कालीबक्स गण|कालीबक्स]], [[बर्दबहादुर गुल्म|बर्दबहादुर]] र [[सबुज गुल्म]] बनायो केही समय पछि [[पुरानो गोरख गुल्म]] समेत स्थापना गर्न सफल भयो । नेपाली सेनामा सेना ब्यवस्थीत यो नै पहिलो गरिएको [[मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)|अवसर]] थियो नेपाली सेनाको इतिहासमा पहिलो चोटी बनाइएका यिनै सङ्गठन रहेका थिए। साथै नेपाली सेनाले कुनै पनि विदेशी सेनासँग लडेको पनि पहिलो अवसर थियो। यो हाल [[मकवानपुरगढी गाउँपालिका]]मा पर्दछ। == बि.सं. १८१९को युद्ध == {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} यो युद्ध मकवानपुर गढी का सेना नायक सरदार नन्दु शाह थिए उनी सँग ४०० जती सेना थोरै बन्दुक अरू परम्परागत हतियार, [[खुकुरी]], [[तरबार]], [[घुएत्रो]] लगायत रहेका थिए। त्यसैले उनीहरू हान र भागको रणनीतिका साथ उत्रेका थिए जसले शत्रुलाई अचम्मित पारी रहेको थियो। नेपाली सेनाले रातिआक्रमण गर्नका लागि आक्रमण बेस तप्लाखर भन्जयाङमा राखेको थियो। मिर कासिमका सेनाका सेनानायक गुरगिन खाँ थिए उनीसँग २५०० सेना र [[तोप]]हरू , [[बन्दुक]] , राम्रो रणनीतिक सहायता तथा ब्याकअप फोर्स समेत थियो। उनिहरूको आक्रमण बेस मकवानपुर फेदीमा थियो तिनी हरू रात्री आक्रमण गर्ने योजनामा थिए।जब शत्रुको ठूलो सेना हिडेर हर्नामाडी पुग्यो स्थानीय घर हरू पहिले नै खाली गरी सकीएको थियो उनीहरूलाई खानाको अभाव हुन थाल्यो। मकवानपुर गढी त्याहाबाट ९ कि मी माथी पाहडको टुप्पामा रहेको थियो साथै नेपाली सेनाले सबै बाटाहरू सबै समेत थुनीदीएका थिए तर पनि शत्रु उनी हरूलाई पछाडी मकवानपुर गढी धकल्न सक्षम भइरहेको थियो झन्डै ३०० शत्रुले नेपाली हरूलाई अझ रक्षात्मक बनाउदै २० जनवरी १७६३मा आक्रमण शुरू गरे। तर तिनी हरू त्यतीखेर दंग परे जती खेर तिनी हरू ताप्लाखारमा बिसाइ मारी रहेका थिए काजी बंस राज पांडे तलबाट उनीहरू माथी जाइ लागे, काजी नरसिंह बस्नेतले माथीबाट गुरगिन खाँका सेनालाई हाने।र नन्दु शाहको नेतृत्वको नेपाली सेनाले अगाडि बट हाने। तिन जना कुसल कमान्डरको रातको अप्ठेरोमा पनि नेपाली सेना बाहदुरी पूर्वक लडेर शत्रु नास्न सफल रह्यो।मिर कासीमका १७०० सेना मारिए ३० नेपाली सेनाले पनि शाहदत प्राप्त गरे नेपाली सेनाले शत्रुका ५०० राइफल दुई तोप अन्य सैन्य सामग्री प्राप्त गर्‍यो अझ महत्त्वपूर्ण यो लडाईंबाट प्राप्त श्रोत पछि नै नेपाली सेनालाई सङ्गठनीक संरचनामा ढाल्ने काम शुरू भयो। == बि.सं. १८७२ को लडाइँ == {{मुख्य लेख|मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:मकवानपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:मकवानपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गढीहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 7fbbkteaz7dqmm55kj4oja7f4yidbm5 1370638 1370637 2026-08-21T05:04:59Z Bishaldev100 28807 /* बि.सं. १८७२ को लडाइँ */ 1370638 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalMakwanpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = मकवानपुर जिल्लाका गाउँ विकास समितिहरूको नक्सा |pushpin_map = Nepal Bagmati Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[मकवानपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ५६.१३<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 12806 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27|36|29|N|85|05|39|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} [[File:Makawanpur Gadhi.JPG|thumb|मकवानपुर गढी]] [[File:Kali Top.JPG|thumb|मकवानपुर गढीमा रहेको काली तोप]] [[File:Makwanpur Gadhi.JPG|thumb|पुनर्निर्माण गरिएको मकवानपुर गढी]] [[File:Cannon makwanpur.JPG|thumb|मकवानपुर गढीमा तयारी अवस्थामा राखिएको तोप]] '''मकवानपुर गढी''' [[मकवानपुर जिल्ला]]मा रहेको ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय महत्त्वको स्थान हो। यो [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[नारायणी अञ्चल]], [[मकवानपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १२८०६ रहेको थियो जसमध्ये ६१८७ पुरुष र ६६१९ महिला रहेका थिए भने यहाँ २५७६ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> यो हाल [[मकवानपुरगढी गाउँपालिका]]मा पर्दछ। यसको साविकका १,२ वडाहरू मकवानपुरगढी गाउँपालिकाको वडा नम्बर १ हो भने ३,४ वडाहरू वडा नम्बर २ र ५-७ वडाहरू नम्बर ३ र ८,९ वडाहरू वडा नम्बर ४ हो। मकवानपुर गढी [[नेपाल]]का लागि सधै रणनितीक महत्त्वको स्थान हो । मकवानपुर नै त्यो ठाउँ हो जहाँ [[नेपाली सेना]]ले मिर कासिमका फौजबाट ५०० भन्दा धेरै [[राइफल]], दुई [[तोप]] हात पारेर ४ वटा गुल्म [[श्रीनाथ गण|श्रीनाथ]] , [[कालीबक्स गण|कालीबक्स]], [[बर्दबहादुर गुल्म|बर्दबहादुर]] र [[सबुज गुल्म]] बनायो केही समय पछि [[पुरानो गोरख गुल्म]] समेत स्थापना गर्न सफल भयो । नेपाली सेनामा सेना ब्यवस्थीत यो नै पहिलो गरिएको [[मकवानपुरको लडाईं (बि.सं. १८१९)|अवसर]] थियो नेपाली सेनाको इतिहासमा पहिलो चोटी बनाइएका यिनै सङ्गठन रहेका थिए। साथै नेपाली सेनाले कुनै पनि विदेशी सेनासँग लडेको पनि पहिलो अवसर थियो। यो हाल [[मकवानपुरगढी गाउँपालिका]]मा पर्दछ। == बि.सं. १८१९को युद्ध == {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} यो युद्ध मकवानपुर गढी का सेना नायक सरदार नन्दु शाह थिए उनी सँग ४०० जती सेना थोरै बन्दुक अरू परम्परागत हतियार, [[खुकुरी]], [[तरबार]], [[घुएत्रो]] लगायत रहेका थिए। त्यसैले उनीहरू हान र भागको रणनीतिका साथ उत्रेका थिए जसले शत्रुलाई अचम्मित पारी रहेको थियो। नेपाली सेनाले रातिआक्रमण गर्नका लागि आक्रमण बेस तप्लाखर भन्जयाङमा राखेको थियो। मिर कासिमका सेनाका सेनानायक गुरगिन खाँ थिए उनीसँग २५०० सेना र [[तोप]]हरू , [[बन्दुक]] , राम्रो रणनीतिक सहायता तथा ब्याकअप फोर्स समेत थियो। उनिहरूको आक्रमण बेस मकवानपुर फेदीमा थियो तिनी हरू रात्री आक्रमण गर्ने योजनामा थिए।जब शत्रुको ठूलो सेना हिडेर हर्नामाडी पुग्यो स्थानीय घर हरू पहिले नै खाली गरी सकीएको थियो उनीहरूलाई खानाको अभाव हुन थाल्यो। मकवानपुर गढी त्याहाबाट ९ कि मी माथी पाहडको टुप्पामा रहेको थियो साथै नेपाली सेनाले सबै बाटाहरू सबै समेत थुनीदीएका थिए तर पनि शत्रु उनी हरूलाई पछाडी मकवानपुर गढी धकल्न सक्षम भइरहेको थियो झन्डै ३०० शत्रुले नेपाली हरूलाई अझ रक्षात्मक बनाउदै २० जनवरी १७६३मा आक्रमण शुरू गरे। तर तिनी हरू त्यतीखेर दंग परे जती खेर तिनी हरू ताप्लाखारमा बिसाइ मारी रहेका थिए काजी बंस राज पांडे तलबाट उनीहरू माथी जाइ लागे, काजी नरसिंह बस्नेतले माथीबाट गुरगिन खाँका सेनालाई हाने।र नन्दु शाहको नेतृत्वको नेपाली सेनाले अगाडि बट हाने। तिन जना कुसल कमान्डरको रातको अप्ठेरोमा पनि नेपाली सेना बाहदुरी पूर्वक लडेर शत्रु नास्न सफल रह्यो।मिर कासीमका १७०० सेना मारिए ३० नेपाली सेनाले पनि शाहदत प्राप्त गरे नेपाली सेनाले शत्रुका ५०० राइफल दुई तोप अन्य सैन्य सामग्री प्राप्त गर्‍यो अझ महत्त्वपूर्ण यो लडाईंबाट प्राप्त श्रोत पछि नै नेपाली सेनालाई सङ्गठनीक संरचनामा ढाल्ने काम शुरू भयो। == बि.सं. १८७२ को लडाइँ == {{मुख्य लेख|मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)}}१८७२ फागुन १९ मा [[नेपाल]] मकवनपुरगढी नेपाल र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]]बीच भएको थियो। यस लडाइँ ब्रिटिसको विजय भयो।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zGMMAQAAMAAJ|title=The Road to Democracy and Kingdom of God|date=2007|location=}}</ref> र लडाइँ जारी गरिरहनुपर्ने मत राख्ने नेपाली भारदारहरू पनि सन्धि स्विकार गर्नुपर्ने सोचमा पुगे। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:मकवानपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:मकवानपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गढीहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] a0mcwabvuagyvyu3yp95zelyi7sgxui 0 53718 1370624 1369307 2026-08-21T02:02:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370624 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=मे २०१३}} '''इन्टरनेट सोसाइटी''' [[:en:Internet Society|Internet Society(ISOC)]] इन्टरनेट सेवाग्राहीहरूको साझा संस्था हो। यसको स्थापना स्वायत्त, गैरराजनीतिक, गैरनाफामुखी र सेवामुलक संस्थाका रूपमा सन् १९९२मा भएको हो। इन्टरनेट सोसाइटी ग्लोबलको नेपाल च्याप्टरको रूपमा [[इन्टरनेट सोसाइटी नेपाल]] कार्यरत छ। इन्टरनेट सोसाइटी इन्टरनेट प्रविधिमा विश्वमा भैरहेका विकास तथा परिवर्तनहरूको सन्दर्भमा वहश, छलफल, अनुसन्धान तथा चर्चा गर्ने गर्दछ। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य सूत्र== * [http://www.internetsociety.org www.internetsociety.org] * [http://www.isoc.net.np/ आधिकारिक वेवसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130209011110/http://www.isoc.net.np/ |date=2013-02-09 }} * [http://www.isoc.org/internet/history/ietfhis.shtml IETF and ISOC] by [[Vint Cerf]] ==च्याप्टरहरू== इन्टरनेट सोसाइटीका विश्वभर विभिन्न देशमा च्याप्टर रहेका छन्। जुन् अङ्ग्रेजी अक्षरको वर्णानुक्रममा तल उल्लेख गरिएको छ। <div style="-moz-column-count: २;"> *[http://www.isoc.org.ar Capitulo Argentino de Internet Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120910205510/http://www.isoc.org.ar/ |date=2012-09-10 }} - Argentina *[http://www.isoc.am ISOC-AM] - Armenia *[http://www.isoc-au.org.au ISOC-AU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517031917/http://isoc-au.org.au/ |date=2014-05-17 }} - Australia *[http://www.bis.org.bh Bahrain Internet Society Chapter] - Bahrain *ISOC BD - Bangladesh *[http://www.isoc-ecc.org ISOC European Chapters Coordinating Council] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180830210034/http://www.isoc-ecc.org/ |date=2018-08-30 }} - Barcelona - Europe *[http://www.internetsociety.be ISOC Belgium vzw] - Belgium *[http://www.wallonie-isoc.org ISOC Wallonie] - Belgium - Wallonia *[http://www.isoc.bj ISOC BJ] - Benin *[http://www.isoc.org.br ISOC BR] - Brazil *[[Internet Society - Bulgaria]] *[http://www.isoc.bi ISOC BI] - Burundi *ISOC Cambodia - Cambodia *ISOC Cameroon - Cameroon *ISOC Canada - Canada - National *[http://www.isocquebec.org ISOC Quebec] - Canada - Québec *[http://www.isoctoronto.org ISOC Toronto] - Canada - Toronto *ISOC Colombia - Colombia *ISOC CG - Congo *ISOC DRC - Democratic Republic of the Congo *[http://www.isoc.dk ISOC DK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060217210618/http://www.isoc.dk/ |date=2006-02-17 }} - Denmark *[http://www.isoc.org.ec ISOC EC] - Ecuador *[http://www.ise.org.eg ISOC EG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090425024909/http://www.ise.org.eg/ |date=2009-04-25 }} - Egypt *[http://www.isoc-e.org ISOC England] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130318215633/http://isoc-e.org/ |date=2013-03-18 }} - ISOC UK - England *[http://www.isoc.fi ISOC Finland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130222071543/http://www.isoc.fi/ |date=2013-02-22 }} - Finland *[http://www.isoc.fr ISOC FR] - France *[http://www.isoc-gal.org ISOC-GAL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170723173524/http://www.isoc-gal.org/ |date=2017-07-23 }} - Galicia (Spain) *ISOC GM - Gambia *ISOC GE - Georgia *[http://www.isoc.de/ ISOC DE] - Germany *ISOC Ghana - Ghana *[http://www.isoc.gr ISOC GR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100308093436/http://www.isoc.gr/ |date=2010-03-08 }} - Greece *[http://www.isoc.hk ISOC Hong Kong] - Hong Kong *[http://www.isoc-hu.hu/ Hungary Chapter of ISOC (MITE)] - Hungary *Delhi Chapter of the Internet Society - India - Delhi *[http://www.isocindiachennai.org India Chennai Chapter of the Internet Society] - India - Chennai *[http://www.isocindiakolkata.in India Kolkata Chapter of the Internet Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130222055926/http://www.isocindiakolkata.in/ |date=2013-02-22 }} - India - Kolkata *[http://www.isocbangalore.org India Bangalore Chapter of the Internet Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402210657/http://www.isocbangalore.org/ |date=2013-04-02 }} - India - Bangalore *[http://ireland.isoc.org Irish Chapter of ISOC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061025211542/http://ireland.isoc.org/ |date=2006-10-25 }} - Ireland *[[Israel Internet Association]] ([http://www.isoc.org.il/index_eng.html ISOC IL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120825161825/http://www.isoc.org.il/index_eng.html |date=2012-08-25 }}) - Israel *[http://www.isoc.it Società Internet] - Italy *[http://www.iajapan.org ISOC JP] - Japan *[http://kr.isoc.org ISOC KR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070416080115/http://kr.isoc.org/ |date=2007-04-16 }} - Korea (Republic of) *[[ISOC Luxembourg]] - Luxembourg *[http://www.isoc.my ISOC MY] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130323132510/http://www.isoc.my/ |date=2013-03-23 }} - Malaysia *ISOC Mali - Mali *[http://www.isoc-mu.org ISOC MU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619204606/http://isoc-mu.org/ |date=2017-06-19 }} - Mauritius *[http://www.isocmex.org.mx/ Sociedad Internet de Mexico] - Mexico *[http://www.isoc-mu.org ISOC-MU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619204606/http://isoc-mu.org/ |date=2017-06-19 }} - Mauritius *[http://www.misoc.ma/ MISOC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130206174439/http://www.misoc.ma/ |date=2013-02-06 }} - Morocco *[http://www.isoc.net.np ISOC Nepal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130209011110/http://www.isoc.net.np/ |date=2013-02-09 }} - Nepal *[http://isoc.nl ISOC NL] the Netherlands *ISOC NE - Niger *[http://www.isocnig.org.ng ISOC NG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402202725/http://www.isocnig.org.ng/ |date=2013-04-02 }} Nigeria *[http://www.isocdisab.org Disability & Special Needs Chapter of ISOC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181117021213/http://www.isocdisab.org/ |date=2018-11-17 }} - Non Geographic - Disability & Special Needs *ISOC NO - Norway *[[PICISOC]] - Pacific Islands *[http://www.isocpk.org ISOC PK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141220092518/http://www.isocpk.org/ |date=2014-12-20 }} - Pakistan *ISOC PS - Palestine *[http://www.isoc.pe ISOC Peru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130222073033/http://www.isoc.pe/ |date=2013-02-22 }} - Peru *ISOCCP - Philippines *[http://www.isoc.org.pl ISOC PL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122174627/http://www.isoc.org.pl/ |date=2013-01-22 }} Poland *[http://www.isoc.pt ISOC PT] Portugal *[http://www.isocpr.org ISOC PR] - Puerto Rico *[http://www.isoc.org.pl ISOC Polska] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122174627/http://www.isoc.org.pl/ |date=2013-01-22 }} - Poland *[http://www.isoc.ro/ ISOC RO] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070514190733/http://www.isoc.ro/ |date=2007-05-14 }} Romania *Saudi Arabian Chapter of the Internet Society - Saudi Arabia *[http://scotland.isoc.org Scottish Chapter of the Internet Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010925180830/http://scotland.isoc.org/ |date=2001-09-25 }} - Scotland - UK *ISOC SN - Senegal *[http://www.isoc-srbija.org ISOC Serbia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217152458/http://isoc-srbija.org/ |date=2014-12-17 }} - Serbia *[http://www.sierravisions.org/isocsl/ ISOC SL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100228174238/http://www.sierravisions.org/isocsl/ |date=2010-02-28 }} - Sierra Leone *[http://www.isoc-drustvo.si ISOC SI] - Slovenia *[http://isoc.org.za ISOC-ZA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402210658/http://www.isoc.org.za/ |date=2013-04-02 }} - South Africa *[http://www.isoc-es.org ISOC-ES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617134745/http://www.isoc-es.org/ |date=2013-06-17 }} - Spain *[http://www.isocanda.org/ ISOC ANDA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071012222714/http://www.isocanda.org/ |date=2007-10-12 }} - Spain - Andalucia *AS ISOC - Spain - Asturia *[http://www.unizar.es/isocara/ Aragonese Chapter of the Internet Society] - Spain - Aragon *[http://www.isoc.cat ISOC CAT] - Spain, Andorra and France - Catalan Chapter *[http://www.isoc-gal.org ISOC GAL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170723173524/http://www.isoc-gal.org/ |date=2017-07-23 }} - Spain - Galicia *Madrid Chapter of the Internet Society - Spain - Madrid *[http://www.isoc.sd Sudan Chapter of the Internet Society (SIS)]{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Sudan *[http://www.isoc.se ISOC-SE] - Sweden *[http://www.isoc.ch/ ISOC-CH] - Switzerland *[http://www.isoc.org.tw/ ISOC TW] - Taiwan *[http://www.isoc-th.org ISOC TH] - Thailand *[http://www.isoc.tt ISOC-TT] - TRINIDAD AND TOBAGO *[http://www.isoc.org.tn ISOC TN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815164827/http://isoc.org.tn/ |date=2013-08-15 }} - Tunisia *[http://www.isoctr.org Istanbul-Turkey chapter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161030120828/http://www.isoctr.org/ |date=2016-10-30 }} - Turkey - Istanbul *Ugandan Chapter of the Internet Society - Uganda *ISOC UAE - United Arab Emirates *[http://www.isoc.org.uy Capitulo Uruguay de Internet Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402172738/http://www.isoc.org.uy/ |date=2013-04-02 }} - Uruguay *[http://www.isoc-chicago.org Chicago Chapter of the Internet Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005060443/http://www.isoc-chicago.org/ |date=2012-10-05 }} - USA - Chicago *ISOC Hawaii - USA - Hawaii *[http://www.isoc-la.org ISOC Los Angeles] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125140125/http://www.isoc-la.org/ |date=2021-01-25 }} - USA - Los Angeles *ISOC NJ - USA - New Jersey *[http://www.isoc-ny.org ISOC NY] - USA - New York Metropolitan Area *[http://www.salsa.net South Central Texas Chapter] - USA - Texas *[http://www.dcisoc.org Washington DC Chapter of Internet Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126112059/http://www.dcisoc.org/ |date=2010-01-26 }} - USA - Washington *ISOC VE - Venezuela </div> ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[Jonathan B. Postel Service Award]] {{कमन्सश्रेणी|Internet Society}} [[श्रेणी:सूचना प्रविधि]] [[श्रेणी:इन्टरनेट]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू]] ound9teb7u9dvflcpxvgwhh4u7ewsdc 0 57919 1370720 1332031 2026-08-21T11:16:04Z Bishaldev100 28807 /* पुरस्कार [५] */ 1370720 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Phatteman Rajbhandari | honorific_suffix = | image = <!-- just the name, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | image_size = | alt = | caption = | native_name = फत्तेमान राजभण्डारी | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = November 28, 1936 | birth_place = Kathmandu, Nepal | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = {{death date and age |2013|9|9 |1936|11|28 |df=yes}} | death_place = Kathmandu, Nepal | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | nationality = Nepali | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | height = <!-- {{height|m=}} --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | relatives = | callsign = | awards = Sujbharajyabhisek Padak, Chinnalata Giti Puraskar, Prabal Gorkha Dakshin Bahu, Birendra Aishwarya Sewa Padak, [[Shambhu Prasad Mishra]] Smriti Award, Gaddhi Arohan Rajat Mahotsab Padak, Image Lifetime Achievement Award, Bhupalman Singh Sangeet Puraskar | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''फत्तेमान राजभान्डारी''' (नोभेम्बर २८,१९३६-सेप्टेम्बर ०९,२०१३) [[नेपाल]] सङ्गीतमा एक प्रतिष्ठित आवाज, नेपालका एक लोकप्रिय गायक र संगीतकार थिए जो "मार्ना बरु गढ़ो हुन्ना", "बनी खयो दडेलो ले", "येस्तो पानी हुडो राइचा", "सन्नानी को गलई मा" र "रातो रा चन्द्र" जस्ता प्रमुख [[गीत|गीतहरू]] लागि परिचित थिए।<ref>{{Cite web |title=Phatteman - Nepalicollections.com:: A window to nepali world.. |url=http://www.nepalicollections.com/artist.php?id=19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809061424/http://nepalicollections.com/artist.php?id=19 |archive-date=2013-08-09 |website=www.nepalicollections.com }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रारम्भिक करियर == प्रकाशित अन्तर्वार्तामा आधारितः <ref>{{Cite web |title=interview |url=http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |archive-date=2015-12-08 |access-date=2015-12-05 |website=www.timrohamro.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |date=2015-12-08 }}</ref> फत्तेमान राज भाण्डारी आफ्ना आमाबाबु पूर्ण माया राजभान्डारी र जितमान राजभान्डरी ([[तबला]] वादक) को तेस्रो सन्तानका रूपमा जन्मेका थिए उनले [[दरबार हाई स्कुल|दरबार हाई स्कूल]] अध्ययन सुरु गरे जहाँ उनले २-३ महिना अध्ययन गरे तर पछि पद्मौदय हाई स्कूलमा भर्ना भए। तर पारिवारिक परिस्थितिका कारण उनले उच्च शिक्षा लिन सकेनन्। उनले केही अभिनयका साथसाथै सानै उमेरमा [[भजन]] गाउन थाले। सन् १९५१ मा [[रेडियो नेपाल]] स्थापना भएपछि फत्तेमानले आफ्नो प्रतिभा प्रकट गर्ने दुर्लभ अवसर पाए। उनले "हे राम नाम प्रभु को जपदाई प्राण यो जाओस" [[भजन]] गाएर सुरु गरे। त्यसपछि उनले सन् १९६८ मा आफ्नो बाल्यकालका साथी [[नातिकाजी|नाटिकाजी]] रचित "येस्तो पानी हुडो राइचा" गाए जसले उनलाई तत्काल पहिचान दिलायो। विक्रम संवत् २०१७ मा गुरु दास गोखले [[नेपाल]] भ्रमण गरे र फत्तेमानले सङ्गीतको प्रविधिमा तालिम लिने अवसर पाए। उनी सन् 2019 मा सङ्गीत नाटक अकादमी सामेल भए र प्रोफेसर राम प्रसादले ४ वर्षसम्म शास्त्रीय सङ्गीतमा निर्देशन दिए। == विरासत == फत्तेमानलाई नेपाली शास्त्रीय सङ्गीतको अग्रगामी मानिन्छ र [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]], [[नातिकाजी|नातीकाजी]] र [[प्रेमध्वज प्रधान|प्रेम ध्वज प्रधान]] जस्ता नेपालका प्रसिद्ध गायकहरूसँगै उनी उच्च सम्मानित गायक थिए। वास्तवमा, [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]] गायकको ठुलो प्रशंसक भनिएको थियो, एक प्रशंसा जसको परिणामस्वरूप गोपालले राजभन्डारीका तिनवटा गीतहरू-बनै खायो डढेलोले, नचिनेझैँ र जिन्दगिको पाना भारी मा सङ्गीत गरे।<ref name=":0">{{Cite web |title=Read online latest news and articles from Nepal. |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/ |access-date=6 December 2018 |website=kathmandupost.ekantipur.com}}</ref> फत्तेमानको एक मात्र एल्बम "फत्तेमान एट ७०" [[Aavaas|अवास]] 'पालेटी' शृङ्खलामा सङ्गीतबद्ध गरिएको थियो जब उनी ७० वर्षका थिए र सङ्गीत समीक्षक रमन जिमिरेले वर्णन गरेअनुसार उनको स्वभावसँग कुरा गर्छन्। "यो उनको कुशल स्वरका लागि मात्र होइन, तर धेरै मिलनसार प्रकृतिको लागि पनि धन्यवाद थियो, जुन लगातार स्पटलाइट हग गर्न खोजिरहेको थिएन।"<ref name=":0"/> उनले ४०० भन्दा बढी शास्त्रीय गीतहरूमा गायन वा साङ्गीतिक प्रदर्शनका साथ प्रस्तुति दिएका छन्। उनका केही लोकप्रिय गीतहरू समावेश छन्ः * मर्न बरू गार्हो हुन्न * यस्तो पनि हुँदो रैछ जिनमदगीमा कहीले कहीले * सान्नानिको गालैमाायो कालो कोठी रैछ * बनै खयो डढेलोले, मनै खायो * रातो रा चन्द्र सूर्य <ref>{{Cite web |last=Silwal |first=Raju |date=2021-12-20 |title=In memory of Phatteman |url=https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |access-date=2023-05-02 |website=nepalnews.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502180626/https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |date=2023-05-02 }}</ref> == पुरस्कार <ref>{{Cite web |title=The Great Legendary and popular singer Phatteman Rajbhandari has been passed away. ~ Entertainment 'n Technology site |url=http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |archive-date=2013-09-23 |access-date=2014-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |date=2013-09-23 }}</ref> == नेपाली सङ्गीतमा फत्तेमानको योगदानलाई उनको जीवनकालमा धेरै प्रशंसाले मान्यता दिइएको छः * बिक्रम सम्बत् २०३९ मा शुभराज्याभिषेक पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५२ मा [[छिन्नलता गीत पुरस्कार|छिन्नलता गीति पुरस्कार]]। * प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोर्खा दक्षिण बाहू]] बिक्रम सम्बत् २०५५ * बिक्रम सम्बत् २०५८ मा बिरेन्द्र ऐश्वर्या सेवा पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा शम्भू प्रसाद मिश्र स्मृति पुरस्कार। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा गद्दी अरोहण रजत महोत्सव पदक। * बिक्रम सम्बत् २०६० मा छवि लाइफटाइम अचीभमेन्ट अवार्ड। * भूपालमान सिंह सङ्गीत पुरस्कार बिक्रम सम्बत् २०६१ == मृत्यु == [[फोक्सो क्यान्सर|फोक्सोको क्यान्सर]] र उमेरसँग सम्बन्धित जटिलताहरूसँग सङ्घर्ष गरेपछि सेप्टेम्बर ०९ २०१३ मा फत्तेमानको मृत्यु भयो। उनलाई [[नेपालका अस्पतालहरू|ओम अस्पताल]], चाहाबाहिलमा केमोथेरापी भइरहेको बताइएको छ। उनकी श्रीमती, दुई छोरा र तीन छोरी छन्।{{नेपाल विषय}} [[श्रेणी:सन् २०११ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९३६ मा जन्म]] [[श्रेणी:साङ्गीतिक जीवन]] [[श्रेणी:पुरस्कारहरू]] [[श्रेणी:दरबार हाइस्कूल]] [[श्रेणी:बिसको दशकको नेपाली पुरुष गायक]] 6pax81fp0r9lbvlawvfsvse0us78jeb 1370721 1370720 2026-08-21T11:16:38Z Bishaldev100 28807 /* विरासत */ 1370721 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Phatteman Rajbhandari | honorific_suffix = | image = <!-- just the name, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | image_size = | alt = | caption = | native_name = फत्तेमान राजभण्डारी | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = November 28, 1936 | birth_place = Kathmandu, Nepal | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = {{death date and age |2013|9|9 |1936|11|28 |df=yes}} | death_place = Kathmandu, Nepal | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | nationality = Nepali | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | height = <!-- {{height|m=}} --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | relatives = | callsign = | awards = Sujbharajyabhisek Padak, Chinnalata Giti Puraskar, Prabal Gorkha Dakshin Bahu, Birendra Aishwarya Sewa Padak, [[Shambhu Prasad Mishra]] Smriti Award, Gaddhi Arohan Rajat Mahotsab Padak, Image Lifetime Achievement Award, Bhupalman Singh Sangeet Puraskar | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''फत्तेमान राजभान्डारी''' (नोभेम्बर २८,१९३६-सेप्टेम्बर ०९,२०१३) [[नेपाल]] सङ्गीतमा एक प्रतिष्ठित आवाज, नेपालका एक लोकप्रिय गायक र संगीतकार थिए जो "मार्ना बरु गढ़ो हुन्ना", "बनी खयो दडेलो ले", "येस्तो पानी हुडो राइचा", "सन्नानी को गलई मा" र "रातो रा चन्द्र" जस्ता प्रमुख [[गीत|गीतहरू]] लागि परिचित थिए।<ref>{{Cite web |title=Phatteman - Nepalicollections.com:: A window to nepali world.. |url=http://www.nepalicollections.com/artist.php?id=19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809061424/http://nepalicollections.com/artist.php?id=19 |archive-date=2013-08-09 |website=www.nepalicollections.com }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रारम्भिक करियर == प्रकाशित अन्तर्वार्तामा आधारितः <ref>{{Cite web |title=interview |url=http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |archive-date=2015-12-08 |access-date=2015-12-05 |website=www.timrohamro.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |date=2015-12-08 }}</ref> फत्तेमान राज भाण्डारी आफ्ना आमाबाबु पूर्ण माया राजभान्डारी र जितमान राजभान्डरी ([[तबला]] वादक) को तेस्रो सन्तानका रूपमा जन्मेका थिए उनले [[दरबार हाई स्कुल|दरबार हाई स्कूल]] अध्ययन सुरु गरे जहाँ उनले २-३ महिना अध्ययन गरे तर पछि पद्मौदय हाई स्कूलमा भर्ना भए। तर पारिवारिक परिस्थितिका कारण उनले उच्च शिक्षा लिन सकेनन्। उनले केही अभिनयका साथसाथै सानै उमेरमा [[भजन]] गाउन थाले। सन् १९५१ मा [[रेडियो नेपाल]] स्थापना भएपछि फत्तेमानले आफ्नो प्रतिभा प्रकट गर्ने दुर्लभ अवसर पाए। उनले "हे राम नाम प्रभु को जपदाई प्राण यो जाओस" [[भजन]] गाएर सुरु गरे। त्यसपछि उनले सन् १९६८ मा आफ्नो बाल्यकालका साथी [[नातिकाजी|नाटिकाजी]] रचित "येस्तो पानी हुडो राइचा" गाए जसले उनलाई तत्काल पहिचान दिलायो। विक्रम संवत् २०१७ मा गुरु दास गोखले [[नेपाल]] भ्रमण गरे र फत्तेमानले सङ्गीतको प्रविधिमा तालिम लिने अवसर पाए। उनी सन् 2019 मा सङ्गीत नाटक अकादमी सामेल भए र प्रोफेसर राम प्रसादले ४ वर्षसम्म शास्त्रीय सङ्गीतमा निर्देशन दिए। == विरासत == फत्तेमानलाई नेपाली शास्त्रीय सङ्गीतको अग्रगामी मानिन्छ र [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]], [[नातिकाजी|नातीकाजी]] र [[प्रेमध्वज प्रधान|प्रेम ध्वज प्रधान]] जस्ता नेपालका प्रसिद्ध गायकहरूसँगै उनी उच्च सम्मानित गायक थिए। वास्तवमा, [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]] गायकको ठुलो प्रशंसक भनिएको थियो, एक प्रशंसा जसको परिणामस्वरूप गोपालले राजभन्डारीका तिनवटा गीतहरू-बनै खायो डढेलोले, नचिनेझैँ र जिन्दगिको पाना भारी मा सङ्गीत गरे।<ref name=":0">{{Cite web |title=Read online latest news and articles from Nepal. |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/ |access-date=6 December 2018 |website=kathmandupost.ekantipur.com}}</ref> फत्तेमानको एक मात्र एल्बम "फत्तेमान एट ७०" [[Aavaas|अवास]] 'पालेटी' शृङ्खलामा सङ्गीतबद्ध गरिएको थियो जब उनी ७० वर्षका थिए र सङ्गीत समीक्षक रमन जिमिरेले वर्णन गरेअनुसार उनको स्वभावसँग कुरा गर्छन्। "यो उनको कुशल स्वरका लागि मात्र होइन, तर धेरै मिलनसार प्रकृतिको लागि पनि धन्यवाद थियो, जुन लगातार स्पटलाइट हग गर्न खोजिरहेको थिएन।"<ref name=":0"/> उनले ४०० भन्दा बढी शास्त्रीय गीतहरूमा गायन वा साङ्गीतिक प्रदर्शनका साथ प्रस्तुति दिएका छन्। उनका केही लोकप्रिय गीतहरू समावेश छन्ः * मर्न बरू गार्हो हुन्न * [[यस्तो पनि हुँदो रहेछ जिन्दगीमा कहिले कहिले (गीत)|यस्तो पनि हुँदो रैछ जिनमदगीमा कहीले कहीले]] * सान्नानिको गालैमाायो कालो कोठी रैछ * बनै खयो डढेलोले, मनै खायो * रातो रा चन्द्र सूर्य <ref>{{Cite web |last=Silwal |first=Raju |date=2021-12-20 |title=In memory of Phatteman |url=https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |access-date=2023-05-02 |website=nepalnews.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502180626/https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |date=2023-05-02 }}</ref> == पुरस्कार <ref>{{Cite web |title=The Great Legendary and popular singer Phatteman Rajbhandari has been passed away. ~ Entertainment 'n Technology site |url=http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |archive-date=2013-09-23 |access-date=2014-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |date=2013-09-23 }}</ref> == नेपाली सङ्गीतमा फत्तेमानको योगदानलाई उनको जीवनकालमा धेरै प्रशंसाले मान्यता दिइएको छः * बिक्रम सम्बत् २०३९ मा शुभराज्याभिषेक पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५२ मा [[छिन्नलता गीत पुरस्कार|छिन्नलता गीति पुरस्कार]]। * प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोर्खा दक्षिण बाहू]] बिक्रम सम्बत् २०५५ * बिक्रम सम्बत् २०५८ मा बिरेन्द्र ऐश्वर्या सेवा पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा शम्भू प्रसाद मिश्र स्मृति पुरस्कार। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा गद्दी अरोहण रजत महोत्सव पदक। * बिक्रम सम्बत् २०६० मा छवि लाइफटाइम अचीभमेन्ट अवार्ड। * भूपालमान सिंह सङ्गीत पुरस्कार बिक्रम सम्बत् २०६१ == मृत्यु == [[फोक्सो क्यान्सर|फोक्सोको क्यान्सर]] र उमेरसँग सम्बन्धित जटिलताहरूसँग सङ्घर्ष गरेपछि सेप्टेम्बर ०९ २०१३ मा फत्तेमानको मृत्यु भयो। उनलाई [[नेपालका अस्पतालहरू|ओम अस्पताल]], चाहाबाहिलमा केमोथेरापी भइरहेको बताइएको छ। उनकी श्रीमती, दुई छोरा र तीन छोरी छन्।{{नेपाल विषय}} [[श्रेणी:सन् २०११ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९३६ मा जन्म]] [[श्रेणी:साङ्गीतिक जीवन]] [[श्रेणी:पुरस्कारहरू]] [[श्रेणी:दरबार हाइस्कूल]] [[श्रेणी:बिसको दशकको नेपाली पुरुष गायक]] no2pvp19hqmqij2z5nmiq18k9mi6ix6 1370722 1370721 2026-08-21T11:18:37Z Bishaldev100 28807 1370722 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Phatteman Rajbhandari | honorific_suffix = | image = <!-- just the name, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | image_size = | alt = | caption = | native_name = फत्तेमान राजभण्डारी | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = November 28, 1936 | birth_place = Kathmandu, Nepal | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = {{death date and age |2013|9|9 |1936|11|28 |df=yes}} | death_place = Kathmandu, Nepal | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | nationality = Nepali | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | height = <!-- {{height|m=}} --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | relatives = | callsign = | awards = शुभराज्याभिषेक पदक<br>छिन्नलता गीति पुरस्कार<br>प्रबल गोर्खा दक्षिण बाहू<br>बिरेन्द्र ऐश्वर्या सेवा पदक<br>शम्भू प्रसाद मिश्र स्मृति पुरस्कार<br>गद्दी अरोहण रजत महोत्सव पदक<br>इमेज लाइफटाइम अचीभमेन्ट अवार्ड<br>भूपालमान सिंह सङ्गीत पुरस्कार | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''फत्तेमान राजभान्डारी''' (नोभेम्बर २८,१९३६-सेप्टेम्बर ०९,२०१३) [[नेपाल]] सङ्गीतमा एक प्रतिष्ठित आवाज, नेपालका एक लोकप्रिय गायक र संगीतकार थिए जो "मार्ना बरु गढ़ो हुन्ना", "बनी खयो दडेलो ले", "येस्तो पानी हुडो राइचा", "सन्नानी को गलई मा" र "रातो रा चन्द्र" जस्ता प्रमुख [[गीत|गीतहरू]] लागि परिचित थिए।<ref>{{Cite web |title=Phatteman - Nepalicollections.com:: A window to nepali world.. |url=http://www.nepalicollections.com/artist.php?id=19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809061424/http://nepalicollections.com/artist.php?id=19 |archive-date=2013-08-09 |website=www.nepalicollections.com }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रारम्भिक करियर == प्रकाशित अन्तर्वार्तामा आधारितः <ref>{{Cite web |title=interview |url=http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |archive-date=2015-12-08 |access-date=2015-12-05 |website=www.timrohamro.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |date=2015-12-08 }}</ref> फत्तेमान राज भाण्डारी आफ्ना आमाबाबु पूर्ण माया राजभान्डारी र जितमान राजभान्डरी ([[तबला]] वादक) को तेस्रो सन्तानका रूपमा जन्मेका थिए उनले [[दरबार हाई स्कुल|दरबार हाई स्कूल]] अध्ययन सुरु गरे जहाँ उनले २-३ महिना अध्ययन गरे तर पछि पद्मौदय हाई स्कूलमा भर्ना भए। तर पारिवारिक परिस्थितिका कारण उनले उच्च शिक्षा लिन सकेनन्। उनले केही अभिनयका साथसाथै सानै उमेरमा [[भजन]] गाउन थाले। सन् १९५१ मा [[रेडियो नेपाल]] स्थापना भएपछि फत्तेमानले आफ्नो प्रतिभा प्रकट गर्ने दुर्लभ अवसर पाए। उनले "हे राम नाम प्रभु को जपदाई प्राण यो जाओस" [[भजन]] गाएर सुरु गरे। त्यसपछि उनले सन् १९६८ मा आफ्नो बाल्यकालका साथी [[नातिकाजी|नाटिकाजी]] रचित "येस्तो पानी हुडो राइचा" गाए जसले उनलाई तत्काल पहिचान दिलायो। विक्रम संवत् २०१७ मा गुरु दास गोखले [[नेपाल]] भ्रमण गरे र फत्तेमानले सङ्गीतको प्रविधिमा तालिम लिने अवसर पाए। उनी सन् 2019 मा सङ्गीत नाटक अकादमी सामेल भए र प्रोफेसर राम प्रसादले ४ वर्षसम्म शास्त्रीय सङ्गीतमा निर्देशन दिए। == विरासत == फत्तेमानलाई नेपाली शास्त्रीय सङ्गीतको अग्रगामी मानिन्छ र [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]], [[नातिकाजी|नातीकाजी]] र [[प्रेमध्वज प्रधान|प्रेम ध्वज प्रधान]] जस्ता नेपालका प्रसिद्ध गायकहरूसँगै उनी उच्च सम्मानित गायक थिए। वास्तवमा, [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]] गायकको ठुलो प्रशंसक भनिएको थियो, एक प्रशंसा जसको परिणामस्वरूप गोपालले राजभन्डारीका तिनवटा गीतहरू-बनै खायो डढेलोले, नचिनेझैँ र जिन्दगिको पाना भारी मा सङ्गीत गरे।<ref name=":0">{{Cite web |title=Read online latest news and articles from Nepal. |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/ |access-date=6 December 2018 |website=kathmandupost.ekantipur.com}}</ref> फत्तेमानको एक मात्र एल्बम "फत्तेमान एट ७०" [[Aavaas|अवास]] 'पालेटी' शृङ्खलामा सङ्गीतबद्ध गरिएको थियो जब उनी ७० वर्षका थिए र सङ्गीत समीक्षक रमन जिमिरेले वर्णन गरेअनुसार उनको स्वभावसँग कुरा गर्छन्। "यो उनको कुशल स्वरका लागि मात्र होइन, तर धेरै मिलनसार प्रकृतिको लागि पनि धन्यवाद थियो, जुन लगातार स्पटलाइट हग गर्न खोजिरहेको थिएन।"<ref name=":0"/> उनले ४०० भन्दा बढी शास्त्रीय गीतहरूमा गायन वा साङ्गीतिक प्रदर्शनका साथ प्रस्तुति दिएका छन्। उनका केही लोकप्रिय गीतहरू समावेश छन्ः * मर्न बरू गार्हो हुन्न * [[यस्तो पनि हुँदो रहेछ जिन्दगीमा कहिले कहिले (गीत)|यस्तो पनि हुँदो रैछ जिनमदगीमा कहीले कहीले]] * सान्नानिको गालैमाायो कालो कोठी रैछ * बनै खयो डढेलोले, मनै खायो * रातो रा चन्द्र सूर्य <ref>{{Cite web |last=Silwal |first=Raju |date=2021-12-20 |title=In memory of Phatteman |url=https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |access-date=2023-05-02 |website=nepalnews.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502180626/https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |date=2023-05-02 }}</ref> == पुरस्कार <ref>{{Cite web |title=The Great Legendary and popular singer Phatteman Rajbhandari has been passed away. ~ Entertainment 'n Technology site |url=http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |archive-date=2013-09-23 |access-date=2014-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |date=2013-09-23 }}</ref> == नेपाली सङ्गीतमा फत्तेमानको योगदानलाई उनको जीवनकालमा धेरै प्रशंसाले मान्यता दिइएको छः * बिक्रम सम्बत् २०३९ मा शुभराज्याभिषेक पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५२ मा [[छिन्नलता गीत पुरस्कार|छिन्नलता गीति पुरस्कार]]। * प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोर्खा दक्षिण बाहू]] बिक्रम सम्बत् २०५५ * बिक्रम सम्बत् २०५८ मा बिरेन्द्र ऐश्वर्या सेवा पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा शम्भू प्रसाद मिश्र स्मृति पुरस्कार। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा गद्दी अरोहण रजत महोत्सव पदक। * बिक्रम सम्बत् २०६० मा इमेज लाइफटाइम अचीभमेन्ट अवार्ड। * भूपालमान सिंह सङ्गीत पुरस्कार बिक्रम सम्बत् २०६१ == मृत्यु == [[फोक्सो क्यान्सर|फोक्सोको क्यान्सर]] र उमेरसँग सम्बन्धित जटिलताहरूसँग सङ्घर्ष गरेपछि सेप्टेम्बर ०९ २०१३ मा फत्तेमानको मृत्यु भयो। उनलाई [[नेपालका अस्पतालहरू|ओम अस्पताल]], चाहाबाहिलमा केमोथेरापी भइरहेको बताइएको छ। उनकी श्रीमती, दुई छोरा र तीन छोरी छन्।{{नेपाल विषय}} [[श्रेणी:सन् २०११ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९३६ मा जन्म]] [[श्रेणी:साङ्गीतिक जीवन]] [[श्रेणी:पुरस्कारहरू]] [[श्रेणी:दरबार हाइस्कूल]] [[श्रेणी:बिसको दशकको नेपाली पुरुष गायक]] 741bqtolheuwdzrqr4hj72q61d7949l 1370723 1370722 2026-08-21T11:19:07Z Bishaldev100 28807 /* विरासत */ 1370723 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Phatteman Rajbhandari | honorific_suffix = | image = <!-- just the name, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | image_size = | alt = | caption = | native_name = फत्तेमान राजभण्डारी | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = November 28, 1936 | birth_place = Kathmandu, Nepal | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = {{death date and age |2013|9|9 |1936|11|28 |df=yes}} | death_place = Kathmandu, Nepal | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | nationality = Nepali | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | height = <!-- {{height|m=}} --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | relatives = | callsign = | awards = शुभराज्याभिषेक पदक<br>छिन्नलता गीति पुरस्कार<br>प्रबल गोर्खा दक्षिण बाहू<br>बिरेन्द्र ऐश्वर्या सेवा पदक<br>शम्भू प्रसाद मिश्र स्मृति पुरस्कार<br>गद्दी अरोहण रजत महोत्सव पदक<br>इमेज लाइफटाइम अचीभमेन्ट अवार्ड<br>भूपालमान सिंह सङ्गीत पुरस्कार | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''फत्तेमान राजभान्डारी''' (नोभेम्बर २८,१९३६-सेप्टेम्बर ०९,२०१३) [[नेपाल]] सङ्गीतमा एक प्रतिष्ठित आवाज, नेपालका एक लोकप्रिय गायक र संगीतकार थिए जो "मार्ना बरु गढ़ो हुन्ना", "बनी खयो दडेलो ले", "येस्तो पानी हुडो राइचा", "सन्नानी को गलई मा" र "रातो रा चन्द्र" जस्ता प्रमुख [[गीत|गीतहरू]] लागि परिचित थिए।<ref>{{Cite web |title=Phatteman - Nepalicollections.com:: A window to nepali world.. |url=http://www.nepalicollections.com/artist.php?id=19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809061424/http://nepalicollections.com/artist.php?id=19 |archive-date=2013-08-09 |website=www.nepalicollections.com }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रारम्भिक करियर == प्रकाशित अन्तर्वार्तामा आधारितः <ref>{{Cite web |title=interview |url=http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |archive-date=2015-12-08 |access-date=2015-12-05 |website=www.timrohamro.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |date=2015-12-08 }}</ref> फत्तेमान राज भाण्डारी आफ्ना आमाबाबु पूर्ण माया राजभान्डारी र जितमान राजभान्डरी ([[तबला]] वादक) को तेस्रो सन्तानका रूपमा जन्मेका थिए उनले [[दरबार हाई स्कुल|दरबार हाई स्कूल]] अध्ययन सुरु गरे जहाँ उनले २-३ महिना अध्ययन गरे तर पछि पद्मौदय हाई स्कूलमा भर्ना भए। तर पारिवारिक परिस्थितिका कारण उनले उच्च शिक्षा लिन सकेनन्। उनले केही अभिनयका साथसाथै सानै उमेरमा [[भजन]] गाउन थाले। सन् १९५१ मा [[रेडियो नेपाल]] स्थापना भएपछि फत्तेमानले आफ्नो प्रतिभा प्रकट गर्ने दुर्लभ अवसर पाए। उनले "हे राम नाम प्रभु को जपदाई प्राण यो जाओस" [[भजन]] गाएर सुरु गरे। त्यसपछि उनले सन् १९६८ मा आफ्नो बाल्यकालका साथी [[नातिकाजी|नाटिकाजी]] रचित "येस्तो पानी हुडो राइचा" गाए जसले उनलाई तत्काल पहिचान दिलायो। विक्रम संवत् २०१७ मा गुरु दास गोखले [[नेपाल]] भ्रमण गरे र फत्तेमानले सङ्गीतको प्रविधिमा तालिम लिने अवसर पाए। उनी सन् 2019 मा सङ्गीत नाटक अकादमी सामेल भए र प्रोफेसर राम प्रसादले ४ वर्षसम्म शास्त्रीय सङ्गीतमा निर्देशन दिए। == विरासत == फत्तेमानलाई नेपाली शास्त्रीय सङ्गीतको अग्रगामी मानिन्छ र [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]], [[नातिकाजी|नातीकाजी]] र [[प्रेमध्वज प्रधान|प्रेम ध्वज प्रधान]] जस्ता नेपालका प्रसिद्ध गायकहरूसँगै उनी उच्च सम्मानित गायक थिए। वास्तवमा, [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]] गायकको ठुलो प्रशंसक भनिएको थियो, एक प्रशंसा जसको परिणामस्वरूप गोपालले राजभन्डारीका तिनवटा गीतहरू-बनै खायो डढेलोले, नचिनेझैँ र जिन्दगिको पाना भारी मा सङ्गीत गरे।<ref name=":0">{{Cite web |title=Read online latest news and articles from Nepal. |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/ |access-date=6 December 2018 |website=kathmandupost.ekantipur.com}}</ref> फत्तेमानको एक मात्र एल्बम "फत्तेमान एट ७०" [[Aavaas|अवास]] 'पालेटी' शृङ्खलामा सङ्गीतबद्ध गरिएको थियो जब उनी ७० वर्षका थिए र सङ्गीत समीक्षक रमन जिमिरेले वर्णन गरेअनुसार उनको स्वभावसँग कुरा गर्छन्। "यो उनको कुशल स्वरका लागि मात्र होइन, तर धेरै मिलनसार प्रकृतिको लागि पनि धन्यवाद थियो, जुन लगातार स्पटलाइट हग गर्न खोजिरहेको थिएन।"<ref name=":0"/> उनले ४०० भन्दा बढी शास्त्रीय गीतहरूमा गायन वा साङ्गीतिक प्रदर्शनका साथ प्रस्तुति दिएका छन्। उनका केही लोकप्रिय गीतहरू समावेश छन्ः * मर्न बरू गार्हो हुन्न * [[यस्तो पनि हुँदो रहेछ जिन्दगीमा कहिले कहिले (गीत)|यस्तो पनि हुँदो रैछ जिनमदगीमा कहीले कहीले]] * सान्नानिको गालैमाायो कालो कोठी रैछ * बनै खयो डढेलोले, मनै खायो * [[रातो र चन्द्र सूर्य जङ्गी निशान हाम्रो|रातो र चन्द्र सूर्य]] <ref>{{Cite web |last=Silwal |first=Raju |date=2021-12-20 |title=In memory of Phatteman |url=https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |access-date=2023-05-02 |website=nepalnews.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502180626/https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |date=2023-05-02 }}</ref> == पुरस्कार <ref>{{Cite web |title=The Great Legendary and popular singer Phatteman Rajbhandari has been passed away. ~ Entertainment 'n Technology site |url=http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |archive-date=2013-09-23 |access-date=2014-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |date=2013-09-23 }}</ref> == नेपाली सङ्गीतमा फत्तेमानको योगदानलाई उनको जीवनकालमा धेरै प्रशंसाले मान्यता दिइएको छः * बिक्रम सम्बत् २०३९ मा शुभराज्याभिषेक पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५२ मा [[छिन्नलता गीत पुरस्कार|छिन्नलता गीति पुरस्कार]]। * प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोर्खा दक्षिण बाहू]] बिक्रम सम्बत् २०५५ * बिक्रम सम्बत् २०५८ मा बिरेन्द्र ऐश्वर्या सेवा पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा शम्भू प्रसाद मिश्र स्मृति पुरस्कार। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा गद्दी अरोहण रजत महोत्सव पदक। * बिक्रम सम्बत् २०६० मा इमेज लाइफटाइम अचीभमेन्ट अवार्ड। * भूपालमान सिंह सङ्गीत पुरस्कार बिक्रम सम्बत् २०६१ == मृत्यु == [[फोक्सो क्यान्सर|फोक्सोको क्यान्सर]] र उमेरसँग सम्बन्धित जटिलताहरूसँग सङ्घर्ष गरेपछि सेप्टेम्बर ०९ २०१३ मा फत्तेमानको मृत्यु भयो। उनलाई [[नेपालका अस्पतालहरू|ओम अस्पताल]], चाहाबाहिलमा केमोथेरापी भइरहेको बताइएको छ। उनकी श्रीमती, दुई छोरा र तीन छोरी छन्।{{नेपाल विषय}} [[श्रेणी:सन् २०११ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९३६ मा जन्म]] [[श्रेणी:साङ्गीतिक जीवन]] [[श्रेणी:पुरस्कारहरू]] [[श्रेणी:दरबार हाइस्कूल]] [[श्रेणी:बिसको दशकको नेपाली पुरुष गायक]] g0c2e1nwa2k6p6nthcck0hepwvr9isz 1370724 1370723 2026-08-21T11:19:33Z Bishaldev100 28807 /* विरासत */ 1370724 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Phatteman Rajbhandari | honorific_suffix = | image = <!-- just the name, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | image_size = | alt = | caption = | native_name = फत्तेमान राजभण्डारी | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = November 28, 1936 | birth_place = Kathmandu, Nepal | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = {{death date and age |2013|9|9 |1936|11|28 |df=yes}} | death_place = Kathmandu, Nepal | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | nationality = Nepali | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | height = <!-- {{height|m=}} --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | relatives = | callsign = | awards = शुभराज्याभिषेक पदक<br>छिन्नलता गीति पुरस्कार<br>प्रबल गोर्खा दक्षिण बाहू<br>बिरेन्द्र ऐश्वर्या सेवा पदक<br>शम्भू प्रसाद मिश्र स्मृति पुरस्कार<br>गद्दी अरोहण रजत महोत्सव पदक<br>इमेज लाइफटाइम अचीभमेन्ट अवार्ड<br>भूपालमान सिंह सङ्गीत पुरस्कार | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''फत्तेमान राजभान्डारी''' (नोभेम्बर २८,१९३६-सेप्टेम्बर ०९,२०१३) [[नेपाल]] सङ्गीतमा एक प्रतिष्ठित आवाज, नेपालका एक लोकप्रिय गायक र संगीतकार थिए जो "मार्ना बरु गढ़ो हुन्ना", "बनी खयो दडेलो ले", "येस्तो पानी हुडो राइचा", "सन्नानी को गलई मा" र "रातो रा चन्द्र" जस्ता प्रमुख [[गीत|गीतहरू]] लागि परिचित थिए।<ref>{{Cite web |title=Phatteman - Nepalicollections.com:: A window to nepali world.. |url=http://www.nepalicollections.com/artist.php?id=19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809061424/http://nepalicollections.com/artist.php?id=19 |archive-date=2013-08-09 |website=www.nepalicollections.com }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रारम्भिक करियर == प्रकाशित अन्तर्वार्तामा आधारितः <ref>{{Cite web |title=interview |url=http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |archive-date=2015-12-08 |access-date=2015-12-05 |website=www.timrohamro.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |date=2015-12-08 }}</ref> फत्तेमान राज भाण्डारी आफ्ना आमाबाबु पूर्ण माया राजभान्डारी र जितमान राजभान्डरी ([[तबला]] वादक) को तेस्रो सन्तानका रूपमा जन्मेका थिए उनले [[दरबार हाई स्कुल|दरबार हाई स्कूल]] अध्ययन सुरु गरे जहाँ उनले २-३ महिना अध्ययन गरे तर पछि पद्मौदय हाई स्कूलमा भर्ना भए। तर पारिवारिक परिस्थितिका कारण उनले उच्च शिक्षा लिन सकेनन्। उनले केही अभिनयका साथसाथै सानै उमेरमा [[भजन]] गाउन थाले। सन् १९५१ मा [[रेडियो नेपाल]] स्थापना भएपछि फत्तेमानले आफ्नो प्रतिभा प्रकट गर्ने दुर्लभ अवसर पाए। उनले "हे राम नाम प्रभु को जपदाई प्राण यो जाओस" [[भजन]] गाएर सुरु गरे। त्यसपछि उनले सन् १९६८ मा आफ्नो बाल्यकालका साथी [[नातिकाजी|नाटिकाजी]] रचित "येस्तो पानी हुडो राइचा" गाए जसले उनलाई तत्काल पहिचान दिलायो। विक्रम संवत् २०१७ मा गुरु दास गोखले [[नेपाल]] भ्रमण गरे र फत्तेमानले सङ्गीतको प्रविधिमा तालिम लिने अवसर पाए। उनी सन् 2019 मा सङ्गीत नाटक अकादमी सामेल भए र प्रोफेसर राम प्रसादले ४ वर्षसम्म शास्त्रीय सङ्गीतमा निर्देशन दिए। == विरासत == फत्तेमानलाई नेपाली शास्त्रीय सङ्गीतको अग्रगामी मानिन्छ र [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]], [[नातिकाजी|नातीकाजी]] र [[प्रेमध्वज प्रधान|प्रेम ध्वज प्रधान]] जस्ता नेपालका प्रसिद्ध गायकहरूसँगै उनी उच्च सम्मानित गायक थिए। वास्तवमा, [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]] गायकको ठुलो प्रशंसक भनिएको थियो, एक प्रशंसा जसको परिणामस्वरूप गोपालले राजभन्डारीका तिनवटा गीतहरू-बनै खायो डढेलोले, नचिनेझैँ र जिन्दगिको पाना भारी मा सङ्गीत गरे।<ref name=":0">{{Cite web |title=Read online latest news and articles from Nepal. |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/ |access-date=6 December 2018 |website=kathmandupost.ekantipur.com}}</ref> फत्तेमानको एक मात्र एल्बम "फत्तेमान एट ७०" [[Aavaas|अवास]] 'पालेटी' शृङ्खलामा सङ्गीतबद्ध गरिएको थियो जब उनी ७० वर्षका थिए र सङ्गीत समीक्षक रमन जिमिरेले वर्णन गरेअनुसार उनको स्वभावसँग कुरा गर्छन्। "यो उनको कुशल स्वरका लागि मात्र होइन, तर धेरै मिलनसार प्रकृतिको लागि पनि धन्यवाद थियो, जुन लगातार स्पटलाइट हग गर्न खोजिरहेको थिएन।"<ref name=":0"/> उनले ४०० भन्दा बढी शास्त्रीय गीतहरूमा गायन वा साङ्गीतिक प्रदर्शनका साथ प्रस्तुति दिएका छन्। उनका केही लोकप्रिय गीतहरू समावेश छन्ः * मर्न बरू गार्हो हुन्न * [[यस्तो पनि हुँदो रहेछ जिन्दगीमा कहिले कहिले (गीत)|यस्तो पनि हुँदो रैछ]] * सान्नानिको गालैमाायो कालो कोठी रैछ * बनै खयो डढेलोले, मनै खायो * [[रातो र चन्द्र सूर्य जङ्गी निशान हाम्रो|रातो र चन्द्र सूर्य]] <ref>{{Cite web |last=Silwal |first=Raju |date=2021-12-20 |title=In memory of Phatteman |url=https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |access-date=2023-05-02 |website=nepalnews.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502180626/https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |date=2023-05-02 }}</ref> == पुरस्कार <ref>{{Cite web |title=The Great Legendary and popular singer Phatteman Rajbhandari has been passed away. ~ Entertainment 'n Technology site |url=http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |archive-date=2013-09-23 |access-date=2014-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |date=2013-09-23 }}</ref> == नेपाली सङ्गीतमा फत्तेमानको योगदानलाई उनको जीवनकालमा धेरै प्रशंसाले मान्यता दिइएको छः * बिक्रम सम्बत् २०३९ मा शुभराज्याभिषेक पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५२ मा [[छिन्नलता गीत पुरस्कार|छिन्नलता गीति पुरस्कार]]। * प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोर्खा दक्षिण बाहू]] बिक्रम सम्बत् २०५५ * बिक्रम सम्बत् २०५८ मा बिरेन्द्र ऐश्वर्या सेवा पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा शम्भू प्रसाद मिश्र स्मृति पुरस्कार। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा गद्दी अरोहण रजत महोत्सव पदक। * बिक्रम सम्बत् २०६० मा इमेज लाइफटाइम अचीभमेन्ट अवार्ड। * भूपालमान सिंह सङ्गीत पुरस्कार बिक्रम सम्बत् २०६१ == मृत्यु == [[फोक्सो क्यान्सर|फोक्सोको क्यान्सर]] र उमेरसँग सम्बन्धित जटिलताहरूसँग सङ्घर्ष गरेपछि सेप्टेम्बर ०९ २०१३ मा फत्तेमानको मृत्यु भयो। उनलाई [[नेपालका अस्पतालहरू|ओम अस्पताल]], चाहाबाहिलमा केमोथेरापी भइरहेको बताइएको छ। उनकी श्रीमती, दुई छोरा र तीन छोरी छन्।{{नेपाल विषय}} [[श्रेणी:सन् २०११ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९३६ मा जन्म]] [[श्रेणी:साङ्गीतिक जीवन]] [[श्रेणी:पुरस्कारहरू]] [[श्रेणी:दरबार हाइस्कूल]] [[श्रेणी:बिसको दशकको नेपाली पुरुष गायक]] og3mhf3ot1tqc3n2bdb1d60jle1f4z4 1370726 1370724 2026-08-21T11:24:12Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1370726 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Phatteman Rajbhandari | honorific_suffix = | image = <!-- just the name, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] --> | image_size = | alt = | caption = | native_name = फत्तेमान राजभण्डारी | native_name_lang = | other_names = | birth_name = | birth_date = November 28, 1936 | birth_place = Kathmandu, Nepal | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = {{death date and age |2013|9|9 |1936|11|28 |df=yes}} | death_place = Kathmandu, Nepal | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | nationality = Nepali | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | height = <!-- {{height|m=}} --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | relatives = | callsign = | awards = शुभराज्याभिषेक पदक<br>छिन्नलता गीति पुरस्कार<br>प्रबल गोर्खा दक्षिण बाहू<br>बिरेन्द्र ऐश्वर्या सेवा पदक<br>शम्भू प्रसाद मिश्र स्मृति पुरस्कार<br>गद्दी अरोहण रजत महोत्सव पदक<br>इमेज लाइफटाइम अचीभमेन्ट अवार्ड<br>भूपालमान सिंह सङ्गीत पुरस्कार | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} '''फत्तेमान राजभान्डारी''' (नोभेम्बर २८,१९३६-सेप्टेम्बर ०९,२०१३) [[नेपाल]] सङ्गीतमा एक प्रतिष्ठित आवाज, नेपालका एक लोकप्रिय गायक र संगीतकार थिए जो "मार्ना बरु गढ़ो हुन्ना", "बनी खयो दडेलो ले", "येस्तो पानी हुडो राइचा", "सन्नानी को गलई मा" र "रातो रा चन्द्र" जस्ता प्रमुख [[गीत|गीतहरू]] लागि परिचित थिए।<ref>{{Cite web |title=Phatteman - Nepalicollections.com:: A window to nepali world.. |url=http://www.nepalicollections.com/artist.php?id=19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130809061424/http://nepalicollections.com/artist.php?id=19 |archive-date=2013-08-09 |website=www.nepalicollections.com }}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रारम्भिक करियर == प्रकाशित अन्तर्वार्तामा आधारितः <ref>{{Cite web |title=interview |url=http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |archive-date=2015-12-08 |access-date=2015-12-05 |website=www.timrohamro.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208120258/http://www.timrohamro.com/interview/Phatteman-as-a-musical-superhero-/17 |date=2015-12-08 }}</ref> फत्तेमान राज भाण्डारी आफ्ना आमाबाबु पूर्ण माया राजभान्डारी र जितमान राजभान्डरी ([[तबला]] वादक) को तेस्रो सन्तानका रूपमा जन्मेका थिए उनले [[दरबार हाई स्कुल|दरबार हाई स्कूल]] अध्ययन सुरु गरे जहाँ उनले २-३ महिना अध्ययन गरे तर पछि पद्मौदय हाई स्कूलमा भर्ना भए। तर पारिवारिक परिस्थितिका कारण उनले उच्च शिक्षा लिन सकेनन्। उनले केही अभिनयका साथसाथै सानै उमेरमा [[भजन]] गाउन थाले। सन् १९५१ मा [[रेडियो नेपाल]] स्थापना भएपछि फत्तेमानले आफ्नो प्रतिभा प्रकट गर्ने दुर्लभ अवसर पाए। उनले "हे राम नाम प्रभु को जपदाई प्राण यो जाओस" [[भजन]] गाएर सुरु गरे। त्यसपछि उनले सन् १९६८ मा आफ्नो बाल्यकालका साथी [[नातिकाजी|नाटिकाजी]] रचित "येस्तो पानी हुडो राइचा" गाए जसले उनलाई तत्काल पहिचान दिलायो। विक्रम संवत् २०१७ मा गुरु दास गोखले [[नेपाल]] भ्रमण गरे र फत्तेमानले सङ्गीतको प्रविधिमा तालिम लिने अवसर पाए। उनी सन् 2019 मा सङ्गीत नाटक अकादमी सामेल भए र प्रोफेसर राम प्रसादले ४ वर्षसम्म शास्त्रीय सङ्गीतमा निर्देशन दिए। == विरासत == फत्तेमानलाई नेपाली शास्त्रीय सङ्गीतको अग्रगामी मानिन्छ र [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]], [[नातिकाजी|नातीकाजी]] र [[प्रेमध्वज प्रधान|प्रेम ध्वज प्रधान]] जस्ता नेपालका प्रसिद्ध गायकहरूसँगै उनी उच्च सम्मानित गायक थिए। वास्तवमा, [[नारायणगोपाल|नारायण गोपाल]] गायकको ठुलो प्रशंसक भनिएको थियो, एक प्रशंसा जसको परिणामस्वरूप गोपालले राजभन्डारीका तिनवटा गीतहरू-बनै खायो डढेलोले, नचिनेझैँ र जिन्दगिको पाना भारी मा सङ्गीत गरे।<ref name=":0">{{Cite web |title=Read online latest news and articles from Nepal. |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/ |access-date=6 December 2018 |website=kathmandupost.ekantipur.com}}</ref> फत्तेमानको एक मात्र एल्बम "फत्तेमान एट ७०" [[Aavaas|अवास]] 'पालेटी' शृङ्खलामा सङ्गीतबद्ध गरिएको थियो जब उनी ७० वर्षका थिए र सङ्गीत समीक्षक रमन जिमिरेले वर्णन गरेअनुसार उनको स्वभावसँग कुरा गर्छन्। "यो उनको कुशल स्वरका लागि मात्र होइन, तर धेरै मिलनसार प्रकृतिको लागि पनि धन्यवाद थियो, जुन लगातार स्पटलाइट हग गर्न खोजिरहेको थिएन।"<ref name=":0"/> उनले ४०० भन्दा बढी शास्त्रीय गीतहरूमा गायन वा साङ्गीतिक प्रदर्शनका साथ प्रस्तुति दिएका छन्। उनका केही लोकप्रिय गीतहरू समावेश छन्ः * मर्न बरू गार्हो हुन्न * [[यस्तो पनि हुँदो रहेछ जिन्दगीमा कहिले कहिले (गीत)|यस्तो पनि हुँदो रैछ]] * सान्नानिको गालैमाायो कालो कोठी रैछ * बनै खयो डढेलोले, मनै खायो * [[रातो र चन्द्र सूर्य जङ्गी निशान हाम्रो|रातो र चन्द्र सूर्य]] <ref>{{Cite web |last=Silwal |first=Raju |date=2021-12-20 |title=In memory of Phatteman |url=https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |access-date=2023-05-02 |website=nepalnews.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230502180626/https://nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/in-memory-of-phatteman |date=2023-05-02 }}</ref> == पुरस्कार <ref>{{Cite web |title=The Great Legendary and popular singer Phatteman Rajbhandari has been passed away. ~ Entertainment 'n Technology site |url=http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |archive-date=2013-09-23 |access-date=2014-03-05 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130923211908/http://www.emazzaa.com/2013/09/the-great-legendary-and-popular-singer.html |date=2013-09-23 }}</ref> == नेपाली सङ्गीतमा फत्तेमानको योगदानलाई उनको जीवनकालमा धेरै प्रशंसाले मान्यता दिइएको छः * बिक्रम सम्बत् २०३९ मा शुभराज्याभिषेक पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५२ मा [[छिन्नलता गीत पुरस्कार|छिन्नलता गीति पुरस्कार]]। * प्रबल [[गोरखा दक्षिण बाहु|गोर्खा दक्षिण बाहू]] बिक्रम सम्बत् २०५५ * बिक्रम सम्बत् २०५८ मा बिरेन्द्र ऐश्वर्या सेवा पदक। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा शम्भू प्रसाद मिश्र स्मृति पुरस्कार। * बिक्रम सम्बत् २०५९ मा गद्दी अरोहण रजत महोत्सव पदक। * बिक्रम सम्बत् २०६० मा इमेज लाइफटाइम अचीभमेन्ट अवार्ड। * भूपालमान सिंह सङ्गीत पुरस्कार बिक्रम सम्बत् २०६१ == मृत्यु == [[फोक्सो क्यान्सर|फोक्सोको क्यान्सर]] र उमेरसँग सम्बन्धित जटिलताहरूपछि ०७० भदौ २५ (२०१३ सेप्टेम्बर ०९) मा फत्तेमानको मृत्यु भयो। उनलाई [[नेपालका अस्पतालहरू|ओम अस्पताल]], चाहाबाहिलमा केमोथेरापी भइरहेको बताइएको छ। उनकी श्रीमती, दुई छोरा र तीन छोरी छन्।{{नेपाल विषय}} [[श्रेणी:सन् २०११ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९३६ मा जन्म]] [[श्रेणी:साङ्गीतिक जीवन]] [[श्रेणी:पुरस्कारहरू]] [[श्रेणी:दरबार हाइस्कूल]] [[श्रेणी:बिसको दशकको नेपाली पुरुष गायक]] jroirbwftr4liberp8cfqdyiqv15t5o 0 60931 1370632 1203406 2026-08-21T04:42:31Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370632 wikitext text/x-wiki [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] नेपालको राजधानी सहर हो। मार्च २००९को समयमा , काठमाडौँ उपत्यकामा ३४ एफएम र १ मेडियम बेभ रेडियो प्रसारण सुन्न सकिन्थ्यो। कहिले काहीँ रेडियो स्टेसन छान्न पनि कठिन हुने गर्दछ। तलको सूची एक बोक्न मिल्ने रेडियो प्रयोग गरेर बनाइएको हो। केही प्रसारण केन्द्रहरू न्युन क्षमताका प्रसारण यन्त्र प्रयोग गरिएकाले केही किलोमिटर सम्म मात्र राम्ररी सुन्न सकिन्छ। यस बाहेक, कहिले काहीँ लोडसेडिङ्को कारणले कुनै प्रसारण केन्द्रहरू जानकारी नै नदिइ प्रसारण बन्द गर्दछन्। {| class="wikitable sortable" |- ! नाम ! फ्रिक्वेन्सी ! रेडियो प्रसारण केन्द्रको सञ्चालक ! विवरण |- | रेडियो नेपाल | 792&nbsp;kHz | |- | [[रेडियो उपत्यका]] | 87.6 मेगाहर्ट्ज | |- | [[रेडियो मस्ती]] | 87.9 मेगाहर्ट्ज | |- | [[नेपालीको रेडियो]] | 88.8 मेगाहर्ट्ज | |- | [[रेडियो मिर्मिरे]] | 89.4 मेगाहर्ट्ज | |- | [[उज्यालो एफएम]] | 90.0 मेगाहर्ट्ज | |- | [[टाइम्स एफएम]] | 90.6 मेगाहर्ट्ज | |- | [[हिटस् एफएम (नेपाल)]] | 91.2 मेगाहर्ट्ज | |- | [[नेपाल एफएम]] | 91.8 मेगाहर्ट्ज | |- | [[क्यापिटल एफएम]] | 92.4 मेगाहर्ट्ज | |- | [[गोरखा एफएम]] | 93.0 मेगाहर्ट्ज | |- | [[मेरो एफएम]] | 93.5 मेगाहर्ट्ज | | हाल परीक्षण प्रसारणमा | |- | [[रेडियो अन्नपूर्ण नेपाल|सिटिजन एफएम]] | 94.0 मेगाहर्ट्ज | |- | [[मेट्रो एफएम]] | 94.6 मेगाहर्ट्ज | |- | [[स्टार एफएम]] | 95.2 मेगाहर्ट्ज | |- | [[कान्तिपुर एफएम]] | 96.1 मेगाहर्ट्ज | |- | [[भोइस अफ युथ]] | 96.8 मेगाहर्ट्ज | |- | [[हेडलाईन्स एन्ड न्युज एफएम]] | 97.2 मेगाहर्ट्ज | |- | [[ईमेज एफएम|इमेज एफएम]] | 97.9 मेगाहर्ट्ज | |- | [[इन्द्रेणी एफएम]] | 97.6 मेगाहर्ट्ज | |- | [[किप्स एफएम|किप्स 98.3]] | 98.3 मेगाहर्ट्ज | |- | [[रेडियो सिटी]] | 98.8 मेगाहर्ट्ज | |- | [[मैत्री एफएम]] | 99.4 मेगाहर्ट्ज | |- | [[स्टार एफएम]] | 95.2 मेगाहर्ट्ज | |- | [[रेडियो नेपाल]] | 100.0 मेगाहर्ट्ज | |- | [[एबीसी समाचार रेडियो]] | 100.6 मेगाहर्ट्ज | |- | [[क्लासिक एफएम]] | 101.2 मेगाहर्ट्ज | |- | [[गोपी कृष्ण एफएम]] | 101.8 मेगाहर्ट्ज | |- | [[रेडियो सागरमाथा]] | 102.4 मेगाहर्ट्ज | |- | [[बीबीसी वर्ल्ड सर्भिस]] | 103.0 मेगाहर्ट्ज | |- | [[इमेज समाचार एफएम (नेपाल)]] | 103.6 मेगाहर्ट्ज | | इमेज एफएमको भातृ स्टेशन | |- | [[ईसीआर एफएम]] | 104.2 मेगाहर्ट्ज | |- | [[मस्यौदा:रेडियो अध्यात्म ज्योति|रेडियो अध्यात्म ज्योति]] | 104.8 मेगाहर्ट्ज | |- | [[गुड न्युज एफएम]] | 105.1 मेगाहर्ट्ज | |- | [[भक्तपुर एफएम]] | 105.5 मेगाहर्ट्ज | |- | [[CJMC एफएम]] | 106.0 मेगाहर्ट्ज | | COLLEGE, JOURNALISM & MASS COMMUNICATION | |- | [[रेडियो अडियो]] | 106.3 मेगाहर्ट्ज | |- | [[नेवा एफएम (नेवार समुदायको एफएम)]] | 106.6 मेगाहर्ट्ज | |- | [[रेडियो नमो बुद्ध]] | 106.7 मेगाहर्ट्ज | | काठमाडौँ उपत्यका बाहिर प्रसारण गरिरहेको | |- | [[टीयू एफएम]] | 107 मेगाहर्ट्ज | |- | [[रेडियो बिहानी]] | 107.4 मेगाहर्ट्ज | | संचालित स्टेशन | |- |} ==बाहिरी लिङ्कहरू== * [http://www.livefms.net/ सबै नेपाली एफएम स्टेशनहरू Livefms.net सुन्न सकिने छन्] [http://www.listenfmradios.com/category/nepal/ सबै नेपाली एफएम अनलाईनमा प्रत्यक्ष सुन्नुहोस् ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131204124055/http://www.listenfmradios.com/category/nepal/ |date=2013-12-04 }} [[श्रेणी:नेपालका रेडियो प्रसारण केन्द्रहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ]] [[श्रेणी:काठमाडौँ सम्बन्धित सूचीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सञ्चार माध्यमहरू]] msa3zd9dm8b7zo2dx76xfwyx633nhvb 0 68638 1370571 1336796 2026-08-20T12:14:26Z ~2026-45507-47 80434 1370571 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum | name =प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय>Natural History Museum of Nepal | image = Natural History Museum Nepal - 2.jpg | imagesize = 250px | established = वि. सं. 2032 | location = [[स्वयम्भूनाथ|स्वयंभू]], [[काठमाडौँ]], {{flag|नेपाल}} [http://wikimapia.org/#lang=en&lat=27.714211&lon=85.287852&z=17&m=b&show=/1508977/Natural-Science-Museum-of-Tribhuvan-University- विकिम्यापियामा सङ्ग्रहालयको अवस्थिति] | website = [http://nhmnepal.edu.np/ प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालयको आधिकारिक वेवसाइट] | type = [[प्राकृतिक इतिहास]] | pushpin_map = Nepal | map_caption = नेपालको मानचित्रमा प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालयको अवस्थिति | coordinates = {{coord|27.7146|85.2878|region:NP|display=inline,title}} }} [[File:NSRW Mexican Butterflies.jpg|thumb|right|प्रदर्शनमा राखिएका विभिन्न प्रजातीका पुतलीहरू]] '''प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय   ''' नेपालको प्राकृतिक सङ्ग्रहालय हो । वि सं २०३२ मा स्थापित यो सङ्ग्रहालय [[काठमाडौँ]]को [[स्वयम्भूनाथ|स्वयंभू]]मा अवस्थित छ । नेपालको प्राकृतिक इतिहास सम्बन्धि सामग्रीको संरक्षण तथा प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले यसको स्थापना भएको हो। सङ्ग्रहालयले नेपालको वनस्पति र वन्यजन्तुको ५०,००० नमुनाहरू सङ्कलन गरी प्रदर्शनमा राखेको छ ।<ref name="डा.केशव">{{cite journal|last=श्रेष्ठ|first=डा.केशव|title=कपिल बिष्टसँग कुराकानी|year=२०१०}}</ref> यो सङ्ग्रहालयले नेपालमा 'संकटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको व्यापार सम्बन्धि अन्तरराष्ट्रिय महासन्धि' साइटेस (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) सम्बन्धि तालिम तथा कार्यक्रमहरू समेत सञ्चालन गर्ने गरेको छ। <ref name="NHM ECS">{{cite web|last=Bisht|first=Kapil|title=In Flesh and Feathers|url=http://ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=477|publisher=ECS Nepal|accessdate=7 October 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017124220/http://www.ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=477 |date=17 October 2011 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{stub|Title=प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय}} [[Category:नेपालका सङ्ग्रहालयहरू]] [[Category:प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालयहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका सङ्ग्रहालयहरू]] mc3waegyc0ltsryk2nqoco6w1bbpdd7 1370576 1370571 2026-08-20T12:25:45Z ~2026-45550-11 80435 प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय 1370576 wikitext text/x-wiki == '''प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय''' == {{Infobox museum | name =प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय>Natural History Museum of Nepal | image = Natural History Museum Nepal - 2.jpg | imagesize = 250px | established = वि. सं. 2032 | location = [[स्वयम्भूनाथ|स्वयंभू]], [[काठमाडौँ]], {{flag|नेपाल}} [http://wikimapia.org/#lang=en&lat=27.714211&lon=85.287852&z=17&m=b&show=/1508977/Natural-Science-Museum-of-Tribhuvan-University- विकिम्यापियामा सङ्ग्रहालयको अवस्थिति] | website = [http://nhmnepal.edu.np/ प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालयको आधिकारिक वेवसाइट] | type = [[प्राकृतिक इतिहास]] | pushpin_map = Nepal | map_caption = नेपालको मानचित्रमा प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालयको अवस्थिति | coordinates = {{coord|27.7146|85.2878|region:NP|display=inline,title}} }} [[File:NSRW Mexican Butterflies.jpg|thumb|right|प्रदर्शनमा राखिएका विभिन्न प्रजातीका पुतलीहरू]] '''प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय   ''' नेपालको प्राकृतिक सङ्ग्रहालय हो । वि सं २०३२ मा स्थापित यो सङ्ग्रहालय [[काठमाडौँ]]को [[स्वयम्भूनाथ|स्वयंभू]]मा अवस्थित छ । नेपालको प्राकृतिक इतिहास सम्बन्धि सामग्रीको संरक्षण तथा प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले यसको स्थापना भएको हो। सङ्ग्रहालयले नेपालको वनस्पति र वन्यजन्तुको ५०,००० नमुनाहरू सङ्कलन गरी प्रदर्शनमा राखेको छ ।<ref name="डा.केशव">{{cite journal|last=श्रेष्ठ|first=डा.केशव|title=कपिल बिष्टसँग कुराकानी|year=२०१०}}</ref> यो सङ्ग्रहालयले नेपालमा 'संकटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको व्यापार सम्बन्धि अन्तरराष्ट्रिय महासन्धि' साइटेस (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) सम्बन्धि तालिम तथा कार्यक्रमहरू समेत सञ्चालन गर्ने गरेको छ। <ref name="NHM ECS">{{cite web|last=Bisht|first=Kapil|title=In Flesh and Feathers|url=http://ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=477|publisher=ECS Nepal|accessdate=7 October 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017124220/http://www.ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=477 |date=17 October 2011 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{stub|Title=प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय}} [[Category:नेपालका सङ्ग्रहालयहरू]] [[Category:प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालयहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका सङ्ग्रहालयहरू]] kkv2fgdx8kercz2xgc8p00wecycbsqw 1370578 1370576 2026-08-20T12:30:18Z ~2026-45550-11 80435 प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय 1370578 wikitext text/x-wiki == '''प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय''' == {{Infobox museum | name =प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय>Natural History Museum of Nepal | image = Natural History Museum Nepal - 2.jpg | imagesize = 250px | established = वि. सं. 2032 | location = [[स्वयम्भूनाथ|स्वयंभू]], [[काठमाडौँ]], {{flag|नेपाल}} [http://wikimapia.org/#lang=en&lat=27.714211&lon=85.287852&z=17&m=b&show=/1508977/Natural-Science-Museum-of-Tribhuvan-University- विकिम्यापियामा सङ्ग्रहालयको अवस्थिति] | website = [http://nhmnepal.edu.np/ प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालयको आधिकारिक वेवसाइट] | type = [[प्राकृतिक इतिहास]] | pushpin_map = Nepal | map_caption = नेपालको मानचित्रमा प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालयको अवस्थिति | coordinates = {{coord|27.7146|85.2878|region:NP|display=inline,title}} }} [[File:NSRW Mexican Butterflies.jpg|thumb|right|प्रदर्शनमा राखिएका विभिन्न प्रजातीका पुतलीहरू]] '''प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय   ''' नेपालको प्राकृतिक सङ्ग्रहालय हो । वि सं २०३२ मा स्थापित यो सङ्ग्रहालय [[काठमाडौँ]]को [[स्वयम्भूनाथ|स्वयंभू]]मा अवस्थित छ । नेपालको प्राकृतिक इतिहास सम्बन्धि सामग्रीको संरक्षण तथा प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले यसको स्थापना भएको हो। सङ्ग्रहालयले नेपालको वनस्पति र वन्यजन्तुको ५०,००० नमुनाहरू सङ्कलन गरी प्रदर्शनमा राखेको छ ।<ref name="डा.केशव">{{cite journal|last=श्रेष्ठ|first=डा.केशव|title=कपिल बिष्टसँग कुराकानी|year=२०१०}}</ref> यो सङ्ग्रहालयले नेपालमा 'संकटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको व्यापार सम्बन्धि अन्तरराष्ट्रिय महासन्धि' साइटेस (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) सम्बन्धि तालिम तथा कार्यक्रमहरू समेत सञ्चालन गर्ने गरेको छ। <ref name="NHM ECS">{{cite web|last=Bisht|first=Kapil|title=In Flesh and Feathers|url=http://ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=477|publisher=ECS Nepal|accessdate=7 October 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017124220/http://www.ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=477 |date=17 October 2011 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{stub|Title=प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय}} [[Category:नेपालका सङ्ग्रहालयहरू]] [[Category:प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालयहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका सङ्ग्रहालयहरू]] ls4c80m1owxiynaw2ut1a67eg06xipt 1370585 1370578 2026-08-20T13:12:13Z ~2026-45507-47 80434 प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय 1370585 wikitext text/x-wiki == '''प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान,त्रिभुवन विश्वविद्यालय''' == {{Infobox museum | name = प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय (Natural History Museum of Nepal) | image = Natural History Museum Nepal - 2.jpg | imagesize = 250px | established = वि. सं. 2032 | location = [[स्वयम्भूनाथ|स्वयंभू]], [[काठमाडौँ]], {{flag|नेपाल}} [http://wikimapia.org/#lang=en&lat=27.714211&lon=85.287852&z=17&m=b&show=/1508977/Natural-Science-Museum-of-Tribhuvan-University- विकिम्यापियामा सङ्ग्रहालयको अवस्थिति] | website = [http://nhmnepal.edu.np/ प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालयको आधिकारिक वेवसाइट] | type = [[प्राकृतिक इतिहास]] | pushpin_map = Nepal | map_caption = नेपालको मानचित्रमा प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालयको अवस्थिति | coordinates = {{coord|27.7146|85.2878|region:NP|display=inline,title}} }} [[File:NSRW Mexican Butterflies.jpg|thumb|right|प्रदर्शनमा राखिएका विभिन्न प्रजातीका पुतलीहरू]] '''प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय   ''' नेपालको प्राकृतिक सङ्ग्रहालय हो । वि सं २०३२ मा स्थापित यो सङ्ग्रहालय [[काठमाडौँ]]को [[स्वयम्भूनाथ|स्वयंभू]]मा अवस्थित छ । नेपालको प्राकृतिक इतिहास सम्बन्धि सामग्रीको संरक्षण तथा प्रदर्शन गर्ने उद्देश्यले यसको स्थापना भएको हो। सङ्ग्रहालयले नेपालको वनस्पति र वन्यजन्तुको ५०,००० नमुनाहरू सङ्कलन गरी प्रदर्शनमा राखेको छ ।<ref name="डा.केशव">{{cite journal|last=श्रेष्ठ|first=डा.केशव|title=कपिल बिष्टसँग कुराकानी|year=२०१०}}</ref> यो सङ्ग्रहालयले नेपालमा 'संकटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतिको व्यापार सम्बन्धि अन्तरराष्ट्रिय महासन्धि' साइटेस (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) सम्बन्धि तालिम तथा कार्यक्रमहरू समेत सञ्चालन गर्ने गरेको छ। <ref name="NHM ECS">{{cite web|last=Bisht|first=Kapil|title=In Flesh and Feathers|url=http://ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=477|publisher=ECS Nepal|accessdate=7 October 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017124220/http://www.ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=477 |date=17 October 2011 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} {{stub|Title=प्राकृतिक विज्ञान संग्रहालय, विज्ञान तथा प्रविधि अध्ययन संस्थान, त्रिभुवन विश्वविद्यालय}} [[Category:नेपालका सङ्ग्रहालयहरू]] [[Category:प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालयहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका सङ्ग्रहालयहरू]] qww5ofsvqlmjtsqwf091ilykzz71ite 0 69627 1370631 1308534 2026-08-21T04:23:38Z Bishaldev100 28807 1370631 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = सेराक्युजका आर्किमिडिज | native_name = Ἀρχιμήδης | native_name_lang = Greek | image = Domenico-Fetti Archimedes 1620.jpg | alt = ''Archimedes Thoughtful'' by [[Domenico Fetti]] (1620) | caption = ''आर्किमिडिज चिन्तन गर्दै''<br /> [[डोमनिको फेटी]]द्वारा (१६२०) | birth_date = {{circa|२८७{{nbsp}}बीसी}} | birth_place = [[सेराक्युज, सिसिली]], [[म्याग्ना ग्रेसिया]] | death_date = {{circa|२१२{{nbsp}}बीसी|lk=no}} (उमेर {{circa|७५}}) | death_place = सेराक्युज, सिसिली, म्याग्ना ग्रेसिया | field = {{hlist|[[गणित]]|[[भौतिक विज्ञान]]|[[इन्जिनियरिङ्]]|[[ब्रह्माण्ड|खगोल]]|[[अन्वेषण]]}} | known_for = {{hlist|[आर्किमिडिजको सिद्धान्त]]|[[आर्किमिडिजको स्क्रु]]|[[द्रव्य प्रतिमा|हाइड्रोस्टाटिक्स]]|[[लेभर्स]]|[[आर्किमिडिजको इनफिनिटिमल्सको उपयोग|इनफिनिटिमल्स]]|[[नेयसिस निर्माण|नेयसिस निर्माण]]<ref>{{cite journal| last= Knorr| first=Wilbur R. | title=Archimedes and the spirals: The heuristic background| journal=[[Historia Mathematica]] | year=1978| volume=5| issue=1|pages=43–75|quote="To be sure, Pappus does twice mention the theorem on the tangent to the spiral [IV, 36, 54]. But in both instances the issue is Archimedes' inappropriate use of a "solid neusis," that is, of a construction involving the sections of solids, in the solution of a plane problem. Yet Pappus' own resolution of the difficulty [IV, 54] is by his own classification a "solid" method, as it makes use of conic sections." (p. 48)| doi=10.1016/0315-0860(78)90134-9 | doi-access=free}}</ref>}} }} '''सेराक्युजका आर्किमिडिज''' एक ग्रीक गणितज्ञ, भौतिक विज्ञानका ज्ञाता, इन्जिनियर, आविष्कारक र खगोलशास्त्री थिए।<ref name="Collins">{{cite web|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/archimedes?showCookiePolicy=true|title=Archimedes |accessdate=25 September 2014|publisher=Collins Dictionary|date=n.d.}}</ref>यद्यपि उनको जीवनका केहि विवरण ज्ञात छन्, उनलाई शास्त्रीय पुरातनतामा अग्रणी वैज्ञानिकहरुमध्ये एक मानिन्छन्।<ref>{{cite web|title=Archimedes (c. 287 – c. 212 BC)|url=https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/archimedes.shtml|work=BBC History|accessdate=2012-06-07}}</ref>प्राचीन इतिहासको सबभन्दा महान गणितज्ञ मानिने गरिन्छ र त्यस समयको महानतम मध्ये एक आर्किमिडिजले इन्फिनिटिमल्सको अवधारणाहरुलाई लागू गरेर अनि गणना गर्नका लागि एक्जोस्टिनका विधि अनि प्रोब ज्यामितीय सिद्धान्तको एउटा श्रृङ्खला प्रमाणित गर्नका लागि आधुनिक गणना र विश्लेषणको प्रत्याश गरे। एउटा क्षेत्रमा; एक क्षेत्रको सतह क्षेत्र र मात्रा; एक दीर्घवृत्तको क्षेत्र; एक प्याराबोलाका अन्तर्गतको क्षेत्र; क्रान्तिको एउटा प्याराबोलोइडका एक खण्डको मात्रा; क्रान्तिका हाइपरबोलाइडका एक खण्डको मात्रा; र एक सर्पिलको क्षेत्र।<ref name="Henshaw2014">{{cite book|author=John M. Henshaw|title=An Equation for Every Occasion: Fifty-Two Formulas and Why They Matter|url=https://books.google.com/books?id=-0ljBAAAQBAJ&pg=PA68|page=68|date=10 September 2014|publisher=JHU Press|isbn=978-1-4214-1492-8|quote=Archimedes is on most lists of the greatest mathematicians of all time and is considered the greatest mathematician of antiquity.}}</ref><ref>{{cite book |last=Calinger |first=Ronald |title=A Contextual History of Mathematics |year=1999 |publisher=Prentice-Hall |isbn=978-0-02-318285-3 |page=150 |quote=Shortly after Euclid, compiler of the definitive textbook, came Archimedes of Syracuse (ca. 287&nbsp;212 BC), the most original and profound mathematician of antiquity.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Archimedes.html |title=Archimedes of Syracuse |accessdate=2008-06-09 |publisher=The MacTutor History of Mathematics archive |date=January 1999}}</ref><ref name="Hassani2013">{{cite book|author=Sadri Hassani|title=Mathematical Methods: For Students of Physics and Related Fields|url=https://books.google.com/books?id=GWPgBwAAQBAJ&pg=PA81|date=11 November 2013|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-21562-4|page=81|quote=Archimedes is arguably believed to be the greatest mathematician of antiquity.}}</ref><ref name="Jahnke">{{cite book|author=Hans Niels Jahnke|title=A History of Analysis|url=https://books.google.com/books?id=CVRZEXFVsZkC&pg=PA21|publisher=American Mathematical Soc.|isbn=978-0-8218-9050-9|page=21|quote=Archimedes was the greatest mathematician of antiquity and one of the greatest of all times}}</ref><ref name="Hawking2007">{{cite book|author=Stephen Hawking|title=God Created The Integers: The Mathematical Breakthroughs that Changed History|url=https://books.google.com/books?id=eU_RzM7OoI4C&pg=PT12|date=29 March 2007|publisher=Running Press|isbn=978-0-7624-3272-1|page=12|quote=Archimedes, the greatest mathematician of antiquity, ...}}</ref>उनको अन्य गणितीय उपलब्धीहरुमा [[पाई]]को सहि अनुमान समावेश रहेको छ ; सर्पिललाई परिभाषित गर्न र उसको जाँच गर्नका लागि अब उनको नाम बताइने गरिन्छ; अनि बढी ठुला संख्यालाई व्यक्त गर्नका लागि घाताङ्कको उपयोग गर्ने प्रणाली पनि वहाँले नै बनाएका हुन्। वहाँ भौतिक घटनाहरुमा गणितलाई लागू गर्ने पहिलो व्यक्तिहरुमध्ये एक थिए, जसमा जल विज्ञान र स्टेटिक्स पाइने गरिन्छ, जसमा लेभरका सिद्धान्तको स्पष्टिकरण पनि समावेश थियो। वहाँले आफ्नो मूल सेराक्युजलाई आक्रमणबाट बचाउनका लागि अभिनव मेसिनहरुलाई डिजाइन गर्ने श्रेय दिइने गरिन्छ, जस्तो कि वहाँका पेच पम्प, मिश्रित पुली र रक्षात्मक युद्ध मेसिनहरु। आर्किमिडिजको मृत्यु सेराक्युजको घेराबन्दीका समय भएको हो, जहाँ वहाँलाई एक रोमन सैनिकले आदेशका बावजूद पनि मारिदिएका थिए किनकी वहाँलाई क्षति नगर्न सकून् भनेर। सिसेरोले आर्किमिडिजका पुण्य स्मृतिमा बनाइएको स्थान घुम्ने वर्णन गरेका छन्, जो कि एउटा गोला र एउटा सिलेन्डरद्वारा अधिभूत थियो, जसलाई आर्किमिडिजले आफ्नो गणितीय खोजका प्रतिनिधित्व गर्नका लागि आफ्नो चितामाथि राखेका थिए। उनको आविष्कारहरुका विपरीत, आर्किमिडिजका गणितीय लेखनलाई प्राचीनतामा धेरै कम पहिचान मिलेको छ। ==जीवनी== ==खोज र आविष्कार== ===आर्किमिडिजका सिद्धान्तहरु=== Sphere an cylinder. Floating bodies. Equilibrium of plane ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{कमन्सश्रेणी|Archimedes}} [[श्रेणी:गणित]] [[श्रेणी:गणितको इतिहास]] [[श्रेणी:गणितज्ञ]] [[श्रेणी:वैज्ञानिकहरू]] 36flizb1hkxiy1odsg7v5kopp1qg3sa 0 69826 1370630 1321507 2026-08-21T04:21:43Z Bishaldev100 28807 /* भारतीय गणितमा पाई */ 1370630 wikitext text/x-wiki '''पाई''' (Pi π) कुनै पनि [[वृत]]को [[परिधि]] र [[व्यास]]को अनुपातको अध्ययन सगै विकास भएको पाइन्छ । <ref>Sharma Om prasad and Chattri Debbahadur "History of Mathematics" Cambridge publication Kalimati Kathmandu, Nepal</ref> पाईको मान २४०BC मा [[आर्किमिडिज]] ले सुरुवात गरेको पाइन्छ ।<ref>Sharma Om Prasad and Chattri Debbahadur "History of Mathematics" Cambridge publication Kalimati Kathmandu, Nepal</ref> [[File:Wrong pi.jpg|thumb|Wrong pi]] [[चित्र:Pi-unrolled-720.gif]] ==आधारभूत== ===नाम=== [[वृत्त]]को [[परिधि]] र यसको [[व्यास]]को अनुपातलाई प्रतिनिधित्व गर्न [[गणितज्ञ]]हरूले प्रयोग गरेको प्रतीक [[ग्रीक अक्षर]] π हो, कहिलेकाहीँ pi को रूपमा हिज्जे गरिन्छ।<ref>{{Citation |title=EUTOCII COMMENTARIUM IN LIBRUM II DE SPHAERA ET CYLINDRO |date=2013-04-18 |url=http://dx.doi.org/10.1017/cbo9781139854931.004 |work=Archimedis Opera Omnia |pages=59–262 |access-date=2024-03-14 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> ग्रीक वर्णमाला को 16 औं अक्षर (Π, π)। === परिभाषा === π लाई सामान्यतया [[वृत्त]]को परिधि C र यसको व्यास d को अनुपातको रूपमा परिभाषित गरिन्छ। === इतिहास === २५८९-२५६६ ईस्वी बीचमा बनेको गिजाको ग्रेट [[पिरामिड]]को परिधि 1760 हात र उचाइ 270 हात थियो; जसको अनुपात 1760/270 ≈ 6.2757 हो जुन pi को मूल्यको लगभग 2 गुणा हो। यस अनुपातको आधारमा, केही इजिप्टोलोजिस्टहरू विश्वास गर्छन् कि पिरामिड निर्माणकर्ताहरूलाई π को ज्ञान थियो र जानाजानी पिरामिडहरू सर्कलको गुणहरू समावेश गरी निर्माण गरिएको थियो। प्रमाण छ कि पिरामिड निर्माणकर्ताहरू π बारे सचेत थिए र पिरामिडको आयामहरू अन्य कारकहरूमा पनि निर्भर थिए। ====== ग्रीक गणितमा पाई ====== π को मान कडाइका साथ गणना गर्नको लागि पहिलो रेकर्ड गरिएको एल्गोरिथ्म बहुभुज प्रयोग गरेर ज्यामितीय दृष्टिकोण थियो, जुन ग्रीक गणितज्ञ [[आर्किमिडिज|आर्किमिडीज]]ले 250 ईसा पूर्वमा बनाएको थियो। यो बहुभुज एल्गोरिथ्म १००० वर्ष भन्दा बढीको लागि प्रभुत्व थियो, र परिणामस्वरूप π कहिलेकाहीँ आर्किमिडीज स्थिरताको रूपमा चिनिन्छ। [[वृत्त]] भित्र र बाहिर नियमित षट्भुज कोरेर र 96-पक्षीय नियमित बहुभुजमा नपुगेसम्म पक्षहरूको संख्यालाई क्रमिक रूपमा दोब्बर गरेर π को माथिल्लो र तल्लो सीमाहरू निर्धारण गर्नुहोस्। तल्लो सीमाहरू गणना गरियो। यी बहुभुजहरूको परिधिको गणना गरेर उहाँले त्यो प्रमाणित गर्नुभयो । ====== भारतीय गणितमा पाई ====== भारतमा, भिभिन्न श्रोतहरुमा π को रूपमा (1785/5568)2 ≈ 3.088 600 ईसा पूर्वमा लेखिएको छ। भारतीय स्रोत π 259 ईसा पूर्व वा सायद त्यसभन्दा अघि पनि लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |date=2011-01-07 |title=Pi in Indian Mathematics |url=https://souravroy.com/2011/01/07/pi-in-indian-mathematics/ |access-date=2024-03-14 |website=सौरभ राय {{!}} Sourav Roy |language=en}}</ref> भारतीय गणितज्ञ [[आर्यभट्ट]]ले निम्न श्लोकमा '''पाई''' को मूल्य दिएका छन्- : ''चतुराधिकं शतमष्टगुणं द्वाषष्टिस्तथा सहस्त्राणाम्।'' : ''अयुतद्वयस्य विष्कम्भस्य आसन्नौ वृत्तपरिणाहः॥'' : : अर्थात् : १०० मा ४ जोड्नुहोस्, आठले गुणन गर्नुहोस् र त्यसपछि 62000 थप्नुहोस्। यस नियमद्वारा परिधि २०००० को वृत्तको व्यास निर्धारण गर्न सकिन्छ। : ((१००+४)*८+६२०००)/२०००० =३.१४१६ ==पाई डे== [[युनेस्को]]को ४० औ साधारण सभाले पाई डे ( मार्च १४) को दिन गणितको लागि अन्तर्राष्ट्रिय दिनको रुपमा मनाउने निर्णय गरेको थियो । {{ठुटो}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[पाई दिवस]] * [[ई (गणितीय अचर)|'e' (गणितीय अचर)]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गणित]] j44swwnowrqzevsidwdni8ertbyz8s2 0 87445 1370668 1370277 2026-08-21T07:20:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370668 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = गुलजार | pronunciation = {{IPA|ur|ɡʊlzɑːɾ|}} | image = Gulzar 2008 - still 38227.jpg | caption = सन् २००८ मा गुलजार | native_name = | native_name_lang = | birth_name = सम्पूर्ण सिंह कालरा | birth_date = {{birth date and age|1934|08|18|df=yes}} | birth_place = [[दिना, पाकिस्तान|दिना]], [[पञ्जाब प्रान्त (ब्रिटिस भारत)|पञ्जाब]], [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस भारत]]<br>(हालको [[पञ्जाब, पाकिस्तान|पञ्जाब]], [[पाकिस्तान]]) | death_date = | death_place = | occupation = {{flatlist| * [[गीतकार]] * [[कवि]] * [[लेखक]] * [[पटकथा लेखक]] * [[चलचित्र निर्देशक]] * [[चलचित्र निर्माता]] }} | years_active = १९५६–वर्तमान | works = {{hlist|[[गुलजारको चलचित्र सूची|चलचित्र सूची]]|[[#Works|ग्रन्थसूची]]}} | spouse = {{marriage|[[राखी गुलजार]]|1973|1974|end=separated}} | children = [[मेघना गुलजार]] (छोरी) | signature = Gulzar signature.jpg | signature_alt = गुलजारको हस्ताक्षर | awards = [[साहित्य अकादमी पुरस्कार]] (२००२) <br> [[पद्म भूषण]] (२००४) <br> [[अकादमी पुरस्कार]] (२००९) <br> [[ग्रामी पुरस्कार]] (२०१०) <br> [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] (२०१३) <br> [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] (२०२४) }} '''गुलजार''' (जन्म नाम '''सम्पूर्ण सिंह कालरा'''; १८ अगस्ट १९३४) एक भारतीय [[उर्दू कविता|उर्दू कवि]], [[गीतकार]], [[लेखक]], [[पटकथा लेखक]] तथा [[चलचित्र निर्देशक]] हुन्, जो [[हिन्दी सिनेमा]]मा आफ्नो योगदानका लागि परिचित छन्।<ref name=a>{{cite news|url=https://www.tribuneindia.com/2004/20040104/spectrum/book2.htm|title=The poet as the father|author=Amar Chandel|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=4 January 2004|access-date=23 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227043558/http://www.tribuneindia.com/2004/20040104/spectrum/book2.htm|archive-date=27 December 2011|url-status=live}}</ref> उनलाई यस युगका एक महत्त्वपूर्ण [[उर्दू कवि]]का रूपमा लिइन्छ।<ref>{{Cite web |date=2015-04-30 |title=Gulzar on how an 80-year-old Urdu poet stays relevant in Bollywood |url=https://www.hindustantimes.com/brunch/gulzar-on-how-an-80-year-old-urdu-poet-stays-relevant-in-bollywood/story-gnJGk8TEBgnxE25aDvwT2I.html |access-date=2022-11-19 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> उनले सन् १९६३ को चलचित्र ''[[बन्दिनी (चलचित्र)|बन्दिनी]]''बाट संगीत निर्देशक [[एस. डी. बर्मन]]सँग गीतकारका रूपमा आफ्नो व्यावसायिक यात्रा सुरु गरेका थिए। त्यसपछि उनले [[आर. डी. बर्मन]], [[सलिल चौधरी]], [[विशाल भारद्वाज]] तथा [[ए. आर. रहमान]]लगायतका थुप्रै संगीत निर्देशकसँग सहकार्य गरेका छन्।<ref>{{Cite web|date=August 18, 2015|title=Gulzar Sahab's 81st birthday: Some facts about the legendary poet|url=https://www.indiatoday.in/education-today/gk-current-affairs/story/gulzar-sahab-288865-2015-08-18|access-date=20 November 2021|website=India Today|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhattacharjee |first=Balaji Vittal and Anirudha |title=The Eureka moment that sealed the great partnership between RD Burman and Gulzar |url=https://scroll.in/reel/810680/the-eureka-moment-that-sealed-the-great-partnership-between-rd-burman-and-gulzar |access-date=2022-05-07 |website=Scroll.in |date=27 June 2016 |language=en-US}}</ref> गुलजारले कविता, संवाद तथा पटकथा पनि लेखेका छन्। उनले सन् १९७० को दशकमा ''[[आँधी]]'' र ''[[मौसम (१९७५ को चलचित्र)|मौसम]]''जस्ता चलचित्र तथा सन् १९८० को दशकमा टेलिभिजन शृङ्खला ''[[मिर्जा गालिब (टेलिभिजन शृङ्खला)|मिर्जा गालिब]]''को निर्देशन गरेका थिए। उनले सन् १९९३ मा ''[[किरदार]]''को पनि निर्देशन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=Hindi Tv Serial Kirdaar Synopsis Aired On DOORDARSHAN Channel |url=https://nettv4u.com/about/Hindi/tv-serials/kirdaar |access-date=2022-05-07 |website=nettv4u |language=en}}</ref> उनले दिल्लीस्थित युनाइटेड क्रिस्चियन स्कुल, लडलो क्यासलमा अध्ययन गरेका थिए। उनले दिव्या दत्ताले लिएको रेख्ता प्रोगको एक अन्तर्वार्तामा यसबारे बताएका थिए। उनले ५ वटा भारतीय [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] प्राप्त गरेका छन्, जसमा [[सर्वश्रेष्ठ गीतका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|२ वटा सर्वश्रेष्ठ गीत]], [[सर्वश्रेष्ठ पटकथाका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|१ वटा सर्वश्रेष्ठ पटकथा]], [[दोस्रो सर्वश्रेष्ठ फिचर चलचित्रका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|१ वटा दोस्रो सर्वश्रेष्ठ फिचर चलचित्र (निर्देशक)]] तथा [[सम्पूर्ण मनोरञ्जन प्रदान गर्ने सर्वश्रेष्ठ लोकप्रिय चलचित्रका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार|१ वटा सर्वश्रेष्ठ लोकप्रिय चलचित्र (निर्देशक)]] पुरस्कार रहेका छन्। साथै, उनले २२ वटा [[फिल्मफेयर पुरस्कार]], १ वटा [[अकादमी पुरस्कार]] र १ वटा [[ग्रामी पुरस्कार]] प्राप्त गरेका छन्।<ref name="IndiaToday-20140412">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/gulzar-to-get-dadasaheb-phalke-award-188729-2014-04-12|title=Gulzar to get Dadasaheb Phalke award|date=12 April 2014|work=Indiatoday.in|publisher=India Today Group|access-date=12 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140503214231/http://indiatoday.intoday.in/story/gulzar-to-get-dadasaheb-phalke-award/1/355422.html|archive-date=3 May 2014|url-status=live}}</ref><ref name=ix>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/gulzar-selected-for-dadasaheb-phalke-award/|title=Gulzar selected for Dadasaheb Phalke Award|work=The Indian Express|date=13 April 2014|access-date=14 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415073009/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/gulzar-selected-for-dadasaheb-phalke-award/|archive-date=15 April 2014|url-status=live}}</ref> सन् २००२ मा उनलाई [[साहित्य अकादमी पुरस्कार|साहित्य अकादमी पुरस्कार–हिन्दी]] प्रदान गरिएको थियो। सन् २००४ मा उनलाई भारतको तेस्रो सर्वोच्च नागरिक सम्मान [[पद्म भूषण]] प्रदान गरिएको थियो। सन् २०१३ मा उनलाई भारतीय चलचित्र क्षेत्रको सर्वोच्च सम्मान [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो। सन् २०१३ को अप्रिलमा गुलजारलाई [[असम विश्वविद्यालय]]को कुलपति नियुक्त गरिएको थियो।<ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | access-date=21 July 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | archive-date=15 October 2015 | url-status=live | df=dmy-all }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=15 October 2015 }}</ref> सन् २०२४ मा गुलजारलाई भारतको सर्वोच्च साहित्यिक सम्मान [[ज्ञानपीठ पुरस्कार|ज्ञानपीठ पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/news/national/gulzar-sanskrit-scholar-rambhadracharya-selected-for-jnanpith-award/article67857170.ece | title=Jnanpith honour for Gulzar and Sanskrit scholar Jagadguru Rambhadracharya | newspaper=The Hindu | date=17 February 2024 }}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == गुलजारको जन्म ब्रिटिस भारतको [[दिना, पाकिस्तान|दिना]], [[झेलम जिल्ला]] (हालको [[पाकिस्तान]])मा मखन सिंह कालरा र सुजन कौरका पुत्रका रूपमा एक [[सिख]] खत्री परिवारमा सम्पूर्ण सिंह कालराको नामबाट भएको थियो। विद्यालयमा अध्ययनरत हुँदा उनले [[रवीन्द्रनाथ ठाकुर|ठाकुर]]का कृतिहरूका अनुवादहरू पढेका थिए, जसलाई उनले आफ्नो जीवनका धेरै महत्त्वपूर्ण मोडहरूमध्ये एकका रूपमा स्मरण गरेका छन्। [[भारत विभाजन|भारतको विभाजन]]का कारण उनको परिवार छुट्टिएपछि उनले आफ्नो अध्ययन रोक्नुपर्‍यो र परिवारलाई आर्थिक सहयोग गर्न तत्कालीन बम्बई (हाल [[मुम्बई]]) जानुपर्‍यो। जीवनयापनका लागि सम्पूर्णले मुम्बईमा विभिन्न साना कामहरू गरे, जसमा [[बेलासिस रोड]]स्थित ''विचारे मोटर्स''को ग्यारेजमा गरेको काम पनि समावेश थियो।<ref>{{cite AV media|title=Guftagoo – Interview with Gulzar|publisher=Rajyasabha TV|work=YouTube|date=31 July 2012|location=India}}</ref> त्यहाँ उनले दुर्घटनामा क्षतिग्रस्त भएका गाडीहरूमा विभिन्न रङका छायाहरू मिसाएर रङ मिलाउँदै मर्मत गर्ने काम गर्थे। उनी भन्ने गर्थे, "मसँग रङहरू पहिचान गर्ने राम्रो क्षमता थियो।" सुरुमा उनका पिता उनी लेखक बन्न चाहेकोमा असन्तुष्ट थिए। उनले '''गुलजार देनवी''' उपनाम अपनाए र पछि त्यसलाई छोट्याएर '''गुलजार''' मात्र प्रयोग गर्न थाले।<ref name = meghna>{{cite book| title = ''Because he is'' | author = Meghna Gulzar | author-link = Meghna Gulzar | publisher = Rupa & Co. | year = 2004}}</ref> राज्यसभा टेलिभिजनलाई दिएको एक अन्तर्वार्तामा उनले चित्रकारका रूपमा गरेको काम आफूलाई मन परेको बताएका थिए, किनकि त्यस कामले उनलाई एकैसाथ पढ्न, लेख्न, कलेज जान तथा प्रोग्रेसिभ राइटर्स एसोसिएसन (PWA) का गतिविधिमा सहभागी हुन पर्याप्त समय उपलब्ध गराउँथ्यो।<ref name=a/><ref>{{cite web |url=https://www.tribuneindia.com/2009/20090315/spectrum/main6.htm |title=A life in music |work=The Tribune |date=15 March 2009 |access-date=3 December 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130706014034/http://www.tribuneindia.com/2009/20090315/spectrum/main6.htm |archive-date=6 July 2013 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=j5JXzf7sY0c |title=The Anupam Kher show |website=[[YouTube]] |date=9 August 2015 |access-date=5 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015210853/https://www.youtube.com/watch?v=j5JXzf7sY0c |archive-date=15 October 2015 |url-status=live }}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == गुलजारको विवाह अभिनेत्री [[राखी]]सँग भएको थियो। उनीहरूकी एक छोरी [[मेघना गुलजार]] छिन्। मेघना गुलजार आफ्नी आमा र बुबासँगै हुर्किइन् र [[न्युयोर्क विश्वविद्यालय]]बाट चलचित्र निर्माणमा स्नातक तहको शिक्षा पूरा गरेपछि ''[[फिलहाल]]'', ''[[जस्ट म्यारिड (२००७ को चलचित्र)|जस्ट म्यारिड]]'', ''[[दस कहानियाँ]]'', [[तलवार (चलचित्र)|तलवार]], ''[[राजी]]'', ''[[साम बहादुर (चलचित्र)|साम बहादुर]]'' र ''[[छपाक]]''जस्ता चलचित्रहरूको निर्देशन गर्दै चलचित्र निर्देशक बनिन्।<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2020/film/asia/chhapaak-deepika-padukone-1203462409/|title=Bollywood Film 'Chhapaak' Makes Serious Splash|last1=Dore|first1=Shalini|date=10 January 2020|website=Variety|language=en|access-date=21 January 2020}}</ref> ''[[छपाक]]''का लागि गुलजारले गीत लेखेका थिए।<ref>{{cite news |title=Women directors scale Bollywood |url=http://news.bbc.co.uk/2/low/entertainment/1832430.stm |work=BBC News |date=21 February 2002 |access-date=20 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040606000021/http://news.bbc.co.uk/2/low/entertainment/1832430.stm |archive-date=6 June 2004 |url-status=live }}</ref> मेघनाले सन् २००४ मा आफ्ना पिता गुलजारको जीवनी पनि लेखेकी थिइन्।<ref>{{cite news |title=On the Shelf |url=http://www.indianexpress.com/oldStory/38822/ |work=[[The Indian Express]] |date=11 January 2004 }}</ref> == पुरस्कार तथा मनोनयन == [[File:The veteran film lyricist, director, screen writer, producer and poet, Shri Gulzar with the Dadasaheb Phalke Award 2013, presented by the President, Shri Pranab Mukherjee, at the 61st National Film Awards function.jpg|thumb|गुलजारले सन् २०१३ मा [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] प्राप्त गरेका थिए। [[६१औँ राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] समारोहमा [[राष्ट्रपति]] [[प्रणब मुखर्जी]]ले उनलाई यो पुरस्कार प्रदान गरेका थिए।]] सन् २०१९ सम्म गुलजारले कुल ३६ वटा पुरस्कार तथा सम्मान प्राप्त गरेका छन्। यसमा ५ वटा [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]], २२ वटा [[फिल्मफेयर पुरस्कार]], सन् १९९९–२००० का लागि [[मध्य प्रदेश सरकार]]द्वारा प्रदान गरिएको राष्ट्रिय किशोर कुमार सम्मान,<ref>{{Cite web |title=क्या है 'किशोर अलंकरण', किन हस्तियों को मिल चुका है ये सम्मान |url=https://www.amarujala.com/education/kishore-kumar-samman-recipient-list-waheeda-rehman-to-be-awarded-this-year |access-date=2024-10-17 |website=Amar Ujala |language=hi}}</ref><ref>{{Cite news |date=2010-10-15 |title=The Kishore Kumar award instituted by the Madhya Pradesh government in 1997, is given away for direction, acting, script writing and lyrics every year. Past recipients of the prestigious award have included Hrishikesh Mukherjee, Gulzar, Shyam Benegal and Amitabh Bachchan. This year it has been given to Yash Chopra. |url=https://timesofindia.indiatimes.com/the-kishore-kumar-award-instituted-by-the-madhya-pradesh-government-in-1997-is-given-away-for-direction-acting-script-writing-and-lyrics-every-year-past-recipients-of-the-prestigious-award-have-included-hrishikesh-mukherjee-gulzar-shyam-benegal-and-amitabh-bachchan-this-year-it-has-been-given-to-yash-chopra-/articleshow/6752191.cms |access-date=2024-10-17 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> १ [[सर्वश्रेष्ठ मौलिक गीतका लागि अकादमी पुरस्कार]] (२००८), १ [[ग्रामी पुरस्कार]] (२०१०), [[उर्दूका लागि साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेताहरूको सूची|साहित्य अकादमी पुरस्कार–उर्दू]] (२००२), [[पद्म भूषण]] (२००४) तथा [[दादासाहेब फाल्के पुरस्कार]] (२०१३) रहेका छन्। उनले सन् २०२४ मा [[ज्ञानपीठ पुरस्कार]] प्राप्त गरे।<ref>{{cite news |last1=The Hindu |date=17 February 2024 |title=Gulzar, Sanskrit scholar Rambhadracharya selected for Jnanpith Award |url=https://www.thehindu.com/news/national/gulzar-sanskrit-scholar-rambhadracharya-selected-for-jnanpith-award/article67857170.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217151932/https://www.thehindu.com/news/national/gulzar-sanskrit-scholar-rambhadracharya-selected-for-jnanpith-award/article67857170.ece |archive-date=17 February 2024 |access-date=17 February 2024 |language=en-IN}}</ref> == जीवनी == === पुस्तकहरू === * {{Cite book |last=Kabir |first=Nasreen Munni |title=जिया जले: द स्टोरीज अफ सङ्ग्स |title-link=Jiya Jale: The Stories of Songs |date=2018 |publisher=[[स्पिकिङ टाइगर बुक्स]] |isbn=978-93-88070-95-9}} * {{Cite book|title = इन द कम्पनी अफ अ पोएट |title-link=In the Company of a Poet|first= नसरीन मुन्नी|last= कबिर |author-link=Nasreen Munni Kabir | year= 2012| publisher =रेनलाइट रुपा| isbn= 978-81-291-2083-0}} * {{Cite book|title = इकोज एन्ड एलोक्वेन्सेस |first= सैबल|last= चटर्जी| author-link= Saibal Chatterjee |year= 2007| publisher =रुपा एन्ड कम्पनी| isbn= 978-81-291-1235-4}} * {{Cite book| title=बिकज ही इज...|first= मेघना| last= गुलजार| author-link= Meghna Gulzar | year=2004| publisher=रुपा एन्ड कम्पनी| isbn=81-291-0364-8}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{FilmfareAwardBestDirector}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र निर्देशकहरू]] 4qnxvqvae9phclunewcbfudhixp2ikn 0 91381 1370636 1336883 2026-08-21T05:00:10Z Bishaldev100 28807 /* मकवानपुर गढी */ 1370636 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{संक्षिप्त विवरण|नेपालको एक प्रदेश}} {{Infobox settlement | name = बागमती प्रदेश | settlement_type = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Garurishanker.jpg | photo2a = Lake Gosainkunda.jpg | photo2b = पशुपतिनाथ मन्दिर 10.jpg | photo3a = Patan Durbar Square Premises (1).jpg | photo3b = Swayambhu 2017 41.jpg | photo4a = Bhaktapur Durbar Premises.jpg | photo4b = Hanuman Dhoka Durbar Square.jpg | photo5a = One horn Rhino manish.JPG | spacing = 1 | position = centre | size = 275 | foot_montage = शीर्ष बायाँ देखि दायाँ<br />[[गौरीशङ्कर हिमाल|गौरीशङ्कर]], [[गोसाइँकुण्ड]], [[पशुपतिनाथ मन्दिर]], [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]], [[स्वयम्भूनाथ]], [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरवार क्षेत्र]], [[हनुमान ढोका]] र [[एकसिङ्गे गैँडा|एकसिङ्गे गैंडा]]}} | image_seal = | seal_size = | imagesize = | image_caption = | image_map = | mapsize = 300px | map_caption = नेपालको नक्सामा बागमती प्रदेशको अवस्थिति | image_map1 = <center>{{बागमती प्रदेशका जिल्लाहरूको नक्सा}}</center> | mapsize1 = 300px | map_caption1 = | subdivision_type = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | parts_type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | parts_style = para | p1 = [[बागमती प्रदेश#जिल्लाहरू|१३]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | seat_type = [[राजधानी]] | seat = [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] | seat1_type = सबैभन्दा ठूलो सहर | seat1 = [[काठमाडौँ]] | governing_body = [[बागमती प्रदेश सरकार|बागमती प्रदेश]] | leader_title = [[प्रदेश प्रमुख (नेपाल)|प्रदेश प्रमुख]] | leader_name = [[दीपकप्रसाद देवकोटा]] | leader_title1 = मुख्यमन्त्री | leader_name1 = [[इन्द्रबहादुर बानियाँ]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title2 = [[बागमती प्रदेश सभा|व्यवस्थापिका संसद]] | leader_name2 = एकसदनात्मक (११० सिट) | leader_title3 = [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद]] | leader_name3 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] (३२)<br>[[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] (८) | leader_title4 = उच्च अदालत | leader_name4 = पाटन उच्च अदालत | government_footnotes = | established_title = स्थापना | established_date = २०७२ असोज ३ | area_footnotes = | area_total_km2 = २०३०० | area_rank = [[नेपालका प्रदेशहरू|पाँचौँ]] | population_as_of = २०६८ | population_footnotes = | population_note = | population_total = 5529452 | population_rank = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रथम]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[नेपालका प्रदेशहरू|दोस्रा]] | population_demonym = ''उपत्यकावासी''<br>''राजधानी आसपासका नेपाली'' | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|आधिकारिक भाषा]] | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|अन्य भाषा(हरू)]]}} | blank1_info_sec1 = {{hlist|[[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]]|[[तामाङ भाषा|तामाङ]]}} | blank_name_sec2 = [[मानव विकास सूचकाङ्क]] | blank_info_sec2 = ०.५६० ({{color|#fc0|मध्यम}}) | blank1_name_sec2 = HDI rank | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[साक्षरता]] | blank2_info_sec2 = ७४.८५% | blank3_name_sec2 = [[मानव लिङ्ग अनुपात|लिङ्ग अनुपात]] | blank3_info_sec2 = ९८.७७ [[पुरुष|♂]] /१०० [[महिला|♀]] (२०६८) | timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +५:४५ | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | geocode = NP-TH | website = {{Official URL}} | footnotes = | official_name = }} '''बागमती प्रदेश''' (पहिले '''प्रदेश नं. ३''') [[नेपाल]]का सात [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]] मध्ये एक हो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/01/12/15788111831798552.html |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती|website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |access-date=2020-01-12}}</ref> यस प्रदेशको राजधानी [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] हो भने देशको राजधानी [[काठमाडौँ]] समेत यस प्रदेशमा पर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2020/01/827856 |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, स्थायी राजधानी हेटौँडा तोकियो |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |access-date=2020-01-12}}</ref> यस प्रदेशले २०,३०० वर्ग किलोमिटरको क्षेत्रफल ओगटेको छ अर्थात् यसले नेपालको कुल क्षेत्रफल १४७,१८१ मध्ये १३.७९% क्षेत्रफल ओगटेको छ। प्रदेशको पूर्वमा [[कोशी प्रदेश]] र पश्चिममा [[गण्डकी प्रदेश]] पर्दछ भने उत्तरमा [[चीन]] र दक्षिणमा [[मधेश प्रदेश]] तथा [[भारत]]सँग यसले सीमाना साझेदारी गरेको छ। समुद्र सतहदेखि १४१ मिटरमा देखि ७,२२९ मिटर सम्म फैलिएको यस प्रदेशको तल्लो बिन्दु भनेको [[चितवन जिल्ला|चितवन]]को गोलाघाट हो भने माथिल्लो बिन्दु [[लाङटाङ|लाङटाङ हिमाल]] हो। स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ मा उल्लेखित तथ्य अनुसार, [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]], [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]], [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] र [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] गरि पाँचवटा हिमाली जिल्ला, [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] र [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]] गरि दुईवटा पहाडी जिल्ला, [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] र [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] गरि तीनवटा उपत्यकाका जिल्ला र [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]], [[चितवन जिल्ला|चितवन]] र [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] गरि तीनवटा भित्री मधेसका जिल्लाहरू यसमा पर्दछन्।<ref name= "परिचय">{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रदेश परिचय|युआरएल=http://ocmcm.bagamati.gov.np/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्री परिषद्को कार्यालय|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=५ मार्च २०२१}}</ref> नेपाल सरकारको नापी विभागका अनुसार प्रदेश २६० ५५’ उत्तरी अक्षांशदेखि २८० २३’ उत्तरी अक्षांशसम्म र ८३० ५५’ पूर्वी देशान्तरदेखि ८६० ३४’ पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको छ। १३ जिल्लाहरू रहेका यस प्रदेशमा ८४ वटा गाउँपालिका, ४१ वटा नगरपालिका, १ वटा उपमहानगरपालिका र ३ वटा महानगरपालिका रहेका छन्। भरतपुर, ललितपुर र काठमाडौँ महानगरपालिका हुन् भने प्रदेशको राजधानी [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] यस प्रदेशमा रहेको एकमात्र उपमहानगरपालिका हो।<ref name= "परिचय"/> नेपालको कुल नगरपालिका र गाउँपालिकाको यसले १५.८०% भूभाग ओगटेको छ जसमा नेपालको राजधानी काठमाडौँ र नेपालको सबैभन्दा सानो जिल्ला [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] गाउँपालिका विहिन छन् भने रसुवा जिल्लामा नगरपालिका छैन। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|नेपालको जनगणना २०६८]] को अनुसार यस प्रदेशको जनसङ्ख्या ५,५२९,४५२ रहेको छ। यहाँको हावापानीमा पनि विविधता भेटिन्छ।<ref name= "परिचय"/> साविकको प्रदेश नं. ३ को मन्त्रिपरिषदको हकमा मिति २०७४ माघ २९ गते मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलको अध्यक्षतामा भौतिक पुर्वाधार विकास मन्त्री तथा आन्तरिक मामिला तथा कानून मन्त्री समेत गरी प्रारम्भमा तीन सदस्यीय मन्त्रिपरिषद गठन भई फागुन १७ गते अन्य चार मन्त्रीहरू थप भई मुख्य मन्त्रीसहित सात सदस्यीय मन्त्रिपरिषद गठन भई बागमती प्रदेशको मन्त्रिपरिषदले पूर्णता पाएको थियो। == नामकरण == बागमतीको नाम [[काठमाडौँ उपत्यका]]हुँदै बग्ने [[बागमती नदी]]को नामबाट राखिएको हो। नदीलाई [[नेवार जाति|नेवार]] सभ्यता र सहरीकरणको स्रोत मानिन्छ।<ref name="मिश्र">[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_159_02.pdf लेख: नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय, लेखक: तारानन्द मिश्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210518110855/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_159_02.pdf |date=2021-05-18 }}</ref> विनयपिटकमा नदीलाई नन्दबग्गा र वग्गुमुदा भनि उल्लेख गरिएको छ।<ref name="मिश्र"/> यसलाई मज्झिम निकायको बत्थ सुत्तन्तमा बाहुमतिको रूपमा पनि उल्लेख गरिएको छ।<ref name="मिश्र"/> नेपालको पहिलो अभिलेख संवत् ३९९ को एउटा शिलालेखमा नदीलाई वाग्वति पारप्रदेशे को रूपमा उल्लेख गरिएको छ भने पछि [[गोपालराजवंशावली]]मा यसको वर्णन गरिएको छ।<ref name="मिश्र"/> वि.सं. २०७६ पुष २७ मा बसेको प्रदेश सभा बैठकले बागमतीलाई बहुमतले नामाकरण गर्ने प्रस्तावलाई समर्थन गरेको थियो। बैठकले [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]लाई प्रादेशिक राजधानीको रूपमा पनि समर्थन गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रदेश नं ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-51081238.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ मार्च २०२१}}</ref> ==इतिहास== {{see|मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र}} ऐतिहासिक रूपमा हालको बागमती प्रदेशको क्षेत्रलाई "काठमाडौँ क्षेत्र" भनेर चिनिन्थ्यो जसलाई वि.सं. २०१२ मा, स्थापना गरिएको थियो। काठमाडौँ क्षेत्र ५ जिल्ला समावेश गरिएको थियो भने तीनै ५ जिल्लामा अहिले धेरै जिल्लामा विभाजन गरिएको छ। काठमाडौँ क्षेत्रको कुल क्षेत्रफल ६,१४४ वर्ग किलोमिटर (१५,९१० वर्ग किलोमिटर) थियो भने कुल जनसङ्ख्या १७.९३ लाख रहेको थियो। <ref>{{cite book |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ |url=http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |location=नेपाल |publisher=नेपाल सरकार |pages= ३५, ३६, ३७ }}</ref> तात्कालिक पाँच जिल्लाहरू यस प्रकार छन्: # नारायणी जिल्ला ([[बारा जिल्ला|बारा]], [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]], [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]) # राप्ती जिल्ला ([[चितवन जिल्ला|चितवन]], [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]], [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]) # चौतारा जिल्ला ([[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]]) # त्रिशूली जिल्ला ([[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]]) # काठमाडौँ जिल्ला ([[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]) वि.सं. २०१८ सालमा, तात्कालिक [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले प्रशासनिक प्रणाली पुनर्गठित गर्दै "क्षेत्र" प्रणाली रद्द गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=घनेन्द्र ओझा|शीर्षक=राजा महेन्द्रका पक्षमा|युआरएल=https://shilapatra.com/detail/16736|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=शिलापत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ मार्च २०२१}}</ref> उनले देशलाई ७५ वटा जिल्लाहरूमा पुनर्गठित गरेका थिए र यस क्षेत्रलाई [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा परिवर्तन गरेका थियो जसमा [[बागमती अञ्चल|बागमती]], [[नारायणी अञ्चल|नारायणी]] र [[जनकपुर अञ्चल|जनकपुर]] अञ्चलमा समूहकृत गरिएको थियो जसमा १९ जिल्ला समावेश थिए। == भूगोल == बागमती प्रदेशको क्षेत्रफल २०,३०० वर्ग किलोमिटर रहेको छ जुन [[नेपाल]]को कुल क्षेत्रफलको १३.७९% रहेको छ। प्रदेशको सबैभन्दा तल्लो बिन्दु भनेको [[चितवन जिल्ला|चितवन]]को गोलाघाट हो जुन समुद्र सतहबाट १४१ मिटर माथि रहेको छ। प्रदेशको सबैभन्दा उच्चतम विन्दु भनेको [[रसुवा जिल्ला]]मा रहेको लाङटाङ हिमशृङ्खलामा अवस्थित [[लाङटाङ]] लिरुङ हो जुन समुद्र सतहबाट ७,२२९ मिटर माथि रहेको छ।<ref>{{Cite web|title=पृष्ठभूमी {{!}} मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय|url=http://ocmcm.bagamati.gov.np/|access-date=२०२०-१२-२६|website=बागमती सरकार}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211031072324/http://www.ocmcm.bagamati.gov.np/ |date=2021-10-31 }}</ref> यस प्रदेशमा १० वटा उपजलाधार प्रणालीहरू र ३३ वटा मुख्य नदीहरू रहेका छन्। यी मध्ये सबैभन्दा लामो नदी [[सुनकोशी नदी|सुनकोशी]] रहेको छ जसको लम्बाई १६०.१९ किलोमिटर रहेको छ भने सबैभन्दा छोटो नदी लालबकैया रहेको छ जसको लम्बाई १.८९ किलोमिटर रहेको छ।<ref name= "परिचय"/> यस प्रदेशको कुल जमिनको ५३.७ प्रतिशत (१०९००८५ हेक्टर) जमिन वनले र ७.५७ प्रतिशत (१५३७५९ हेक्टर) झाडी बुट्यानले गरी कुल ५९.२७ प्रतिशत (१२४३८४४ हेक्टर) जमिन वन क्षेत्रले ओगटेको छ भने २४.३४ प्रतिशत (४९४०८४ हेक्टर) जमिनमा खेती भएको पाइन्छ। सबैभन्दा थोरै जमिन ३०७ हेक्टर (०.०२ प्रतिशत) ताल पोखरीले ओगटेको पाइन्छ।<ref name= "परिचय"/> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |+बागमती प्रदेशका केही सहरहरूको औसत तापक्रम र वर्षा<ref>{{Cite web|title=Nepal Travel Weather Averages (Weatherbase)|url=http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=NP&name=Nepal|access-date=२०१८-०४-२८|website=वेदरबेस}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930103444/https://weatherbase.com/weather/city.php3?c=NP&name=Nepal |date=2020-09-30 }}</ref> !स्थान !अगस्त (°फ) !अगस्त (°से) !जनवरी (°फ) !जनवरी (°से) !वार्षिक वर्षा (मिलिमिटर/इन्च) |- |[[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] |७४.७ |२३.७ |४९.८ |९.९ |१९३०.८/७६ |- |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |८१.७ |२७.६ |५७.६ |१४.२ |२५५०.१/१००.४ |- |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |७९.७ |२६.५ |५५.२ |१२.९ |२०६९.५/८१.५ |- |[[सूर्यविनायक नगरपालिका|सूर्यविनायक]] |७०.५ |२१.४ |४५.९ |७.७ |१८२१.७/७१.७ |- |[[काठमाडौँ]] |७५ |२३ |५० |१० |१३६०/५३.६ |- |[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |७४.३ |२३.५ |४८.९ |९.४ |२१००.९/८२.७ |} == सरकार र प्रशासन == {{मुख्य|नेपालको प्रदेश सरकारहरू|बागमती प्रदेश सभा|डोरमणि पौडेल मन्त्रिपरिषद्}} यस प्रदेशका मुख्यमन्त्री [[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे|इन्द्र बहादुर बानियाँ]] प्रदेश सरकारको प्रमुख हुन् भने दीपक प्रसाद देवकोटा प्रमुख हुन्। पाटन उच्च अदालतका प्रमुख न्यायाधीश टेकबहादुर मोक्तान न्यापालिकाका प्रमुख हुन्। [[बागमती प्रदेश सभा|प्रदेश सभा]]मा ११० सदस्य छन् भने प्रदेशमा ३३ प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रदेश सभा - बागमती प्रदेश|युआरएल=https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ मार्च २०२१}}</ref> नेपालको अन्य सबै प्रदेशजस्तै यसमा पनि एकसदनात्मक व्यवस्था रहेको छ।<ref>{{cite web|author=|title=​प्रतिनिधि सभा २३५ राष्ट्रिय सभा प्रदेश सभा ६५ सदस्यीय बनाउने सहमति|url=https://pahilopost.com/content/-297.html|work=|publisher=|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|date=|accessdate=२५ मार्च २०२१}}</ref> प्रदेश सभाको कार्यकाल पाँच वर्ष हुन्छ। प्रदेश सभा हाल [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] स्थित क्षेत्रीय शिक्षा निर्देशनालयमा राखिएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रदेश ३ को अस्थायी राजधानी हेटौँडामा ६ मन्त्रालय स्थापना|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/31684/?utm_source=xotkari|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ मार्च २०२१}}</ref> ==प्रशासनिक विभाजन== {{See also|नेपालका जिल्लाहरू|नेपालका सहरहरूको सूची|नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची}} बागमती प्रदेश कुल १३ वटा जिल्लाहरूमा विभाजित छ। [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] प्रमुख र जिल्ला प्रशासन अधिकृतद्वारा जिल्लालाई प्रशासन गरिन्छ। जिल्लालाई नगरपालिका वा गाउँपालिकामा थप विभाजन गरिएको छ। प्रदेशमा तीनवटा महानगरपालिका, एक उपमहानगरपालिका र ४१ नगरपालिका रहेका छन्। यस प्रदेशमा ७४ वटा गाँउपालिकाहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web|url=http://103.69.124.141|title=स्थानिय तह|website=103.69.124.141|access-date=2018-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/|archive-date=31 August 2018|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" !क्रम !जिल्लाहरू !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली जिल्ला]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप जिल्ला]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा जिल्ला]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर जिल्ला]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ जिल्ला]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ जिल्ला]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} == महत्वपूर्ण धार्मिक स्थलहरू == यस प्रदेशमा हिन्दुहरूको आराध्यदेव [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपति]] (काठमाडौँ), बूढानीलकण्ठ (काठमाडौ), स्वयम्भूनाथ(काठमाडौ), चागुनारायण (भक्तपुर), गोसाइकुण्ड (रसुवा), कालिञ्चोक भगवती (दोलखा), भिमेश्वर (दोलखा), लगायतका महत्वपूर्ण धार्मिक स्थलहरू रहेका छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बागमती प्रदेशका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू|युआरएल=https://www.ourtourismnews.com/3281|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> == प्रमुख ऐतिहासिक गढीहरू == === मकवानपुर गढी === मकवानपुर जिल्लाको सदरमुकाम [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]बाट लगभग १७ किलोमिटर उत्तर पूर्वमा [[मकवानपुर गढी]] अवस्थित छ। मकवानपुर गढी [[मकवानपुर जिल्ला]]मा रहेको ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय महत्त्वको स्थान हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यस्तो छ मकवानपुर गढीको इतिहास|युआरएल=https://highlightstourism.com/nep/2019/12/06/makwanpurgadhi/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> === सिन्धुलीगढी === सिन्धुलीगढी प्राकृतिक सुन्दरता एवम् ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण स्थान हो। यो ठाउँ [[काठमाडौँ]]बाट करिब १ सय ५० किलोमिटर पूर्वमा रहेको छ। सिन्धुलीगढी [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]को जीवित दस्तावेज हो।<ref>{{cite web|url=http://www.sindhuligadhi.com/index.php?option=com_content&view=article&id=519:2011-11-09-05-34-13&catid=101:2011-11-02-15-58-44&Itemid=536|title=सिन्धुलीगढीको स्थापना|publisher=सिन्धुलीगढी डटकम}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === रसुवागढी === नेपाल-चीन सीमानामा पर्ने [[रसुवागढी]] करिब डेढ शताब्दी पुरानो ऐतिहासिक गढी नेपाल र चीन बीचमा रहेको महत्वपूर्ण सुरक्षा गढी मानिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=रसुवागढी रहस्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/60855|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> नेपाल चीनबीचको व्यापारिक सम्बन्धलाई जोड्ने यस गढीको निर्माण वि.सं १९१२ सालमा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=रसुवाको ऐतिहासिक पर्यटकीय गन्तव्य रसुवागढी|युआरएल=https://nepalpatra.com/visit/92646/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> == जन साङ्ख्यिकी == {{See also|तामाङ जाति|नेवार जाति}} {{Pie chart|thumb=right|caption=बागमती प्रदेशमा धर्म|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|color1=Orange|value1=71.78|label2=[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|color2=Yellow|value2=23.28|label3=[[इसाई धर्म|ईसाई]]|color3=DodgerBlue|value3=2.87|label4=[[:bn:প্রকৃতি (হিন্দু দর্শন)|प्रकृति]]|color4=LimeGreen|value4=0.75|label5=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|color5=Green|value5=0.67|label6=[[किराँत धर्म|किराँत]]|color6=OrangeRed|value6=0.41|label7=अन्य अथवा गैर धर्म|color7=Black|value7=0.23}} {{Pie chart|thumb=left|color3=red|label8=अन्य|color8=grey|color7=purple|label1=[[तामाङ जाति|तामाङ]]|color1=dodgerblue|value1=20.54|label2=[[ब्राह्मण]]|color2=orange|value2=18.32|label3=[[क्षेत्री]]|value3=17.13|color4=pink|caption=बागमती प्रदेशमा जातीय समूह|label4=[[नेवार जाति|नेवार]]|value4=17.07|label5=[[मगर जाति|मगर]]|color5=green|value5=4.87|label6=[[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]|color6=black|value6=2.52|label7=[[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|value7=2.22|value8=17.34}} [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|२०७८ को जनगणना]] अनुसार बाग्मती प्रदेशको जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ रहेको छ जसमा २,७६,२२४ महिला र २,६७२,५९४ पुरुष रहेका छन्। यस प्रदेशको जनसङ्ख्याको नेपालको कुल जनसङ्ख्याको २०.९७% रहेको छ भने यस प्रदेश देशको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको प्रदेश समेत हो। यस प्रदेशको जन घनत्व प्रति वर्ग किलोमिटर ३०१ जना रहेको छ जुन देशकै दोस्रो सबैभन्दा उच्च हो। <ref name=":0">{{Cite web|title=केन्द्रीय तथ्यङ्क विभागको आँकडा|url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/3|access-date=2020-12-26|website=nationaldata.gov.np}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210508110519/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/3 |date=2021-05-08 }}</ref> === जातीय समूहहरू === [[तामाङ जाति|तामाङ]] यस प्रदेशको सबैभन्दा ठूलो जातीय समूह हो जहाँ तामाङहरूको सङ्ख्या प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको २०.५४ हुन आउँछ। बाहुन अथवा [[ब्राह्मण]] १८.३२% जनसङ्ख्याको साथ प्रदेशको दोस्रो ठूलो जातीय समूह हो। यसका साथै यस प्रदेशका अन्य धेरै जनसङ्ख्या भएको जातिहरूमा क्षेत्री (१७.१३) र नेवार (१७.०७%) पर्दछन्। यसका साथै मगर, [[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]], गुरुङको जनसङ्ख्या प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको क्रमशः ४.८७%, २.५२% र २.२२% रहेको छ। थारू, राई, दमाई, सार्की र [[चेपाङ जाति|चेपाङ]]को जनसङ्ख्या क्रमश: प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको १.६३%, १.५२%, १.३६%, १.३३% र १.१६% रहेको छ। <ref name=":0" /> === भाषाहरू === देशको राष्ट्रिय भाषा [[नेपाली भाषा|नेपाली]] सबैभन्दा प्रदेशमा सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा हो। प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको ६७.२३% मानिसहरू नेपाली मातृभाषी हुन्। [[तामाङ भाषा|तामाङ]] १८.४९% र [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]] मातृभाषीहरूको जनसङ्खया क्रमशः १८.४९% र १२.४४% रहेको छ। प्रदेशमा बोलिने अन्य भाषाहरूमा [[मगर भाषा|मगर]] (१.८२%), [[थारू भाषा|थारू]] (१.३३%), [[मैथिली भाषा|मैथिली]] (१.१९%), [[गुरुङ भाषा|गुरुङ]] (०.९३%) र [[चेपाङ भाषा|चेपाङ]] (०.८५%) रहेको छ।<ref name=":0" /> === धर्म === प्रदेशको ७१.७८% मानिसहरू [[हिन्दु धर्म]]का अनुयायीहरू हुन् भने। दोस्रो ठूलो धर्ममा [[बौद्ध धर्म|बुद्ध]] पर्दछ जहाँ यसकमाा अनुयायीहरू २३.२८% रहेका छन्। यस्तै अन्य धर्महरूमा [[इसाई धर्म|ईसाई]] २.८७% र [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] ०.६७% रहेको छ।<ref name=":0" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका प्रदेशहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेश| ]] 9qt8vr9yd0snzfye93jk3sbq9qgsgpb 0 97997 1370574 1370521 2026-08-20T12:22:30Z Bishaldev100 28807 1370574 wikitext text/x-wiki नेपालमा [[जेठ १५]] लाई गणतन्त्र दिवसको रुपमा मनाइन्छ । [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|जनआन्दोलन २०६२/६३]] पछि राजतन्त्रको अधिकार कटौती भयो। [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]]बाट गठित [[नेपालको पहिलो संविधान सभा|संविधानसभा]]को पहिलो बैठकले २०६५ [[जेठ]] १५ गते नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो। २३८ वर्ष लामो [[शाह वंश]] राजपरम्पराको अन्त्यको घोषणा भएको उक्त दिनलाई प्रत्येक वर्ष '''गणतन्त्र दिवस'''का रूपमा मनाउन थालिएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज गणतन्त्र दिवस|युआरएल=https://annapurnapost.com/news/aaj-gnntntr-divs-128370|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस == * [[नेपालको इतिहास]] {{दिवसहरू}} == सन्दर्भ == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:दिवसहरू]] kjy9araukfy2epsy04wo7wpc3fnfw20 1370575 1370574 2026-08-20T12:24:49Z Bishaldev100 28807 1370575 wikitext text/x-wiki नेपालमा [[जेठ १५]] लाई गणतन्त्र दिवसको रुपमा मनाइन्छ । [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|जनआन्दोलन २०६२/६३]] पछि राजतन्त्रको अधिकार कटौती भयो। [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]]बाट गठित [[नेपालको पहिलो संविधान सभा|संविधानसभा]]को पहिलो बैठकले २०६५ [[जेठ]] १५ गते नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://president.gov.np/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A4%A4%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0/|title=नेपालमा गणतन्त्रको पृष्ठभूमि - राष्ट्रपतिको कार्यालय|work=राष्ट्रपतिको कार्यालय|access-date=2026-08-20|language=ne-NP}}</ref> २३८ वर्ष लामो [[शाह वंश]] राजपरम्पराको अन्त्यको घोषणा भएको उक्त दिनलाई प्रत्येक वर्ष '''गणतन्त्र दिवस'''का रूपमा मनाउन थालिएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज गणतन्त्र दिवस|युआरएल=https://annapurnapost.com/news/aaj-gnntntr-divs-128370|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस == * [[नेपालको इतिहास]] {{दिवसहरू}} == सन्दर्भ == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:दिवसहरू]] fd2jk16al9ii39gmbcax97a69tm6z4e 0 98049 1370684 1370473 2026-08-21T09:16:12Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1370684 wikitext text/x-wiki {{wikify}} {{Infobox tunnel | name = Churia Tunnel | image = Oldest tunnel of the Nepal.JPG | alt = चुरिया सुरुङ | caption = चुरिया सुरुङ प्रवेशद्वार | location = हेटौँडा, नेपाल | coordinates = {{coord|27|21|28|N|84|59|57|E|display=inline,title}} | status = प्रयोगमा छैन | engineer =[[डिल्लीजङ्ग थापा]] | construction = 1917 ({{age|1917}} years ago) | length = {{cvt|500|m}} }} '''चुरिया सुरुङ''' {{cvt|500|m|adj=on}}-चुरे पहाड को भित्र हुँदै मकवानपुर र बारा जोड्ने सुरुङ मार्ग हो। सुरुङमार्गको डिजाइन इन्जिनियर कर्णेल डिल्लीजङ्ग थापाले १९७५ सालमा गरेका हुन् । प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर]]को आदेशमा सुरुङमार्ग बनाउन [[नेपाली सेना]] खटिएको बताइन्छ । थापा पनि नेपाली सेनाका इन्जिनियर थिए । उक्त सुरुङमार्गको चौडाइ ९ फिट र उँचाइ १० फिट छ । लहरी (एकप्रकारको मालबाहक सवारी साधन) छिर्ने आकारमा यसको निर्माण भएको छ । काठमाडौँको लागि तराईबाट हुने आपूर्ति र यातायात सहज बनाउनु यसको उद्देश्य थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/16144|title=यो हो देशकै पहिलो सुरुङमार्ग|website=हिमालमिडिया प्रा.लि.|accessdate=आइतबार, मंसिर १, २०७६}}</ref> नेपालका पहिलो सिभिल इन्जिनियर बिग्रेडियर जनरल [[डिल्लीजङ्ग थापा]]ले डिजाइन गरेको चुरिया सुरुङ सन् १९१७मै बनेको थियो ।<ref name="Gartaula">{{Cite web |url=https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |title=Nepal's first, and forgotten, tunnel |last=Gartaula |first=Gopal |website=Nepali Times |access-date=2019-11-16 |date=2019-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116120258/https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |archive-date=16 November 2019 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191116120258/https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |date=2019-11-16 }}</ref> यसलाई [[टोनी हेगन]]ले आफ्नो पुस्तक ‘नेपाल’मा एसियाकै पहिलो सुरुङ भएको उल्लेख गरेका छन् । जीर्ण अवस्थामा रहेको यो सुरूङ हाल प्रयोगमा छैन । राणाका गाडीलाई [[चुरे|चुरे पहाड]] छिचोल्न सुरुङमार्ग बनेको सय वर्षपछि सरकारले बल्ल ‘टनेल प्रविधि’को आवश्यक्ता महसुस गरेको छ । मानव निर्मित सुरुङको इतिहास पुरानो छ । इसापुर्व ३६ मै [[इटाली]]को नेपल्स र पोजोली जोड्ने ४ हजार ८ सय फिट चौडाइ र ३० फिट उचाइको सुरुङ बनेको थियो । [[युरोप]]मा सुरुङलाई सुरुसुरुमा मूलत: खानी उत्खनन र सामरिक उपयोगमा बढी प्रयोग गरिएको पाइन्छ ।<ref>https://www.onlinekhabar.com/2018/06/683058</ref> १९ औँ शताब्दीको सुरुआतदेखि त्यहाँ सुरुङ निर्माण र उपयोग व्यापक रूपमा गर्न थालिएको छ । अहिले विश्वभरि अत्याधुनिक उपकरणहरू प्रयोग गरेर सुरुङ निर्माण गरिन्छ । नेपालमा विद्युत् उत्पादन प्रयोजनका लागि विदेशीहरूले सुरुङ खनेका छन् । [[मेलम्ची नगरपालिका|मेलम्ची]]का पानी [[काठमाडौँ]] ल्याउन पनि सुरुङ खनिएको छ । तर सवारी साधन आवत–जावत गर्नका निम्ति [[दक्षिण एसिया]]मै पहिलो मानव निर्मित चुरिया सुरुङ निर्माण गरिएको थियो । एक दशकभन्दा बढी यो सुरुङ हुँदै साना हलुका सवारी साधनहरू आवत–जावत गरे । [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] र [[बारा जिल्ला|बारा]]को सिमाना पर्ने चुरियामाई मन्दिरछेउको सुरुङ दक्षिण एसियाकै पहिलो मानव निर्मित सुरुङ भएको भूगर्भविद् टोनी हागनले आफ्नो ‘नेपाल’ मा उल्लेख गरेका छन् । [[पथलैया]]–[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] सडक निर्माण भएपछि यो सुरुङ सञ्चालनमा आउन छाडेको हो । [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका]] १७ मा अवस्थित उक्त सुरुङ संरक्षणको अभावमा पुरिने अवस्थामा पुगेको छ । सडक छेउको सुरुङ मुखमाथिबाट माटो झरेर पुरिसकेको छ । [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]तर्फवाट आउँदाको सुरुङको प्रवेशद्वारको अवस्था भने राम्रै देखिन्छ । करिब ७ सय मिटर लामो सुरुङ करिब सय वर्षअघि निर्माण गरिएको थियो । नेपालका प्रथम ग्राजुएट सिभिल इन्जिनियर बिग्रेडियर जनरल डिल्लीजंग थापाको डिजाइनमा सुरुङ निर्माण गरिएको हेटौँडा उपमहानगरपालिकाका सहरी विकास, अनुसन्धान तथा वातावरण महाशाखा प्रमुख बीके महर्जनले बताए । सुरुङको निर्माण सन् १९१७ मा गरिएको थियो । इन्जिनियर थापाले अमलेखगन्जदेखि भीमफेदीसम्म सडकको पनि डिजाइन गरेका थिए । [[अमलेखगन्ज]] र भीमफेदी सडकबीचमा पर्ने चुरिया सुरुङ खन्नुपर्ने वा बक्स कटिङ गर्नुपर्ने बाध्यता थियो । बक्स कटिङ गर्न उपकरणहरू नभएकाले मानिसद्वारा सुरुङ खनिएको थियो । चुरियामाई मन्दिर पनि इन्जिनियर थापाले नै बनाएका हुन् । सपनामा उनले त्यसै स्थानमा देवी देखेको र पूजाआजा गरेर मात्र सुरुङ खन्नू भनेकाले विधिपूर्वक पूजा गरेर सुरुङ खन्ने काम गर्नुको साथै मन्दिर पनि बनाएको हो । उक्त सुरुङको संरक्षण गर्ने उद्देश्यले हेटौँडा उपमहानगरपालिकाले सुरुङको इतिहास, चुरियामाई मन्दिर स्थापनाको कथा र संरक्षणको डिजाइन तयार पारिरहेको छ । सुरुङ निर्माणका बेला ‘यस क्षेत्रका बासिन्दाहरूले गीतै बनाएका थिए, ‘हाम्रा राजा क्या अक्कलदारी, ल्याए मोटर चुरेमा भ्वाङ पारी ।’ [[भीमफेदी]]बाट काठमाडौँ आवत—जावत गर्न निर्मित उक्त सुरुङले त्यति बेला नेपालीहरूको जनजीवनलाई निकै सहज बनाएको थियो । ‘त्यति बेला यो सुरुङ नभएको भए भीमफेदीसम्म साना र हलुका सवारी साधनहरू आवत–जावत नै गर्न सक्ने थिएनन्,’ महाशाख प्रमुख महर्जनले भने, ‘यही सुरुङ भएर विश्वविख्यात भूगर्भविद् डा. [[टोनी हेगन|टोनी हेगेन]] आफ्नो साना गाडी छिराएर भीमफेदीसम्म आइपुगेका थिए । भीमफेदीबाट उनको गाडी पनि बोकेर काठमाडौँ लगिएको थियो ।’ डा. [[टोनी हेगन]]ले ‘नेपाल’ मा २४ अक्टोबर १९५० का दिन मानव निर्मित सुरुङ देखेर आफू आठौँ आश्चर्यमा परेको लेखेका छन् । उक्त पुस्तकमा उनले लेखेका छन्, ‘नेपालभन्दा ठूलो भारतले पनि सुरुङ प्रविधि भित्र्याउन नसकेको अवस्थामा नेपाल सफल भएको छ ।’ तत्कालीन सडक विभागका चिफ इन्जिनियर दीप्तिजंग थापाद्वारा लिखित पुस्तकका अनुसार चिफ इन्जिनियर [[डिल्लीजङ्ग थापा]]ले आफ्नो कार्यकालमा मुलुकमा १२ वटा महत्त्वपूर्ण भौतिक संरचनाको डिजाइनका साथै निर्माण गराएका थिए । चुरिया सुरुङ, [[हेटौँडा—काठमाडौँ रोपवे]], विसं १९९० सालको भूकम्पपछि भत्किएको [[धरहरा]] र [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]]को पुनर्निर्माण, काठमाडौँमा रहेका राणाजीहरूका दरबार, नेपालको प्रथम कार्यालय डिल्लीबजार चारखाल अड्डा, नेपालको प्रथम रेलवे जनकपुर–जयनगर रेलवे निर्माण गर्नुका साथै १९९० को भूकम्पबाट भत्केको [[राष्ट्रपति भवन|शीतल निवास]]को पुनर्निर्माण गरेका थिए ।<ref>https://www.kantipurdaily.com/koseli/2017/05/06/20170506095327.html</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नागढुंगा सुरुङ]] * [[नेपालका सुरङहरूको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली सेना]] [[श्रेणी:चन्द्र शमशेर]] bg2wqztirje4p8rbih8dsvugpajy8nt 0 100101 1370712 1368452 2026-08-21T10:59:09Z Bishaldev100 28807 /* प्रारम्भिक जीवन , शिक्षा र सैन्य सेवा */ 1370712 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = [[मून जे-इन]] |office = [[दक्षिण कोरिया]] को १२ औ राष्ट्रपति |native_name = {{nobold|문재인}}<br/>{{nobold|文在寅}} |native_name_lang = को |image = Moon Jae-in 2017.jpg |term_start = १० मे २०१७ |term_end = ९ मे २०२२ |predecessor = [[ह्वांग क्यो-आह]] {{small|(कार्यबाहक)}}<br>[[पार्क गेयुन हेई]] |successor =[[यून सुक एओल ]] |primeminister = [[ह्वांग क्यो-आह]]<br>यू इल-हो{{small|(Acting)}}<br>[[ली नाक-यॉन]] {{small|(Nominee)}} |signature = Moon Jae In Signature.png |constituency2 = [[बुसान]], ससांग जिला |office2 = दक्षिण कोरिया नेशनल असेंबली सदस्य |predecessor2 = [[चांग जी-जीन]] |party = [[डेमोक्रेटिक पार्टी कोरिया]] |office1 = डेमोक्रेटिक पार्टी कोरिया को नेता |predecessor1 = [[आह शोल-सू]]<br>[[किम हान-गिल]] |successor1 = [[किम चोंग-इन]] |successor2 = [[चांग जी-जीन]] |birth_date = {{birth date and age|1953|1|24|df=y}} |birth_place = [[जेओजे]], दक्षिण कोरिया |death_date = |death_place = |spouse = [[किम जंग-सूक]] |children = २ |residence = ब्लू हाउस |alma_mater = [[क्यूंग हे विश्वविद्यालय]] {{small|([[Bachelor of Laws|LLB]])}} <!-- RELIGION REMOVED PER PROJECT-WIDE CONSENSUS AT THE VILLAGE PUMP. [[Wikipedia:Village_pump_(policy)/Archive_126#RfC:_Religion_in_biographical_infoboxes]] --> |allegiance = {{flag|South Korea}} |branch = {{army|South Korea}} |serviceyears = १९७५–१९७७ |rank = {{Nowrap|[[File:ROK Army Byeongjang.png|25px]] [[Comparative military ranks of Korea#Army ranks 2|Sergeant]] {{small|({{lang-ko|Byeongjang}})}}}} |term_start1 = ९फेब्रुअरी २०१५ |term_end1 = २७ जनवरी २०१६ |term_start2 = ३० मे २०१२ |term_end2 = २९ मे २०१६ }} '''मून जे-इन''' (हंगुल :{{korean|hangul=문재인|hanja=文在寅}}हन्जा{{korean|hangul=문재인|hanja=文在寅}}; कोरियाली उच्चाहरण[mundʑɛin] or <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[mun]</span> <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[t͡ɕɛin]</span>; जानम २४ जनवरी १९५३) २०१७ देखि २०२२ सम्म १९ औँ रास्ट्रपतिको रूपमा रहेका एक दक्षिण कोरियाली राजनीतिज्ञ हुन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-39866696|title=South Korea's Moon Jae-in sworn in vowing to address North|date=10 May 2017|work=BBC News|access-date=13 May 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/05/09/asia/south-korea-election/index.html|title=South Korea election: Moon Jae-in declared winner|last=CNN|first=K. J. Kwon, Pamela Boykoff and James Griffiths|website=CNN|access-date=13 May 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-39855956|title=Moon Jae-in: South Korean liberal claims presidency|date=9 May 2017|work=BBC News|access-date=13 May 2017|language=en-GB}}</ref> तत्कालीन रास्ट्रपति [[पार्क गेयुन हेई]] भ्रष्टाचारको आरोपमा महाअभियोग पछि पदमुक्त भएपछी डेमोक्रेटिक पार्टी ( तत्कालीन "प्रजातन्त्रको लागि नयाँ राजनैतिक गठबन्धन ")को उमेदवारको रूपमा रास्ट्रपतिमा निर्वाचित भएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=http://world.kbs.co.kr/english/news/news_Po_detail.htm?No=127211|title=Moon Jae-in Sworn in as 19th S. Korean President|last=|first=|date=|work=KBS World Radio|access-date=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170524053215/http://world.kbs.co.kr/english/news/news_Po_detail.htm?No=127211 |date=2017-05-24 }}</ref> पुर्व विद्यार्थी अभियानकर्मी, मानव अधिकारवादी वकिल र चिफ अफ स्टाफ देखि दक्षिण कोरियाली रास्ट्रपतिको रूपमा सेवा गर्ने क्रममा , <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-39860158|title=Moon Jae-in: Who is South Korea's new president?|date=9 May 2017|work=BBC News|access-date=13 May 2017|language=en-GB}}</ref> मुन जे इनले डेमोक्रेटिक पार्टीको नेता (२०१५-२०१६) र १९ औँ रास्टृय सभाको सदस्य (२०१२-२०१६) को रूपमा काम गरे ।उनी पुर्व डेमोक्रेटिक युनाइटेड पार्टीको तर्फबाट २०१२ को रास्ट्रपति निर्वाचनमा उमेदवार बनेर उठेका थिए, जसमा उनी एकदम साघुँरो मतान्तरबाट [[पार्क गेयुन हेई|पार्क गेयुन हे]] सँग पराजित भएका थिए । रास्ट्रपतिको रूपमा, मुन जे इनले अन्तर कोरियाली शिखर सम्मेलन, अप्रिल २०१८, अन्तर कोरियाली शिखर सम्मेलन, मे २०१८ , अन्तर कोरियाली शिखर सम्मेलन, सेप्टेम्बर २०१८ मा [[उत्तर कोरिया|उत्तर कोरियाली]] नेता [[किम जोङ उन]] सँग भेटवार्ता गरेका थिए। == प्रारम्भिक जीवन , शिक्षा र सैन्य सेवा == [[कोरियाली युद्ध]]को उत्तरार्धमा [[दक्षिण कोरिया]]को गिओजीमा जन्मेका मून परिवारको दोश्रो सन्तान र जेठो छोरा थिए। उनी उनका पिता मून योङ ह्युङ र आमा काङ हान ओकका पाँच सन्तान मध्ये दोश्रो सन्तान र जेठ छोरो थिए। उनको परिवार उत्तार कोरियाको दक्षिण हेमग्योङ प्रान्तबाट शरणार्थी भएका थिए। कोरियाली युद्धमा उत्तर कोरियाबाट भागेपछि मूनको परिवार बुसानमा स्थापित भयो ।उनका पिता उत्तर कोरियामा सरकारी कर्मचारी थिए र दक्षिण कोरियामा निजामती कर्मचारी हुन् चाहेनन् । त्यसैले उनका पिताले मोजा बेच्ने व्यापार सुरु गरे तारा यसले उनको परिवारलाई ठुलो ऋणमा डुबायो। मूनको आमा जब दुध पाउडर लिन स्थानीय गिर्जाघर /चर्चमा जान्थिन तब मूनको परिवार क्याथोलिक चर्चको सम्पर्कमा पुगे ।एक पटक मूनले एक अन्तर्वार्तामा भनेका थिए कि उनलाई बाइक चलाउन आउदैन किनकि मून परिवार एकदम गरिब स्थितिबाट गुज्रेका थिए र उनीसँग बाइक किन्न र स्कुलको फि तिर्न समेत पैसा हुदैनथ्यो। मूनले क्युङनाम हाइ स्कुलबाट कक्षामा टप गर्दै पास भए।<ref name="KoreaTimes-20170509">{{cite news|author=Jung Min-ho|title=Moon Jae-in: Son of war refugees rises to power [PHOTOS]|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2017/05/356_229029.html|newspaper=Korea Times|date=9 May 2017|accessdate=10 May 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://english.khan.co.kr/khan_art_view.html?artid=201701102307027&code=710100|title=[2017 Presidential Dreams] ⑤ Moon Jae-in, Former Leader of the Minjoo Party of Korea, "Aren't There Too Many Moon Supporters to Speak of a Pro-Moon Hegemony?|publisher=The Kyunghyang Shinmun|author=Ahn Hong-wuk|date=10 January 2017|access-date=17 May 2017}}</ref> उनले क्युङ ही विश्वविद्यालयमा पूर्ण छात्रवृत्तिमा कानुनको अध्ध्ययन गरे।<ref name=":0">{{cite web|url=https://search.naver.com/search.naver?where=nexearch&sm=top_hty&fbm=1&ie=utf8&query=%EB%AC%B8%EC%9E%AC%EC%9D%B8|title=문재인 : 네이버 통합검색|website=search.naver.com|language=ko|access-date=28 April 2017}}</ref> त्यहाँ उनको आफ्नो भविस्यको श्रीमती किम जुङ सुक सँग भेट भयो। उनले युसिन संबिधान विरुद्ध विद्यार्थी आन्दोलन चलाएपछी उनलाई पक्राउ गरियो र जेलमा राखियो र विश्वविद्यालयबाट निष्काशन गरियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-39779208|title=Moon Jae-in: Son of war refugees rises to power|publisher=The Korea Times|author=Jung Min-ho|date=9 May 2017|access-date=17 May 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://english.khan.co.kr/khan_art_view.html?artid=201209171404337&code=710100|title=Moon Jae-in, the Presidential Candidate of the Democratic United Party|publisher=The Kyunghyang Shinmun|author=Park Hong-du|date=17 September 2012|access-date=17 May 2017}}</ref> <ref>{{citation|last=Campbell|first=Charlie|title=The Negotiator: Moon Jae-in|url=http://time.com/4766618/moon-jae-in-the-negotiator/|journal=[[Time Magazine]]|date=4 May 2017|publication-date=15 May 2017|accessdate=11 May 2017|page=43}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/09/moon-jae-in-the-south-korean-pragmatist-who-would-be-presidentc|title=Who is Moon Jae-in, South Korea's new president?|last=McCurry|first=Justin|date=9 May 2017|work=The Guardian|access-date=4 July 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> जेलबाट रिहाइपछी , बाबुको मृत्युले उनलाई बारको परीक्षामा भाग लिन प्रेरित गर्यो।उनी परीक्षाको तयारीको लागि देहेङसा स्थित बौद्ध मन्दिरमा गए र दुई चरण मध्ये को पहिलो परीक्षा १९७९ मा पास गरे। १९८० मा उनी बाकीं पढाई पुरा गर्न स्कुल फर्के।<ref>{{cite web|url=http://www.knnews.co.kr/news/articleView.php?idxno=1039776|title=대선주자 인물탐구 민주통합당 문재인|date=13 August 2012|publisher=경남신문}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325060921/http://www.knnews.co.kr/news/articleView.php?idxno=1039776 |date=25 March 2022 }}</ref>  == प्रारम्भिक वृति /करियर == === मानव अधिकारबादी वक्ता === वकिल बनेपछि मूनले १९८० को दशकमा भविष्यका रास्ट्रपति रोह मू-ह्युनसँग काम र सहकार्य गरे ।<ref>{{cite news|url=http://www.tvreport.co.kr/?c=news&m=newsview&idx=188020|title=문재인 "고 노무현 대통령과 첫 만남에 의기투합, 소탈한 모습에...."|date=10 January 2012|access-date=10 May 2017|location=Seoul|language=ko|trans-title=|author=|newspaper=TV Report}}</ref> उनले सैन्य तानाशाहीको विरुद्ध विद्यार्थी र मजदुर अधिकारबादी को पक्षमा वकालत गरे ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/12/09/world/asia/south-korea-who-could-replace-park.html|title=After Park, Who? A Guide to Those Who Would Lead South Korea|last=Sang-hun|first=Choe|date=9 December 2016|work=The New York Times|access-date=4 July 2017|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref>  === रोह मू-ह्युन प्रशासन === रोह मू-ह्युनको रास्ट्रपतिय दौडमा मून अभियानको व्यवस्थापक बने ।<ref>{{cite book|title=UnMyeong (destiny)|publisher=Moon Jae In|year=2011|isbn=978-89-7777-188-8|location=Seoul|pages=196~205}}</ref> रोह मू-ह्युनको विजयपछी मून उनको मुख्य सचिव बने र रास्ट्रपति प्रशासनमा महत्त्वपुर्ण भूमिकामा रहे। === २०१२ राष्ट्रपतिय अभियान === १६ सेप्टेम्बर २०१२ , डेमोक्रेटिक युनाइटेड पार्टीको तर्फबाट उमेद्वार बने। २०१२ को रास्ट्रपति निर्वाचनमा डेमोक्रेटिक युनाइटेड पार्टीको तर्फबाट उनी सहित सत्तारुढ दलको उमेदवार तथा स्वर्गीय रस्त्रपति [[पार्क चुंग-हि]]का पुत्री पार्क गुयेन हे ,<ref>{{cite news|title=Dictator's daughter elected South Korea's first female president|agency=Associated Press|url=http://news.nationalpost.com/2012/12/19/dictators-daughter-elected-south-koreas-first-female-president/|newspaper=[[National Post]]|date=19 December 2012|accessdate=19 December 2012}}</ref> र स्वतन्त्र उमेदवार आहन चिओल सू को त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्ध थियो . सो निर्वाचनमा मूनले पराजय बेहोरे । === डेमोक्रेटिक पार्टी का नेता === [[चित्र:South_Korea_Buddha's_Birthday_ceremony_2015.jpg|right|thumb|मून जे-इन [[बुद्ध पूर्णिमा]] मे २०१५ ]] २ फ्रेबुअरी २०१५ मा मून “ प्रजातन्त्रको लागि नया राजनैतिक गठबन्धन”को नेतामा निर्वाचित भए । == २०१७ रास्ट्रपति निवाचन == === प्रारम्भिक तथा आम निर्वाचन === मूनले पार्क गुएन हेलाई महाभियोग लागेपछि भएको १९ औ रास्ट्रपति निर्वाचन मा विजय हासिल गरे। उनी ५७ % मतका साथ डेमोक्रेटिक पार्टीबाट उम्मेदवारमा मनोनित भएका थिए । १० मे २०१७ मा मून ४१.१ % मतका ( १,३४,२३,८०० मत ) का साथ विजयी भए।<ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2017/05/09/asia/south-korea-election/|title=South Korea election: Moon Jae-in declared winner|last=Kwon|first=K. J.|date=10 May 2017|work=CNN|access-date=10 May 2017}}</ref> मून विशेष निर्वाचनमा निर्वाचित भएकाले ६० दिनको संक्रमणकालीन अवस्था रहेन र विजयी भएको भोलिपल्टै सपथ ग्रहण भयो। == रास्ट्रपति == [[चित्र:Moon_Jae-in_Presidential_Approval_Rating.svg|right|thumb|मूनजे-इनको लोकप्रियता]] [[चित्र:President_Donald_J._Trump_welcomes_President_Moon_Jae-in_of_the_Republic_of_Korea_to_the_White_House_(34809235764).jpg|right|thumb|अमेरिकी रास्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प|डोनाल्ड ट्रम्पले]] ३० जुन २०१७ मा मून लाई ह्वाइटहाउस मा स्वागत गरेका थिए ]] मून विशेष निर्वाचनमा निर्वाचित भएकाले विजयी भएको भोलिपल्टै सपथ ग्रहण भयो र संक्रमणकालीन अवस्था रहेन।<ref>{{Cite news|url=http://www.latimes.com/world/asia/la-fg-south-korea-presidential-election-20170509-story.html|title=Liberal Moon Jae-in is winner in South Korea's presidential election|date=9 May 2017|work=Los Angeles Times|access-date=9 May 2017|language=en-US|issn=0458-3035}}</ref> === आन्तरिक नीति === ==== शिक्षा ==== मूनले आफ्नो पूर्ववर्ती [[पार्क गेयुन हेई]]को सरकारी पाठ्यपुस्तक मात्र पठनपाठन गर्ने नीति उल्ट्याए. पार्क गुएन हेईले आफ्ना पिता [[पार्क चुंग-हि]]को दमनकारी नीतिलाई ढाकछोप गर्न त्यो नीति ल्याएका थिए। पार्कले भनेका थिइन् “सरकरी पाठ्यपुस्तकले झन् देशभक्ति बढाउछ ।” <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/05/12/world/asia/south-korea-history-textbooks-moon.html|title=South Korea's New Leader Abolishes State-Issued History Textbooks|last=Sang-hun|first=Choe|date=12 May 2017|work=The New York Times|access-date=13 May 2017|issn=0362-4331}}</ref> स्कुलले सरकारी नियममा निजि पाठ्यपुस्तक पढाउन सक्छन । <ref>{{Cite news|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20170512000653|title=Moon Jae-in orders scrapping of state textbooks|newspaper=The Korea Herald|date=12 May 2017|access-date=13 May 2017}}</ref> ==== पशु अधिकार ==== ==== उर्जा ==== [[चित्र:Vladimir_Putin_and_Moon_Jae-in_(2017-09-06)_01.jpg|thumb|६ सेप्टेम्बर २०१७ मा रसिया भ्लादिभोस्तोक मा भएको इस्टर्न इकोनोमिक फोरममा मून र रुसी रास्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन]]]] === विदेश नीति === [[चित्र:KOREA_US_CheongWaDae_Summit_13.jpg|thumb|मून र अमेरिकी रास्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]] नोबेम्बर २०१७]] ==== उत्तर कोरिया ==== [[चित्र:Samjiyon_02112018.jpg|thumb|उत्तर कोरियाको [[राष्ट्रप्रमुख]] किम योङ नाम सँग प्रस्तुति हेर्दै मून, ११ फेब्रुअरी २०१८]] [[चित्र:2018_inter-Korean_summit_01.jpg|thumb|उत्तर कोरियाली नेता [[किम जोङ उन]] र मून हात मिलाउदै]] [[चित्र:2018_inter-Korean_summit_square.jpg|thumb|किम र मून सिमारेखामा हात मिलाउदै]] मून ले कोरियाली एकीकरण प्रकिया एक दीर्घकालीन कार्यक्रमको रूपमा हेरेका छन्। उत्तर कोरियाको आणविक हतियार निशस्त्रीकरणको लागि उनले अमेरिका र [[उत्तर कोरिया]]सँग सहकार्य गरे। उनले उत्तर कोरिया विरुद्धको नाकाबन्दीको समर्थन गरे तर उत्तर कोरिया सँग वार्ता गर्दै [[कोरियाली युद्ध]]को अन्त्य र आणविक हतियार निशस्त्रीकरण गर्नुपर्ने बताएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=http://thediplomat.com/2017/07/president-moons-north-korea-strategy/|title=President Moon's North Korea Strategy|last=Frank|first=Ruediger|work=The Diplomat. ''diplomat.com. Originally published by [[38 North]], blog of the U.S.-Korea Institute at Johns Hopkins University''|date=13 July 2017|access-date=18 August 2017|language=en-US}}</ref> मूनले थाड प्रणाली स्थापना गरिएको बिरोध गरे । मूनले कोरियाली वर्कर्स पार्टीका अध्यक्ष [[किम जोङ उन]]सँग अप्रिल २०१८ मा भेटवार्ता गरे। <ref>{{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/kim-offers-to-visit-seoul-any-time-if-you-invite-me-south-korea-10181246|title=Kim offers to visit Seoul 'any time if you invite me': South Korea|publisher=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180427134030/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/kim-offers-to-visit-seoul-any-time-if-you-invite-me-south-korea-10181246 |date=2018-04-27 }}</ref> २६ मे मा उनीहरू बीच फेरी भेटवार्ता भयो। यो वार्ता दुई घण्टा भएको थियो । दोश्रो वार्ता सार्बजनिक रूपमा गोशाना गरिएको थिएन।<ref name="CNN">{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2018/05/26/politics/north-and-south-korean-leaders-meet-again/index.html|title=North and South Korean leaders hold surprise meeting|date=26 May 2018|publisher=[[सिएनएन]]|accessdate=26 May 2018}}</ref> <ref name="may26summit">http://www.syracuse.com/politics/index.ssf/2018/05/north_south_korea_meet_for_surprise_second_summit.html</ref> सेप्टेम्बर २०१८ मा मून जे-इनले [[प्योङयाङ|प्योङ्गयाङ्ग]] भ्रमण गरे। उनी सहित १५० प्रतिनिधिमण्डल सुनान विमानस्थलबाट प्योङ्गयाङ्गको लागि प्रस्थान गर्यो र किम जोंग उन सँग भेट गर्यो ।<ref>http://www.atimes.com/article/moon-lands-in-pyongyang-for-high-stakes-summit-with-kim/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190124034010/http://www.atimes.com/article/moon-lands-in-pyongyang-for-high-stakes-summit-with-kim/ |date=2019-01-24 }}</ref><ref>https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/09/19/kim-jong-un-moon-jae-sign-agreement-peace/1355006002/</ref> <ref>https://www.youtube.com/watch?v=hJod7qg2GCc</ref> मूनले पाइकेतु पहाडमा पुगेर आफ्नो इच्छा पुरा गरेका थिए। == सन्दर्भ == {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:दक्षिण कोरिया]] [[श्रेणी:कोरियाली प्रायद्वीप]] [[श्रेणी:दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५३ मा जन्म]] gx2galk8uwxnh841yjvnzutqm6ozewx 1370713 1370712 2026-08-21T10:59:24Z Bishaldev100 28807 /* प्रारम्भिक जीवन , शिक्षा र सैन्य सेवा */ 1370713 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = [[मून जे-इन]] |office = [[दक्षिण कोरिया]] को १२ औ राष्ट्रपति |native_name = {{nobold|문재인}}<br/>{{nobold|文在寅}} |native_name_lang = को |image = Moon Jae-in 2017.jpg |term_start = १० मे २०१७ |term_end = ९ मे २०२२ |predecessor = [[ह्वांग क्यो-आह]] {{small|(कार्यबाहक)}}<br>[[पार्क गेयुन हेई]] |successor =[[यून सुक एओल ]] |primeminister = [[ह्वांग क्यो-आह]]<br>यू इल-हो{{small|(Acting)}}<br>[[ली नाक-यॉन]] {{small|(Nominee)}} |signature = Moon Jae In Signature.png |constituency2 = [[बुसान]], ससांग जिला |office2 = दक्षिण कोरिया नेशनल असेंबली सदस्य |predecessor2 = [[चांग जी-जीन]] |party = [[डेमोक्रेटिक पार्टी कोरिया]] |office1 = डेमोक्रेटिक पार्टी कोरिया को नेता |predecessor1 = [[आह शोल-सू]]<br>[[किम हान-गिल]] |successor1 = [[किम चोंग-इन]] |successor2 = [[चांग जी-जीन]] |birth_date = {{birth date and age|1953|1|24|df=y}} |birth_place = [[जेओजे]], दक्षिण कोरिया |death_date = |death_place = |spouse = [[किम जंग-सूक]] |children = २ |residence = ब्लू हाउस |alma_mater = [[क्यूंग हे विश्वविद्यालय]] {{small|([[Bachelor of Laws|LLB]])}} <!-- RELIGION REMOVED PER PROJECT-WIDE CONSENSUS AT THE VILLAGE PUMP. [[Wikipedia:Village_pump_(policy)/Archive_126#RfC:_Religion_in_biographical_infoboxes]] --> |allegiance = {{flag|South Korea}} |branch = {{army|South Korea}} |serviceyears = १९७५–१९७७ |rank = {{Nowrap|[[File:ROK Army Byeongjang.png|25px]] [[Comparative military ranks of Korea#Army ranks 2|Sergeant]] {{small|({{lang-ko|Byeongjang}})}}}} |term_start1 = ९फेब्रुअरी २०१५ |term_end1 = २७ जनवरी २०१६ |term_start2 = ३० मे २०१२ |term_end2 = २९ मे २०१६ }} '''मून जे-इन''' (हंगुल :{{korean|hangul=문재인|hanja=文在寅}}हन्जा{{korean|hangul=문재인|hanja=文在寅}}; कोरियाली उच्चाहरण[mundʑɛin] or <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[mun]</span> <span class="IPA" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[t͡ɕɛin]</span>; जानम २४ जनवरी १९५३) २०१७ देखि २०२२ सम्म १९ औँ रास्ट्रपतिको रूपमा रहेका एक दक्षिण कोरियाली राजनीतिज्ञ हुन्।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-39866696|title=South Korea's Moon Jae-in sworn in vowing to address North|date=10 May 2017|work=BBC News|access-date=13 May 2017|language=en-GB}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2017/05/09/asia/south-korea-election/index.html|title=South Korea election: Moon Jae-in declared winner|last=CNN|first=K. J. Kwon, Pamela Boykoff and James Griffiths|website=CNN|access-date=13 May 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-39855956|title=Moon Jae-in: South Korean liberal claims presidency|date=9 May 2017|work=BBC News|access-date=13 May 2017|language=en-GB}}</ref> तत्कालीन रास्ट्रपति [[पार्क गेयुन हेई]] भ्रष्टाचारको आरोपमा महाअभियोग पछि पदमुक्त भएपछी डेमोक्रेटिक पार्टी ( तत्कालीन "प्रजातन्त्रको लागि नयाँ राजनैतिक गठबन्धन ")को उमेदवारको रूपमा रास्ट्रपतिमा निर्वाचित भएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=http://world.kbs.co.kr/english/news/news_Po_detail.htm?No=127211|title=Moon Jae-in Sworn in as 19th S. Korean President|last=|first=|date=|work=KBS World Radio|access-date=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170524053215/http://world.kbs.co.kr/english/news/news_Po_detail.htm?No=127211 |date=2017-05-24 }}</ref> पुर्व विद्यार्थी अभियानकर्मी, मानव अधिकारवादी वकिल र चिफ अफ स्टाफ देखि दक्षिण कोरियाली रास्ट्रपतिको रूपमा सेवा गर्ने क्रममा , <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-39860158|title=Moon Jae-in: Who is South Korea's new president?|date=9 May 2017|work=BBC News|access-date=13 May 2017|language=en-GB}}</ref> मुन जे इनले डेमोक्रेटिक पार्टीको नेता (२०१५-२०१६) र १९ औँ रास्टृय सभाको सदस्य (२०१२-२०१६) को रूपमा काम गरे ।उनी पुर्व डेमोक्रेटिक युनाइटेड पार्टीको तर्फबाट २०१२ को रास्ट्रपति निर्वाचनमा उमेदवार बनेर उठेका थिए, जसमा उनी एकदम साघुँरो मतान्तरबाट [[पार्क गेयुन हेई|पार्क गेयुन हे]] सँग पराजित भएका थिए । रास्ट्रपतिको रूपमा, मुन जे इनले अन्तर कोरियाली शिखर सम्मेलन, अप्रिल २०१८, अन्तर कोरियाली शिखर सम्मेलन, मे २०१८ , अन्तर कोरियाली शिखर सम्मेलन, सेप्टेम्बर २०१८ मा [[उत्तर कोरिया|उत्तर कोरियाली]] नेता [[किम जोङ उन]] सँग भेटवार्ता गरेका थिए। == प्रारम्भिक जीवन , शिक्षा र सैन्य सेवा == [[कोरियाली युद्ध]]को उत्तरार्धमा [[दक्षिण कोरिया]]को गिओजीमा जन्मेका मून परिवारको दोश्रो सन्तान र जेठो छोरा थिए। उनी उनका पिता मून योङ ह्युङ र आमा काङ हान ओकका पाँच सन्तान मध्ये दोश्रो सन्तान र जेठ छोरो थिए। उनको परिवार उत्तार कोरियाको दक्षिण हेमग्योङ प्रान्तबाट शरणार्थी भएका थिए। कोरियाली युद्धमा उत्तर कोरियाबाट भागेपछि मूनको परिवार बुसानमा स्थापित भयो ।उनका पिता उत्तर कोरियामा सरकारी कर्मचारी थिए र दक्षिण कोरियामा निजामती कर्मचारी हुन् चाहेनन् । त्यसैले उनका पिताले मोजा बेच्ने व्यापार सुरु गरे तारा यसले उनको परिवारलाई ठुलो ऋणमा डुबायो। मूनको आमा जब दुध पाउडर लिन स्थानीय गिर्जाघर /चर्चमा जान्थिन तब मूनको परिवार क्याथोलिक चर्चको सम्पर्कमा पुगे ।एक पटक मूनले एक अन्तर्वार्तामा भनेका थिए कि उनलाई बाइक चलाउन आउदैन किनकि मून परिवार एकदम गरिब स्थितिबाट गुज्रेका थिए र उनीसँग बाइक किन्न र स्कुलको फि तिर्न समेत पैसा हुदैनथ्यो। मूनले क्युङनाम हाइ स्कुलबाट कक्षामा टप गर्दै पास भए।<ref name="KoreaTimes-20170509">{{cite news|author=Jung Min-ho|title=Moon Jae-in: Son of war refugees rises to power [PHOTOS]|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/nation/2017/05/356_229029.html|newspaper=Korea Times|date=9 May 2017|accessdate=10 May 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://english.khan.co.kr/khan_art_view.html?artid=201701102307027&code=710100|title=[2017 Presidential Dreams] ⑤ Moon Jae-in, Former Leader of the Minjoo Party of Korea, "Aren't There Too Many Moon Supporters to Speak of a Pro-Moon Hegemony?|publisher=The Kyunghyang Shinmun|author=Ahn Hong-wuk|date=10 January 2017|access-date=17 May 2017}}</ref> उनले क्युङ ही विश्वविद्यालयमा पूर्ण छात्रवृत्तिमा कानुनको अध्ध्ययन गरे।<ref name=":0">{{cite web|url=https://search.naver.com/search.naver?where=nexearch&sm=top_hty&fbm=1&ie=utf8&query=%EB%AC%B8%EC%9E%AC%EC%9D%B8|title=문재인 : 네이버 통합검색|website=search.naver.com|language=ko|access-date=28 April 2017}}</ref> त्यहाँ उनको आफ्नो भविस्यको श्रीमती किम जुङ सुक सँग भेट भयो। उनले युसिन संबिधान विरुद्ध विद्यार्थी आन्दोलन चलाएपछी उनलाई पक्राउ गरियो र जेलमा राखियो र विश्वविद्यालयबाट निष्काशन गरियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/technology-39779208|title=Moon Jae-in: Son of war refugees rises to power|publisher=The Korea Times|author=Jung Min-ho|date=9 May 2017|access-date=17 May 2017}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://english.khan.co.kr/khan_art_view.html?artid=201209171404337&code=710100|title=Moon Jae-in, the Presidential Candidate of the Democratic United Party|publisher=The Kyunghyang Shinmun|author=Park Hong-du|date=17 September 2012|access-date=17 May 2017}}</ref><ref>{{citation|last=Campbell|first=Charlie|title=The Negotiator: Moon Jae-in|url=http://time.com/4766618/moon-jae-in-the-negotiator/|journal=[[Time Magazine]]|date=4 May 2017|publication-date=15 May 2017|accessdate=11 May 2017|page=43}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/may/09/moon-jae-in-the-south-korean-pragmatist-who-would-be-presidentc|title=Who is Moon Jae-in, South Korea's new president?|last=McCurry|first=Justin|date=9 May 2017|work=The Guardian|access-date=4 July 2017|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> जेलबाट रिहाइपछी , बाबुको मृत्युले उनलाई बारको परीक्षामा भाग लिन प्रेरित गर्यो।उनी परीक्षाको तयारीको लागि देहेङसा स्थित बौद्ध मन्दिरमा गए र दुई चरण मध्ये को पहिलो परीक्षा १९७९ मा पास गरे। १९८० मा उनी बाकीं पढाई पुरा गर्न स्कुल फर्के।<ref>{{cite web|url=http://www.knnews.co.kr/news/articleView.php?idxno=1039776|title=대선주자 인물탐구 민주통합당 문재인|date=13 August 2012|publisher=경남신문}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220325060921/http://www.knnews.co.kr/news/articleView.php?idxno=1039776 |date=25 March 2022 }}</ref>  == प्रारम्भिक वृति /करियर == === मानव अधिकारबादी वक्ता === वकिल बनेपछि मूनले १९८० को दशकमा भविष्यका रास्ट्रपति रोह मू-ह्युनसँग काम र सहकार्य गरे ।<ref>{{cite news|url=http://www.tvreport.co.kr/?c=news&m=newsview&idx=188020|title=문재인 "고 노무현 대통령과 첫 만남에 의기투합, 소탈한 모습에...."|date=10 January 2012|access-date=10 May 2017|location=Seoul|language=ko|trans-title=|author=|newspaper=TV Report}}</ref> उनले सैन्य तानाशाहीको विरुद्ध विद्यार्थी र मजदुर अधिकारबादी को पक्षमा वकालत गरे ।<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/12/09/world/asia/south-korea-who-could-replace-park.html|title=After Park, Who? A Guide to Those Who Would Lead South Korea|last=Sang-hun|first=Choe|date=9 December 2016|work=The New York Times|access-date=4 July 2017|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref>  === रोह मू-ह्युन प्रशासन === रोह मू-ह्युनको रास्ट्रपतिय दौडमा मून अभियानको व्यवस्थापक बने ।<ref>{{cite book|title=UnMyeong (destiny)|publisher=Moon Jae In|year=2011|isbn=978-89-7777-188-8|location=Seoul|pages=196~205}}</ref> रोह मू-ह्युनको विजयपछी मून उनको मुख्य सचिव बने र रास्ट्रपति प्रशासनमा महत्त्वपुर्ण भूमिकामा रहे। === २०१२ राष्ट्रपतिय अभियान === १६ सेप्टेम्बर २०१२ , डेमोक्रेटिक युनाइटेड पार्टीको तर्फबाट उमेद्वार बने। २०१२ को रास्ट्रपति निर्वाचनमा डेमोक्रेटिक युनाइटेड पार्टीको तर्फबाट उनी सहित सत्तारुढ दलको उमेदवार तथा स्वर्गीय रस्त्रपति [[पार्क चुंग-हि]]का पुत्री पार्क गुयेन हे ,<ref>{{cite news|title=Dictator's daughter elected South Korea's first female president|agency=Associated Press|url=http://news.nationalpost.com/2012/12/19/dictators-daughter-elected-south-koreas-first-female-president/|newspaper=[[National Post]]|date=19 December 2012|accessdate=19 December 2012}}</ref> र स्वतन्त्र उमेदवार आहन चिओल सू को त्रिपक्षीय प्रतिस्पर्ध थियो . सो निर्वाचनमा मूनले पराजय बेहोरे । === डेमोक्रेटिक पार्टी का नेता === [[चित्र:South_Korea_Buddha's_Birthday_ceremony_2015.jpg|right|thumb|मून जे-इन [[बुद्ध पूर्णिमा]] मे २०१५ ]] २ फ्रेबुअरी २०१५ मा मून “ प्रजातन्त्रको लागि नया राजनैतिक गठबन्धन”को नेतामा निर्वाचित भए । == २०१७ रास्ट्रपति निवाचन == === प्रारम्भिक तथा आम निर्वाचन === मूनले पार्क गुएन हेलाई महाभियोग लागेपछि भएको १९ औ रास्ट्रपति निर्वाचन मा विजय हासिल गरे। उनी ५७ % मतका साथ डेमोक्रेटिक पार्टीबाट उम्मेदवारमा मनोनित भएका थिए । १० मे २०१७ मा मून ४१.१ % मतका ( १,३४,२३,८०० मत ) का साथ विजयी भए।<ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2017/05/09/asia/south-korea-election/|title=South Korea election: Moon Jae-in declared winner|last=Kwon|first=K. J.|date=10 May 2017|work=CNN|access-date=10 May 2017}}</ref> मून विशेष निर्वाचनमा निर्वाचित भएकाले ६० दिनको संक्रमणकालीन अवस्था रहेन र विजयी भएको भोलिपल्टै सपथ ग्रहण भयो। == रास्ट्रपति == [[चित्र:Moon_Jae-in_Presidential_Approval_Rating.svg|right|thumb|मूनजे-इनको लोकप्रियता]] [[चित्र:President_Donald_J._Trump_welcomes_President_Moon_Jae-in_of_the_Republic_of_Korea_to_the_White_House_(34809235764).jpg|right|thumb|अमेरिकी रास्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प|डोनाल्ड ट्रम्पले]] ३० जुन २०१७ मा मून लाई ह्वाइटहाउस मा स्वागत गरेका थिए ]] मून विशेष निर्वाचनमा निर्वाचित भएकाले विजयी भएको भोलिपल्टै सपथ ग्रहण भयो र संक्रमणकालीन अवस्था रहेन।<ref>{{Cite news|url=http://www.latimes.com/world/asia/la-fg-south-korea-presidential-election-20170509-story.html|title=Liberal Moon Jae-in is winner in South Korea's presidential election|date=9 May 2017|work=Los Angeles Times|access-date=9 May 2017|language=en-US|issn=0458-3035}}</ref> === आन्तरिक नीति === ==== शिक्षा ==== मूनले आफ्नो पूर्ववर्ती [[पार्क गेयुन हेई]]को सरकारी पाठ्यपुस्तक मात्र पठनपाठन गर्ने नीति उल्ट्याए. पार्क गुएन हेईले आफ्ना पिता [[पार्क चुंग-हि]]को दमनकारी नीतिलाई ढाकछोप गर्न त्यो नीति ल्याएका थिए। पार्कले भनेका थिइन् “सरकरी पाठ्यपुस्तकले झन् देशभक्ति बढाउछ ।” <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/05/12/world/asia/south-korea-history-textbooks-moon.html|title=South Korea's New Leader Abolishes State-Issued History Textbooks|last=Sang-hun|first=Choe|date=12 May 2017|work=The New York Times|access-date=13 May 2017|issn=0362-4331}}</ref> स्कुलले सरकारी नियममा निजि पाठ्यपुस्तक पढाउन सक्छन । <ref>{{Cite news|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20170512000653|title=Moon Jae-in orders scrapping of state textbooks|newspaper=The Korea Herald|date=12 May 2017|access-date=13 May 2017}}</ref> ==== पशु अधिकार ==== ==== उर्जा ==== [[चित्र:Vladimir_Putin_and_Moon_Jae-in_(2017-09-06)_01.jpg|thumb|६ सेप्टेम्बर २०१७ मा रसिया भ्लादिभोस्तोक मा भएको इस्टर्न इकोनोमिक फोरममा मून र रुसी रास्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन]]]] === विदेश नीति === [[चित्र:KOREA_US_CheongWaDae_Summit_13.jpg|thumb|मून र अमेरिकी रास्ट्रपति [[डोनाल्ड ट्रम्प]] नोबेम्बर २०१७]] ==== उत्तर कोरिया ==== [[चित्र:Samjiyon_02112018.jpg|thumb|उत्तर कोरियाको [[राष्ट्रप्रमुख]] किम योङ नाम सँग प्रस्तुति हेर्दै मून, ११ फेब्रुअरी २०१८]] [[चित्र:2018_inter-Korean_summit_01.jpg|thumb|उत्तर कोरियाली नेता [[किम जोङ उन]] र मून हात मिलाउदै]] [[चित्र:2018_inter-Korean_summit_square.jpg|thumb|किम र मून सिमारेखामा हात मिलाउदै]] मून ले कोरियाली एकीकरण प्रकिया एक दीर्घकालीन कार्यक्रमको रूपमा हेरेका छन्। उत्तर कोरियाको आणविक हतियार निशस्त्रीकरणको लागि उनले अमेरिका र [[उत्तर कोरिया]]सँग सहकार्य गरे। उनले उत्तर कोरिया विरुद्धको नाकाबन्दीको समर्थन गरे तर उत्तर कोरिया सँग वार्ता गर्दै [[कोरियाली युद्ध]]को अन्त्य र आणविक हतियार निशस्त्रीकरण गर्नुपर्ने बताएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=http://thediplomat.com/2017/07/president-moons-north-korea-strategy/|title=President Moon's North Korea Strategy|last=Frank|first=Ruediger|work=The Diplomat. ''diplomat.com. Originally published by [[38 North]], blog of the U.S.-Korea Institute at Johns Hopkins University''|date=13 July 2017|access-date=18 August 2017|language=en-US}}</ref> मूनले थाड प्रणाली स्थापना गरिएको बिरोध गरे । मूनले कोरियाली वर्कर्स पार्टीका अध्यक्ष [[किम जोङ उन]]सँग अप्रिल २०१८ मा भेटवार्ता गरे। <ref>{{cite web|url=https://www.channelnewsasia.com/news/asia/kim-offers-to-visit-seoul-any-time-if-you-invite-me-south-korea-10181246|title=Kim offers to visit Seoul 'any time if you invite me': South Korea|publisher=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180427134030/https://www.channelnewsasia.com/news/asia/kim-offers-to-visit-seoul-any-time-if-you-invite-me-south-korea-10181246 |date=2018-04-27 }}</ref> २६ मे मा उनीहरू बीच फेरी भेटवार्ता भयो। यो वार्ता दुई घण्टा भएको थियो । दोश्रो वार्ता सार्बजनिक रूपमा गोशाना गरिएको थिएन।<ref name="CNN">{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2018/05/26/politics/north-and-south-korean-leaders-meet-again/index.html|title=North and South Korean leaders hold surprise meeting|date=26 May 2018|publisher=[[सिएनएन]]|accessdate=26 May 2018}}</ref> <ref name="may26summit">http://www.syracuse.com/politics/index.ssf/2018/05/north_south_korea_meet_for_surprise_second_summit.html</ref> सेप्टेम्बर २०१८ मा मून जे-इनले [[प्योङयाङ|प्योङ्गयाङ्ग]] भ्रमण गरे। उनी सहित १५० प्रतिनिधिमण्डल सुनान विमानस्थलबाट प्योङ्गयाङ्गको लागि प्रस्थान गर्यो र किम जोंग उन सँग भेट गर्यो ।<ref>http://www.atimes.com/article/moon-lands-in-pyongyang-for-high-stakes-summit-with-kim/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190124034010/http://www.atimes.com/article/moon-lands-in-pyongyang-for-high-stakes-summit-with-kim/ |date=2019-01-24 }}</ref><ref>https://www.usatoday.com/story/news/world/2018/09/19/kim-jong-un-moon-jae-sign-agreement-peace/1355006002/</ref> <ref>https://www.youtube.com/watch?v=hJod7qg2GCc</ref> मूनले पाइकेतु पहाडमा पुगेर आफ्नो इच्छा पुरा गरेका थिए। == सन्दर्भ == {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:दक्षिण कोरिया]] [[श्रेणी:कोरियाली प्रायद्वीप]] [[श्रेणी:दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५३ मा जन्म]] 6uc3t5n54s3p0skycxw8mxshkw05kne 0 100988 1370615 975407 2026-08-21T00:46:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370615 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = अरेन्ज जोर्डन | logo = Orange logo.svg | logo_size = 150px | type = [[लिमिटेड कम्पनी]] | foundation = १९९९ | location_city = [[अम्मान]] | location_country = [[जोर्डन]] | key_people = | industry = [[दूरसञ्चार]] |revenue = {{Nowrap|{{Decrease}} ३६०.३ मिलियन (२०१३)<ref name=10K>{{cite web|url=http://www.orange.jo/sites/Residential/English/SiteAssets/annual/annual2013/Orange_Annual_Report_2013_en.pdf|title=२०१३ वार्सिक प्रतिवेदन|publisher=अरेन्ज जोर्डन}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140826114345/http://www.orange.jo/sites/Residential/English/SiteAssets/annual/annual2013/Orange_Annual_Report_2013_en.pdf |date=2014-08-26 }}</ref>}} |operating_income = {{Decrease}} {{0|0}}६१.५&nbsp;मिलियन (२०१३) |net_income = {{Decrease}} {{0|0}}२४३&nbsp;मिलियन (२०१३ |assets = {{Decrease}} ६१८.३&nbsp;मिलियन (२०१३) |num_employees = {{Decrease}} २,१३६ (२०१३) | products = [[ल्यान्डलाइन]], [[मोबाईल नेटवर्क सञ्चालक]], [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक|इन्टरनेट]] | parent = जोर्डन टेलिकम समुह | homepage = [http://www.orange.jo आधिकारिक वेबसाइट] }} '''अरेन्ज जोर्डन''' [[जोर्डन]]मा आधारित एक सार्वजनिक मोबाइल टेलिफोन सञ्जाल हो। यो जोर्डन टेलिकमबाट इजाजत पत्र प्राप्त मोबाइल सञ्चार कम्पनी हो। यो सन् १९९९ मा स्थापित भएको थियोे भने यसको मुख्य कार्यलय जोर्डनको राजधानी [[अम्मान]]मा अवस्थित छ । सन् २०१३ को तथ्याङ्क अनुसार यहाँ २,१३६ जना कर्मचारीहरू कार्यरत छन् । यो जोर्डनको दोस्रो ठूलो दूरसञ्चार सेवा प्रदायको हो । कम्पनी पहिलो पटक २१ सेप्टेम्बर १९९९ मा दर्ता भएको थियो । यो जोर्डनमा सेवा गर्ने उद्देश्यले निर्माण गरिएको थियोे, र १५ सेप्टेम्बर २००० यसले पूर्ण सार्वजनिक सेवा सुरु गरेको थियोे । सन् २००७ सम्ममा पुनर्गठन हुनु भन्दा अधि यस मोबाइल सञ्चालकलाई ''मोबाइलकम'' भनिन्थ्यो । यो लिमिटेड कम्पनीको रूपमा स्थापित भएको थियोे । ==इतिहास== २३ जनवरी २००० मा निजीकरणको लागि जोर्डन टेलकम समूह, जोर्डन सरकारको ६०% स्वामित्वमा रहेको थियोे र बाँकी ४०% जेआइटिसिअे इन्भेस्टमेन्ट समूहको स्वामित्व रहेको छ । जेआइटिसिअे इन्भेस्टमेन्ट कम्पनी फ्रान्स टेलिकमको (८८%) र अरब बैङ्कक (१२%) स्वामित्वमा रहेको एक होल्डिङ्स कम्पनी हो । ==मोबाईल== ३० मार्च २०१० मा, अरेन्ज जोर्डनले जोर्डनमा पहिलो ३ जी नेटवर्कको शुभारम्भ गरेको थियोे । ओरेन जोर्डनका पूर्व-पर्मुख कार्यकारी अधिकृत नायला खुवामको अनुसार यसको डब्लु-सीडीएमए सञ्जाल तीन चरणहरूमा विस्तार गरिएको थियोे । पहिलो चरण अन्तर्गतको नेटवर्क बिस्तारमा पश्चिम अम्मान, इबिड र हर्सामा यसले सेवा दिएको थियोे भने अप्रिलमा यसले आफ्नो सेवा क्षेत्र देशको राजधानी अम्मान र अर्को प्रमुख शहर अक्वाबामा सेवा विस्तार गरेको थियोे । सन् २०१० को गृष्म ऋतुमा यसको नेटवर्कले प्राय जसो सबै शहरी स्थानहरूमा र लगभग ७०% जनसङ्ख्यामा वा लगभग दुई मिलियन मानिसहरूका बिच यसले सेवा पुर्‍याएको थियोे । ==एडिएसएल== सन् २००९ मा, अरेन्ज जोर्डनले आफ्नो जोर्डनका ग्राहकहरूमा ४ एमबीपीएस र ८ एमबीपीएस सम्म पुग्ने द्रुत गतिको एडिएसएल सेवा प्रदान गरेको थियोे । कम्पनी फेब्रुअरी २०११ मा यसको नयाँ एडिएसएल २+ र ३ जी+ प्याकेज अन्तरगतमा क्रमश २१ एमबिबिएस वा २४ एमबीबीएसको गतिको आफ्नो सेवा पेसकश गरेको थियोे । ==प्रतिस्पर्धा== अरेन्ज जोर्डन, जोर्डजमा दोस्रो सबैभन्दा ठूलो दुरसञ्चार सेवा प्रदायक हो। यसका मुख्य प्रतिस्पर्धीहरू: उमनिह र जोर्डनको सबैभन्दा पुरानो दूरसञ्चार सेवा प्रदायक जेइ जोर्डन हो जुन कुवेती दूरसञ्चार कम्पनी [[जयन समूह|जेइन समूह]]को सहायक कम्पनी हो। ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [http://www.orange.jo आधिकारिक वेबसाइट] [[श्रेणी:दूरसञ्चार]] [[श्रेणी:इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू]] [[श्रेणी:टेलिकम]] 2l8dothspx9dzgsoezbsewnhq08uqzq 0 101408 1370652 1203565 2026-08-21T05:49:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370652 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = केटि निगम | logo = [[चित्र:1256px-KT Corporation logo.svg.png|175px]] | logo_size = | type = [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक]] | traded_as = | industry = [[दूरसञ्चार]] | products = [[ल्याण्डलाइन|निश्चित लाइन]]<br>[[मोबाइल फोन]]<br>[[इन्टरनेट सेवा]]<br>[[डिजिटल दूरदर्शन]]<br>[[क्रेडिट कार्ड]]<br>[[मनोरञ्जन]]<br>[[शिक्षा]]<br>[[Real estate]]<br>[[पूर्वाधार र]]<br>[[खेल|खेलकुद]]<br>[[सफ्टवेयर]] | key_people = छाङ-ज्यु ह्वाङ <small>([[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]])</small> | foundation = {{start date and age|1885|09|28}} (कोरिया टेलिग्राम्स हानसुङ प्रशासन) <br> [[हानसुङ]], [[जोसेन]] (हाल [[सोल]], [[दक्षिण कोरिया]])<br>{{start date and age|1981|12|10}} (कोरिया दूरसञ्चार प्राधिकरण) <br> [[सोङनाम]], [[दक्षिण कोरिया]] | location = [[बन्डाङ जिल्ला]], [[सोङननम]], [[दक्षिण कोरिया]] | revenue = २०,१६६,८१७ मिलियन (२०१२)<ref>{{cite web|url=http://www.kt.com/eng/social/csr_03.jsp |title=केटिको बारेमा - दिगो प्रतिवेदन |publisher=केटि डटकम |date=२०१३-०९-०५ |accessdate=२०१३-०९-३०}}</ref> | subsid = [[KTDS]]<br>KTH<br>KTP<br>KTN<br>KT Submarine<br>KT Telecop<br>KT Capital<br>KT Rental<br>KTM&S<br>[[KT Music]]<br>Nasmedia<br>KT CS<br>KT IS<br>[[SkyLife|KT SkyLife]]<br>KT Wibro Infra | num_employees = ३२,१८६ (डिसेम्बर २०१२) | website = {{URL|https://corp.kt.com/eng/}} }} '''केटी निगम''' ([[ह्याङ्गुल]]: 케이티 주식회사) (पहिला '''कोरिया दूरसञ्चार''') [[दक्षिण कोरिया]]को सबैभन्दा ठूलो दूरसञ्चार सेवा प्रदायक कम्पनी हो। पूर्व राज्य स्वामित्वमा रहेको यस दूरसञ्चार कम्पनी, दक्षिण कोरियाको पहिलो टेलिफोन कम्पनी हो। यसले देशका ल्याण्डलाइन क्षेत्रमा ९० प्रतिशत जनसङ्ख्यामा सेवा सञ्चालन गर्दछ र ४५ प्रतिशत उच्च गति इन्टरनेट प्रयोगकर्ताहरूको सेवा गर्दै स्थानीय ल्यान्डलाइन र ब्रोडब्याण्ड इन्टरनेट बजारमा नियन्त्रण कायम गर्दछ। सन् १९९४ मा यसको ताररहित सहबद्ध कोरिया मोबाइल दूरसञ्चारलाई बेचे पछि, केटिले जनवरी १९९७ मा व्यक्तिगत सञ्चार सेवा, केटीएफको निर्माणका साथ ताररहित बजारमा फर्किएको थियोे। सन् २००९ का अनुसार यसको २४ ट्रिलियन सम्पत्ति रहेको छ। सन् २०१५ मा पूर्व केटीका अध्यक्ष सुक-जय लीले भ्रष्टाचारको आरोपमा मुद्दा चलान गरिएका थिए जुन कुरा तिनले अस्विकार गरेका थिए।<ref>{{Cite news|url = http://biz.chosun.com/site/data/html_dir/2015/12/04/2015120402870.html?main_hot5|title = ‘배임·횡령’ 이석채 전 KT 회장, 항소심서 거듭 무죄 주장|last = 상희|first = 안|date = २०१५-१२-०४|work = |access-date = |via = }}</ref> == विश्वब्यापी व्यापार == === बङ्गलादेश === बङ्गलादेश सरकार, अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरू, सार्वजनिक संस्थाहरू र गैर-सरकारी सङ्गठनहरूको बहुपक्षिय साझेदारीको परिणामले, २७ अप्रिल २०१७ मा, केटीले बङ्गलादेशमा 'गिगा आइल्याण्ड'को उद्घाटन गरेको थियोे।<ref>{{cite web|url=https://www.chipin.com/korea-telecom-bangladesh-giga-island/|title=कोरिया दूरसञ्चार – गिगा आइल्याण्डको बङ्गलादेशमा सुरुवात|date=२०१७-०४-२७}}</ref> === ब्रुनेई === सन् २०१२ मा, केटीले ब्रुनेई सरकारसँग राष्ट्रिय डाटा केन्द्र (एनडीसी) को स्थापना र सञ्चालन गर्नको लागि सम्झौता गरेको थियोे।<ref>{{cite web|url=http://m.koreaherald.com/view.php?ud=20121220000760&ntn=0 |title=The Korea Herald-mobile |publisher=M.koreaherald.com |date=२०१२-१२-२० |accessdate=२०१३-०९-३०}}</ref> ===मङ्गोलिया=== सन् १९९५ देखि, केटी मङ्गोलिया टेलिकमको एक प्रमुख शेयरधनी रहेको छ। केटीले मङ्गोलियामा विभिन्न व्यावसायिक प्रशिक्षण कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ।<ref name="auto">{{cite web|url=http://www.kt.com/eng/biz/global_02.jsp |title=[kt Business&#93; Global Investment - :: Enabling Transformation - Global ICT Convergence Leader |publisher=केटि डटकम |date=२०१३-०९-०५ |accessdate=२०१३-०९-३०}}</ref> सन् २०१२ मा, केटीले एक भूकम्प आपदा चेतावनी प्रणाली स्थापित गर्न मङ्गोलिया सरकारसँग अनुबन्धन गरेको थियोे। ===दक्षिण अफ्रिका=== २०१२ मा, केटी र टेलकमले (दक्षिण अफ्रिकी दूरसञ्चार सेवा प्रदायक) मोबाइल क्षेत्र र आइवेअफ्रिकाका (टेलकमको सहायक कम्पनी) लागि व्यापार सुधार रणनीति प्रदान गर्नका लागि एक परामर्श सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियोे।<ref>{{cite web|url=http://news.mk.co.kr/newsRead.php?rss=Y&sc=30800006&year=2012&no=492995&sID=308 |title=एमके समाचार - केटिले मङ्गोलियालाई भूकम्प चेतावनी प्रणाली बिक्री गर्ने |publisher=न्युज डट एमके डट को डट केआर |date= |accessdate=२०१३-०९-३०}}</ref> === रुवान्डा === २००७ मा, केटीले [[रुवान्डा]]मा एक मोबाइल वाइम्याक्स (वा वाईब्रो) सञ्जालकोको निर्माणको लागि एक अनुबन्धनमा हस्ताक्षर गरेको थियोे।<ref>{{cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/biz/2007/11/123_14642.html |title=केटिले, दूरसञ्चार बिश्वब्यापीकरणको नेतृत्व गरेको छ |publisher=कोरिया टाइम्स डटको डट केआर |date=२००७-११-२९ |accessdate=२०१३-०९-३०}}</ref> २००८ मा, केटी रुवान्डा सरकारसँग नयाँ दूरसञ्चार सञ्जालको निर्माणको लागि एक सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियोे।<ref>{{cite web|url=http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=108&oid=044&aid=0000077423 |title= 네이버 뉴스 |language=कोरियाली |publisher=न्युज डट नाभर डटकम |date=२००८-१०-०९ |accessdate=२०१३-०९-३०}}</ref> डिसेम्बर २०१२, मा केटीले कोरिया इन्टरनेट र सुरक्षा आयोग सँग सहकार्य गरी रुवान्डामा राष्ट्रिय सूचना र सुरक्षा परियोजना सञ्चालन गरेको थियोे । मार्च २०१३ मा, केटी रुवान्डा सरकार सँग राष्ट्रब्यापी मोबाइल एलटिइ सञ्जाल निर्माण र संयुक्त उद्यम स्थापित गर्नको लागि एक अनुबन्घनमा हस्ताक्षर गरेको थियोे ।<ref>{{cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/tech/2013/03/133_131835.html |title= केटिले रुवाण्डनमा एलटिइ सञ्जाल निर्माण गरेको छ |publisher=कोरिया टाइम्स डटको डटके आर |date=२०१३-०३-१० |accessdate=२०१३-०९-३०}}</ref> === पोल्यान्ड === २१ मार्च २०१३ मा, केटी, देवु अन्तरराष्ट्रिय निगम, र कोरिया व्यापार-लगानी सम्बर्द्धन आयोग (कोट्रा)ले पोडलस्की, [[पोल्यान्ड]]मा उच्च-गति इन्टरनेट सञ्जाल स्थापना गर्न १८ मिलियन डलरका साथ सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको थियो।<ref>{{cite news| url=https://www.reuters.com/finance/stocks/KT/key-developments/article/2719637 | work=रेउटर्स | title=KT Corp and Daewoo International Corp Get KRW 23 Billion Broadband Project in Poland-Dow Jones}}</ref> === अमेरिका === १४ जून २०१७ मा, केटिले बोस्टन सहरको साथ एक समझदारी सम्झौता गरेको थियो जो बोस्टन डिजिटल इक्विटी परियोजनामा भाग लिनको लागि एक नीति रहेको थियो र यसले सहरका केन्द्रमा राम्रो इन्टरनेट वातावरण सिर्जना गरेको थियोे ।<ref>{{cite web|url=http://m.korea.net/english/NewsFocus/Sci-Tech/view?articleId=147083|title=केटिले बोस्टनमन 'गिगा वायर' सेवा दिएको छ}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === उज्बेकिस्तान === सन् २००७ मा, केटीले पूर्वी दूरसञ्चारको (उज्बेकिस्तान दोस्रो सबैभन्दा ठूलो निश्चितलाइन सञ्चालक) ५४.५%, र सुपर आईम्याक्स नामक वाइम्याक्स सञ्चालकको ६०% शेयरको अधिग्रहण गरेको थियो।<ref name="auto"/> == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{commons category|Korea Telecom|कोरिया टेलिकम}} * {{Official website|http://www.kt.com/eng/}} [[श्रेणी:दूरसञ्चार]] [[श्रेणी:इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू]] [[श्रेणी:टेलिकम]] iq4w4bdz4ukf49vqn7apo2ebcngj57s 0 102444 1370695 1270045 2026-08-21T09:57:46Z Bishaldev100 28807 1370695 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Melamchi_River.JPG|thumb|Melamchi River]] '''मेलम्ची खानेपानी आयोजना''' राष्ट्रिय गौरवको परियोजना हो । यो परियोजनाले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा दैनिक १७ करोड लिटर पानी आपूर्ति गर्नेछ । यसको लागि परियोजनाले सिन्धुपाल्चोक [[मेलम्ची नगरपालिका]]को मेलम्चीमा रहेको मेलम्ची ; यांग्री र लार्के नदिलाई डाइभार्ट गर्छ । यो आयोजनालाई [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले आर्थिक सहयोग प्रदान गरेको छ । ==इतिहास== [[आम निर्वाचन २०४८|वि.सं २०४८ सालको निर्वाचन]]को चुनावी घोषणामा; प्रधानमन्त्री [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]]मा मेलम्चीको पानी ल्याउने घोषणा गरेका थिए । त्यस यताको निर्वाचनमा मेलम्ची खानेपानी सबै दलको साझा एजेण्डा बन्ने गरेको थियो । वि.स. २०७७ फागुन २२ गते मेलम्ची खानेपानी आयोजना काे पानी काठमाडाैमा प्रधानमन्त्रि [[खड्गप्रसाद ओली|के पि शर्मा अाेलि]] द्वारा स्वागत गरिएकाे छ। यस सँगै मेलम्चीकाे पानी पिउने काठमाडाैकाे सपना पुरा भएकाे छ। वि.स. २०७७ चैत्र २० गते राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]ले मेलम्ची खानेपानी वितरणको शुभारम्भ गरेकी छिन् । [[भृकुटीमण्डप]]मा बनाइएको ढुंगेधारामा पानी खसालेर भण्डारीले [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौं उपत्यका]]मा औपचारिक रुपमा खानेपानी वितरणको सुरुवात गरेकी हुन् । चैत २५ गतेबाट नै काठमाडौंका विभिन्न स्थानमा मेलम्चीको पानी वितरण सुरु भएको थियो । <ref>[https://www.nmbnews.com/2021/04/37125/ "धारा खोलेर मेलम्चीको पानी वितरणको औपचारिक शुरुवात, तस्विरमा हेर्नुहाेस्"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210402123328/https://www.nmbnews.com/2021/04/37125/ |date=2021-04-02 }}, ''NMB News'', अन्तिम पहुँच चैत्र २०, २०७७ ।</ref> ==निर्माण कार्य== ==विवाद== ==समस्या== *जनशक्तिको आवश्यकता वा अल्पता *प्राविधिक सुविधाको कमी *अदुर ध्यानाकर्षण *न्यून लगानी *संसाधनको अभाव [[चित्र:Melamchi_water_supply_project_-IMG_7504.jpg|right|500x500px|मेलम्ची खानेपानी ]] ==महत्त्वपूर्ण घटनाक्रम== * वि.स. २०५२ – मेलम्चि खानेपानि लिमिटेड काे स्थापना। * वैदेशिक सहायताः एशियालि विकास बैंक द्वारा ऋण प्रदान * वि.स. २०५५ – अायाेजनाकाे सुरूवात * २०५८/०५९ – भाैतिक निर्माण कार्यकाे शुभारम्भ * क्षमताः दैनिक १७ कराेड लिटर पानि काठमाडाै अायात == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <references /> [[श्रेणी:राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरू]] n9t8rvkwq72oe3f21wgcuyi300h54de 1370696 1370695 2026-08-21T09:59:55Z Bishaldev100 28807 1370696 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Melamchi_River.JPG|thumb|Melamchi River]] '''मेलम्ची खानेपानी आयोजना''' राष्ट्रिय गौरवको परियोजना हो । यो परियोजनाले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा दैनिक १७ करोड लिटर पानी आपूर्ति गर्नेछ । यसको लागि परियोजनाले सिन्धुपाल्चोक [[मेलम्ची नगरपालिका]]को मेलम्चीमा रहेको मेलम्ची ; यांग्री र लार्के नदिलाई डाइभार्ट गर्छ । यो आयोजनालाई [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले आर्थिक सहयोग प्रदान गरेको छ । ==इतिहास== [[आम निर्वाचन २०४८|वि.सं २०४८ सालको निर्वाचन]]को चुनावी घोषणामा; प्रधानमन्त्री [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]]मा मेलम्चीको पानी ल्याउने घोषणा गरेका थिए । त्यस यताको निर्वाचनमा मेलम्ची खानेपानी सबै दलको साझा एजेण्डा बन्ने गरेको थियो । वि.स. २०७७ फागुन २२ गते मेलम्ची खानेपानी आयोजना काे पानी काठमाडाैमा प्रधानमन्त्रि [[खड्गप्रसाद ओली|के पि शर्मा अाेलि]] द्वारा स्वागत गरिएकाे छ। यस सँगै मेलम्चीकाे पानी पिउने काठमाडाैकाे सपना पुरा भएकाे छ। वि.स. २०७७ चैत्र २० गते राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]ले मेलम्ची खानेपानी वितरणको शुभारम्भ गरेकी छिन् । [[भृकुटीमण्डप]]मा बनाइएको ढुंगेधारामा पानी खसालेर भण्डारीले [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौं उपत्यका]]मा औपचारिक रुपमा खानेपानी वितरणको सुरुवात गरेकी हुन् । चैत २५ गतेबाट नै काठमाडौंका विभिन्न स्थानमा मेलम्चीको पानी वितरण सुरु भएको थियो । <ref>[https://www.nmbnews.com/2021/04/37125/ "धारा खोलेर मेलम्चीको पानी वितरणको औपचारिक शुरुवात, तस्विरमा हेर्नुहाेस्"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210402123328/https://www.nmbnews.com/2021/04/37125/ |date=2021-04-02 }}, ''NMB News'', अन्तिम पहुँच चैत्र २०, २०७७ ।</ref> ==निर्माण कार्य== ==विवाद== == दुर्घटनाहरू == २०२०-जुलाई १४: सुरुङ परीक्षणको क्रममा, बल्कहेड गेट भत्किँदा सुरुङमा बाढी आयो जसको परिणामस्वरूप दुई कर्मचारीको मृत्यु भयो।<ref>{{Cite web |title=Two employees of Melamchi Drinking Water Project missing in tunnel accident |url=https://kathmandupost.com/province-no-3/2020/07/14/two-employees-of-melamchi-drinking-water-project-missing-in-tunnel-flooding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716041954/https://kathmandupost.com/province-no-3/2020/07/14/two-employees-of-melamchi-drinking-water-project-missing-in-tunnel-flooding |archive-date=16 July 2020 |accessdate=2020-07-24}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=Melamchi Drinking Water Project's tunnel bursts; two swept away |url=http://thehimalayantimes.com/nepal/melamchi-tunnel-bursts-two-swept-away/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717225220/https://thehimalayantimes.com/nepal/melamchi-tunnel-bursts-two-swept-away/ |archive-date=17 July 2020 |accessdate=2020-07-24 |work=The Himalayan Times}}</ref> २०२१-जुन १५: मनसुनी बाढीका कारण अम्बाथान क्षेत्रमा रहेको परियोजनाको हेडवर्क्स बाढीले अवरुद्ध भयो। निर्माण शिविर र बेली ब्रिज जस्ता अस्थायी संरचनाहरू बगायो।<ref>{{Cite web |title=Melamchi project headworks buried in mud, extent of damage unknown |url=https://kathmandupost.com/national/2021/06/18/melamchi-project-headworks-buried-in-mud-extent-of-damage-unknow |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618031645/https://kathmandupost.com/national/2021/06/18/melamchi-project-headworks-buried-in-mud-extent-of-damage-unknow |archive-date=18 June 2021 |accessdate=2021-06-22}}</ref> तीन चिनियाँ, तीन भारतीय र दुई नेपाली सहित आठ कामदार बाढीले बगायो।<ref>{{Cite web |last=Machamasi |first=Amit |title=Nepal valley suffers quadruple disaster |url=https://www.nepalitimes.com/banner/nepal-valley-suffers-quadruple-disaster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210622102719/https://www.nepalitimes.com/banner/nepal-valley-suffers-quadruple-disaster/ |archive-date=22 June 2021 |accessdate=2021-06-22}}</ref> ==समस्या== *जनशक्तिको आवश्यकता वा अल्पता *प्राविधिक सुविधाको कमी *अदुर ध्यानाकर्षण *न्यून लगानी *संसाधनको अभाव [[चित्र:Melamchi_water_supply_project_-IMG_7504.jpg|right|500x500px|मेलम्ची खानेपानी ]] ==महत्त्वपूर्ण घटनाक्रम== * वि.स. २०५२ – मेलम्चि खानेपानि लिमिटेड काे स्थापना। * वैदेशिक सहायताः एशियालि विकास बैंक द्वारा ऋण प्रदान * वि.स. २०५५ – अायाेजनाकाे सुरूवात * २०५८/०५९ – भाैतिक निर्माण कार्यकाे शुभारम्भ * क्षमताः दैनिक १७ कराेड लिटर पानि काठमाडाै अायात == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <references /> [[श्रेणी:राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरू]] 58168bm9sg35ra14dmx36gp8r4sk61n 1370697 1370696 2026-08-21T10:04:18Z Bishaldev100 28807 1370697 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Melamchi_River.JPG|thumb|Melamchi River]] '''मेलम्ची खानेपानी आयोजना''' [[राष्ट्रिय गौरवका आयोजना|राष्ट्रिय गौरवको परियोजना]] हो । यो परियोजनाले [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा दैनिक १७ करोड लिटर पानी आपूर्ति गर्नेछ । यसको लागि परियोजनाले सिन्धुपाल्चोक [[मेलम्ची नगरपालिका]]को मेलम्चीमा रहेको मेलम्ची ; यांग्री र लार्के नदिलाई डाइभार्ट गर्छ । यो आयोजनालाई [[एसियाली विकास बैङ्क]]ले आर्थिक सहयोग प्रदान गरेको छ । ==इतिहास== [[आम निर्वाचन २०४८|वि.सं २०४८ सालको निर्वाचन]]को चुनावी घोषणामा; प्रधानमन्त्री [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]]मा मेलम्चीको पानी ल्याउने घोषणा गरेका थिए । त्यस यताको निर्वाचनमा मेलम्ची खानेपानी सबै दलको साझा एजेण्डा बन्ने गरेको थियो । वि.स. २०७७ फागुन २२ गते मेलम्ची खानेपानी आयोजना काे पानी काठमाडाैमा प्रधानमन्त्रि [[खड्गप्रसाद ओली|के पि शर्मा अाेलि]] द्वारा स्वागत गरिएकाे छ। यस सँगै मेलम्चीकाे पानी पिउने काठमाडाैकाे सपना पुरा भएकाे छ। वि.स. २०७७ चैत्र २० गते राष्ट्रपति [[विद्यादेवी भण्डारी]]ले मेलम्ची खानेपानी वितरणको शुभारम्भ गरेकी छिन् । [[भृकुटीमण्डप]]मा बनाइएको ढुंगेधारामा पानी खसालेर भण्डारीले [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौं उपत्यका]]मा औपचारिक रुपमा खानेपानी वितरणको सुरुवात गरेकी हुन् । चैत २५ गतेबाट नै काठमाडौंका विभिन्न स्थानमा मेलम्चीको पानी वितरण सुरु भएको थियो । <ref>[https://www.nmbnews.com/2021/04/37125/ "धारा खोलेर मेलम्चीको पानी वितरणको औपचारिक शुरुवात, तस्विरमा हेर्नुहाेस्"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210402123328/https://www.nmbnews.com/2021/04/37125/ |date=2021-04-02 }}, ''NMB News'', अन्तिम पहुँच चैत्र २०, २०७७ ।</ref> ==निर्माण कार्य== ==विवाद== == दुर्घटनाहरू == २०२०-जुलाई १४: सुरुङ परीक्षणको क्रममा, बल्कहेड गेट भत्किँदा सुरुङमा बाढी आयो जसको परिणामस्वरूप दुई कर्मचारीको मृत्यु भयो।<ref>{{Cite web |title=Two employees of Melamchi Drinking Water Project missing in tunnel accident |url=https://kathmandupost.com/province-no-3/2020/07/14/two-employees-of-melamchi-drinking-water-project-missing-in-tunnel-flooding |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716041954/https://kathmandupost.com/province-no-3/2020/07/14/two-employees-of-melamchi-drinking-water-project-missing-in-tunnel-flooding |archive-date=16 July 2020 |accessdate=2020-07-24}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-07-15 |title=Melamchi Drinking Water Project's tunnel bursts; two swept away |url=http://thehimalayantimes.com/nepal/melamchi-tunnel-bursts-two-swept-away/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717225220/https://thehimalayantimes.com/nepal/melamchi-tunnel-bursts-two-swept-away/ |archive-date=17 July 2020 |accessdate=2020-07-24 |work=The Himalayan Times}}</ref> २०२१-जुन १५: मनसुनी बाढीका कारण अम्बाथान क्षेत्रमा रहेको परियोजनाको हेडवर्क्स बाढीले अवरुद्ध भयो। निर्माण शिविर र बेली ब्रिज जस्ता अस्थायी संरचनाहरू बगायो।<ref>{{Cite web |title=Melamchi project headworks buried in mud, extent of damage unknown |url=https://kathmandupost.com/national/2021/06/18/melamchi-project-headworks-buried-in-mud-extent-of-damage-unknow |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210618031645/https://kathmandupost.com/national/2021/06/18/melamchi-project-headworks-buried-in-mud-extent-of-damage-unknow |archive-date=18 June 2021 |accessdate=2021-06-22}}</ref> तीन चिनियाँ, तीन भारतीय र दुई नेपाली सहित आठ कामदार बाढीले बगायो।<ref>{{Cite web |last=Machamasi |first=Amit |title=Nepal valley suffers quadruple disaster |url=https://www.nepalitimes.com/banner/nepal-valley-suffers-quadruple-disaster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210622102719/https://www.nepalitimes.com/banner/nepal-valley-suffers-quadruple-disaster/ |archive-date=22 June 2021 |accessdate=2021-06-22}}</ref> ==समस्या== *जनशक्तिको आवश्यकता वा अल्पता *प्राविधिक सुविधाको कमी *अदुर ध्यानाकर्षण *न्यून लगानी *संसाधनको अभाव [[चित्र:Melamchi_water_supply_project_-IMG_7504.jpg|right|500x500px|मेलम्ची खानेपानी ]] ==महत्त्वपूर्ण घटनाक्रम== * वि.स. २०५२ – मेलम्चि खानेपानि लिमिटेड काे स्थापना। * वैदेशिक सहायताः एशियालि विकास बैंक द्वारा ऋण प्रदान * वि.स. २०५५ – अायाेजनाकाे सुरूवात * २०५८/०५९ – भाैतिक निर्माण कार्यकाे शुभारम्भ * क्षमताः दैनिक १७ कराेड लिटर पानि काठमाडाै अायात == सन्दर्भ सामग्रीहरू == <references /> [[श्रेणी:राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरू]] kvhnfxpj5bcwxpxpoduqzo14q27mywa 0 103409 1370704 1322715 2026-08-21T10:31:08Z Bishaldev100 28807 1370704 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = हरिसिंहदेव | image = | caption = | title = [[कर्णाट वंश| तिरहूत राज्य]]को राजा | predecessor = | successor = अन्त्य | royal house = [[कर्णाट वंश]] | house-type = वंश | father = [[भूपालसिंहदेव]] | mother = | full name = | issue = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = | death_date = वि सं १३८४ |reign = वि सं १३६१- १३८१ |spouse = [[रानी देवलदेवी]] |birth_place= सिमरौनगढ |death_place= दोलखा, तीनपाटन }} '''हरिसिंहदेव''' कर्णाटवंशी राजा थिए र उनको राजधानी [[सिम्रौनगढ नगरपालिका|सिमरौनगढ]]मा थियो । राजा हरिसिंहदेवले २८ वर्षसम्म न्यायपूर्वक राज्य सञ्चालन गरेका थिए। वि.सं. १३८१ मा दिल्लीका वादशाह [[गयासुद्दीन तुगलक|गयाशुद्धीन तुगलक]]ले यस सिम्रौनगढ राज्यमा भिषण आक्रमण गरेर राज्य ध्वस्त वनाइदिएपछी सातौँ हरिसिंहदेव राज्य छोडी भागे। वि.सं. १३६७ मा यी डोयहरूले काठमाडौँमा भिषण आक्रमण गरेर ध्वस्त प्राय वनाएका हुनाले यस पटक राजा हरिहरसिंहदेव भागेर काठमाडौँ शरणमा जान पनि सकेनन्। फलतः आफ्नो परिवार र विद्वान मन्त्री [[आचार्य चण्डेश्वर|चण्डेश्वर]] सहित भागेर नजीकैको पहाडमा लुकेर वसे। हरिसिंह देव आफ्नो पराजय पछि मन्त्री चण्डेश्वर र रानी देवल देवी तथा राजकुमार सहित त्यस स्थानबाट पनि पूर्व तर्फ भागे। १३८७ सिम्रौनगढका तत्कालिन शासक [[हरिहरसिंहदेव|हरिहरसिंह देव]] आफ्नी पत्नी देवलदेवी राजकुमार जगत सिं कुँवर, मन्त्री चण्डेश्वर लगायत विद्वानहरू सहित [[सिन्धुली जिल्ला]]को हरिहरपुर गढीमा लुकेका थिए। १३८८ [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुर गढी]] किल्लाको निर्माण १३८८ [[पाल्पाली राजा]] मुकुन्द सेनले हरिहरपुर गढीमा आक्रमण र राजा हरिहरसिह देव त्यहाँबाट ससुराली काठमाडौँ तर्फ पलायन भए। सिन्धुली जिल्लाको तिनपाटन भन्ने स्थानमा हरिसिंह देवको मृत्यू भएको कुरा इतिहासकारहरू वताउँदछन। इतिहासकार लुजियानो पेटेकले हरिसिंह देवको मृत्यू टिपाट भन्ने स्थानमा पुगेर भएको भनेका छन्। यो टिपाट भन्ने स्थान नै हालको तिनपाटन हो।<ref>( नेपालको इतिहास डा. पेशल दाहाल )</ref> मन्त्री चण्डेश्वर देवीका उपासक थिए। यीनले नै हालको डाढी गुँरासे गा.वि.स.मा भएको चण्डादेवीको मन्दिर स्थापना गरेका थिए। यीनैका पालमा सिन्धुलीको मरिणखोला किनारमा भएको पन्चकन्या पोखरी वनेको अनुमान गर्न सकिन्छ। हरिसिंह देवको मृत्यू पश्चात मन्त्री चण्डेश्वर र रानी देवलदेवी तथा राजकुमार र साथमा भएका केही भारदार र सेनाहरू मिलेर दोलखा विजय गरेर र बनेपा सम्म पुन दोलखालाई विस्तार गरी बनेपामा पनि चण्डादेवीको मन्दिर स्थापना गरेको कुरा इतिहास तथा काब्यहरूमा पाइन्छ। <ref>( मकवानीवाला माहाकाब्य शास्त्रि उमानाथ)</ref> ==सन्दर्भ== {{Reflist}} {{नेपालको सिमरौनगढ कर्नाटवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:कर्नाट राज्यका राजाहरू]] [[श्रेणी:तिरहुत राजाहरू]] qb9b75ux00b60k3m04ff7tbko7ftc5t 0 105004 1370617 1311802 2026-08-21T01:12:34Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370617 wikitext text/x-wiki [[कूटनीति|कुटनीति]]मा , कुटनयिक शिष्टाचार अन्तर्गत विशेष सुविधा दिइएकोमा त्यस्तो सुविधाको दुरुपयोग गर्ने, कुटनयिक मर्यादाको उल्लंघन गर्ने व्यक्तिलाई होष्ट कन्ट्रीले '''अस्वीकार्य व्यक्ति''' घोषणा गर्न सक्दछ। ==कुटनीति== भियना सम्मेलनको धारा ९ अन्तर्गत, कुनै पनि होष्ट कन्ट्रीले "कुनै पनि समयमा र कुनै पनि कारणको स्पष्टीकरण विना" कुनै पनि कुटनैतिक नियोगको सदस्य वा [[राजदूत]]लाई अस्वीकार्य व्यक्ति (''{{lang|la|persona non grata}}'') घोषणा गर्न सक्दछ ।<ref name="DW">{{cite news |last1=VanOpdorp |first1=Davis |title=What does it mean to be declared persona non grata? |url=https://www.dw.com/cda/en/what-does-it-mean-to-be-declared-persona-non-grata/a-47800884 |accessdate=23 May 2019 |work=[[Deutsche Welle]] |date=6 March 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408152025/https://www.dw.com/cda/en/what-does-it-mean-to-be-declared-persona-non-grata/a-47800884 |date=8 April 2022 }}</ref> त्यसरी अवीकर्य घोषित व्यक्तिलाई आफ्नो देशमा फिर्ता बोलाइन्छ। यदि फिर्ता नबोलाइएमा होष्ट राष्ट्रले उक्त व्यक्तिलाई "उक्त मिसनको सदस्यको रूपमा अस्वीकार गर्न सक्छ।"<ref>{{cite web |url=http://www.ediplomat.com/nd/treaties/diplomatic_relations.htm |title=Vienna Convention on Diplomatic Relations |at=Article 9 |website=eDiplomat |access-date=18 February 2014}}</ref> कुनै पनि व्यक्तिलाई त्यो देश प्रवेश गर्नु अगावै पनि "अस्वीकार्य व्यक्ति" घोषित गर्न सकिन्छ।<ref name="DW"/> ==सन्दर्भ== {{reflist}} ghkinj9rogwzi1q4pm49rwln1qzyjto 0 110572 1370669 1370394 2026-08-21T07:23:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370669 wikitext text/x-wiki {{short description|श्रीलंकाली राजनीतिज्ञ, आठौँ तथा वर्तमान श्रीलंकाली राष्ट्रपति}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Lieutenant Colonel | name = गोताबाया राजपाक्षे | honorific_suffix = | native_name = {{nobold|{{lang|si|ගෝඨාභය රාජපක්ෂ}}<br />{{lang|ta|கோட்டாபய ராஜபக்ஷ}}}} | image = Gotabaya Rajapaksa November 2019 crop.jpg | caption = Rajapaksa in 2019 | office = 8th [[श्रीलङ्काको राष्ट्रपति|श्रीलङ्काका राष्ट्रपति]] | term_start = 18 November 2019 | term_end = 14 July 2022 | prime_minister = [[महिन्दा राजपाक्षे]]<br />रनिल विक्रमासिङ्घे | predecessor = [[मैत्रीपाला सिरिसेना]] | successor = [[रनिल विक्रमासिङ्घे]] {{Collapsed infobox section begin|Cabinet positions}} | office1 = [[Minister of Defence (Sri Lanka)|Minister of Defence]] | term_start1 = 28 November 2019 | term_end1 = 14 July 2022 | president1 = ''Himself'' | prime_minister1 = महिन्दा राजपाक्षे<br />रनिल विक्रमासिङ्घे | predecessor1 = Maithripala Sirisena | successor1 = रनिल विक्रमासिङ्घे | office2 = [[Minister of Technology (Sri Lanka)|Minister of Technology]] | term_start2 = 26 November 2020 | term_end2 = 14 July 2022 | president2 = ''Himself'' | prime_minister2 = महिन्दा राजपाक्षे<br />रनिल विक्रमासिङ्घे | predecessor2 = [[Susil Premajayantha]] | successor2 = रनिल विक्रमासिङ्घे {{Collapsed infobox section end}} | office3 = [[Ministry of Defence (Sri Lanka)#Secretaries|Secretary to the Ministry of Defence and Urban Development]] | term_start3 = 19 November 2005 | term_end3 = 9 January 2015 | president3 = महिन्दा राजपाक्षे | minister3 = महिन्दा राजपाक्षे | predecessor3 = [[Asoka Jayawardena]] | successor3 = [[B. M. U. D. Basnayake]] | birth_name = Nandasena Gotabaya Rajapaksa | birth_date = {{Birth date and age|1949|06|20|df=y}} | birth_place = [[Matara District|Palatuwa]], [[Dominion of Ceylon]] | death_date = | death_place = | citizenship = Sri Lanka (1949–2003, 2005–present)<ref>{{cite web |url= https://ceylontoday.lk/news-more/6176 |title= CT finds Gota's true U.S. renunciation certificate |date= 1 August 2019 |publisher= Ceylon Today |access-date= 1 August 2019 |archive-date= 7 October 2019 |archive-url= https://web.archive.org/web/20191007081836/https://ceylontoday.lk/news-more/6176 |url-status= dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191007081836/https://ceylontoday.lk/news-more/6176 |date=7 October 2019 }}</ref><ref>{{cite news |title=Police to probe Gota's citizenship, passports |url=http://www.ft.lk/front-page/Police-to-probe-Gota-s-citizenship-passports/44-683723 |access-date=27 October 2019 |work=[[Daily FT]] |date=10 August 2019 |location=Colombo, Sri Lanka |archive-date=17 November 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191117081134/http://www.ft.lk/front-page/Police-to-probe-Gota-s-citizenship-passports/44-683723 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Gota's Lanka citizenship in doubt, candidacy under cloud |url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=210978 |access-date=27 October 2019 |work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]] |date=22 September 2019 |location=Colombo, Sri Lanka |archive-date=24 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190624080639/http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details |url-status=dead }}</ref><br />United States (2003–2019)<ref>{{cite news |last1=Singh |first1=Anurangi |title=Gota's citizenship challenged in Court of Appeal |url=http://www.sundayobserver.lk/2019/09/29/news/gota%E2%80%99s-citizenship-challenged-court-appeal |access-date=27 October 2019 |work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]] |date=29 September 2019 |location=Colombo, Sri Lanka |archive-date=1 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200201133021/http://www.sundayobserver.lk/2019/09/29/news/gota%E2%80%99s-citizenship-challenged-court-appeal |url-status=dead }}</ref><ref name="peopleWantNonTraditional">{{Cite web|url=http://www.dailymirror.lk/article/People-want-non-traditional-politicians-Gotabhaya-Rajapaksa-148495.html?fbrefresh=1547485373|title=People want non-traditional politicians – Gotabhaya Rajapaksa|website=dailymirror.lk|language=en|access-date=14 January 2019|archive-date=13 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200213132415/http://www.dailymirror.lk/article/People-want-non-traditional-politicians-Gotabhaya-Rajapaksa-148495.html?fbrefresh=1547485373|url-status=live}}</ref> | party = [[Sri Lanka Podujana Peramuna]] | spouse = {{marriage|Ayoma Rajapaksa|1980}} | relatives = [[Chamal Rajapaksa|Chamal]] (brother)<br /> [[Mahinda Rajapaksa|Mahinda]] (brother)<br />[[Basil Rajapaksa|Basil]] (brother) | children = 1 | parents = [[D. A. Rajapaksa|Don Alwin Rajapaksa]] (father)<br />Dandina Samarasinghe née Dissanayake (mother) | education = [[Sri Lanka Military Academy]]<br />[[University of Colombo]] | alma_mater = | allegiance = {{flag|Sri Lanka}} | branch = {{army|Sri Lanka}} | service_years = 1971–1991 | rank = [[File:Sri Lanka-army-OF-4.svg|10px]] [[Lieutenant Colonel]] | unit = [[Gajaba Regiment]] | commands = [[Gajaba Regiment#Units|1st Gajaba Regiment]]<br />[[General Sir John Kotelawala Defence University|General Sir John Kotelawala Defence Academy]] | battles = [[Sri Lankan civil war|Sri Lankan Civil War]]<br />[[1987–1989 JVP insurrection]] | mawards = {{plainlist|[[File:Rana Wickrama Padakkama.png|20px]] [[Rana Wickrama Padakkama]]<br />[[File:Rana Sura Padakkama bar.GIF|20px]] [[Rana Sura Padakkama]]}} | website = {{URL|https://gota.lk/|gota.lk}} | signature = }} '''गोतबाया राजपाक्षे''' ({{lang-si|ගෝඨාභය රාජපක්ෂ}}; {{lang-ta|கோட்டாபய ராஜபக்ஸ}}; जन्म २० जुन १९४९)<!-- Ref: http://www.sundayobserver.lk/2010/05/16/voctory07.asp --> [[श्रीलङ्का]]का पूर्व राष्ट्रपति हुन्। उनले यसअघि २००५ देखि २०१५ सम्म आफ्नो दाइ पूर्व राष्ट्रपति [[महिन्दा राजपाक्षे]]को प्रशासनमा रक्षा तथा सहरी विकास मन्त्रालयको सचिवको रूपमा काम गरी [[तमिल ईलम|तमिल टाइगर्स]]लाई पराजित गर्दै श्रीलङ्काको गृहयुद्ध अन्त्य गर्न भुमिका खेलेका थिए। उनको प्रशासनले कोभिड-१९ महामारीको प्रतिक्रियालाई गलत तरिकाले सम्हाल्यो र श्रीलंकालाई आर्थिक संकटमा पुर्‍यायो, जसले गर्दा २०२२ मा देशले आफ्नो ऋण तिर्न सकेन। ठूलो अभाव, [[मुद्रा स्फिती|मुद्रास्फीति]] र जनआक्रोशको परिणामस्वरूप राष्ट्रव्यापी विरोध र नागरिक अशान्ति भयो। राजपक्षेको सरकारले अधिनायकवादी कारबाहीको प्रतिक्रिया दियो: [[सङ्कटकाल|आपतकाल]] घोषणा, [[कर्फ्यू]], सेनाको नेतृत्वमा गिरफ्तारी, असहमतिलाई दमन, र पत्रकार र प्रदर्शनकारीहरूमाथि आक्रमण। महिनौंसम्म राजीनामा दिन अस्वीकार गर्दै, संकट बढ्दै जाँदा पनि, उनी अन्ततः १३ जुलाई २०२२ मा सैन्य विमान चढेर श्रीलंकाबाट भागे, ५० दिनको लागि स्व-निर्वासनमा गए।<ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-07-14/plane-said-to-carry-sri-lanka-s-president-most-tracked-in-world|title=Plane Said to Carry Sri Lanka's President Most-Tracked in World|date=14 July 2022|newspaper=Bloomberg|access-date=19 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220714083012/https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-07-14/plane-said-to-carry-sri-lanka-s-president-most-tracked-in-world|archive-date=14 July 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-62132271|title=Sri Lanka: President Gotabaya Rajapaksa flees the country on military jet|access-date=12 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712222342/https://www.bbc.com/news/world-asia-62132271|archive-date=12 July 2022|publisher=BBC|url-status=live}}</ref> उनले भोलिपल्ट सिंगापुरबाट इमेल मार्फत आधिकारिक रूपमा राजीनामा दिए, आफ्नो कार्यकालको बीचमा राजीनामा दिने पहिलो श्रीलंकाली राष्ट्रपति बने। पछि राजपक्षे २ सेप्टेम्बर २०२२ मा श्रीलंका फर्किए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू}} [[श्रेणी:श्रीलङ्काका राष्ट्रपतिहरू]] l53r2uqxc5o1r2pd41t9rsopkiew0n2 0 111034 1370577 1324139 2026-08-20T12:28:12Z Bishaldev100 28807 1370577 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | image = Javier Pérez de Cuéllar (1982).jpg | caption = सन् १९८२ मा जेभियर | office = [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]का पाँचौँ महासचिव | term_start = १ जनवरी १९८२ | term_end = ३१ डिसेम्बर १९९१ | predecessor = [[कुर्त भाल्डहाइम]] | successor = [[बुतरोस बुतरोस घाली]] | office2 = पेरूको प्रधानमन्त्री | term_start2 = २२ नोभेम्बर २००० | term_end2 = २८ जुलाई २००१ | president2 = भालेन्तिन पानियाग्वा | predecessor2 = फेद्रिको सालस | successor2 = रोबेर्तो दान्यिनो | office3 = [[विदेश मन्त्रालय (पेरू)|विदेश मन्त्री]] | term_start3 = २२ नोभेम्बर २००० | term_end3 = २८ जुलाई २००१ | primeminister3 = ''स्वयं'' | predecessor3 = फेर्नान्दो दे त्राजेग्निस | successor3 = दिएगो गार्सिया-सायान | office4 = पेरूको राजदूत | suboffice5 = स्विट्जरल्यान्डका लागि पेरूका राजदूतहरू | subterm5 = सन् १९६४–१९६६ | suboffice6 = सोभियत सङ्घका लागि पेरूका राजदूत | | subterm6 = सन् १९६९–१९७१ | suboffice7 = भेनेजुएलाका लागि पेरूका राजदूत | subterm7 = सन् १९७७–१९७९ | suboffice8 = फ्रान्सका लागि पेरूका राजदूत | subterm8 = सन् २००१–२००४ | birth_name = जेभिएर फेलिपे रिकार्दो पेरेस दे क्वेयार गेर्रा | birth_date = {{Birth date|1920|1|19|df=yes}} | birth_place = [[लिमा]], पेरू | death_date = {{Death date and age|df=yes|2020|03|04|1920|1|19}} | death_place = लिमा, पेरू | spouse = {{Plainlist| *{{marriage|इभेत रोबेर्त-देरिकु|1947|1975|end=div.}} *{{marriage|मार्सेला तेम्पेल सेमिनारियो|1975|2013|end=d.}} }} | children = २ (रोबेर्त-देरिकुबाट) | occupation = {{hlist|कूटनीतिज्ञ|राजनीतिज्ञ}} | party = पेरू सङ्घ <small> उनियन पोर एल पेरू <small> (सन् १९९४ देखि) | alma_mater = पोन्तिफिसिया उनिभेर्सिदाद कातोलिका देल पेरू | signature = Javier Pérez de Cuéllar (firma).jpg }} '''जेभिएर फेलिपे रिकार्दो पेरेस दे क्वेयार गेर्रा''' ({{भाषा-स्पेनी|Javier Felipe Ricardo Pérez de Cuéllar y de la Guerra}}, १९ जनवरी १९२० – ४ मार्च २०२०) [[पेरू]]का राजनीतिज्ञ तथा कूटनीतिज्ञ थिए। उनी सन् १९८२ देखि १९९१ सम्म [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव|संयुक्त राष्ट्र सङ्घका पाँचौँ महासचिव]]को रूपमा कार्यरत थिए। सन् १९९५ मा पेरूको राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा अल्बेर्तो फुजिमुरीसँग पराजित बनेका उनीले सन् २००० को नोभेम्बर देखि २००१ जुलाईसम्म पेरूका १३७औँ प्रधानमन्त्रीको रूपमा जिम्मेवारी निर्वाह गरेका थिए। सन् २००४ को सेप्टेम्बरमा उनी फ्रान्सका लागि पेरूका राजदूतको रूपमा नियुक्त भएका थिए जहाँ उनले पहिलेनै यो जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। उनी विश्वव्यापी लोकतन्त्रलाई सुदृढ बनाउने उद्देश्यका साथ विश्वका १०० भन्दा बढी पूर्व राष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीहरूको गठन गरि बनेको समूह 'क्लुब दे माद्रिद'का सदस्य पनि थिए, सन् २०२० मार्च ४ का दिन निधन हुनु अघि, उनी १०० वर्ष ४५ दिनको उमेरमा पेरूका सबैभन्दा वृद्ध प्रधानमन्त्री र संयुक्त राष्ट्रको महासचिवको रूपमा जीवित थिए। == कुटनैतिक यात्रा == == संयुक्त राष्ट्र महासचिव == सन् १९८२ मा पहिलो पटक [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव|संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासचिव]] बनेका जेभियर सन् १९८६ मा पुनः महासचिवमा निर्वाचित भएका थिए। आफ्नो दुई कार्यकालका अवसरमा उनले थुप्रै शान्ति सम्झौता र शान्ति स्थापनाका प्रयासहरू गरेका थिए। [[फकल्यान्डको युद्ध]]पछि उनले बेलायत र अर्जेन्टिनाबीच शान्तिवार्ताको मध्यस्थताको नेतृत्व गरेका जेभियरले [[नामिबिया]]को स्वतन्त्रतताका लागि पनि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। सन् १९८८ मा भएको [[इरान-इराक युद्ध|इराक–इरानबीचको युद्ध]] विराममा पनि उनको महत्त्वपूर्ण योगदान रहेको थियो। सन् १९८८ मा उनकै कार्यकालमा मोजाम्बिक र अङ्गोलामा खटिएका राष्ट्रसङ्घीय शान्तिसेनालाई [[नोबेल शान्ति पुरस्कार]] प्रदान गरिएको थियो। == मृत्यु == == सम्मान == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:संयुक्त राष्ट्र सङ्घका महासचिवहरू]] [[श्रेणी:सन् २०२० मा मृत्यु]] 8qy73il3alqwcbj86ho3ugoridlzow7 0 112113 1370639 1325972 2026-08-21T05:09:12Z Bishaldev100 28807 1370639 wikitext text/x-wiki [[देबिघाट|'''देबिघाट''']], [[नुवाकोट जिल्ला]], [[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ मा रहेको एक धार्मिक स्थान हो । यो काठमाडौँबाट करिब ६० किलोमिटर को दुरिमा रहेको एउटा गाउँ हो। यहाँ १८३१ माघ १ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएको थियो <ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref>र [[अन्तिम संस्कार|दाहसंस्कार]] पनि गरिएको थियो,र यहाँ राजाको सालिक को निर्माण गरिएको छ। देबिघाट बजार धर्मिक दृष्टिकोणले पनि अगाडि रहेको छ। तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल मानिने देबिघाटमा जालपा माइको मन्दिर पनि रहेको छ। यहाँ राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को दाहसंस्कार गरिएको ढुंगा पनि सुरछित गरी राखिएको छ। [[File:Prithibinarayan shah statue Devighat.jpg|thumb|पृथ्वी स्मारक देवीघाटमा रहेको पृथ्वीनारायण शाहको सालिक]] ==धार्मिक स्थल== [[चित्र:विदुर_नगरपालिका_वडा_नं_५_द्वारा_निर्मित_स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ]] जालपा देवी मन्दिर <gallery> चित्र:Trishuli and Tadi.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल चित्र:Trishuli and Tadi River.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल चित्र:Trishuli and Tadi River Devighat.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल </gallery> ==उर्जा गृह== * [[देवीघाट जलविद्युत|देवीघाट जलविद्युत गृह]] १४ मेघावाट<ref>[https://www.nea.org.np/generation/index.php?page=powerhouse&pid=2 Nepal Electricity Authority Devighat Hydropower Station] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616155735/https://www.nea.org.np/generation/index.php?page=powerhouse&pid=2 |date=2020-06-16 }}</ref> * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र|सौर्य उर्जा परियोजना]] : २५ मेघावाट<ref name=कान्तिपुर>{{Cite web|title =२५ मेगावाट सौर्य ऊर्जा उत्पादन हुँदै|url= https://ekantipur.com/business/2019/12/17/157655308104138237.html|website =कान्तिपुर|accessdate = पुस १, २०७६}}</ref> <ref>[https://www.spotlightnepal.com/2018/04/28/nepals-largest-ever-solar-power-project-begins-nuwakot/ Nepal’s Largest Ever Solar Power Project Begins In Nuwakot Minister for Energy, Water Resources and Irrigation Barsha Man Pun on Friday laid the foundation stone for the construction of 25MW solar plant at Devighat Hydropower Station in Nuwakot.]</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[शेरा दरबार]] * [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] * [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]] ==सन्दर्भ== {{Reflist}} [[श्रेणी:नुवाकोट]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] fcfcvbvha0a1bgz5wu3q327hom35jnp 1370640 1370639 2026-08-21T05:12:49Z Bishaldev100 28807 /* धार्मिक स्थल */ 1370640 wikitext text/x-wiki [[देबिघाट|'''देबिघाट''']], [[नुवाकोट जिल्ला]], [[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ मा रहेको एक धार्मिक स्थान हो । यो काठमाडौँबाट करिब ६० किलोमिटर को दुरिमा रहेको एउटा गाउँ हो। यहाँ १८३१ माघ १ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएको थियो <ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref>र [[अन्तिम संस्कार|दाहसंस्कार]] पनि गरिएको थियो,र यहाँ राजाको सालिक को निर्माण गरिएको छ। देबिघाट बजार धर्मिक दृष्टिकोणले पनि अगाडि रहेको छ। तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल मानिने देबिघाटमा जालपा माइको मन्दिर पनि रहेको छ। यहाँ राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को दाहसंस्कार गरिएको ढुंगा पनि सुरछित गरी राखिएको छ। [[File:Prithibinarayan shah statue Devighat.jpg|thumb|पृथ्वी स्मारक देवीघाटमा रहेको पृथ्वीनारायण शाहको सालिक]] ==धार्मिक स्थल== [[चित्र:विदुर_नगरपालिका_वडा_नं_५_द्वारा_निर्मित_स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ]] === जालपा देवी मन्दिर === <gallery> चित्र:Trishuli and Tadi.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल चित्र:Trishuli and Tadi River.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल चित्र:Trishuli and Tadi River Devighat.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल </gallery> === मुसलमान === मुसलमानहरूको बसोबास देवीघाट क्षेत्रमा बाक्लो पाइन्छ । मुसलमानहरुको प्रमुख पेशा व्यापार व्यवसाय हो । चुरा, धागो पोते बेच्ने मुसलमानहरू अन्य व्यवसायमा पनि संलग्न छन् । मुसलमानको वस्ती तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]] प्रधानमन्त्रीत्वकालमा बसोबास गर्दै आएको देखिन्छ । इराकबाट व्यापारको सिलसिलामा भारततर्फ छिर्ने क्रममा काठमाडौं प्रवेश गरे। अहिले त्रिशूलीबाट केही मुसलमानहरू व्यापारकै सिलसिलामा व्यापारीक केन्द्र बट्टार, देवीघाट, चोकदे, रानीपौवाका साथै काठमाडौँतर्फ छरिएका छन् ।<ref>{{Cite web |last=खबर |first=डबली |date=2023-12-21 |title=नुवाकोट जिल्लामा जातीय विविधता |url=https://www.dabalikhabar.com/2023/12/24367/ |access-date=2026-07-30 |website=Dabali Khabar |language=en-US}}</ref> विदुर नगरपालिका क्षेत्रभित्र मुस्लिम समुदायलाई नमाज पढ्न र धार्मिक गतिविधि सञ्चालन गर्नका लागि स्थानीय मस्जिद रहेका छन्। ==उर्जा गृह== * [[देवीघाट जलविद्युत|देवीघाट जलविद्युत गृह]] १४ मेघावाट<ref>[https://www.nea.org.np/generation/index.php?page=powerhouse&pid=2 Nepal Electricity Authority Devighat Hydropower Station] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616155735/https://www.nea.org.np/generation/index.php?page=powerhouse&pid=2 |date=2020-06-16 }}</ref> * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र|सौर्य उर्जा परियोजना]] : २५ मेघावाट<ref name=कान्तिपुर>{{Cite web|title =२५ मेगावाट सौर्य ऊर्जा उत्पादन हुँदै|url= https://ekantipur.com/business/2019/12/17/157655308104138237.html|website =कान्तिपुर|accessdate = पुस १, २०७६}}</ref> <ref>[https://www.spotlightnepal.com/2018/04/28/nepals-largest-ever-solar-power-project-begins-nuwakot/ Nepal’s Largest Ever Solar Power Project Begins In Nuwakot Minister for Energy, Water Resources and Irrigation Barsha Man Pun on Friday laid the foundation stone for the construction of 25MW solar plant at Devighat Hydropower Station in Nuwakot.]</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[शेरा दरबार]] * [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] * [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]] ==सन्दर्भ== {{Reflist}} [[श्रेणी:नुवाकोट]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] q6tzjx4bxpfmciuchjv2iuatqtub6wg 1370643 1370640 2026-08-21T05:17:50Z Bishaldev100 28807 /* धार्मिक स्थल */ 1370643 wikitext text/x-wiki [[देबिघाट|'''देबिघाट''']], [[नुवाकोट जिल्ला]], [[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ मा रहेको एक धार्मिक स्थान हो । यो काठमाडौँबाट करिब ६० किलोमिटर को दुरिमा रहेको एउटा गाउँ हो। यहाँ १८३१ माघ १ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएको थियो <ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref>र [[अन्तिम संस्कार|दाहसंस्कार]] पनि गरिएको थियो,र यहाँ राजाको सालिक को निर्माण गरिएको छ। देबिघाट बजार धर्मिक दृष्टिकोणले पनि अगाडि रहेको छ। तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल मानिने देबिघाटमा जालपा माइको मन्दिर पनि रहेको छ। यहाँ राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को दाहसंस्कार गरिएको ढुंगा पनि सुरछित गरी राखिएको छ। [[File:Prithibinarayan shah statue Devighat.jpg|thumb|पृथ्वी स्मारक देवीघाटमा रहेको पृथ्वीनारायण शाहको सालिक]] ==धार्मिक स्थल== [[चित्र:विदुर_नगरपालिका_वडा_नं_५_द्वारा_निर्मित_स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ]] === जालपा देवी मन्दिर === === गौरेश्वोर धाम === === निलकण्ठ धाम === <gallery> चित्र:Trishuli and Tadi.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल चित्र:Trishuli and Tadi River.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल चित्र:Trishuli and Tadi River Devighat.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल </gallery> === मुसलमान === मुसलमानहरूको बसोबास देवीघाट क्षेत्रमा बाक्लो पाइन्छ । मुसलमानहरुको प्रमुख पेशा व्यापार व्यवसाय हो । चुरा, धागो पोते बेच्ने मुसलमानहरू अन्य व्यवसायमा पनि संलग्न छन् । मुसलमानको वस्ती तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]] प्रधानमन्त्रीत्वकालमा बसोबास गर्दै आएको देखिन्छ । इराकबाट व्यापारको सिलसिलामा भारततर्फ छिर्ने क्रममा काठमाडौं प्रवेश गरे। अहिले त्रिशूलीबाट केही मुसलमानहरू व्यापारकै सिलसिलामा व्यापारीक केन्द्र बट्टार, देवीघाट, चोकदे, रानीपौवाका साथै काठमाडौँतर्फ छरिएका छन् ।<ref>{{Cite web |last=खबर |first=डबली |date=2023-12-21 |title=नुवाकोट जिल्लामा जातीय विविधता |url=https://www.dabalikhabar.com/2023/12/24367/ |access-date=2026-07-30 |website=Dabali Khabar |language=en-US}}</ref> विदुर नगरपालिका क्षेत्रभित्र मुस्लिम समुदायलाई नमाज पढ्न र धार्मिक गतिविधि सञ्चालन गर्नका लागि स्थानीय मस्जिद रहेका छन्। ==उर्जा गृह== * [[देवीघाट जलविद्युत|देवीघाट जलविद्युत गृह]] १४ मेघावाट<ref>[https://www.nea.org.np/generation/index.php?page=powerhouse&pid=2 Nepal Electricity Authority Devighat Hydropower Station] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616155735/https://www.nea.org.np/generation/index.php?page=powerhouse&pid=2 |date=2020-06-16 }}</ref> * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र|सौर्य उर्जा परियोजना]] : २५ मेघावाट<ref name=कान्तिपुर>{{Cite web|title =२५ मेगावाट सौर्य ऊर्जा उत्पादन हुँदै|url= https://ekantipur.com/business/2019/12/17/157655308104138237.html|website =कान्तिपुर|accessdate = पुस १, २०७६}}</ref> <ref>[https://www.spotlightnepal.com/2018/04/28/nepals-largest-ever-solar-power-project-begins-nuwakot/ Nepal’s Largest Ever Solar Power Project Begins In Nuwakot Minister for Energy, Water Resources and Irrigation Barsha Man Pun on Friday laid the foundation stone for the construction of 25MW solar plant at Devighat Hydropower Station in Nuwakot.]</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[शेरा दरबार]] * [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] * [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]] ==सन्दर्भ== {{Reflist}} [[श्रेणी:नुवाकोट]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] efw3yvwod6260vha2p7ml5mj3mh7opx 1370665 1370643 2026-08-21T06:55:00Z Bishaldev100 28807 /* धार्मिक स्थल */ 1370665 wikitext text/x-wiki [[देबिघाट|'''देबिघाट''']], [[नुवाकोट जिल्ला]], [[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ मा रहेको एक धार्मिक स्थान हो । यो काठमाडौँबाट करिब ६० किलोमिटर को दुरिमा रहेको एउटा गाउँ हो। यहाँ १८३१ माघ १ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएको थियो <ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref>र [[अन्तिम संस्कार|दाहसंस्कार]] पनि गरिएको थियो,र यहाँ राजाको सालिक को निर्माण गरिएको छ। देबिघाट बजार धर्मिक दृष्टिकोणले पनि अगाडि रहेको छ। तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल मानिने देबिघाटमा जालपा माइको मन्दिर पनि रहेको छ। यहाँ राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को दाहसंस्कार गरिएको ढुंगा पनि सुरछित गरी राखिएको छ। [[File:Prithibinarayan shah statue Devighat.jpg|thumb|पृथ्वी स्मारक देवीघाटमा रहेको पृथ्वीनारायण शाहको सालिक]] ==धार्मिक स्थल== [[चित्र:विदुर_नगरपालिका_वडा_नं_५_द्वारा_निर्मित_स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ]] === जालपा देवी मन्दिर === जालपादेवीको स्थान हुँदा यो स्थल 'देवीघाट' कहलाएको हो । एकातिर नेपालका ६४ शिवलिङ्गमध्येको एक भैरवेश्वर यहाँ रहेको हुँदा यस स्थलको महिमा गाइएको छ । भने अर्कोतिर बौद्ध धर्मानुयायीहरूले मान्ने नेपालका प्रसिद्ध पीठमध्ये एक यो पनि हो । 'पीठपूजा' गर्दा बौद्धहरू यहाँ पनि पूजा गर्न आउने गर्दछन् । यहाँको देवीस्थान पीठदेवताको रूपमा रहेको हुनाले यहाँ विशेष देवमूर्ति छैन । यद्यपि बीचको एक ढुङ्गामा देवीको शिरोभाग कुद्ने प्रयास पछि गरिएको पाइन्छ । तर अन्तको पीठरूपको देवस्थल जस्तै यो पनि एक हो । यसो हुँदा यहाँ कुनै मन्दिर पनि छैन । पीठमा दुइतिर ढुङ्गे सिंहमूति रहेका छन् । तर ती त्यति पुराना छैनन् । वरपर चढाई राखिएका दुइ घण्टा पनि नयाँ छन् । तिनमा एक वि. सं. १९६३ को छ; अर्को त २०२७ सालमा मात्र चढाइएको हो । काठका स्तम्भ गाडेर चंदुवा हाल्ने चलन रहेको छ । तर विशेष चंदुवा छैन; कपडाको चंदुवा मात्र छ । एक पुरानो ढाँचाको पानस चढाई राखिएको छ । तर सो पुरानो भने होइन । भैरवेश्वरको रूपमा पनि मानिने हुँदा त्रिशूल चढाउने चलन पनि छ । यहां देवीस्थानसंगै पश्चिमोत्तरतिर एक चतुर्मुखी शिवलिङ्ग रहेको छ । सो मूर्ति केही रात्रै छ । तर ढुङ्गा कंसल हुँदा मुखाकृति अलि खिइसकेको छ । यहाँ एक ढुङ्गे बसाहा पनि रहेको छ । देवीघाटमा त्रिशूलीपारि फिर्याप डाँडोमा पनि केही शिवालय छन् । तिनमा एक श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहका प्रसिद्ध ज्योतिषी भानु अर्यालले वि. सं. १८०६ मा बनाउन लाएका हुन् । शिवालयलाई रमणीय पार्न वरपरका पचास हात जतिको इलाका राखिएको र बगैंचा लाउने व्यवस्थासमेत बाँधिएको हुँदा यो देवस्थल अझै केही रमणीय छ । तर मन्दिरको जीर्णोद्धार नहुँदा हाल भग्नावस्थामा छ । चौ. रणोद्योतशाहले वि. सं. १८८१ मा बनाउन लाएको अर्को शिवालय पनि यहाँ छ । उनले चढाएको ठूलो घण्टा पनि यहाँ रहेको छ । === गौरेश्वोर धाम === === निलकण्ठ धाम === <gallery> चित्र:Trishuli and Tadi.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल चित्र:Trishuli and Tadi River.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल चित्र:Trishuli and Tadi River Devighat.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल </gallery> === मुसलमान === मुसलमानहरूको बसोबास देवीघाट क्षेत्रमा बाक्लो पाइन्छ । मुसलमानहरुको प्रमुख पेशा व्यापार व्यवसाय हो । चुरा, धागो पोते बेच्ने मुसलमानहरू अन्य व्यवसायमा पनि संलग्न छन् । मुसलमानको वस्ती तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]] प्रधानमन्त्रीत्वकालमा बसोबास गर्दै आएको देखिन्छ । इराकबाट व्यापारको सिलसिलामा भारततर्फ छिर्ने क्रममा काठमाडौं प्रवेश गरे। अहिले त्रिशूलीबाट केही मुसलमानहरू व्यापारकै सिलसिलामा व्यापारीक केन्द्र बट्टार, देवीघाट, चोकदे, रानीपौवाका साथै काठमाडौँतर्फ छरिएका छन् ।<ref>{{Cite web |last=खबर |first=डबली |date=2023-12-21 |title=नुवाकोट जिल्लामा जातीय विविधता |url=https://www.dabalikhabar.com/2023/12/24367/ |access-date=2026-07-30 |website=Dabali Khabar |language=en-US}}</ref> विदुर नगरपालिका क्षेत्रभित्र मुस्लिम समुदायलाई नमाज पढ्न र धार्मिक गतिविधि सञ्चालन गर्नका लागि स्थानीय मस्जिद रहेका छन्। ==उर्जा गृह== * [[देवीघाट जलविद्युत|देवीघाट जलविद्युत गृह]] १४ मेघावाट<ref>[https://www.nea.org.np/generation/index.php?page=powerhouse&pid=2 Nepal Electricity Authority Devighat Hydropower Station] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616155735/https://www.nea.org.np/generation/index.php?page=powerhouse&pid=2 |date=2020-06-16 }}</ref> * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र|सौर्य उर्जा परियोजना]] : २५ मेघावाट<ref name=कान्तिपुर>{{Cite web|title =२५ मेगावाट सौर्य ऊर्जा उत्पादन हुँदै|url= https://ekantipur.com/business/2019/12/17/157655308104138237.html|website =कान्तिपुर|accessdate = पुस १, २०७६}}</ref> <ref>[https://www.spotlightnepal.com/2018/04/28/nepals-largest-ever-solar-power-project-begins-nuwakot/ Nepal’s Largest Ever Solar Power Project Begins In Nuwakot Minister for Energy, Water Resources and Irrigation Barsha Man Pun on Friday laid the foundation stone for the construction of 25MW solar plant at Devighat Hydropower Station in Nuwakot.]</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[शेरा दरबार]] * [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] * [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]] ==सन्दर्भ== {{Reflist}} [[श्रेणी:नुवाकोट]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] cp1798tvitpua17m2fk1ajf6dkd9ul1 1370666 1370665 2026-08-21T06:57:44Z Bishaldev100 28807 1370666 wikitext text/x-wiki [[देबिघाट|'''देबिघाट''']], [[नुवाकोट जिल्ला]], [[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ मा रहेको एक धार्मिक स्थान हो । यो काठमाडौँबाट करिब ६० किलोमिटर को दुरिमा रहेको एउटा गाउँ हो। यहाँ १८३१ माघ १ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु भएको थियो <ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref>र [[अन्तिम संस्कार|दाहसंस्कार]] पनि गरिएको थियो,र यहाँ राजाको सालिक को निर्माण गरिएको छ। देबिघाट बजार धर्मिक दृष्टिकोणले पनि अगाडि रहेको छ। तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल मानिने देबिघाटमा जालपा माइको मन्दिर पनि रहेको छ। यहाँ राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को दाहसंस्कार गरिएको ढुंगा पनि सुरछित गरी राखिएको छ। [[File:Prithibinarayan shah statue Devighat.jpg|thumb|पृथ्वी स्मारक देवीघाटमा रहेको पृथ्वीनारायण शाहको सालिक]] ==धार्मिक स्थल== [[चित्र:विदुर_नगरपालिका_वडा_नं_५_द्वारा_निर्मित_स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ]] === जालपा देवी मन्दिर === जालपादेवीको स्थान हुँदा यो स्थल 'देवीघाट' कहलाएको हो । एकातिर नेपालका ६४ शिवलिङ्गमध्येको एक भैरवेश्वर यहाँ रहेको हुँदा यस स्थलको महिमा गाइएको छ । भने अर्कोतिर बौद्ध धर्मानुयायीहरूले मान्ने नेपालका प्रसिद्ध पीठमध्ये एक यो पनि हो । 'पीठपूजा' गर्दा बौद्धहरू यहाँ पनि पूजा गर्न आउने गर्दछन् । यहाँको देवीस्थान पीठदेवताको रूपमा रहेको हुनाले यहाँ विशेष देवमूर्ति छैन । यद्यपि बीचको एक ढुङ्गामा देवीको शिरोभाग कुद्ने प्रयास पछि गरिएको पाइन्छ । तर अन्तको पीठरूपको देवस्थल जस्तै यो पनि एक हो । यसो हुँदा यहाँ कुनै मन्दिर पनि छैन । पीठमा दुइतिर ढुङ्गे सिंहमूति रहेका छन् । तर ती त्यति पुराना छैनन् । वरपर चढाई राखिएका दुइ घण्टा पनि नयाँ छन् । तिनमा एक वि. सं. १९६३ को छ; अर्को त २०२७ सालमा मात्र चढाइएको हो । काठका स्तम्भ गाडेर चंदुवा हाल्ने चलन रहेको छ । तर विशेष चंदुवा छैन; कपडाको चंदुवा मात्र छ । एक पुरानो ढाँचाको पानस चढाई राखिएको छ । तर सो पुरानो भने होइन । भैरवेश्वरको रूपमा पनि मानिने हुँदा त्रिशूल चढाउने चलन पनि छ । यहां देवीस्थानसंगै पश्चिमोत्तरतिर एक चतुर्मुखी शिवलिङ्ग रहेको छ । सो मूर्ति केही रात्रै छ । तर ढुङ्गा कंसल हुँदा मुखाकृति अलि खिइसकेको छ । यहाँ एक ढुङ्गे बसाहा पनि रहेको छ । देवीघाटमा त्रिशूलीपारि फिर्याप डाँडोमा पनि केही शिवालय छन् । तिनमा एक श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहका प्रसिद्ध ज्योतिषी भानु अर्यालले वि. सं. १८०६ मा बनाउन लाएका हुन् । शिवालयलाई रमणीय पार्न वरपरका पचास हात जतिको इलाका राखिएको र बगैंचा लाउने व्यवस्थासमेत बाँधिएको हुँदा यो देवस्थल अझै केही रमणीय छ । तर मन्दिरको जीर्णोद्धार नहुँदा हाल भग्नावस्थामा छ । चौ. रणोद्योतशाहले वि. सं. १८८१ मा बनाउन लाएको अर्को शिवालय पनि यहाँ छ । उनले चढाएको ठूलो घण्टा पनि यहाँ रहेको छ ।<ref>{{cite book|title=नुवाकोटको ऐतिहासिक रुपरेखा|author=[[धनवज्र वज्राचार्य]], टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=ऐतिहासिक सामग्री २, ४, ६, ३८|date=२०३२ चैत्र|publisher=नेपाल र एशियाली अध्ययन संस्थान|isbn=|url=https://ia601600.us.archive.org/18/items/nuwakotko-aitihasik-rooprekha-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Nuwakotko%20Aitihasik%20Rooprekha%20%28Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha%29.pdf}}</ref> === गौरेश्वोर धाम === === निलकण्ठ धाम === <gallery> चित्र:Trishuli and Tadi.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल चित्र:Trishuli and Tadi River.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल चित्र:Trishuli and Tadi River Devighat.jpg|तादि र [[त्रिशूली नदी]]को सङगम स्थल </gallery> === मुसलमान === मुसलमानहरूको बसोबास देवीघाट क्षेत्रमा बाक्लो पाइन्छ । मुसलमानहरुको प्रमुख पेशा व्यापार व्यवसाय हो । चुरा, धागो पोते बेच्ने मुसलमानहरू अन्य व्यवसायमा पनि संलग्न छन् । मुसलमानको वस्ती तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]] प्रधानमन्त्रीत्वकालमा बसोबास गर्दै आएको देखिन्छ । इराकबाट व्यापारको सिलसिलामा भारततर्फ छिर्ने क्रममा काठमाडौं प्रवेश गरे। अहिले त्रिशूलीबाट केही मुसलमानहरू व्यापारकै सिलसिलामा व्यापारीक केन्द्र बट्टार, देवीघाट, चोकदे, रानीपौवाका साथै काठमाडौँतर्फ छरिएका छन् ।<ref>{{Cite web |last=खबर |first=डबली |date=2023-12-21 |title=नुवाकोट जिल्लामा जातीय विविधता |url=https://www.dabalikhabar.com/2023/12/24367/ |access-date=2026-07-30 |website=Dabali Khabar |language=en-US}}</ref> विदुर नगरपालिका क्षेत्रभित्र मुस्लिम समुदायलाई नमाज पढ्न र धार्मिक गतिविधि सञ्चालन गर्नका लागि स्थानीय मस्जिद रहेका छन्। ==उर्जा गृह== * [[देवीघाट जलविद्युत|देवीघाट जलविद्युत गृह]] १४ मेघावाट<ref>[https://www.nea.org.np/generation/index.php?page=powerhouse&pid=2 Nepal Electricity Authority Devighat Hydropower Station] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616155735/https://www.nea.org.np/generation/index.php?page=powerhouse&pid=2 |date=2020-06-16 }}</ref> * [[नुवाकोट सौर्य उर्जा केन्द्र|सौर्य उर्जा परियोजना]] : २५ मेघावाट<ref name=कान्तिपुर>{{Cite web|title =२५ मेगावाट सौर्य ऊर्जा उत्पादन हुँदै|url= https://ekantipur.com/business/2019/12/17/157655308104138237.html|website =कान्तिपुर|accessdate = पुस १, २०७६}}</ref> <ref>[https://www.spotlightnepal.com/2018/04/28/nepals-largest-ever-solar-power-project-begins-nuwakot/ Nepal’s Largest Ever Solar Power Project Begins In Nuwakot Minister for Energy, Water Resources and Irrigation Barsha Man Pun on Friday laid the foundation stone for the construction of 25MW solar plant at Devighat Hydropower Station in Nuwakot.]</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[शेरा दरबार]] * [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]] * [[नुवाकोट दरबार|साततले दरबार]] ==सन्दर्भ== {{Reflist}} [[श्रेणी:नुवाकोट]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह]] 484uchlnutv1h1608rertvhftt1ltz6 0 112369 1370616 1357527 2026-08-21T00:51:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370616 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = अर्जुन सापकोटा | honorific_suffix = | image = Singer arjun sapkota on profermence.jpg | caption = | native_name = | native_name_lang = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | other_names = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|1999|01|26|df=y}} | birth_place = [[मध्यविन्दु नगरपालिका]], [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपुर]] | death_date = | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = | monuments = | nationality = [[नेपाली]] | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = गायक, गीतकार, गीतकार | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = गायन | notable_works = ''पछ्यौरी लिस्यो'', ''बनकी चरी बनैमा रमायो'', ''दुई दुना चार'', ''फुल्यो गुराँस'' | spouse = | relatives = {{ubl | अविरल सापकोटा | आशिका सापकोटा | सन्तोष सापकोटा (दाजु) }} | father = मणि सापकोटा | mother = दुर्गा सापकोटा | awards = | website = https://arjunsapkota.com.np/ }} '''अर्जुन सापकोटा''' नेपालको नवलपरासी जिल्लामा जन्मिएका एक लोक गायक हुन् ।<ref name=annapurna>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/167159|title=लोकगायनमा जँम्दै पछिल्लो पुस्ताका ‘चकलेटी गायक|website=annapurnapost.com}}</ref> सापकोटाले विगत छ वर्ष देखि लोक गीतहरू गाउँदै आएका छन् ।<ref>{{Cite web|url=https://glammandu.com/music-videos/banki-chari/355|title=पहिले तिम्रो भन्या भा बन्दिन किन तयार हुन्थे र मन दिन.. (भिडियो)|website=galamandu}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706154827/https://glammandu.com/music-videos/banki-chari/355/ |date=2020-07-06 }}</ref> उनी हाल नेपालकै सबै कान्छा लोक गायको रूपमा परिचित छन्। सापकोटाका गीतहरूमा देश प्रेमका भावहरू झल्किएका हुन्छन् जसकारण उनी छिटै सर्वाधिक सफल बन्न सफल भएका हुन्। सापकोटाका गीतहरू मध्ये बनकी चरी नामक गीत सबैभन्दा सफल गीतको रूपमा परिचित छ भने यस गीत उनी र [[देवी घर्ती मगर]]को रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.madhyabindufm.org.np/news/detail/483?fbclid=IwAR0LSoIcEpOo_3-RKgfrXWyCEVbI6cbdLm7Y445JXK5sizrXiTslYYZQSag|title=Arjun Sapkota, Biography, Family & Life Style|website=मध्यविन्दु एफएम}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125063448/https://www.madhyabindufm.org.np/news/detail/483?fbclid=IwAR0LSoIcEpOo_3-RKgfrXWyCEVbI6cbdLm7Y445JXK5sizrXiTslYYZQSag |date=2021-01-25 }}</ref> तेस्तै उन्को पछिल्लो गित "नगर पिर माया"<ref>https://www.onlinekhabar.com/2020/12/916281</ref><ref>https://www.news24nepal.tv/2020/12/20/727671</ref><ref>https://ratopati.com/story/159215/2020/12/16/music-video-song</ref> "पछेउरी लिस्यो<ref>https://www.scotnepal.com/posts/60110 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201222221846/https://www.scotnepal.com/posts/60110 |date=2020-12-22 }}</ref>" "आउछौ र फेरि"<ref>https://www.news24nepal.tv/2021/01/11/734418</ref> ले पनि दर्शकको मन जितेको छ। सुरुवाती दिनहरूमा सापकोटाले आफ्ना बुबाले लेखेका गीतहरू गाउने गर्थे तर पछिल्लो समय उनले आफै गीत लेख्न सुरु गरेका छन्। उनले हालसालै लेखेको गीत "''बनकी चरी''" ले धेरै दर्शकको मन जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.scotnepal.com/posts/43120|title=अर्जुन सापकोटा र गायीका देर्वी घर्ती मगर को स्वरमा निकै उत्कृष्ठ गित वनकी चरी|date=December 12, 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127192908/https://www.scotnepal.com/posts/43120 |date=January 27, 2021 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hipamat.com/details/1273.html|title=निकै उत्कृष्ठ गित वनकी चरी(भिडियो सहित)}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.scotnepal.com/posts/43120|title=अर्जुन सापकोटा र गायीका देर्वी घर्ती मगर को स्वरमा निकै उत्कृष्ठ गित वनकी चरी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210127192908/https://www.scotnepal.com/posts/43120 |date=2021-01-27 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.bigkhabar.com/2019/12/23/51544|title=‘मयाले अन्तै घरबार जमायो’ टिकटकमा जम्यो}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200223210946/http://www.bigkhabar.com/2019/12/23/51544/ |date=2020-02-23 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lokpriyakhabar.com/2019/12/21680.html|title=अर्जुन सापकोटाको वनकी चरी सार्वजनिक , दर्शकको मन जित्न सफल}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://saurahaonline.com/2019/12/136342|title=दर्शकको मनमा बस्दै वनकि चरी (श्रव्य दृश्य सहित)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200226194549/https://saurahaonline.com/2019/12/136342/ |date=2020-02-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kalikadainik.com/2019/12/08/8447|title=सञ्चारकर्मी अर्जुन सापकोटाको वनकी चरी बजारमा}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201001154013/https://www.kalikadainik.com/2019/12/08/8447/ |date=2020-10-01 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.osnepal.com/842094|title=अर्जुन सापकोटा र गायीका देर्वी घर्ती मगर को स्वरमा निकै उत्कृष्ठ गित वनकी चरी}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200710104219/https://www.osnepal.com/842094 |date=2020-07-10 }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.chitrawanonline.com/?p=12476|title=चुलवुले गायक अर्जुनको वनकी चरी दर्शकको रोजाईमा}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200306081817/http://www.chitrawanonline.com/?p=12476 |date=2020-03-06 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hamropatro.com/news/details/5664626805964800?ns=|title=अर्जुन सापकोटा र देर्वी घर्ती मगरको वनकी चरी सार्वजनिक}}</ref>. ==गितहरु== * वनकी चरी<ref>{{Cite web|url=https://www.bigkhabar.com/2019/12/23/51544/|title=‘मयाले अन्तै घरबार जमायो’ टिकटकमा जम्यो}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://musickhabar.com/arjunsapkotabankichari/|title=गायक अर्जुन सापकोटा र गायिका देर्वी घर्ती मगर को स्वरमा वनकी चरी}}</ref> * ढल्केर नाच्छु<ref>{{Cite web|url=https://www.globalnewsnepal.com/koria/2019/08/03/156480616679448150.html|title=अर्जुन सापकोटा चर्चाको शिखरमा ‘ढल्केरै नाच्छु’ तीज गीत सार्बजनिक (भिडियो सहित)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706160247/https://www.globalnewsnepal.com/koria/2019/08/03/156480616679448150.html |date=2020-07-06 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://samachardainik.com/news-details/25491/i-technepal.com|title=अर्जुन सापकोटाको तीज गीत ‘ढल्केरै नाच्छु’ सार्वजनिक}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *पिरती नलाम माया *म त प्रदेशी *सल्ला घारिमा<ref>{{Cite web|url=https://newslumbini.com/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A4%BE-%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%9D%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%AD/|title=अर्जुन सापकोटा र सम्झना भण्डारीको स्वरमा तीज गित सल्ला घारीमा}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706042803/https://newslumbini.com/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A5%81%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%9F%E0%A4%BE-%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%9D%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%AD/ |date=2020-07-06 }}</ref> *भेट्टौ मक्कै बारिमा *छोटो भयो जामा *प्रदेशिको पिडा == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली लोक गायकहरू]] [[श्रेणी:नवलपरासी जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:दोहोरी गायकहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९९ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] 23nlncttd1quys4ybp7am4t1fwjplah 0 112834 1370711 1307036 2026-08-21T10:56:03Z Bishaldev100 28807 1370711 wikitext text/x-wiki {{Infobox document | document_name = म्याग्ना कार्टा | image = [[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|frameless|upright=1.3]] | image_caption = <div style="font-size:95%; margin:0.3em 0 0.3em; line-height:1.3em">''[[Cotton MS. Augustus]] II. 106'', one of only four surviving [[Exemplified copy|exemplifications]] of the 1215 text</div> | date_created = {{start date and age|1215}} | date_ratified = | location_of_document = [[ब्रिटिस पुस्तकालय|ब्रिटिस लाइब्रेरी]]मा २ वटा; [[लिङ्कन क्यासल]]मा एउटा र स्यालिसबेरी क्याथेड्रलमा एउटा | writer = {{plainlist| *राजा जोन *उनका सामन्त *[[Stephen Langton]], [[Archbishop of Canterbury]]}} | signers = | purpose = [[शान्ति सन्धि]] }} '''म्याग्ना कार्टा''' (Magna Carta) वा '''म्याग्ना कार्टा लिबरट्याटम्''' (Great Charter of Freedoms वा स्वतन्त्रताको महान चार्टर) [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]को एक कानुनी दस्ताबेज हो जुन सबैभन्दा पहिले सन् १२१५ मा जारी भएको थियो। यो [[रोमन भाषा|ल्याटिन भाषा]]मा लेखिएको थियो। म्याग्ना कार्टामा [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]का राजा जोनले [[सामन्तवाद|सामन्त]]हरूलाई (nobles and barons) केही अधिकार दिए; केहि कानुनी प्रक्रियाको पालना गर्ने वचन दिए; र उनको इच्छा कानुनको सिमाले बाधिने स्वीकार गरे। म्याग्ना कार्टाले राजाको प्रजाको केहि अधिकार रक्षाको स्पष्ट रूपमा पुष्टि गर्यो, जसमा [[बन्दी प्रत्यक्षीकरण|बन्दी प्रत्यक्षीकरण रिट]] (habeas corpus) उल्लेखनीय छ। चार्टरको महत्त्व यस तथ्यमा निहित छ कि प्रत्येक पिढी यसको वैधानिक व्याख्या गरेर यो सिद्धान्तमा जोड दिन्थे कि राजाले पनि कानुनको सम्मान गर्न पर्छ। यो सामन्तहरू र सर्वसाधारण जनता दुवैलाई वैधानिकताको प्रतीक बन्यो तथा ब्रिटिश वैधानिक अधिनियमनको श्रीगणेश पनि यहींबाट भएको मानिन्छ। == परिचय == म्याग्ना कार्टा (सन् १२१५ ई.) म्यागना कार्टा अथवा महान्-परिपत्र १५ जून १२१५ मा, [[थेम्स नदी]]को किनार स्थित रनीमीड स्थानमा राजा जोनले [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]को सामन्तहरूलाई प्रदान गरेका थिए। ह्यालमको शब्दमा, यो कालान्तरमा इङ्लिस स्वतन्त्रताको प्रधान आधार बन्यो,यद्यपि यसको रचयिता, जनस्वातंत्र्य उद्देश्यबाट अनुप्रेरित थिएन। उनीहरू आफ्नो अधिकारको प्रतिपादनमा लागेका थिए। सामन्त (ब्यारन), जो यसको रचनामा संलग्न थिए, इसकी स्वाभावत: आफ्नो स्थिति सुरक्षित गर्दै थिए । उनीहरूलाई दोश्रो वर्गको स्वार्थमा कुनै वास्ता थिएन। त्यसैले चार्टर, राजा र ब्यारनको बिच भएको एक सम्झौता थियो, जुन [[सामन्तवाद|सामन्तवादी प्रथा]]मा आधारित थियो। चार्टरको दुई तिहाई धारा सामन्तहरूको कष्टको शुचि थियो। तर रचयिताहरूले परिपत्र द्वारा आफ्नो मागको अतिरिक्त सबै वर्गहरूलाई सन्तुष्ट गर्नको लागि प्रशासकीय सुधारहरू पनि समाहित गरेका थिए। चार्टरको उपयोगिता समाप्त भएपछि पनि , यसका धाराहरू सम्मनको दृष्टिले निकै समयसम्म हेरियो। == ऐतिहासिक कारण == चार्टर, राजा जोनद्वारा ब्यारन तथा सामन्तहरूमाथि वर्षौ सम्म लादिएको अन्यायपूर्ण कर र अत्याचारको परिणाम थियो। [[पोप]]सँग संघर्ष गरेपछि, जोनले पादरीहरूसँग पनि अत्याचारपूर्ण व्यवहार त्यहीँ मात्रामा जारी राखे। वस्तुत: राजाले समस्त जनताको प्रति एक नृशंसताको नीति अपनाए। फलत: राष्ट्रिय विद्रोहको भावना जागृत हुन थाल्यो। ब्यारन-सामन्त विद्रोहको प्रथम लक्षण १२१२ ई. मा परिलक्षित भयो किंतु वास्तविक अशान्ति त्यस समय फैलियो जब आर्कबिशप स्टेफनको नेतृत्वमा ब्यारनहरूले लण्डनमा सेन्ट पालको गोष्ठीमा आफूले भोगेका कष्टहरूमाथि छलफल गरे र हेनरी प्रथमद्वारा स्वीकृत चार्टरको आधारमा आफ्नो माग राखे। १२१४ मा [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] राजा जोनलाई पराजित गरी शान्ति को लागि बाध्य बनाए। इङ्ल्यान्डमा फिर्ता आउँदा ब्यारनहरूको एक संघले आफ्नो मागको शुचि राजाको सामु प्र्मेश गर्यो। जोनले प्रस्ताव स्थापित गर्नको लागि झुटो प्रतिज्ञा गरे र यस बिच युद्धको तयारी सुरु गरे। विदेशबाट भाडाको सेना मगाए तथा चर्चलाई आफ्नो तर्फ मिलाउने प्रयास गरे। तर ब्यारनहरू शक्तिशाली भए। ब्यारनहरूको विद्रोहलाई सर्वसाधारण जनताले अधिक समर्थन र सहयोग गरे किनकि राजा जोनको विदेशी युद्ध तथा आंतरिक दमननीतिले आन्तरिक स्थितिलाई असह्य बनाइदिएको थियो। शक्तिसँग सामना गर्न असमर्थ भएर राजा जोन चार्टरमा हस्ताक्षर गर्न बाध्य भए। ==चार्टरका धाराहरू== * धारा १ मा चर्चको स्वतन्त्रता सम्बन्धी विषय ==परिणाम र प्रभाव== हस्ताक्षर गरेपछि चार्टरको प्रतिहरू प्रत्येक सामन्त एवं पादरीहरूको प्रदेशमा वर्षमा दुई पटक उच्च स्वरमा सार्वजनिक घोषणा कि लागि पठाइयो। राजा जोनले यद्यपि हस्ताक्षर गरे पनि , कार्यान्वित गर्न आपति प्रकट गरे। उनले पोपलाई एक विशेष पोपादेश द्वारा यस चार्टरलाई अवैध सिद्ध गर्न अनुरोध गरे। भाडाको सैनिक एकत्रित गरेर ब्यारनहरू विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। एक वर्षसम्म [[गृहयुद्ध]] चल्यो र १२१६ ई.मा जोनको मृत्यु भएपछि गृहयुद्ध बन्द भयो। राजा जोनको मृत्यु पछि, चार्टरको अन्तर्कालीन धाराहरू हटाएर, पुनर्घोषित गरियो। १२२५ ई. मा केहि परिवर्तन उपरान्त चार्टरको फेरि घोषणा भयो। एडवर्ड षष्टम् सम्म प्रत्येक माध्यमिक युगका शासकले चार्टरलाई वैध बताए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{विश्वको इतिहास}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विधि]] [[श्रेणी:दस्तावेज]] [[श्रेणी:मानव अधिकार]] 3aq7gs5pofo4ecvpgl9iple6c9mcu0g 0 113193 1370715 1358460 2026-08-21T11:03:02Z Bishaldev100 28807 /* औद्योगिक बालीको उत्पादन */ 1370715 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Sauraha-079.JPG|right|thumb| धान रोप्दै नेपाली महिलाहरू ]] [[नेपाल|नेपालमा]] अर्थतन्त्रमा कृषिको प्रभुत्व रहेको छ। १९८० को आखिरी सम्म, ९०% भन्दा बढी जनसंख्याको जीविकाको माध्ययम थियो।, यद्यपी कुल जमिनको २०% क्षेत्र मात्र खेति योग्य थियो । यसबाट [[कुल ग्राहस्थ उत्पादन|जीडीपी]] को ६०% र कुल निर्यात को करिब ७५% हिस्सा ओगटेको थियो । <ref name="LOC">{{Cite web|url=http://countrystudies.us/nepal/41.htm|title=Nepal: A Country Study:Agriculture|last=Savada, Andrea Matles|year=1991|publisher=Washington GPO for the [[Library of Congress]]|accessdate=September 4, 2008}}</ref> [[नेपालको पञ्चवर्षीय योजना|पाँचौं पञ्चवर्षीय योजना]] (२०३२-२०३७) को तर्जुमा भएदेखि नै कृषि सबैभन्दा बढी प्राथमिकतामा रहेको छ किनभने आर्थिक वृद्धि विद्यमान बालीको उत्पादकत्व बृद्धि गर्ने र औद्योगिक कच्चा पदार्थको रूपमा प्रयोगका लागि कृषि आधारलाई विविधीकरण गर्ने दुवैमा निर्भर थियो। [[विश्व बैङ्क|विश्व बैङ्कका]] अनुसार नेपालमा बहुसंख्यकका लागि खाना, आय र रोजगारी को मुख्य स्रोत कृषि हो। <ref>{{Cite web|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSAREGTOPAGRI/0,,contentMDK:20273771~menuPK:548215~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:452766,00.html|title=Nepal: Priorities for Agriculture and Rural Development|publisher=World Bank}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717132555/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/EXTSAREGTOPAGRI/0,,contentMDK:20273771~menuPK:548215~pagePK:34004173~piPK:34003707~theSitePK:452766,00.html |date=2019-07-17 }}</ref> कुल गृहस्थ उत्पादन (GDP) मा कृषिको करिब ३३% योगदान रहेको छ। <ref>[https://cdkn.org/resource/effectiveness-resilience-small-medium-irrigation-nepal/?loclang=en_gb Framework for effectiveness and resilience of small and medium-scale irrigation systems in Nepal], Climate & Development Knowledge Network, 31 July 2017</ref> == इतिहास == कृषि बालीहरूको उत्पादन मौसमी कारण तथा अन्य कारणहरूले व्यापक रूपमा उतार-चढाव आउने गरेको छ। २०३२ देखि २०४६ सम्म कृषि उत्पादन औसत वार्षिक २.४ प्रतिशतको दरले बढेको छ, तर यो जनसंख्या वृद्धिसँग तालमेल राख्दैन, जुन अवधिमा जनसंख्या वार्षिक रूपमा २.६% ले बढेको छ । यसबाहेक, खाद्यान्न उत्पादनको वार्षिक औसत वृद्धि दर समान अवधिमा १.२ प्रतिशत मात्र रह्यो। [[धान]]/ [[चामल]] सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अन्न बाली हो। २०२५ सम्म कुल धान उत्पादन १० लाख टनको हाराहारी थियो; भने २०४५ मा ३० लाख भन्दा बढी उत्पादन भयो। वर्षामा हुने परिवर्तनको कारण, धानको उत्पादनमा उतारचढाव धेरै नै सामान्य थियो; यद्यपि नयाँ खेति प्रविधि र खेती गरिने जमिनमा बृद्धि भएपछि धानको उत्पादन बढेको छ। २०४५ सम्ममा झन्डै ३९ लाख हेक्टर जमिनमा धान खेती हुन्थ्यो। नेपालका धेरै व्यक्ति जीविकोपार्जन लागि धानको खेतीमा आफ्नो निर्भर थिए। २०२५ मा लगभग ५ लाख टन मकै, दोस्रो प्रमुख खाद्यान्न बालीको उत्पादन भयो। २०४५ सम्ममा सम्ममा [[मकै|मकैको]] उत्पादन बढेर १० लाख टन भयो। == तथ्यांक == === खाद्यान्न बाली :क्षेत्रफल, उत्पादन === {| class="wikitable" | colspan="11" |अनुसूची 7.१: प्रमुख खाद्यान्न बाली लगाएको क्षेत्रफल, उत्पादन र उत्पादकत्व |- | | | | | | | colspan="5" |क्षेत्रफलः हजार हेक्टरमा |- | | | | | | | colspan="5" |उत्पादनः हजार [[टन|मे.टन]]मा |- | | | | | | | colspan="5" |उत्पादकत्वः मे. टन प्रति हेक्टरमा |- | colspan="2" rowspan="2" |खाद्यान्न बालीहरु | colspan="9" |आर्थिक वर्ष |- |२०७१/७२ |२०७२/७३ |२०७3/७४ |२०७४/७५ |२०७5/७6 |२०७6/७7 |२०७७/78 |२०७8/79 |२०७9/80* |- | rowspan="3" |[[धान]] |क्षेत्रफल |1425.35 |1362.91 |1552.47 |1469.54 |1491.74 |1458.92 |1473.47 |1477.38 |1447.79 |- |उत्पादन |4788.61 |4299.08 |5230.33 |5151.92 |5610.01 |5550.88 |5621.71 |5130.62 |5486.47 |- |उत्पादकत्व |3.36 |3.15 |3.37 |3.51 |3.76 |3.80 |3.82 |3.47 |3.79 |- | rowspan="3" |[[मकै]] |क्षेत्रफल |882.40 |891.58 |924.32 |954.18 |956.45 |957.65 |979.78 |985.57 |997.87 |- |उत्पादन |2145.29 |2231.52 |2336.68 |2555.84 |2713.63 |2835.67 |2999.73 |3106.40 |3193.17 |- |उत्पादकत्व |2.43 |2.50 |2.53 |2.68 |2.84 |2.96 |3.06 |3.15 |3.20 |- | rowspan="3" |[[गहुँ]] |क्षेत्रफल |762.37 |745.82 |740.15 |706.84 |703.99 |707.51 |711.07 |716.98 |711.38 |- |उत्पादन |1975.63 |1736.85 |1856.19 |1949.00 |2005.67 |2185.29 |2127.28 |2144.57 |2098.56 |- |उत्पादकत्व |2.59 |2.33 |2.51 |2.76 |2.85 |3.09 |2.99 |2.99 |2.95 |- | rowspan="3" |जौ |क्षेत्रफल |28.05 |28.37 |27.39 |24.65 |24.41 |24.40 |21.86 |23.13 |22.34 |- |उत्पादन |37.35 |32.81 |30.51 |27.15 |30.55 |31.15 |29.43 |32.16 |31.28 |- |उत्पादकत्व |1.33 |1.16 |1.11 |1.10 |1.25 |1.28 |1.35 |1.39 |1.40 |- | rowspan="3" |कोदो |क्षेत्रफल |268.05 |266.80 |263.60 |263.50 |263.26 |262.55 |265.40 |267.07 |275.95 |- |उत्पादन |308.49 |302.40 |306.70 |313.99 |314.23 |320.95 |326.44 |339.46 |355.75 |- |उत्पादकत्व |1.15 |1.13 |1.16 |1.19 |1.19 |1.22 |1.23 |1.27 |1.29 |- | rowspan="3" |फापर |क्षेत्रफल |10.82 |10.84 |11.07 |10.30 |10.31 |10.37 |13.87 |16.12 |17.68 |- |उत्पादन |10.87 |11.64 |12.02 |11.47 |11.46 |11.72 |15.92 |19.29 |21.57 |- |उत्पादकत्व |1.00 |1.07 |1.09 |1.11 |1.11 |1.13 |1.15 |1.20 |1.22 |- | colspan="2" |जम्मा क्षेत्रफल |3377.04 |3306.32 |3518.99 |3429.00 |3450.16 |3421.39 |3465.45 |3486.25 |3473.00 |- | colspan="2" |जम्मा उत्पादन |9266.24 |8614.29 |9772.42 |10009.37 |10685.55 |10935.66 |11120.51 |10772.50 |11186.81 |- | colspan="2" |उत्पादकत्व |2.74 |2.61 |2.78 |2.92 |3.10 |3.20 |3.21 |3.09 |3.22 |- | colspan="5" |स्रोतः कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय, २०७9 | | | | | colspan="2" |* प्रारम्भिक अनुमान |} === नगदे बाली क्षेत्रफल, उत्पादन === {| class="wikitable" | colspan="12" |अनुसूची 7.२: प्रमुख नगदे बाली लगाएको क्षेत्रफल, उत्पादन र उत्पादकत्व |- | | | | | | | | colspan="5" |क्षेत्रफलः हजार हेक्टरमा |- | | | | | | | | colspan="5" |उत्पादनः हजार मे.टनमा |- | | | | | | | | colspan="5" |उत्पादकत्वः मे.टन प्रति हेक्टरमा (मह: मे.टन प्रति घारमा) |- | colspan="2" rowspan="2" |नगदे बाली | colspan="10" |आर्थिक वर्ष |- |२०७०/७१ |२०७१/७२ |२०७2/७३ |२०७3/७4 |२०७4/७5 |२०७५/७६ |२०७६/७७ |२०७७/78 |२०७8/79 |२०७9/80* |- | rowspan="3" |तेलहन |क्षेत्रफल |216.40 |233.05 |234.11 |234.56 |224.59 |262.13 |258.14 |             259.10 |             260.65 |         261.68 |- |उत्पादन |184.00 |209.63 |211.14 |211.73 |245.86 |282.23 |278.33 |             287.04 |             287.34 |         300.93 |- |उत्पादकत्व |            0.85 |            0.90 |              0.90 |              0.90 |              1.09 |              1.08 |                 1.08 |                 1.11 |                 1.10 |            1.15 |- | rowspan="3" |आलु |क्षेत्रफल |205.72 |197.04 |190.90 |202.30 |195.26 |194.00 |188.10 |             198.79 |             198.25 |         198.55 |- |उत्पादन |2817.51 |2586.29 |2551.74 |2755.88 |2881.29 |3112.95 |3131.83 |3325.23 |3410.83 |3488.32 |- |उत्पादकत्व |         13.70 |         13.13 |            13.37 |            13.62 |            14.76 |            16.05 |               16.65 |               16.73 |               17.20 |          17.57 |- | colspan="2" |जम्मा क्षेत्रफल |४२२.१२ |४३०.०९ |४२५.०१ |४३६.८६ |४१९.८५ |४५६.१३ |४४६.२४ |४५७.८९ |४५८.९० |४६०.२३ |- | colspan="2" |जम्मा उत्पादन |३००१.५१ |२७९५.९२ |२७६२.८८ |२९६७.६१ |३१२७.१५ |३३९५.१८ |३४१०.१६ |३६१२.२७ |३६९८.१७ |३७८९.२५ |- | colspan="2" |उत्पादकत्व |७.११ |६.५० |६.५० |६.७९ |७.४५ |७.४४ |७.६४ |७.८९ |८.०६ |८.२३ |- | rowspan="3" |मह |घार सङ्ख्या | - | - |२२५.०० |२३२.०० |२४०.०० |२४२.०० |२४२.५६ |             244.68 |             249.00 |         249.01 |- |उत्पादन | - | - |३.०० |३.५० |३.९५ |३.९८ |३.८० |                 4.06 |                 4.10 |            4.30 |- |उत्पादकत्व | - | - |०.०१३ |०.०१५ |०.०१६ |०.०१६ |०.०१६ |०.०१७ |०.०१६ |०.०१७ |- | colspan="10" |स्रोतः कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय, २०७९ | colspan="2" |* प्रारम्भिक अनुमान |} === दलहन बालीको उत्पादन === {| class="wikitable" | colspan="16" |अनुसूची 7.७: दलहन बालीको उत्पादन विवरण |- | | | | | | | | | | | colspan="6" |क्षेत्रफल: हेक्टरमा |- | | | | | | | | | | | colspan="6" |उत्पादन: मेट्रिक टनमा |- | | | | | | | | | | | colspan="6" |उत्पादकत्व: मेट्रिक टन प्रति हेक्टरमा |- | rowspan="3" |बालीको नाम | colspan="15" |आर्थिक वर्ष |- | colspan="3" |२०७५/७६ | colspan="3" |२०७6/७7 | colspan="3" |२०७7/७8 | colspan="3" |२०७8/७9 | colspan="3" |२०७९/८०* |- |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |- |मसुरो |208766 |251185 |1.20 |212876 |262835 |1.23 |202416 |246092 |         1.22 |198454 |252283 |          1.27 |202546 |259259 |         1.28 |- |चना |9653 |10675 |1.11 |9982 |11285 |1.13 |9840 |11065 |         1.12 |10793 |12196 |          1.13 |10555 |12455 |         1.18 |- |अरहर |16753 |16538 |0.99 |16895 |17063 |1.01 |16591 |16649 |         1.00 |15512 |15977 |          1.03 |14811 |15700 |         1.06 |- |मास |23492 |19928 |0.85 |23056 |20440 |0.89 |24500 |21633 |         0.88 |28383 |26114 |          0.92 |27324 |27870 |         1.02 |- |भटमास |25179 |31567 |1.25 |26775 |34544 |1.29 |23030 |30648 |         1.33 |24921 |35138 |          1.41 |25128 |37441 |         1.49 |- |ग्रास पी |7952 |9329 |1.17 |7997 |9504 |1.19 |10456 |11965 |         1.14 |10407 |12072 |          1.16 |9657 |11395 |         1.18 |- |हर्स ग्राम |6119 |5754 |0.94 |6326 |6865 |1.09 |13311 |15453 |         1.16 |12248 |14330 |          1.17 |11693 |13564 |         1.16 |- |अन्य |33826 |37011 |1.09 |36785 |41674 |1.13 |34998 |40850 |         1.17 |33832 |40260 |          1.19 |36237 |45296 |         1.25 |- |दलहन बाली जम्मा |331740 |381987 |1.15 |340692 |404210 |1.19 |336474 |397143 |         1.18 |334550 |408371 |          1.22 |337951 |422980 |         1.25 |- | colspan="3" |स्रोतः कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय, २०७९ | | | | | | | | | | | colspan="3" |*प्रारम्भिक अनुमान |} === औद्योगिक बालीको उत्पादन === [[चित्र:Nepal_woman_coffee.jpg|अङ्गुठाकार|A Nepalese coffee grower]] {| class="wikitable" | colspan="19" |अनुसूची 7.८: औद्योगिक बालीको उत्पादन विवरण |- | | | | | | | | | | | | | | colspan="6" |क्षेत्रफल: हेक्टरमा |- | | | | | | | | | | | | | | colspan="6" |उत्पादन: मेट्रिक टनमा |- | | | | | | | | | | | | | | colspan="6" |उत्पादकत्व: मेट्रिक टन प्रति हेक्टरमा |- | rowspan="3" |बाली/बृद्धि दर | colspan="18" |आर्थिक वर्ष |- | colspan="3" |2074/75 | colspan="3" |207५/7६ | colspan="3" |2076/77 | colspan="3" |2077/78 | colspan="3" |2078/79 | colspan="3" |2079/80* |- |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व |- |उखु |७८६०९ |३५५८१८२ |४५.२६ |७१६२५ |३५५७९३४ |४९.६७ |६८५६५ |३४००१७६ |४९.५९ |६४३५४ |३१८३९४३ |         49.48 |६२५६७ |३१५९६३४ |         50.50 |६०६३४ |३०७२३२५ |         50.67 |- |जुट |७६०७ |१११५९ |१.४७ |७२८५ |१०५८५ |१.४५ |७५५५ |१०१६५ |१.३५ |७४१५ |१०४५१ |           1.41 |७१९५ |१०२१७ |           1.42 |६९९५ |१०५६२ |           1.51 |- |चिया |२८५२३ |२४६५३ |०.८६ |२८७३२ |२५२०६ |०.८८ |२८१५७ |२४२७० |०.८६ |१६९०५ |२३७९६ |           1.41 |१७००० |२४६०० |           1.45 |१८७०० |२६८०० |           1.43 |- |[[कफी]] |२६९९ |४७५ |०.१८ |२७६१ |५३० |०.१९ |२७१४ |५०५ |०.१९ |३०५२ |३१५ |           0.10 |३३४६ |३५५ |           0.11 |४०८० |३९१ |           0.10 |- |कपास |१२० |१२५ |१.०४ |९७ |९९ |१.०२ |१३५ |१४० |१.०४ |१४२ |१४७ |           1.04 |१५५ |१७२ |           1.11 |१४७ |१५९ |           1.08 |- |औद्योगिक बाली जम्मा |११७५५८ |३५९४५९४ | |११०५०० |३५९४३५४ | |१०७१२६ |३४३५२५६ | |९१८६८ |३२१८६५२ | |९०२६३ |३१९४९७७ | |९०५५६ |३११०२३७ | |- |माछा* |११८९५ |८६५४४ |४.९१ |१२७४९ |९१८३२ |४.९३ | - |९९४३४ |४.९० | - |१०४६२३ |           5.30 | - |१०८३८५ |           5.50 | - |१०९७५६ |           5.60 |- | colspan="3" |स्रोतः कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय, २०७९             | | | | | | | | | | | | | | | colspan="2" |*प्रारम्भिक अनुमान |- | colspan="16" |*माछाको क्षेत्रफल र उत्पादकत्वले पोखरीमा माछापालन गर्दाको मात्र समेट्दछ तर उत्पादनले प्राकृतिक जलाशय ब्यबस्थापनबाट र पोखरी मत्स्य पालन ब्यबस्थापनबाट दुवैलाइ समेट्दछ । | | | |} === मसला बालीको उत्पादन === {| class="wikitable" | colspan="19" |अनुसूची 7.९: मसला बालीको उत्पादन विवरण |- | | | | | | | | | | | | | | colspan="6" |क्षेत्रफल: हेक्टरमा |- | | | | | | | | | | | | | | colspan="6" |उत्पादन: मेट्रिक टनमा |- | | | | | | | | | | | | | | colspan="6" |उत्पादकत्व: मेट्रिक टन प्रति हेक्टरमा |- | rowspan="4" |बालीको नाम /  बृद्धि दर | colspan="18" |आर्थिक वर्ष |- | colspan="3" |207४/7५ | colspan="3" |207५/7६ | colspan="3" |2076/77 | colspan="3" |2077/78 | colspan="3" |2078/79 | colspan="3" |2079/80* |- | rowspan="2" |क्षेत्रफल | rowspan="2" |उत्पादन | rowspan="2" |उत्पादकत्व | rowspan="2" |क्षेत्रफल | rowspan="2" |उत्पादन | rowspan="2" |उत्पादकत्व |क्षेत्रफल |उत्पादन |उत्पादकत्व | rowspan="2" |क्षेत्रफल हे. | rowspan="2" |उत्पादन | rowspan="2" |उत्पादकत्व | rowspan="2" |क्षेत्रफल हे. | rowspan="2" |उत्पादन | rowspan="2" |उत्पादकत्व | rowspan="2" |क्षेत्रफल हे. | rowspan="2" |उत्पादन | rowspan="2" |उत्पादकत्व |- | | | |- |अलैची |18000.0 |6500.0 |0.36 |15055.0 |7954.1 |0.53 |16565.0 |9545.0 |0.58 |15668.2 |8288.5 |0.53 |15975.0 |8714.0 |0.55 |16473.8 |9600.9 |0.58 |- |अदूवा |23000.0 |284000.0 |12.35 |22132.1 |297512.0 |13.44 |23500.0 |298945.0 |12.72 |21912.0 |279206.3 |12.74 |22441.0 |287813.0 |12.83 |22973.1 |295806.7 |12.88 |- |लसुन |8500.0 |59500.0 |7.00 |10106.8 |71902.3 |7.11 |10185.0 |73859.0 |7.25 |9784.3 |72489.6 |7.41 |9943.0 |74763.0 |7.52 |10531.0 |82474.0 |7.83 |- |बेसार |7300.0 |71500.0 |9.79 |10160.2 |98904.5 |9.73 |9795.0 |99907.0 |10.20 |10340.4 |105719.2 |10.22 |10847.0 |111074.0 |10.24 |11619.8 |124688.9 |10.73 |- |खुर्सानी |10500.0 |52500.0 |5.00 |10692.4 |67166.8 |6.28 |10276.0 |68025.0 |6.62 |12525.5 |87731.3 |7.00 |12870.0 |83898.0 |6.52 |11895.3 |78692.6 |7.12 |- |मसलाबाली जम्मा |67300.0 |474000.0 |7.04 |72398.5 |502765.5 |6.94 |70321.0 |550281.0 |7.83 |73086.0 |585478.5 |8.01 |72076.0 |566262.0 |7.86 |73493.0 |591263.1 |8.05 |- | colspan="16" |स्रोतः कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय, २०७९ | | colspan="2" |*प्रारम्भिक अनुमान |} === पशुपन्छीको सङ्ख्या === {| class="wikitable" | colspan="9" |अनुसूची ७.१०: पशुपन्छीको सङ्ख्या |- | rowspan="2" |पशुपन्छीको किसिम | colspan="8" |आर्थिक वर्ष |- |२०७१/७२ |२०७२/७३ |२०७3/७4 |२०७4/७5 |२०७५/७६ |२०७6/७7 |२०७7/७8 |२०७8/७9 |- |गाई/गोरु   |७२४१४१६ |७३०२८०८ |७३४७४८७ |७३७७६०५ |७३८५०३५ |७४५८८८५ |७४६६८४१ |७४१३१९७ |- |भैंसी/राँगो |५१६७७३३ |५१६८८०९ |५१७७९९८ |५१८४१६६ |५३०८६६४ |५२५७५९१ |५१५९९३१ |५१३२९३१ |- |भेडा/भेडी |७८९३७० |८००६५८ |८०१९७५ |८०२८५९ |७९८८८९ |८०६०७९ |७९३७२५ |७७१२०५ |- |बाख्रा/बोका/खसी |१०२५२२३६ |१०९८६११४ |१११६५०९९ |११२८६९७३ |१२२८३७५२ |१२८११९५३ |१३४४२६१४ |१३९९०७०३ |- |सुंगुर/बङ्गुर |११९८००१ |१२९१३०८ |१३२८०३६ |१३५३३४४ |१४८८३३८ |१५१९५९३ |१५८८८३८ |१५०४६२४ |- |कुखुरा |४८४२९०१६ |६८६३०६३८ |७०००७१५१ |७०९४७९१२ |७५७०९३३० |८२५९८८७९ |७३४१८०७७ |६६८०३११७ |- |हाँस |३९०२८१ |३९२२५५ |३९४७७५ |३९६४७४ |४१६४०० |४२७२२६ |४३२२२६ |६०५९४४ |- |दुधालु गाई |१०२५९४१ |१०२६१३५ |१०२९५२९ |१०३१८११ |१०७८७७५ |११६६१५६ |१२०९०४१ |१२२३०६१ |- |दुधालु भैंसी |१३४९१२४ |१३५५३८४ |१५०९५१२.० |१६२४५२० |१५६०५८४ |१६३५४९२ |१६३०६४२ |१६६६८२७ |- |फुल दिने कुखुरा |८४१२७२८ |१२३५३५१५ |१२३८८८८९ |१२४१२६५७ |१२५२६९७९ |१२९२७८४२ |११३७४०११ |१०१३१६४२ |- |फुल दिने हाँस |१७९४८० |१८०९२७ |१८३९४० |१८५९९२ |१९०७४७ |१९१७०१ |२२०५३२ |३०२४७३ |- |याक/नाक/चौंरी |७०९६६ |६८८३१ |६९३४६ |७१६९० |६९५८८ |७०००५ |६५४०६ |६२५६१ |- |खरायो |२५८७१ |३२२१३ |३४४८७ |३४४८७ |३४६४५ |३४६१० |४४५३१ |४३२३६ |- |घोडा/खच्चड/गधा |५२६५५ |५५८०८ |६८७११ |६८७११ |५९८२२ |५९७६२ |५४८६४ |५४२४८ |- | colspan="9" |स्रोतः कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय, २०७९ |} === पशुपन्क्षीजन्य उत्पादन === {| class="wikitable" | colspan="11" |अनुसूची 7.११: पशुपन्क्षीजन्य उत्पादनको स्थिति |- | rowspan="2" |उत्पादन किसिम | colspan="8" |आर्थिक वर्ष | colspan="2" |फागुनसम्मको |- |२०७१/७२ |२०७२/७३ |२०७3/७4 |२०७४/७५ |२०७५/७६ |२०७6/७7 |२०७7/७8 |२०७८/७९ |२०७8/७9 |२०७९/८० |- |दूध उत्पादन (मेट्रिक टन) |1724823 |1853885 |1911239 |2085000 |2168434 |2301000 |2479899 |2566614 |1739663 |1770927 |- |  (गाई) |557669 |639590 |665285 |721090 |795530 |920400 |1060487 |1101812 |768217 |763165 |- |  (भैंसी) |1167154 |1214295 |1249954 |1363910 |1372905 |1380600 |1419412 |1464802 |971446 |1007762 |- |खुद मासु उत्पादन (मेट्रिक टन) |300901 |317854 |332544 |347000 |357082 |552156 |520742 |512788 |381469 |338709 |- |  राँगो |174012 |179110 |180080 |185200 |188574 |189517 |188172 |194090 |127167 |133463 |- |  भेडा |2658 |2785 |2714 |2800 |2763 |2735 |2964 |2880 |1994 |1865 |- |  खसी बोका |60906 |63807 |67706 |70800 |73914 |75023 |70755 |74241 |48722 |51932 |- |  सुंगर बङ्गुर |20135 |21094 |24535 |28200 |28579 |29493 |31450 |36059 |22189 |27562 |- |  कुखुरा |45458 |50815 |57268 |60100 |62899 |255001 |226959 |204923 |181083 |123351 |- |  हाँस |232 |243 |241 |300 |352 |387 |442 |596 |314 |536 |- |फुल (अण्डा) गोटा (हजारमा) |899501 |1208072 |1352296 |1512265 |1549689 |1620000 |1493550 |1330602 |1083200 |792849 |- |  कुखुरा |885947 |1194166 |1338312 |1498024 |1534680 |1603800 |1475620 |1306380 |1071000 |771033 |- |  हाँस |13554 |13906 |13984 |14241 |15009 |15474 |17930 |24223 |12200 |21816 |- |ऊन (के. जी.) |586729 |588348 |594312 |594639 |589738 |592687 |584000 |567412 |395000 |367530 |- | colspan="11" |स्रोतः कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय, २०७९ |} == सिंचाई == नेपालको २७ लाख हेक्टर जमिनमध्ये १३ लाख हेक्टर मा मात्र सिंचाई सुविधा छ। अधिकांश सिंचाई प्रणालीहरू साना र मध्यम-स्तरका छन् । <ref>[https://cdkn.org/resource/effectiveness-resilience-small-medium-irrigation-nepal/?loclang=en_gb Framework for effectiveness and resilience of small and medium-scale irrigation systems in Nepal], Climate & Development Knowledge Network, 31 July 2017</ref> {| class="wikitable" | colspan="12" |अनुसूची ७.16: सिँचाइको विस्तार |- | | | | | | | | | | | |(हेक्टरमा) |- | rowspan="2" |सिञ्‍चितको प्रकार | colspan="11" |आर्थिक वर्ष |- |२०६९/७० |२०७०/७१ |२०७१/७२ |२०७२/७३ |२०७३/७४ |२०७४/७५ |२०७५/७६ |२०७६/७७ |2077/78 |2078/79 |207९/८०* |- |कुल सिञ्‍चित क्षेत्र विस्तार |१३३१५२१ |१३५०८३१ |१३६८९१४ |१३९२१७७ |१४३३३५७ |१४७३०२६ |१४७६७३१ |१४८२२९८ |१५०९४२७ |१५३१०६९ |१५३३२६९ |- |वार्षिक सिँचाइ विस्तार |१९५६१ |१९३१० |१८०८३ |२३२६३ |४११८० |३९६६९ |३७०५ |५५६७ |२७१२९ |२१६४२ |२२०० |- |सतह सिँचाइ |९६८३१२ |९७१८२६ |९७३४१२ |९७८१८४ |९८२६५९ |९८६८८९ |९९०२५४ |९९५८१३ |१००७८३३ |१०१७५४५ |१०१८७४५ |- |भूमिगत सिँचाइ |३५९५५६ |३७४६९१ |३९०६३० |४०८०९३ |४४३३६५ |४७८१०४ |४७८४४४ |४७८४५२ |४९३५६१ |५१३५२४ |५१४५२४ |- |नया प्रविधिमा आधारित सिँचाइ |३६५३ |४३१४ |४८७२ |५९०० |७३३३ |८०३३ |८०३३ |८०३३ |८०३३ |० |० |- |नया प्रविधिमा आधारित सिँचाइ वार्षिक |३६५ |६६१ |५५८ |१०२८ |१४३३ |७०० |० |० |० |० |० |- | colspan="11" |स्रोतः ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाइ मन्त्रालय, २०७९                                                                                       |  * फागुन सम्म |- | colspan="8" |संघीयता लागु भए पश्चात् नयाँ प्रविधिमा आधारित सिँचाइ कार्यक्रम संघको कार्यक्षेत्र भित्र नरहेको।         | | | | |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको अर्थतन्त्र|नेपालको अर्थव्यवस्था]] * [[कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार]] == नेपालमा माहुरीपालन यो मुख्य परम्परागत काम हो == * नेपालमा फ्लेक्स उत्पादन * नेपालमा ओखर उत्पादन * नेपालमा चना == सन्दर्भ == {{Loc}} {{Reflist}} == बाह्य [[लिंकहरू]] == [[श्रेणी:नेपालको अर्थतन्त्र|कृषि]] 9wesfb7xi1u8w8cjafi18yrjhphvglm 0 113312 1370714 1322250 2026-08-21T11:01:10Z Bishaldev100 28807 1370714 wikitext text/x-wiki {{Infobox library | library_name = ब्रिटिस पुस्तकालय | logo = BritishLibrary.svg | logo_size = 100px | image = british library london.jpg | caption = ब्रिटिस पुस्तकालय कनकोर्सबाट | coordinates = {{coord|51|31|46|N|0|07|37|W|region:GB_type:landmark|display=inline,title}} | location_map = Central London | country = संयुक्त अधिराज्य | location = युस्टन रोड, लन्डन, इङ्ल्यान्ड | type = राष्ट्रिय पुस्तकालय | num_branches = १ (बोस्टन स्पा, वेस्ट योर्कसायर) | established = {{Start date and age|df=yes|1 July 1973|paren=yes}} | items_collected = [[पुस्तक]], सोधपत्र, [[नेपाल समाचारपत्र|समाचारपत्र]], [[समाचारपत्र|पत्रिका]], ध्वनि रेकर्डिङ, एकस्व, डेटाबेस, मानचित्र, हुलाक-टिकट, छापचित्र, अवलेखन, पाण्डुलिपि | collection_size = १४,०००,००० पुस्तक<ref name="BLhome">{{cite web |url=http://www.bl.uk/ |title=The British Library - The world's knowledge |work=British Library |accessdate=2010-04-12 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326213518/http://www.bl.uk/ |date=2012-03-26 }}</ref> | legal_deposit = छ, १९११ मा संसदको अधिनियमद्वारा | req_to_access = जो सुकै सङ्ग्रह गर्नेलाई | budget = £१ अरब ४२ करोड<ref>{{cite web|publisher=American Library Association |url=http://www.ala.org/ala/alonline/currentnews/newsarchive/2007/february2007/britcuts.cfm|title=Budget Cuts Threaten British Library Services|date=2007-02-02|accessdate=2010-02-07}}</ref> | director = | website = http://www.bl.uk/ }} '''ब्रिटिस लाइब्रेरी '''('''BL''') [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को राष्ट्रिय पुस्तकालय हो। <ref>[http://www.bl.uk/learning/cresearch/skills/using1/usingthebritishlibrary.html "Using the British Library"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211023031806/https://www.bl.uk/learning/cresearch/skills/using1/usingthebritishlibrary.html |date=2021-10-23 }}. British Library. Retrieved on 17 April 2014.</ref> यो [[पुस्तकालय]] सङ्ग्रहित सामग्रीको सङ्ख्याको आधारमा [[ठूला पुस्तकालयहरूको सूची|विश्वको सबैभन्दा ठूलो पुस्तकालय]] हो । यहाँ विभिन्न देशबाट १७-२० करोड भन्दा अधिक सामग्रीहरू भएको अनुमान रहेको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.bl.uk/aboutus/quickinfo/facts/|title=Facts and figures|last=Wight|first=Colin|website=bl.uk|access-date=3 September 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170828023409/http://www.bl.uk/aboutus/quickinfo/facts/ |date=28 August 2017 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/816517/British_Library_Annual_Report_and_Accounts_201819.pdf|title=BL Accounts 2019|website=bl.uk|access-date=22 July 2019}}</ref><ref name="BL Exhibition Notes">{{cite web|url=https://www.bl.uk/a-history-of-magic/articles/the-magic-of-the-british-library|title=BL Exhibition Notes|website=bl.uk|access-date=11 June 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809194810/https://www.bl.uk/a-history-of-magic/articles/the-magic-of-the-british-library |date=9 August 2019 }}</ref><ref name="How Big is the UK Web Archive">{{cite web|url=http://blogs.bl.uk/webarchive/2014/06/how-big-is-the-uk-web.html|title=How Big is the UK Web Archive?|website=bl.uk|access-date=11 June 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180831192832/http://blogs.bl.uk/webarchive/2014/06/how-big-is-the-uk-web.html |date=31 August 2018 }}</ref> [[:en:Legal_deposit|कानुनी संचय]] पुस्तकालयको रूपमा , ब्रिटिस लाइब्रेरी मा [[संयुक्त अधिराज्य]] र [[गणतन्त्र आयरल्यान्ड|आयरल्यान्ड]] मा प्रकाशित हुने सबै पुस्तकको प्रति यहाँ रहेको छ। सन् १९७३ सम्म , यो पुस्तकालय [[ब्रिटिस सङ्ग्रहालय|ब्रिटिस सङ्ग्रहालयको]] अङ्ग थियो। ब्रिटिस पुस्तकालय ऐन १९७२ ले यस पुस्तकालय विभागलाई सङ्ग्रहालयबाट अलग गर्यो। सन् १९९७ सम्म उही पठन कक्ष र भवनमा हालिएको छुट्टै ब्रिटिश पुस्तकालय जारी रह्यो। == ऐतिहासिक पृष्ठभूमि == '''ब्रिटिस लाइब्रेरीको '''स्थापना १ जुलाई १९७३ मा ब्रिटिस पुस्तकालय ऐन १९७२ अनुसार भएको हो।<ref name="blhistory">{{cite web|url=http://www.bl.uk/aboutus/quickinfo/facts/history/index.html|title=History of the British Library|publisher=British Library|archiveurl=https://www.webcitation.org/5nMvVlrFD?url=http://www.bl.uk/aboutus/quickinfo/facts/history/index.html|archivedate=7 February 2010|accessdate=7 February 2010|url-status=dead|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213000359/http://www.bl.uk/aboutus/quickinfo/facts/history/index.html |date=13 February 2010 }}</ref> == सन्दर्भहरू == {{reflist|2}} ==बाह्य लिङ्क == {{Commonscat|British Library|ब्रिटिस पुस्तकालय}} * [http://www.bl.uk/ ब्रिटिस पुस्तकालय गृहपृष्ठ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326213518/http://www.bl.uk/ |date=2012-03-26 }} * [http://catalogue.bl.uk/F/?func=file&file_name=login-bl-list The British Library Catalogue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091026163422/http://www.geocities.com/helenvict0r/Doudney_works.html |date=2009-10-26 }} (including newspapers) * [http://www.bl.uk/reshelp/findhelprestype/prbooks/georgeiiicoll/george3kingslibrary.html The King's Library] contained within The British Library * [http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/diamsutra/ The World's Earliest Dated Printed Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603032016/http://www.bl.uk/onlinegallery/hightours/diamsutra/ |date=2010-06-03 }} * [http://www.bl.uk/timeline Timelines: sources from history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201134618/http://www.bl.uk/timeline |date=2010-02-01 }}, an interactive history timeline that explores collection items chronologically, from medieval times to the present day * [http://www.bl.uk/bipc The Business & IP Centre homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504005632/http://www.bl.uk/bipc/ |date=2010-05-04 }} * [http://www.bl.uk/learning/ British Library Learning homepage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100722035910/http://www.bl.uk/learning/ |date=2010-07-22 }} * [http://newspapers.bl.uk/blcs/ British Library newspapers 1800-1900 online] {{Europe topic|suffix=राष्ट्रिय पुस्तकालय}} {{coord|51|31|46|N|0|07|37|W|region:GB_type:landmark|display=title}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय पुस्तकालयहरू]] ocst3njhczoqidpd1pc1w093h1ryp32 0 114273 1370718 1065552 2026-08-21T11:12:34Z Bishaldev100 28807 /* लेखन तथा गायन */ 1370718 wikitext text/x-wiki {{Infobox song |name=यस्तो पनि हुँदो रहेछ |genre=|next_year= |next_title=वि.सं. २०२५ |prev_year=|prev_title=|producer= |writer={{hlist|[[यादव खरेल]]|[[नातिकाजी|नातिकाजी (सङ्गीत)]]}} |label= |length=२:५७ |venue= |cover= |studio=[[रेडियो नेपाल]] |recorded=|format= |released=वि.सं. २०२५ |album= |artist=[[फत्तेमान राजभण्डारी]] |type=एकल |border=yes |alt=|misc= }} '''यस्तो पनि हुँदो रहेछ जिन्दगीमा कहिले कहिले ('''वा यस्तो पनि हुँदो रैछ; जिन्दगीमा कैले कैले ) [[फत्तेमान राजभण्डारी]]ले स्वर दिएको गीत हो। यस गीतका गीतकार [[यादव खरेल]] हुन्। == लेखन तथा गायन == [[यादव खरेल]]ले लेखेको यो गीत सङ्गीतकार [[नातिकाजी]]ले २०२२ साल तिर यो गीत [[फत्तेमान राजभण्डारी|फत्तेमान]]लाई गाउन प्रस्ताव गरेका थिए। [[रेडियो नेपाल]]मा कहिल्यै नदेखेकालाई गाउन दिन मन नभए पनि खरेलको "मलाई यहि गायक चाहिन्छ" भनेर ढिपी गर्ने हैसियत पुगेको थिएन। फत्तेमानले यो गीतको खुब अभ्यास गरे। र रेडियो नेपालले हरेक वर्ष आयोजना गर्ने राष्ट्रिय गायन प्रतियोगिता २०२५ मा भाग लिँदै यादव खरेलको शब्द र [[नातिकाजी]]को संगीत रहेको यो गीत गाए। प्रतियोगितामा पहिलो स्थान उनैले पाए। एउटै गीतले फत्तेमानलाई गायक र यादव खरेललाई गीतकारको रूपमा स्थापित गरायो। <ref>फत्तेमानको हात्ती * यादव खरेल नागरिक २०७० भदौ २६</ref> == समालोचना == == शब्द == यस्तो पनि हुँदो रहेछ जिन्दगीमा कहिले कहिले कसैलाई माया गर्नु एउटा भुल गरे मैले यस्तो पनि हुँदो रहेछ मेरो जस्तो माया दिने तिमिलाइ हजार होला तिम्रो लागि मेरा जस्ता हजार हजार मुटु रोला जसलाइ आफ्नो सम्झेको थियेँ उही बिरानो भयो अहिले कसैलाई माया गर्नु एउटा भुल गरे मैले यस्तो पनि हुँदो रहेछ मेरो माया कुल्चि जाने तिम्रो माया फलोस फुलोस मेरो इच्छा मारि जाने तिम्रो इच्छा सधै पुगोस उदास आख़ाँ मेरा पनि सपना देख्थे कहिले कहिले कसैलाई माया गर्नु एउटा भुल गरे मैले यस्तो पनि हुँदो रहेछ == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:नेपाली गीतहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गीतहरू]] 3euod2ge9widg64qzn7la76zjao9l8t 1370725 1370718 2026-08-21T11:23:29Z Bishaldev100 28807 /* लेखन तथा गायन */ 1370725 wikitext text/x-wiki {{Infobox song |name=यस्तो पनि हुँदो रहेछ |genre=|next_year= |next_title=वि.सं. २०२५ |prev_year=|prev_title=|producer= |writer={{hlist|[[यादव खरेल]]|[[नातिकाजी|नातिकाजी (सङ्गीत)]]}} |label= |length=२:५७ |venue= |cover= |studio=[[रेडियो नेपाल]] |recorded=|format= |released=वि.सं. २०२५ |album= |artist=[[फत्तेमान राजभण्डारी]] |type=एकल |border=yes |alt=|misc= }} '''यस्तो पनि हुँदो रहेछ जिन्दगीमा कहिले कहिले ('''वा यस्तो पनि हुँदो रैछ; जिन्दगीमा कैले कैले ) [[फत्तेमान राजभण्डारी]]ले स्वर दिएको गीत हो। यस गीतका गीतकार [[यादव खरेल]] हुन्। == लेखन तथा गायन == [[यादव खरेल]]ले लेखेको यो गीत सङ्गीतकार [[नातिकाजी]]ले २०२२ साल तिर यो गीत [[फत्तेमान राजभण्डारी|फत्तेमान]]लाई गाउन प्रस्ताव गरेका थिए। [[रेडियो नेपाल]]मा कहिल्यै नदेखेकालाई गाउन दिन मन नभए पनि खरेलको "मलाई यहि गायक चाहिन्छ" भनेर ढिपी गर्ने हैसियत पुगेको थिएन। फत्तेमानले यो गीतको खुब अभ्यास गरे। र रेडियो नेपालले हरेक वर्ष आयोजना गर्ने राष्ट्रिय गायन प्रतियोगिता २०२५ मा भाग लिँदै यादव खरेलको शब्द र [[नातिकाजी]]को संगीत रहेको यो गीत गाए। प्रतियोगितामा पहिलो स्थान उनैले पाए। एउटै गीतले फत्तेमानलाई गायक र यादव खरेललाई गीतकारको रूपमा स्थापित गरायो। <ref>फत्तेमानको हात्ती * यादव खरेल नागरिक २०७० भदौ २६</ref> पछि यो गीत भारतको कलकत्तामा रेकर्ड भयो । त्यसपछि रेडियो नेपालमा निरन्तर बजिरहन थाल्यो । ‘त्यो समय धेरै फर्मायश आउनेमध्येको गीत बनेको थियो। हरेक वर्ष राजदरबारबाट मन पर्ने नेपाली गीतहरुको सूची आउँथ्यो, त्यो सूचीमा ‘यस्तो पनि हुँदो रै’छ’ गीत पनि परेकै हुन्थ्यो । यसलाई [[यादव खरेल]] ‘राजादेखि सर्वसाधारणसम्मले मन पराएको गीत’ को संज्ञा दिन्छन् ।<ref>{{Cite web |title=यस्तो पनि हुँदो रै’छ जिन्दगीमा कैले कैले… |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/12/513304/%e0%a4%af%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8b-%e0%a4%aa%e0%a4%a8%e0%a4%bf-%e0%a4%b9%e0%a5%81%e0%a4%81%e0%a4%a6%e0%a5%8b-%e0%a4%b0%e0%a5%88%e0%a4%9b-%e0%a4%9c%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8d |access-date=2026-08-21 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == समालोचना == == शब्द == यस्तो पनि हुँदो रहेछ जिन्दगीमा कहिले कहिले कसैलाई माया गर्नु एउटा भुल गरे मैले यस्तो पनि हुँदो रहेछ मेरो जस्तो माया दिने तिमिलाइ हजार होला तिम्रो लागि मेरा जस्ता हजार हजार मुटु रोला जसलाइ आफ्नो सम्झेको थियेँ उही बिरानो भयो अहिले कसैलाई माया गर्नु एउटा भुल गरे मैले यस्तो पनि हुँदो रहेछ मेरो माया कुल्चि जाने तिम्रो माया फलोस फुलोस मेरो इच्छा मारि जाने तिम्रो इच्छा सधै पुगोस उदास आख़ाँ मेरा पनि सपना देख्थे कहिले कहिले कसैलाई माया गर्नु एउटा भुल गरे मैले यस्तो पनि हुँदो रहेछ == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:नेपाली गीतहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गीतहरू]] 9vrg57dvzs7mqqcfyf677f2cb2dazpv 0 114311 1370717 1237877 2026-08-21T11:11:15Z Bishaldev100 28807 1370717 wikitext text/x-wiki {{coord|27.6947|85.3152|display=title}} {{Infobox event | title = दशरथ रंगशाला दुर्घटना २०४४ | image = 1988 Dasharath Stadium disaster.jpg | caption = The grandstand of Dasarath Rangasala Stadium | date = २०४४ साल फागुन २९ | place = [[दशरथ रङ्गशाला|दशरथ रंगशाला]] <br /> [[काठमाडौँ]] | coordinates = | cause = अधिक भिडभाड | reported injuries = १०० भन्दा धेरै | reported death(s) = ९३ | reported missing = | reported property damage = }} '''दशरथ रंगशाला दुर्घटना''' २०४४ साल फागुन २९ गते [[दशरथ रङ्गशाला|दशरथ रंगशाला]]मा [[जनकपुर चुरोट कारखाना लिमिटेड|जनकपुर चुरोट कारखाना]] र [[बङ्गलादेश|बंगलादेश]]को मुक्तिजोद्धाबीच [[त्रिभुवन च्यालेन्ज सिल्ड]]को फाइनल फुटबल खेल चलिरहेको क्रममा भएको थियो। <ref name="LATimes">{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/1988-03-13/news/mn-1821_1_soccer-fans|title=93 Die in Nepal Stadium Stampede : Soccer Fans Rush to Locked Exits in Sudden Hailstorm|date=13 March 1988|publisher=LA Times|accessdate=23 April 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Dasharath+Stadium+marks+25th+year+of+disaster+&NewsID=323717|title=Dasharath Stadium marks 25th year of disaster|website=The Himalayan|accessdate=13 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714155757/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Dasharath+Stadium+marks+25th+year+of+disaster+&NewsID=323717 |date=14 July 2014 }}</ref> भंयकर हवाहुन्डरी, मुसलधारे पानी अनि [[असिना|असिनापानी]] पछि भागाभाग गर्ने क्रममा उक्त दुर्घटनामा ९३ मानिसको ज्यान गयो । दशरथ रंगशाला दुर्घटना २००६ सम्मको नवौ सबैभन्दा ठूलो स्टेडियम दुर्घटना हो (मानव क्षतिको हिसाबले, ९३ दर्शकको मृत्यु), र [[नेपाल|नेपालको]] सबैभन्दा खराब रंगशाला दुर्घटना हो। == दुर्घटना == रंगशालाको ढोकाहरू बन्द गरिएको कारणले भीड भाग्न खोज्दा लडेर एकअर्कामाथि खप्टिन पुगे। यसैमा च्यापिएर धेरैको मृत्यु भयो।<ref name="LATimes"/><ref>{{Cite web|url=http://www.bichardabali.com/articles/life%E2%80%99s-most-expensive-football-ticket|title=Life’s Most Expensive Football Ticket|website=BicharDabali|accessdate=7 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140427010759/http://www.bichardabali.com/articles/life%E2%80%99s-most-expensive-football-ticket |date=27 April 2014 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/3003121/Football-stadium-disasters.html|title=Football stadium disasters|website=The Telegraph|accessdate=13 July 2014}}</ref> == पछि == रंगशाला दुर्घटना पछि [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा संस्कृतिमन्त्री]] [[केशर बहादुर बिष्ट]] र [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]]का अध्यक्ष [[कमल थापा|कमल थापाले]] राजीनामा गरे । <ref name="GoalNepal">{{Cite web|url=https://www.goalnepal.com/index.php/central/news/1527|title=1988 Dasharath Stadium Disaster - Black Day Of Nepalese Football Marks 30 Yrs|date=12 March 2018|publisher=Goal Nepal|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180424071935/https://www.goalnepal.com/index.php/central/news/1527|archivedate=24 April 2018|accessdate=23 April 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180424071935/https://www.goalnepal.com/index.php/central/news/1527 |date=24 April 2018 }}</ref> [[दक्षिण एसियाली खेलकुद १९९९]] को लागि दशरथ रंगशाला पछि पुन: चिनियाँ सरकारको सहयोगमा मर्मत गरियो । <ref name="GoalNepal"/> == सन्दर्भ == {{Reflist|2}} [[श्रेणी:नेपालमा फुटबल]] [[श्रेणी:अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]] [[श्रेणी:काठमाडौँको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] s23vp9z4e6jqv3dauzsyxghgo1l9t4s 0 114312 1370716 1133978 2026-08-21T11:10:08Z Bishaldev100 28807 /* २०४४ को दशरथ रंगशाला दुर्घटना */ 1370716 wikitext text/x-wiki '''त्रिभुवन च्यालेन्ज सिल्ड''' नेपालको दोस्रो सबैभन्दा पुरानो [[फुटबल खेल|फुटबल]] प्रतियोगिता हो जुन २००४ मा [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवनले]] को नाममा स्थापना भएको थियो स्थापना गरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesn/nepalchamp.html|title=Nepal - List of Champions and Cup Winners|website=RSSSF|accessdate=6 July 2014}}</ref> == ईतिहास == वि.सं २००४ मा राजा त्रिभुवनले त्रिभुवन च्यालेन्ज सिल्डको स्थापना नेपालमा फुटबल खेलको विकासको लागि गरेका थिए। यसको आयोजना हरिभवनको अगाडि [[टुँडिखेल|टुडिखेल]] मा गरिएको थियो । उक्त प्रतियोगितामा [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]]को नेतृत्वमा नरेश ११ ले पहिलो र [[एनआरटी क्लब|एनआरटी]] टीमले दोस्रो स्थान प्राप्त गर्‍यो। सोही वर्ष श्री ३ [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर]]ले राम जानकी कप आयोजना गरे जुन [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|पुलिस बल टोलीले]] लगातार तीन पटक जित्यो। उही कप फेरि आयोजना गरिएको थियो तर [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहीद स्मारक लिग]] फुटबलको नाम राखियो र यसैले लिग खेलहरु नेपालमा सुरु भयो। === २०४४ को दशरथ रंगशाला दुर्घटना === {{main|२०४४ को दशरथ रंगशाला दुर्घटना}} २०४४ साल फागुन २९ '''त्रिभुवन च्यालेन्ज सिल्ड''' को खेल चलिरहदा भंयकर हवाहुन्डरी, मुसलधारे पानी अनि [[असिना|असिनापानी]] पछि भागाभाग गर्ने क्रममा ९३ मानिसको ज्यान गयो । [[२०४४ को दशरथ रङ्गशाला दुर्घटना|दशरथ रंगशाला दुर्घटना]]मा १०० भन्दा बढी मानिसहरू घाइते भए । <ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/1273347.stm|title=Football's worst tragedies|website=BBC News|accessdate=6 July 2014}}</ref> == तालिका == {| class="wikitable" border="1" ! वर्ष ! विजेता ! उप-विजेता |- | 1948 |{{flagicon|NEP}} राजा ११ | colspan="3" | ''अज्ञात'' |- style="text-align: center;" | 1949 | colspan="3" rowspan="3" | '''आयोजना भएन''' |- | 1950 |- | 1951 |- | 1952 |{{flagicon|NEP}} जलेश्वर ११ | colspan="3" rowspan="12" | ''अज्ञात'' |- | 1953 |{{flagicon|NEP}} [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाली पुलिस]] |- | 1954 |{{flagicon|NEP}} डिफेन्स ११ |- | 1955 |{{flagicon|IND}} भारतीय सेना |- | 1956 |{{flagicon|IND}} भारतीय सेना |- | 1957 |{{flagicon|NEP}} सशस्त्र पुलिस बल |- | 1958 |{{flagicon|NEP}} [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|नेपाल आर्मी क्लब]] |- | 1959 |{{flagicon|NEP}} [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] |- | 1960 |{{flagicon|NEP}} [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|नेपाल आर्मी क्लब]] |- | 1961 |{{flagicon|NEP}} शिक्षा व्यायाम सङ्घ |- | 1962 |{{flagicon|NEP}} शिक्षा व्यायाम सङ्घ |- | 1963 |{{flagicon|NEP}} शिक्षा व्यायाम सङ्घ |- style="text-align: center;" | 1964 | colspan="3" rowspan="2" | '''आयोजना भएन''' |- | 1965 |- | 1966 |{{flagicon|NEP}} कोशी ११ | colspan="3" rowspan="5" | ''अज्ञात'' |- | 1967 |{{flagicon|IND}} बीरपुर |- | 1968 |{{flagicon|NEP}} थामेल सीआई |- | 1969 |{{flagicon|IND}} [[चर्चिल ब्रदर्स एससी|ब्रदर्स क्लब]] |- | 1970 |{{flagicon|NEP}}महाबीर ११ |- style="text-align: center;" | 1971 | colspan="3" rowspan="5" | '''आयोजित छैन''' |- | 1972 |- | 1973 |- | 1974 |- | 1975 |- | 1976 |{{flagicon|NEP}} बोइज यूनियन क्लब<br />{{flagicon|NEP}} [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|महेन्द्र पुलिस क्लब]] | colspan="3" rowspan="9" | ''अज्ञात'' |- | 1977 |{{flagicon|NEP}}बोइज यूनियन क्लब |- | 1978 |{{flagicon|NEP}} [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|महेन्द्र पुलिस क्लब]] |- | 1979 |{{flagicon|NEP}} [[सङ्कटा क्लब|संकटा बोइज स्पोर्ट्स क्लब]] |- | 1980 |{{flagicon|NEP}} [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|महेन्द्र पुलिस क्लब]] |- | 1981 |{{flagicon|NEP}} [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|महेन्द्र पुलिस क्लब]] |- | 1982 |{{flagicon|IND}} बैंगलोर ११ |- | 1983 |{{flagicon|NEP}} [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|महेन्द्र पुलिस क्लब]] |- | 1984 |{{flagicon|IND}} [[एफसी पंजाब पुलिस|पंजाब विद्युत बोर्ड]] |- | 1985 |{{flagicon|NEP}} [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |[[null|{{flagicon|NEP}}]] [[नयाँ रोड टीम|नयाँ रोड युवा]] |- | 1986 |{{flagicon|NEP}} [[फ्रेन्ड्स क्लब]] |{{flagicon|BHU}} थिम्पु ११ * |} : ''* थिम्पूले पेनाल्टी शुट आउटमा भाग लिन इन्कार गर्यो'' == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालमा फुटबल]] * [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]] == सन्दर्भ == {{Reflist|2}} == बाह्य लिंकहरू == * [https://www.youtube.com/watch?v=txBln7CzKT8 नेपाल फुटबल इतिहास] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल प्रतियोगिताहरू]] gpca9jxkqpog4zbq0opglm36ci5i7wp 0 114346 1370728 1163685 2026-08-21T11:33:08Z Bishaldev100 28807 1370728 wikitext text/x-wiki }} {{Infobox person | name = गणेश थापा | native_name = | native_name_lang = ne | image = File:Ganesh Thapa.png | caption = Thapa in 2025 | birth_date = {{Birth date and age|1960|10|09|df=y}}<ref>{{cite web |url=http://the-anfa.com/article-PresidentCV |title=President's Profile |website=All Nepal Football Association |access-date=9 November 2015 |archive-date=7 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207053643/http://the-anfa.com/article-PresidentCV |url-status=live }}</ref> | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | office = अध्यक्ष, [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]] | term_start = १९९५ | term_end = २०१५ | module2 = {{Infobox football biography | embed = yes | position = [[Midfielder (association football)|Midfielder]], [[Forward (association football)|Striker]] | years1 = 1978–1981 | clubs1 = Royal Nepal Airlines | years2 = 1981–1982 | clubs2 = [[Mohammedan SC (Dhaka)|Mohammedan SC]] | years3 = 1982 | clubs3 = [[Abahani Krira Chakra]] | years4 = 1983 | clubs4 = [[Dhaka Wanderers]] | years5 = 1984 | clubs5 = [[East Bengal Club|East Bengal]] | years6 = 1985–1986 | clubs6 = [[Mohammedan SC (Dhaka)|Mohammedan SC]] | years7 = 1987–1988 | clubs7 = [[Manang Marshyangdi Club|Manang Marshyangdi]] | years8 = 1988–1989 | clubs8 = [[Rahmatganj MFS]] | nationalyears1 = 1981–1989<ref>{{Cite web |title=Ganesh Thapa |url=https://www.national-football-teams.com/player/84365/Ganesh_Thapa.html |website=National Football Teams}}</ref> | nationalteam1 = [[Nepal national football team|Nepal]] | nationalcaps1 = 40 | nationalgoals1 = 14 }} }} }} '''गणेश थापा''' [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]] (एन्फा) का पूर्व अध्यक्ष हुन्। उनी [[दक्षिण एसियाली फुटबल सङ्घ|दक्षिण एसियाली फुटबल]] महासंघका पूर्व-अध्यक्ष र [[एसियाली फुटबल महासङ्घ]] पूर्व उपाध्यक्ष थिए। <ref>[http://www.srilankafootball.com/ffsl/news198.shtml Sri Lanka Football Federation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924105151/http://www.srilankafootball.com/ffsl/news198.shtml |date=2015-09-24 }}<br /><br />- {{Cite web|url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=10404|title=Ganesh Thapa no longer SAFF president|date=4 October 2009|website=República Sports|publisher=Nepal Republic Media|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100205082427/http://myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=10404|archivedate=5 February 2010|accessdate=16 January 2010}}</ref> == परिवार == उनका बुबा छत्रबहादुर थापा कर्णेल थिए । छत्रबहादुर थापाका तीन भाइ छोरामा गणेश थापा, दाजु रथी [[नेत्रबहादुर थापा]] र पूर्व मन्त्री [[कमल थापा]]को कान्छो भाइ हुन्। उनका पिता सेनाबाट २०१६ सालमा अवकास भएका थिए । त्यसको ६ वर्षपछि अर्थात् २०२२ सालमा स्थायी बसोवासका लागि परिवारसहित हेटौँडातिर लागे । == पृष्ठभूमि == एन्फाको अध्यक्ष हुनु भन्दा अघि थापा [[नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|राष्ट्रिय फुटबल खेलाडी]] थिए। उनले पूर्वी बङ्गाल एफसी टिमबाट खेले। == थापा अन्तर्गत नेपाली फुटबलमा परिवर्तन == * पहिले नै रोकिएको एन्फा [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहीद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] सुरू * एन्फा युवा एकेडेमी बनाईयो * युवा फुटबल मा विशेष ध्यान दिए * नेपाली फुटबल लीग प्रणालीलाई अधिक व्यावसायिक बनाउन प्रयास गरे * नेपाली फुटबलको विकास * राम्रो सुविधा र खेलाडीहरूको लागि राम्रो पुरस्कार == भ्रष्टाचार मामला == २००९ मा [[एसियाली फुटबल महासङ्घ]] (एएफसी)का पूर्वअध्यक्ष [[मोहम्मद बिन|मोहम्मद बिन हमाम]]को भ्रष्टाचार मामला थापाले हमामसंग १ लाख डलर को अवैध उपहार लिएको खुलासा एसोसिएटेड प्रेसले गर्यो। उक्त रकम थापाको छोरा गौरव थापाको व्यक्तिगत बैङ्क खातामा जम्मा भएको थियो। <ref name="THT">{{Cite news|url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Ganesh+Thapa+says+he%27d+borrowed+fortune+from+bin+Hammam&NewsID=340391|title=Ganesh Thapa says he'd borrowed fortune from bin Hammam|date=21 July 2012|work=The Himalayan Times|access-date=26 April 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140301210305/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Ganesh+Thapa+says+he%27d+borrowed+fortune+from+bin+Hammam&NewsID=340391 |date=1 March 2014 }}</ref> थापाले पछि दावी गरे कि उनले त्यो पैसा आफ्नो व्यक्तिगत प्रयोगका लागि सापट लिएका थिए, र यस्तो खुलासाले नेपाल र नेपाली फुटबलको छवि बिगार्न सक्दैन। <ref name="THT"/> नोभेम्बर २०१९ मा, [[फिफा]] आचार संहिता समितिले उनलाई १० वर्षको लागि प्रतिबन्ध लगायो। <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/34832327|title=Ganesh Thapa: Ten-year ban for Nepal FA president|date=16 November 2015|website=BBC News|publisher=|accessdate=16 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2015/nov/16/fifa-nepal-ganesh-thapa-10-years|title=Fifa bans Nepal FA president Ganesh Thapa for 10 years over bribery|date=16 November 2015|website=The Guardian|publisher=|accessdate=10 June 2016}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपाली फुटबलमा खेल मिलेमतो|नेपाली फुटबलमा म्याच फिक्सिंग]] == सन्दर्भ == {{Reflist|2}} [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]] [[श्रेणी:एन्फा अध्यक्ष]] [[श्रेणी:नेपालमा फुटबल]] [[श्रेणी:नेपालमा खेलकुद]] ta966dznt2endeahqnfpvb9tkbpku6g 1370730 1370728 2026-08-21T11:35:04Z Bishaldev100 28807 1370730 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = गणेश थापा | native_name = | native_name_lang = ne | image = File:Ganesh Thapa.png | caption = Thapa in 2025 | birth_date = {{Birth date and age|1960|10|09|df=y}}<ref>{{cite web |url=http://the-anfa.com/article-PresidentCV |title=President's Profile |website=All Nepal Football Association |access-date=9 November 2015 |archive-date=7 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151207053643/http://the-anfa.com/article-PresidentCV |url-status=live }}</ref> | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | office = अध्यक्ष, [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]] | term_start = १९९५ | term_end = २०१५ | module2 = {{Infobox football biography | embed = yes | position = [[Midfielder (association football)|Midfielder]], [[Forward (association football)|Striker]] | years1 = 1978–1981 | clubs1 = Royal Nepal Airlines | years2 = 1981–1982 | clubs2 = [[Mohammedan SC (Dhaka)|Mohammedan SC]] | years3 = 1982 | clubs3 = [[Abahani Krira Chakra]] | years4 = 1983 | clubs4 = [[Dhaka Wanderers]] | years5 = 1984 | clubs5 = [[East Bengal Club|East Bengal]] | years6 = 1985–1986 | clubs6 = [[Mohammedan SC (Dhaka)|Mohammedan SC]] | years7 = 1987–1988 | clubs7 = [[Manang Marshyangdi Club|Manang Marshyangdi]] | years8 = 1988–1989 | clubs8 = [[Rahmatganj MFS]] | nationalyears1 = 1981–1989<ref>{{Cite web |title=Ganesh Thapa |url=https://www.national-football-teams.com/player/84365/Ganesh_Thapa.html |website=National Football Teams}}</ref> | nationalteam1 = [[Nepal national football team|Nepal]] | nationalcaps1 = 40 | nationalgoals1 = 14 }} }} }} '''गणेश थापा''' [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]] (एन्फा) का पूर्व अध्यक्ष हुन्। उनी [[दक्षिण एसियाली फुटबल सङ्घ|दक्षिण एसियाली फुटबल]] महासंघका पूर्व-अध्यक्ष र [[एसियाली फुटबल महासङ्घ]] पूर्व उपाध्यक्ष थिए। <ref>[http://www.srilankafootball.com/ffsl/news198.shtml Sri Lanka Football Federation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924105151/http://www.srilankafootball.com/ffsl/news198.shtml |date=2015-09-24 }}<br /><br />- {{Cite web|url=http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=10404|title=Ganesh Thapa no longer SAFF president|date=4 October 2009|website=República Sports|publisher=Nepal Republic Media|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100205082427/http://myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=10404|archivedate=5 February 2010|accessdate=16 January 2010}}</ref> == परिवार == उनका बुबा छत्रबहादुर थापा कर्णेल थिए । छत्रबहादुर थापाका तीन भाइ छोरामा गणेश थापा, दाजु रथी [[नेत्रबहादुर थापा]] र पूर्व मन्त्री [[कमल थापा]]को कान्छो भाइ हुन्। उनका पिता सेनाबाट २०१६ सालमा अवकास भएका थिए । त्यसको ६ वर्षपछि अर्थात् २०२२ सालमा स्थायी बसोवासका लागि परिवारसहित हेटौँडातिर लागे । == पृष्ठभूमि == एन्फाको अध्यक्ष हुनु भन्दा अघि थापा [[नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टोली|राष्ट्रिय फुटबल खेलाडी]] थिए। उनले पूर्वी बङ्गाल एफसी टिमबाट खेले। == थापा अन्तर्गत नेपाली फुटबलमा परिवर्तन == * पहिले नै रोकिएको एन्फा [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहीद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] सुरू * एन्फा युवा एकेडेमी बनाईयो * युवा फुटबल मा विशेष ध्यान दिए * नेपाली फुटबल लीग प्रणालीलाई अधिक व्यावसायिक बनाउन प्रयास गरे * नेपाली फुटबलको विकास * राम्रो सुविधा र खेलाडीहरूको लागि राम्रो पुरस्कार == भ्रष्टाचार मामला == २००९ मा [[एसियाली फुटबल महासङ्घ]] (एएफसी)का पूर्वअध्यक्ष [[मोहम्मद बिन|मोहम्मद बिन हमाम]]को भ्रष्टाचार मामला थापाले हमामसंग १ लाख डलर को अवैध उपहार लिएको खुलासा एसोसिएटेड प्रेसले गर्यो। उक्त रकम थापाको छोरा गौरव थापाको व्यक्तिगत बैङ्क खातामा जम्मा भएको थियो। <ref name="THT">{{Cite news|url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Ganesh+Thapa+says+he%27d+borrowed+fortune+from+bin+Hammam&NewsID=340391|title=Ganesh Thapa says he'd borrowed fortune from bin Hammam|date=21 July 2012|work=The Himalayan Times|access-date=26 April 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140301210305/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Ganesh+Thapa+says+he%27d+borrowed+fortune+from+bin+Hammam&NewsID=340391 |date=1 March 2014 }}</ref> थापाले पछि दावी गरे कि उनले त्यो पैसा आफ्नो व्यक्तिगत प्रयोगका लागि सापट लिएका थिए, र यस्तो खुलासाले नेपाल र नेपाली फुटबलको छवि बिगार्न सक्दैन। <ref name="THT"/> नोभेम्बर २०१९ मा, [[फिफा]] आचार संहिता समितिले उनलाई १० वर्षको लागि प्रतिबन्ध लगायो। <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/34832327|title=Ganesh Thapa: Ten-year ban for Nepal FA president|date=16 November 2015|website=BBC News|publisher=|accessdate=16 November 2015}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2015/nov/16/fifa-nepal-ganesh-thapa-10-years|title=Fifa bans Nepal FA president Ganesh Thapa for 10 years over bribery|date=16 November 2015|website=The Guardian|publisher=|accessdate=10 June 2016}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपाली फुटबलमा खेल मिलेमतो|नेपाली फुटबलमा म्याच फिक्सिंग]] == सन्दर्भ == {{Reflist|2}} [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]] [[श्रेणी:एन्फा अध्यक्ष]] [[श्रेणी:नेपालमा फुटबल]] [[श्रेणी:नेपालमा खेलकुद]] krr81r64vpxaceq3tj6qpajnnko0e6i 0 114431 1370731 1163094 2026-08-21T11:37:08Z Bishaldev100 28807 1370731 wikitext text/x-wiki [[चित्र:NU_Diploma_(redacted).jpg|अङ्गुठाकार|नर्थवेस्टर्न युनिभर्सिटीबाट कलामा स्नातक डिग्री]] '''ब्याचलर अफ आर्ट, (कला स्नातक)''', '''बी.ए.''' (baccalaureus artium, '''B.A.''', '''BA''', '''A.B.''' वा '''AB''') [[कला]] मा एक शैक्षिक उपाधी हो। <ref>{{Cite web|url=http://cass.anu.edu.au/node/144|title=सङ्ग्रहीत प्रति|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100401072859/http://cass.anu.edu.au/node/144|archivedate=1 अप्रैल 2010|accessdate=24 मई 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100401072859/http://cass.anu.edu.au/node/144 |date=2010-04-01 }}</ref> ब्याचलर अफ आर्ट एक [[स्नातक तह|स्नातक]] विषय हो जुन तीन वा चार वर्षमा पूरा हुन्छ। यसमा धेरै विषयहरू हुन्छन् - [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]], [[विज्ञान]], सामाजिक र [[इतिहास]] आदि। <ref>{{Cite web|url=http://www.uta.fi/FAST/US5/REF/gpa.html|title=सङ्ग्रहीत प्रति|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081222074640/http://www.uta.fi/FAST/US5/REF/gpa.html|archivedate=22 दिसंबर 2008|accessdate=24 मई 2015}}</ref> यी देशहरूमा ३ वर्षको पाठ्यक्रम छ - [[युरोपेली सङ्घ|युरोपियन युनियन]], [[अस्ट्रेलिया]], [[अल्बानिया]], हर्जगोभिना, बोसिना, [[भारत]], [[न्युजिल्यान्ड|न्यूजील्याण्ड]], इजरायल, आयरल्यान्ड, [[नर्वे]], [[सिङ्गापुर|सिंगापुर]], [[दक्षिण अफ्रिका]], वेस्ट इंडीज, स्विजरल्याण्ड र [[क्यानडा]] । <ref>{{Cite web|url=http://www.harvard.edu/degree-abbreviations|title=सङ्ग्रहीत प्रति|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150526185417/http://www.harvard.edu/degree-abbreviations|archivedate=26 मई 2015|accessdate=24 मई 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526185417/http://www.harvard.edu/degree-abbreviations |date=2015-05-26 }}</ref> यी देशहरूमा ४ वर्षे कोर्स उपलब्ध छ - [[अफगानिस्तान]], [[लेबनान]], [[आर्मेनिया|अर्मेनिया]], [[ग्रिस|ग्रीस]], [[बङ्गलादेश]], [[अजरबैजान]], [[इजिप्ट]], [[इरान]], [[जापान]], [[नाइजेरिया]], [[सर्बिया]], [[पाकिस्तान]], फिलिपिन्स, [[थाइल्यान्ड|थाईल्याण्ड]], [[रुस|रूस]], आयरल्यान्ड, [[इराक]], [[दक्षिण कोरिया]], ट्युनिसिया, [[कुवेत]] र [[टर्की]] । == यो पनि हेर्नुहोस् == * विज्ञान स्नातक * एम.ए. == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:शैक्षिक उपाधिहरू]] a3wb5ydw81ir2d0kjulm9x6hl2g9wn0 0 114968 1370732 1225346 2026-08-21T11:38:09Z Bishaldev100 28807 1370732 wikitext text/x-wiki [[चित्र:FINAL_20_Years_logo.jpg|thumb|बिसौ वर्ष पुरा भएको लोगो]] {{Infobox company |name=WorldLink Communications |revenue=|subsid=|num_employees=3000|equity=|assets=|net_income= |operating_income= |key_people=Samit Jana, Keshav Nepal, |type=[[पब्लिक कम्पनी|Public]] |services=[[Broadband Internet access]] |industry=[[दूरसञ्चार]] |area_served=Nepal |location=[[Kathmandu]], Nepal |founder=[[दिलिप अग्रवाल]] |foundation=1995 |logo=File:Worldlink Logo.svg|homepage={{URL|worldlink.com.np}}}} '''वर्ल्डलिंक कम्युनिकेसन''' [[नेपाल]]को एक [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक]] हो। यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक|इन्टरनेट]] र नेटवर्क सेवा प्रदायक हो <ref>{{Cite web|url=http://bossnepal.com/worldlink-largest-internet-service-provider-nepal/|title="Worldlink, Largest Internet service provider in Nepal";|website=www.bossnepal.com|accessdate=2018-01-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127143148/http://bossnepal.com/worldlink-largest-internet-service-provider-nepal/ |date=2018-01-27 }}</ref> उच्च गतिको एफटीटीएक्स, आईपीटीभी र फिक्स्ड वायरलेस ब्रॉडब्यान्ड सेवा प्रदान गर्दछ <ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/science-technology/worldlink-and-nokia-build-nepals-first-100g-optical-network/|title="Worldlink and Nokia Build Nepal's first 100G optical Network";|date=31 July 2017|website=www.thehimalayantimes.com|accessdate=2018-01-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127085436/https://thehimalayantimes.com/science-technology/worldlink-and-nokia-build-nepals-first-100g-optical-network/ |date=2018-01-27 }}</ref> नेपाल टेलिकम प्राधिकरणको डिसेम्बर २०१७ को तथ्याङ्क अनुसार वर्ल्डलिंकले ४ लाख सक्रिय उपभोक्ता ब्रोडब्याण्ड इन्टर्नेट खाता र अधिक छ। २००० भन्दा अधिक कर्पोरेट खाताहरू साथै २५ हजार IPTV सदस्यहरू छन्। नेपालका ७७ जिल्लाहरूमध्ये, वर्ल्डलिंकको तीमध्ये ६३ जिल्लामा पहुँच छ। आईपीटीभी सेवा प्रदान गर्ने यो नेपालमा पहिलो [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक]] पनि हो। <ref>{{Cite web|url=http://ictframe.com/worldlink-is-set-to-expand-100-gbps-internet-service/|title="Worldlink is set to expand 100Gbps Internet Service";|date=19 April 2017|website=www.ictframe.com|accessdate=2018-01-26}}</ref> मे २०१९ <ref>{{Cite web|url=https://nta.gov.np/en/mis-reports/|title=MIS Reports|last=Authority|first=Nepal Telecommunications|website=NEPAL TELECOMMUNICATIONS AUTHORITY (नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण )|language=en-GB|accessdate=2019-07-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718183236/https://nta.gov.np/en/mis-reports/ |date=2019-07-18 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://nta.gov.np/en/mis-reports/|title=MIS Reports|last=Authority|first=Nepal Telecommunications|website=NEPAL TELECOMMUNICATIONS AUTHORITY (नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण )|language=en-GB|accessdate=2019-07-18}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718183236/https://nta.gov.np/en/mis-reports/ |date=2019-07-18 }}</ref> मा [[नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण]] द्वारा मे २०१९ मा प्रकाशित एमआईएस रिपोर्ट अनुसार, वर्ल्डलिंकसँग FTTH मा २, ८२,३०५ ग्राहक छन् र फाइबर इन्टर्नेट बजारको ५७% हिस्सा ओगट्छ। <ref>{{Cite web|url=https://www.telecomkhabar.com/internet-subscribers-in-nepal-in-2019/|title=Total Internet subscribers in Nepal in 2019|date=2019-07-07|website=Telecomkhabar|language=en-US|accessdate=2019-07-18}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://telecom.economictimes.indiatimes.com/news/nokia-and-worldlink-to-deploy-ftth-network-across-nepal/62541719/|title="Nokia and WorldLink to deploy FTTH network across Nepal";|date=17 Jan 2018|website=www.telecom.economictimes.indiatimes.com|accessdate=2018-01-26}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://investor.juniper.net/investor-relations/press-releases/press-release-details/2018/WorldLink-Selects-Juniper-Networks-to-Power-Nepals-Networking-Transformation/default.aspx/|title="WorldLink Selects Juniper Networks to Power Nepal’s Networking Transformation";|date=21 Aug 2018|website=www.juniper.net|accessdate=2018-10-04}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211130063635/https://investor.juniper.net/investor-relations/press-releases/press-release-details/2018/WorldLink-Selects-Juniper-Networks-to-Power-Nepals-Networking-Transformation/default.aspx |date=2021-11-30 }}</ref> == सन्दर्भ == <references /> == बाह्य लिंकहरू == * {{आधिकारिक वेबसाइट|https://www.worldlink.com.np/}} * WorldLink Communications on Facebook [[श्रेणी:इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरू]] dm5nkp7u8akfmfk5x2cwyw3lfml51kr 0 114969 1370733 1309246 2026-08-21T11:41:37Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1370733 wikitext text/x-wiki '''दिलिप अग्रवाल''' नेपाली [[उद्यमी]] हुन्।<ref>{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2015-09-04/connecting-the-world.html| title=printedition/news/2015-09-04/connecting-the-world.html; interview;ekantipur | website=kathmandupost.ekantipur.com |date=4 September 2015 |accessdate=2016-06-03}}</ref> उनी [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक]] कम्पनी [[वर्ल्डलिङ्क कम्युनिकेसन|वर्ल्डलिंक कम्युनिकेसन]] का संस्थापक तथा निर्देशक हुन्। <ref>{{cite web|url=http://telecoms.com/interview/dileep-agrawal-ceo-worldlink-%E2%80%9Cwhen-things-don%E2%80%99t-happen-fast-enough-it-can-get-frustrating-%E2%80%9D/ | title=Dileep Agrawal, CEO, WorldLink: "When things don’t happen fast enough it can get frustrating."; interview;Telecoms | website=telecoms.com |date=12 March 2012 |accessdate=2016-06-03}} </ref><ref>{{cite web|url=https://www.linkedin.com/in/dagrawal| title=Dileep Agrawal, CEO, WorldLink: "IT Entrepreneur";| website=www.linkedin.com |date=19 August 2013 |accessdate=2016-06-03}} </ref> ==प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा== अग्रवालको जन्म रौतहट गौरमा भएको थियो । उनका पिता विश्वनाथ अग्रवाल प्राध्यापक थिए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== दिलिप अग्रवाल [[मानवसेवा आश्रम]]का संरक्षक हुन्।<ref name=मानवसेवा आश्रम >{{cite web|title=संरक्षक परिवार|url=https://www.manavsewaashram.org/page/samrakshyak-pariwar|work=www.manavsewaashram.org|publisher=मानवसेवा आश्रम|accessdate=4 July 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709183450/https://www.manavsewaashram.org/page/samrakshyak-pariwar |date=9 July 2021 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपाली उद्यमीहरू]] 5oaz919l7sahjzdql6nvju0exeibq9w 1370734 1370733 2026-08-21T11:41:48Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1370734 wikitext text/x-wiki '''दिलिप अग्रवाल''' नेपाली [[उद्यमी]] हुन्।<ref>{{cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2015-09-04/connecting-the-world.html| title=printedition/news/2015-09-04/connecting-the-world.html; interview;ekantipur | website=kathmandupost.ekantipur.com |date=4 September 2015 |accessdate=2016-06-03}}</ref> उनी [[इन्टरनेट सेवा प्रदायक]] कम्पनी [[वर्ल्डलिङ्क कम्युनिकेसन|वर्ल्डलिंक कम्युनिकेसन]] का संस्थापक तथा निर्देशक हुन्। <ref>{{cite web|url=http://telecoms.com/interview/dileep-agrawal-ceo-worldlink-%E2%80%9Cwhen-things-don%E2%80%99t-happen-fast-enough-it-can-get-frustrating-%E2%80%9D/ | title=Dileep Agrawal, CEO, WorldLink: "When things don’t happen fast enough it can get frustrating."; interview;Telecoms | website=telecoms.com |date=12 March 2012 |accessdate=2016-06-03}} </ref><ref>{{cite web|url=https://www.linkedin.com/in/dagrawal| title=Dileep Agrawal, CEO, WorldLink: "IT Entrepreneur";| website=www.linkedin.com |date=19 August 2013 |accessdate=2016-06-03}} </ref> ==प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा== अग्रवालको जन्म रौतहट गौरमा भएको थियो । उनका पिता विश्वनाथ अग्रवाल प्राध्यापक थिए। दिलिप अग्रवाल [[मानवसेवा आश्रम]]का संरक्षक हुन्।<ref name=मानवसेवा आश्रम >{{cite web|title=संरक्षक परिवार|url=https://www.manavsewaashram.org/page/samrakshyak-pariwar|work=www.manavsewaashram.org|publisher=मानवसेवा आश्रम|accessdate=4 July 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210709183450/https://www.manavsewaashram.org/page/samrakshyak-pariwar |date=9 July 2021 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपाली उद्यमीहरू]] l9543ifjtjhikr8t22t9vz7brls48hu 0 115109 1370735 1314528 2026-08-21T11:44:30Z Bishaldev100 28807 1370735 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयसस | native_name = {{nobold|ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ}} | image = Tedros Adhanom Ghebreyesus 2024.jpg | caption = Tedros in 2024 | office = 8th [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]] को महा-निर्देशक | deputy = [[Zsuzsanna Jakab]]<br />[[Michael J. Ryan (doctor)|Michael Ryan]] | term_start = 1 July 2017 | term_end = | predecessor = [[Margaret Chan]] | successor = }} '''डा. टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयसस''' ( Ge'ez : ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ; जन्म ३ मार्च १९६५ ) <ref name="2017-WHO-DG-Election-CV">{{Cite web|url=http://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|title=Curriculum Vitae: Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus|website=[[World Health Organization]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170214234937/http://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|archivedate=14 February 2017|accessdate=10 October 2018}}</ref> एक [[इथियोपिया|इथियोपियाली]] जीवविज्ञानी, सार्वजनिक स्वास्थ्य शोधकर्ता हुन् र सन् २०१७ देखि [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]] को महा-निर्देशकको रुपमा सेवारत छन्। <ref name="2017-STAT-WHO-DG">{{Cite news|url=https://www.statnews.com/2017/05/23/who-director-general-tedros/|title=Tedros Adhanom Ghebreyesus elected new head of WHO|last=Branswell|first=Helen|date=23 May 2017|work=STAT|access-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714173433/https://www.statnews.com/2017/05/23/who-director-general-tedros/|archive-date=14 July 2019}}</ref><ref name="2017-WHO-DG-TakesOffice">{{Cite news|url=https://www.who.int/en/news-room/detail/01-07-2017-dr-tedros-takes-office-as-who-director-general|title=Dr Tedros takes office as WHO Director-General|date=1 July 2017|work=World Health Organization|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504182312/https://www.who.int/en/news-room/detail/01-07-2017-dr-tedros-takes-office-as-who-director-general|archive-date=4 May 2020}}</ref> टेड्रस पहिलो गैर-चिकित्सक र भूमिकामा पहिलो अफ्रिकी हुन्;<ref name="2019-Time-WHO-Profile">{{Cite news|url=https://time.com/5735544/world-health-organization-chief-tedros-adhanom-ghebreyesus-interview/|title=World Health Organization Chief Tedros Adhanom Ghebreyesus Never Stops Worrying|last=Ducharme|first=Jamie|date=21 November 2019|work=Time|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401180904/https://time.com/5735544/world-health-organization-chief-tedros-adhanom-ghebreyesus-interview/|archive-date=1 April 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200401180904/https://time.com/5735544/world-health-organization-chief-tedros-adhanom-ghebreyesus-interview/ |date=1 April 2020 }}</ref> उनलाई [[अफ्रिकी सङ्घ]]ले समर्थन गर्यो। <ref name="Tedros CV UN">{{Cite web|url=https://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|title=Curriculum Vitae: Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus. Candidate for Director-General of the World Health Organization|website=[[World Health Organization]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171026135323/http://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|archivedate=26 October 2017|accessdate=27 April 2020}}</ref> उनी इथियोपिया सरकारमा दुई उच्च-पदमा : २००५ देखि २०१२ सम्म स्वास्थ्य मन्त्री <ref name="2013-BCG-HEP">{{Cite news|url=https://www.bcg.com/publications/2013/public-health-health-care-payers-providers-adhanom-ghebreyesus-transforming-health-care-in-ethiopia.aspx|title=Transforming Health Care in Ethiopia: An Interview with Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesu|date=19 June 2013|work=Boston Consulting Group|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407120638/https://www.bcg.com/publications/2013/public-health-health-care-payers-providers-adhanom-ghebreyesus-transforming-health-care-in-ethiopia.aspx|archive-date=7 April 2020}}</ref> र २०१२ देखि २०१६ सम्मका विदेश मन्त्री बसेका थिए। <ref name="2016-FDRE-MinistryOfForeignAffairs-Profile-Page1">{{Cite news|url=http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|title=His Excelency Dr Tedros Adhanom G/Eyesus|work=FDRE Ministry of Foreign Affairs (1 of 2)|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109220120/http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|archive-date=9 November 2016|year=2016}}</ref><ref name="2016-FDRE-MinistryOfForeignAffairs-Profile-Page2">{{Cite news|url=http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|title=His Excelency Dr Tedros Adhanom G/Eyesus|work=FDRE Ministry of Foreign Affairs (2 of 2)|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129071739/http://mfa.gov.et/web/guest/minister?p_p_id=56_INSTANCE_oTqOFPLES4jC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_56_INSTANCE_oTqOFPLES4jC_page=2|archive-date=29 November 2016|year=2016}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == == प्रारम्भिक क्यारियर == == इथियोपियाका स्वास्थ्य मन्त्री (२००५-२०१२) == == इथियोपियाका विदेश मन्त्री (२०१२-२०१६) == ==व्यक्तिगत जीवन== टेड्रोस विवाहित छन् र उनका पाँच जना सन्तानहरू छन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/health-40010522 |title=Tedros Adhanom Ghebreyesus: Ethiopian wins top WHO job |date=23 May 2017|work=[[BBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170627123024/http://www.bbc.com/news/health-40010522 |archive-date=27 June 2017 |url-status=live}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] hylhxg933uaghkpg2111ndkks5qmz30 1370736 1370735 2026-08-21T11:45:14Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1370736 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयसस | native_name = {{nobold|ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ}} | image = Tedros Adhanom Ghebreyesus 2024.jpg | caption = Tedros in 2024 | office = 8th [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]] को महा-निर्देशक | deputy = [[Zsuzsanna Jakab]]<br />[[Michael J. Ryan (doctor)|Michael Ryan]] | term_start = 1 July 2017 | term_end = | predecessor = [[Margaret Chan]] | successor = }} '''डा. टेड्रोस एड्हानोम गेहब्रेयसस''' ( Ge'ez : ቴዎድሮስ አድሓኖም ገብረኢየሱስ; जन्म ३ मार्च १९६५ ) <ref name="2017-WHO-DG-Election-CV">{{Cite web|url=http://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|title=Curriculum Vitae: Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus|website=[[World Health Organization]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170214234937/http://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|archivedate=14 February 2017|accessdate=10 October 2018}}</ref> एक [[इथियोपिया|इथियोपियाली]] जीवविज्ञानी, सार्वजनिक स्वास्थ्य शोधकर्ता हुन् र सन् २०१७ देखि [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]] को महा-निर्देशकको रुपमा सेवारत छन्। <ref name="2017-STAT-WHO-DG">{{Cite news|url=https://www.statnews.com/2017/05/23/who-director-general-tedros/|title=Tedros Adhanom Ghebreyesus elected new head of WHO|last=Branswell|first=Helen|date=23 May 2017|work=STAT|access-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190714173433/https://www.statnews.com/2017/05/23/who-director-general-tedros/|archive-date=14 July 2019}}</ref><ref name="2017-WHO-DG-TakesOffice">{{Cite news|url=https://www.who.int/en/news-room/detail/01-07-2017-dr-tedros-takes-office-as-who-director-general|title=Dr Tedros takes office as WHO Director-General|date=1 July 2017|work=World Health Organization|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504182312/https://www.who.int/en/news-room/detail/01-07-2017-dr-tedros-takes-office-as-who-director-general|archive-date=4 May 2020}}</ref> टेड्रस पहिलो गैर-चिकित्सक र भूमिकामा पहिलो अफ्रिकी हुन्;<ref name="2019-Time-WHO-Profile">{{Cite news|url=https://time.com/5735544/world-health-organization-chief-tedros-adhanom-ghebreyesus-interview/|title=World Health Organization Chief Tedros Adhanom Ghebreyesus Never Stops Worrying|last=Ducharme|first=Jamie|date=21 November 2019|work=Time|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200401180904/https://time.com/5735544/world-health-organization-chief-tedros-adhanom-ghebreyesus-interview/|archive-date=1 April 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200401180904/https://time.com/5735544/world-health-organization-chief-tedros-adhanom-ghebreyesus-interview/ |date=1 April 2020 }}</ref> उनलाई [[अफ्रिकी सङ्घ]]ले समर्थन गर्यो। <ref name="Tedros CV UN">{{Cite web|url=https://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|title=Curriculum Vitae: Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus. Candidate for Director-General of the World Health Organization|website=[[World Health Organization]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171026135323/http://www.who.int/dg/election/cv-tedros-en.pdf|archivedate=26 October 2017|accessdate=27 April 2020}}</ref> उनी इथियोपिया सरकारमा दुई उच्च-पदमा : २००५ देखि २०१२ सम्म स्वास्थ्य मन्त्री <ref name="2013-BCG-HEP">{{Cite news|url=https://www.bcg.com/publications/2013/public-health-health-care-payers-providers-adhanom-ghebreyesus-transforming-health-care-in-ethiopia.aspx|title=Transforming Health Care in Ethiopia: An Interview with Dr. Tedros Adhanom Ghebreyesu|date=19 June 2013|work=Boston Consulting Group|access-date=7 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200407120638/https://www.bcg.com/publications/2013/public-health-health-care-payers-providers-adhanom-ghebreyesus-transforming-health-care-in-ethiopia.aspx|archive-date=7 April 2020}}</ref> र २०१२ देखि २०१६ सम्मका विदेश मन्त्री बसेका थिए। <ref name="2016-FDRE-MinistryOfForeignAffairs-Profile-Page1">{{Cite news|url=http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|title=His Excelency Dr Tedros Adhanom G/Eyesus|work=FDRE Ministry of Foreign Affairs (1 of 2)|archive-url=https://web.archive.org/web/20161109220120/http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|archive-date=9 November 2016|year=2016}}</ref><ref name="2016-FDRE-MinistryOfForeignAffairs-Profile-Page2">{{Cite news|url=http://www.mfa.gov.et/web/guest/minister|title=His Excelency Dr Tedros Adhanom G/Eyesus|work=FDRE Ministry of Foreign Affairs (2 of 2)|archive-url=https://web.archive.org/web/20161129071739/http://mfa.gov.et/web/guest/minister?p_p_id=56_INSTANCE_oTqOFPLES4jC&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-1&p_p_col_count=1&_56_INSTANCE_oTqOFPLES4jC_page=2|archive-date=29 November 2016|year=2016}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == == प्रारम्भिक क्यारियर == == इथियोपियाका स्वास्थ्य मन्त्री (२००५-२०१२) == == इथियोपियाका विदेश मन्त्री (२०१२-२०१६) == ==व्यक्तिगत जीवन== टेड्रोस विवाहित छन् र उनका पाँच जना सन्तानहरू छन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/health-40010522 |title=Tedros Adhanom Ghebreyesus: Ethiopian wins top WHO job |date=23 May 2017|work=[[BBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170627123024/http://www.bbc.com/news/health-40010522 |archive-date=27 June 2017 |url-status=live}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] kolj8djmy6mthf7988rbvc42mgbyi78 0 115963 1370738 1319723 2026-08-21T11:52:12Z Bishaldev100 28807 1370738 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Chandra Maharjan | office = Member of Constituent Assembly of Nepal | order = | honorific-prefix = | honorific-suffix = | native_name = चन्द्र महर्जन | native_name_lang = ne | image = Chandra Maharjan (1).JPG | alt = | smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be.--> | caption = Chandra Maharjan addressing his voters after the victory at CA Election 2013. | alongside = <!--For two or more people serving in the same position from the same district. (e.g. United States Senators.)--> | chancellor = | constituency = | deputy = | governor-general = | lieutenant = | monarch = | predecessor = | president = [[Ram Baran Yadav]] | primeminister = [[Sushil Koirala]] | succeeding = <!--For President-elect or equivalent--> | successor = | taoiseach = | vicepresident = [[Paramananda Jha]] | viceprimeminister = | footnotes = | signature = | signature_alt = | alongside2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | constituency2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | deputy2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | governor = | governor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | lieutenant2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | majority = | majority2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | monarch2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | office2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | order2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | predecessor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | president2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | primeminister2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | party = [[नेपाली काङ्ग्रेस|Nepali Congress]] | prior_term = | vicepresident2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | viceprimeminister2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | succeeding2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | successor2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | birth_date = {{Birth date and age|1954|11|16}} | birth_place = [[Lalitpur, Nepal]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> | death_place = | citizenship = | nationality = Nepali | otherparty = <!--For additional political affiliations--> | spouse = | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = | residence = | alma_mater = | occupation = | profession = | cabinet = | committees = | portfolio = | religion = | website = | imagesize = | term_start = November 2013 | term_end = | governor_general = | term_start2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | term_end2 = <!--Can be repeated up to eight times by changing the number--> | restingplace = | restingplacecoordinates = | birthname = }} '''चन्द्र महर्जन''' दोस्रो संविधान सभाको सदस्य हुन्। उनले [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]को प्रतिनिधित्व गर्दै ललितपुर क्षेत्र नं २बाट [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७० को दोश्रो संविधानसभा चुनाव]] जितेका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://www.myrepublica.com/election/dr.php?dr=2|title=MyRepublica :: Election Special|publisher=MyRepublica.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714152815/http://www.myrepublica.com/election/dr.php?dr=2|archivedate=14 July 2014|accessdate=2 August 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://election.nepalnews.com/elected.htm|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens :: Elected Members|publisher=Nepalnews.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714213320/http://election.nepalnews.com/elected.htm|archivedate=14 July 2014|accessdate=2 August 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714213320/http://election.nepalnews.com/elected.htm |date=14 July 2014 }}</ref><ref name="Ujyaaloonline">{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20140627102400/http://election.ujyaaloonline.com/np/candidates/452/%E0%A4%9A%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%A8/|title=Election Candidate - Chandra Maharjan|last=|first=|date=|website=|publisher=Ujyaaloonline.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140808035412/http://election.ujyaaloonline.com/candidates/1274/Chandra-Maharjan/|archivedate=8 August 2014|accessdate=2 August 2014}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == '''चन्द्र महर्जन''' २०११ साल मंसिर १ गते [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] ८ सुबाहालमा जन्मिएका हन्। उनका बाबुको नाम चन्द्रमान महर्जन र आमाको नाम बुद्धिमाया महर्जन हो । == राजनीतिक वृति == [[राजनीति विज्ञान|राजनीतिशास्त्र]]मा स्नातक तहसम्मको अध्ययन गरेका महर्जनले २०२८ सालबाट राजनीतिक यात्रा सुरु गरेका हुन् । २०२८ सालमा तत्कालिन नेकपा चौम (चौथो महाधिवेशन)बाट राजनीतिक यात्रा थालेका महर्जन सुरुमा कम्युनिष्टप्रति आस्था राख्ने उनले २०३७ सालको [[जनमत सङ्ग्रह, २०३७|जनमत सङ्ग्रह]]पछि नेपाली कांग्रेसमा प्रवेश गरेका हुन् । नेपाली कांग्रेसको भातृ सङ्गठन, जनजाति सङ्घको केन्द्रीय सदस्य र विभागमा रहेर काम गरेका महर्जनले नेपाली कांग्रेसको जिल्ला सभापतिको जिम्‍मेवारी लिइसकेका छन् । महर्जनले २०४९ सालमा [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर उपमहानगरपालिका]]को उपमयेर भएका हुन्। २०६४ सालको संविधानसभा चुनावमा ललितपुर २बाट पराजित भएका महर्जन  २०७० को दोस्रो संविधानसभाको चुनावमा भने ललितपुर क्षेत्र नं २बाट विजयी भएका थिए । उनले २३२३२ मत ल्याएर विजयी भएका हुन । ईंट्टा व्यवसायमा संलग्न महर्जन ज्यापू समाजको उपाध्यक्ष, गणेशमान सिंह अध्ययन प्रतिष्ठानको महासचिव तथा रोटरी क्लवको संस्थापक सदस्य हुन् । == सन्दर्भ == [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका मानिसहरू]] 8k4ycvely8faqb1j4apgiljbz34x2tz 0 118540 1370739 1332011 2026-08-21T11:55:17Z Bishaldev100 28807 1370739 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = | name = हेलेन शाह | native_lang1_name1 = | full name = श्री ५ अधिराजकुमारी हेलेन राज्य लक्ष्मी शाह | dynasty =[[राणा वंश|राणा]] (जन्म द्वारा)<br>[[शाह वंश|शाह]] (विवाह द्वारा) | father = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] | mother = [[उमा राज्य लक्ष्मी]] | spouse =अधिराजकुमार बसुन्धरा | issue = अधिराजकुमारी जयन्ती <br>केतकी चेस्टर <br>अधिराजकुमारी ज्योत्साना | birth_date = {{Birth date|1932|9|21|df=yes}} | birth_place = [[बहादुर भवन]], <br>[[काठमाडौं]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date = {{death date and age|2007|9|12|1932|9|21|df=yes}} | death_place = [[वीरेन्द्र सनिक अस्पताल]], छाउनी, [[नेपाल ]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''श्री ५ अधिराजकुमारी हेलेन शाह''' (सेप्टेम्बर २१, १९२६ - २०६४ भदौ २६) पूर्व नेपाली राज परिवारकी सदस्य हुन् । उनी [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन रानी ईश्वरीका]] छोरा राजकुमार बसुन्धरा, नेपालका पत्नी थिइन्। == जीवन == अधिराजकुमारी हेलेन शाहको जन्म काठमाडौंको [[बहादुर भवन]]मा भएको थियो । उनी जनरल [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]], जो [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक]] थिए, र उमा राज्य लक्ष्मीको छोरी थिइन् । <ref>[http://www.geni.com/people/Shri-Shamsher-Jung-Bahadur-Rana/6000000024793033304 Geni]</ref> उनको विवाह जुन १७,१९४५ मा अधिराजकुमार [[वसुन्धरा शाह|बसुन्धरा]]सँग भयो।{{स्रोत नखुलेको|date=August 2020}} उनीहरूका तीन बच्चाहरू थिएः * अधिराजकुमारी जयन्ती (२००३-२०५८ ), उनी [[दरबार हत्याकाण्ड|नेपाली दरबार हत्याकाण्डमा]] मारिएकी [[दरबार हत्याकाण्ड|थिइन]] । * श्रीमती केतकी चेस्टर (२००५- [[काठमाडौँ|काठमाडौंमा]] जन्म) उनले ब्रिटिश एयरलाइन्ट पायलटसँग दोस्रो विवाह गरेर आफ्नो पदवी त्यागिन्। * अधिराजकुमारी ज्योत्साना नेपाल । अधिराजकुमारी हेलेन शाह १९८१ देखि १९९० सम्म [[नेपाल रेडक्रस सोसाइटी|नेपाल रेडक्रस सोसाइटीका]] अध्यक्ष थिइन्। १९७७ देखि १९९० सम्म, उनी राजसभाको सदस्य थिइन। उनले पर्यटन प्रवद्र्धन गर्नर महिला अधिकारको बारेमा सचेतना जगाउनका लागि काम गरिन् । २०५८ जेठ १९ मा, दरबार हत्याकाण्ड राजपरिवारका १० सदस्यको हत्या भयो, आरोपी [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|युवराज दीपेन्द्र]]को पनि मृत्यु भयो । मृत्यु भएका दसमध्ये हेलेनकी जेठी छोरी जयन्ती पनि एक थिइन्। राजकुमारी हेलेनकी दोस्रो छोरी केतकी चेष्टर पनि घाइते भएकी थिइन तर बाँचे। हत्याकाण्डको समयमा, अधिराजकुमारी हेलेन शाह आफ्नी भाउज, मुमा महारानी [[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न]] ( [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्रको]] रानी) सँग थिइन्, र ती दुई महिला बचे। उनीहरूले बन्दुकको आवाज सुने तर तिनीहरूलाई गम्भीर रूपमा लिएनन्। केही मिनेट पछि, [[पारस शाह|अधिराजकुमार पारस]] आए र ती दुईलाई के भएको बताए। <ref>{{Cite web|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_048.pdf|title=Nepali Times : 4 Days, 3 Kings|publisher=Himalaya.socanth.cam.ac.uk|format=PDF|accessdate=2015-09-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927095514/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_048.pdf |date=2015-09-27 }}</ref> राजकुमारी हेलेनको स्वामित्वमा होटेल डे एल'अन्नपूर्णा, राजधानीको एक पाँच-तारे होटल हो, ट्राभल एजेन्सी "यती ट्राभल्स" र [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]मा रहेको रिसोर्ट, फिशटेल लज छ , जुन दशकौ बर्षको विद्रोहको समयमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|माओवादी छापामारहरूले]] बारम्बार लक्षित गरिएको थियो।<ref>[https://www.hindustantimes.com/world/another-member-of-nepal-royal-family-dead/story-ygj7qsVOhCykYoarzQOVZK.html www.hindustantimes.com]</ref> हेलेन शाहको २०६४ भदौ २६ मा छाउनीको वीरेन्द्र सनिक अस्पतालमा क्यान्सरबाट मृत्यु भयो। उनको जेठी बहिनी प्रिन्सेपको विवाह नेपालका अधिराजकुमार हिमालयसँग विवाह भएको थियो। == सम्मान == === राष्ट्रिय सम्मान === * ओम राम पट्ट * [[त्रिशक्ति पट्ट]], पहिलो । * गोरखा दक्षिण बाहु, पहिलो * राजा महेन्द्र राज्याभिषेक पदक * राजा वीरेन्द्र राज्याभिषेक पदक * दैबी प्रकोप पिडितोद्वार पदक * राजा वीरेन्द्रको गद्दी आरोहम रजत महोत्सव पदक * राजा ज्ञानेन्द्र अलंकार पदक === विदेशी सम्मान === == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालको राजखलक]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] lci82nuqjltev9hmz3i2dl5ewr3y7q9 1370740 1370739 2026-08-21T11:56:03Z Bishaldev100 28807 1370740 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = | name = हेलेन शाह | native_lang1_name1 = | full name = श्री ५ अधिराजकुमारी हेलेन राज्य लक्ष्मी शाह | dynasty =[[राणा वंश|राणा]] (जन्म द्वारा)<br>[[शाह वंश|शाह]] (विवाह द्वारा) | father = [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]] | mother = [[उमा राज्य लक्ष्मी]] | spouse =अधिराजकुमार बसुन्धरा | issue = अधिराजकुमारी जयन्ती <br>केतकी चेस्टर <br>अधिराजकुमारी ज्योत्साना | birth_date = {{Birth date|1932|9|21|df=yes}} | birth_place = [[बहादुर भवन]], <br>[[काठमाडौं]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date = {{death date and age|2007|9|12|1932|9|21|df=yes}} | death_place = [[वीरेन्द्र सनिक अस्पताल]], छाउनी, [[नेपाल ]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] }} '''श्री ५ अधिराजकुमारी हेलेन शाह''' (सेप्टेम्बर २१, १९२६ - २०६४ भदौ २६) पूर्व नेपाली राज परिवारकी सदस्य हुन् । उनी [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]] रानी ईश्वरीका छोरा राजकुमार [[वसुन्धरा शाह|बसुन्धरा]]का पत्नी थिइन्। == जीवन == अधिराजकुमारी हेलेन शाहको जन्म काठमाडौंको [[बहादुर भवन]]मा भएको थियो । उनी जनरल [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]], जो [[नेपाल प्रहरी महानिरीक्षक]] थिए, र उमा राज्य लक्ष्मीको छोरी थिइन् । <ref>[http://www.geni.com/people/Shri-Shamsher-Jung-Bahadur-Rana/6000000024793033304 Geni]</ref> उनको विवाह जुन १७,१९४५ मा अधिराजकुमार [[वसुन्धरा शाह|बसुन्धरा]]सँग भयो।{{स्रोत नखुलेको|date=August 2020}} उनीहरूका तीन बच्चाहरू थिएः * अधिराजकुमारी जयन्ती (२००३-२०५८ ), उनी [[दरबार हत्याकाण्ड|नेपाली दरबार हत्याकाण्डमा]] मारिएकी [[दरबार हत्याकाण्ड|थिइन]] । * श्रीमती केतकी चेस्टर (२००५- [[काठमाडौँ|काठमाडौंमा]] जन्म) उनले ब्रिटिश एयरलाइन्ट पायलटसँग दोस्रो विवाह गरेर आफ्नो पदवी त्यागिन्। * अधिराजकुमारी ज्योत्साना नेपाल । अधिराजकुमारी हेलेन शाह १९८१ देखि १९९० सम्म [[नेपाल रेडक्रस सोसाइटी|नेपाल रेडक्रस सोसाइटीका]] अध्यक्ष थिइन्। १९७७ देखि १९९० सम्म, उनी राजसभाको सदस्य थिइन। उनले पर्यटन प्रवद्र्धन गर्नर महिला अधिकारको बारेमा सचेतना जगाउनका लागि काम गरिन् । २०५८ जेठ १९ मा, दरबार हत्याकाण्ड राजपरिवारका १० सदस्यको हत्या भयो, आरोपी [[दीपेन्द्र वीरविक्रम शाह|युवराज दीपेन्द्र]]को पनि मृत्यु भयो । मृत्यु भएका दसमध्ये हेलेनकी जेठी छोरी जयन्ती पनि एक थिइन्। राजकुमारी हेलेनकी दोस्रो छोरी केतकी चेष्टर पनि घाइते भएकी थिइन तर बाँचे। हत्याकाण्डको समयमा, अधिराजकुमारी हेलेन शाह आफ्नी भाउज, मुमा महारानी [[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न]] ( [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्रको]] रानी) सँग थिइन्, र ती दुई महिला बचे। उनीहरूले बन्दुकको आवाज सुने तर तिनीहरूलाई गम्भीर रूपमा लिएनन्। केही मिनेट पछि, [[पारस शाह|अधिराजकुमार पारस]] आए र ती दुईलाई के भएको बताए। <ref>{{Cite web|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_048.pdf|title=Nepali Times : 4 Days, 3 Kings|publisher=Himalaya.socanth.cam.ac.uk|format=PDF|accessdate=2015-09-27}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150927095514/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_048.pdf |date=2015-09-27 }}</ref> राजकुमारी हेलेनको स्वामित्वमा होटेल डे एल'अन्नपूर्णा, राजधानीको एक पाँच-तारे होटल हो, ट्राभल एजेन्सी "यती ट्राभल्स" र [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]मा रहेको रिसोर्ट, फिशटेल लज छ , जुन दशकौ बर्षको विद्रोहको समयमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|माओवादी छापामारहरूले]] बारम्बार लक्षित गरिएको थियो।<ref>[https://www.hindustantimes.com/world/another-member-of-nepal-royal-family-dead/story-ygj7qsVOhCykYoarzQOVZK.html www.hindustantimes.com]</ref> हेलेन शाहको २०६४ भदौ २६ मा छाउनीको वीरेन्द्र सनिक अस्पतालमा क्यान्सरबाट मृत्यु भयो। उनको जेठी बहिनी प्रिन्सेपको विवाह नेपालका अधिराजकुमार हिमालयसँग विवाह भएको थियो। == सम्मान == === राष्ट्रिय सम्मान === * ओम राम पट्ट * [[त्रिशक्ति पट्ट]], पहिलो । * गोरखा दक्षिण बाहु, पहिलो * राजा महेन्द्र राज्याभिषेक पदक * राजा वीरेन्द्र राज्याभिषेक पदक * दैबी प्रकोप पिडितोद्वार पदक * राजा वीरेन्द्रको गद्दी आरोहम रजत महोत्सव पदक * राजा ज्ञानेन्द्र अलंकार पदक === विदेशी सम्मान === == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालको राजखलक]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] 8ljncsl5vqfm0y8hqr5pqdxq76hb6ek 0 121040 1370741 1000741 2026-08-21T11:58:59Z Bishaldev100 28807 1370741 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | consort = yes | name = राजकुमार फिलिप | title = एडिनबर्गका ड्युक | image = Duke of Edinburgh 33 Allan Warren.jpg | alt = राजकुमार फिलिपको एक तस्वीर | caption = सन् १९९२ मा राजकुमार फिलिप | succession = बेलायती शाही परिवार | reign = ६ फेब्रुअरी १९५२ – {{nowrap|९ अप्रिल २०२१}} | spouse = {{marriage|[[एलिजाबेथ द्वितीय]]|20 november 1947}} | issue-link = #Issue | issue = {{plainlist| * [[चार्ल्स तृतीय]] * राजकुमारी एन * [[राजकुमार एन्ड्रयु]] * [[राजकुमार एडवर्ड]] }} | house = {{plainlist| * ग्लुक्सबर्ग सदन (सन् १९४७ सम्म) * माउन्टबेटन परिवार (सन् १९४७ देखि) }} | father = युनान र डेनमार्कका राजकुमार एन्ड्रयु | mother = बेटनबर्गकी राजकुमारी एलिस | birth_name = युनान र डेनमार्कका राजकुमार फिलिप | birth_date = {{birth date|1921|06|10|df=yes}} | birth_place = मोन रिपोस, युनानी अधिराज्य | death_date = {{death date and age|2021|04|09|1921|06|10|df=yes}} | death_place = विन्डसोर दरबार, संयुक्त अधिराज्य | signature = Prince Philip, Duke of Edinburgh signature.svg | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flagu|United Kingdom}} | branch = {{plainlist| * {{navy|United Kingdom}} * {{army|United Kingdom}} * {{air force|United Kingdom}} }} | serviceyears = सन् १९३९–१९५२ (सक्रिय सेवा) }}}} '''राजकुमार फिलिप, एडिनबर्गको ड्युक''' (वा''' युनान र डेनमार्कका राजकुमार फिलिप''' (१० जुन १९२१ - ९ अप्रिल २०२१) [[एलिजाबेथ द्वितीय]]को श्रीमनको रूपमा बेलायती शाही परिवारका एक सदस्य थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.royal.uk/early-life-and-education|title=बाल्यकाल र शिक्षा|website=बेलायती शाही परिवार|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210409165221/https://www.royal.uk/early-life-and-education|archivedate=9 April 2021|accessdate=9 April 2021}} </ref> फिलिपको जन्म युनानी र डेनमार्केली शाही परिवारमा भएको थियो। उनको जन्म युनानमा भएतापनि उनी अठार महिनाको हुँदा उनको परिवारलाई देशबाट निर्वासित गरिएको थियो। फिलिपले फ्रान्स, जर्मनी र संयुक्त अधिराज्यमा शिक्षा हासिल गरेपछि सन् १९३९ मा मात्र १८ वर्षको उमेरमा उनी शाही नौसेनामन भर्ती भएका थिए। सन् १९३९ को जुलाईदेखि उनले तेह्र वर्षीया राजकुमारी एलिजावेथलाई पत्राचार गर्न सुरु गरेका थिए भने उनले सन् १९३४ मा एलिजाबेथलाई पहिलो पटक भेटेका थिए। दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा उनले भूमध्यसागर र प्रशान्त महासागरका जल सेनामा सेवा गरेका थिए। द्वितीय विश्वयुद्ध पश्चात् फिलिपलाई जर्ज छैठौँले एलिजाबेथसँग विवाह गर्ने अनुमति दिए। जुलाई १९४७ मा उनीहरूको मगनीको आधिकारिक घोषणा गर्नुअघि उनले आफ्नो युनानी र डेनमार्केली उपाधि तथा शैलीहरू त्याग गर्दै बेलायती बनेका थिए भने उनले आफ्ना मातृ हजुरबुवा हजुरआमालाई माउन्टबेटनको उपनाम दिएका थिए। फिलिप सन् १९४७ नोभेम्बर २० का दिन एलिजाबेथसँग विवाद बन्धनमा बाँधिएका थिए। सन् १९५२ मा एलिजाबेथ रानी भएपछि फिलिपले सक्रिय सैन्य सेवा छोड्दै सन् १९५७ मा बेलायती राजकुमार बनेका थिए। फिलिपको एलिजाबेथसँग चार सन्तानहरू; चार्ल्स, प् वेल्सका राजकुमार; आन, राजकुमारी शाही; राजकुमार एन्ड्रु र राजकुमार एडवर्ड। सन् १९६० मा जारी गरिएको बेलायती अध्यादेश मार्फत शाही शैली र उपाधि नलिएका दम्पतीका सन्तानले 'माउन्टबेटन–विन्डसर' भन्ने उपनाम प्रयोग गर्ने अनुमानि प्राप्त गरेका थिए जसलाई एन्ड्रयु र एडवर्डजस्ता पदवी धारण राजपरिवारका केही सदस्यले पनि प्रयोग गर्दै आएका छन्। खेलकुदप्रति उत्साही फिलिपले गाडी हाँक्ने अभियानको विकास गर्न सहयोग गरेका थिए। उनी ७८० भन्दा बढी सङ्गठनहरूको संरक्षक, अध्यक्ष वा सदस्य रहेका थिए। उनले द ड्युक अफ एडिनबर्ग उपाधिको पनि अध्यक्षता गरेकन थिए जुन १४ देखि २४ वर्षका युवाहरूका लागि आत्म-सुधार कार्यक्रम थियो। उनी शासनारुढ बेलायती राजाको सबैभन्दा लामो समयसम्म सेवा गर्ने र बेलायती शाही परिवारको सबैभन्दा लामो समयसम्म बाँच्ने पुरुष सदस्य थिए। उनले २ अगस्ट २०१७ मा ९६ वर्षको उमेरमा राजकीय जिम्मेवारीबाट अवकाश लिएका थिए। फिलिपले सन् १९५२ देखि आफ्नो जीवनकाल भरी २२,२१९ एकल सहभागिता र ५,४९३ भाषणहरू पूरा गरेका थिए। फिलिपको १००औँ जन्मदिनभन्दा दुई महिनाअघि ९ अप्रिल २०२१ का दिन निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.setopati.com/social/234084|शीर्षक=९९ वर्षमा बिते बेलायतका राजकुमार फिलिप|वेबसाइट=सेतोपाटी नेपाली |मिति=१० अप्रिल २०२१}} </ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-56700037.amp|शीर्षक=राजकुमार फिलिप: ड्यूक अफ एडिनबराको निधनप्रति विश्वका नेताहरूको प्रतिक्रिया|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली |मिति=१० अप्रिल २०२१}} </ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सन् २०२१ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:ब्रिटिश फिल्ड मार्सलहरू]] mrz2gblh63nxj1rlujjhabhyjye363r 0 121290 1370677 1365545 2026-08-21T08:47:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370677 wikitext text/x-wiki {{सङ्क्षिप्त विवरण|विकिपिडिया सूची लेख}} {{For|क्षेत्रफल अनुसार देशको लागि|क्षेत्रफल अनुसार देश तथा आश्रित क्षेत्रहरूको सूची}} [[चित्र:Global population cartogram.png|thumb|upright=2|सन् २०१८ मा विश्वको जनसङ्ख्याको मानचित्र; प्रत्येक वर्गले ५,००,००० मानिसहरूको प्रतिनिधित्व गर्दछ]] यो जनसङ्ख्या अनुसार देश तथा शासित क्षेत्रहरूको सूची हो। यसमा सार्वभौम राज्य, बसोबास भएका शासित क्षेत्र र, केही अवस्थामा, सार्वभौम राष्ट्रहरूको शासित क्षेत्रहरूलाई देशहरूको समावेश छन्। यस सूचीमा [[संयुक्त अधिराज्य]]लाई एकल देशको रूपमा लिइएको छ भने [[नेदरल्यान्ड]]द्वारा आश्रित देशहरूलाई छुट्टै मानिएको छ। यसबाहेक, यो सूचीमा आइएसओ ३१६६-१ मा फेला नपरेको सीमित पहिचान भएका निश्चित राज्यहरू समावेश छन्। साथै यस सूचीमा विश्वको जनसङ्ख्याको तुलनामा प्रत्येक देशको जनसङ्ख्या प्रतिशतले दिइएको छ। सन् २०२४ मा [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]को अनुमान अनुसार वर्तमान विश्वको कुल जनसङ्ख्या ८.११९ अर्ब रहेको छ।<ref name="UNFPA">{{cite web |url=https://www.unfpa.org/data/world-population-dashboard |title=World Population Dashboard |year=2024 |work=United Nations Population Fund |publisher=UNFPA |access-date=29 September 2024}}</ref> == विधि == यस तालिकामा प्रयोग गरिएका तथ्याङ्कहरू उपलब्ध भएको ठाउँमा राष्ट्रिय जनगणना प्राधिकरणले गरेको सबैभन्दा अद्यावधिक अनुमान वा प्रक्षेपणमा आधारित छ भने अद्यावधिक गरिएको राष्ट्रिय तथ्याङ्क उपलब्ध नभएमा, संयुक्त राष्ट्रको आर्थिक तथा सामाजिक मामिला विभागको जनसङ्ख्या विभागद्वारा यस सूचीमा सन् २०२१ को अनुमानित तथ्याङ्क प्रस्तुत गरिएको छ।<ref>{{cite journal|url=https://www.economist.com/node/18651512|title=China's Population: The Most Surprising Demographic Crisis|journal=The Economist|year=2013|access-date=18 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327035453/https://www.economist.com/node/18651512|archive-date=27 March 2018|url-status=live}}</ref> सङ्कलित तथ्याङ्कहरू हरेक देशमा एकै पटक वा एकै तहको यथार्थताको हिसाबले सङ्कलन नगरिएकाले गर्दा सङ्ख्यात्मक तुलनाले भ्रामक निष्कर्ष निकाल्न सक्छ। यसबाहेक, सबै देशका मानिसहरूको सङ्ख्या जोडनु विश्वको कुल सङ्ख्या बराबर नहुन सक्छ।<ref name="unpop"/> [[संयुक्त अधिराज्य]]का देशहरू जस्ता सार्वभौम राष्ट्रहरूको अभिन्न भागको रूपमा क्षेत्रहरूलाई सम्बन्धित सार्वभौम राष्ट्रहरूको भागको रूपमा गनिन्छ। [[युरोपेली सङ्घ]] जस्ता अन्य संस्थाहरू समावेश गरिएको छैन। सार्वभौम राज्यहरूको रूपमा स्वीकृत प्राप्त नगरेका र स्थायी जनसङ्ख्या नभएका स्वतन्त्र क्षेत्रहरूलाई समेत यस सूचीमा समावेश गरिएको छैन भने विभिन्न देशहरूले [[अन्टार्क्टिका|कुमेरू महादेश]]का ठाउँहरूलाई दावी गरेका छन् भने उक्त क्षेत्रमा बस्ने मानिसहरूको सङ्ख्या यस सूचीमा समावेश छैन। == जनसङ्ख्या अनुसार सार्वभौम राज्य र आश्रित क्षेत्रहरू == पुनश्च: [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]का १९३ सदस्य राष्ट्रहरू र दुई पर्यवेक्षक राष्ट्रहरूलाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घको साधारण सभामा सङ्ख्या दर्जा दिइएको छ। सार्वभौम राज्यहरूको भाग भएका आश्रित क्षेत्रहरू र आश्रित देशहरूलाई छड्केमा देखाइएको छ भने सङ्ख्याको दर्जा दिइएको छैन। यसबाहेक, सीमित मान्यता भएका [[सार्वभौम राज्य|सार्वभौम राष्ट्र]]हरूलाई सङ्ख्याको दर्जा दिइएको छैन। {{Pie chart | caption= जुन-जुलाई २०२५ मा देश अनुसार जनसङ्ख्या वितरण | label1=[[भारत]]|value1=17.3|color1=#ff9933 | label2=[[चीन]]|value2=17.2|color2=#de2910 | label3=[[संयुक्त राज्य अमेरिका]]|value3=4.2|color3=#003366 | label4=[[इन्डोनेसिया]]|value4=3.5|color4=#cd1c3c | label5=[[पाकिस्तान]]|value5=2.9|color5=#006634 | label6=[[नाइजेरिया]]|value6=2.7|color6=#008751 | label7=[[ब्राजिल]]|value7=2.6|color7=#fedd00 | label8=[[बङ्गलादेश]]|value8=2.1|color8=#001e00 | label9=[[रुस]]|value9=1.8|color9=#ffffff | label10=[[मेक्सिको]]|value10=1.6|color10=#cd7f32 | label11=अन्य|value11=44.1|color11=#cccccc }} {{mw-datatable}}{{sort under}}{{static row numbers}}{{sticky header}}{{table alignment}} {| class="wikitable sortable mw-datatable sort-under static-row-numbers sticky-header col1left col5left" {{right}} |+ जनसङ्ख्या अनुसार देश तथा आश्रित क्षेत्रहरूको सूची ! अवस्थिति ! जनसङ्ख्या ! style=width:2em |विश्वको {{br}} % ! मिति ! {{nowrap|स्रोत (आधिकारिक}} वा <br/> [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]बाट) ! class="unsortable"|टिप्पणी |- class=static-row-numbers-norank | '''{{noflag|विश्व}}''' | ८,२३,२०,००,००० || {{center|१००%}} || {{dts|13 June 2025|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref name="UNFPA"/><ref name="unpop">{{cite web |author=United Nations |title=World Population Prospects 2022 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=10 November 2022 |website=population.un.org |archive-date=5 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190205234912/https://population.un.org/wpp/ |url-status=live }}</ref>|| |- | {{झन्डा|भारत}} | {{n+p|1417492000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|1 Mar 2025|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |title=Projected Total Population by Sex as on 1st July 2011-2036: India, States and Union Territories (pg.83) |url=https://main.mohfw.gov.in/sites/default/files/Population%20Projection%20Report%202011-2036%20-%20upload_compressed_0.pdf |publisher=[[Ministry of Health and Family Welfare]] |website=www.main.mohfw.gov.in |date=9 July 2020 |access-date=2 July 2024 |archive-date=4 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604151511/https://main.mohfw.gov.in/sites/default/files/Population%20Projection%20Report%202011-2036%20-%20upload_compressed_0.pdf |url-status=dead }}</ref> || {{efn|[[कश्मीर सङ्घर्ष|भारत-प्रशासित]] [[केन्द्र शासित प्रदेश]]हरू [[जम्मु र कश्मीर (केन्द्र शासित प्रदेश)|जम्मु र कश्मीर]], र [[लद्दाख]]को जनसङ्ख्या समेत समावेश।}} |- | {{झन्डा|चीन}} | {{n+p|1408280000|{{worldpop}}|sigfig=3|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=National Economy – 10.Total Population Went down and Urbanization Rate Continued to Grow (31 December 2024) |url=https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202501/t20250117_1958330.html |publisher=[[चीनको राष्ट्रिय तथ्याङ्क ब्यूरो]] |website=www.stats.gov.cn |date=17 January 2025 |access-date=17 January 2025}}</ref> || {{efn|[[मुख्यभूमि चीन]] मात्र; चीनको [[चीनको विशेष प्रशासनिक क्षेत्रहरू|विशेष प्रशासनिक क्षेत्रहरू]] [[हङकङ]] र [[मकाउ]]को जनसङ्ख्या बाहेक}} |- | {{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}} | {{n+p|340110988|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.census.gov/data/tables/time-series/demo/popest/2020s-national-total.html | title=National Population Totals and Components of Change: April 1, 2020 to July 1, 2024 |publisher=[[United States Census Bureau]] |website=www.census.gov |access-date=20 December 2024}}</ref>|| {{efn|अमेरिकी बाह्य क्षेत्रहरूको जनसङ्ख्या बाहेक}} |- | {{झन्डा|इन्डोनेसिया}} | {{n+p|282477584|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{citation|url=https://dispendukcapil.acehtimurkab.go.id/berita/kategori/berita-nasional/rilis-data-kependudukan-semester-i-tahun-2024-potret-demografi-dan-implikasinya-bagi-pembangunan-nasional|title=Indonesian Population June 2024|work=[[गृह मन्त्रालय (इन्डोनेसिया)]]|language=इन्डोनेसियाली|access-date=20 October 2024}}</ref>|| |- | {{झन्डा|पाकिस्तान}} | २४,१४,९९,४३१||३.०% || {{dts|1 March 2023|abbr=on}} | [[सन् २०२३ पाकिस्तानी जनगणना|सन् २०२३ जनगणना]]को नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |title=Announcement of Results of 7th Population and Housing Census-2023 'The Digital Census' |date=5 August 2023 |website=Pakistan Bureau of Statistics (www.pbs.gov.pk) |access-date=14 August 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814181311/https://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/population/2023/Pakistan.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn|[[कश्मीर सङ्घर्ष|पाकिस्तान-प्रशासित]] [[आजाद कश्मीर]] र [[गिल्गित-बल्तिस्तान]]को जनसङ्ख्या समावेश।}} |- | {{झन्डा|नाइजेरिया}} | {{n+p|223800000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://cdn.sanity.io/files/5otlgtiz/production/d7fb94a5c16220cd7559ac066f95f9d53a433ac8.pdf |title=The annual population lecture series – APLS (pg.1 and pg.159) |publisher=National Population Commission – NPC Nigeria |website=www.nationalpopulation.gov.ng |date=22 November 2023 |access-date=11 March 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|ब्राजिल}} | {{n+p|212583750|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://www.ibge.gov.br/en/statistics/social/population/18176-population-projection.html?lang=en-GB&t=resultados |title = Population Projection |website = ibge.gov.br |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|बङ्गलादेश}} | {{n+p|169828911|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|14 June 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |title=Population & Housing Census 2022 – Post Enumeration Check (PEC) Adjusted Population |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |website=Bangladesh Bureau of Statistics (www.bbs.gov.bd) |date=18 April 2023 |access-date=24 August 2023 |language=en |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824082228/https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2023-04-18-08-42-4f13d316f798b9e5fd3a4c61eae4bfef.pdf |url-status=live }}</ref> || {{efn| [[बङ्गलादेश तथ्याङ्क ब्युरो]] ले सन् २०२५ मा १८ करोड १० लाख जनसङ्ख्या हुने प्रक्षेपण गरेको थियो, तर यो विधि सन् २०११ को आधार वर्षबाट लिइएको हो। यही प्रक्षेपणले सन् २०२२ को जनसङ्ख्यालाई करिब ४४ लाखले बढी गणना गरेको थियो।<ref>{{cite web |url = https://bbs.gov.bd/site/page/29855dc1-f2b4-4dc0-9073-f692361112da/- |title = Statistical Yearbook |website = bbs.gov.bd |access-date = 1 Jan 2025}}</ref>}} |- | {{झन्डा|रुस}} | {{n+p|146028325|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title= Оценка численности постоянного населения на 1 января 2025 г. [Estimated permanent population on 1 January 2025] |url= https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/PrPopul2025_Site.xlsx |publisher=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Russian Federal State Statistics Service (Росстат)]] |website= www.rosstat.gov.ru |access-date=11 February 2025 |language=ru}}</ref> || {{efn|[[क्रिमिया गणतन्त्र (रुस)|क्रिमिया गणतन्त्र]] र [[सेभास्तोपोल]], प्रशासनिक क्षेत्रहरू [[क्रिमिया|क्रिमिय प्रायद्वीप]]रुस द्वारा कब्जा गरिएको क्षेत्रहरू समावेश। जनसङ्ख्यामा [[युक्रेनको दोनेतेस्क, खेरसन, लुहान्स्क र जापोरिजिया ओब्लास्तको रूसीद्वारा विलय|चार सङ्लग्न युक्रेनी ओब्लास्तहरू]] समावेश छैन। युक्रेनी सरकार र [[क्रिमियाको राजनीतिक स्थिति|विश्वका अधिकांश अन्य राज्यहरू]] क्रिमियन प्रायद्वीप, [[दोनेतेस्क ओब्लास्त|दोनेतेस्क]], [[खेरसन ओब्लास्त|खेरसन]], [[लुहान्स्क ओब्लास्त|लुहान्स्क]] र [[जापोरिजझिया ओब्लास्त|जापोरिजिया]]को केही भूभागहरूलाई [[यूक्रेनको प्रशासनिक विभाजन|युक्रेनको क्षेत्र]] भएको मान्दछन्।}} |- | {{झन्डा|मेक्सिको}} | {{n+p|130294079|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>*data provided by [https://www.inegi.org.mx/sistemas/Infoenoe/Default_15mas.aspx INEGI → ENOE]* {{cite web |title=Mexico Population |url=https://www.economy.com/mexico/population/not-seasonally-adjusted |publisher=Moody's Analytics |website=www.economy.com |access-date=2 March 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|जापान}} | {{n+p|123540000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 February 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{Cite news |title=Population Estimates by Age (Five-Year Groups) and Sex |work=Statistics Bureau|url=https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |access-date=21 November 2024 |archive-date=1 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401013551/https://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm |url-status=live }}</ref>|| |- | {{झन्डा|फिलिपिन्स}} | {{n+p|114123600|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2025|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://psa.gov.ph/sites/default/files/dhsd/Statistical%20Tables%20CBPP_0.pdf |title=Table 10. Projected Population, by Age group, Sex, and single-Year interval, Philippines: 2020 - 2030 [Scenario 2 - pg.18] |publisher=फिलिपिनी तथ्याङ्क प्राधिकरण|website=www.psa.gov.ph |date=31 January 2024 |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|इथियोपिया}} | {{n+p|109499000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |title=Population Size by Sex, Area and Density by Region, Zone and Wereda: July 2024 |website=www.statsethiopia.gov.et |publisher=Ethiopian Statistical Service (ESS) |access-date=7 July 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240707022122/https://www.statsethiopia.gov.et/wp-content/uploads/2024/07/Projected_Population-2024.pdf |date=7 July 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|प्रजातान्त्रिक गणतन्त्र कङ्गो}} | {{n+p|109276000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय अनुमान<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=25 December 2024 |website=population.un.org |publisher=संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय आर्थिक तथा सामाजिक मामिला विभाग}}</ref> || |- | {{झन्डा|इजिप्ट}} | {{n+p|105914499|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.capmas.gov.eg/Admin/Pages%20Files/20245121324361-%20pop_new.pdf |title=Egypt in Figures 2024 – Population Estimates By Sex & Governorate 1/1/2024 |publisher=Central Agency for Public Mobilization and Statistics |website=www.capmas.gov.eg |date=1 March 2024 |access-date=28 May 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|भियतनाम}} | {{n+p|101343800|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.gso.gov.vn/en/highlight/2025/02/socio-economic-situation-in-the-fourth-quarter-and-2024/ |title=SOCIO-ECONOMIC SITUATION IN THE FOURTH QUARTER AND 2024 |publisher=General Statistics Office of Vietnam |website=www.gso.gov.vn |date=6 January 2025 |access-date=27 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|इरान}} | {{n+p|85961000|{{worldpop}}|sigfig=2|disp=table}} || {{dts|20 March 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |title=Estimated population in Iran by province in 2024 |publisher=Iran Open Data (IOD) |website=www.iranopendata.org/fa/ |date=5 December 2024 |access-date=27 December 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250508011504/https://iranopendata.org/en/dataset/iod-06124-estimated-population-iran-province-2024/ |date=8 May 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|टर्की}} | ८,५६,६४,९४४||१.०%|| {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=The-Results-of-Address-Based-Population-Registration-System-2023-49684&dil=2 |title=The Results of Address Based Population Registration System, 2023 |publisher=Turkish Statistical Institute |website=www.tuik.gov.tr |date=6 February 2024 |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|जर्मनी}} | ८,३५,५५,४७८||१.०%|| {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.destatis.de/EN/Themes/Society-Environment/Population/Current-Population/Tables/liste-current-population-basis-2022.html |title=Population by nationality and sex (quarterly figures) |publisher=Federal Statistical Office of Germany|website=www.destatis.de |date=10 January 2025 |access-date=20 January 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|फ्रान्स}} | {{n+p|68603000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 February 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |title=Démographie – Population au début du mois – France (inclus Mayotte à partir de 2014) |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/serie/001641607 |publisher=INSEE |website=www.insee.fr |access-date=4 March 2025}}</ref> || {{efn|[[फ्रान्सका क्षेत्रहरू|फ्रान्सका १८ क्षेत्रहरू]] (५ [[फ्रान्सका क्षेत्र तथा समुद्रपार विभागहरू|समुद्रपार विभाग तथा क्षेत्रहरू]] समावेश) फ्रान्सका ५ समुद्रपार क्षेत्रहरू: [[फ्रान्सेली पोलिनेसिया]], [[सेन्ट बार्तेलेमी]], [[सेन्ट मार्टिन]], [[सेन्ट पियर र मिक्लोँ]], र [[वालिस र फुतुना]], र [[नयाँ क्यालेडोनिया]] समावेश छेनन् जसलाई यही तालिकामा तल प्रस्तुत गरिएको छ। [[फ्रान्सेली दक्षिणी र अन्टार्कटिक भूमि]] (एक अन्टार्कटिक क्षेत्रीय दावी केवल सरकारी अधिकारीहरू र अनुसन्धान स्टेशन कर्मचारीहरू रहन्छन्) र [[क्लिपरटन टापु]] (फ्रान्सको एक निर्जन राज्य) उनीहरूको असाधारण प्रकृतिको कारण सूचीबद्ध छैन।}} |- | {{झन्डा|संयुक्त अधिराज्य}} | {{n+p|68265209|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland: mid-2023 |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest |publisher=[[Office for National Statistics]] (ONS) |website=www.ons.gov.uk |date=8 October 2024}}</ref> || {{efn|३ वटा [[किरीटाधीन क्षेत्र]] र १४ वटा [[बेलायती समुद्रपार क्षेत्र]]हरू समावेश छैनन्, जसलाई छुट्टै तल देखाइएको छ। असाधारण प्रकृतिका कारण चार वटा बेलायती समुद्रपार क्षेत्रहरू सूचीबद्ध छैनन्।}} |- | {{झन्डा|थाइल्यान्ड}} | {{n+p|65932105|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.bora.dopa.go.th/stat/statnew/statMONTH/statmonth/#/mainpage |title=สถิติประชากรทางการทะเบียนราษฎร(รายเดือน) – Official population statistics from the civil registration (monthly) |last=จำนวนประชากร (population) → ตรวจสอบข้อมูลแยกรายเดือน (check monthly data separately) → ขอบเขตข้อมูล (data scope - monthly) → ยอดรวมข้อมูล (total data - whole country) |publisher=The Bureau of Registration Administration (BORA) |website=www.bora.dopa.go.th |access-date=6 February 2025 |language=thai}}</ref> || |- | {{झन्डा|दक्षिण अफ्रिका}} | {{n+p|63015904|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |title=Census 2022 – Statistical Release |publisher=Government of South Africa |website=www.gov.za |date=10 October 2023 |access-date=15 October 2023 |archive-date=15 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231015192129/https://www.gov.za/sites/default/files/P03014_Census_2022_Statistical_Release.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|तान्जानिया}} | {{n+p|61741120|{{worldpop}} |sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 August 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://sensa.nbs.go.tz/ |title=Population Size in Tanzania |website=National Bureau of Statistics |access-date=24 September 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221031164518/https://sensa.nbs.go.tz/ |date=31 October 2022 }}</ref> || {{efn|[[जान्जीवार]] समावेश।}} |- | {{झन्डा|इटाली}} | {{n+p|58966101|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 November 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://demo.istat.it/app/?i=D7B |title=ISTAT – Bilancio Demografico Mensile / Monthly Demographic Balance |publisher=Istituto Nazionale di Statistica (Istat) |website=demo.istat.it |language=it |access-date=6 February 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|कोलोम्बिया}} | {{n+p|52695952|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |title=Proyecciones de Población DANE |access-date=10 April 2023 |archive-date=10 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230410005852/https://www.dane.gov.co/files/censo2018/proyecciones-de-poblacion/Nacional/DCD-area-proypoblacion-Nac-2020-2070.xlsx |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|केन्या}} | {{n+p|52428290|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |date=Sep 2022 |title=2019 Kenya Population and Housing जनगणनाको नतिजाs: Analytical Report on Population Projections, Vol XVI (Table 3.1: Projected Population, Kenya, 2020–2045) |url=https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204110524/https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/ |archive-date=4 December 2022 |access-date=25 June 2023 |website=knbs.or.ke |publisher=Kenya National Bureau of Statistics |page=23}}</ref>|| |- | {{झन्डा|म्यानमार}} | {{n+p|51316756|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 Oct 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url = https://www.moi.gov.mm/moi:eng/news/16583 |title = Myanmar's 2024 Census Provisional Results: Population at 51.3M |date = 1 Jan 2025 |website = Myanmar Ministry of Information |access-date = 1 Jan 2025}}</ref> || {{efn| [[रोहिङ्ग्या जाति]] बाहेक। केही क्षेत्रहरू उपग्रहद्वारा अनुमान गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url = https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-says-2024-census-shows-population-513-mln-2025-01-01/ |title = Myanmar says 2024 census shows population of 51.3 million |website = reuters.com |access-date = 31 Dec 2024}}</ref>}} |- | {{झन्डा|दक्षिण कोरिया}} | {{n+p|51207874|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |title=Resident population by City, County, and District |url=https://kosis.kr/statHtml/statHtml.do?orgId=101&tblId=DT_1B040A3&conn_path=I2&language=en |publisher=Statistics Korea → Korean Statistical Information Service |website=www.kostat.go.kr |access-date=6 February 2025}}</ref>|| |- | {{झन्डा|सुडान}} | {{n+p|50448963|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs}}</ref> || |- | {{झन्डा|स्पेन}} | {{n+p|49077984|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{Cite web|url=https://www.ine.es/dyngs/INEbase/en/operacion.htm?c=Estadistica_C&cid=1254736177095&menu=ultiDatos&idp=1254735572981|title=INEbase / Continuous Population Statistics (CPS). 1 January 2025. Provisional data|website=ine.es|access-date=13 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|अल्जेरिया}} | {{n+p|47400000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.ons.dz/IMG/pdf/Demographie_Algerienne2020_2023.pdf |title=DEMOGRAPHIE ALGERIENNE 2020 à 2025 |publisher=National Office of Statistics |website=www.ons.dz |date=July 2024 |access-date=17 January 2025 |language=French}}</ref> || |- | {{झन्डा|अर्जेन्टिना}} | {{n+p|47067641|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |title=Proyecciones y estimaciones |publisher=National Institute of Statistics and Census of Argentina|website=www.indec.gob.ar |access-date=17 January 2025 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609202751/https://www.indec.gob.ar/indec/web/Nivel3-Tema-2-24 |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|युगान्डा}} | {{n+p|45905417|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.ubos.org/wp-content/uploads/2024/12/National-Population-and-Housing-Census-2024-Final-Report-Volume-1-Main.pdf |title=National Population and Housing Census 2024 – Final Report – Volume I (Main) |access-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126111611/https://www.ubos.org/wp-content/uploads/2024/12/National-Population-and-Housing-Census-2024-Final-Report-Volume-1-Main.pdf |archive-date=26 January 2025 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|इराक}} | {{n+p|44414800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |access-date=2 July 2024 |title=Estimated population of Iraq for the period (2015–2030)|url=http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |website=cosit.gov.iq |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203214014/http://cosit.gov.iq/ar/2013-01-31-08-43-38 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|अफगानिस्तान}} | {{n+p|42045000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |title = World Population Prospects 2024 Summary of Results |at = p61 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref><ref>{{cite web |url = https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Data_Sources.pdf |title = World Population Prospects 2024 Data Sources |at = p11 |website = un.org |access-date = 6 Jan 2025}}</ref> (टिप्पणी हेर्नुहोस्) | {{efn| पछिल्लो जनगणना सन् १९७९ मा भएको थियो। स्रोतहरू वर्तमान जनसङ्ख्याको बारेमा असहमत छन्: * अफगानी [[राष्ट्रिय तथ्याङ्क तथा सूचना प्राधिकरण]]ले सन् २०२४ का लागि ३,५६,९५,५२७ को अनुमान दिएको थियो।<ref>{{cite web |url = https://nsia.gov.af/library |title = Library |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220323031521/https://nsia.gov.af/library |date=23 March 2022 }}</ref><ref>{{cite web |url = https://drive.google.com/file/d/1PWzeE5zCoqwHfht-16xVkHejlgW9Wbeb/view |title = Estimated Populatin of Afghanistan 2024-25 |website = National Statistics and Information Authority |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * [[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]]ले सन् २०२५ को लागि ३,६४,३२,००० को अनुमान दिएको छ।<ref>{{cite web |url = https://www.britannica.com/place/Afghanistan |title = Afghanistan |website = www.britannica.com |access-date = 25 Jan 2025}}</ref> * बीबीसीले सन् २०२३ का लागि ३ करोड ८३ लाखको आँकडा दिएको थियो।<ref>{{cite web |url = https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12011352 |title = Afghanistan country profile |date = 15 Aug 2023 |website = bbc.com |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> * सिआइएले सन् २०२४ का लागि ४ करोड १ लाख २१ हजार ५ सय ५२ अनुमान गरेको छ।<ref>{{cite web |url = https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |title = Afghanistan |website = cia.gov |access-date = 6 Jan 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210104184342/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/afghanistan/ |date=4 January 2021 }}</ref> * अमेरिकी जनगणना ब्युरोले सन् २०२५ का लागि ४ करोड ९५ लाख ५२ हजार ५ सय ६६ को अनुमान गरेको छ।<ref>{{cite web |url = https://www.census.gov/popclock/world/af |title = Afghanistan |website = nsia.gov.af |access-date = 23 Jan 2025}}</ref> सबै आँकडाहरू मध्य-वर्षको हो।}} |- | {{झन्डा|क्यानडा}} | {{n+p|41465298|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=1710000901 |title = Population estimates, quarterly |date = 17 December 2024 |website = statcan.gc.ca |access-date = 19 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|उज्बेकिस्तान}} | {{n+p|37543167|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://stat.uz/en/ |title = Uzbekistan by the Numbers |website = stat.uz |access-date=15 January 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|पोल्यान्ड}} | {{n+p|37490000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.pl/en/topics/other-studies/informations-on-socio-economic-situation/statistical-bulletin-no-12025,4,171.html |title=Statistical Bulletin No 1/2025 → Population |publisher=[[Statistics Poland]] (GUS) |website=www.stat.gov.pl |date=25 February 2025 |access-date=4 March 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|मोरोक्को}} | {{n+p|36828330|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 September 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.hcp.ma/Population-legale-du-Royaume-du-Maroc-repartie-par-regions-provinces-et-prefectures-et-communes-selon-les-resultats-du_a3974.html |title=Recensement général de la population et de l'habitat 2024 |publisher=[[Haut Commissariat au Plan (Morocco)]] (HCP) |website=www.hcp.ma |date=22 November 2024 |access-date=11 December 2024}}</ref> || {{efn| [[लायुन साकिया अल हमरा]] र [[दाक्ला वादी दहाब]] समावेश, मोरोक्को प्रशासित [[पश्चिमी साहारा]]को [[मोरोक्कोका क्षेत्रहरू|विवादित क्षेत्र]] र [[सहारवी अरब लोकतान्त्रिक गणतन्त्र]] बाहेक ([[पश्चिमी साहारा सङ्घर्ष]] हेर्नुहोस् )}} |- | {{झन्डा|अङ्गोला}} | {{n+p|35121734|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 June 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gov.ao/ |title=Início |website=www.ine.gov.ao |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230601043657/https://www.ine.gov.ao/ |archive-date=1 June 2023 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|मलेसिया}} | {{n+p|34157500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.dosm.gov.my/portal-main/release-content/demographic-statistics-fourth-quarter-2024 |title = Demographic Statistics, Fourth Quarter 2024 |website = dosm.gov.my |date=13 February 2025 |access-date = 27 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|पेरू}} | {{n+p|34038457|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/publicaciones_digitales/Est/Lib1665/index.html |title=Estimaciones y Proyecciones de la Población Nacional, 1950–2070 (3. Resultados) |publisher=[[Instituto Nacional de Estadística e Informática|INEI – Peru]] |website=www.gob.pe |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|मोजाम्बिक}} | {{n+p|33244414|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.ine.gov.mz |title=População 2024 |website=www.ine.gov.mz |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601041948/http://www.ine.gov.mz/ |archive-date=1 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|घाना}} | {{n+p|33007618|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2[1][2]_with_links[_final_website.pdf |title=Population Projection 2021 – 2050 (pg.45–46) |publisher=Ghana Statistical Service |website=www.statsghana.gov.gh |date=June 2024 |access-date=23 October 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240723110019/https://statsghana.gov.gh/gssmain/fileUpload/pressrelease/Population_projection_280624_final_ffa2%5B1%5D%5B2%5D_with_links%5B_final_website.pdf |date=23 July 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|युक्रेन}} | {{n+p|32962000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको अनुमान<ref>{{cite web |title=Population of Ukraine – Population (by estimate) as of 2025 |website=IMF |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=926,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,LP,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1}}</ref> || {{efn|[[स्वायत्त गणतन्त्र क्रिमिया]] र [[सेभास्तोपोल]] सहर बाहेक, (तथापि, [[डोनबास]] नामक, [[सन् २०२२ युक्रेनमा रूसी आक्रमण|रुसद्वारा आंशिक रूपमा कब्जा गरिएको]]) क्षेत्र समावेश}} |- | {{झन्डा|यमन}} | {{n+p|32305264|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |title=Annual Statistical Health Report 2022 (pg.4) |publisher=Yemeni Ministry Of Health |website=www.moh.gov.ye |date=3 September 2024 |access-date=23 October 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203112119/https://moh.gov.ye/storage/1900/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%82%D8%B1%D9%8A%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D8%A5%D8%AD%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D9%8A-2022_%D9%A0%D9%A5%D9%A3%D9%A5%D9%A3%D9%A9.pdf |date=3 December 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|साउदी अरब}} | {{n+p|32175224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 May 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |title = Overall count of population |url = https://portal.saudicensus.sa/portal |publisher = General Statistics Authority – Kingdom of Saudi Arabia |website = portal.saudicensus.sa |access-date = 5 July 2023 |archive-date = 28 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230728002753/https://portal.saudicensus.sa/portal |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230728002753/https://portal.saudicensus.sa/portal |date=28 July 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|माडागास्कर}} | {{n+p|30811969|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |title=Projections démographiques |website=instat.mg |access-date=2 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615103016/https://www.instat.mg/documents/upload/main/INSTAT-RGPH3_Projectionsdemographiques.pdf |archive-date=15 June 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|आइभोरी कोस्ट}} | {{n+p|29389150|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 December 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=http://www.ins.ci/n |title=Institut National de la Statistique (INS) – RGPH-2021 Résultats globaux |website=www.ins.ci |access-date=10 August 2022 |archive-date=10 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180310230400/http://www.ins.ci/n |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|नेपाल}} | {{n+p|29164578|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 November 2021|abbr=on}} | वि.सं [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|२०७८ जनगणना]]को नतिजा<ref>{{cite web |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results |title=National Population and Housing Census 2021 |website=www.cbs.gov.np |access-date=28 March 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327230350/http://censusnepal.cbs.gov.np/results |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|क्यामेरून}} | {{n+p|28758503|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |title=Projections demographiques et estimations des cibles prioritaires des differents programmes et interventions de sante |publisher=INS du Cameroun |website=www.ins-cameroun.cm |date=30 June 2023 |access-date=2 July 2024 |archive-date=2 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002083019/https://ins-cameroun.cm/document/projections-demographiques-et-estimations-des-cibles-prioritaires-des-differents-programmes-et-interventions-de-sante/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|भेनेजुएला}} | {{n+p|28405543|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=4 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{झन्डा|अस्ट्रेलिया}} | {{n+p|27204800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/mf/3101.0 |title = National, state and territory population |date = 19 September 2024 |website = abs.gov.au |access-date = 28 September 2024}}</ref> || {{efn|बाह्य क्षेत्रहरू [[क्रिसमस टापु]], [[कोकोस (किलिङ) टापु]], र [[नोर्फोक टापु]] बाहेक}} |- | {{झन्डा|नाइजर}} | {{n+p|26312034|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.stat-niger.org/projections/ |title=Projections démographiques du Niger Horizon 2012–2024 (extraction de donnees) |publisher=INSN |website=www.stat-niger.org |access-date=2 July 2024 |archive-date=10 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230610170556/https://www.stat-niger.org/projections/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|उत्तर कोरिया}} | {{n+p|25950000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |title=Democratic People's Republic of Korea (2014–2050) [pg.40] |access-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033819/http://www.searo.who.int/dprkorea/documents/population-projection-dprk-2014-50.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=dead }}</ref>|| |- | {{झन्डा|सिरिया}} | {{n+p|24672760|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{झन्डा|बुर्किना फासो}} | {{n+p|23409015|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.insd.bf/sites/default/files/2023-02/VOLUME%204%20PROJECTIONS%20DEMOGRAPHIQUES%202020%202035%20RGPH%20%C3%A9dition%202-%2006-02-2023.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES 2020–2035 |publisher=INSD Burkina Faso |website=www.insd.bf |date=January 2023 |access-date=2 July 2024}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|ताइवान}} | {{n+p|23396049|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |title=National Statistics, Taiwan |website=eng.stat.gov.tw |access-date=12 February 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131125043/https://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 |date=31 January 2020 }}</ref> || {{efn|[[ताइवान]]ले [[पेन्गु]], [[किन्मेन]], [[मात्सु टापु|मात्सु]] र अन्य साना टापुहरू समेट्छ।}} |- | {{झन्डा|माली}} | {{n+p|22395489|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 June 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://instat-mali.org/fr |title=TAILLE DE LA POPULATION EN 2022 (HBTS) (SOURCE RÉSULTATS RGPH5) |publisher=INSTAT Mali |website=www.instat-mali.org/fr |date=10 August 2023 |access-date=23 September 2023 |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003092311/https://instat-mali.org/fr |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|श्रीलङ्का}} | {{n+p|21916000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |title=Mid-year Population Estimates by District & Sex, 2014 – 2024 |website=statistics.gov.lk |access-date=28 September 2024 |archive-date=28 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240928085025/http://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/VitalStatistics/ByDistrictandSex2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|कजाख्स्तान}} | {{n+p|20286084|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kz/en/ |title=Population |publisher=QAZSTAT |website=www.stat.gov.kz |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|मलावी}} | {{n+p|20270568|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |title=Population Projections 2018–2050 |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214154949/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |archive-date=14 February 2024 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240214154949/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2018/Thematic_Reports/Population%20Projections%202018-2050.pdf |date=14 February 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|चिली}} | {{n+p|20086377|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |title = Proyecciones de población |website =www.ine.cl |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200828051041/https://www.ine.cl/estadisticas/sociales/demografia-y-vitales/proyecciones-de-poblacion |archive-date=28 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|जाम्बिया}} | {{n+p|19610769|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 September 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.lusakatimes.com/2022/12/24/preliminary-data-shows-population-grew-from-13-1-million-in-2010-to-19-6-million-in-2022/ |title=Preliminary data shows Population grew from 13.1 million in 2010 to 19.6 million in 2022 |website=www.zamstats.gov.zm |date=24 December 2022 |access-date=27 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221227142047/https://www.zamstats.gov.zm/population-size-by-sex-and-rural-urban-zambia-2022/ |archive-date=27 December 2022 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|रोमानिया}} | {{n+p|19064409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://insse.ro/cms/sites/default/files/com_presa/com_pdf/poprez_ian2024e.pdf |title=On 1st January 2024, the usually resident population amounted to 19064409 persons, a growth of 9.9 thousand persons compared to 1st January 2023 |publisher=[[National Institute of Statistics (Romania)]] – INSSE |website=www.insse.ro |date=30 August 2024 |access-date=30 August 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|सोमालिया}} | {{n+p|19009151|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=3 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || {{efn|[[सोमालिल्यान्ड]] समावेश}} |- | {{झन्डा|चाड}} | {{n+p|18675547|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.inseed.td/ |website=www.inseed-td|publisher=Institut National de la Statistique, des Etudes Economiques et Démographiques |title=Population* 2024 |access-date=2 July 2024 |archive-date=14 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231014184620/https://www.inseed.td/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|सेनेगल}} | {{n+p|18126390|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|15 May 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.ansd.sn/sites/default/files/recensements/rapport/rapport_national/RGPH-5_Rapport%20global-Prov-juillet2024_0.pdf |title=RAPPORT PROVISOIRE, PGPH-5, 2023 |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|नेदरल्यान्ड}} | {{n+p|18051856|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/en/dataset/83474ENG/table?ts=1712804860730 |title=Population dynamics – month and year |website=www.opendata.cbs.nl |publisher=Centraal Bureau voor de Statistiek |access-date=28 February 2025}}</ref> || {{efn| [[नेदरल्यान्ड अधिराज्य]]को [[क्यारिबियन समुद्र]]का ([[अरूबा]], [[कुरासाओ]], र [[सिन्ट मार्टेन]]) गरी तीनवटा घटक देशहरू बाहेक, तर [[क्यारिबियन नेदरल्यान्ड]]का तीन विशेष नगरपालिका ([[बोनायर]], [[सिन्ट युस्ताटियस]] र [[साबा]]) समावेश गर्दछ।}} |- | {{झन्डा|ग्वाटेमाला}} | {{n+p|17843132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |date=2019 |publisher = Instituto Nacional de Estadística Guatemala |url= https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |title=Estimaciones y proyecciones nacionales de población |archive-url=https://web.archive.org/web/20191223192959/https://www.censopoblacion.gt/archivos/Estimaciones_y_proyecciones_nacionales_de_poblacion.pdf |archive-date=23 December 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|कम्बोडिया}} | {{n+p|17336307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |date = Nov 2021|url = https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf|publisher = National Institute of Statistics |title = Population Projection |access-date = 2 July 2024 |archive-date = 8 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230908123512/https://www.nis.gov.kh/nis/Census2019/Population%20Projection.pdf |url-status = live}}</ref> || |- | {{झन्डा|इक्वेडर}} | {{n+p|16938986|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url= https://www.censoecuador.gob.ec/ |title= Inicio – Censo Ecuador |website= censoecuador.gob.ec |access-date= 15 June 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|जिम्बाब्वे}} | {{n+p|16751469|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{Cite report|url=http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |title=Population Projections Thematic Report |access-date=12 November 2024|publisher=Zimbabwe National Statistics Agency |archive-date = 28 April 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160428150301/http://www.zimstat.co.zw/sites/default/files/img/publications/Census/population_projection.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|दक्षिण सुडान}} | {{n+p|15254268|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |title=South Sudan Population Projections, 2020–2040 (pg.12) |publisher=National Bureau of Statistics – South Sudan (NBSS) |website=www.nbs.gov.ss |date=January 2016 |access-date=22 January 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250416211927/https://nbs.gov.ss/wp-content/uploads/2022/05/Population-projections-for-South-Sudan-2020-2040-1.pdf |date=16 April 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|गिनी}} | {{n+p|14363931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.stat-guinee.org/ |title=Institut National de la Statistique - stat-guinee.org |website=www.stat-guinee.org |access-date=27 February 2025 |archive-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206110433/https://www.stat-guinee.org/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|रुवान्डा}} | {{n+p|13798561|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |title=Size of the resident population |website=statistics.gov.rw |url=http://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |access-date=22 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240515193613/https://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |archive-date=15 May 2024 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240515193613/https://statistics.gov.rw/publication/size-resident-population |date=15 May 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|बेनिन}} | {{n+p|12910087|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |title=PROJECTIONS DEMOGRAPHIQUES DE 2014 A 2063 ET PERSPECTIVES DE LA DEMANDE SOCIALE DE 2014 A 2030 AU BENIN |website=www.insae-bj |access-date=2 July 2024 |archive-date=29 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230529104440/https://instad.bj/images/docs/Actualit%C3%A9s/Projection%20r%C3%A9vis%C3%A9e.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बुरुन्डी}} | {{n+p|12837740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |title=Projections de la population au Burundi |website=www.isteebu.bi |access-date=25 May 2023 |archive-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525150948/https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230525150948/https://isteebu.bi/projection-de-la-population/ |date=25 May 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|हाइटी}} | {{n+p|12394537|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://ihsi.gouv.ht/public/statistiques/statistiques_demographiques_et_sociales/projections_et_estimations_de_la_population |title=Projections et estimations de la population 2024 |website =ihsi.gou.ht |access-date=3 November 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|ट्युनिसिया}} | {{n+p|11887412|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.ins.tn/en/statistiques/111 |title=Population |website=ins.tn |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|बेल्जियम}} | {{n+p|11812354|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.ibz.rrn.fgov.be/fr/population/statistiques-de-population/ |title=Statistiques de population |publisher=[[Federal Public Service Interior|IBZ]] |website=www.ibz.rrn.fgov.be |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|पपुवा न्युगिनी}} | {{n+p|11781559|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |title = Population Estimates 2021 |website = nso.gov.pg |access-date = 20 July 2023 |archive-date = 20 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230720004458/https://www.nso.gov.pg/statistics/population/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{झन्डा|जोर्डन}} | {{n+p|11734000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://dosweb.dos.gov.jo/DataBank/Population/Population_Estimares/PopulationEstimates.pdf |title= Estimated population of 2024 and some of selected data |publisher=Department of Statistics (DOS) |website=www.dosweb.dos.gov.jo |date=January 2025 |access-date=12 February 2025 |archive-date = 21 January 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250121092623/https://dosweb.dos.gov.jo/DataBank/Population/Population_Estimares/PopulationEstimates.pdf |url-status = dead }}</ref> || |- | {{झन्डा|बोलिभिया}} | {{n+p|11312620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 March 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://censo.ine.gob.bo/ |title=Censo Bolivia 2024 |publisher=[[बोलिभियाको राष्ट्रिय तथ्याङ्क संस्थान]] |website=www.ine.gob.bo |access-date=3 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|क्युबा}} | {{n+p|11089511|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://www.onei.gob.cu/node/13815 |title=Indicadores Demográficos por provincias y municipios 2022 |website =www.onei.gob.cu |access-date=12 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201211142555/http://www.onei.gob.cu/node/13815 |archive-date=11 December 2020 |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|चेक गणतन्त्र}} | {{n+p|10897237|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=Population |url=https://csu.gov.cz/home |publisher=[[चेक साङ्ख्यिकीय कार्यालय]] |date=30 December 2024 |access-date=30 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|डोमिनिकन गणतन्त्र}} | {{n+p|10771504|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |title=Población por sexo, según provincia de residencia |publisher=Oficina Nacional de Estadística (ONE) |website=www.one.gob.do |date= |access-date=12 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240627163434/https://www.one.gob.do/datos-y-estadisticas/temas/censos/poblacion-y-vivienda/2022/ |archive-date=27 June 2024 |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|संयुक्त अरब इमिरेट्स}} | {{n+p|10678556|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx#/%3Fyear=&folder=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B9%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9&subject=%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9%20%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%D8%A9 |title=Statistics by Subject |website=fcsa.gov.ae |access-date=29 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200704064240/https://fcsa.gov.ae/ar-ae/Pages/Statistics/Statistics-by-Subject.aspx |archive-date=4 July 2020}}</ref> || |- | {{झन्डा|पोर्तगाल}} | {{n+p|10639726|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ अनुमान<ref>{{cite web|url=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=645507713&DESTAQUESmodo=2|title=População residente ultrapassa os 10,6 milhões – 2023|website=ine.pt|publisher=Instituto Nacional de Estatística|access-date=18 June 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|स्विडेन}} | {{n+p|10587710|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=http://www.scb.se/en/finding-statistics/statistics-by-subject-area/population/population-composition/population-statistics |title=Population statistics |website=scb.se |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|युनान}} | {{n+p|10400720|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=Estimated Population and Migration Flows, 2024 |url=https://www.statistics.gr/documents/20181/b248e72c-2917-bdae-1d15-98d22787adb7 |publisher=[[Hellenic Statistical Authority]] |access-date=8 January 2025 |location=Piraeus |date=31 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|ताजिकिस्तान}} | {{n+p|10277100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.stat.tj/ |title=Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон / Агентии омори назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон |website=www.stat.tj |access-date=21 July 2024 |archive-date=13 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091213094447/https://www.stat.tj/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|अजरबैजान}} | {{n+p|10218536|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 November 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>*left corner →*{{cite web |url=https://www.azstat.gov.az/portal/?lang=en |title=Number of Population |publisher=[[State Statistics Committee|Azerbaijan Statistical Information Service (ASIS)]] |website=www.azstat.gov.az/portal/?lang=az |access-date=21 January 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|इजरायल}} | {{n+p|10026900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.cbs.gov.il/en/Statistics/Pages/Generators/Time-Series-DataBank.aspx?r=ea3bd53b-b8ef-4c4a-8f6f-8eb5e8cdb84f&uptodate=1 |title = Time Series DataBank |date = |website = cbs.gov.il |access-date = 9 December 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|होन्डुरस}} | {{n+p|9892632|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |title=TOMO: HONDURAS: PROYECCIONES DE POBLACIÓN 2013–2050 |website=INE – Instituto Nacional de Estadística Honduras |access-date=2 July 2024 |archive-date=5 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405210701/https://www.ine.gob.hn/publicaciones/Censos/Censo_2013/09Tomo-IX-Proyecciones-de-Poblacion/Cuadros%20xls/1.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|हङ्गेरी}} | {{n+p|9540000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.ksh.hu/stadat_files/nep/en/nep0001.html |title=22.1.1.1. Main indicators of population and vital events|publisher=Hungarian Central Statistical Office (KSH) |website=www.ksh.hu |access-date=6 February 2025 |archive-date=15 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190215153106/http://www.ksh.hu/docs/eng/xstadat/xstadat_annual/i_wdsd001.html |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|अस्ट्रिया}} | {{n+p|9198214|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.statistik.at/en/statistics/population-and-society/population/population-stock/population-at-beginning-of-year/quarter |title=Population at beginning of year/quarter |website=www.statistik.at |access-date=12 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|बेलारुस}} | {{n+p|9155978|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |title=Population at the beginning of 2022 |website=belstat.gov.by |access-date=3 August 2022 |archive-date=5 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230105133324/http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230105133324/http://dataportal.belstat.gov.by/Indicators/Preview?key=144299 |date=5 January 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|स्विट्जरल्यान्ड}} | {{n+p|9027859|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.bfs.admin.ch/bfs/de/home/statistiken/bevoelkerung.gnpdetail.2024-0542.html |title=Bevölkerungsstand am Ende des 3. Quartals 2024 |language=de |date=4 December 2024|publisher=Bundesamt für Statistik |website=bfs.admin.ch |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|सिएरा लियोन}} | {{n+p|8884032|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite report|url=https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |title=Sierra Leone 2015 Population and Housing Census – Thematic Report on Population Projections|author=Gershon P. Y. Togoh|author2=Abu Bakarr Turay|author3=Allieu Komba |date=Oct 2017|publisher=Statistics Sierra Leone |website =www.statistics.sl |access-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113162606/https://www.statistics.sl/images/StatisticsSL/Documents/Census/2015/sl_2015_phc_thematic_report_on_population_projections.pdf |archive-date=13 November 2019 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|टोगो}} | {{n+p|8095498|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 November 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite press release |url=https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |title=Resultats RGPH5 |language=fr |website=inseed.tg |access-date=20 April 2023 |archive-date=18 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418035453/https://inseed.tg/wp-content/uploads/2023/04/Communique_de_presse_Resultats_RGPH5_20230404.pdf |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|लाओस}} | {{n+p|7546000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |title = Distribution of citizens by gender and age group |website = laosis.lsb.gov.la |access-date = 21 November 2024 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920122809/https://laosis.lsb.gov.la/majorIndicators.do?paramGrpId=all |url-status = live }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|हङकङ}} (चीन) | {{n+p|7534200|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.censtatd.gov.hk/hkstat/sub/so20.jsp |title=Population – Overview &#124; Census and Statistics Department |website=www.censtatd.gov.hk |access-date=27 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लिबिया}} | {{n+p|7381023|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{झन्डा|किर्गिस्तान}} | {{n+p|7161900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.kg/ru/statistics/naselenie/ |title=Население |access-date=12 November 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|तुर्कमेनिस्तान}} | {{n+p|7057841|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 December 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.tm/ |title=Итоги сплошной переписи населения и жилищного фонда Туркменистана 2022 года |date=14 July 2023 |website=www.stat.gov.tm/ |access-date=21 September 2023 |archive-date=20 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230720125616/https://www.stat.gov.tm/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|निकाराग्वा}} | {{n+p|6803886|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.inide.gob.ni/docs/Anuarios/Anuario2022/ANUARIO_ESTADISTICO2022.pdf |title=Anuario Estadístico 2022 |website=www.inide.gob.ni |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|सर्बिया}} | {{n+p|6605168|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.gov.rs/en-US |title=Population |publisher=Statistical Office of the Republic of Serbia (РЗС) |website=www.stat.gov.rs |access-date=2 July 2024 |language=en |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013224848/https://stat.gov.rs/en-US |url-status=live }}</ref>|| {{efn|[[कोसोभो]] बाहेक}} |- | {{झन्डा|मध्य अफ्रिकी गणतन्त्र}} | {{n+p|6470307|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |title = Population of the central African Republic in 2021 and 2024 |date = 14 May 2024 |website = icasees.org |access-date = 5 September 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240529142921/https://www.icasees.org/index.php/actualites/population-de-la-republique-centrafricaine-en-2021-et-2024 |date=29 May 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|बुल्गेरिया}} | {{n+p|6445481|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक वार्षिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |title=Население към 7 септември 2021 година |date=3 October 2022|language=बुल्गेरियाली|website=www.nsi.bg |access-date=21 February 2022 |archive-date=3 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003102110/https://nsi.bg/bg/content/19806/%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%81%D1%8A%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BA%D1%8A%D0%BC-7-%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B2%D1%80%D0%B8-2021-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 |url-status=live}}</ref> || |- | {{flagicon|Congo}} [[गणतन्त्र कङ्गो]] | {{n+p|6142180|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|17 May 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&amp;refresh=65af84d0d8a631706001616 |title=Le cinquième Recensement Général de la Population et de l'habitation du Congo (RGPH-5) / pg.VIII |publisher=INS Congo |website=www.ins-congo.cg |date=29 December 2023 |access-date=23 January 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251228082210/https://ins-congo.cg/download/resultats-preliminaires/?wpdmdl=4068&refresh=65af84d0d8a631706001616 |date=28 December 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|पाराग्वे}} | {{n+p|6109644|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | प्रारम्भिक जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |title=Paraguay has 6,109,644 inhabitants, according to the last Census |date=31 August 2023 |website=ABC Color|language=ES |access-date=4 September 2023 |archive-date=5 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230905110622/https://www.abc.com.py/nacionales/2023/08/31/paraguay-tiene-6109644-de-habitantes-segun-el-ultimo-censo-de-poblacion-y-viviendas/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|सिङ्गापुर}} | {{n+p|6036900|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme/population/population-and-population-structure/latest-data |title=Singapore Department of Statistics (DOS) |website=www.singstat.gov.sg |access-date=28 September 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200726011137/https://www.tablebuilder.singstat.gov.sg/publicfacing/createDataTable.action?refId=14912 |date=26 July 2020 }}</ref> || |- | {{झन्डा|एल साल्भादोर}} | {{n+p|6029976|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2 May 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://censo2024.bcr.gob.sv/wp-content/uploads/tablas-geoportal/presentacion-nacional-resultados-censo-poblacion-vivienda-el-salvador-2024.pdf |title=Censo de Población y Vivienda El Salvador 2024 |publisher=Government of El Salvador |access-date=27 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214081548/https://censo2024.bcr.gob.sv/wp-content/uploads/tablas-geoportal/presentacion-nacional-resultados-censo-poblacion-vivienda-el-salvador-2024.pdf?download=1 |archive-date=14 February 2025 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|डेनमार्क}} | {{n+p|5992734|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-valg/befolkning-og-befolkningsfremskrivning/folketal |title=Population figures |website=www.dst.dk |access-date=16 February 2024}}</ref> || {{efn|[[फरोई टापु]] र [[ग्रिनल्यान्ड]] बाहेक}} |- | {{झन्डा|फिनल्यान्ड}} | {{n+p|5638675|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 January 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref name="pxnet2.stat.fi">{{cite web |url=https://pxdata.stat.fi/PXWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px |title=Statistics Finland – Population – Preliminary population statistics |website=statfin.stat.fi |access-date=6 February 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250522153952/https://pxdata.stat.fi/PxWeb/pxweb/en/StatFin/StatFin__vamuu/statfin_vamuu_pxt_11lj.px/ |date=22 May 2025 }}</ref> || {{efn|[[ओलान्द टापु]] समावेश}} |- | {{झन्डा|नर्वे}} | {{n+p|5594340|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.ssb.no/en |title=2020-01-01 |website=ssb.no |access-date=22 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180526091639/https://www.ssb.no/en/ |archive-date=26 May 2018 |url-status=live}}</ref> || {{efn|[[स्भालबर्ड]] समावेश}} |- | {{झन्डा|लेबनान}} | {{n+p|5490000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |title = Lebanese Republic |date = 2 March 2019 |website = City Population |access-date = 16 May 2023 |archive-date = 20 September 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230920133612/https://www.citypopulation.de/en/lebanon/cities/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{झन्डा|प्यालेस्टाइन}} | {{n+p|5483450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |title=عدد السكان المقدر في فلسطين منتصف العام حسب المحافظة، 1997–2026 |website =www.pcbs.gov.ps |access-date=1 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207112247/https://pcbs.gov.ps/statisticsIndicatorsTables.aspx?lang=ar&table_id=676 |archive-date=7 December 2022 |url-status=live}}</ref> || {{efn|[[पूर्वी जेरुसेलम]] वा [[पश्चिमी तट]]मा रहेको [[इजरायली बस्ती]]हरू बाहेक।}} |- | {{झन्डा|स्लोभाकिया}} | {{n+p|5421272|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=Stock of population in the SR on 30 September 2024 |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |website=slovak.statistics.sk |date=29 November 2024 |access-date=29 November 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250304062241/https://slovak.statistics.sk/wps/portal/ext/products/informationmessages/inf_sprava_detail/!ut/p/z1/tVLLktowEPyWHHyUNbYkS-RmtoIxUFQM2IAuKT8EKIDsNY7J5utjJ1uVyiYLm0PmMjp0q6dnGku8wdKkrd6njS5NesITLHV2tq_52QabCw6Ec0FdOvAYIR1665uMiD2WtdqpWtX2obw0eKOMfdVHXalCp3ZZ7_-G_FKf8ObQNNXlvQUWvKRY0ItL71PEQzEcOj7AcEYgnEyX8_HDyA1i1v-qPz8-Sh_LvDSN-tpJl9klPSBlkDY7lB4bC7pHWZ87R61R6FLVaftkQXtRzbHrRKUuLTKBGM89RBXNUMYIQ8Cg6DopKBd4i7eSvzqIw_ESSyyrXBd4W-x24KjCQ4OCCkRdUqBUMIJcjw-YGrhOLgCvW62uODb9XCe8VKa3ctvr-h6g3xW8Uj685Ith4kLI5wtnGkXB1KE_-H4URctZkkCQuCMIiRPAPI47Me-Zf0PgTfyHwB9TPgMQs4BB6I_jxSAiBHzyNv6v-eeLDxCu_I_BYkIdoOz3rPxp7yf_hsCdrCX9iXPTVM0Bb_9HyP4xQT3-hqGV9wy4tfF7mRkDrs5r0Ygn8m21Gx9Oo74m7RwdF8J_9x2gbZaf/dz/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |date=4 March 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|आयरल्यान्ड}} | {{n+p|5380300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-pme/populationandmigrationestimatesapril2024/ |title=Population and Migration Estimates, April 2024 |website=www.cso.ie |date=27 August 2024 |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|न्युजिल्यान्ड}} | {{n+p|5356700|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |title = Estimated population of NZ |date = 18 February 2025 |website = stats.govt.nz |access-date = 27 February 2025 |archive-date = 27 February 2025 |archive-url = https://web.archive.org/web/20250227091953/https://www.stats.govt.nz/indicators/population-of-nz/ |url-status = live }}</ref> || {{efn|सम्बद्ध दुई स्वशासित राज्यहरू [[कुक टापु]] र [[नियु]] र [[टोकलाउ]] बाहेक।}} |- | {{झन्डा|कोस्टा रिका}} | {{n+p|5309625|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |title=Estadísticas demográficas. 2011 – 2025. Proyecciones nacionales. Población total proyectada al 30 de junio por grupos de edades, según región de planificación y sexo |website=www.inec.go.cr |access-date=2 July 2024 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124541/https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230920124541/https://inec.cr/es/tematicas/listado?topics=91%252C646 |date=20 September 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|ओमान}} | {{n+p|5268072|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |title=Monthly Statistical Bulletin: January 2025 |website=ncsi.gov.om |date=20 January 2025 |access-date=6 February 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250415094244/https://ncsi.gov.om/Elibrary/LibraryContentDoc/bar_20-1-2025%20indd-Final_afdf97ec-1849-4b7c-8731-36680c9f8160.pdf |date=15 April 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लाइबेरिया}} | {{n+p|5248621|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 November 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |title=Liberia announces provisional results of its 5th National Population and Housing Census |publisher=United Nations Liberia |website=www.liberia.un.org |date=23 February 2023 |access-date=14 October 2023 |archive-date=24 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324043346/https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324043346/https://liberia.un.org/en/220493-liberia-announces-provisional-results-its-5th-national-population-and-housing-census |date=24 March 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|मौरिटानिया}} | {{n+p|4927532|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|25 December 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://ansade.mr/wp-content/uploads/2024/09/Depliant-RGPH5-1.pdf |title=Recensement Général de la Population et de l'Habitat (RGPH-5 2023) |publisher=ANSADE – Mauritanie |website=www.ansade.mr |date=September 2024 |access-date=23 October 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|कुवेत}} | {{n+p|4913271|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.csb.gov.kw/Default_EN |title=Population Estimates at the beginning of 2024 |website=www.csb.gov.kw |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|पानामा}} | {{n+p|4064780|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|8 January 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.inec.gob.pa/archivos/P053342420231009161532Comentarios_Poblacion%20RFB%202023%20VF.pdf |title=Censos década – 2023 |publisher=[[:es:Instituto Nacional de Estadística y Censo (Panamá)|INEC de Panamá]] |website=www.inec.gob.pa |date=9 October 2023 |access-date=9 March 2023}}</ref> || |- | {{झन्डा|क्रोएसिया}} | {{n+p|3859686|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://podaci.dzs.hr/2024/en/76805 |title = POPULATION ESTIMATE OF THE REPUBLIC OF CROATIA, 2023 |website = podaci.dzs.hr |date = 6 September 2024 |access-date = 15 September 2024 }}</ref> || |- | {{flagicon|Georgia}}[[जर्जिया]] | {{n+p|3694600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://geostat.ge/en |title=National Statistics Office of Georgia |website=www.geostat.ge |access-date=25 May 2023 |archive-date=28 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528115010/https://www.geostat.ge/en |url-status=live}}</ref> || {{efn|[[अबखाजिया]] (२,४२,८६२, सन् २०११ जनगणना) र [[दक्षिण ओसेटिया]] (५३,५५९, सन् २०१५ जनगणना)। बाहेक}} |- | {{झन्डा|इरित्रिया}} | {{n+p|3535603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]}}</ref> || |- | {{झन्डा|मङ्गोलिया}} | {{n+p|3504741|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.nso.mn/ |title=Unified Database of Statistics |website=nso.mn |access-date=19 June 2023 |archive-date=27 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180927122656/http://www.nso.mn/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|उरुग्वे}} | {{n+p|3499451|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 May 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ राष्ट्रिय जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www5.ine.gub.uy/documents/CENSO%202023/Poblaci%C3%B3n%20estimada,%20crecimiento%20intercensal%20y%20estructura%20por%20sexo%20y%20edad.pdf |title = Censo 2023 |website=www.ine.gub.uy |access-date=6 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210221121/https://www5.ine.gub.uy/documents/CENSO%202023/Poblaci%C3%B3n%20estimada,%20crecimiento%20intercensal%20y%20estructura%20por%20sexo%20y%20edad.pdf |archive-date=10 December 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बोस्निया र हर्जगोभिना}} | {{n+p|3264873|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.rzs.rs.ba/ |title=Republika Srpska Institute of Statistics |website=rzs.rs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=16 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916034658/https://rzs.rs.ba/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |title=Population estimation |website=fzs.ba |access-date=19 June 2023 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201152/https://fzs.ba/index.php/procjena-broja-stanovnika/ |url-status=live }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|पोर्तो रिको}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) | {{n+p|3203295|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | वार्षिक प्रक्षेपण<ref name="census">{{cite web |url=https://www.census.gov/quickfacts/PR |publisher=[[United States Census Bureau]] |title=Quick Facts Puerto Rico |date=25 November 2024 |access-date=25 December 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|आर्मेनिया}} | {{n+p|3075800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.armstat.am/en/?nid=12&id=19001&submit=Search |title=Time series / Statistical Committee of the Republic of Armenia |website=www.armstat.am |access-date=28 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|नामिबिया}} | {{n+p|3022401|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 September 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ राष्ट्रिय जनगणना<ref>{{cite web |url=https://census.nsa.org.na/ |title=Namibia – Census (2023) |publisher=Namibia Statistics Agency |website=www.census.nsa.org.na |access-date=18 April 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240313094106/https://census.nsa.org.na/ |date=13 March 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लिथुआनिया}} | {{n+p|2889536|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 February 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://osp.stat.gov.lt/ |title=Pradžia – Oficialiosios statistikos portalas |website=osp.stat.gov.lt |access-date=27 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|कतार}} | {{n+p|2857822|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |title=Population |website=psa.gov.qa |access-date=3 July 2024 |archive-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230619201210/https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230619201210/https://www.psa.gov.qa/en/statistics1/pages/topicslisting.aspx?parent=Population&child=Population |date=19 June 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|जमैका}} | {{n+p|2825544|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | राष्ट्रिय प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |title=Population Statistics |access-date=19 June 2023 |website=statinja.gov.jm |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306205719/https://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/PopulationStats.aspx |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|मोल्दोभा}} | {{n+p|2423300|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statistica.gov.md/en/statistic_indicator_details/25 |title=Population |publisher=Biroului Național de Statistică (BNS) |website=statistica.gov.md |access-date=23 June 2024 }}</ref> || {{efn|[[ट्रान्सनिस्ट्रिया]] बाहेक}} |- | {{झन्डा|गाम्बिया}} | {{n+p|2417471|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | राष्ट्रिय प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |title=Population – Total |access-date=25 May 2023 |archive-date=11 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511134924/https://www.gbosdata.org/data/40-population-and-household-characteristics/1653-population-total |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बोत्स्वाना}} | {{n+p|2410338|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |title=Botswana Population Projections 2011–2026 |website=www.statsbots.org.bw |access-date=20 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/http://www.statsbots.org.bw/sites/default/files/publications/Botswana%20Population%20Projections%202011_2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|गाबोन}} | {{n+p|2408586|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |title=Projection de la Population Gabon 2019–2025 |website=www.statgabon.ga |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429022734/https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |archive-date=29 April 2021 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919100244/https://www.statgabon.ga/wp-content/uploads/2020/08/Rapport-Projection_Final.pdf |date=19 September 2020 }}</ref> || |- | {{झन्डा|अल्बानिया}} | {{n+p|2402113|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|18 September 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ राष्ट्रिय जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |title=Population in Albania, 1 Jan 2023 |access-date=10 August 2023 |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920124542/https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230920124542/https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2023/population-of-albania-on-1st-january-2023/ |date=20 September 2023 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लेसोथो}} | {{n+p|2306000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://www.citypopulation.de/en/lesotho/ |title = Lesotho |date = 8 April 2023 |website = City Population |access-date = 26 June 2023 |archive-date = 19 May 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230519091617/https://citypopulation.de/en/lesotho/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{झन्डा|स्लोभेनिया}} | {{n+p|2129052|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 October 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.stat.si/statweb |title=Prebivalci Slovenije |website=www.stat.si |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लात्भिया}} | {{n+p|1853000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://data.stat.gov.lv/pxweb/en/OSP_PUB/START__POP__IR__IRS/IRS010m/ |title=IRS010m. Population and main dataSw of vital statistics 1995M01 – 2024M12 |website=Statistikas datubāzes |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|उत्तर म्यासेडोनिया}} | {{n+p|1826247|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 |title=Population |website= State Statistical Office |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|गिनी-बिसाउ}} | {{n+p|1781308|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://www.stat-guinebissau.com/ |title = National Institute of Statistics of Guinea-Bissau |website = stat-guinebissau |access-date = 4 July 2023 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721231946/https://www.stat-guinebissau.com/ |url-status = live }}</ref> || |- | {{झन्डा|बहराइन}} | {{n+p|1588670|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |title = Mid-Year Population |date = |website = bahrain.opendatasoft.com |access-date = 3 October 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230901001907/https://bahrain.opendatasoft.com/explore/dataset/03-mid-year-population-by-nationality-and-sex/table/?disjunctive.sex&sort=-year |date=1 September 2023 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|कोसोभो}} | {{n+p|1585566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ राष्ट्रिय जनगणना<ref>{{cite web |url=https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |title=ReKos 2024 (pg. 32-35) |publisher=[[Kosovo Agency of Statistics]] (ASK) |website=www.ask.rks-gov.net |language=Albanian |date=19 December 2024 |access-date=20 December 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250213121912/https://askapi.rks-gov.net/Custom/31bc24d2-45e4-4eb5-a567-405f4bdd197f.pdf |date=13 February 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|भूमध्यरेखीय गिनी}} | {{n+p|1558160|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://www.inege.gq/ |title=INEGE |website=www.inege.gq |access-date=25 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170420050225/http://www.inege.gq/ |archive-date=20 April 2017 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170420050225/http://www.inege.gq/ |date=20 April 2017 }}</ref> || |- | {{झन्डा|पूर्वी टिमोर}} | {{n+p|1373024|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |title=Analytical Report on Population Projection |website=timor-leste.unfpa.org |access-date=3 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802031357/https://timor-leste.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/2015%20Population%20Projection%20Report_0.pdf |archive-date=2 August 2020 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|एस्टोनिया}} | {{n+p|1369285|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web|title=Population figure|url=https://www.stat.ee/et |access-date=20 April 2023 |archive-date=1 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230401052333/https://www.stat.ee/et/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|ट्रिनिडाड र टोबागो}} | {{n+p|1368333|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |title=Population |website=cso.gov.tt |date=15 August 2023 |access-date=12 November 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206192934/https://cso.gov.tt/subjects/population-and-vital-statistics/population/ |date=6 December 2019 }}</ref> || |- | {{झन्डा|मौरिसस}} | {{n+p|1259509|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statsmauritius.govmu.org/Pages/Statistics/By_Subject/Population/SB_Population.aspx|publisher=Statistics Mauritius |title=Population and Vital Statistics |date=29 August 2024 |website=statsmauritius.govmu.org |access-date=15 September 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|एस्वातिनी}} | {{n+p|1235549|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |title = Swaziland Population Projections 2007–2030 |at = p20 |date = 1 July 2015 |website = ccm.org.sz |access-date = 3 July 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150723224521/http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |archive-date = 23 July 2015 |url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723224521/http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf |date=23 July 2015 }}</ref> || |- | {{झन्डा|जिबुती}} | {{n+p|1066809|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|20 May 2024|abbr=on}} | सन् २०२४ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |title=RGPH-3 (2024) |url=https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |publisher=Institut National de la Statistique de Djibouti (INSD) |website=www.instad.dj |access-date=3 December 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250401130450/https://firebasestorage.googleapis.com/v0/b/instad-dj.appspot.com/o/RGPH%2F0%2FCommunication%20sur%20les%20resultats%20provisoires.pdf?alt=media&token=d0d87288-b07d-4369-9892-14ee23b93f5a |date=1 April 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|साइप्रस}} | {{n+p|966400|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://www.cystat.gov.cy/en/PressRelease?id=72029 |title = Demographic Statistics 2023 |date = 15 January 2025 |website = cystat.gov.cy |access-date = 28 February 2025 }}</ref> || {{efn|[[उत्तरी साइप्रस]] बाहेक}} |- | {{झन्डा|फिजी}} | {{n+p|900869|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.statsfiji.gov.fj/ |title=BULA and Welcome |website=www.statsfiji.gov.fj |access-date=27 April 2023 |archive-date=8 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200408072353/https://www.statsfiji.gov.fj/ |url-status=live }}</ref> || |- | {{झन्डा|कोमोरोस}} | {{n+p|870038|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.inseed-comores.org/ |title=Population |website=www.inseed-comores.org |access-date=4 March 2025 |archive-date=15 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250215043253/https://www.inseed-comores.org/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|भुटान}} | {{n+p|777224|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |title=Population Projections Bhutan 2017–2047 |website=www.nsb.gov.bt |access-date=23 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128191433/http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |archive-date=28 January 2019 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190128191433/http://www.nsb.gov.bt/publication/files/pub2wc8278bd.pdf |date=28 January 2019 }}</ref> || |- | {{झन्डा|गुयना}} | {{n+p|772975|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statisticsguyana.gov.gy/subjects/demography-vital-and-social-statistics/year-end-and-mid-year-population-estimates-by-sex-guyana-1992-to-2021/ |title=Year-end and Mid-year Population Estimates by Sex, Guyana: 1992 to 2021 |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|सोलोमन द्वीप}} | {{n+p|750325|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://www.statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |title = Population |website = www.statistics.gov.sb |access-date = 3 July 2024 |archive-date = 30 June 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220630191359/https://statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630191359/https://statistics.gov.sb/statistics/social-statistics/population |date=30 June 2022 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|मकाउ}} (चीन) | {{n+p|686600|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.dsec.gov.mo/ts/#!/step2/KeyIndicator/en-US/240 |title=DSEC – 統計數據庫 |website=www.dsec.gov.mo |access-date=17 November 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|लक्जेम्बर्ग}} | {{n+p|672050|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statistiques.public.lu/dam-assets/actualite/2024/stn16-pop-2024/stn16-2024-population-2024-v20.pdf |title=Une croissance démographique réduite en 2023 |date=18 April 2024 |website=statistiques.public.lu |language=fr}}</ref> || |- | {{झन्डा|मोन्टेनेग्रो}} | {{n+p|623633|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 October 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.monstat.org/eng/page.php?id=1990&pageid=1758 |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings – Releases |website=www.monstat.org |access-date=12 November 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250502204215/https://www.monstat.org/eng/page.php?pageid=1758&id=1990 |date=2 May 2025 }}</ref> || |- | {{झन्डा|सुरिनाम}} | {{n+p|616500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |title=Population Statistics |date=15 August 2019|publisher=Statistics-Suriname.org |access-date=20 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328181226/https://statistics-suriname.org/en/population-statistics-2/ |archive-date=28 March 2020 |url-status=live}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{flagicon image|flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg}} [[पश्चिम सहारा]] | {{n+p|590506|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref>{{Cite web |title=World Population Prospects 2024 |url=https://population.un.org/wpp/ |access-date=2 August 2024 |website=population.un.org |publisher=United Nations Department of Economic and Social Affairs}}</ref> || {{efn|{{Western Sahara-note}}}} |- | {{झन्डा|माल्टा}} | {{n+p|563443|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://nso.gov.mt/world-population-day-11-july-2024/ |title = World Population Day: 11 July 2024 |date = 10 July 2024 |website = nso.gov.mt |access-date = 12 February 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241106141710/https://nso.gov.mt/world-population-day-11-july-2024/ |date=6 November 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|माल्दिभ्स}} | {{n+p|515132|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|13 September 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url = https://census.gov.mv/2022/wp-content/uploads/2023/07/WPD2023.pdf |title = Census 2022: Combined Summary |date = 11 July 2022 |website = census.gov.mv |access-date = 14 March 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|केप भर्ड}} | {{n+p|491233|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|16 June 2021|abbr=on}} | 2021 जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |title=CENSO 2021 |publisher=ine.cv |access-date=23 September 2023 |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327051422/https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230327051422/https://ine.cv/ine_censos_quadros_category/censo-2021/ |date=27 March 2023 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|उत्तरी साइप्रस}} | {{n+p|476214|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url = https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%c4%b1-2019-2023 |title = Population Projections 2019–2023 |date = 11 November 2024 |website = stat.gov.ct.tr |access-date = 12 November 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250414032416/https://stat.gov.ct.tr/HABERLER/n252fus-projeksiyonlar%C4%B1-2019-2023 |date=14 April 2025 }}</ref> || {{efn|''वास्तवमा'' स्वतन्त्र, ''कानुनी रूपमा'' [[साइप्रस]]को भाग।}} |- | {{झन्डा|ब्रुनाई}} | {{n+p|450500|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |title=National Statistics |website=www.deps.mofe.gov.bn |access-date=12 November 2024 |archive-date=3 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240903110213/https://deps.mofe.gov.bn/SitePages/National%20Statistics.aspx |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बेलिज}} | {{n+p|410919|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=Statistical Institute of Belize Presents Key Finding of the 2022 Population and Housing Census |website=Statistical Institute of Belize|date=8 April 2024 |url=https://sib.org.bz/statistics/population/ |access-date=2 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409065601/https://sib.org.bz/press-release_census-launch/ |archive-date=9 April 2024 |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बहामस}} | {{n+p|398165|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|4 April 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/wcm/connect/433f799e-c62e-4226-90b8-720840352337/Handout+2022+CENSUS+25+October+2024.pdf?MOD=AJPERES |title=Census of Population and Housing 2022 – Official जनगणनाको नतिजाs and Data Highlights |access-date=12 November 2024}}</ref> || |- | {{झन्डा|आइसल्यान्ड}} | {{n+p|389450|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://statice.is/publications/news-archive/inhabitants/population-in-the-4th-quarter-2024/ |title=Statistics – Population |publisher=Statistics Iceland (Hagstofa Íslands) |website=www.statice.is |date=4 February 2025 |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|ट्रान्सनिसट्रिया}} | {{n+p|360938|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite news|url=https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |title=352 de mii de locuitori din regiunea Transnistreană dețin cetățenia Republicii Moldova și 362 de mii figurează în registrul de stat al populației |website=gov.md |date=20 January 2023 |access-date=12 February 2023 |archive-date=6 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230306235144/https://gov.md/ro/content/352-de-mii-de-locuitori-din-regiunea-transnistreana-detin-cetatenia-republicii-moldova-si |url-status=live}}</ref> || {{efn|''वास्तवमा'' स्वतन्त्र, ''कानुनी रूपमा'' [[मोल्दोभा]] को भाग।}} |- | {{झन्डा|भानुअटु}} | {{n+p|321409|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref name = "pacificdata">{{cite web |url = https://stats.pacificdata.org/ |title = Pacific Data Hub Explorer |website = stats.pacificdata.org |access-date = 4 August 2024 |archive-date = 21 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230721002349/https://stats.pacificdata.org/ |url-status = live }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|फ्रान्सेली पोलिनेसिया}} (फ्रान्स) | {{n+p|279890|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref name="pacificdata" /> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|न्यु क्यालेडोनिया}} (फ्रान्स) | {{n+p|268510|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.isee.nc/population/demographie |title=Bilan démographique 2022 : la Nouvelle-Calédonie perd 1 300 habitants |website=www.isee.nc/ |access-date=30 September 2023 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113162110/https://www.isee.nc/population/demographie |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|बार्बाडोस}} | {{n+p|267800|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान| <ref>{{cite web |url=https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |title=Vital Statistic Indicators |access-date=15 June 2023 |archive-date=11 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230611031804/https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230611031804/https://stats.gov.bb/subjects/social-demographic-statistics/population-demography-statistics/vital-statistics-indicators-2022/ |date=11 June 2023 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|अबखाजिया}} | {{n+p|244236|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |title = Управление государственной статистики Республики Абхазия |website = ugsra.org |access-date = 27 October 2023 |archive-date = 29 March 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230329170012/https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |url-status = live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230329170012/https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=600 |date=29 March 2023 }}</ref> || {{efn|{{Abkhazia note}}}} |- | {{झन्डा|साओ तोमे र प्रिन्सिपी}} | {{n+p|228319|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.ine.st/ |title=Instituto Nacional de Estatística |website=ine.st |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|सामोआ}} | {{n+p|205557|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|6 November 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ को जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.sbs.gov.ws/ |title=POPULATION & HOUSING CENSUS 2016 – 2021 |website=www.sbs.gov.ws |access-date=27 April 2023 |archive-date=22 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200322144201/https://www.sbs.gov.ws/ |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|सेन्ट लुसिया}} | {{n+p|184100|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.stats.gov.lc/ |title=Home |website=The Central Statistical Office of Saint Lucia |access-date=23 June 2024 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|कुरासाओ}} (नेदरल्यान्ड) | {{n+p|155826|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|2 September 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://senso.cbs.cw/cbs-presents-the-first-results-of-the-2023-census?language_content_entity=pap-cw |title=CBS Presents the First Results of the 2023 Census |date=4 June 2024 |access-date=16 July 2024 }}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|ग्वाम}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) | {{n+p|153836|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | सन् २०२० जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |title=Population of Guam: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=3 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103005501/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/guam/population-and-housing-unit-counts/guam-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|सेसेल्स}} | {{n+p|121355|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.nbs.gov.sc/downloads/1620-mid-2024-estimated-resident-population/download |title=Mid 2024 Estimated Resident Population |website=www.nbs.gov.sc |access-date=16 September 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|किरिबाटी}} | {{n+p|120740|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref name="pacificdata" /> || |- | {{झन्डा|ग्रेनाडा}} | {{n+p|112579|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2019|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url = https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/ |title = Annual Population Estimates by Parish and Sex, 2011 to 2019 |website = stats.gov.gd |access-date = 24 June 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230624211753/https://stats.gov.gd/subjects/population-2/annual-population-estimates-by-parish-and-sex-2011-to-2019/| archive-date=24 June 2023}}</ref> || |- | {{झन्डा|सेन्ट भिन्सेन्ट र ग्रेनाडिन्स}} | {{n+p|110872|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2022|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |title=Mid Year Total Population Estimates by Age and Sex, 2018 to 2022 |url=https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230422031423/https://stats.gov.vc/subjects/population-and-demography/mid-year-total-population-estimates-by-age-and-sex/ |archive-date=22 April 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.vc |publisher=Statistical Office, Government of Saint Vincent and the Grenadines |language=en-US}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|अरुबा}} (नेदरल्यान्ड) | {{n+p|107566|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://cbs.aw/wp/index.php/2022/09/20/test-2/ |title=General characteristics of Aruba |website=cbs.aw |date=20 September 2022 |publisher=Central Bureau of Statistics Aruba |access-date=12 November 2024 }}</ref>|| |- | {{झन्डा|माइक्रोनेसिया}} | {{n+p|105754|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref name="pacificdata" /> || |- | {{झन्डा|एन्टिगुआ र बर्बुडा}} | {{n+p|103603|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक अनुमान<ref>{{cite web |title=National Annual estimate – Antigua and Barbuda; 2022 |url=https://statistics.gov.ag/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111065316/https://statistics.gov.ag/wp-content/uploads/2017/12/Population-Projections-by-Age-Group-Annual-1991-2026.xlsx |archive-date=11 January 2021 |access-date=2 July 2024 |website=statistics.gov.ag}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|जर्सी}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|103267|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|21 March 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |title=Bulletin 1: Population characteristics|first=States of|last=Jersey |website=gov.je |access-date=23 September 2023 |archive-date=13 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220413165711/https://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20CensusBulletin1%2020220413%20SJ.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|टोङ्गा}} | {{n+p|100179|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2022|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://tongastats.gov.to/ |title=Tonga Statistics Department &#124; The official statistics provider for Tonga |access-date=16 November 2022 |archive-date=25 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925121044/https://tongastats.gov.to/ |url-status=live}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|संयुक्त राज्य भर्जिन टापु}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) | {{n+p|87146|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | सन् २०२० जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |title=Population of the United States Virgin Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=14 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314154015/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/us-virgin-islands/population-and-housing-unit-counts/us-virgin-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|एन्डोरा}} | {{n+p|87097|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.estadistica.ad/portal/apps/sites/#/estadistica-en/pages/estadistiques-i-dades-detall?Idioma=en&N2=605&N3=606&DV=1143 |title=Departament d'Estadística |website=www.estadistica.ad |access-date=6 February 2025}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|केम्यान टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|84738|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |title=Population and Demographics 2023 |url=https://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html |access-date=29 November 2024 |website=www.eso.ky}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|आइजल अफ म्यान}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|84530|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.gov.im/media/1380987/isle-of-man-population-report-2023-updated-061123.pdf |title=Isle of Man Population Report 2023 |website=www.gov.im |access-date=29 November 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|डोमिनिका}} | {{n+p|67408|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2017|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |date=2011 |title=End of year Population by Sex 2005 to 2017 |url=https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230331200204/https://stats.gov.dm/subjects/demographic-statistics/end-of-year-population-by-sex-2005-to-2017/ |archive-date=31 March 2023 |access-date=25 June 2023 |website=stats.gov.dm |publisher=Central Statistics Office of Dominica}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|गुर्न्जी}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|64781|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.gov.gg/population |title=Population, Employment and Earnings |website=www.gov.gg |date=29 October 2024 |access-date=9 December 2024 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|बर्मुडा}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|64055|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref>{{cite web |url=https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |title=Bermuda Population Projections 2016–2026 |website=www.gov.bm |access-date=11 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412033845/https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |archive-date=12 April 2019 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412033845/https://www.gov.bm/sites/default/files/Bermuda-Population-Projections-2016-2026.pdf |date=12 April 2019 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|ग्रिनल्यान्ड}} (डेनमार्क) | {{n+p|56542|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | राष्ट्रिय चौमासिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://stat.gl/dialog/main.asp?lang=en&version=202501&sc=BE&subthemecode=O1&colcode=O |title=Population decreased by 157 in 2024 |date= |publisher=Statistics Greenland |website=bank.stat.gl |access-date=12 February 2025}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|दक्षिण ओसेटिया}} | {{n+p|56520|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2021|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |title=В Цхинвале прошла пресс-конференция начальника Управления государственной статистики Южной Осетии Инала Тибилова |date=29 March 2022 |website=ugosstat.ru |access-date=11 February 2023 |archive-date=28 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128005918/https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230128005918/https://ugosstat.ru/statisticheskij-sbornik-za-yanvar-dekabr-2021-g/ |date=28 January 2023 }}</ref> || {{efn|{{South Ossetia-note}}}} |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|फरोइ टापु}} (डेनमार्क) | {{n+p|54684|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2025|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://hagstova.fo/en/population/population/population |title=POPULATION |date=10 February 2025 |website=[[Statistics Faroe Islands]] |access-date=12 February 2025}}</ref> || |- | {{झन्डा|सेन्ट किट्स र नेभिस}} | {{n+p|51320|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts| 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |title=THE POPULATION AND HOUSING CENSUS SUMMARY |access-date=16 July 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250504034413/https://nia.gov.kn/wp-content/uploads/2024/06/Census-Report-2021-2022.docx |date=4 May 2025 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|तुर्क तथा काइकोस टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|50894|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.gov.tc/stats/ |title=2024 INDICATORS |website=www.gov.tc |access-date=27 February 2025 |archive-date=18 February 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250218080121/https://www.gov.tc/stats/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200103095919/https://www.gov.tc/stats |date=3 January 2020 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|अमेरिकी सामोआ}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) | {{n+p|49710|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | सन् २०२० जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |title=Population of American Samoa: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=6 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220206171554/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/american-samoa/population-and-housing-unit-counts/american-samoa-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|उत्तरी मारिआना टापु}} ([[संयुक्त राज्य अमेरिका]]) | {{n+p|47329|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 April 2020|abbr=on}} | सन् २०२० जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |title=Population of Commonwealth of the Northern Mariana Islands: 2010 and 2020 |website=www2.census.gov |access-date=29 January 2022 |archive-date=25 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125125558/https://www2.census.gov/programs-surveys/decennial/2020/data/island-areas/commonwealth-of-the-northern-mariana-islands/population-and-housing-unit-counts/commonwealth-northern-mariana-islands-phc-table01.pdf |url-status=live}}</ref> || |- | {{झन्डा|मार्सल टापु}} | {{n+p|42418|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 September 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणना <ref name=autogenerated1>{{cite web |url=https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18%3A07%3A37Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |title=Republic of the Marshall Islands 2021 Census Report, Volume 1: Basic Tables and Administrative Report |date=30 May 2023 |website=Pacific Community (SPC): Statistics for Development Division |publisher=[[Pacific Community]] |access-date=27 September 2023 |archive-date=27 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927183142/https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18:07:37Z&sp=r&rscc=public,%20max-age%3D864000,%20max-stale%3D86400&rsct=application/pdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230927183142/https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/60/605c69d76a40195baa447b5a558b0e02.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=GbQ42ZYNKrH3g389jZn7DvHUO8ObwYrFpnxIeXiRSU0%3D&se=2024-03-25T18:07:37Z&sp=r&rscc=public,%20max-age%3D864000,%20max-stale%3D86400&rsct=application/pdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Marshall_Islands_2021_Census_Vol1_Table_report.pdf%22 |date=2023-09-27 }}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|सिन्ट मार्टिन}} (नेदरल्यान्ड) | {{n+p|41349|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2024|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://stats.sintmaartengov.org/press_releases.php?cat=VTL |title=Rebased Population Estimates and Vital Statistics for January 1, 2024 |website=stat.gov.sx |access-date=22 August 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|लिस्टेनस्टाइन}} | {{n+p|41232|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2024|abbr=on}} | राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |title=LLV |url=https://www.statistikportal.li/de/themen/bevoelkerung/bevoelkerungsstand#collapse-accordion-6374a91a53010709246463-1 }}</ref>|| |- | {{झन्डा|मोनाको}} | {{n+p|38367|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |title=Population and employment / IMSEE – Monaco IMSEE |website=www.monacostatistics.mc |access-date=27 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227230517/https://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment |archive-date=27 December 2018 |url-status=live}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|जिब्राल्टार}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|38000|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|14 November 2022|abbr=on}} | प्रारम्भिक जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url = https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |title = Abstract of Statistics 2016 |website = gibraltar.gov.gi |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 2 July 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230702070247/https://www.gibraltar.gov.gi/uploads/statistics/2019/Reports/Abstract%20of%20Statistics%202016%20whole%20report.pdf |url-status = live }}</ref> || |- | {{झन्डा|सान मारिनो}} | {{n+p|34045|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | मासिक राष्ट्रिय अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.statistica.sm/pub1/StatisticaSM/en/Dati-statistici/Popolazione/Struttura-Demografica.html |title=Demographic structure |access-date=6 February 2025 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{Flagicon image|Local flag of the Collectivity of Saint Martin.svg}} [[सेन्ट मार्टिन]] (फ्रान्स) | {{n+p|32358|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref name="auto">{{cite web |url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |title=Populations légales des collectivités d'outre-mer en 2020 |website=www.insee.fr |access-date=27 April 2023 |archive-date=25 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425205704/https://www.insee.fr/fr/statistiques/6683019?sommaire=6683037#consulter |url-status=live}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{flagicon|British Virgin Islands}}[[बेलायती भर्जिन टापु]] ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|31538|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | संयुक्त राष्ट्र सङ्घको प्रक्षेपण<ref name="unpop" /> || |- | {{झन्डा|पलाउ}} | {{n+p|16733|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |title=Health Statistics – PalauGov.pw |access-date=16 November 2022 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609150157/https://www.palaugov.pw/executive-branch/ministries/finance/budgetandplanning/health-statistics/ |url-status=live}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|एङ्गुइला}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|15931|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=http://statistics.gov.ai/ |title=Anguilla Statistics Department &#124; Home |website=statistics.gov.ai |access-date=11 January 2025}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|कुक टापु}} (न्युजिल्यान्ड) | {{n+p|15040|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणना<ref>{{cite web |url=https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |title=Census 2021 – Cook Islands – Ministry of Finance and Economic Management |website=www.mfem.gov.ck |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630084401/https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230630084401/https://www.mfem.gov.ck/statistics/census-and-surveys/census/267-census-2021 |date=30 June 2023 }}</ref>|| |- | {{झन्डा|नाउरू}} | {{n+p|11680|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 October 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ को जनगणना <ref>{{cite web |title=NAURU 2021 POPULATION AND HOUSING CENSUS – ANALYTICAL REPORT |url=https://sdd.spc.int/news/2023/08/23/nauru-2021-population-and-housing-census-analytical-report |access-date=6 December 2023 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250416034108/https://sdd.spc.int/news/2023/08/23/nauru-2021-population-and-housing-census-analytical-report |date=16 April 2025 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|वालिस र फुतुना|variant=local}} (फ्रान्स) | {{n+p|11620|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|24 July 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |title=Résultats du recensement de la population 2023 de Wallis-et-Futuna |url=https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |access-date=16 July 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241203094523/https://www.wallis-et-futuna.gouv.fr/Actualites/Les-chiffres-INSEE-du-recensement-2023-authentifies-sont-parus |date=3 December 2024 }}</ref> || |- | {{झन्डा|टुभालु}} | {{n+p|10679|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | राष्ट्रिय वार्षिक प्रक्षेपण<ref name="pacificdata" /> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|सेन्ट बार्तेलेमी|variant=local}} (फ्रान्स) | {{n+p|10585|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref name="auto"/> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|सेन्ट पियर र मिक्लोँ|variant=local}} (फ्रान्स) | {{n+p|6092|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2020|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref name="auto"/> || |- class=static-row-numbers-norank | {{flagicon|Saint Helena, Ascension and Tristan da Cunha}}[[सेन्ट हेलेना]] ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|5651|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |title=Saint Helena 2021 Population |url=https://www.tristandc.com/population.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121070744/https://www.tristandc.com/population.php |archive-date=21 November 2021 }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |title=Statistics |access-date=16 November 2022 |archive-date=26 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220726162858/https://www.sainthelena.gov.sh/st-helena/statistics/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Ascension 2021 population |url=https://www.sainthelena.gov.sh/statistics |archive-url=https://web.archive.org/web/20191029005019/http://www.sainthelena.gov.sh/statistics/ |access-date=16 November 2022 |archive-date=29 October 2019 |url-status=live }}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|मोन्टसेराट}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|4386|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|23 September 2023|abbr=on}} | सन् २०२३ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.gov.ms/2024/04/19/key-findings-of-the-2023-population-and-housing-census/ |title=KEY FINDINGS OF THE 2023 POPULATION AND HOUSING CENSUS |access-date=16 July 2024 }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank |{{flagicon|Falkland Islands}}[[फल्कल्यान्ड टापु]] ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|3662|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|10 October 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url = https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |title = 2021 Census – Preliminary Data Tables |date = 25 October 2022 |website = falklands.gov.fk |access-date = 1 July 2023 |archive-date = 11 June 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20230611234237/https://www.falklands.gov.fk/policy/2021-census/census |url-status = live }}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|नोर्फोक टापु}} (अस्ट्रेलिया) | {{n+p|2188|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा<ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |title=2021 Norfolk Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=1 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221101225958/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/SAL90004 |url-status=live}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|क्रिसमस टापु}} (अस्ट्रेलिया) | {{n+p|1692|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2021|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा <ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |title=2021 Christmas Island, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224054405/https://abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51710 |url-status=live}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|नियु}} ([[न्युजिल्यान्ड]]) | {{n+p|1681|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|11 November 2022|abbr=on}} | सन् २०२२ जनगणनाको नतिजा <ref>{{cite web |url=https://niuestatistics.nu/population/niue-census-of-population-and-housing-2022 |title=Niue Census of Population and Housing, 2022 Niue Statistics Office |date=30 August 2023 |website=niuestatistics.nu |access-date=6 December 2023}} </ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|टोकेलाउ}} ([[न्युजिल्यान्ड]]) | {{n+p|1647|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 January 2019|abbr=on}} | सन् २०१९ जनगणनाको नतिजा <ref>{{cite web |url=https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |title=Statistics |website=www.tokelau.org.nz |access-date=16 November 2022 |archive-date=30 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190830214712/https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190830214712/https://www.tokelau.org.nz/Stats.html |date=30 August 2019 }}</ref>|| |- | {{झन्डा|भ्याटिकन सिटी}} | {{n+p|882|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|31 December 2024|abbr=on}} | आधिकारिक तथ्याङ्क<ref name=va>{{cite web |url=https://www.vaticanstate.va/it/stato-governo/note-generali/popolazione.html |title=Population |publisher=Vatican City State |date=31 December 2024 |website=www.vaticanstate.va |language=it}}</ref> || |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|कोकोस टापु}} (अस्ट्रेलिया) | {{n+p|593|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|30 June 2020|abbr=on}} | सन् २०२१ जनगणनाको नतिजा <ref>{{cite web |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |title=2021 Cocos Islands, Census All persons QuickStats &#124; Australian Bureau of Statistics |website=www.abs.gov.au |access-date=16 November 2022 |archive-date=16 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221116101418/https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/quickstats/2021/LGA51860 |url-status=live}}</ref>|| |- class=static-row-numbers-norank | {{झन्डा|पिटकेर्न टापु}} ([[संयुक्त अधिराज्य]]) | {{n+p|35|{{worldpop}}|sigfig=1|disp=table}} || {{dts|1 July 2023|abbr=on}} | आधिकारिक अनुमान<ref>{{cite web |url=https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |title=Life on Pitcairn — Pitcairn Island Immigration |publisher=Government of the Pitcairn Islands |access-date=18 July 2024 |date=2023 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241227154807/https://www.immigration.pn/life-on-pitcairn-island |date=27 December 2024 }}</ref>|| |} == व्याख्यात्मक टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जनसङ्ख्याको अनुसार देशहरूको सूची]] [[श्रेणी:महादेश अनुसार देशहरूको सूची]] k5r5py8clzbg3ngv4bbzvjp5a5d7pxm 0 122094 1370727 1265484 2026-08-21T11:29:59Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370727 wikitext text/x-wiki {{Infobox space station | station = तियाङगोङ अन्तरिक्ष स्टेसन<br> Tiangong Space Station<ref name=cmse201311>{{cite web|url=http://www.cmse.gov.cn/art/2013/11/5/art_19_510.html|date=5 November 2013|title=集大众智慧于探索融中华文化于飞天|quote=最终决定沿用“天宫”作为载人空间站的整体名称，但后面不再加序号 (The final decision was to use "Tiangong" as the overall name of the manned space station, but without the serial number at the end)}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210502062449/http://www.cmse.gov.cn/art/2013/11/5/art_19_510.html |date=2 May 2021 }}</ref> | station_image = Chinese Space Station.png | station_image_caption = अन्तरिक्ष स्टेसनको प्रतिरूप | sign = | crew = पुरा चालक दल: ३ <br />हालको सवार:३ <br />([[शेन्जो-१२]]) <br />अभियान: १ <br />नाइके: [[निह हाइसङ]] ([[चिनियाँ राष्ट्रिय अन्तरिक्ष प्रशासन|चीन राष्ट्रिय अन्तरिक्ष प्रशासन]]) <ref>{{cite web |url = https://www.abc.net.au/chinese/2021-04-30/space-station-and-china-s-space-ambitious/100108632 |title=关于中国"天和"核心舱与天宫空间站 你需要知道这些 |quote=目前，“天和”核心舱的设计载员是三人，但“天宫”空间站最终建成后可容纳六名宇航员 |date=30 April 2021}}</ref> | launch = २९ अप्रिल २०२१ (''[[तियान्हे (अन्तरिक्ष स्टेसन प्रतिरूप)|तियान्हे]]'')<br />२०२२ (''[[Wentian module|Wentian]]'' र ''[[Mengtian module|Mengtian]]'') | launch_pad = [[वेनचाङ अन्तरिक्ष यान प्रक्षेपण स्थल]] LC-1<!--excludes launch pads for visiting vehicles--> | reentry = | mass = १ लाख किलोग्राम | length = ~ २०.०० मिटर | diameter = ~ ३.०० मिटर | volume = {{convert|110|m3|ft3|abbr=on|sigfig=3}} (योजनाबद्ध) | pressure = | perigee = | apogee = | inclination = | altitude = | speed = | period = | orbits_day = | in_orbit ={{time interval|29 April 2021 03:23|show=ymd|sep=,}}<br /><small>({{TODAY}})</small> | occupied ={{time interval|17 June 2021 07:54|show=ymd|sep=,}}<br /><small>({{TODAY}})</small> | orbits = | distance = | as_of = | stats_ref = | configuration_image = | configuration_size = | configuration_caption = }} '''तियाङगोङ''' ({{zh|s=天宫|p=Tiāngōng|l=स्वर्गको दरबार}})<ref name="sfn-20210429">{{cite web |last=Clark |first=Stephen |url=https://spaceflightnow.com/2021/04/29/assembly-of-chinese-space-station-begins-with-successful-core-module-launch/ |title=Assembly of Chinese space station begins with successful core module launch |work=Spaceflight Now |date=29 April 2021 |access-date=18 June 2021}}</ref> <ref name="sfn-20210429" /><ref>{{cite web|url=http://www.chinadaily.com.cn/a/202104/29/WS608a0379a31024ad0babb1dc_2.html|title=China launches first section of its massive space station|date=29 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429114311/http://www.chinadaily.com.cn/a/202104/29/WS608a0379a31024ad0babb1dc_2.html|archive-date=29 April 2021|quote=China's most adventurous space endeavor, the multimodule space station, named Tiangong, or Heavenly Palace, will be mainly composed of three components|newspaper=China Daily|url-status=live}}</ref><ref name="xinhua202104">{{cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2021-04/29/c_139914454.htm|title=China launches space station core module Tianhe|date=29 April 2021|quote=The Tianhe module will act as the management and control hub of the space station Tiangong, meaning Heavenly Palace|agency=Xinhua}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210429040726/http://www.xinhuanet.com/english/2021-04/29/c_139914454.htm |date=29 April 2021 }}</ref>[[पृथ्वीको तल्लो कक्ष|पृथ्वीको तल्लो कक्ष]]बाट {{cvt|340|and|450|km}}माथि स्थापित एक अन्तरिक्ष स्टेसन हो। यो अन्तरिक्ष स्टेसन एक पटक स्थापना भएपछि यो [[अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेसन]]को द्रव्यमानको १/५ हिस्सा र खण्डित रुसी [[मिर अन्तरिक्ष स्टेसन]]को आकारको लगभग बराबर हुनेछ। तियाङगोङको पिन्ड ८० टनदेखि १०० टनको (१८०,००० र २२०,००० पाउन्ड) बीचमा हुने अपेक्षा गरिएको छ। यसको कार्य सञ्चालन [[चीन]]को [[बेइजिङ अन्तरिक्ष यान नियन्त्रण केन्द्र]]बाट नियन्त्रण गरिनेछ। यस स्टेसनको मुख्य प्रतिरूप यन्त्र, 'तियान्हे' ('स्वर्गको सद्भावना') सन् २०२१ अप्रिल २ मा प्रक्षेपण गरिएको थियो। == कार्य सन्चालन == स्टेसनमा चालक सहितको र रोबोटिक अन्तरिक्ष यानले आपूर्ती गर्नेछ। === चालक दल सहितको मिसन === तियाङगोङ को प्रारम्भिक चालक सहितको मिसनहरूमा शेन्जो-१२ अन्तरिक्ष यान को प्रयोग हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:अन्तरिक्ष केन्द्र]] [[श्रेणी:अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष परियोजनाहरू]] ad8waam2ucabj9zsbkz7890sjltls5t 0 123742 1370633 1370178 2026-08-21T04:50:21Z Bishaldev100 28807 1370633 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name=इन्द्र बहादुर बानियाँ |image= |caption= | office = बागमती प्रदेश मुख्यमन्त्री | term_start = २० साउन २०८२<ref>{{Cite web |title=बागमतीको मुख्यमन्त्रीमा इन्द्रबहादुर बानियाँ नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/08/1736432/indra-bahadur-baniya-appointed-chief-minister |access-date=2026-08-17 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> | term_end = २०८३ भाद्र १ | president = [[Ram Chandra Paudel]] | prime_minister = [[K.P. Sharma Oli]]<br> [[Sushila Karki]]<br> [[Balendra Shah]] | governor = [[यादवचन्द्र शर्मा]] | predecessor = [[बहादुर सिंह लामा]] | successor =[[किरण थापा मगर]] |office1=[[बागमती प्रदेश सभा]] सदस्य |termstart1=सन् २०१८ फेब्रुअरी १ |termend1= |constituency1=[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |office2=[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह राज्य मन्त्री]]<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/raajneeti/64845/ |title=इन्द्र बानियाँ गृह राज्यमन्त्री |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2021-12-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211207031416/https://www.setopati.com/raajneeti/64845/ |date=2021-12-07 }}</ref> |termstart2=सन् २०१७ मार्च १३ |termend2=सन् २०२१ जुन ७ |office3=[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन राज्य मन्त्री]]<ref>{{Cite web |url=https://prastakhabar.com/story/213 |title=सांसद बानियाँ राज्यमन्त्री बन्ने पक्का |date=2016-08-10 |website=प्रष्ट खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-12-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/59752 |title=कांग्रेसले १० राज्य मन्त्रीको नाम प्रधानमन्त्रीलाई बुझायो, सपथ बुधबार हुने |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2021-12-07}}</ref> |termstart3=सन् २०१६ नोभेम्बर ३० |termend3=सन् २०१७ |party=[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |birth_date= |birth_place= |nationality=नेपाली |website= }} '''इन्द्र बहादुर बानियाँ''' [[बागमती प्रदेश]]का पूर्व मुख्यमन्त्री तथा तथा बागमती प्रदेश कांग्रेस कमिटीको सभापति हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://nepalkhabar.com/politics/113709-2021-12-5-21-51-46 |title=कांग्रेस बागमतीको सभापतिमा संस्थापनका इन्द्र बानियाँ विजयी |website=नेपाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-12-07}}</ref> बानियाँ प्रदेश सभामा कांग्रेस पार्टीको [[संसदीय दलको नेता]] पनि हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/9799/2018-02-08 |title=काँग्रेस प्रदेश ३ संसदीय दलको नेतामा इन्द्र बानियाँ |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2021-12-07}}</ref> बानियाँ, कांग्रेस नेता [[विमलेन्द्र निधि]] नेपाल सरकारको [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] हुँदा राज्यमन्त्री भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/2592 |title=काँग्रेस सांसद इन्द्र बानियाँ गृहराज्यमन्त्रीमा नियुक्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-12-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211206134500/https://www.himalkhabar.com/news/2592 |date=2021-12-06 }}</ref> ==जीवनी== ==निर्वाचन इतिहास== {| class="wikitable" !निर्वाचन !वर्ष !निर्वाचन क्षेत्र !नतिजा !मत !राजनीतिक दल !स्रोत |- |[[बागमती प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|बागमती प्रदेशसभा निर्वाचन, २०७४]] |वि.सं. २०७४ |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |विजयी |१९,२४५ |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका राज्य मन्त्रीहरू]] b9fx8ikigjjdc2gaj16s3macww2bwg1 0 124956 1370646 1321112 2026-08-21T05:23:11Z Bishaldev100 28807 1370646 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | partof = [[नेपालको एकीकरण]] | conflict = नेपाल-शिख युद्ध | date = मार्च १८०९ – अगस्ट १८०९ | place = [[काँगडा जिल्ला|कांगडा]] | result = शिख विजय * नेपाली पक्ष आर्की किल्लामा फिर्ता | combatant1 = [[File:Sikh Empire flag.jpg|25px]] [[सिख साम्राज्य|शिख साम्राज्य]] | combatant2 = [[File:Flag of Nepal (1775–1962).svg|18px]] [[नेपाल अधिराज्य]] | commander1 = ''[[महाराज|महाराजा]]'' रणजीत सिंह<br>[[संसार चन्द]] | commander2 = बडाकाजी [[अमरसिंह थापा|अमरसिंह थापा]]<br>[[भीमसेन थापा]]<br>[[नयनसिंह थापा|नयनसिंह थापा]] (वीरगति){{KIA}} }} '''नेपाल–सिख युद्ध''' बडाकाजी [[अमरसिंह थापा|अमर सिंह थापाको]] नेतृत्वमा [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल राज्य]] र महाराजा रञ्जित सिंहको नेतृत्वको [[सिख साम्राज्य|सिख साम्राज्यको]] बीच '''सन् १८०९''' मा भएको सानो संघर्ष थियो। <ref name="Pradhan">K. L. Pradhan, ''Thapa Politics in Nepal: With Special Reference to Bhim Sen Thapa, 1806–1839'' (New Delhi, 2012), pp. 42–43.</ref> थप भूभाग विदेशीको हातमा पर्न नदिने [[भीमसेन थापा|मुख्तियार भीमसेन थापा]] नेतृत्वको नेपालको नीति नेपाल र ''सिखहरूबीचको द्वन्द्वको'' सिर्जना भएको थियो । सन् १७९१ (बि.सं १८४१ [[बहादुर शाह|बहादुर शाहको]] समयमा )मा कुमाऊँ राज्य नेपालमा गाभिएपछि, उनले नेपाललाई यसको पश्चिममा [[सतलज नदी|सतलज]] नदीसम्म जोड्ने प्रयास गरे। यो अभियान ''[[काजी]]'' [[अमरसिंह थापा|अमर सिंह थापालाई]] सुम्पिएको थियो। उनलाई थप बल दिन ''काजी'' [[नयनसिंह थापा|नयनसिंह थापा]] खटिएका थिए। सन् १८०७ मा, सतलजको पश्चिमी किनारमा रहेको [[काँगडा किल्ला|कांगडा]] किल्लालाई घेराबन्दीमा राखिएको थियो। १८०९ को प्रारम्भमा, कांगडाको जगिरको धेरैजसो भूमि नेपालमा समाहित भइसकेको थियो, यद्यपि किल्ला अझै पनि जित्न बाँकी थियो। [[काँगडा जिल्ला|कांगडाका]] ''राजा [[संसार चन्द]]''ले पञ्जाबमा सिखको मा शरण लिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> सुरुमा, सिख ''[[महाराज|महाराजा]]'' रणजीत सिंह कांगडाका शासकलाई सहयोग गर्न अनिच्छुक थिए, तर नेपाली फौज [[कश्मीर उपत्यका]]तर्फ अघि बढ्दै गर्दा उनको मन परिवर्तन भयो। काश्मीर एक स्वतन्त्र क्षेत्र थियो जहाँ गुटहरू विभाजित थिए। सिख र गोर्खा दुवै काश्मिर हात पार्न चाहन्थे। सिख शासकले सेना पठाए , २४ अगस्त १८०९ मा कांगडाको घेराबन्दी गर्यो र गोरखा सेनालाई सतलज पार गर्न बाध्य पार्ने । त्यसपछि रणजीत सिंहले अमरसिंह थापालाई सतलजलाई दुई राज्यबीचको सिमाना बनाउन प्रस्ताव पठाए । थापाले उक्त प्रस्ताव [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौं दरबारमा पठाए]] पनि भीमसेन थापाले अस्वीकार गरे । == युद्ध == महाराजाले मार्च १८०९ मा दिवान मोहकम चन्दलाई कांगडा अभियानबाट फिर्ता बोलाए र उनलाई फिल्लौर पुग्न निर्देशन दिए। ब्रिटिस सरकारसँगको मामिला मिलिसकेपछि महाराज रणजीत सिंहले फेरि आफ्नो ध्यान कांगडातिर मोडे। गोर्खा [[अमरसिंह थापा|सेनापति अमरसिंह थापाले]] कांगडा उपत्यकामा राजा [[संसार चन्द]]सँग लामो समय युद्ध गरेका थिए र कांगडाको किल्लालाई घेरा हालेका थिए। संसार चन्दलाई जीवनको केही आशा थिएन । त्यसैले उनले आफ्ना भाइ फतेह सिंहलाई महाराजकहाँ मद्दत माग्न पठाए। महाराजाले सहायताको बदलामा कांगडाको किल्ला माग गरे; जसमा संसार चन्द सहमत भए । महाराजा पूर्ण तयारीका साथ निस्किए र मे महिनाको अन्त्यमा ठूलो सेना लिएर कांगडा पुगे। सबै [[सामन्त]] प्रमुखहरू आ-आफ्ना सेनासहित उपस्थित भएका थिए। मुन्शी सोहनलालको अनुमान अनुसार त्यसबेला महाराजसँग १० हजार घोडसवार र पैदल सिपाही थिए । पहाडी भूभागका मार्गहरू राम्ररी परिचित भएका पहाड प्रमुखहरूलाई गोरखा सेनाका लागि आवश्यक सामग्री र उपकरण आपूर्ति गर्ने सबै माध्यमहरू रोक्न, सबै बाटोहरू अवरुद्ध गर्न आदेश दिइएको थियो। केही दिनदेखि गोर्खा सेनाको आपूर्ति मार्ग बन्द भएको थियो । महाराजाले उपयुक्त समय पाएर आक्रमण गरे र किल्ला अगाडि करिब एक माइल (१.०६ किलोमिटर) स्थानमा कब्जा गरे।&nbsp;किमी) । चर्को लडाइँ भयो । गोर्खाहरू निडर भएर लडे तर पछि हट्नु पर्यो । त्यसपछि, तिनीहरूले गणेश उपत्यका नजिकै एक पिच युद्ध भयो। महाराजाले त्यहाँ अर्को सेना पठाए । भीषण रक्तरंजित युद्ध भयो। आर्टिलरी फायर कम भएपछि, हातमा हात तरवार द्वन्द्वहरू भए। दुबै पक्षले समान वीरताका साथ आफ्नो कौशल प्रदर्शन गरे। अकस्मात आपूर्तिको अभावमा गोर्खाहरू पछि हट्नुपरेको थियो । र सिखहरूले दिन बलियो बन्यो। == पछि == यस युद्धमा शिख पक्षले ठूलो क्षति बेहोरे पनि उनीहरूले युद्ध जित्न सफल भए र गोर्खा सेनाले [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] गर्नु पर्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाल सम्मिलित युद्धहरू]] [[श्रेणी:हिमाचल प्रदेशको इतिहास]] 3xilvnkkhqgeqb4si57090c782nf59y 0 129344 1370737 1365552 2026-08-21T11:46:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370737 wikitext text/x-wiki {{Short description|नेपालको वर्तमान संघीय मन्त्रिपरिषद}} {{Infobox government cabinet | cabinet_name = दाहाल मन्त्रिपरिषद, २०२२ | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag_of_Nepal.svg | incumbent = २०२२–वर्तमान | image = File:Prachanda 2009.jpg | date_formed = २६ डिसेम्बर २०२२ | date_dissolved = | government_head_title = {{nowrap|[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]}} | government_head = [[पुष्पकमल दाहाल]] | deputy_government_head_title = [[नेपालका उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्रीहरू]] | deputy_government_head = [[नारायणकाजी श्रेष्ठ]]<br />[[रवि लामिछाने]]<br />[[रघुबीर महासेठ|रघुवीर महासेठ]] | government_head_history = | state_head_title = [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | state_head = [[विद्यादेवी भण्डारी]]<br>[[रामचन्द्र पौडेल]] | former_members_number = १५ | total_number = २५ | political_party = {{Unbulleted list |{{color box|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}}}} {{Party shortname linked|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}}{{Efn|[[नेपाल समाजवादी पार्टी]]ले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]सँग संयुक्त रूपमा [[२०२२ को नेपाली आम चुनाव|२०२२ को चुनाव]]मा दर्ता गरेको थियो, र सबै सांसदहरू नेकपा (माओवादी केन्द्र)को संसदीय दलका सदस्य हुन्।|name=NSP}}<br/> '''गठबन्धनका साझेदारहरू:''' |{{color box|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}}}} {{Party shortname linked|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)}}{{Efn|२७ फेब्रुअरी २०२३ सम्म सरकारमा र ४ मार्च २०२४ देखि}} |{{color box|{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}}} {{Party shortname linked|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}{{Efn|५ फेब्रुअरी २०२३ सम्म सरकारमा र ४ मार्च २०२४ देखि। ५ मे २०२३ सम्म सरकारलाई समर्थन।}} <br/> |{{color box|{{party color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}}}} {{Party shortname linked|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}} |{{color box|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)}}}} {{Party shortname linked|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)}}<br/> '''''पूर्व सदस्यहरू:''''' |{{color box|{{party color|नेपाली कांग्रेस}}}} {{Party shortname linked|नेपाली कांग्रेस}} |{{color box|{{party color|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी}}}} {{Party shortname linked|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी}}{{Efn|२५ फेब्रुअरी २०२३ सम्म सरकारमा}} |{{color box|{{party color|जनमत पार्टी}}}} {{Party shortname linked|जनमत पार्टी}}{{Efn|३१ मार्च र १४ अगस्ट २०२३ बीच बाह्य समर्थन; ४ मार्च २०२४ देखि विपक्ष}} |{{color box|{{party color|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल}}}} {{Party shortname linked|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल}} |{{color box|{{party color|नागरिक उन्मुक्ति पार्टी}}}} {{Party shortname linked|नागरिक उन्मुक्ति पार्टी}}<br/> }} | legislature_status = ''[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]''<br />{{Composition bar|१५२|२७५|{{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}}|background-color=|border border-color=darkgray|width=|per=१}} ''[[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]''<br />{{Composition bar|३८|५९| {{party color|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}}|background-color=|border border-color=darkgray|width=|per=१}} | opposition_cabinet = | opposition_party = {{color box|{{party color|नेपाली कांग्रेस}}}} {{Party shortname linked|नेपाली कांग्रेस}} | opposition_leader = [[शेरबहादुर देउवा]] | election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] | legislature_term = [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद]] | outgoing_formation = | previous = [[पाँचौं देउवा मन्त्रिपरिषद, २०२१|देउवा मन्त्रिपरिषद]] | successor = }} '''दाहाल मन्त्रिपरिषद, २०२२''' वा '''तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद''' हालको [[नेपाल सरकार]] हो, जुन २६ डिसेम्बर २०२२ मा गठन गरिएको थियो जब [[पुष्पकमल दाहाल]]लाई नयाँ [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]]का रूपमा नियुक्त गरिएको थियो [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] [[विद्यादेवी भण्डारी]]द्वारा, [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०२२ को नेपाली आम चुनाव]] पछि।<ref>{{Cite web |title=दाहालले प्रधानमन्त्रीको रूपमा शपथ ग्रहण गरे |url=https://kathmandupost.com/national/2022/12/26/dahal-sworn-in-as-prime-minister |access-date=26 डिसेम्बर 2022 |website=The Kathmandu Post |language=English}}</ref> == पृष्ठभूमि == दाहालको प्रधानमन्त्री पदको दाबीलाई उनको आफ्नै दल [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] का साथै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]], [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]], [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]], [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]], [[जनमत पार्टी]] र [[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]]ले समर्थन गरेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/politics/2022/12/25/oli-dahal-reaches-sheetal-niwas-to-claim-government-leadership|title=Oli, Dahal reach Sheetal Niwas to claim government leadership|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2023-02-11}}</ref> प्रधानमन्त्री दाहालले वि.सं. २०७९ पौष ११ मा तीन [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] र चार मन्त्रीसँगै [[पदको शपथ|शपथ]] लिएका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/134911/|title=PM Dahal forms eight-member cabinet including three deputy prime ministers|last=Republica|website=My Republica|language=en|access-date=2023-02-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230211072223/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/134911/ |date=2023-02-11 }}</ref> वि.सं. २०७९ पौष २६ मा प्रधानमन्त्री दाहालले २७५ सदस्यीय [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा खसेका २७० मत मध्ये २६८ मत ल्याई विश्वासको मत जितेका थिए, जहाँ उनलाई सत्तारूढ गठबन्धनका साथै प्रतिपक्षी [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]], [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] र [[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]] को समेत समर्थन प्राप्त भयो।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/10/prime-minister-pushpa-kamal-dahal-secures-vote-of-confidence|title=Prime Minister Pushpa Kamal Dahal secures vote of confidence|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2023-02-11}}</ref> त्यसपछि माघ ३ मा थप एक उपप्रधानमन्त्री, ११ मन्त्री र तीन राज्यमन्त्री समावेश गरी मन्त्रिपरिषद् विस्तार गरियो।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/17/prime-minister-dahal-expands-cabinet-inducts-12-new-ministers-three-state-ministers|title=Prime Minister Dahal expands Cabinet; inducts 12 ministers, three state ministers|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2023-01-17}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.opmcm.gov.np/en/cabinet/|title=Council of Ministers|website=Office of the Prime Minister and Council of Ministers|language=en-US|access-date=26 December 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250908132331/https://www.opmcm.gov.np/en/cabinet/ |date=8 September 2025 }}</ref> वि.सं. २०७९ माघ १३ मा [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]ले [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्री]] [[रवि लामिछाने]]ले अमेरिकी नागरिकता त्यागेर नेपाली नागरिकता पुन: प्राप्त गर्ने बेला उचित प्रक्रिया पालना नगरेकाले उनी कानुनी रूपमा नेपाली नागरिक नरहेको फैसला गरेपछि लामिछानेलाई सबै निर्वाचित पदबाट हटाइएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2023/01/28/court-strips-lamichhane-of-all-posts-over-citizenship|title=Court strips Lamichhane of all posts over citizenship|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2023-02-11}}</ref> रास्वपाले सरकारलाई दिएको समर्थन कायम राख्दै मन्त्रिपरिषद्बाट आफ्ना सदस्य फिर्ता बोलाउने निर्णय गरेपछि सो पार्टीका बाँकी मन्त्रीहरूले माघ २२ गते राजीनामा दिए।<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/rastriya-swatantra-party-decides-to-quit-govt|title=Rastriya Swatantra Party decides to quit govt|last=Samiti|first=Rastriya Samachar|date=2023-02-05|website=The Himalayan Times|language=en|access-date=2023-02-11}}</ref> वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ मा राप्रपाका सबै मन्त्रीहरूले सरकारबाट राजीनामा दिंदै सो पार्टीले सरकारलाई दिएको समर्थन पनि फिर्ता लियो, जब नेपाली कांग्रेस, नेकपा (माओवादी केन्द्र), जसपा, नेकपा (एस), जनमत पार्टी, लोसपा, नाउपा र राष्ट्रिय जनमोर्चाले आगामी राष्ट्रपति निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसका उम्मेदवारलाई समर्थन गर्ने सहमतिमा नयाँ गठबन्धन गठन गरे।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/25/rastriya-prajatantra-party-exits-government|title=Rastriya Prajatantra Party exits government|website=kathmandupost.com|language=English|accessdate=2023-02-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/politics/2023/02/24/eight-political-parties-to-support-congress-candidate-in-presidential-election|title=Eight political parties to support Congress candidate in presidential election|website=kathmandupost.com|language=English|accessdate=2023-02-28}}</ref> त्यसपछि फाल्गुन १५ मा नेकपा (एमाले) ले सरकार छाड्ने र आफ्नो समर्थन फिर्ता लिने निर्णय गरेपश्चात् त्यही दिन सो पार्टीका मन्त्रीहरूले सामूहिक राजीनामा दिए।<ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2023/02/27/uml-pulls-out-of-government-1677481576|title=UML pulls out of government|website=kathmandupost.com|language=English|accessdate=2023-02-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://theannapurnaexpress.com/news/uml-decides-to-quit-dahal-led-government-38862|title=UML decides to quit Dahal-led government|website=The Annapurna Express|language=en|accessdate=2023-02-28}}</ref> प्रधानमन्त्री दाहालले अब चैत १४ गते सम्ममा संसदमा विश्वासको मत लिनुपर्नेछ र उनले छिट्टै नयाँ गठबन्धनका सदस्यहरूलाई मन्त्रिपरिषद्मा समावेश गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।<ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/137069/|title=PM Dahal under constitutional obligation to seek vote of confidence as UML and RPP withdraw their support to govt|last=Republica|website=My Republica|language=en|accessdate=2023-02-28}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230228075825/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/137069/ |date=2023-02-28 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/politics/2023/02/28/dahal-moulding-a-small-cabinet-after-uml-pullout|title=Dahal moulding a small Cabinet after UML pullout|website=kathmandupost.com|language=English|accessdate=2023-02-28}}</ref> == वर्तमान व्यवस्था == {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. !'''कार्यविभाजन''' !'''नाम''' ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पदभार अन्त्य !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- | style="text-align:center;" |१. |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री ]]'''<br>{{small|अरू सबै मन्त्रालयहरू कसैलाई छुट्याइएको छैन।}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पुस ११ |''पदासिन'' |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]]<br>[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |[[पूर्णबहादुर खड्का]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार">{{Cite web |date=2023-03-31 |title=प्रचण्डद्वारा मन्त्रिपरिषद् विस्तार, नेपाली कांग्रेसका पूर्णबहादुर खड्का उपप्रधानमन्त्री बने |url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cg6220gx7gyo |access-date=2023-04-20 |website=बिबिसी समाचार नेपाली |language=नेपाली}}</ref> |''पदासिन'' |[https://mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | rowspan="2" style="text-align:center;" |३. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] |rowspan="2" |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] |bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पुस ११ | rowspan="2" |''पदासिन'' | rowspan="2" |[http://www.moha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री{{Efn|श्रेष्ठलाई वि.सं. २०७९ पुस ११ मा [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] र [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्री]] नियुक्त गरिएको थियो। वि.सं. २०७९ चैत्र १७ मा उनी [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] र [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]]को रूपमा सेवा गर्दै छन्।<ref>{{Cite web |title=नारायणकाजी श्रेष्ठ उपप्रधानमन्त्री बन्ने |url=https://www.setopati.com/politics/290496 |access-date=2023-04-01 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=भौतिक मन्त्री नारायणकाजी श्रेष्ठले गरे पदभार ग्रहण |url=https://www.setopati.com/politics/290528 |access-date=2023-04-01 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401044523/https://www.setopati.com/politics/290528 |date=2023-04-01 }}</ref><ref>{{Cite web |title=नारायणकाजी श्रेष्ठ गृहमन्त्री बन्दै! |url=https://www.setopati.com/politics/298302 |access-date=2023-04-01 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=चौथो पटक मन्त्री बन्दा नारायणकाजी दोस्रो पटक गृहमन्त्री |url=https://ekantipur.com/news/2023/03/31/16802558122037813.html |access-date=2023-04-01 |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली}}</ref>|name=NKS}} |bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |- | style="text-align:center;" |४. |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] मन्त्री |[[बेदुराम भुसाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.moald.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092337/https://moald.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |५. |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[अशोककुमार राई|अशोक कुमार राई]] | bgcolor="{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}" | |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा, नेपाल]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |६. |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[शरतसिंह भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |७. |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[प्रकाशशरण महत]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |८. |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |[[महिन्द्र राय यादव]] | bgcolor="{{party color|Nepal Socialist Party}}" | |[[नेपाल समाजवादी पार्टी]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |९. |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई]] मन्त्री |[[शक्तिबहादुर बस्नेत]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.moewri.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117110112/https://www.moewri.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१०. |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[रेखा शर्मा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३<ref name="थप मन्त्री"/> |''पदासिन'' |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |११. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल) |संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |[[सुदन किराँती|सुदन किराती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३<ref name="थप मन्त्री"/> |''पदासिन'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१२. |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[अमनलाल मोदी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३<ref name="थप मन्त्री"/> |''पदासिन'' |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१३. |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] मन्त्री |[[प्रकाश ज्वाला]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१४. |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |[[रञ्जिता श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Nagrik Unmukti Party}}" | |[[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१५. |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[रमेश रिजाल]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- | style="text-align:center;" |१६. |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |[[सिता गुरुङ]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |वि.सं. २०७९ चैत्र १७<ref name="विस्तार"/> |''पदासिन'' |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१७. |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] मन्त्री |[[नारायणप्रकाश साउद|नारायण प्रकाश साउद]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |वि.सं. २०८० बैशाख ३<ref name="नारायण">{{Cite web |title=एकीकृत समाजवादीबाट नन्दा चपाई बनिन् राज्यमन्त्री |url=https://baahrakhari.com/detail/384840/ |access-date=2023-04-20 |website=बाह्रखरी |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420070749/https://baahrakhari.com/detail/384840/ |date=2023-04-20 }}</ref> |''पदासिन'' |[https://www.mofa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्य मन्त्री''' |- | style="text-align:center;" |१८. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] राज्य मन्त्री |[[सुशिला सिर्पाली ठकुरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३<ref name="थप मन्त्री">{{Cite web |title=राष्ट्रपतिसमक्ष नवनियुक्त मन्त्रीद्वारा शपथ ग्रहण |url=https://gorkhapatraonline.com/news/51307 |access-date=2023-04-20 |website=गोरखापत्र अनलाइन |language=नेपाली}}</ref> |''पदासिन'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१९. |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] राज्य मन्त्री |[[नन्दा चपाई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |वि.सं. २०८० बैशाख ३<ref name="नारायण"/> |''पदासिन'' |[https://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="8" |स्रोत:<ref>{{Cite web |title=मन्त्रिपरिषद् |url=https://www.opmcm.gov.np/cabinet/ |access-date=2023-04-20 |website=नेपाल सरकार, प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606050946/http://www.opmcm.gov.np/cabinet/ |date=2017-06-06 }}</ref>(वि.सं. २०८० बैशाख ३ मा अद्यावधिक) |} == पूर्व व्यवस्था == === वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ सम्म === {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. !'''कार्यविभाजन''' !'''नाम''' ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पदभार अन्त्य !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- | style="text-align:center;" |१. |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]'''<br>{{Small|कार्यविभाजन नगरिएका बाँकी सबै मन्त्रालय}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[http://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |४. |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री]] |[[रेखा शर्मा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |५. |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[ज्वालाकुमारी शाह]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092337/https://moald.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |६. |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[दामोदर भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- | style="text-align:center;" |७. |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[राजेन्द्रकुमार राई|राजेन्द्र कुमार राई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |८. |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] |[[अब्दुल खान]] | bgcolor="{{party color|Janamat Party}}" | |[[जनमत पार्टी]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |९. |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[विमला राई पौड्याल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |१० |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]] |[[पदम गिरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |११. |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]] |[[भगवती चौधरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१२. |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]] |[[हरिप्रसाद उप्रेती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १५ |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१३. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[सुदन किराँती|सुदन किराती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१४. |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[अमनलाल मोदी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१५. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन राज्यमन्त्री]] |[[सुशीला सिरपाली ठकुरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |} === वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ सम्म === {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. !'''कार्यविभाजन''' !'''नाम''' ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पदभार अन्त्य !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- | style="text-align:center;" |१. |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]'''<br>{{Small|कार्यविभाजन नगरिएका बाँकी सबै मन्त्रालय}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[http://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |४. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्री]] |[[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र प्रसाद लिङ्देन]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५. |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री]] |[[रेखा शर्मा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |६. |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास मन्त्री]] |[[विक्रम पाण्डे]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |७. |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[ज्वालाकुमारी शाह]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092337/https://moald.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |८. |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[दामोदर भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- | style="text-align:center;" |९. |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[राजेन्द्रकुमार राई|राजेन्द्र कुमार राई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१० |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] |[[अब्दुल खान]] | bgcolor="{{party color|Janamat Party}}" | |[[जनमत पार्टी]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |११. |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[विमला राई पौड्याल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |१२. |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]] |[[पदम गिरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |१३. |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]] |[[भगवती चौधरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१४. |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]] |[[हरिप्रसाद उप्रेती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१५. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[सुदन किराँती|सुदन किराती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६. |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[अमनलाल मोदी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१७. |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |१८. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन राज्यमन्त्री]] |[[सुशीला सिरपाली ठकुरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१९. |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई राज्यमन्त्री]] |[[दिपकबहादुर सिंह]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ फाल्गुन १३ |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |} === वि.सं. २०७९ माघ २२ सम्म === {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. !'''कार्यविभाजन''' !'''नाम''' ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पदभार अन्त्य !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- | style="text-align:center;" |१. |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]'''<br>{{Small|कार्यविभाजन नगरिएका बाँकी सबै मन्त्रालय}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[http://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |४. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्री]] |[[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र प्रसाद लिङ्देन]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |५. |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री]] |[[रेखा शर्मा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |६. |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास मन्त्री]] |[[विक्रम पाण्डे]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |७. |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[ज्वालाकुमारी शाह]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092337/https://moald.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |८. |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[दामोदर भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- | style="text-align:center;" |९. |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[राजेन्द्रकुमार राई|राजेन्द्र कुमार राई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१० |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] |[[अब्दुल खान]] | bgcolor="{{party color|Janamat Party}}" | |[[जनमत पार्टी]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |११. |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[विमला राई पौड्याल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |१२. |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]] |[[पदम गिरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |१३. |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]] |[[भगवती चौधरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१४. |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]] |[[हरिप्रसाद उप्रेती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१५. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[सुदन किराँती|सुदन किराती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६. |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[अमनलाल मोदी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१७. |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री]] |[[शिशिर खनाल]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ माघ २२ |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१८. |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ माघ २२ |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१९. |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |२०. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन राज्यमन्त्री]] |[[सुशीला सिरपाली ठकुरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२१. |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या राज्यमन्त्री]] |[[तोसिमा कार्की]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |वि.सं. २०७९ माघ २२ |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |२२. |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई राज्यमन्त्री]] |[[दिपकबहादुर सिंह]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |} === वि.सं. २०७९ माघ १३ सम्म === {| class="wikitable sortable" !क्र.सं. !'''कार्यविभाजन''' !'''नाम''' ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पदभार अन्त्य !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- | style="text-align:center;" |१. |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]'''<br>{{Small|कार्यविभाजन नगरिएका बाँकी सबै मन्त्रालय}} |[[पुष्पकमल दाहाल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | style="text-align:center;" |२. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |३. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[नारायणकाजी श्रेष्ठ]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[http://www.mopit.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |४. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] |[[रवि लामिछाने]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |वि.सं. २०७९ माघ १३ |[https://www.moha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |५. |[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधान]] तथा [[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई मन्त्री]] |[[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र प्रसाद लिङ्देन]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | style="text-align:center;" |६. |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री]] |[[रेखा शर्मा]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- | style="text-align:center;" |७. |[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास मन्त्री]] |[[विक्रम पाण्डे]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |८. |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] [[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[ज्वालाकुमारी शाह]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092337/https://moald.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |९. |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[दामोदर भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- | style="text-align:center;" |१० |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|मन्त्री]] |[[राजेन्द्रकुमार राई|राजेन्द्र कुमार राई]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |११. |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी मन्त्री]] |[[अब्दुल खान]] | bgcolor="{{party color|Janamat Party}}" | |[[जनमत पार्टी]] |वि.सं. २०७९ पौष ११ |''हाल'' |[https://www.mows.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092330/https://mows.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१२. |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[विमला राई पौड्याल]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250105235540/https://www.mofa.gov.np/en/ |date=2025-01-05 }} |- | style="text-align:center;" |१३. |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री]] |[[पदम गिरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |१४. |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्री]] |[[भगवती चौधरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१५. |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]] |[[हरिप्रसाद उप्रेती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१६. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[सुदन किराँती|सुदन किराती]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |१७. |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[अमनलाल मोदी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- | style="text-align:center;" |१८. |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्री]] |[[शिशिर खनाल]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092331/https://www.moe.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | style="text-align:center;" |१९. |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[डोलप्रसाद अर्याल]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२०. |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[ध्रुवबहादुर प्रधान]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्यमन्त्रीहरू''' |- | style="text-align:center;" |२१. |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन राज्यमन्त्री]] |[[सुशीला सिरपाली ठकुरी]] | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | style="text-align:center;" |२२. |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या राज्यमन्त्री]] |[[तोसिमा कार्की]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://mohp.gov.np/eng/index.php आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211009035747/https://mohp.gov.np/eng/index.php |date=2021-10-09 }} |- | style="text-align:center;" |२३. |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई राज्यमन्त्री]] |[[दिपकबहादुर सिंह]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |वि.सं. २०७९ माघ ३ |''हाल'' |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |} === २०८१/०१/३१ मा पुनर्गठन === {| class="wikitable" | rowspan="2" |'''क्र.सं.''' | rowspan="2" |'''नाम, थर''' | rowspan="2" |'''कार्य विभाजन''' |- |- | colspan="3" |'''सम्माननीय प्रधानमन्त्री''' | |- |१ |श्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ | |- | colspan="3" |'''माननीय उपप्रधानमन्त्री''' |- |२ |श्री रघुबीर महासेठ |भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात |- |३ |श्री नारायणकाजी श्रेष्ठ |परराष्ट्र |- |४ |श्री रवि लामिछाने |गृह |- | colspan="3" |'''माननीय मन्त्री''' |- |५ |श्री वर्षमान पुन |अर्थ |- |६ |श्री शक्तिबहादुर बस्नेत |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाई]] |- |७ |श्री भानुभक्त जोशी |सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन |- |८ |श्री हितबहादुर तामाङ |संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन |- |९ |श्री रेखा शर्मा |सञ्‍चार तथा सूचना प्रविधि |- |१० |श्री पदम गिरी |कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला |- |११ |श्री ज्वालाकुमारी साह |कृषि तथा पशुपंक्षी विकास |- |१२ |श्री प्रदीप यादव |स्वास्थ्य तथा जनसङ्‌ख्या |- |१३ |श्री बलराम अधिकारी |भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण |- |१४ |श्री दामोदार भण्डारी |उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति |- |१५ |श्री भगवती चौधरी |महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक |- |१६ |श्री राजेन्द्रकुमार राई |खानेपानी |- |१७ |श्री हरिप्रसाद उप्रेती |रक्षा |- |१८ |श्री धन बहादुर बुढा |सहरी विकास |- |१९ |श्री डोल प्रसाद अर्याल |श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा |- |२० |श्री सुमना श्रेष्ठ |शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि |- |२१ |श्री विराज भक्त श्रेष्ठ |युवा तथा खेलकुद |- |२२ |श्री नवलकिसोर साह सुडी |वन तथा वातावरण |- | colspan="3" |'''माननीय राज्यमन्त्री''' |- |२३ |श्री हसीना खान |स्वास्थ्य तथा जनसङ्‌ख्या |} ==टिप्पणीहरू== {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] 1que1wfe6wpt4ddn32fld91zpeshebg 0 134892 1370605 1352110 2026-08-20T16:09:46Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1370605 wikitext text/x-wiki यो पृष्ठ [[स्टिल]] (इस्पात) उत्पादनको आधारमा देशहरूको सूची हो। सन् २०२२ मा, विश्वको कुल कच्चा स्टिल उत्पादन लगभग १.९ अर्ब टन थियो। हाल सबैभन्दा ठूलो स्टिल उत्पादक देश [[चीन]] हो, जसले सन् २०२२ मा विश्वको इस्पात उत्पादनको ५४% ओगटेको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:976723ed-74b3-47b4-92f6-81b6a452b86e/World%2520Steel%2520in%2520Figures%25202021.pdf|title=World Steel in Figures 2021|access-date=2021-07-23|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628083325/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:976723ed-74b3-47b4-92f6-81b6a452b86e/World%20Steel%20in%20Figures%202021.pdf |date=2021-06-28 }}</ref> सन् २०२० मा, [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोरोना महामारी]]को बाबजुद, चीन एक अर्ब टन भन्दा बढी स्टील उत्पादन गर्ने पहिलो देश बनेको थियो।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.hellenicshippingnews.com/chinas-steel-sector-sees-output-growth-in-2020|title=China's steel sector sees output growth in 2020|access-date=2021-03-07|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210209080415/https://www.hellenicshippingnews.com/chinas-steel-sector-sees-output-growth-in-2020/ |date=2021-02-09 }}</ref> [[२००७-२००८ को वित्तीय सङ्कट|सन् २००८]], २००९, २०१५ र २०१६ मा [[आर्थिक मन्दी|विश्वव्यापी मन्दी]]को परिणामस्वरुप अधिकांश स्टिल उत्पादक देशहरूमा उत्पादन घटेको थियो भने सन् २०१० र २०१७ मा, यो फेरि बढेको थियोे। == देशहरूको सूची == यो [[विश्व स्टिल सङ्घ]]द्वारा प्रदान गरिएको तथ्याङ्कमा आधारित, सन् १९६७, १९८०, १९९०, २००० र २००७ देखि २०२१ सम्ममा स्टील उत्पादनको आधारमा देशहरूको सूची हो।<ref name="World Steel Association">[http://www.worldsteel.org/pictures/newsfiles/2009%20graphs%20and%20figures.pdf World Steel Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129221712/http://worldsteel.org/pictures/newsfiles/2009%20graphs%20and%20figures.pdf|date=2010-11-29}} World Crude Steel Production 2009</ref> <ref>[http://www.worldsteel.org/pictures/newsfiles/2010%20statistics%20tables.pdf World Crude Steel Production 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930075401/http://www.worldsteel.org/pictures/newsfiles/2010%20statistics%20tables.pdf|date=2011-09-30}}</ref> <ref>[http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/steel-stats/Crude-steel-production-2011/document/Crude%20steel%20production%202011.pdf World Crude Steel Production 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200109125610/https://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/steel-stats/Crude-steel-production-2011/document/Crude%20steel%20production%202011.pdf |date=2020-01-09 }}</ref> <ref>{{Cite web |date=22 January 2013 |title=World Crude Steel Production - Summary |url=http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/press-release-downloads/2012/2012-statistics-table/document/2012%20statistics%20table.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130418001729/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/press-release-downloads/2012/2012-statistics-table/document/2012%20statistics%20table.pdf |archive-date=2013-04-18 |access-date=2014-07-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418001729/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/press-release-downloads/2012/2012-statistics-table/document/2012%20statistics%20table.pdf |date=2013-04-18 }} World Crude Steel Production 2012</ref> <ref name="Stat1980-2013">{{Cite web |date=Nov 2014 |title=World Steel Production 1980-2013 |url=http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/statistics-archive/production-archive/steel-archive/steel-annually/steel-annually-1980-2013/document/steel%20annually%201980-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150420161500/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/statistics-archive/production-archive/steel-archive/steel-annually/steel-annually-1980-2013/document/steel%20annually%201980-2013.pdf |archive-date=20 April 2015 |access-date=4 April 2015 |publisher=World Steel Association }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150420161500/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/statistics-archive/production-archive/steel-archive/steel-annually/steel-annually-1980-2013/document/steel%20annually%201980-2013.pdf |date=20 April 2015 }}</ref> <ref name="Stat1967-1977">{{Cite web |date=1978 |title=Handbook of World Steel Statistics |url=http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/statistics-archive/yearbook-archive/A-handbook-of-world-steel-statistics-1978/document/A%20handbook%20of%20world%20steel%20statistics%201978.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150513202042/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/statistics-archive/yearbook-archive/A-handbook-of-world-steel-statistics-1978/document/A%20handbook%20of%20world%20steel%20statistics%201978.pdf |archive-date=13 May 2015 |access-date=4 April 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150513202042/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/statistics-archive/yearbook-archive/A-handbook-of-world-steel-statistics-1978/document/A%20handbook%20of%20world%20steel%20statistics%201978.pdf |date=13 May 2015 }}</ref> कम्तीमा २० लाख मेट्रिक टन कच्चा इस्पातको वार्षिक उत्पादन भएका सबै देशहरू यस सूचीमा समावेश छन्। {| class="wikitable sortable" |- |+ कच्चा स्टिल उत्पादन (मिलियन मेट्रिक टन): |- style="background:#ececec;" ! data-sort-type="number" | क्रम (सन् २०२१) !! data-sort-type="text" | देश/क्षेत्र !सन् २०२२ !सन् २०२१<ref>{{Cite web |title=Total production of crude steel - World total 2021 |url=https://worldsteel.org/steel-by-topic/statistics/annual-production-steel-data/P1_crude_steel_total_pub/CHN/IND |publisher=World Steel Association }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230227132624/https://worldsteel.org/steel-by-topic/statistics/annual-production-steel-data/P1_crude_steel_total_pub/CHN/IND |date=2023-02-27 }}</ref> !सन् २०२०<ref name=":0" /> !सन् २०१९<ref>{{cite web|url=https://www.worldsteel.org/media-centre/press-releases/2020/Global-crude-steel-output-increases-by-3.4--in-2019.html|title=Global crude steel output increases by 3.4% in 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:391fbe61-488d-46d1-b611-c9a43224f9b8/2019%2520global%2520crude%2520steel%2520production.pdf|title=World Crude Steel Production|date=2020-01-27|website=WorldSteel|access-date=2020-07-05}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130161636/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:391fbe61-488d-46d1-b611-c9a43224f9b8/2019%2520global%2520crude%2520steel%2520production.pdf |date=2020-01-30 }}</ref> !सन् २०१८<ref>{{cite web|url=https://www.worldsteel.org/media-centre/press-releases/2019/Global-crude-steel-output-increases-by-4.6--in-2018.html|title=Global crude steel output increases by 4.6% in 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:dcd93336-2756-486e-aa7f-64f6be8e6b1e/2018%2520global%2520crude%2520steel%2520production.pdf|title=World Crude Steel Production|date=2019-01-25|website=WorldSteel|access-date=2019-02-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190202042330/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:dcd93336-2756-486e-aa7f-64f6be8e6b1e/2018%2520global%2520crude%2520steel%2520production.pdf |date=2019-02-02 }}</ref> !सन् २०१७<ref name=":0" /><ref>{{cite web|url=https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:0909050c-1086-4017-95ef-0eb94b1487c2/Steel+production+December+2017.pdf|title=Monthly crude steel production - 2017|date=2018-01-24|publisher=World Steel Assoctiation|access-date=2018-02-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180205072305/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:0909050c-1086-4017-95ef-0eb94b1487c2/Steel+production+December+2017.pdf|archive-date=2018-02-05|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205072305/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:0909050c-1086-4017-95ef-0eb94b1487c2/Steel+production+December+2017.pdf |date=2018-02-05 }}</ref>!! data-sort-type="number" | सन् २०१६<ref name=":0" /><ref name="Stat2016">{{cite web | url=https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:44ae2d3d-62ff-4868-9f60-e17a43e75092/Crude+steel+production_March+2017.pdf | title=Monthly crude steel production | publisher=World Steel Association | date=24 Apr 2017 | access-date=1 May 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170729142036/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:44ae2d3d-62ff-4868-9f60-e17a43e75092/Crude+steel+production_March+2017.pdf | archive-date=29 July 2017 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170729142036/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:44ae2d3d-62ff-4868-9f60-e17a43e75092/Crude+steel+production_March+2017.pdf |date=29 July 2017 }}</ref>!! data-sort-type="number" |सन् २०१५<ref name="Stat2015">{{cite web | url=https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:37ad1117-fefc-4df3-b84f-6295478ae460/Steel+Statistical+Yearbook+2016.pdf | title=Steel Statistical Yearbook 2016 | publisher=World Steel Association | date=2016 | access-date=28 March 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170117163112/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:37ad1117-fefc-4df3-b84f-6295478ae460/Steel+Statistical+Yearbook+2016.pdf |date=17 January 2017 }}</ref> !! data-sort-type="number" |सन् २०१४<ref name="Stat2014">{{cite web | url=http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/bookshop/2015/Steel-Statistical-Yearbook-2015/document/Steel%20Statistical%20Yearbook%202015.pdf | title=Steel Statistical Yearbook 2015 | publisher=World Steel Association | date=2015 | access-date=22 November 2015 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20151122235059/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/bookshop/2015/Steel-Statistical-Yearbook-2015/document/Steel%20Statistical%20Yearbook%202015.pdf | archive-date=22 November 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151122235059/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/bookshop/2015/Steel-Statistical-Yearbook-2015/document/Steel%20Statistical%20Yearbook%202015.pdf |date=22 November 2015 }}</ref> !! data-sort-type="number" |सन् २०१३<ref name="Stat2013">{{cite web | url=http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/press-release-downloads/2013/2013-Statistics-Tables/document/2013%20Statistics%20Tables.pdf | title=World Steel Statistics data 2013 | publisher=World Steel Association | date=23 January 2014 | access-date=4 February 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140211021748/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/press-release-downloads/2013/2013-Statistics-Tables/document/2013%20Statistics%20Tables.pdf | archive-date=11 February 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140211021748/http://www.worldsteel.org/dms/internetDocumentList/press-release-downloads/2013/2013-Statistics-Tables/document/2013%20Statistics%20Tables.pdf |date=11 February 2014 }}</ref> !! data-sort-type="number" | सन् २०१२ !! data-sort-type="number" | सन् २०११ !! data-sort-type="number" |सन् २०१० !! data-sort-type="number" | सन् २००९ !! data-sort-type="number" |सन् २००८ !! data-sort-type="number" | सन् २००७ !! data-sort-type="number" | सन् २००० !! data-sort-type="number" | सन् १९९० !! data-sort-type="number" | सन् १९८० !! data-sort-type="number" | सन् १९६७ |- |&mdash;||{{noflag}}[[विश्व]] |१,८८५ |१,९५१.९ |१,८७७.५ |१,८७४.४||१,८०८.४||१,६७४.८|| १,६०६.३ || १,६२०.४ || १,६७०.१ || १,६४९.३ || १,५५२.९ || १,४९०.१ || १,४१३.६ || १,२१९.७ || १,३२६.५ || १,३५१.३ || ८५०.१ || ७७०.४ || ७१६.४ || style="text-align:left;" | ४९७.२ |- |१|| {{flaglist|China}} |१,०१८ |१,०३२.८ |१,०६४.८ |९९५.४|| ९२०.०||८३१.७|| ७८६.९|| ८०३.८ || ८२२.७ || ७७९.० || ७२४.७ || ६८३.३ || ६२६.७ || ५७३.६ || ५००.३ || ४९४.९ || १२८.५ || ६६.४ || ३७.१ || १४.० |- |२|| {{flaglist|India}} |१५४.०६ |१४३.९१ |१००.३ |१११.४|| १०९.३||१०१.५|| ९५.५|| ८९.६ || ८७.३ || ८१.२ || ७७.३ || ७२.२ || ६८.३ || ६२.८ || ५७.८ || ५३.५ || २६.९ || १५.० || ९.५ || ६.३ |- | — || ''{{flag|युरोपेली सङ्घ}}<ref>सन् १९९३ सम्म [[युरोपेली आर्थिक समुदाय]]</ref>'' |१३६.७ |१५२.५ |१३९.२ |१५९.४ |१६८.२||१६८.७|| १६२.३ || १६६.२ || १६९.३|| १६६.४ || १६८.६ || १७७.७ || १७२.८ || १३९.३ || १९८.२ || २१०.२ || १९३.५ || १९१.८ || २०८.० || n/a |- |३|| {{flaglist|Japan}} |८९.२ |९६.३ |८३.२ |९९.३|| १०४.३||१०४.७|| १०४.८|| १०५.२ || ११०.७ || ११०.६ || १०७.२ || १०७.६ || १०९.६ || ८७.५ || ११८.७ || १२०.२|| १०६.४ || ११०.३ || १११.४ || ६२.० |- |४|| {{flaglist|United States}} |८०.५ |८५.८ |७२.७ |८७.८|| ८६.६||८१.६|| ७८.५|| ७८.९ || ८८.२ || ८७.० || ८८.६ || ८६.२ || ८०.६ || ५८.२ || ९१.४ || ९८.१ || १०१.८ || ८९.७ || १०१.४ || ११५.० |- |५|| {{flaglist|Russia}} |७१.५ |७५.६ |७१.६ |७१.७|| ७२.०||७१.३|| ७०.५|| ७१.१ || ७१.५ || ६९.४ || ७०.६ || ६८.७ || ६६.९ || ६०.० || ६८.५ || ७२.४ || ५९.१ || ८९.६<ref name="ussr" /> || n/a<ref name="ussr" /> || n/a<ref name="ussr">सन् १९९२ सम्म {{flagicon|USSR}} [[सोभियत सङ्घ]]को भाग।</ref> |- |६|| {{flaglist|South Korea}} |६५.९ |७०.४ |६७.१ |७१.४|| ७२.५||७१.१|| ६८.६|| ६९.७ || ७१.५ || ६६.० || ६९.३ || ६८.५ || ५८.५ || ४८.६ || ५३.६ || ५१.५|| ४३.१ || २३.१ || ८.५ || ०.३ |- |७|| {{flaglist|Turkey}} |३५.१ |४०.४ |३५.८ |३३.७|| ३७.३||३७.५|| ३३.२|| ३१.५ || ३४.० || ३४.७ || ३५.९ || ३४.१ || २९.० || २५.३ || २६.८ || २५.८ || १४.३ || ९.४ || २.५ || १.० |- |८|| {{flaglist|Germany}} |३६.८ |४०.१ |३५.७ |३९.६|| ४२.४||४३.६|| ४२.१|| ४२.७ || ४२.९ || ४२.६ || ४२.७ || ४४.३ || ४३.८ || ३२.७ || ४५.८ || ४८.६ || ४६.४ || ४४.० || ५१.१ || ४१.३ |- |९|| {{flaglist|Brazil}} |३४.० |३६.२ |३१.० |३२.६|| ३५.४|| ३४.४|| ३०.२|| ३३.३ || ३३.९ || ३४.२ || ३४.७ || ३५.२ || ३२.८ || २६.५ || ३३.७ || ३३.८ || २७.९ || २०.६ || १५.३ || ३.६ |- |१०|| {{flaglist|Iran}} |३०.६ |२८.५ |२९.० |२५.६|| २४.५||२१.८|| १७.९|| १६.१ || १६.३ || १५.४ || १४.५ || १३.० || १२.० || १०.९ || १०.०|| १०.१ || ६.६ || १.४ || ०.५ || — |- |११|| {{flaglist|Italy}} |२१.६ |२४.४ |२०.४ |२३.२|| २४.५|| २४.०|| २३.३|| २२.० || २३.७ || २४.१ || २७.२ || २८.७ || २५.८ || १९.७ || ३०.६|| ३१.६|| २६.८ || २५.५ || २६.५ || १५.९ |- |१२|| {{flaglist|Taiwan}} |२०.६ |२३.२ |२१.० |२२.०|| २३.२|| २३.२ || २१.८ || २१.४ || २३.१ || २२.३ || २०.७ || २०.२ || १९.८ || १५.८ || १९.९ || २०.९ || || || || |- |१३|| {{flaglist|Vietnam}} |२०.० |२३.० |१९.५ |१७.५|| १५.५|| १०.३|| ७.८|| ५.७ || ५.९ || ५.६ || ५.३ || ४.९ || २.७ || २.७ || २.७ || २.३ || ०.३ || ०.१ || ०.१ || — |- |१४|| {{flaglist|Ukraine}} |६.३ |२१.४ |२०.६ |२०.८|| २१.१|| २२.७|| २४.२|| २२.९ || २७.२ || ३२.८ || ३२.९ || ३५.३ || ३३.६ || २९.९ || ३७.३ || ४२.८ || ३१.८ || ५४.६<ref name="ussr" /> || ५२.३<ref name="ussr" /> || n/a<ref name="ussr" /> |- |१५|| {{flaglist|Mexico}} |१८.२ |१८.५ |१६.८ |१८.४|| २०.२|| २०.०|| १९.०|| १८.३ || १९.० || १८.२ || १८.१ || १८.१ || १७.० || १४.२ || १७.२|| १७.६|| १५.६ || ८.७ || ७.१ || ३.० |- | १६ |{{flaglist|Indonesia}} |१५.६ |१४.३ |९.३ |७.८|| ६.२|| ५.२|| ४.८|| ४.९ || ४.४ || २.६ || २.३ || ३.६ || ३.६ || ३.५ || ३.९|| ४.१ || २.९ || २.८ || ०.५ || — |- |१७|| {{flaglist|Spain}} |११.५ |१४.२ |११.० |१३.६|| १४.३|| १४.५|| १३.६|| १४.९ || १४.३ || १३.७ || १३.६ || १५.६ || १६.३ || १४.३ || १८.६|| १९.०|| १५.८ || १२.९ || १२.८ || ४.५ |- |१८|| {{flaglist|France}} |१२.१ |१३.९ |११.६ |१४.४|| १५.४|| १५.५|| १४.६|| १५.० || १६.१ || १५.७ || १५.६ || १५.८ || १५.४ || १२.८ || १७.९|| १९.३|| २१.० || १९.० || २३.१ || १९.६ |- |१९|| {{flaglist|Canada}} |१२.० |१३.० |११.० |१२.९|| १३.४|| १३.७|| १२.७|| १२.५ || १२.७ || १२.४ || १३.५ || १३.१ || १३.० || ९.० || १४.८|| १५.६|| १६.६ || १२.३ || १५.९ || ८.८ |- |२०|| {{flaglist|Egypt}} |९.८ |१०.३ |८.२ |७.३|| ७.८|| ६.८|| ५.०|| ५.५ || ६.५ || ६.८ || ६.६ || ६.५ || ६.७ || ५.५ || ६.२|| ६.२|| २.८ || २.२ || १.० || ०.४ |- |२१|| {{flaglist|Saudi Arabia}} |९.१ |८.७ |७.८ |८.२|| ५.२|| ४.८<ref name="part">आंशिक तथ्याङ्क</ref>|| ५.५|| ५.७ || ६.३ || ५.४ || ५.२ || ५.३ || ५.० || ४.७ || ४.७ || ४.६ || ३.० || १.८ || ०.१ || — |- |२२|| {{flaglist|Poland}} |७.७ |८.५ |७.९ |९.०|| १०.८|| १०.३|| ८.९|| ९.१ || ८.६ || ८.० || ८.४ || ८.८ || ८.० || ७.२ || ९.७|| १०.६|| १०.५ || १३.६ || १९.५ || १०.४ |- |२३|| {{flaglist|Austria}} |७.५ |७.९ |६.८ |७.४|| ६.९|| ८.१|| ७.४|| ७.७ || ७.९ || ७.९ || ७.४ || ७.५ || ७.२ || ५.७ || ७.६|| ७.६|| ५.७ || ४.३ || ४.६ || ३.० |- |२४|| {{flaglist|United Kingdom}} |६.१ |७.२ |७.१ |७.२|| ७.३|| ७.५|| ७.६|| १०.८ || १२.१ || ११.९ || ९.६ || ९.५ || ९.७ || १०.१ || १३.५ || १४.३ || १५.२ || १७.८ || ११.३ || २४.३ |- |२५|| {{flaglist|Belgium}} |६.९ |६.९ |६.१ |७.८ |८.० |७.७|| ७.७ || ७.२ || ७.३ || ७.१ || ७.४ || ८.१ || ८.१ || ५.६ || १०.७|| १०.७|| ११.६ || ११.५ || १२.३ || ९.७ |- | २६ |{{flaglist|Malaysia}} |१०.० |६.९ |७.१ |६.८|| ४.१ || २.८ || २.८ || ३.८ || ४.३ || ४.७ || ५.६ || ५.९ || ४.१ || ४.०|| ६.४ || ६.९ || ३.७ || १.१ || ०.२ || ०.१ |- |२७|| {{flaglist|Netherlands}} |६.१ |६.६ |६.१ |६.७|| ६.८|| ६.८|| ६.९|| ७.० || ७.० || ६.७ || ६.९ || ६.९ || ६.७ || ५.२ || ६.८ || ७.४ || ५.७ || ५.४ || ५.३ || ३.४ |- |२८|| {{flaglist|Australia}} |५.७ |५.८ |५.५ |५.५|| ५.७|| ५.३|| ५.३|| ४.९ || ४.६ || ४.७ || ४.९ || ६.४ || ७.३ || ५.२ || ७.६|| ७.९|| ७.१ || ६.६ || ७.६ || ६.३ |- |२९|| {{flaglist|Bangladesh }} |५.२ |५.५ |५.५ |५.१|| ३.८|| ३.५|| || || || || || || || || || || || || || |- |३०|| {{flaglist|Thailand}} |५.३ |५.५ |४.५ |४.२|| ६.४|| ४.५|| ३.८|| ३.७ || ४.१ || ३.६ || ३.३|| ४.२ || ३.७ || ३.६ || ५.२ || ५.६ || २.१ || ०.७ || ०.५ || — |- |३१||{{flaglist|Pakistan}} |६.० |५.३ |३.८ |३.३|| ४.७|| ५.०|| ३.६|| २.९ || २.४ || १.९ || १.६ || १.६ || १.४ || १.२ || २.० || १.१ || १.० || ०.८ || — || — |- |३२|| {{flaglist|South Africa}} |४.४ |५.० |३.९ |६.२ |५.७|| ६.३|| ६.१|| ७.६ || ६.६ || ७.२ || ७.१ || ६.७ || ८.५ || ७.५ || ८.३ || ९.१ || ८.५ || ८.७ || ९.१ || ३.७ |- |३३|| {{flaglist|Argentina}} |५.१ |४.९ |३.७ |४.६|| ५.२|| ४.६|| ४.१|| ५.० || ५.५ || ५.२ || ५.० || ५.७ || ५.१ || ४.० || ५.५|| ५.४|| ४.५ || ३.६ || २.७ || १.३ |- |३४|| {{flaglist|Slovakia}} |३.९ |४.९ |३.४ |३.९|| ५.२ || ५.०|| ४.८|| ४.६ || ४.७ || ४.५ || ४.४ || ४.२ || ४.६ || ३.७ || ४.५|| ५.१|| ३.७ || ५.१<ref name="czech" />|| n/a<ref name="czech" />|| n/a<ref name="czech" /> |- |३५||{{flaglist|Czech Republic}} |४.३ |४.८ |४.५ |४.४|| ४.९|| ४.६|| ५.३|| ५.३ || ५.४ || ५.२ || ५.१ || ५.६ || ५.२ || ४.६ || ६.४ || ७.१ || ६.२ || ९.७<ref name="czech" />|| n/a<ref name="czech" />|| n/a<ref name="czech"> सन् १९९३ सम्म {{flagicon|Czechoslovakia}} [[चेकोस्लोभाकिया]]को भाग।</ref> |- |३६|| {{flaglist|Sweden}} |४.४ |४.७ |४.४ |४.७|| ४.७|| ४.७|| ४.६२|| ४.४ || ४.५ || ४.४ || ४.३ || ४.९ || ४.८ || २.८ || ५.२|| ५.७|| ५.२ || ४.५ || ४.२ || ४.७ |- |३७|| {{flaglist|Kazakhstan}} |४.१ |४.४ |३.९ |४.१|| ४.०|| ४.४|| ४.२|| ३.६ || ३.७ || ३.३ || ३.९ || ४.७ || ४.३ || ४.१ || ४.३|| ४.८|| ४.७ || ७.४<ref name="ussr" />|| n/a<ref name="ussr" />|| n/a<ref name="ussr" /> |- |३८|| {{flaglist|Finland}} |३.५ |४.३ |३.५ |३.५|| ४.१|| ४.०|| ४.१|| ४.० || ३.८ || ३.५ || ३.८ || ४.० || ४.० || ३.१ || ४.४ || ४.४ || ४.१ || २.९ || २.५ || ०.४ |- |३९|| {{flaglist|Algeria}} |३.५ |४.२ |४.० |२.४|| २.३|| ०.४|| ४.६२|| ४.४ || ४.५ || ४.४ || ४.३ || ४.९ || ४.८ || २.८ || ५.२|| ५.७|| ५.२ || ४.५ || ४.२ || ४.७ |- | ४० | {{flaglist|Romania}} | |३.४ |२.८ |३.४|| ३.५|| ३.६ || ३.३ || ३.४ || ३.२ || ३.० || ३.३ || ३.८ || ३.९ || २.७ || ५.०|| ६.३|| ४.७ || ९.७ || १३.२ || ४.१ |- |४१|| {{flaglist|United Arab Emirates}} |३.२ |३.० |२.७ |३.३|| ३.२|| ३.३|| ३.२|| ३.० || २.४ || २.९||२.४ ||२.० ||०.५ ||०.२ ||०.१ || ०.१ || ०.१ || — || — || n/a |- |४२|| {{flaglist|Belarus}} | |२.४ |२.५ |२.६|| २.५|| २.४|| २.२|| २.६ || २.५ ||२.२ || २.७ || २.६ || २.५ || २.४ || २.६|| २.४|| १.५ || १.५<ref name="ussr" /> || — || — |- |४३|| {{flaglist|Luxembourg}} | |२.१ |२.२ |२.२|| २.३|| २.१ || २.२ || २.१ || २.२ || २.५ || २.५ || २.१ || २.६|| २.९|| २.६ || ३.६ || ४.६ || ४.५ |- |४४|| {{flaglist|Oman}} | |२.० |२.२ ||२.० || २.०|| २.०|| २.०|| २.० || २.१ || २.१ || २.० || २.० || १.५ || १.६ || २.० || १.९ || १.१ || ०.८ || ०.७ || ०.३ |- |४५|| {{flaglist|Portugal}} | |२.० |२.२ ||२.० || २.२|| २.१ || २.०|| २.० || २.१ || २.१ || २.० || २.० || १.५ || १.६ || २.० || १.९ || १.१ || ०.८ || ०.७ || ०.३ |- | || {{flaglist|Soviet Union}} | | - || -|| - || - || - || - || - || - || -|| -|| - ||-|| - || - ||- || - || १५४.४ || १४७.९|| ९६.९<ref>{{cite journal|last1=Hermann|first1=Haack|title=Zahlen und Tatsachen zur Entwicklung der Sowjetunion, 50 Jahre Sowjetmacht|date=1 January 1967}}</ref> <!-- |- |40|| {{flaglist|Qatar}} [[Qatar]] |2.6 |2.6|| 2.5|| 2.6 || 3.0 || 2.2 || 2.1 || 2.0 || 2.0 || 1.4 || 1.4|| 1.1|| 0.7 || 0.6 || 0.5 || — |- |44|| {{flaglist|Hungary}} | 2.0 ||1.9 |1.3 |1.7 |1.2 |0.9 |1.5 |1.8 |1.7 |1.4 |2.1 | - | - | - | - | - |- |45|| {{flaglist|Serbia}} | 2.0 ||1.5 |1.2 |1.0 |0.6 |0.4 |0.3 |1.3 |1.3 |1.1 |1.7 | - | - | - | - | - --> |- |&mdash;||{{noflag}}अन्य<ref>अन्य देशहरूको संरचना वर्ष-दर-वर्ष फरक हुन्छ, यसैले तुलनात्मक छैन।</ref> | |२४.८ |२७.७ |n/a||n/a|| n/a||n/a|| n/a || n/a || २८.४ || २९.५ || २९.९ || २९.५ (अनुमानित) || २३.३ (अनुमानित) || २८.६ (अनुमानित)|| ३०.७ (अनुमानित)|| n/a || n/a || n/a || n/a |} == निर्यात == {| class="wikitable" style="float:left;" |+सन् २०१८ मा शीर्ष इस्पात निर्यातकहरू<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:976723ed-74b3-47b4-92f6-81b6a452b86e/World%2520Steel%2520in%2520Figures%25202021.pdf|title=World Steel in Figures 2021|access-date=2021-07-23|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628083325/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:976723ed-74b3-47b4-92f6-81b6a452b86e/World%20Steel%20in%20Figures%202021.pdf |date=2021-06-28 }}</ref> ! क्रम ! देश ! अर्ब टन |- | १ | [[चीन]] | ५१.४ |- | २ | [[रुस]] | ३१.५ |- | ३ | [[जापान]] | २९.८ |- | ४ | [[दक्षिण कोरिया]] | २७.६ |- | - | ''[[युरोपेली सङ्घ]]'' <ref name="ir">अन्तर-क्षेत्रीय व्यापार बाहेक</ref> | २२.६ |- | ५ | [[जर्मनी]] | २१.२ |- | ६ | [[टर्की]] | १८.५ |- | ७ | [[भारत]] | १७.१ |- | ८ | [[युक्रेन]] | १५.२ |- | ९ | [[इटाली]] | १४.९ |- | १० | [[बेल्जियम]] | १२.९ |- | ११ | [[ब्राजिल]] | १०.६ |- | १२ | [[फ्रान्स]] | १०.२ |- | १३ | [[ताइवान]] | १०.० |} <br> {| class="wikitable" style="float:left; width:240px;" |+सन् २०१८ मा शीर्ष इस्पात शुद्ध निर्यातकर्ताहरू <ref name=":0"/> ! क्रम ! देश ! अर्ब टन |- | १ | रूस | २६.४ |- | २ | जापान | २४.८ |- | ३ | दक्षिण कोरिया | १६.१ |- | ४ | युक्रेन | १३.९ |- | ५ | चीन | १३.५ |- | ६ | भारत | १२.१ |- | ७ | ब्राजिल | ८.७ |- | ८ | टर्की | ६.० |- | ९ | [[इजिप्ट]] | ४.४ |- | १० | जर्मनी | ३.० |}<br> {{clear}} == आयात == खुद : आयात-निर्यात {| class="wikitable" style="float:left;" |+सन् २०१८ मा शीर्ष इस्पात आयातकर्ताहरू <ref name=":0"/> ! क्रम ! देश ! अर्ब टन |- | १ | [[चीन]] | ३७.९ |- | - | ''[[युरोपेली सङ्घ]]'' <ref name="ir">अन्तर-क्षेत्रीय व्यापार बाहेक</ref> | ३२.६ |- | २ | [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | १९.९ |- | ३ | [[जर्मनी]] | १८.२ |- | ४ | [[इटाली]] | १५.५ |- | ५ | [[भियतनाम]] | १३.६ |- | ६ | [[टर्की]] | १२.५ |- | ७ | [[फ्रान्स]] | ११.८ |- | ८ | [[दक्षिण कोरिया]] | ११.५ |- | ९ | [[पोल्यान्ड]] | १०.८ |- | १० | [[बेल्जियम]] | १०.४ |} {| class="wikitable" style="float:left;" |+सन् २०१८ मा शीर्ष इस्पात खुद आयातकर्ताहरू <ref name=":0"/> ! क्रम ! देश ! अर्ब टन |- | १ | संयुक्त राज्य अमेरिका | १३.६ |- | - | ''युरोपेली सङ्घ'' <ref name="ir">अन्तर-क्षेत्रीय व्यापार बाहेक</ref> | १०.० |- | २ | [[साउदी अरब]] | ७.२ |- | ३ | [[फिलिपिन्स]] | ६.६ |- | ४ | भियतनाम | ६.६ |- | ५ | पोल्याण्ड | ५.६ |- | ६ | [[इन्डोनेसिया]] | ४.२ |- | ७ | [[इजरायल]] | ३.३ |- | ८ | [[बङ्गलादेश]] | २.५ |- | ९ | [[उज्बेकिस्तान]] | २.५ |- | १० | [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] | २.४ |} {{clear}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{ढाँचा:Iron and steel production}} {{Industry country lists}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{notelist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.worldsteel.org विश्व इस्पात सङ्घ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190827105918/http://www.worldsteel.org/ |date=2019-08-27 }} * [http://www.steel.org अमेरिकी फलाम र इस्पात संस्थान] h80gjuu7q6masliw6ion5pklmdws81q 0 135014 1370607 1370223 2026-08-20T16:11:59Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1370607 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Steel_wire_rope.JPG|अङ्गुठाकार|स्टिल केवल]] '''स्टिल'''/ [[इस्पात]] [[फलाम]] र [[कार्बन|कार्बनको]] [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]] हो। फलामका अन्य रूपको तुलनामा यसमा स्ट्रेन्थ र फ्र्याक्चर रेजिस्टेन्स सुधारिएको हुन्छ। धेरै अन्य तत्वहरू पनि मिलाइएको हुन सक्छ। स्टेनलेस स्टिल, जुन [[खिया]] प्रतिरोधी र अक्सीकरण प्रतिरोधी हुन्छ, सामान्यतया अतिरिक्त ११ % क्रोमियम चाहिन्छ। यसको उच्च तन्य शक्ति र कम लागतको कारण स्टिलको प्रयोग भवन, पूर्वाधार, उपकरण, जहाज, रेल, कार, [[साइकल]], मेसिन, विद्युतीय उपकरण, फर्निचर र हतियारहरूमा गरिन्छ। यसमा सजिलैसँग [[वेल्डिङ]] गर्न सकिन्छ । फलाम इस्पातको आधारभूत धातु हो। स्टिललाई [[फलाम]] र [[कार्बन|कार्बनको]] [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]] मानिन्छ (अन्य तत्वहरू पनि भए वा नभए पनि ) <ref>Prawoto, Yunan (2013). Integration of Mechanics into Materials Science Research: A Guide for Material Researchers in Analytical, Computational and Experimental Methods. Lulu.com. ISBN 9781300712350.</ref> कार्बनले फलामको गुणहरूलाई अन्य तत्वहरू भन्दा बढी प्रभावित गर्छ ; यसले अद्वितीय विस्ततारमा विभिन्न गुणहरू प्राप्त हुन्छ।अन्य धेरै साधारण तत्वहरू पनि थप्दा फलाम र इस्पातको गुणहरू परिवर्तन हुने भए पनि यी मध्ये, कार्बन मुख्य तत्व हो। यसले फलामको कठोरता र शक्तिलाई समानुपातिक रूपमा बढाउँछ, विशेष गरी उचित [[गर्मी उपचार|ताप उपचार]] पछि। [[फलाम]]सँग कार्बन सबैभन्दा किफायती हुन्छ , तर आवश्यकता अनुसार, [[म्याङगनिज|म्यांगनीज]], [[क्रोमियम]], [[वैंनेडियम|भ्यानेडियम]] र [[टंग्सटन|टंगस्टन]] पनि मिलाइन्छ। कार्बन र अन्य पदार्थले मिश्र धातुलाई कठोरता प्रदान गर्दछ। फलाममा उपयुक्त मात्रामा मिश्रक थपेर फलामलाई आवश्यक कठोरता (Hardness), तन्यता (Tensile Strength) र लचकता (Flexibility) प्रदान गरिन्छ। फलाममा जति धेरै कार्बन थपिन्छ, स्टिल जति कडा हुँदै जान्छ, कठोरता बढ्दै जान्छ । फलाममा कार्बनको अधिकतम घुलनशीलता ११४९ डिग्री सेल्सियसमा २.१४ प्रतिशत हुन्छ। कम तापक्रममा, यदि फलाममा अधिक कार्बन मिलाइयो भने सिमेन्टाइट बन्छ। यदि फलाममा यो भन्दा बढी कार्बन छ भने यसलाई [[कास्ट आयरन]] भनिन्छ, किनभने यसको पग्लने बिन्दु घट्छ। स्टिल यो कारणले पनि कास्ट आइरन भन्दा फरक छ किनभने यसमा अन्य तत्वहरूको मात्रा धेरै कम हुन्छ अर्थात् लगभग १ देखि ३ प्रतिशत। स्टिलको उत्पादन हजारौं वर्षसम्म ब्लोमरी भट्टीमा गरिएको थियो, तर यसको वृहत स्तरमा, औद्योगिक प्रयोग १७ औं शताब्दीमा ब्लास्ट फर्नेसको परिचय र क्रूसिबल स्टिलको उत्पादनको साथ थप कुशल उत्पादन विधिहरू बनाइएपछि मात्र सुरु भयो। १९ औं शताब्दीको मध्यमा [[बेलायत|इङ्गल्याण्डमा]] बेसेमर प्रक्रिया र त्यसपछि ओपन-हर्थ फर्नेस को बिकास भयो। बेसेमर प्रक्रियाको आविष्कार संगै, स्टिलको [[बृहत उत्पादन]] को एक नयाँ युग शुरू भयो। माइल्ड स्टिल( [[:en:Mild_steel|Mild steel]])ले [[पिटवा फलाम|रट आइरन]]([[:en:Wrought_iron|wrought iron]]) लाई प्रतिस्थापित गर्यो। जर्मन राज्य १९ औं शताब्दीमा युरोपमा ठूलो स्टिल शक्तिको रुपमा उदाए। <ref>{{Cite journal |last=R. |first=Allen |title=(1979). International Competition in Iron and Steel, 1850-1913 |url=http://www.jstor.org/stable/2120336 |publisher=Cambridge university |jstor=2120336 |access-date=November 13, 2020}}</ref> आज, स्टिल विश्वमा सबैभन्दा सामान्य रूपमा निर्मित सामग्रीहरू मध्ये एक हो। विश्वमा वार्षिक १.६ बिलियन &nbsp;टन भन्दा बढी उत्पादन हुन्छ। आधुनिक स्टिल सामान्यतया विभिन्न मानक संगठनहरू द्वारा परिभाषित विभिन्न ग्रेडहरू द्वारा पहिचान गरिन्छ। आधुनिक स्टिल उद्योग संसारको सबैभन्दा ठूलो उत्पादन उद्योगहरू मध्ये एक हो, तर सबैभन्दा ऊर्जा र हरितगृह ग्यास उत्सर्जन तीव्र उद्योगहरू मध्ये पनि एक हो, जसले विश्वव्यापी उत्सर्जनको ८% योगदान गर्दछ। <ref>{{Cite web |title=Decarbonization in steel {{!}} McKinsey |url=https://www.mckinsey.com/industries/metals-and-mining/our-insights/decarbonization-challenge-for-steel |access-date=2022-05-20 |website=www.mckinsey.com }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213111007/https://www.mckinsey.com/industries/metals-and-mining/our-insights/decarbonization-challenge-for-steel |date=2024-02-13 }}</ref> यद्यपि, स्टिल धेरै पुन: प्रयोज्य पनि छ: यो विश्वको सबैभन्दा धेरै पुन: प्रयोग गरिने सामग्रीहरू मध्ये एक हो, विश्वव्यापी रूपमा ६०% भन्दा बढीको रिसाइकल दरको साथ। <ref name="encarta-recycling">{{Cite encyclopedia|title=Recycling|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761556346/Recycling.html|archivedate=2008-04-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080414215636/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761556346/Recycling.html |date=2008-04-14 }}</ref> == गुणहरू == स्टिलको [[घनत्व]] [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]]का घटकमा आधारित हुन्छ तर सामान्यतया {{Convert|7750|and|8050|kg/m3|lb/ft3|abbr=on}} , वा {{Convert|7.75|and|8.05|g/cm3|oz/cuin|abbr=on}} को बीचमा हुन्छ। <ref>{{Cite web |last=Elert |first=Glenn |title=Density of Steel |url=http://hypertextbook.com/facts/2004/KarenSutherland.shtml |access-date=2009-04-23}}</ref> == उत्पादन == सन् २०२२ मा, विश्वको कुल कच्चा स्टिल उत्पादन लगभग १.९ अर्ब टन थियो। हाल सबैभन्दा ठूलो स्टिल उत्पादक देश [[चीन]] हो, जसले सन् २०२२ मा विश्वको इस्पात उत्पादनको ५४% ओगटेको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:976723ed-74b3-47b4-92f6-81b6a452b86e/World%2520Steel%2520in%2520Figures%25202021.pdf|title=World Steel in Figures 2021|access-date=2021-07-23|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210628083325/https://www.worldsteel.org/en/dam/jcr:976723ed-74b3-47b4-92f6-81b6a452b86e/World%20Steel%20in%20Figures%202021.pdf |date=2021-06-28 }}</ref> सन् २०२० मा, [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोरोना महामारी]]को बाबजुद, चीन एक अर्ब टन भन्दा बढी स्टील उत्पादन गर्ने पहिलो देश बनेको थियो।<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.hellenicshippingnews.com/chinas-steel-sector-sees-output-growth-in-2020|title=China's steel sector sees output growth in 2020|access-date=2021-03-07|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210209080415/https://www.hellenicshippingnews.com/chinas-steel-sector-sees-output-growth-in-2020/ |date=2021-02-09 }}</ref> [[२००७-२००८ को वित्तीय सङ्कट|सन् २००८]], २००९, २०१५ र २०१६ मा [[आर्थिक मन्दी|विश्वव्यापी मन्दी]]को परिणामस्वरुप अधिकांश स्टिल उत्पादक देशहरूमा उत्पादन घटेको थियो भने सन् २०१० र २०१७ मा, यो फेरि बढेको थियोे। == उपयोग == === ऐतिहासिक === [[चित्र:Carbon_steel_knife.jpg|अङ्गुठाकार| एक कार्बन स्टील चक्कु]] बेसेमर प्रक्रिया र अन्य आधुनिक उत्पादन प्रविधिहरूको विकास हुनु अघि, स्टिल महँगो थियो र सस्तो विकल्प नभएको ठाउँमा मात्र प्रयोग गरिन्थ्यो, विशेष गरी [[चक्कु]], छुरा, [[तरबार|तरवार]] र अन्य वस्तुहरूको काट्ने किनाराका लागि जहाँ कडा, धारिलो धार चाहिन्छ। यो घडीमा प्रयोग हुने स्प्रिङ्सका लगायतका लागि पनि प्रयोग गरिन्थ्यो। <ref name="britannicaironandsteel">{{Cite encyclopedia|title=Iron and steel industry|encyclopedia=Britannica|publisher=Encyclopædia Britannica|year=2007}}</ref> द्रुत र मितव्ययी उत्पादन विधिहरूको आगमन संगै, स्टिल बनाउन सजिलो र धेरै सस्तो भएको छ। यसले धेरै प्रायोजनमा रट आइरनलाई प्रतिस्थापन गरेको छ। यद्यपि, [[२० औं शताब्दी]]को उत्तरार्धमा प्लास्टिकको उपलब्धताले यी सामग्रीहरूलाई तिनको कम निर्माण लागत र तौलका कारण केही प्रयोगमा स्टिललाई प्रतिस्थापन गर्ने बाटो खुलेको छ। <ref>{{Cite book|title=Materials science|url=https://www.britannica.com/technology/materials-science}}</ref> कार्बन फाइबरले केही लागत असंवेदनशील प्रयोजनहरूमा जस्तै खेलकुद उपकरणहरू र उच्च-अन्तको अटोमोबाइलहरूमा स्टिललाई प्रतिस्थापन गर्दैछ। === लामो === [[चित्र:The_viaduct_La_Polvorilla,_Salta_Argentina.jpg|अङ्गुठाकार| एउटा स्टिल पुल]] [[चित्र:Steel_tower.jpg|अङ्गुठाकार| ओभरहेड पावर लाइनहरू झुन्डाइएको एउटा स्टिल पाइलन]] * प्रबलित कंक्रीटमा प्रबलित बार र जालको रूपमा * रेलमार्ग ट्र्याकहरू * [[व्यापारिक भवन|आधुनिक भवन]] र पुलहरूमा संरचनात्मक इस्पात * तारहरु * रिफर्जिङ एपहरूमा इनपुट === सपाट कार्बन === * प्रमुख उपकरणहरू * चुम्बकीय कोर * अटोमोबाइल, रेल र जहाजको भित्री र बाहिरी भाग। === स्टेनलेस === [[चित्र:Sauce_boat.jpg|अङ्गुठाकार| एक स्टेनलेस स्टील ग्रेवी डुङ्गा]]   ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:Iron and steel production}} [[श्रेणी:मिश्रधातु]] [[श्रेणी:निर्माण सामग्रीहरू]] 6p0sqvlu17er34en1t56muwhlselvom 0 135723 1370691 1282839 2026-08-21T09:38:16Z Bishaldev100 28807 1370691 wikitext text/x-wiki {{merge|माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना}} {{Infobox dam | name = माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत केन्द्र | name_official = माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत केन्द्र | location_map = नेपाल | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|27.0|49.0|0.0|N|86.0|10.0|0.0|E|type:landmark|display=inline,title}} | country = नेपाल | location = [[दोलखा जिल्ला]] | purpose = P | dam_crosses = [[तामा कोशी नदी]] | dam_type = G | dam_length = <!--{{Convert|110|m|ft|abbr=on}}--> | construction_began = | opening = | status = o | owner = माथिल्लो तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड | plant_name = | plant coordinates = | plant_operator = | plant_type = R | plant_commission = | plant_decommission = | plant_hydraulic_head = <!--{{Convert|50|m|ft|abbr=on}}--> | plant_turbines = | plant_capacity = ४५६ MW | plant_annual_gen = | extra = }} '''माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत केन्द्र''' दोलखा जिल्लामा अवस्थित रहेको, ४५६ मेगावाट क्षमताको जलविद्युत केन्द्र हो। यो आयोजनाले तामा कोशी नदीको जलप्रवाह र पानीको चाँप उपयोग गर्दछ। ''माथिल्लो तामाकोशी हाइड्रोपावर लिमिटेड'' को स्वामित्वमा रेहेको यो आयोजना २०७८-०५-०४ देखि पूर्ण रुपमा सञ्चालनमा आएको हो। यो परियोजनाको म्याद २१०३-०८-१६ मा सकिए पछि सरकारी स्वामित्वमा हस्तानतरण हुने छ। हाल यस केन्द्रको विद्युत [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]लाई बेच्ने गरीन्छ। <ref>{{Cite web |title=Operating Projects :: Hydro (Above 1MW) |url=https://www.doed.gov.np/license/54 |access-date=2023-10-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230925091533/https://doed.gov.np/license/54 |date=2023-09-25 }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका उर्जा केन्द्रहरूको सूची]] == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालका जलविद्युत केन्द्रहरू]] dqvb7uygv7nwhdswj94imn2yprhm4v0 0 136205 1370587 1179480 2026-08-20T15:32:41Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[हिमालपारी हिमश्रृङ्खला]] पृष्ठलाई [[हिमालपारी हिमशृङखला]]मा सारियो 1179480 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain range | name = हिमालपारी हिमशृङ्खला | map = | map_caption = | photo = Nam Tso Chukmo.jpg | photo_caption = हिमालपारी हिमशृङ्खला | state = [[तिब्बत]] | parent = [[तिब्बती पठार]] | highest = [[न्यानचेन ताङ्ल्हा]] | elevation_m = 7162 | length_km = 1600 | range_coordinates = {{coord|30.383427|N|90.5752890|E|region:CN-54_type:mountain|format=dms|display=inline,title}} | coordinates = }} '''हिमालपारी हिमशृङ्खला''' ({{lang-zh|s=冈底斯-念青唐古拉山脉|p=Gāngdǐsī-Niànqīngtánggǔlā Shānmài}}) [[चीन]], [[भारत]] र [[नेपाल]]मा १,६०० किलोमिटर लामो (९९० माइल) पर्वत शृङ्खला हो, [[हिमालय|मुख्य हिमालय शृङ्खला]]को समानान्तर पश्चिम-पूर्व दिशा मा फैलिएको छ। [[तिब्बती पठार]]को दक्षिणी किनारमा [[ब्रह्मपुत्र नदी]]को उत्तरमा अवस्थित हिमालपारी पश्चिममा गाङ्गडिसे र पूर्वमा न्येन्चेन ताङ्ल्हा दायरा मिलेर बनेको छ।<ref name="Debon_1986">{{cite journal |last=Debon |first=Francois |author-link= |date=1986 |title=The Four Plutonic Belts of the Transhimalaya-Himalaya: a Chemical, Mineralogical, Isotopic, and Chronological Synthesis along a Tibet-Nepal Section |url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.1018.511&rep=rep1&type=pdf |journal=Journal of Petrology |language= |volume=27 |issue=1 |pages=219–250 |citeseerx=10.1.1.1018.511 |doi=10.1093/petrology/27.1.219 |issn= |jfm= |jstor= |mr= |zbl= |id= |access-date=22 June 2022}}</ref> == भूविज्ञान == हिमालपारी हिमशृङ्खला अन्य हिमालय पर्वतहरू भन्दा भौगोलिक रूपमा भिन्न छन्। तिनीहरू सम्भवतः [[भारतीय भूखण्ड|भारतीय]] र [[युरेसियाली भूखण्ड|युरेसियन भूखण्ड]]हरूको टक्करबाट तलछटको सबडक्शनबाट बनेका थिए। विभिन्न डेटिङ विधिहरूको सहमतिले सुझाव दिन्छ कि यस दायराका पुराना भागहरू माथिल्लो [[खरीढुङ्गा युग]]मा गठन भएको थियो, जबकि युवा क्षेत्रहरू आदिनूतन युगमा गठन भएको थियो।<ref name="Debon_1986" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिमालपारी हिमशृङ्खला| ]] [[श्रेणी:हिमालयका हिमशृङ्खलाहरू]] [[श्रेणी:तिब्बतका हिमशृङ्खलाहरू]] 1rclh090d2o8o2uu6gni2yewewq9xcm 1370597 1370587 2026-08-20T15:59:10Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदी ले [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]] बाट पुनर्निर्देश हटाएर [[हिमालपारी हिमशृङखला]] लाई त्यसमाथि सारेको हो 1179480 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain range | name = हिमालपारी हिमशृङ्खला | map = | map_caption = | photo = Nam Tso Chukmo.jpg | photo_caption = हिमालपारी हिमशृङ्खला | state = [[तिब्बत]] | parent = [[तिब्बती पठार]] | highest = [[न्यानचेन ताङ्ल्हा]] | elevation_m = 7162 | length_km = 1600 | range_coordinates = {{coord|30.383427|N|90.5752890|E|region:CN-54_type:mountain|format=dms|display=inline,title}} | coordinates = }} '''हिमालपारी हिमशृङ्खला''' ({{lang-zh|s=冈底斯-念青唐古拉山脉|p=Gāngdǐsī-Niànqīngtánggǔlā Shānmài}}) [[चीन]], [[भारत]] र [[नेपाल]]मा १,६०० किलोमिटर लामो (९९० माइल) पर्वत शृङ्खला हो, [[हिमालय|मुख्य हिमालय शृङ्खला]]को समानान्तर पश्चिम-पूर्व दिशा मा फैलिएको छ। [[तिब्बती पठार]]को दक्षिणी किनारमा [[ब्रह्मपुत्र नदी]]को उत्तरमा अवस्थित हिमालपारी पश्चिममा गाङ्गडिसे र पूर्वमा न्येन्चेन ताङ्ल्हा दायरा मिलेर बनेको छ।<ref name="Debon_1986">{{cite journal |last=Debon |first=Francois |author-link= |date=1986 |title=The Four Plutonic Belts of the Transhimalaya-Himalaya: a Chemical, Mineralogical, Isotopic, and Chronological Synthesis along a Tibet-Nepal Section |url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.1018.511&rep=rep1&type=pdf |journal=Journal of Petrology |language= |volume=27 |issue=1 |pages=219–250 |citeseerx=10.1.1.1018.511 |doi=10.1093/petrology/27.1.219 |issn= |jfm= |jstor= |mr= |zbl= |id= |access-date=22 June 2022}}</ref> == भूविज्ञान == हिमालपारी हिमशृङ्खला अन्य हिमालय पर्वतहरू भन्दा भौगोलिक रूपमा भिन्न छन्। तिनीहरू सम्भवतः [[भारतीय भूखण्ड|भारतीय]] र [[युरेसियाली भूखण्ड|युरेसियन भूखण्ड]]हरूको टक्करबाट तलछटको सबडक्शनबाट बनेका थिए। विभिन्न डेटिङ विधिहरूको सहमतिले सुझाव दिन्छ कि यस दायराका पुराना भागहरू माथिल्लो [[खरीढुङ्गा युग]]मा गठन भएको थियो, जबकि युवा क्षेत्रहरू आदिनूतन युगमा गठन भएको थियो।<ref name="Debon_1986" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:हिमालपारी हिमशृङ्खला| ]] [[श्रेणी:हिमालयका हिमशृङ्खलाहरू]] [[श्रेणी:तिब्बतका हिमशृङ्खलाहरू]] 1rclh090d2o8o2uu6gni2yewewq9xcm 0 136206 1370613 1179481 2026-08-21T00:06:41Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]]मा ठिक गर्दै 1370613 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]] hh632pouo7w81koeu2rh6tu0j99licz 0 137794 1370670 1370280 2026-08-21T07:31:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370670 wikitext text/x-wiki {{Infobox bridge | image = Golden Gate Bridge as seen from Battery East.jpg | image_size = | caption = View from the [[Presidio of San Francisco]], 2017 | official_name = गोल्डेन गेट ब्रिज | carries = {{Bulleted list | 6 lanes of {{jct|state=CA|US|101|CA|1}}&nbsp;{{Crossreference|selfref=no|(see [[#Traffic|§ Traffic]])}} | Bicycle route: {{jct|state=CA|USBR|95}} | Eastern walkway: pedestrians or bicycles during selected hours&nbsp;{{Crossreference|selfref=no|(see [[#Usage and tourism|§ Usage and tourism]])}} | Western walkway: bicycles&nbsp;(only when pedestrians are allowed on the eastern sidewalk) }} | crosses = [[गोल्डेन गेट]] | locale = [[सान फ्रान्सिस्को]], [[क्यालिफोर्निया]] and [[Marin County, California|Marin County]], क्यालिफोर्निया, संयुक्त राज्य | maint = [[Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District]]<ref>{{cite web|title=About Us|url=https://goldengate.org/organization/|website=goldengate.org|publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District|access-date=November 27, 2017|language=en}}</ref> | website = {{URL|goldengate.org/bridge}} | engineering = [[Joseph Strauss (engineer)|Joseph Strauss]], [[Charles Alton Ellis|Charles Ellis]], [[Leon Solomon Moisseiff]] | architect = [[Irving Morrow]] | builder = [[Barrett and Hilp]] | design = [[साधारण झोलुङ्गे पुल|झोलुङ्गे पुल]], [[Art Deco]], [[Truss arch bridge|truss arch]] & [[Truss bridge|truss causeways]] | mainspan = 4200 ft,<ref name="Denton"/> about {{convert|0.79|mi|km|2|abbr=on}} | length = 8980 ft,<ref name=structurae>{{Structurae|id=20000029|title=Golden Gate Bridge}}</ref> about {{convert|1.70|mi|km|2|abbr=on}} | width = {{convert|90|ft|m|1|abbr=on}} | height = {{convert|746|ft|m|1|abbr=on}} | clearance = {{convert|14|ft|m|1|abbr=on}} at toll gates | below = {{convert|220|ft|m|1|abbr=on}} at high [[tide]] | traffic = 88,716 (FY2020)<!--32470000/366--><ref name="dailycrossings">{{cite web |url=https://www.goldengate.org/bridge/history-research/statistics-data/annual-vehicle-crossings-toll-revenues/ |title=Annual Vehicle Crossings and Toll Revenues |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |access-date=January 5, 2023}}</ref> | material = [[स्टिल]] | begin = {{start date text|January 5, 1933}} | complete = {{end date text|April 19, 1937}} | open = {{start date and age|1937|May|27 | mf = yes}} | closed = | toll = {{Plainlist| * Southbound only * [[FasTrak]] or [[Video tolling|pay-by-plate]], cash not accepted * Effective {{Start and end dates|2023|07|01|2024|06|30}}: * $8.75 (FasTrak users) * $9.00 (Pay-by-plate users) * $6.75 (carpools during peak hours, FasTrak only) }} | coordinates = {{coord|37|49|11|N|122|28|43|W | display = inline,title}} | extra = {{Designation list | embed = yes | designation1 = क्यालिफोर्निया | designation1_number = 974 | designation1_date = June 18, 1987<ref name=CHL>{{cite ohp|974|Golden Gate Bridge|2012-10-08}}</ref> | designation2 = सान फ्रान्सिस्को | designation2_number = 222 | designation2_date = May 21, 1999<ref name=SFLandmark>{{cite web | title = City of San Francisco Designated Landmarks | publisher = City of San Francisco | url = https://www.sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081 | access-date = October 21, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140325040805/https://sf-planning.org/Modules/ShowDocument.aspx?documentid=5081 | archive-date = March 25, 2014 }}</ref> }} }}'''गोल्डेन गेट ब्रिज''' [[सान फ्रान्सिस्को|सान फ्रान्सिस्को,]] [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को गोल्डेन गेटमा रहेको सान फ्रान्सिस्को खाडीको दुई छेउलाई जोड्ने [[साधारण झोलुङ्गे पुल|झोलुङ्गे पुल]] हो। यो पुल सान फ्रान्सिस्को खाडी र [[प्रशान्त महासागर]] जोड्ने {{Convert|1|mi|km|-wide|adj=mid|spell=in}} चौडाईको [[जलसन्धि|जलडमरू]]मा बनेको छ। यो पुलले संयुक्त राज्य अमेरिकाको सहर [[सान फ्रान्सिस्को]], [[क्यालिफोर्निया]] — सान फ्रान्सिस्को प्रायद्वीपको उत्तरी छेउ — मारिन काउन्टीलाई जोड्छ, जसले युएस रुट १०१ र क्यालिफोर्निया राज्य रुट १ लाई स्ट्रेट पार गर्दछ। यसमा पैदल यात्री र साइकल ट्राफिक पनि पार हुन्छ, र यसलाई यूएस साइकल मार्ग ९५ को भागको रूपमा तोकिएको छ। अमेरिकन सोसाइटी अफ सिभिल इन्जिनियर्स द्वारा [[विश्वका आश्चर्यहरू|आधुनिक संसारको एक आश्चर्यको]] रूपमा मान्यता प्राप्त, <ref>{{Cite web |date=July 19, 2010 |title=American Society of Civil Engineers Seven Wonders |url=https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100802060056/https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |archive-date=August 2, 2010 |access-date=August 30, 2010 |publisher=Asce.org }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100802060056/https://www.asce.org/Content.aspx?id=2147487305 |date=August 2, 2010 }}</ref> यो पुल [[सान फ्रान्सिस्को]] र [[क्यालिफोर्निया]]को सबैभन्दा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त प्रतीकहरू मध्ये एक हो। फ्रोमरको ट्राभल गाइडमा गोल्डेन गेट ब्रिजलाई "सम्भवतः सबैभन्दा सुन्दर, संसारमा सबैभन्दा धेरै फोटो खिचिएको पुल" भनेर वर्णन गरिएको छ। <ref name="Frommers">{{Cite book|title=Frommer's comprehensive travel guide, California '93|date=1993|location=New York|page=118}}</ref> <ref name="Frommers2">{{Cite book|title=Frommer's 1985-86 guide to San Francisco|date=1985|location=New York|page=10}}</ref> १९३७ मा यसको उद्घाटनको समयमा, यो संसारको सबैभन्दा लामो र सबैभन्दा अग्लो झोलुङ्गे पुल दुबै थियो, यो उपाधी क्रमशः १९६४ र १९९८ सम्म कायम रह्यो। यसको मुख्य स्प्यान {{Convert|4,200|ft|m|sigfig=3}} र यसको कुल उचाइ {{Convert|746|ft|m}} रहेको छ । <ref>{{Cite web |date=2019 |title=Golden Gate Bridge |url=https://www.history.com/topics/landmarks/golden-gate-bridge |access-date=June 29, 2020 |website=history.com}}</ref> == इतिहास == {{Wide image|Golden-Gate-Bridge.svg|1000px|Panorama showing the height, depth, and length of the span from end to end, looking west}}{{Wide image|Golden Gate Bridge Dec 15 2015 by Don Ramey Logan.jpg|1000px|अल्काट्राज टापुको उत्तरबाट देखिएको सूर्यास्तको समयमा गोल्डेन गेट ब्रिजको दृश्य।}}पुल निर्माण हुनु अघि, [[सान फ्रान्सिस्को]] र अहिले मारिन काउन्टी बीचको एक मात्र व्यावहारिक छोटो मार्ग सान फ्रान्सिस्को खाडीमा डुङ्गाबाट थियो। सन फ्रान्सिस्कोमा पानी ढुवानी गर्ने उद्देश्यका लागि १८४० मा नियमित रूपमा निर्धारित सेवाको साथ १८२० को रूपमा फेरी सेवा (Ferry service) सुरु भयो। <ref name="two">{{Cite web |title=Two Bay Area Bridges |url=https://www.fhwa.dot.gov/infrastructure/2bridges.cfm |access-date=March 9, 2009 |publisher=US Department of Transportation, Federal Highway Administration}}</ref> === अवधारणा === यद्यपि गोल्डेन गेटमा एक झोलुङ्गे पुलको विचार नयाँ थिएन । तर अन्ततः यो प्रस्ताव १९१६ ''सान फ्रान्सिस्को बुलेटिनमा'' पूर्व इन्जिनियरिङ विद्यार्थी जेम्स विल्किन्सको लेखमा बनाइएको थियो। <ref name="Owens">{{Cite book|title=The Golden Gate Bridge|url=https://archive.org/details/goldengatebridge00owen}}</ref> सान फ्रान्सिस्को सिटी इन्जिनियरले अनुमानित लागत $१०० मिलियन (२०२५ को हिसाबले ३ बिलियन बराबर), र त्यस समयको लागि अव्यावहारिक थियो। उनले पुल इन्जिनियरहरूलाई निर्माण लागत कम गर्न सकिन्छ कि भनेर सोधे। <ref name="two"/> जोसेफ स्ट्रस, एक महत्वाकांक्षी [[अभियन्ता|इन्जिनियर]] र कवि थिए जसले आफ्नो स्नातक थीसिसको लागि, {{Convert|55|mi|km|-लम्बाइको|adj=mid}} [[बेरिङ जलसन्धि|बेरिङ स्ट्रेटमा]] रेलमार्ग पुल डिजाइन गरेका थिए।। <ref name="experience">{{Cite web |title=The American Experience:People & Events: Joseph Strauss (1870–1938) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-date=November 17, 2007 |access-date=November 7, 2007 |publisher=Public Broadcasting Service }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |date=November 17, 2007 }}</ref> त्यस समयमा, स्ट्रसले लगभग ४०० ड्रब्रिजहरू पूरा गरिसकेका थिए — जसमध्ये धेरैजसो भित्री थिए — र नयाँ परियोजनाको स्केलमा केही थिएन। <ref name="Denton">Denton, Harry ''et al.'' (2004) "Lonely Planet San Francisco" ''Lonely Planet'', United States, {{ISBN|1-74104-154-6}}</ref> स्ट्रसको प्रारम्भिक रेखाचित्रहरू <ref name=":0">{{Cite web |date=2023-06-09 |title=Engineering the Design - The History of the Design and Construction {{!}} Golden Gate |url=https://www.goldengate.org/exhibits/engineering-the-design/ |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609180719/https://www.goldengate.org/exhibits/engineering-the-design/ |archive-date=June 9, 2023 |access-date=2023-09-25}}</ref> स्ट्रेटको प्रत्येक छेउमा ठूलो क्यान्टिलभर थिए, जुन केन्द्रीय निलम्बन खण्डद्वारा जोडिएको थियो, जसलाई स्ट्रसले $१७ मिलियन (२०२५ को हिसाबले ५०३ मिलियन बराबर) मा निर्माण गर्न सक्ने वाचा गरे।। <ref name="two" /> पुल डिजाइन र धातु विज्ञानमा हालैका प्रगतिहरू प्रयोग गरी झोलुङ्गे पुल डिजाइन छनौट गरिएको थियो। <ref name="two"/> === डिजाइन === पुल परियोजनाको समग्र डिजाइन र निर्माणको प्रमुख इन्जिनियर स्ट्रस थिए। <ref name="Sigmund">{{Cite web |last=Sigmund |first=Pete |year=2006 |title=The Golden Gate: 'The Bridge That Couldn't Be Built' |url=https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216110116/https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |archive-date=December 16, 2019 |access-date=May 31, 2007 |publisher=Construction Equipment Guide }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191216110116/https://www.cegltd.com/story.asp?story=7045&headline=The%20Golden%20Gate:%20%EBThe%20Bridge%20That%20Couldn%EDt%20Be%20Built%ED |date=December 16, 2019 }}</ref> यद्यपि, उनीसँग केबल-सस्पेन्सन डिजाइनहरूका बारेमा थोरै बुझाइ वा अनुभवको कमीको कारण, <ref name="PBS">{{Cite web |title=People and Events: Joseph Strauss (1870–1938) |url=https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20071117114217/https://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |archive-date=November 17, 2007 |access-date=December 12, 2007 |publisher=Public Broadcasting Service }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071117114217/http://www.pbs.org/wgbh/amex/goldengate/peopleevents/p_strauss.html |date=November 17, 2007 }}</ref> इन्जिनियरिङ र वास्तुकलाको धेरैजसो जिम्मेवारी अन्य विशेषज्ञहरूमा पर्यो। स्ट्रसको प्रारम्भिक डिजाइन प्रस्ताव (केन्द्रीय निलम्बन खण्डद्वारा जोडिएको दुई डबल क्यान्टिलभर स्प्यान) दृश्य दृष्टिकोण (visual standpoint)बाट अस्वीकार्य थियो। <ref name=":0"/> अन्तिम निलम्बन डिजाइन न्यूयोर्क शहरको म्यानहट्टन ब्रिजका इन्जिनियर लियोन मोइसेफद्वारा परिकल्पना गरिएको थियो। <ref>{{Cite web |title=Golden Gate Bridge Design |url=https://www.goldengatebridge.org/research/Design.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20171210054905/https://goldengatebridge.org/research/Design.php |archive-date=December 10, 2017 |access-date=November 27, 2017 |website=goldengatebridge.org |publisher=Golden Gate Bridge, Highway and Transportation District |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210054905/https://goldengatebridge.org/research/Design.php |date=December 10, 2017 }}</ref> === प्रयोग र पर्यटन === यो पुल पैदल यात्री र साइकल चालकहरूमाझ लोकप्रिय छ, र छ वटा सवारी साधन ट्राफिक लेनको दुबै छेउमा पैदल मार्गहरू सहित निर्माण गरिएको थियो। सुरुमा, ट्राफिक लेनहरूबाट केवल धातुको कर्बद्वारा अलग गरिएको थियो, तर २००३ मा पैदल मार्गहरू र ट्राफिक लेनहरू बीचको रेलिङहरू थपिएको थियो, मुख्यतया साइकल चालकहरूलाई सडकमा खस्नबाट रोक्नको लागि उपायको रूपमा।<ref name="jumpers">{{cite web |last=Lucas |first=Scott |date=July 18, 2013 |title=Kevin Hines Is Still Alive |url=http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/kevin-hines-still-alive |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130721195113/http://www.modernluxury.com/san-francisco/story/kevin-hines-still-alive |archive-date=July 21, 2013 |access-date=July 18, 2013 |work=Modern Luxury}}</ref> पुललाई २०२१ मा अमेरिकी साइकल मार्ग ९५ को भागको रूपमा तोकिएको थियो।<ref>{{cite press release|title=U.S. Bicycle Route System Adds 2,903 Miles of New Routes in 5 States|url=https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/|publisher=Adventure Cycling Association|date=August 9, 2021|access-date=August 19, 2021|archive-date=October 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211020010539/https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020010539/https://www.adventurecycling.org/about-us/media/press-releases/u-s-bicycle-route-system-adds-2-903-miles-of-new-routes-in-5-states/ |date=October 20, 2021 }}</ref> === टोल === == मुद्दाहरू == === आत्महत्या === <div class="thumb tmulti tleft"><div class="thumbinner multiimageinner" style="width:436px;max-width:436px"><div class="trow"><div class="tsingle" style="width:216px;max-width:216px"><div class="thumbimage" style="height:142px;overflow:hidden">[[File:Suicide_prevention_sign_on_the_Golden_Gate_Bridge_2.jpg|पाठ=|214x214पिक्सेल]]</img></div></div><div class="tsingle" style="width:216px;max-width:216px"><div class="thumbimage" style="height:142px;overflow:hidden">[[File:Crisis_Counseling_at_Golden_Gate_Bridge.jpg|पाठ=|214x214पिक्सेल]]</img></div></div></div><div class="trow" style="display:flow-root"><div class="thumbcaption" style="text-align:left/right/center;background-color:"> [[Suicide prevention|आत्महत्या रोकथाम]] पहलको लागी, गोल्डेन गेट ब्रिजमा चिन्हहरूले विशेष टेलिफोनहरूलाई प्रवर्द्धन गर्दछ जुन संकट हटलाइनहरू, साथै २४ घन्टा ७ दिन संकट पाठ लाइनहरूमा जडान हुन्छ।</div></div></div></div> गोल्डेन गेट ब्रिज विश्वमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने [[आत्महत्या]] हुने स्थल हो।<ref>{{Cite news|url=http://journalisted.com/article/jdey|title=Golden Gate bridge in San {{sic|Fransico |nolink=y}} gets safety net to deter suicides|last=Bone|first=James|date=October 13, 2008|work=The Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20170525091537/http://journalisted.com/article/jdey|archive-date=May 25, 2017|via=Journalisted}}</ref> डेक लगभग {{Convert|245|ft|m}} पानी माथि छ।<ref>{{Cite web |title=Suspension Bridges |url=http://keerc.snu.ac.kr/bridge/lecture/bridge/Bridge%20Design-3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20030712142048/http://keerc.snu.ac.kr/bridge/lecture/bridge/Bridge%20Design-3.pdf |archive-date=July 12, 2003 |website=snu.ac.kr |page=5}}</ref> माथी बाट खसेपछी चार सेकेन्डमा <ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2023/11/05/us/golden-gate-bridge-suicide-nets.html|title=What the Golden Gate Is (Finally) Doing About Suicides|last=Branch|first=John|date=5 November 2023|work=The New York Times}}</ref> व्यक्ति {{Cvt|75|mph|km/h m/s|-1||}} मा पानीमा पुग्छ । धेरैजसो आघातबाट मर्छन्। <ref name=":1" /> करिब ५ % प्रारम्भिक प्रभावबाट बाँच्छन् तर सामान्यतया चिसो पानीमा [[हाइपोथर्मिया|हाइपोथर्मियाको]] कारण डुबेर वा मर्छन्। <ref name="lethal4">{{Cite news|url=http://www.sfgate.com/news/article/LETHAL-BEAUTY-No-easy-death-Suicide-by-bridge-2562269.php#page-1|title=Lethal Beauty. No easy death: Suicide by bridge is gruesome, and death is almost certain. The fourth in a seven-part series on the Golden Gate Bridge barrier debate.|last=Koopman|first=John|date=November 2, 2005|work=[[San Francisco Chronicle]]|access-date=June 3, 2014}}</ref> <ref name="LAtimess">{{Cite web |last=Bateson |first=John |date=September 29, 2013 |title=The suicide magnet that is the Golden Gate Bridge |url=http://articles.latimes.com/2013/sep/29/opinion/la-oe-bateson-golden-gate-bridge-suicides-20130929 |access-date=October 14, 2013 |type=opinion}}</ref> [[चित्र:Suicide_nets_on_the_Pacific_side_of_the_Golden_Gate_Bridge.jpg|अङ्गुठाकार| सन् २०२२ को डिसेम्बरमा गोल्डेन गेट ब्रिजको प्यासिफिक पक्षमा आत्मघाती जाल]] वर्षौंको बहस र अनुमानित १,५०० भन्दा बढीको मृत्युहरू पछि, पुलबाट २० फिट लामो स्टेनलेस स्टीलको जाल र वाकवे मुनि २० फिट संरचनात्मक इस्पात द्वारा समर्थित आत्मघाती बाधाहरू, अप्रिल २० 17 मा स्थापना हुन थाले <ref>{{Cite news|url=https://www.ukiahdailyjournal.com/2019/02/18/golden-gate-bridge-suicide-barrier-starting-to-take-shape/|title=Golden Gate Bridge suicide barrier starting to take shape|last=Houston|first=Will|date=February 18, 2019|work=Ukiah Daily Journal}}</ref> $२०० मिलियन भन्दा बढी लागतमा निर्माण सुरुमा लगभग चार वर्ष लाग्ने अनुमान गरिएको थियो। <ref>{{Cite web |date=April 13, 2017 |title=Suicide Barriers Going Up At Golden Gate Bridge After Over 1.5K Deaths |url=http://sanfrancisco.cbslocal.com/2017/04/13/suicide-barriers-to-go-up-at-golden-gate-bridge-after-1-5k-deaths/ |access-date=November 27, 2017 |website=CBS San Francisco |publisher=CBS Broadcasting Inc. |language=en}}</ref> नेटको स्थापना जनवरी २०२४ मा सम्पन्न भयो <ref name="abc7-3jan2024">{{Cite news|url=https://abc7news.com/golden-gate-bridge-suicide-nets-kevin-hines-suicides-survivors/14268993/|title=San Francisco installs $224M net to stop suicides off Golden Gate Bridge|last=Stone|first=J.R.|date=January 3, 2024|work=[[KGO-TV]]|access-date=January 5, 2024}}</ref> धातुका जालहरू पैदल यात्रुको पैदल मार्गबाट देखिन्छन् र अवतरण गर्न पीडादायी हुने अपेक्षा गरिन्छ। <ref name=":1"/> {{clear}} === हावा === गोल्डेन गेट ब्रिज {{Convert|68|mph|km/h|0|abbr=on}} सम्मको हावालाई सुरक्षित रूपमा सामना गर्न डिजाइन गरिएको थियो । <ref name="Chron-sing">{{Cite news|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Hear-that-ghostly-hum-on-the-Golden-Gate-Bridge-15321948.php|title=Hear that ghostly hum on the Golden Gate Bridge? It's here to stay|last=Swan|first=Rachel|date=June 8, 2020|work=San Francisco Chronicle}}</ref> === भूकम्पीय जोखिम र सुधारहरू === [[चित्र:Golden_Gate_1998.jpg|केन्द्र|अङ्गुठाकार|755x755पिक्सेल| सन् १९९८ मा गोल्डेन गेट ब्रिज]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} 96nyy8ucvpzdc1xs8sav164hnxphwk0 0 140472 1370675 1365544 2026-08-21T08:30:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370675 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको वर्तमान मन्त्रिपरिषद्}} {{Infobox government cabinet |cabinet_name = चौथो ओली मन्त्रिपरिषद् |cabinet_type = मन्त्रिपरिषद् | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag_of_Nepal.svg | image = The Prime Minister of Nepal, Mr. K.P. Sharma Oli calls on the Prime Minister, Shri Narendra Modi, in New Delhi on April 06, 2018 (cropped).jpg | caption = |date_formed = ३१ असार २०८१ |date_dissolved = २४ भदौ २०८२ |state_head_title = [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] |state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | government_head_title = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | government_head = [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | deputy_government_head_title = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] | deputy_government_head = [[प्रकाशमान सिंह]]<br>[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |government_head_history = |former_members_number = |former_members_resigned = |total_number = |political_party = |legislature_status = ''[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]''<br /> १८२ / २७५ (६६%) <br /> {{Composition_bar/advanced |divisionname= |total = 200 |boxwidth = 200 |party1 = 57 |partycolor1 = {{party color| Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}} |party2 = 64 |partycolor2 = {{party color|Nepali Congress}} |party3 = 5 |partycolor3={{party color|People's Socialist Party (Nepal, 2024)}} |party4 = 1 |partycolor4={{party color| Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}} |party5 = 1 |partycolor5 = {{party color| Nagrik Unmukti Party}} }} |opposition_cabinet = |opposition_leader = [[पुष्पकमल दाहाल]] |opposition_party ={{color box|{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] |legislature_term = [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद|दोस्रो सङ्घीय संसद]] |outgoing_formation = |previous = [[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो दाहाल मन्त्रिपरिषद्]] |successor = [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]] |political_parties = {{Unbulleted list |{{color box|{{party color|Nepali Congress}}}} {{Party shortname linked|नेपाली काङ्ग्रेस}} |{{color box|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}}} {{Party shortname linked|नेकपा (एमाले)}} |{{color box|{{party color|जनता समाजवादी पार्टी}}}} {{Party shortname linked|जनता समाजवादी पार्टी}} |{{color box|{{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}}}} {{Party shortname linked|लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल}} |{{color box|{{party color|Nagrik Unmukti Party}}}} {{Party shortname linked|नागरिक उन्मुक्ति पार्टी}} }} }} '''चौथो ओली मन्त्रिपरिषद्''' राष्ट्रपति [[रामचन्द्र पौडेल]]द्वारा [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]]ले नयाँ प्रधानमन्त्रीका रूपमा सपथ लिएपछि ३१ असार २०८१ मा गठन भएको [[नेपाल]]को एक मन्त्रिपरिषद् हो।<ref>{{Cite web |title=प्रधानमन्त्री ओलीले लिए शपथ |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/15/prime-minister-oli-took-oath-46-18.html |access-date=2024-07-15 |website=कान्तिपुर |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |title=प्रधानमन्त्री ओलीले लिए देश र जनताको नाममा शपथ |url=https://www.setopati.com/politics/334277/ |access-date=2024-07-15 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref>गत असार २८ गते संसद्मा [[अविश्वास प्रस्ताव|विश्वासको मत]] प्राप्त गर्न असफल भएपछि [[पुष्पकमल दाहाल]] 'प्रचण्ड' नेतृत्वको सरकार अपदस्थ भएपछि ओली संविधानको धारा ७६ को उपधारा (२) बमोजिम [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=दाहालले पाएनन् विश्वासको मत, प्रधानमन्त्रीबाट पदमुक्त |url=https://ekantipur.com/news/2024/07/12/dahal-did-not-get-a-vote-of-confidence-dismissed-as-prime-minister-12-57.html |access-date=2024-07-15 |website=कान्तिपुर |language=ne}}</ref> २४ भदौ २०८२ मा देशव्यापी रूपमा चलेको [[नेपालमा जेनजी आन्दोलन|जेनजी आन्दोलन]] पछि यो मन्त्रिपरिषद् विघटन भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=प्रधानमन्त्री ओलीले दिए राजीनामा |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/09/1760699/prime-minister-oli-resigns|access-date=२४ भदौ २०८२|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> == मन्त्रीहरू == {| class="wikitable mw-collapsible" !क्रम !मन्त्रालय !मन्त्री ! colspan="2" |राजनीतिक दल !पदभार ग्रहण !पद छोडेको !वेबसाइट |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''प्रधानमन्त्री''' |- |१ |'''[[नेपालको प्रधानमन्त्री]]''' |[[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.opmcm.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221226140929/https://www.opmcm.gov.np/en/ |date=2022-12-26 }} |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''उपप्रधानमन्त्री''' |- |२ |'''[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]]'''<br>[[सहरी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|सहरी विकास]] मन्त्री |[[प्रकाशमान सिंह]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.moud.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |३ |'''[[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]]'''<br>[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.mof.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू''' |- |४ |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि]] मन्त्री |[[पृथ्वीसुब्बा गुरुङ]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.mocit.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |५ |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] मन्त्री |[[रमेश लेखक]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २३<ref>{{Cite web |title=गृहमन्त्री रमेश लेखकले दिए राजीनामा |url=https://ekantipur.com/politics/2025/09/08/home-minister-ramesh-akhtar-resigned-07-11.html |access-date=२०८२ भदौ २३|website=कान्तिपुर|language=ne}}</ref> |[http://www.moha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |६ |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा]] मन्त्री |[[शरतसिंह भण्डारी]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}}" | |[[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.moless.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |७ |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र]] |[[आरजुराणा देउवा|आरजु राणा देउवा]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.mofa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |८ |[[खानेपानी मन्त्रालय (नेपाल)|खानेपानी]] मन्त्री |[[प्रदीप यादव]] | bgcolor="{{party color|People's Socialist Party}}" | |[[जनता समाजवादी पार्टी]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.mowss.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230120061451/https://mowss.gov.np/ |date=2023-01-20 }} |- |९ |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण]] मन्त्री |[[बलराम अधिकारी|वलराम अधिकारी]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.molcpa.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१० |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति]] मन्त्री |[[दामोदर भण्डारी]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://moics.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231231195849/https://moics.gov.np/np |date=2023-12-31 }} |- |११ |[[महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक]] मन्त्री |[[नवलकिशोर साह सुडी|नवलकिशोर साह]] | bgcolor="{{party color|People's Socialist Party}}" | |[[जनता समाजवादी पार्टी]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.mowcsc.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715103139/https://mowcsc.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- |१२ |[[भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय|भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात]] मन्त्री |[[देवेन्द्र दाहाल]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.mopit.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230401155656/https://www.mopit.gov.np// |date=2023-04-01 }} |- |१३ |[[युवा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|युवा तथा खेलकुद]] मन्त्री |[[तेजुलाल चौधरी]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://moys.gov.np/np आधिकारिक वेबसाइट]{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |१४ |[[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या]] मन्त्री |[[प्रदिप पौडेल|प्रदीप पौडेल]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://mohp.gov.np/eng/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220801054958/http://mohp.gov.np/eng/ |date=2022-08-01 }} |- |१५ |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला]] मन्त्री |[[अजयकुमार चौरसिया|अजय चौरासिया]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.moljpa.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240718014027/https://www.moljpa.gov.np/en/ |date=2024-07-18 }} |- |१६ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन]] मन्त्री |[[बद्रीप्रसाद पाण्डे|बद्री पाण्डे]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |१७ |[[कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि तथा पशुपंक्षी विकास]] मन्त्री |[[रामनाथ अधिकारी]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.moald.gov.np// आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230117092337/https://moald.gov.np/ |date=2023-01-17 }} |- | rowspan="2" |१८ | rowspan="2" |[[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि]] मन्त्री |[[विद्या भट्टराई]] | rowspan="2" width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२०८१ असार ३१ |२०८२ वैशाख ९ | rowspan="2" |[https://www.moest.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |[[रघुजी पन्त]] |२०८२ वैशाख ११ |२०८२ भदौ २४ |- |१९ |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] मन्त्री |[[मानबीर राई|मानवीर राई]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://mod.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- |२० |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिंचाई]] मन्त्री |[[दिपक खड्का|दीपक खड्का]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- | rowspan="2" |२१ | rowspan="2" |[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन]] मन्त्री |[[राजकुमार गुप्ता]] | rowspan="2" width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | | rowspan="2" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२०८१ असार ३१ |२०८१ असार ३१ | rowspan="2" |[https://www.mofaga.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715224030/https://mofaga.gov.np/ |date=2024-07-15 }} |- |[[भगवती न्यौपाने]] |२०८२ असार ३१ |२०८२ भदौ २४ |- |२२ |[[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] मन्त्री |[[ऐनबहादुर शाही ठकुरी]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३१ असार २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://mofe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''राज्य मन्त्रीहरू''' |- |२३ |[[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन तथा वातावरण]] राज्यमन्त्री |रूपा विक | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |१९ साउन २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://mofe.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | rowspan="2" |२४ | rowspan="2" |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा तथा जलस्रोत]] राज्यमन्त्री |पूर्णबहादुर तामाङ | rowspan="2" width="4px" bgcolor="{{party color|नेपाली काङ्ग्रेस}}" | | rowspan="2" |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |१९ साउन २०८१ |१० वैशाख २०८२ | rowspan="2" |[https://www.moewri.gov.np/en/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200511121835/http://www.moewri.gov.np/en/ |date=2020-05-11 }} |- |खमबहादुर गर्बुजा |१७ वैशाख २०८२ |२०८२ भदौ २४ |- |२५ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|पर्यटन]] राज्यमन्त्री |[[अरुणकुमार चौधरी|अरूणकुमार चौधरी]] | width="4px" bgcolor="{{party color|Citizens' Liberation Party}}" | |[[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]] |१९ साउन २०८१ |२०८२ भदौ २४ |[https://www.tourism.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] |- | colspan="8" |स्रोत:<ref>{{Cite web |title=उपप्रधानमन्त्रीमा सिंह र पौडेलद्वारा शपथग्रहण |url=https://gorkhapatraonline.com/news/115927 |access-date=2024-07-15 |website=गोरखापत्र}}</ref><ref>{{Cite web |title=नवनियुक्त १९ मन्त्रीद्वारा शपथ ग्रहण |url=https://gorkhapatraonline.com/news/115930 |access-date=2024-07-15 |website=गोरखापत्र}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/146663/2024-08-03|title=मन्त्रिपरिषद्ले पायो पूर्णता : दलित, थारू र जनजातिबाट एक–एक राज्यमन्त्री|author=केशवप्रसाद पाण्डे|website=नयाँ पत्रिका|date=|accessdate=१९ साउन २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=ऊर्जा राज्यमन्त्री तामाङ बर्खास्त |url=https://ekantipur.com/news/2025/04/23/minister-of-state-for-energy-tamang-sacked-47-19.html |access-date=2025-04-23 |website=कान्तिपुर|language=ne}}</ref><ref>{{cite web|author=|title=कांग्रेस नेता गर्बुजा ऊर्जा राज्यमन्त्री नियुक्त|url=https://ekantipur.com/news/2025/04/30/congress-leader-garbuja-appointed-minister-of-state-for-energy-43-10.html|website=कान्तिपुर|publisher=|language=नेपाली|date=|accessdate=१७ वैशाख २०८२}}</ref> |} == दलगत रूपमा == {{Pie chart | value1 = 46 | value2 = 38 | value3 = 8 | value4 = 4 | value5 = 4 | color1 = {{party color|Nepali Congress}} | color2 = {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}} | color3 = {{party color|People's Socialist Party}} | color4 = {{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}} | color5 = {{party color|Nagrik Unmukti Party}} | label1 = नेपाली काङ्ग्रेस | label2 = नेकपा (एमाले) | label3 = जनता समाजवादी पार्टी | label4 = लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल | label5 = नागरिक उन्मुक्ति पार्टी }} {| class="wikitable" ! colspan="2" |दल !मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू !राज्य मन्त्रीहरू !जम्मा |- | width="4px" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |१० |१ |११ |- | width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |९ |० |९ |- | bgcolor="{{party color|People's Socialist Party}}" | |[[जनता समाजवादी पार्टी]] |२ |० |२ |- | width="4px" bgcolor="{{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}}" | |[[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |१ |० |१ |- | bgcolor="{{party color|Nagrik Unmukti Party}}" | |[[नागरिक उन्मुक्ति पार्टी]] |० |१ |१ |- ! colspan="2" |जम्मा !२२ !३ !२४ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] jeqi3jb9inx6ctryjomsvwg9vd23zzw 0 140495 1370694 1320199 2026-08-21T09:53:20Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370694 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = खनाल मन्त्रिपरिषद् | jurisdiction = नेपाल |cabinet_type = मन्त्रिपरिषद् | flag = Flag_of_Nepal.svg | incumbent = | image = File:J.n (2).jpg | date_formed = २०६७ माघ २३ | date_dissolved = २०६८ भदौ १२ | government_head = [[झलनाथ खनाल]] | deputy_government_head = [[उपेन्द्र यादव]], [[कृष्णबहादुर महरा]] | government_head_history = | state_head = [[रामवरण यादव]] | former_members_number = | total_number = | political_party = ''मुख्य दलहरू''<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]]<br>''साना दलहरू''<br>[[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]] | legislature_status = | opposition_cabinet = | opposition_party = [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | opposition_leader = [[रामचन्द्र पौडेल]] | election = [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] | legislature_term = [[नेपालको पहिलो संविधान सभा]] | outgoing_formation = | previous = [[माधवकुमार नेपाल मन्त्रिपरिषद्]] | successor = [[बाबुराम भट्टराई मन्त्रिपरिषद्]] }} २०६७ माघ २३ मा, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले)]]का [[झलनाथ खनाल]] नेपालको नयाँ [[प्रधानमन्त्री]]मा निर्वाचित भएका थिए। यस भन्दा अगाडी उनका पूर्ववर्ती [[माधवकुमार नेपाल]]ले सरकार प्रमुखको पदबाट राजीनामा दिएका थिए।<ref>{{cite web|title=Profile: New Nepal Prime Minister Jhalanath Khanal|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12357313|publisher=BBC|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Embattled Nepalese prime minister resigns|url=http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html|publisher=CNN|accessdate=1 November 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201043807/http://edition.cnn.com/2010/WORLD/asiapcf/06/30/nepal.pm.resignation/index.html |date=1 December 2017 }}</ref> माओवादी र एमाले गरि दुई मुख्य गठबन्धन पार्टीहरू मन्त्रिपरिषद् गठन गर्न सहमत भएका थिए। [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)]]को माग अनुसार, पार्टीले [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]को प्राप्त गरेको थियो, जसलाई विपक्षी दल [[नेपाली काङ्ग्रेस]]ले आलोचना गरेको थियो।<ref name="Yahoo">{{cite web|title=Major triumph for Nepal Maoists in cabinet reshuffle|url=https://sg.news.yahoo.com/major-triumph-nepal-maoists-cabinet-reshuffle-160513549.html|publisher=Yahoo! News|accessdate=1 November 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201045224/https://sg.news.yahoo.com/major-triumph-nepal-maoists-cabinet-reshuffle-160513549.html |date=1 December 2017 }}</ref> == मन्त्रीहरू == {|class="wikitable" !क्रम !मन्त्रालय<ref name="Yahoo"/><ref>{{cite web|title=KHANAL EXTENDS CABINET; FIVE MINISTERS, SEVEN STATE MINISTERS|url=http://www.nepalmountainnews.com/cms/archives/23883|publisher=Nepal Mountain News|accessdate=1 November 2017}}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=Prime Minister of Nepal Jhalanath Khanal Expanded Cabinet|url=http://www.jagranjosh.com/current-affairs/prime-minister-of-nepal-jhalanath-khanal-expanded-cabinet-1304919083-1|publisher=Jagran Josh|accessdate=1 November 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201040458/http://www.jagranjosh.com/current-affairs/prime-minister-of-nepal-jhalanath-khanal-expanded-cabinet-1304919083-1 |date=1 December 2017 }}</ref> !मन्त्री !दल !पदभार ग्रहण !पद छोडेको |- | align="right" | १ |'''नेपालको प्रधानमन्त्री''' | [[झलनाथ खनाल]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |२०६७ माघ २३ |२०६८ भदौ १२ |- | align="right" | २ | '''उपप्रधान'''<br /> तथा परराष्ट्र मन्त्री | [[उपेन्द्र यादव]] | [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]] |२०६८ वैशाख २१ | |- |rowspan="2" style="text-align:right" | ३ | '''उपप्रधान'''<br /> तथा गृह मन्त्री | [[कृष्णबहादुर महरा]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] | २०६८ वैशाख २१ | |- | गृह मन्त्री | [[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |२०६७ माघ २३ |२०६८ वैशाख २१ | |- | align="right" | ४ |सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री | [[अग्नीप्रसाद सापकोटा|अग्नी सापकोटा]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] | २०६८ वैशाख २१ | | |- | align="right" | ५ | [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री | [[मोहन अधिकारी]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |२०६७ माघ २३ | |- | align="right" | ६ |[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्रालय]] | [[विष्णुप्रसाद पौडेल]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | | |- | align="right" | ७ |कानुन तथा संसदीय मामिला | [[प्रभु साह]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] | २०६८ वैशाख २१ | |- | align="right" | ८ |वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री | [[महेन्द्र पासवान]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] | २०६८ वैशाख २१ | |- | align="right" | ९ |भूमिसुधार तथा व्यवस्थापन मन्त्री | [[रामचरण चौधरी]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] | २०६८ वैशाख २१ | |- | align="right" | १० |युवा तथा खेलकुद मन्त्री | [[हितबहादुर तामाङ]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] | २०६८ वैशाख २१ | |- | align="right" | ११ |शिक्षा मन्त्री | [[गङ्गाधर तुलाधर]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | २०६७ माघ २३ | |- | align="right" | १२ |सामान्य प्रशासन मन्त्री | [[युवराज कार्की]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |२०६७ फागुन १ | |- | align="right" | १३ |पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री | [[खड्गबहादुर विश्वकर्मा]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] |२०६८ वैशाख २१ | |- | align="right" | १४ |स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्री |[[शक्तिबहादुर बस्नेत]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] | २०६८ वैशाख २१ | |- | align="right" | १५ |वन तथा भू–संरक्षण मन्त्री | [[भानुभक्त जोशी]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |२०६७ फागुन १ | |- |rowspan="2" style="text-align:right" | १६ |rowspan="2" style="text-align:left" |शान्ति तथा पुननिर्माण मन्त्री | [[वर्षमान पुन]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] | २०६७ फागुन १ | २०६७ चैत<ref name="peace">{{cite web|url=http://www.peace.gov.np/names.php?id=1|title=Ex-ministers|publisher=Ministry for Peace and Reconstruction, Nepal|language=Nepali|work=peace.gov.np|accessdate=28 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131205223341/http://www.peace.gov.np/names.php?id=1|archive-date=5 December 2013|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131205223341/http://www.peace.gov.np/names.php?id=1 |date=5 December 2013 }}</ref> |- |[[विश्वनाथ शाह]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] | २०६८ वैशाख २१ | |- | align="right" | १७ |स्थानीय विकास मन्त्री | [[उर्मिला अर्याल]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |२०६७ फागुन १ | |- | align="right" | १८ |ऊर्जा मन्त्री | [[गोकर्ण विष्ट]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |२०६७ फागुन १ | |- | align="right" | १९ |सिंचाइ मन्त्री | [[रघुबीर महासेठ|रघुवीर महासेठ]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |२०६७ फागुन १ | |- | align="right" | २० |महिला, बालबालिका तथा समाजिक कल्याण मन्त्री | [[जयपुरी घर्ती]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|एनेकपा (मा‌ओवादी)]] | २०६८ वैशाख २१ | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] buk6lzreq8h8x6paym18gciw1wbkv0b 10 140723 1370634 1370179 2026-08-21T04:50:46Z Bishaldev100 28807 1370634 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरू |style = |title = {{flagicon|Nepal}} [[बागमती प्रदेश]]का [[बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरूको सूची|मुख्यमन्त्री]] |state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist |list1 = * [[डोरमणि पौडेल]] * [[अष्टलक्ष्मी शाक्य]] * [[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] * [[शालिकराम जमकट्टेल]] * [[बहादुर सिंह लामा]] * [[इन्द्रबहादुर बानियाँ]] * [[किरण थापा मगर]] }}<noinclude> {{Documentation|content= {{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}} {{collapsible option}} }} [[Category:बागमती प्रदेश ढाँचा]] </noinclude> fo7rdgmxhfu0oc6x40fpo41mgfazlfz 0 140818 1370674 1318846 2026-08-21T08:10:33Z CommonsDelinker 144 Replacing OpenAI_Logo.svg with [[File:OpenAI_wordmark_2017.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · The current title is ambiguous because it 1370674 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = ओपेन एआई | logo = OpenAI wordmark 2017.svg | screenshot = | caption = | collapsible = no | type = | language = | area_served = | url = {{url|https://openai.com/|ओपेन एआई}} | alexa = | registration = | users = | launch_date = | parent = | current_status = | programming_language = | footnotes = }} '''OpenAI''' एक अमेरिकी कृत्रिम बुद्धिमत्ता [[कृत्रिम बौद्धिकता|एआई]] अनुसन्धान संस्थान र कम्पनी हो, जसले सुरक्षित र फाइदाजनक AI प्रविधिहरूको विकासमा ध्यान केन्द्रित गरेको छ। यसलाई 2015 मा स्थापित गरिएको हो र यसको मुख्य उद्देश्य AI को विकास र अनुसन्धानमा नैतिकता र सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु हो। ==== इतिहास ==== OpenAI को स्थापना 2015 मा एलन मस्क, स्याम अल्टम्यान, ग्रेग ब्रोकम्यान, इलिया सुत्सकेभर, र अन्य प्रमुख प्रविधि विशेषज्ञहरूले गरेका थिए। यसको उद्देश्य अनुसन्धान र विकासमा उच्च स्तरको पारदर्शिता र साझा ज्ञानको प्रवर्द्धन गर्नु हो। ==== प्रमुख उत्पाद र प्रविधिहरू ==== # '''GPT (Generative Pre-trained Transformer)''': #* '''GPT-3''': OpenAI ले विकसित गरेको अत्याधुनिक भाषा मोडेल हो, जसले मानवीय भाषामा आधारित प्रश्नहरूको उत्तर दिन सक्षम छ। #* '''GPT-4''': यसलाई GPT-3 को अगिल्लो संस्करणको रूपमा विकसित गरिएको छ र यसले अझ अधिक सटीकता र जटिलता प्रदान गर्दछ। # '''DALL·E''': #* एक चित्र सिर्जना गर्ने AI मोडेल हो, जसले टेक्स्टका आधारमा चित्रहरू सिर्जना गर्न सक्दछ। # '''Codex''': #* कोड लेख्न र प्रोग्रामिङका समस्याहरू समाधान गर्नका लागि प्रयोग गरिने AI मोडेल हो। ==== उद्देश्य र मिशन ==== OpenAI को मुख्य उद्देश्य सुरक्षित, जिम्मेवार, र मानवता लाभकारी AI को विकास गर्नु हो। यसले AI को प्रयोगका सम्भावित जोखिमहरूलाई कम गर्न र यसको लाभलाई सबैको लागि सुनिश्चित गर्नका लागि विभिन्न उपायहरू अपनाउँछ। ==== प्रविधि र अनुसन्धान ==== OpenAI ले AI सुरक्षा, नीति, र मानवता र समाजमा यसको प्रभावका बारेमा व्यापक अनुसन्धान गर्दछ। यसका अनुसन्धानहरूले AI को दायरा र प्रभावलाई बेहतर ढंगले समझ्न र नियन्त्रण गर्नमा मद्दत पुर्याउँछन्। ==== सार्वजनिक प्रयोग र पहुँच ==== OpenAI ले आफ्ना AI मोडेलहरूको प्रयोगका लागि API प्रदान गर्दछ, जसले विभिन्न विकासकर्ताहरूलाई आफ्ना अनुप्रयोगहरूमा AI प्रविधिहरूलाई इंटिग्रेट गर्न मद्दत गर्दछ। ==== समापन ==== OpenAI ले AI को क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान गरेको छ र यसको शोध र प्रविधिहरूले कृत्रिम बुद्धिमत्ता र यसको प्रयोगका बारेमा नयाँ परिभाषा प्रस्तुत गरेका छन्। {{ढाँचा:Elon Musk}} 67ewyo9g70w68ctb8f9i2pjyxacjto9 0 147140 1370614 1325568 2026-08-21T00:06:46Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]]मा ठिक गर्दै 1370614 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]] hh632pouo7w81koeu2rh6tu0j99licz 2 149424 1370622 1350009 2026-08-21T01:35:55Z 기나ㅏㄴ 64931 기나ㅏㄴद्वारा [[प्रयोगकर्ता:Elison Pokhrel/Top icons]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता:Ravana/Top icons]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/Elison Pokhrel|Elison Pokhrel]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Ravana|Ravana]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1350009 wikitext text/x-wiki {{Autoconfirmed topicon}} {{top icon | imagename = Flag_of_Nepal.svg | wikilink = File:Flag_of_Nepal.svg | description = This user is a proud Nepali! | sortkey = 3 | width = 25 }} {{email user}} k85hib45g87mj0evrcyhbkd142ju4q9 2 149425 1370620 1350010 2026-08-21T01:34:54Z 기나ㅏㄴ 64931 기나ㅏㄴद्वारा [[प्रयोगकर्ता:Elison Pokhrel/navbar]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता:Ravana/navbar]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/Elison Pokhrel|Elison Pokhrel]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Ravana|Ravana]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1350010 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1px solid #196666; padding: 0px; background:#196666 none repeat scroll 0%; border-radius: 10px; text-align: center;"><span style="font-family:Times New Roman;font-size:25px"><b><span style="color:white;">'''Elison Pokhrel'''</span></b></span></div> <div style="font-family:Times New Roman; font-size: 10pt;"> <div style="overflow: hidden; clear: both; font-family:Times New Roman; margin: 5px; padding: 0.5em; background-color: #dafafa; border-bottom: 2px solid #196666; border-right: 2px solid #196666; border-top: 2px solid #196666; border-left: 2px solid #196666;"> {| border="2"; style="text-align:center;margin:auto;" |- |[[File:Small SVG house icon.svg|center|60px|link=User:Elison Pokhrel]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |[[File:Nuvola apps chat.png|center|60px|link=User talk:Elison Pokhrel]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |[[File:Nuvola apps kate.png|center|60px|link=Special:Contributions/Elison Pokhrel]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | [[File:Crystal kthememgr.svg|center|60px|link=User:Elison Pokhrel/Userbox]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |[[File:Crystal_Clear_app_kaddressbook.png|center|70px|link=User:Elison Pokhrel/Guestbook]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | [[File:Crystal Clear app kservices.png|center|60px|link=//toolserver.org/~tparis/pcount/index.php?name=Elison Pokhrel&lang=en&wiki=wikipedia]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | [[File:Emblem-earth.svg|center|60px|link=Special:CentralAuth/Elison Pokhrel]] | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|60px|link=http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page|center]] |- |'''[[User:Elison Pokhrel|User Page]]''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |'''[[User talk:Elison Pokhrel|Talk Page]]''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |'''[[Special:Contributions/Elison Pokhrel|Contributions]]''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |'''[[User:Elison Pokhrel/Userbox|Userbox gallery]]''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |'''[[User:Elison Pokhrel/Guestbook|Guestbook]]''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | {{Plain link | url=//toolserver.org/~tparis/pcount/index.php?name=Elison_Pokhrel&lang=en&wiki=wikipedia | name='''My Stats'''}} | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |'''[[Special:CentralAuth/Elison Pokhrel|Global Contributions]]''' | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; | &nbsp; |{{Plain link | url= http://en.wikipedia.org/wiki/Main_Page | name= '''English Wikipedia'''}} |} </div></div> <div style="border: 1px solid #196666; padding: 0px; background:#196666 none repeat scroll 0%; border-radius: 10px; text-align: center;"><span style="font-family:Times New Roman; font-size:14px"><b><span style="color:white;">Welcome to '''Elison Pokhrel's''' Page</span></b></span></div> 0ovnu4i3kk3pnzyr03g4o330bwvc89y 2 149426 1370618 1350012 2026-08-21T01:34:54Z 기나ㅏㄴ 64931 기나ㅏㄴद्वारा [[प्रयोगकर्ता:Elison Pokhrel]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता:Ravana]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/Elison Pokhrel|Elison Pokhrel]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Ravana|Ravana]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1350012 wikitext text/x-wiki <!-- Don't remove any error templates. --> {{User:Elison Pokhrel/Top icons}} {{User:Elison Pokhrel/Display}} {{User:Elison Pokhrel/navbar}} {{User:Elison Pokhrel/Pagestyle}} {{User:Elison Pokhrel/Tablestyle}} {{User:Elison Pokhrel/Userbox}} [[de:User:Elison Pokhrel]] [[fr:User:Elison Pokhrel]] [[la:User:Elison Pokhrel]] [[it:User:Elison Pokhrel]] [[es:User:Elison Pokhrel]] [[en:User:Elison Pokhrel]] [[simple:User:Elison Pokhrel]] <!--[[commons:User:Elison Pokhrel]]--> [[ja:User:Elison Pokhrel]] [[zh:User:Elison Pokhrel]] jnldqv67x7oy6rif49twkhz8hr35jts 0 150114 1370626 1362191 2026-08-21T02:21:20Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370626 wikitext text/x-wiki {{Infobox cinema market | name = इरानी सिनेमा | image = Iran film clapperboard.svg | image_size = 250px | alt = | caption = | screens = ५९६ (सन् २०१८)<ref>{{cite web |last1=Arbabi |first1=Mahmoud |title=شناسنامه سینماهای کشور در سال 97 |url=https://apf.farhang.gov.ir/fa/filepool/3857/%d8%b4%d9%86%d8%a7%d8%b3%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%b3%db%8c%d9%86%d9%85%d8%a7%d9%87%d8%a7%db%8c-%da%a9%d8%b4%d9%88%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%d8%b3%d8%a7%d9%84-97?redirectpage=%2ffa%2fresearch%2fetelaatsaloncinema |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026104652/https://apf.farhang.gov.ir/fa/filepool/3857/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-97?redirectpage=%2Ffa%2Fresearch%2Fetelaatsaloncinema |archive-date=October 26, 2020 |access-date=29 September 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026104652/https://apf.farhang.gov.ir/fa/filepool/3857/%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-97?redirectpage=%2Ffa%2Fresearch%2Fetelaatsaloncinema |date=26 October 2020 }}</ref> | screens_per_capita = प्रति १ लाख जनसंख्यामा ०.७ (सन् २०१८) | distributors = <!-- {{br separated Iranian serials are very popular in the regionentries|entry1|entry2|entry3}}<ref name=distributors_uis>{{cite web|title=Table 6: Share of Top 3 distributors (Excel)|url=http://stats.uis.unesco.org/unesco/ReportFolders/reportFolders.aspx|publisher=UNESCO Institute for Statistics|access-date=5 November 2013}}</ref> --> | produced_year = सन् २०१७ | produced_ref = <ref>{{cite web|last1=Salehi Amiri|first1=Reza|author-link1=Reza Salehi Amiri|title=سالانه 200 فیلم در ایران ساخته می‌شود|work=خبرگزاری ایلنا|url=http://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-6/473072-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF|publisher=ILNA|access-date=11 July 2017}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | produced_total = २०० | produced_fictional = | produced_animated = | produced_documentary = | admissions_year = सन् २०१८ | admissions_ref = <ref name="apf.farhang.gov.ir">{{Cite web |url=https://apf.farhang.gov.ir/ershad_content/media/image/2019/06/764930_orig.pdf |title=Ershad content |access-date=2019-09-29 |archive-date=2019-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929113032/https://apf.farhang.gov.ir/ershad_content/media/image/2019/06/764930_orig.pdf }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190929113032/https://apf.farhang.gov.ir/ershad_content/media/image/2019/06/764930_orig.pdf |date=2019-09-29 }}</ref> | admissions_total = २८,५३७,४१० | admissions_national = २८,५१४,९२१ | box_office_year = सन् २०१८ | box_office_ref = <ref name="apf.farhang.gov.ir"/> | box_office_total = ${{Format price|23800000}} | box_office_national = <!-- ${{Format price| }} --> }} '''इरानी सिनेमा''' ({{langx|fa|سینمای ایران}}), वा '''पर्सियाको सिनेमा''', [[इरान]]को चलचित्र उद्योगलाई जनाउँछ। विशेष गरी, इरानी कला चलचित्रहरूले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा मान्यता प्राप्त गरेका छन्।<ref name="internews1">{{Cite web|url=http://www.internews.org/visavis/BTVPagesInews/Iranian_Cinema.html|archive-url=https://archive.today/20120802041712/http://www.internews.org/visavis/BTVPagesInews/Iranian_Cinema.html|title=The Iranian Cinema|archive-date=2 August 2012|access-date=4 December 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090125162729/http://internews.org/visavis/BTVPagesInews/Iranian_Cinema.html |date=25 January 2009 }}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-11-16 |title=Why Iran creates some of the world's best films |url=https://www.bbc.com/culture/article/20181115-the-great-films-that-define-iran |access-date=2025-06-18 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> इरानी चलचित्रहरू सामान्यतया [[फारसी भाषा]]मा लेखिन्छन् र बोलिन्छन्।<ref>{{Cite web|url=https://fotros.com/en/blog/History-of-Iran-Cinema|title=History of Iran Cinema|website=fotros.com|access-date=4 December 2022|archive-date=18 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218205535/https://fotros.com/en/blog/History-of-Iran-Cinema}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221218205535/https://fotros.com/en/blog/History-of-Iran-Cinema |date=18 December 2022 }}</ref> सन् १९९० को दशकमा इरानलाई सिनेमा निर्यात गर्ने सबैभन्दा उत्कृष्ट देशहरूमध्ये एकका रूपमा प्रशंसा गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://web.stanford.edu/group/psa/events/1999-00/kiarostami/articles.utf8.html|title=Abbas Kiarostami: Articles & Interviews|date=20 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140820050936/https://web.stanford.edu/group/psa/events/1999-00/kiarostami/articles.utf8.html|access-date=4 December 2022|archive-date=2014-08-20}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140820050936/https://web.stanford.edu/group/psa/events/1999-00/kiarostami/articles.utf8.html |date=20 August 2014 }}</ref> केही आलोचकहरूले अहिले इरानलाई कलात्मक दृष्टिले विश्वको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण राष्ट्रिय सिनेमा मान्छन्, जसको महत्त्वले यसलाई विगतका दशकहरूमा [[इटालेली नवयथार्थवाद]] जस्ता चलचित्र आन्दोलनहरूसँग तुलना गर्न प्रेरित गर्छ।<ref name="internews1"/> पछिल्ला बीस वर्षमा विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवहरूले इरानी सिनेमालाई सम्मान गरेका छन्। विश्वभरका धेरै चलचित्र आलोचकहरूले इरानी सिनेमालाई विश्वका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कलात्मक सिनेमाहरूमध्ये एकका रूपमा प्रशंसा गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=http://incolor.inebraska.com/theater/spring2000/the_iranian_cinema.html |title=The Iranian Cinema: A Dream With No Awakening |access-date=2006-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061021003434/http://incolor.inebraska.com/theater/spring2000/the_iranian_cinema.html |archive-date=2006-10-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061021003434/http://incolor.inebraska.com/theater/spring2000/the_iranian_cinema.html |date=2006-10-21 }}</ref> === इतिहास === === इरानमा दृश्य कला === [[इरानको इतिहास|इरानी इतिहास]]मा दृश्य प्रतिनिधित्वका सबैभन्दा प्रारम्भिक उदाहरणहरू [[पर्सेपोलिस]] (करिब ईसा पूर्व ५००) का बेस-रिलिफहरूमा देख्न सकिन्छ। बेस-रिलिफ मूर्तिकलाको एक विधि हो, जसमा ढुङ्गा वा धातुको समतल सतहलाई कुँदेर वा खोपेर आकृति बनाइन्छ। पर्सेपोलिस प्राचीन अचेमेनिड्स राज्यको अनुष्ठानिक केन्द्र थियो, र "पर्सेपोलिसका आकृतिहरू दृश्य भाषाको व्याकरण र वाक्यविन्यासका नियमहरूमा बाँधिएका छन्।"<ref>Honour, Hugh and John Fleming, ''The Visual Arts: A History''. New Jersey, Prentice Hall Inc, 1992. Page: 96.</ref> ===प्रारम्भिक फारसी सिनेमा=== २०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा सिनेमा पर्सिया पुग्दा यसको सुरुवात भएको पाँच वर्ष मात्र भएको थियो। पहिलो फारसी चलचित्रनिर्माता मिर्जा इब्राहिम खान अक्कास बाशी थिए, जो सन् १८९६–१९०७ सम्म पर्सियाका राजा मुजफ्फर अल-दिन शाहका आधिकारिक फोटोग्राफर थिए। सन् १९०० को जुलाईमा पेरिसको भ्रमणपछि, अक्कास बाशीले क्यामेरा प्राप्त गरे र शाहको आदेशमा शाहको युरोप भ्रमणको चलचित्रण गरे। उनले शाहका निजी तथा धार्मिक समारोहहरूको चलचित्रण गरेको बताइन्छ, तर त्यस्ता चलचित्रहरूको कुनै प्रतिलिपि अहिले अस्तित्वमा छैन। अक्कास बाशीले फोटोग्राफी सुरु गरेको केही वर्षपछि, इरानी चलचित्र फोटोग्राफीका अर्का अग्रणी खान बाबा मोताजेदीको उदय भयो।<ref name="massoudmehrabi1">{{Cite web |url=http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=1414606616 |title=The history of Iranian cinema, Part I by Masoud Mehrabi |access-date=2007-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623113213/http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=1414606616 |archive-date=2018-06-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180623113213/http://www.massoudmehrabi.com/articles.asp?id=1414606616 |date=2018-06-23 }}</ref> उनले काजार शासनकालदेखि पहलवी वंशकालसम्म ठूलो मात्रामा समाचारचित्र फुटेज खिचे।<ref>M. A Issari, Cinema in Iran, page 96.</ref> == समकालीन इरानी सिनेमा == वर्तमानमा, इरानी बक्स अफिसमा मुख्य रूपमा व्यावसायिक इरानी चलचित्रहरूको प्रभुत्व छ। पश्चिमी चलचित्रहरू कहिलेकाहीँ सिनेमा हलहरूमा देखाइन्छन्, जबकि समकालीन हलिउड निर्माणहरू राज्य टेलिभिजनमा प्रसारण गरिन्छन्। इरानी कला चलचित्रहरू प्रायः आधिकारिक रूपमा प्रदर्शन गरिँदैनन् र अनधिकृत डीभीडीमार्फत उपलब्ध हुन्छन्। यीमध्ये केही प्रशंसित चलचित्रहरू इरानमै प्रदर्शन गरिएका थिए र तिनले बक्स अफिसमा सफलता हासिल गरेका थिए। उदाहरणहरूमा रासुल साद्र अमेलीको "आई एम तरानेह, १५", रक्षान बानी-एतमादको "अन्डर द स्किन अफ द सिटी", बहमान घोबादीको "मारुन्ड इन इराक" र मनीजेह हेकमतको "विमेन्स प्रिजन" समावेश छन्।<ref name="autoref1">[http://www.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-544/_nr-10/_p-1/i.html?PHPSESSID=5 Qantara.de also it might help them - - Iranian Cinema - Beyond Festival Films<!-- Bot generated title -->]</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:इरानी सिनेमा| ]] 1bc8ml61l8njlaguh7effnzk95tgiec 0 150312 1370693 1356750 2026-08-21T09:47:10Z Bishaldev100 28807 1370693 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Pico_hydro.jpg|अङ्गुठाकार|250x250पिक्सेल|बेलर विश्वविद्यालयबाट सस्टेनेबल भिजन प्रोजेक्टद्वारा निर्मित पिको हाइड्रो प्रणाली <ref>{{Cite web |last=Thomas |first=Brian |last2=Jordan |first2=Bill |last3=McGhee |first3=Ryan |date=2013-01-24 |title=Pico-Hydropower Franchising: A Test Bed in Rural Honduras |url=https://www.baylor.edu/content/services/document.php/67639.pdf |access-date=2018-08-24 |publisher=[[National Collegiate Inventors and Innovators Alliance]]}}</ref>]] '''पिको जलविद्युत''' ५ [[किलोवाट]]भन्दा कमको [[जलविद्युत उर्जा|जलविद्युत]] उत्पादनका लागि प्रयोग गरिने शब्द हो। यी जेनेरेटरहरू थोरै मात्र बिजुलि चाहिने साना, दुर्गम समुदायहरूमा उपयोगी साबित भएका छन्-उदाहरणका लागि, ५० आसपासका घरधुरीका लागि एक वा दुई फ्लोरोसन्ट बल्बहरू र टिभी वा रेडियोको लागि। पिको-जलविद्युतहरू सामान्यतया [[नदी प्रवाही जलविद्युत|नदी प्रवाही]] प्रकारको जलविद्युत हो। यसको अर्थ पानीको भण्डार गरिएको छैन। == उत्पादकहरू == भियतनाममा, धेरै चिनियाँ निर्माताहरूले ३००-५०० वाट को जलविद्युत को लागि $२०-७० मा पिको जलविद्युत बिक्री गरेका छन्।&nbsp;<ref name="vietnam-pico">{{Cite web |last=Shahidur R. Khandker |last2=Douglas F. Barnes |last3=Hussain Samad |last4=Nguyen Huu Minh |date=September 2008 |title=Welfare Impacts of Rural Electrification: Evidence from Vietnam |url=http://siteresources.worldbank.org/EXTEAPASTAE/Resources/ASTAE-Benefits-of-Rural-Electrification-Vietnam.pdf |access-date=2010-09-06 |publisher=World Bank}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[साना जलविद्युत]] १ देखि २० मेगावाट&nbsp; * [[लघु जलविद्युत|माइक्रो हाइड्रो]] ५-१०० किलोवाट&nbsp; * [[जलविद्युत|जलविद्युत]] * [[नविकरणीय उर्जा|नवीकरणीय ऊर्जा]] == सन्दर्भहरू == {{Reflist|colwidth=30em}}{{जलविद्युत}} ct4xvuceau95tme7fz0v69cm70m0519 0 150481 1370627 1370330 2026-08-21T03:59:57Z Prahlad Nepal 72094 /* */ 1370627 wikitext text/x-wiki नेपाल सरकारको मन्त्रालय हो । राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी रास्वपाका वरिष्ठ नेता एवं प्रधानमन्त्री [[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]] नेतृत्वको सरकारले सांसद डा. [[महावीर पुन]]को पहलमा विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय गठन गरेको थियो ।<ref>{{Cite web |title=जसको पहलमा नवप्रवर्तन मन्त्रालय बन्यो उनकै हातमा तालाचाबी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/06/1950375/the-key-to-the-ministry-of-innovation-was-established-in-his-hands-at-the-initiative-of |access-date=2026-06-09 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> म्याग्दीबाट निर्वाचित सांसद डा. पुननै सम्बत २०८३ जेठ २६ गते प्रधानमन्त्री शाहको सिफारिसमा राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलद्वारा शपथ ग्रहण गरि पद बहाली गर्दै विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रीको पदमा नियुक्त भएका छन | {{Infobox government agency | name = विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय | native_name = {{large|विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय}} | type = Ministry | seal = Emblem of Nepal.svg | seal_width = 150px | seal_caption = [[नेपाल सरकारको निशान छाप]] | logo = | logo_width = 300px | image = | image_size = 300px | formed = {{Start date and age|2026|05|13|df=yes}} | jurisdiction = [[नेपाल सरकार]] | budget = | minister1_name = [[महावीर पुन]] | minister1_pfo = | deputyminister1_name = | deputyminister1_pfo = | deputyminister2_name = | deputyminister2_pfo = | chief1_name = | chief2_name = | child1_agency = | child2_agency = | child3_agency = | website = {{URL|moest.gov.np}}<br>{{URL|opmcm.gov.np}} }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} de1poa8ml8yund5sdvyfid4qereqkfg 0 151023 1370635 1368279 2026-08-21T04:57:25Z Bishaldev100 28807 /* प्रारम्भिक जीवन */ 1370635 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = | office = ५ औं [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] | term_start = २०८३ साउन १३ | term_end = | president = | governor = [[यज्ञराज जोशी]] | predecessor = [[यामलाल कँडेल]] | successor = | party = [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]](२०८२-) <br>[[ नेकपा (माओवादी केन्द्र)]](२०७१-२०८२) <br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (क्रान्तिकारी माओवादी)|नेकपा(क्रान्तिकारी माओवादी)]](२०७०-२०७१)<br>नेकपा (माओवादी)<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] (२०४७ -२०५९) | nationality = [[नेपाली]] }}'''मंगलबहादुर शाही''' (जन्म: १६ भदौ २०२५ ) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो २०८३ साउन १३ देखि [[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री|कर्णालीको ५ औं मुख्यमन्त्री]]को कायम छन्।<ref>{{Cite web |last=कटुवाल |first=ज्योति |date=श्रावण १३, २०८३ |title=कर्णालीका मुख्यमन्त्री शाहीले सम्हाले पदभार |url=https://ekantipur.com/karnali-pradesh/2026/07/29/karnali-chief-minister-shahi-takes-charge-36-39.html |access-date=2026-07-29 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> उनी [[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]]को सदस्य हुन् । उनी २०७९ देखि मुगू २ क्षेत्रको प्रतिनिधित्व गर्ने [[कर्णाली प्रदेश सभा]]को सदस्य हुन् र [[राजकुमार शर्मा]] नेतृत्वको कर्णाली सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा सहकारी विकास मन्त्री भएर काम गरिसकेका छन्।<ref>{{Cite web |date=२०८३ साउन १२ |title=मंगलबहादुर शाही कर्णालीको पाँचौं मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1984298/mangal-bahadur-shahi-appointed-as-the-fifth-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-29 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शाहीको जन्म १६ भदौ २०२५ मा [[मुगु जिल्ला|मुगु]]को सोरुकोटमा भएको थियो । उनलेले ३ कक्षासम्म गाउँकै सोरुकोट प्राविमा पढे। उनले जुम्लाको चन्दननाथ माध्यमिक विद्यालयबाट एसएलसी गरे। यसपछि उनी काठमाडौँ मा [[नेपाल ल क्याम्पस]]मा भर्ना भए ।<ref>{{Cite web |last=खत्री |first=यज्ञ |title=मंगलबहादुर शाही : कर्णालीका सरप्राईज मुख्यमन्त्री |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1985124/mangal-bahadur-shahi-the-surprise-chief-minister-of-karnali |access-date=2026-07-30 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> == राजनीति == २०४७ मा मार्क्सवादी र माले मिलेर एमाले बनेपछी उनी एमालेका सदस्य बने । २०५९ सालमा माओवादीको जिल्ला कमिटी सदस्य भएका थिए । २०७० सालमा [[मोहन बैद्य|मोहन वैद्य]]तिर लागेर चुनाव बहिष्कार गर्न अभियानमै हिडे । त्यस क्रममा १८ दिन हिरासतमा बस्नुपर्यो । २०७१ मा फेरि उनी माओवादीमा फर्किए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[कर्णाली प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश सभाका सदस्यहरू]] giktrhg1unogn9mmurmn80f8salpfcj 0 151297 1370579 1370196 2026-08-20T12:50:57Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1370579 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Tackjärn_Dalarna_1800.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार| कच्चा फलाम वा 'पिग आइरन']] '''कच्चा फलाम''' भनेको [[फलाम]]को अयस्कलाई उच्च [[कार्बन]] इन्धन (जस्तै कोक) ले पगालेपछि बन्ने मध्यवर्ती उत्पादन हो।यसमा, [[चुनढुङ्गा]] लाई प्रायः फ्लक्सको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। कोइला र [[एंथ्रासाइट|एन्थ्रासाइटलाई]] पनि [[इन्धन|इन्धनको]] रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। कच्चा फलाममा कार्बनको मात्रा धेरै (सामान्यतया ३.५-४.५%) हुन्छ । यस कारणले गर्दा, कच्चा फलाम धेरै भंगुर (Brittle) हुन्छ। यसलाई [[वेल्डिङ]] पनि गर्न सकिँदैन। त्यसैले, यसको प्रत्यक्ष प्रयोग धेरै कम हुन्छ। ब्लास्ट भट्ठीबाट कच्चा फलाम मात्र निस्कन्छ। वास्तवमा 'कच्चा फलाम' भनेको [[फलाम]], [[कार्बन]], [[सिलिकन]], म्याङ्गनीज, [[फोस्फरस|फस्फोरस]] र [[सल्फर]]को [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]] हो। यो एक माध्यमिक उत्पादन हो जसलाई अन्य उत्पादनहरू बनाउन थप प्रशोधन गरिन्छ। यो अन्य चीजहरू बनाउनको लागि '[[कच्चा पदार्थ]]' हो, त्यसैले यसको नाम 'कच्चा फलाम' राखिएको हो। == प्रयोग == डक्टाइल आइरन बनाउन कच्चा फलाम प्रयोग गरिन्छ। == वर्गीकरण == == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[फलाम]] * [[पिटवा फलाम]] * स्टील निर्माण * [[ढलाइ फलाम]] * [[स्टिल|स्टील]]{{Iron and steel production}} [[श्रेणी:अपूर्ण लेखहरू]] [[श्रेणी:फलाम]] iekrewv8pp9tqxhs29tyjt2a8oyi2no 1370580 1370579 2026-08-20T12:51:06Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1370580 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Tackjärn_Dalarna_1800.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार| कच्चा फलाम वा 'पिग आइरन']] '''कच्चा फलाम''' भनेको [[फलाम]]को अयस्कलाई उच्च [[कार्बन]] इन्धन (जस्तै कोक) ले पगालेपछि बन्ने मध्यवर्ती उत्पादन हो।यसमा, [[चुनढुङ्गा]] लाई प्रायः फ्लक्सको रूपमा प्रयोग गरिन्छ। कोइला र [[एंथ्रासाइट|एन्थ्रासाइटलाई]] पनि [[इन्धन|इन्धनको]] रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। कच्चा फलाममा कार्बनको मात्रा धेरै (सामान्यतया ३.५-४.५%) हुन्छ । यस कारणले गर्दा, कच्चा फलाम धेरै भंगुर (Brittle) हुन्छ। यसलाई [[वेल्डिङ]] पनि गर्न सकिँदैन। त्यसैले, यसको प्रत्यक्ष प्रयोग धेरै कम हुन्छ। ब्लास्ट भट्ठीबाट कच्चा फलाम मात्र निस्कन्छ। वास्तवमा 'कच्चा फलाम' भनेको [[फलाम]], [[कार्बन]], [[सिलिकन]], म्याङ्गनीज, [[फोस्फरस|फस्फोरस]] र [[सल्फर]]को [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]] हो। यो एक माध्यमिक उत्पादन हो जसलाई अन्य उत्पादनहरू बनाउन थप प्रशोधन गरिन्छ। यो अन्य चीजहरू बनाउनको लागि '[[कच्चा पदार्थ]]' हो, त्यसैले यसको नाम 'कच्चा फलाम' राखिएको हो। == प्रयोग == डक्टाइल आइरन बनाउन कच्चा फलाम प्रयोग गरिन्छ। == वर्गीकरण == == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[फलाम]] * [[पिटवा फलाम]] * स्टील निर्माण * [[ढलाइ फलाम]] * [[स्टिल|स्टील]] {{Iron and steel production}} [[श्रेणी:अपूर्ण लेखहरू]] [[श्रेणी:फलाम]] ieadend7burx9e4ptyyho5t7feq5nr2 0 151301 1370606 1370224 2026-08-20T16:11:22Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1370606 wikitext text/x-wiki {{Multiple image | total_width = 400 | perrow = 2 | image1 = Eiffel tower from below.jpg | width1 = 300 | image2 = Balcon d'un immeuble parisien.jpg | width2 = 300 | image3 = Rue Fabert, 38bis balcony.jpg | width3 = 300 | footer = पिटवा फलामको उपयोगको विभिन्न उदाहरण }} '''पिटवा फलाम''' (Wrought Iron) भनेको [[फलाम|फलाम]]को एक [[मिश्रधातु|मिश्र धातु]] हो जसमा [[कार्बन|कार्बनको]] मात्रा धेरै कम (०.०८% भन्दा कम) हुन्छ । पिटवा फलाम फलामको सबैभन्दा शुद्ध रूप हो यसको विपरीत, ढलोट फलाममा कार्बनको मात्रा २.१% देखि ४% सम्म हुन्छ। पिटवा फलाम बलियो, लचिलो, नरम, जंग प्रतिरोधी, र सजिलै [[वेल्डिङ|वेल्डिङ]] गर्न सकिने हुन्छ। यसलाई तताएर पिटेर वा जोडेर विभिन्न आकारमा बदल्न सकिन्छ। यसमा कार्बन कम हुने हुनाले यो टफ हुन्छ तर भंगुर हुँदैन। यसमा [[खिया]] कम लाग्छ। बेसेमर प्रक्रियाको आविष्कार संगै, स्टिलको [[बृहत उत्पादन]]को एक नयाँ युग शुरू भयो। माइल्ड स्टिल( Mild steel)ले पिटवा फलामलाई प्रतिस्थापित गर्यो। == प्रयोग == पिटवा फलामबाट बनेको फर्निचरको लामो इतिहास छ, जुन [[रोमन साम्राज्य|रोमन काल]]देखि नै चलिआएको हो। * ढोका, रेलिङ र बार बनाउन। * सुन्दर सजावटका सामान र फर्निचर बनाउन। * कृषि औजार र विभिन्न हार्डवेयरका वस्तुहरू तयार पार्न। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[कच्चा फलाम]] {{ढाँचा:Iron and steel production}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:फलाम]] 1ddtckzx0nklfgjxa02n6okvvbvqk17 0 151302 1370625 1370230 2026-08-21T02:05:32Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370625 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Inde Navarrette in 2026 (cropped).jpg | caption = सन् २०२६ मा नाभरेटी | birth_name = डानिएल फाबिओला नाभरेटी | birth_date = {{Birth date and age|2001|3|3}} | birth_place = टुसन, एरिजोना, संयुक्त राज्य अमेरिका | occupation = {{hlist|अभिनेत्री|अनलाइन स्ट्रिमर}} | years_active = २०१८–वर्तमान | notable_works = }} '''डानिएल फाबिओला''' "'''इन्डी'''" '''नाभरेटी''' ({{IPAc-en|ˈ|ɪ|n|d|i|_|ˌ|n|æ|v|ə|ˈ|r|ɛ|t|i}} {{respell|IN|dee|_|NAV|ə|RET|ee}};<ref>{{cite tweet |author=Obsession |author-link=अब्सेसन (२०२५ चलचित्र) |user=obsessionmovie |number=2055693268344778765 |title=See your new favorite horror duo on the big screen in OBSESSION. In theaters now. |access-date=May 19, 2026}}</ref> जन्म मार्च ३, २००१) एक अमेरिकी अभिनेत्री र पूर्व अनलाइन स्ट्रिमर हुन्।<ref>{{cite tweet |title=Inde Navarrette says she 'deleted' all of her Twitch streams because she 'got scared' that 'people wouldn't take [her] seriously': 'It's not based in fact, but I just panicked.' Watch the full video: youtu.be/pnvlSfoB0Fw |date=2026-07-31 |user=Variety |number=2083250609449242799 |access-date=2026-08-01 |language=en-US}}</ref> उनले किशोरावस्थामा छोटा चलचित्रहरूमा भूमिका निर्वाह गर्दै आफ्नो अभिनय करियर सुरु गरेकी थिइन्। त्यसपछि उनले [[नेटफ्लिक्स]]को नाटक शृङ्खला ''१३ रिजन्स ह्वाइ'' (२०२०) र द सिडबुल्युको सुपरहिरो नाटक शृङ्खला ''सुपरम्यान एन्ड लोइस'' (२०२१–२०२४) मा भूमिका निभाएकी थिइन्। उनको सफलता सुपरनेचुरल हरर चलचित्र ''[[अब्सेसन (२०२५ चलचित्र)|अब्सेसन]]'' (२०२५) मा निक्की फ्रिम्यानको भूमिकाबाट प्राप्त भयो, जसका लागि उनले समीक्षकहरूबाट प्रशंसा प्राप्त गरिन्। त्यसपछि उनलाई [[मार्भल सिनेमेटिक युनिभर्स]] (एमसियु) मा रोगको भूमिकामा चयन गरियो।<ref>{{Cite web |last=Moreau |first=Jordan |date=2026-08-15 |title=‘X-Men’ Movie Casts Inde Navarrette as Rogue, Christopher Abbott as Prof. X, Adam Driver as Mr. Sinister and Maya Boyd as Storm |url=https://variety.com/2026/film/news/x-men-cast-inde-navarrette-rogue-christopher-abbott-prof-x-adam-driver-mr-sinister-1236817698/ |access-date=2026-08-15 |website=Variety |language=en-US}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == डानिएल फाबिओला नाभरेटीको जन्म मार्च ३, २००१ मा टुसन, [[एरिजोना]]मा भएको थियो।<ref name=break>{{cite web |last1=de Ory |first1=Natalia |title=Meet Inde Navarrette, the breakout star of Superman & Lois |url=https://peopleenespanol.com/chica/meet-inde-navarrette-the-breakout-star-of-superman-lois/ |website=People en Español |access-date=May 5, 2026}}</ref> उनका बुबा मेक्सिकन हुन् र उनले संयुक्त राज्य मरिन कर्प्समा सेवा गरेका थिए भने उनकी आमा, टोसी फक्स, अष्ट्रेलियाली हुन् र एक हेयरस्टाइलिस्ट हुन्।<ref>{{Cite web |title=Jimmy Kimmel Live Interview |url=https://www.youtube.com/watch?v=IFUny5cZAdk |via=YouTube}}</ref><ref>{{cite magazine |url=https://www.elle.com.au/culture/celebrity/who-is-inde-navarrette/|title=Why Everyone You Know Is Obsessed With Inde Navarrette|magazine=Elle|date=May 29, 2026|access-date=July 10, 2026}}</ref> उनका बुबाले [[अमेरिकी सशस्त्र बल|अमेरिकी सेना]]मा सेवा गरेका कारण उनको परिवार बारम्बार बसाइँ सर्थ्यो। १५ वर्षको उमेरसम्म उनले ११ वटा विद्यालयमा अध्ययन गरिसकेकी थिइन्। उनका आमाबाबु अलग भएपछि, नाभरेटी मुख्यतया [[क्यालिफोर्निया]]को भिसालियामा हुर्किएकी थिइन्। उनले [[लस एन्जलस]] क्षेत्रमा बसाइँ सरी रेडोन्डो युनियन हाई स्कुलमा भर्ना हुनुअघि भिसालियास्थित माउन्ट ह्विट्नी हाई स्कुलमा केही समय अध्ययन गरेकी थिइन्।<ref name="Bentley">{{cite web|last=Bentley|first=Rick|date=March 21, 2021|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522040805/https://www.kget.com/community/ricks-reviews/former-visalia-resident-inde-navarrette-gets-smallville-life/|archive-date=May 22, 2021|url=https://www.kget.com/community/ricks-reviews/former-visalia-resident-inde-navarrette-gets-smallville-life/|title=Former Visalia resident Inde Navarrette gets Smallville life|publisher=[[KGET-TV]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210522040805/https://www.kget.com/community/ricks-reviews/former-visalia-resident-inde-navarrette-gets-smallville-life/ |date=May 22, 2021 }}</ref> उनी अभिनयप्रतिको आफ्नो रुचि जागृत गराउन आफ्नो परिवारका दुवै पक्षको योगदान रहेको बताउँछिन्। उनकी आमातर्फको परिवार नियमित रूपमा [[एकेडेमी पुरस्कार]] हेर्थे भने बुबातर्फको मेक्सिकन परिवारले उनलाई सानै उमेरमा डरलाग्दा चलचित्रहरूसँग परिचित गराएको थियो।<ref name="break"/> उनकी आमाले बाल्यकालदेखिको उनको स्वतन्त्र स्वभावका कारण उनलाई "इन्डी" उपनाम दिएकी थिइन्।<ref name="scmp1">{{Cite news | date=May 19, 2026 | first=Ishani | last=Sarkar | title=Meet Inde Navarrette, who plays Nikki in Curry Barker's hit horror film, Obsession |newspaper=[[South China Morning Post]] | url=https://www.scmp.com/magazines/style/people/celebrities/article/3354079/meet-inde-navarrette-who-plays-nikki-curry-barkers-hit-horror-film-obsession | language=en | access-date=June 18, 2026}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == नाभरेटी [[द्वियौनिकता|द्वियौनिक]] हुन्।<ref name="Fuentes 2020">{{Cite web |last=Fuentes |first=Tamara |title="13 Reasons Why" Star Inde Navarrette On Bringing to Life Monty's Sister, Estela, in the Show's Final Season |url=https://www.seventeen.com/celebrity/movies-tv/a32906039/13-reasons-why-star-inde-navarrette-estela-exclusive-interview/ |website=Seventeen |publisher=Hearst Magazine Media, Inc. |date=June 11, 2020 |access-date=July 7, 2026}}</ref><ref>{{Cite magazine |last=Rodriguez |first=Mathew |title=We Broke a One Wish Willow and Now Inde Navarrette and Ethel Cain Are Friends|url=https://www.them.us/entertainment/celebrity/ethel-cain-inde-navarette-friends |magazine=[[Them (magazine)|Them]] |date=July 7, 2026 |access-date=July 14, 2026 | quote=Inde Navarrette, the openly bisexual star of the summer box-office horror sensation Obsession...}}</ref> उनका एक जना दाइ, दुई जना भाइ र एक जना बहिनी गरी चार जना सहोदर छन्। नाभरेटी भिडियो गेमकी उत्साही हुन्। उनले यसअघि "Inde_navarrette" प्रयोगकर्ता नामबाट [[ट्विच]] र [[युट्युब]]मा ''[[कल अफ ड्युटी]]'' जस्ता भिडियो गेमहरू प्रत्यक्ष प्रसारण गर्थिन्।<ref name="twitch">{{Cite web |last=Svetz |first=Josh |date=June 5, 2026 |title=How 'Obsession' Star Inde Navarrette Went From Twitch Streamer to Scream Queen |url=https://www.gq.com/story/obsession-inde-navarrette |access-date=June 19, 2026 |website=[[GQ]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ghanem |first=Michel |date=June 11, 2026 |title=Inde Navarrette's real name and 5 more things you didn't know about the actress |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20260611906877/inde-navarrette-real-name-things-you-didnt-know/ |access-date=June 19, 2026 |website=HOLA! USA}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|9984699}} [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् २००१ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी द्वियौनिक अभिनेत्रीहरू]] {{ठुटो}} clssg965ea0qmrrqlpj41f2rp10kbka 0 151322 1370667 1370293 2026-08-21T07:08:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1370667 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|पाकिस्तान प्रशासित कश्मीरका जिल्लाहरू}} {{Infobox subdivision type | name = गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरू | alt_name = | alt_name1 = | alt_name2 = | alt_name3 = | alt_name4 = | map = File:Gilgit Baltistan Administrative divisions and districts.png | caption = गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरूको नक्सा | alt = | category = | territory = [[गिलगित बल्तिस्तान]] | upper_unit = | start_date = | start_date1 = | start_date2 = | start_date3 = | start_date4 = | legislation_begin = | legislation_begin1 = | legislation_begin2 = | legislation_begin3 = | legislation_begin4 = | legislation_end = | legislation_end1 = | legislation_end2 = | legislation_end3 = | legislation_end4 = | end_date = | end_date1 = | end_date2 = | end_date3 = | end_date4 = | current_number = १० | number_date = २०२३ | type = | type1 = | type2 = | type3 = | type4 = | status = | status1 = | status2 = | status3 = | status4 = | exofficio = | exofficio1 = | exofficio2 = | exofficio3 = | exofficio4 = | population_range = ३३७,३२९ ([[दियामेर जिल्ला]]) – ६१,३०४ ([[खारमाङ जिल्ला|खारमाङ जिल्ला]]) | area_range = {{Convert|12381|km2|sqmi|abbr=on}} ([[घिजेर जिल्ला|घिजेर जिल्ला]]) – {{Convert|4137|km2|sqmi|abbr=on}} ([[नगर जिल्ला|नगर जिल्ला]]) | government = [[पाकिस्तानमा स्थानीय सरकार#जिल्ला|जिल्ला सरकार]] | government1 = [[पाकिस्तानमा स्थानीय सरकार#जिल्ला|सहर जिल्ला सरकार]] | government2 = [[पाकिस्तानमा स्थानीय सरकार#जिल्ला|जिल्ला परिषद्]] | government3 = | government4 = | subdivision = [[गिलगित बल्तिस्तानका तहसीलहरूको सूची|तहसील]]हरू | subdivision1 = | subdivision2 = | subdivision3 = | subdivision4 = }} सन् २०२३ सम्ममा [[गिलगित बल्तिस्तान]]मा दस वटा जिल्लाहरू रहेका छन्, जसमध्ये चार वटा [[बल्तिस्तान विभाग]], चार वटा [[गिलगित विभाग]] र दुई वटा [[दियामेर विभाग]]मा पर्दछन्।<ref name="Area43">{{Cite web |date=June 2025 |title=Gilgit Baltistan at a Glance 2024 |url=https://portal.pnd.gog.pk/Content/Files/Reports/GB%20at%20a%20Glance%202024_250354808.pdf |access-date=15 February 2026 |website=Planning & Development Department Statistical & Research Cell (SRC), Government of Gilgit-Baltistan.}}</ref> प्रत्येक जिल्लालाई थप [[तहसील]] र सङ्घ परिषद्मा विभाजन गरिएको छ।<ref name=":0">{{Cite web |title=Gilgit-Baltistan: Districts & Places - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/pakistan/cities/gilgitbaltistan/ |access-date=2025-04-06 |website=www.citypopulation.de}}</ref><ref name=":2">{{cite web |date=2013-03-24 |title=Kharmang now GB district |url=http://pakobserver.net/201303/24/detailnews.asp?id=201427 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151124220156/http://pakobserver.net/201303/24/detailnews.asp?id=201427 |archive-date=24 November 2015 |access-date=2015-12-12 |work=Pakistan Observer }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151124220156/http://pakobserver.net/201303/24/detailnews.asp?id=201427 |date=2015-11-24 }}</ref> == सूची == क्षेत्रफल र जनसङ्ख्याका तथ्याङ्कहरू [[गिलगित बल्तिस्तान सरकार]]को योजना तथा विकास विभागद्वारा जारी गरिएका तथ्याङ्कहरूमा आधारित छन्।<ref name="Area43" /> {| class="sortable wikitable" !विभाग !जिल्ला !क्षेत्रफल (किमी^२)<ref name="Area43" /> !सदरमुकाम !तहसीलहरूको सङ्ख्या !जनसङ्ख्या (सन् २०२३)<ref name="Area43" /> !विभागीय सदरमुकाम |- | rowspan="4" |'''बल्तिस्तान''' |[[गान्चे जिल्ला|गान्चे]] | align="right" |८,५३१ |[[खाप्लु]] |६ |१५७,८२२ | rowspan="4" |'''स्कर्दु''' |- |[[शिगार जिल्ला|शिगार]] | align="right" |४,१७३ |[[शिगार]] |२ |८४,६०८ |- |[[खारमाङ जिल्ला|खारमाङ]] | align="right" |६,१४४ |[[खारमाङ]] |१ |६१,३०४ |- |[[स्कर्दु जिल्ला|स्कर्दु]] | align="right" |१०,१६८ |[[स्कर्दु]] |४ |२७८,८८५ |- | rowspan="4" |'''गिलगित''' |[[गिलगित जिल्ला|गिलगित]] | align="right" |४,२०८ |[[गिलगित]] |३ |३२४,५५२ | rowspan="4" |'''गिलगित''' |- |[[घिजेर जिल्ला (२०१९–)|घिजेर]] | align="right" |१२,३८१ |[[गाहकुच]] |५ |२००,०६९ |- |[[हुन्जा जिल्ला|हुन्जा]] | align="right" |१०,१०९ |[[आलियावाद (हुन्जा)|आलियावाद]] |३ |६५,४९७ |- |[[नगर जिल्ला|नगर]] | align="right" |४,१३७ |[[नगर, पाकिस्तान|नगर]] |३ |८७,४१० |- | rowspan="2" |'''दियामेर''' |[[डिएमर जिल्ला|डिएमर]] | align="right" |७,२३४ |[[चिलास]] |५ |३३७,३२९ | rowspan="2" |'''चिलास''' |- |[[अस्तोर जिल्ला|अस्तोर]] | align="right" |५,४११ |[[इद्गाह]] |२ |१११,५७३ |- |'''जम्मा''' | | align="right" |'''७२,४९६''' | |'''३४''' |'''१,७०९,०४९''' | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:गिलगित बल्तिस्तानका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानका जिल्लाहरू]] 3bbcy2t0o33kf0zkje0914h0ofqusab 10 151346 1370581 2026-08-20T12:52:56Z Bishaldev100 28807 नयाँ पृष्ठ: {{Navbox | name = Iron and steel production | title = [[फलाम]] र [[स्टिल|इस्पात]] उत्पादन | image = [[File:Fotothek df n-08 0000320.jpg|120px]] | above = * [[Ferrous metallurgy|History of ferrous metallurgy]] * [[List of steel producers]] | state = autocollapse | bodyclass = hlist | group1 = Iron production<br>([[Ironworks]]) | list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Smelting]... 1370581 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Iron and steel production | title = [[फलाम]] र [[स्टिल|इस्पात]] उत्पादन | image = [[File:Fotothek df n-08 0000320.jpg|120px]] | above = * [[Ferrous metallurgy|History of ferrous metallurgy]] * [[List of steel producers]] | state = autocollapse | bodyclass = hlist | group1 = Iron production<br>([[Ironworks]]) | list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Smelting]] | list1 = *[[Bloomery]] (produces [[Direct reduced iron|sponge iron]]) *[[Blast furnace]] (produces [[कच्चा फलाम]]) ** [[Cold blast]] ** [[Hot blast]] ** [[Anthracite iron]] *[[Direct reduced iron]] | group2 = Secondary | list2 = *[[पिटवा फलाम]] (via [[Finery forge]] or [[Reverberatory furnace|Reverberatory]] [[Puddling (metallurgy)|Puddling]] [[Industrial furnace|Furnace]]) *[[Cast iron]] (via [[Cupola furnace]] or [[Induction furnace]]) }} | group2 = [[Steelmaking]]<br>([[Steel mill]]) | list2 = {{Navbox|subgroup |group1 = Primary (Pre-1850) |list1 = *[[Pattern welding]] *[[Crucible steel]] ([[Damascus steel]], [[Wootz steel]]) *[[Tatara (furnace)|Tatara furnace]] *[[Cementation process]] |group2 = Primary (Post-1850) |list2 = *[[Bessemer process]] *[[Open hearth furnace]] *[[Electric arc furnace]] *[[Basic oxygen steelmaking|Basic oxygen process]] |group3 = Secondary |list3 = *[[Electro-slag remelting]] *[[Vacuum arc remelting]] *[[Argon oxygen decarburization]] }} |group3 = [[Heat treating|Heat treatment]] methods |list3 = {{Navbox|subgroup |group1 = [[Annealing (metallurgy)|Annealing]] |list1 = * [[Low hydrogen annealing|Low hydrogen]] * [[Annealing by short circuit|Short circuit]] |group2 = [[Hardening (metallurgy)|Hardening]] / <br>[[Case-hardening]] |list2 = * [[Ausforming]] * [[Boriding]] * [[Carbonitriding]] * [[Carburizing]] * [[Cryogenic hardening|Cryogenic]] * [[Ferritic nitrocarburizing]] * [[Induction hardening|Induction]] * [[Nitriding]] * [[Precipitation hardening|Precipitation]] * [[Quench polish quench]] |group3 = [[Tempering (metallurgy)|Tempering]] |list3 = * [[Austempering]] * [[Martempering]] |group4= |list4 = * [[Cryogenic treatment]] ([[Cryogenic deburring|Deburring]] * [[Cryogenic deflashing|Deflashing]] * [[Cryogenic hardening|Hardening]]) * [[Differential heat treatment]] * [[Decarburization]] * [[Forming gas]] * [[Post weld heat treatment]] * [[Quenching]] * [[Superplastic forming]] }} | group4 = [[List of countries by steel production|Production by country]] | list4 = * [[Steel industry in Bangladesh|Bangladesh]] * [[Steel industry in China|China]] * [[Iron and steel industry in India|India]] * [[Steel industry in Italy|Italy]] * [[Steel industry in Luxembourg|Luxembourg]] * [[Steel industry in Nigeria|Nigeria]] * [[Steel industry in Taiwan|Taiwan]] * [[Steel industry in the United Kingdom|United Kingdom]] * [[Iron and steel industry in the United States|United States]] }} <noinclude>{{collapsible option}} [[Category:World industry templates]] </noinclude> 0i1ezc5xpjhxpvqaj1kpee79q3llem5 1370582 1370581 2026-08-20T12:54:27Z Bishaldev100 28807 1370582 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Iron and steel production | title = [[फलाम]] र [[स्टिल|इस्पात]] उत्पादन | image = [[File:Fotothek df n-08 0000320.jpg|120px]] | above = * [[Ferrous metallurgy|History of ferrous metallurgy]] * [[List of steel producers]] | state = autocollapse | bodyclass = hlist | group1 = Iron production<br>([[Ironworks]]) | list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[Smelting]] | list1 = *[[Bloomery]] (produces [[Direct reduced iron|sponge iron]]) *[[Blast furnace]] (produces [[कच्चा फलाम]]) ** [[Cold blast]] ** [[Hot blast]] ** [[Anthracite iron]] *[[Direct reduced iron]] | group2 = Secondary | list2 = *[[पिटवा फलाम]] (via [[Finery forge]] or [[Reverberatory furnace|Reverberatory]] [[Puddling (metallurgy)|Puddling]] [[Industrial furnace|Furnace]]) *[[Cast iron]] (via [[Cupola furnace]] or [[Induction furnace]]) }} | group2 = [[Steelmaking]]<br>([[Steel mill]]) | list2 = {{Navbox|subgroup |group1 = Primary (Pre-1850) |list1 = *[[Pattern welding]] *[[Crucible steel]] ([[Damascus steel]], [[Wootz steel]]) *[[Tatara (furnace)|Tatara furnace]] *[[Cementation process]] |group2 = Primary (Post-1850) |list2 = *[[Bessemer process]] *[[Open hearth furnace]] *[[Electric arc furnace]] *[[Basic oxygen steelmaking|Basic oxygen process]] |group3 = Secondary |list3 = *[[Electro-slag remelting]] *[[Vacuum arc remelting]] *[[Argon oxygen decarburization]] }} |group3 = [[Heat treating|Heat treatment]] methods |list3 = {{Navbox|subgroup |group1 = [[Annealing (metallurgy)|Annealing]] |list1 = * [[Low hydrogen annealing|Low hydrogen]] * [[Annealing by short circuit|Short circuit]] |group2 = [[Hardening (metallurgy)|Hardening]] / <br>[[Case-hardening]] |list2 = * [[Ausforming]] * [[Boriding]] * [[Carbonitriding]] * [[Carburizing]] * [[Cryogenic hardening|Cryogenic]] * [[Ferritic nitrocarburizing]] * [[Induction hardening|Induction]] * [[Nitriding]] * [[Precipitation hardening|Precipitation]] * [[Quench polish quench]] |group3 = [[Tempering (metallurgy)|Tempering]] |list3 = * [[Austempering]] * [[Martempering]] |group4= |list4 = * [[Cryogenic treatment]] ([[Cryogenic deburring|Deburring]] * [[Cryogenic deflashing|Deflashing]] * [[Cryogenic hardening|Hardening]]) * [[Differential heat treatment]] * [[Decarburization]] * [[Forming gas]] * [[Post weld heat treatment]] * [[Quenching]] * [[Superplastic forming]] }} | group4 = [[स्टिल उत्पादनको आधारमा देशहरूको सूची|उत्पादनको आधारमा देशहरू]] | list4 = * [[Steel industry in Bangladesh|Bangladesh]] * [[Steel industry in China|China]] * [[Iron and steel industry in India|India]] * [[Steel industry in Italy|Italy]] * [[Steel industry in Luxembourg|Luxembourg]] * [[Steel industry in Nigeria|Nigeria]] * [[Steel industry in Taiwan|Taiwan]] * [[Steel industry in the United Kingdom|United Kingdom]] * [[Iron and steel industry in the United States|United States]] }} <noinclude>{{collapsible option}} [[Category:World industry templates]] </noinclude> n8q2t9es79w51vfyutljav2n3zijxwi 1370583 1370582 2026-08-20T12:55:34Z Bishaldev100 28807 1370583 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Iron and steel production | title = [[फलाम]] र [[स्टिल|इस्पात]] उत्पादन | image = [[File:Fotothek df n-08 0000320.jpg|120px]] | above = * [[Ferrous metallurgy|History of ferrous metallurgy]] * [[List of steel producers]] | state = autocollapse | bodyclass = hlist | group1 = Iron production<br>([[Ironworks]]) | list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[प्रगलन]] | list1 = *[[Bloomery]] (produces [[Direct reduced iron|sponge iron]]) *[[Blast furnace]] (produces [[कच्चा फलाम]]) ** [[Cold blast]] ** [[Hot blast]] ** [[Anthracite iron]] *[[Direct reduced iron]] | group2 = Secondary | list2 = *[[पिटवा फलाम]] (via [[Finery forge]] or [[Reverberatory furnace|Reverberatory]] [[Puddling (metallurgy)|Puddling]] [[Industrial furnace|Furnace]]) *[[Cast iron]] (via [[Cupola furnace]] or [[Induction furnace]]) }} | group2 = [[Steelmaking]]<br>([[Steel mill]]) | list2 = {{Navbox|subgroup |group1 = Primary (Pre-1850) |list1 = *[[Pattern welding]] *[[Crucible steel]] ([[Damascus steel]], [[Wootz steel]]) *[[Tatara (furnace)|Tatara furnace]] *[[Cementation process]] |group2 = Primary (Post-1850) |list2 = *[[Bessemer process]] *[[Open hearth furnace]] *[[Electric arc furnace]] *[[Basic oxygen steelmaking|Basic oxygen process]] |group3 = Secondary |list3 = *[[Electro-slag remelting]] *[[Vacuum arc remelting]] *[[Argon oxygen decarburization]] }} |group3 = [[Heat treating|Heat treatment]] methods |list3 = {{Navbox|subgroup |group1 = [[Annealing (metallurgy)|Annealing]] |list1 = * [[Low hydrogen annealing|Low hydrogen]] * [[Annealing by short circuit|Short circuit]] |group2 = [[Hardening (metallurgy)|Hardening]] / <br>[[Case-hardening]] |list2 = * [[Ausforming]] * [[Boriding]] * [[Carbonitriding]] * [[Carburizing]] * [[Cryogenic hardening|Cryogenic]] * [[Ferritic nitrocarburizing]] * [[Induction hardening|Induction]] * [[Nitriding]] * [[Precipitation hardening|Precipitation]] * [[Quench polish quench]] |group3 = [[Tempering (metallurgy)|Tempering]] |list3 = * [[Austempering]] * [[Martempering]] |group4= |list4 = * [[Cryogenic treatment]] ([[Cryogenic deburring|Deburring]] * [[Cryogenic deflashing|Deflashing]] * [[Cryogenic hardening|Hardening]]) * [[Differential heat treatment]] * [[Decarburization]] * [[Forming gas]] * [[Post weld heat treatment]] * [[Quenching]] * [[Superplastic forming]] }} | group4 = [[स्टिल उत्पादनको आधारमा देशहरूको सूची|उत्पादनको आधारमा देशहरू]] | list4 = * [[Steel industry in Bangladesh|Bangladesh]] * [[Steel industry in China|China]] * [[Iron and steel industry in India|India]] * [[Steel industry in Italy|Italy]] * [[Steel industry in Luxembourg|Luxembourg]] * [[Steel industry in Nigeria|Nigeria]] * [[Steel industry in Taiwan|Taiwan]] * [[Steel industry in the United Kingdom|United Kingdom]] * [[Iron and steel industry in the United States|United States]] }} <noinclude>{{collapsible option}} [[Category:World industry templates]] </noinclude> gjrrssvuqwbca4ehyb5a2mdvpfgnn8n 1370584 1370583 2026-08-20T13:01:13Z Bishaldev100 28807 /* */ 1370584 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Iron and steel production | title = [[फलाम]] र [[स्टिल|इस्पात]] उत्पादन | image = [[File:Fotothek df n-08 0000320.jpg|120px]] | above = * [[Ferrous metallurgy|History of ferrous metallurgy]] * [[List of steel producers]] | state = autocollapse | bodyclass = hlist | group1 = फलाम उत्पादन | list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[प्रगलन]] | list1 = *[[Bloomery]] (produces [[Direct reduced iron|sponge iron]]) *[[Blast furnace]] (produces [[कच्चा फलाम]]) ** [[Cold blast]] ** [[Hot blast]] ** [[Anthracite iron]] *[[Direct reduced iron]] | group2 = Secondary | list2 = *[[पिटवा फलाम]] (via [[Finery forge]] or [[Reverberatory furnace|Reverberatory]] [[Puddling (metallurgy)|Puddling]] [[Industrial furnace|Furnace]]) *[[ढलाई फलाम]] (via [[Cupola furnace]] or [[Induction furnace]]) }} | group2 = स्टिल उत्पादन<br>([[Steel mill]]) | list2 = {{Navbox|subgroup |group1 = Primary (Pre-1850) |list1 = *[[Pattern welding]] *[[Crucible steel]] ([[Damascus steel]], [[Wootz steel]]) *[[Tatara (furnace)|Tatara furnace]] *[[Cementation process]] |group2 = Primary (Post-1850) |list2 = *[[बेसेमर प्रक्रिया]] *ओपेन हर्थ भट्टि *इलेक्टिक आर्क भट्टि *[[Basic oxygen steelmaking|Basic oxygen process]] |group3 = दोस्रो |list3 = *[[Electro-slag remelting]] *[[Vacuum arc remelting]] *[[Argon oxygen decarburization]] }} |group3 = ताप उपचार बिधी |list3 = {{Navbox|subgroup |group1 = एनिलिङ |list1 = * न्यून हाइड्रोजन एनिलिङ * सर्ट सर्किट एनिलिङ |group2 = हार्डेनिङ / <br>केस-हार्डेनिङ |list2 = * [[Ausforming]] * [[Boriding]] * [[Carbonitriding]] * [[Carburizing]] * [[Cryogenic hardening|Cryogenic]] * [[Ferritic nitrocarburizing]] * [[Induction hardening|Induction]] * [[Nitriding]] * [[Precipitation hardening|Precipitation]] * [[Quench polish quench]] |group3 = [[टेम्परिङ]] |list3 = * [[अस्टेम्परिङ]] * [[मार्टेम्परिङ]] |group4= |list4 = * [[Cryogenic treatment]] ([[Cryogenic deburring|Deburring]] * [[Cryogenic deflashing|Deflashing]] * [[Cryogenic hardening|Hardening]]) * [[Differential heat treatment]] * [[Decarburization]] * [[Forming gas]] * [[Post weld heat treatment]] * [[Quenching]] * [[Superplastic forming]] }} | group4 = [[स्टिल उत्पादनको आधारमा देशहरूको सूची|उत्पादनको आधारमा देशहरू]] | list4 = * [[Steel industry in Bangladesh|Bangladesh]] * [[Steel industry in China|China]] * [[Iron and steel industry in India|India]] * [[Steel industry in Italy|Italy]] * [[Steel industry in Luxembourg|Luxembourg]] * [[Steel industry in Nigeria|Nigeria]] * [[Steel industry in Taiwan|Taiwan]] * [[Steel industry in the United Kingdom|United Kingdom]] * [[Iron and steel industry in the United States|United States]] }} <noinclude>{{collapsible option}} [[Category:World industry templates]] </noinclude> t69x9jayrry9jxqnru35miouib2p85k 1370586 1370584 2026-08-20T13:27:38Z Bishaldev100 28807 /* */ 1370586 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Iron and steel production | title = [[फलाम]] र [[स्टिल|इस्पात]] उत्पादन | image = [[File:Fotothek df n-08 0000320.jpg|120px]] | above = * [[Ferrous metallurgy|History of ferrous metallurgy]] * [[List of steel producers]] | state = autocollapse | bodyclass = hlist | group1 = फलाम उत्पादन | list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[प्रगलन]] | list1 = *Bloomery (उत्पादन स्पन्ज फलाम) *[[ब्लास्ट फर्नेस]] (उत्पादन [[कच्चा फलाम]]) ** [[Cold blast]] ** [[Hot blast]] ** [[Anthracite iron]] *[[Direct reduced iron]] | group2 = दोस्रो | list2 = *[[पिटवा फलाम]] (via [[Finery forge]] or [[Reverberatory furnace|Reverberatory]] [[Puddling (metallurgy)|Puddling]] [[Industrial furnace|Furnace]]) *[[ढलाई फलाम]] (via [[Cupola furnace]] or [[Induction furnace]]) }} | group2 = स्टिल उत्पादन<br>([[Steel mill]]) | list2 = {{Navbox|subgroup |group1 = Primary (Pre-1850) |list1 = *[[Pattern welding]] *[[Crucible steel]] ([[Damascus steel]], [[Wootz steel]]) *[[Tatara (furnace)|Tatara furnace]] *[[Cementation process]] |group2 = Primary (Post-1850) |list2 = *[[बेसेमर प्रक्रिया]] *ओपेन हर्थ भट्टि *इलेक्टिक आर्क भट्टि *[[Basic oxygen steelmaking|Basic oxygen process]] |group3 = दोस्रो |list3 = *[[Electro-slag remelting]] *[[Vacuum arc remelting]] *[[Argon oxygen decarburization]] }} |group3 = ताप उपचार बिधी |list3 = {{Navbox|subgroup |group1 = एनिलिङ |list1 = * न्यून हाइड्रोजन एनिलिङ * सर्ट सर्किट एनिलिङ |group2 = हार्डेनिङ / <br>केस-हार्डेनिङ |list2 = * [[Ausforming]] * [[Boriding]] * [[Carbonitriding]] * [[Carburizing]] * [[Cryogenic hardening|Cryogenic]] * [[Ferritic nitrocarburizing]] * [[Induction hardening|Induction]] * [[Nitriding]] * [[Precipitation hardening|Precipitation]] * [[Quench polish quench]] |group3 = [[टेम्परिङ]] |list3 = * [[अस्टेम्परिङ]] * [[मार्टेम्परिङ]] |group4= |list4 = * [[Cryogenic treatment]] ([[Cryogenic deburring|Deburring]] * [[Cryogenic deflashing|Deflashing]] * [[Cryogenic hardening|Hardening]]) * [[Differential heat treatment]] * [[Decarburization]] * [[Forming gas]] * [[Post weld heat treatment]] * [[Quenching]] * [[Superplastic forming]] }} | group4 = [[स्टिल उत्पादनको आधारमा देशहरूको सूची|उत्पादनको आधारमा देशहरू]] | list4 = * [[Steel industry in Bangladesh|Bangladesh]] * [[Steel industry in China|China]] * [[Iron and steel industry in India|India]] * [[Steel industry in Italy|Italy]] * [[Steel industry in Luxembourg|Luxembourg]] * [[Steel industry in Nigeria|Nigeria]] * [[Steel industry in Taiwan|Taiwan]] * [[Steel industry in the United Kingdom|United Kingdom]] * [[Iron and steel industry in the United States|United States]] }} <noinclude>{{collapsible option}} [[Category:World industry templates]] </noinclude> d6uqxxed56h7oepj1vb8pv8lqc0rswg 1370593 1370586 2026-08-20T15:49:53Z Bishaldev100 28807 /* */ 1370593 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Iron and steel production | title = [[फलाम]] र [[स्टिल|इस्पात]] उत्पादन | image = [[File:Fotothek df n-08 0000320.jpg|120px]] | above = * [[Ferrous metallurgy|History of ferrous metallurgy]] * [[List of steel producers]] | state = autocollapse | bodyclass = hlist | group1 = फलाम उत्पादन | list1 = {{Navbox|subgroup | group1 = [[प्रगलन]] | list1 = *Bloomery (उत्पादन स्पन्ज फलाम) *[[ब्लास्ट फर्नेस]] (उत्पादन [[कच्चा फलाम]]) ** [[Cold blast]] ** [[Hot blast]] ** [[Anthracite iron]] *[[Direct reduced iron]] | group2 = दोस्रो | list2 = *[[पिटवा फलाम]] (via [[Finery forge]] or [[Reverberatory furnace|Reverberatory]] [[Puddling (metallurgy)|Puddling]] [[Industrial furnace|Furnace]]) *[[ढलाई फलाम]] (via [[Cupola furnace]] or इन्डक्सन भट्टि) }} | group2 = स्टिल उत्पादन<br>([[Steel mill]]) | list2 = {{Navbox|subgroup |group1 = १८५० अघि |list1 = *[[Pattern welding]] *[[Crucible steel]] ([[Damascus steel]], [[Wootz steel]]) *[[Tatara (furnace)|Tatara furnace]] *[[Cementation process]] |group2 = १८५० पछि |list2 = *[[बेसेमर प्रक्रिया]] *ओपेन हर्थ भट्टि *इलेक्टिक आर्क भट्टि *[[Basic oxygen steelmaking|Basic oxygen process]] |group3 = दोस्रो |list3 = *[[Electro-slag remelting]] *[[Vacuum arc remelting]] *[[Argon oxygen decarburization]] }} |group3 = ताप उपचार बिधी |list3 = {{Navbox|subgroup |group1 = एनिलिङ |list1 = * न्यून हाइड्रोजन एनिलिङ * सर्ट सर्किट एनिलिङ |group2 = हार्डेनिङ / <br>केस-हार्डेनिङ |list2 = * [[Ausforming]] * [[Boriding]] * [[Carbonitriding]] * [[Carburizing]] * [[Cryogenic hardening|Cryogenic]] * [[Ferritic nitrocarburizing]] * [[Induction hardening|Induction]] * [[Nitriding]] * [[Precipitation hardening|Precipitation]] * [[Quench polish quench]] |group3 = [[टेम्परिङ]] |list3 = * [[अस्टेम्परिङ]] * [[मार्टेम्परिङ]] |group4= |list4 = * [[Cryogenic treatment]] ([[Cryogenic deburring|Deburring]] * [[Cryogenic deflashing|Deflashing]] * [[Cryogenic hardening|Hardening]]) * [[Differential heat treatment]] * [[Decarburization]] * [[Forming gas]] * [[Post weld heat treatment]] * [[Quenching]] * [[Superplastic forming]] }} | group4 = [[स्टिल उत्पादनको आधारमा देशहरूको सूची|उत्पादनको आधारमा देशहरू]] | list4 = * [[बङ्गलादेशको स्टिल उद्योग]] * [[चीन स्टिल उद्योग]] * [[भारतको स्टिल उद्योग]] * [[इटालीको स्टिल उद्योग]] * [[लक्जमबर्गको स्टिल उद्योग]] * [[नाइजेरियाको स्टिल उद्योग]] * [[ताइवानको स्टिल उद्योग]] * [[संयुक्त अधिराज्यको स्टिल उद्योग]] * [[संयुक्त राज्य अमेरिकाको स्टिल उद्योग]] }} <noinclude>{{collapsible option}} [[Category:World industry templates]] </noinclude> 56j5xzzh3js2o0jezl7wpf0bdaq2a2h 0 151347 1370588 2026-08-20T15:32:42Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[हिमालपारी हिमश्रृङ्खला]] पृष्ठलाई [[हिमालपारी हिमशृङखला]]मा सारियो 1370588 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[हिमालपारी हिमशृङखला]] 8ab5if7upevitbe4fgykujsb7xo3sv4 1370612 1370588 2026-08-21T00:06:36Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]]मा ठिक गर्दै 1370612 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]] hh632pouo7w81koeu2rh6tu0j99licz 0 151349 1370598 2026-08-20T15:59:11Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदी ले [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]] बाट पुनर्निर्देश हटाएर [[हिमालपारी हिमशृङखला]] लाई त्यसमाथि सारेको हो 1370598 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[हिमालपारी हिमशृङ्खला]] hh632pouo7w81koeu2rh6tu0j99licz 14 151350 1370600 2026-08-20T16:00:26Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{लुकाइएका श्रेणी}} 1370600 wikitext text/x-wiki {{लुकाइएका श्रेणी}} l7chkebm7e8pgr0sfhugxmu53rkx88n 14 151351 1370601 2026-08-20T16:00:30Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{लुकाइएका श्रेणी}} 1370601 wikitext text/x-wiki {{लुकाइएका श्रेणी}} l7chkebm7e8pgr0sfhugxmu53rkx88n 14 151352 1370602 2026-08-20T16:00:34Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{लुकाइएका श्रेणी}} 1370602 wikitext text/x-wiki {{लुकाइएका श्रेणी}} l7chkebm7e8pgr0sfhugxmu53rkx88n 14 151353 1370603 2026-08-20T16:00:37Z पर्वत सुवेदी 31224 नयाँ पृष्ठ: {{लुकाइएका श्रेणी}} 1370603 wikitext text/x-wiki {{लुकाइएका श्रेणी}} l7chkebm7e8pgr0sfhugxmu53rkx88n 0 151354 1370604 2026-08-20T16:02:39Z पर्वत सुवेदी 31224 [[स्थलाकृतिक प्रमुखता अनुसार हिमालहरूको सूची]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1370604 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[स्थलाकृतिक प्रमुखता अनुसार हिमालहरूको सूची]] fuolbk7q14eg2vtvevv489t9fkufp13 2 151356 1370619 2026-08-21T01:34:54Z 기나ㅏㄴ 64931 기나ㅏㄴद्वारा [[प्रयोगकर्ता:Elison Pokhrel]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता:Ravana]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/Elison Pokhrel|Elison Pokhrel]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Ravana|Ravana]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1370619 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता:Ravana]] cq8gls9apd5k4d4th10j1k91qu2vkrq 2 151357 1370621 2026-08-21T01:34:54Z 기나ㅏㄴ 64931 기나ㅏㄴद्वारा [[प्रयोगकर्ता:Elison Pokhrel/navbar]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता:Ravana/navbar]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/Elison Pokhrel|Elison Pokhrel]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Ravana|Ravana]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1370621 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता:Ravana/navbar]] 3luobipf43p90cn3gamdaplkcypbxc9 2 151358 1370623 2026-08-21T01:35:55Z 기나ㅏㄴ 64931 기나ㅏㄴद्वारा [[प्रयोगकर्ता:Elison Pokhrel/Top icons]] पृष्ठलाई [[प्रयोगकर्ता:Ravana/Top icons]]मा सारियो: प्रयोगकर्तालाई पुन: नामाकरण गर्दा "[[Special:CentralAuth/Elison Pokhrel|Elison Pokhrel]]" लाई "[[Special:CentralAuth/Ravana|Ravana]]"मा स्वचालित रूपमा सारियो 1370623 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[प्रयोगकर्ता:Ravana/Top icons]] npet7jbafj1clb63gq86bzauttf9rx4 0 151359 1370628 2026-08-21T04:11:14Z Prahlad Nepal 72094 नयाँ पृष्ठ: रेक्चा चौकुने गाउँपालिकाको एक ऐतिहासिक क्षेत्र हो । यो पहाडी उपत्यका गुटु र बिजौराको त उद्गमस्थल नै हो । 1370628 wikitext text/x-wiki रेक्चा चौकुने गाउँपालिकाको एक ऐतिहासिक क्षेत्र हो । यो पहाडी उपत्यका गुटु र बिजौराको त उद्गमस्थल नै हो । klr2nvw6xkbf50ay8diavyb42mmttuv 1370629 1370628 2026-08-21T04:18:04Z Prahlad Nepal 72094 1370629 wikitext text/x-wiki {{Infobox Nepal settlement| settlement_type = गाउँ| name = रेक्चा| native_name = रेक्चा| subdivision_type = देश| subdivision_name = [[नेपाल]]| subdivision_type1 = प्रदेश| subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]]| subdivision_type2 = जिल्ला| subdivision_name2 = [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]]| subdivision_type3 = [[स्थानीय तह]]| subdivision_name3 = [[चौकुने गाउँपालिका]]| ward = वडा नं. ४ {{Cite news |last=बहादुर थापा |first=मान |date=२०८१ जेठ ३१ |title=सुर्खेतको रेक्चा : जहाँ पानी पहरा दिन चौकीदार राखिन्छ, एक परिवारलाई दिनमा २ गाग्री मात्रै ! |url=nepalpress.com |work=नेपालप्रेस |access-date=२०८३ भदौ ५}}| population_as_of = २०७८| leader_title = गाउँपालिका अध्यक्ष| leader_name = खडक विक }}'''रेक्चा''' [[नेपाल]]को [[कर्णाली प्रदेश]] अन्तर्गत [[सुर्खेत जिल्ला]]को [[चौकुने गाउँपालिका]] वडा नम्बर ४ मा पर्ने एक पहाडी बस्ती हो। यो गाउँ विगत लामो समयदेखि भोग्दै आएको चरम खानेपानी संकट र पानीको अभावले निम्त्याएको सामाजिक समस्याका कारण 'काकाकुल गाउँ' का रूपमा परिचित छ।{{Cite news |date=२०८० फागुन २८ |title=काकाकुल रेक्चा : जहाँ पानी कुर्न चौकीदार राखिन्छ |url=onlinekhabar.com |work=अनलाइनखबर |access-date=२०८३ भदौ ५}}== भौगोलिक अवस्थिति ==रेक्चा गाउँ सुर्खेत जिल्लाको विकट पश्चिम क्षेत्रमा अवस्थित छ। यो चौकुने गाउँपालिकाको पहाडी भूभागमा पर्दछ। यस क्षेत्रको सुक्खा भूबनोट र पानीका प्राकृतिक मुहानहरू नहुँदा यहाँ बर्सेनि खानेपानीको हाहाकार हुने गरेको छ। nyt2rkezykydnnokskn1qgpwg94d5do 3 151360 1370642 2026-08-21T05:17:38Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1370642 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, K R Dhamiज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०५७]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:K R Dhami|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:०२, २१ अगस्ट २०२६ (नेपाली समय) b7mf87ozhqbpc1086uwvvejwj7f6cm1 0 151361 1370680 2026-08-21T09:10:40Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1366149231|List of tunnels in Nepal]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1370680 wikitext text/x-wiki नेपालका सुरुङ्गहरूको सूची == सूची == {| class="wikitable sortable" !टनेल !व्यास (m) !स्थान सुरु गर्नुहोस् !अन्त्य स्थान !लम्बाई (m) !प्रकार !निर्माण वर्ष !सन्दर्भ |- |[[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]] (नेपालको सबैभन्दा लामो) |3.70 |[[मेलम्ची नगरपालिका|मेलमची]] |[[सुन्दरीजल]] |25,915 |पेयजल आपूर्ति |2021 |<ref>Light at the end of the Melamchi tunnel | Nepali Times. (n.d.). Retrieved April 7, 2021, from https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120102809/https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/|date=2021-01-20}}</ref> |- |[[भेरी–बबई बहुउद्देश्यीय डाइभर्सन आयोजना]] | | | |12,000 |सिँचाइ |2019 |<ref name="bbdmbofficial2020">{{Cite web |title=About Project :: Bheri Babai Diversion Multipurpose Project (BBDMP) |url=https://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702013156/http://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |archive-date=2020-07-02 |access-date=2021-04-07}}</ref> |- |[[चुरिया सुरुङ|चुरिया टनेल]] (नेपालको सबैभन्दा पुरानो टनेल) | |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेताउदा]] |[[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] |500 |यातायात |1917 |<ref>{{Cite web |last=Gartoula |first=Gopal |date=5 March 2018 |title=Nepal's first, and forgotten, tunnel |url=https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116120258/https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |archive-date=2019-11-16 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना]] | |[[दोलखा जिल्ला]] | |8400 |जलविद्युत |2017 |<ref>{{Cite web |last=Sureis |date=2017-11-20 |title=Breakthrough in Upper Tamakoshi hydro-electric project |url=https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922100234/https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-09-22 |access-date=2021-04-08 |website=The Himalayan Times}}</ref> |- |[[इन्द्र सरोवर|कुलेखनी III]] | | | |4221 |जलविद्युत |2013 |<ref>{{Cite web |date=2013-07-31 |title=Tunnel work complete at Nepal's 14-MW Kulekhani 3 hydropower plant |url=https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506020625/https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |archive-date=2021-05-06 |access-date=2021-04-08 |website=Hydro Review}}</ref> |- |[[तिनाउ जलविद्युत केन्द्र|तिनाउ जलविद्युत]] | |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवाल]] | |2462 |जलविद्युत |1978 |<ref>{{Cite book|title=Summary ReportTechnical Assistance for Developing an Enabling Policy Environment to Accelerate Development of Clean Energy Through Mini and Small Hydropower in Nepal|date=2017|page=11}}</ref> |- |[[माई जलविद्युत केन्द्र|माई जलविद्युत]] |3.80 |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] | |2198 |जलविद्युत |2015 |<ref>{{Cite web |title=Sanima Mai Hydropower Limited |url=https://maihydro.com/?url=project&id=13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821002617/http://www.maihydro.com/?url=project&id=13 |archive-date=2020-08-21 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[नागढुंगा सुरुङ]] |7.0 |[[काठमाडौँ]] |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |2688 |यातायात |2026 |<ref>{{Cite news|url=https://english.nepalnews.com/s/nation/nagdhunga-sisne-khola-tunnel-set-to-be-inaugurated-on-monday-photo-feature/|title=Nagdhunga–Sisne Khola Tunnel set to be inaugurated on Monday (Photo Feature)|work=Nepal News}}</ref> |- |[[चमेलिया खोला जलविद्युत आयोजना|चमेलिया खोला जलविद्युत]] |5.2 |[[दार्चुला जिल्ला|दारचुला जिल्ला]] | |4067 |जलविद्युत | |<ref>{{Cite journal |last=Shrestha |first=Pawan Kumar |last2=Panthi |first2=Krishna Kanta |last3=Basnet |first3=Chhatra Bahadur |date=2013 |title=Analysis of Squeezing Phenomenon in the Headrace Tunnel of Chameliya Project, Nepal |url=https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |url-status=live |journal=Hydro Nepal: Journal of Water, Energy and Environment |volume=13 |pages=44–51 |doi=10.3126/hn.v13i0.10039 |issn=2392-4101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818234559/https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |archive-date=2020-08-18 |access-date=2021-04-08 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> |- |[[खिम्ती १ जलविद्युत केन्द्र|खिमती जलविद्युत]] |4.0 |[[दोलखा जिल्ला]] | |7900 |जलविद्युत |1996 |<ref>{{Cite web |title=Khimti Power Plant |url=https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718045816/https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |archive-date=2020-07-18 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[हेवा खोला-ए जलविद्युत केन्द्र|हेवा खोला-ए जलविद्युत]] |3.20 |[[पाँचथर जिल्ला|पञ्चथर जिल्ला]] | |3929 |जलविद्युत |2012 |<ref>{{Cite web |title=Hewa Khola 'A' Hydroelectric Project |url=http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220134930/http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-02-20 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |माथिल्लो मादी जलविद्युत |3.20 |[[कास्की जिल्ला|कासकी जिल्ला]] | |3920 |जलविद्युत |2016 |<ref>{{Cite web |title=Upper Madi Hydropower Project |url=https://www.nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123205833/https://nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |archive-date=2021-01-23 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} 56r8lc6x4c7seqfxxklc6k1x4ah2nwa 1370681 1370680 2026-08-21T09:10:57Z Bishaldev100 28807 1370681 wikitext text/x-wiki नेपालका सुरुङ्गहरूको सूची == सूची == {| class="wikitable sortable" !टनेल !व्यास (m) !स्थान सुरु !अन्त्य स्थान !लम्बाई (m) !प्रकार !निर्माण वर्ष !सन्दर्भ |- |[[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]] (नेपालको सबैभन्दा लामो) |3.70 |[[मेलम्ची नगरपालिका|मेलमची]] |[[सुन्दरीजल]] |25,915 |पेयजल आपूर्ति |2021 |<ref>Light at the end of the Melamchi tunnel | Nepali Times. (n.d.). Retrieved April 7, 2021, from https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120102809/https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/|date=2021-01-20}}</ref> |- |[[भेरी–बबई बहुउद्देश्यीय डाइभर्सन आयोजना]] | | | |12,000 |सिँचाइ |2019 |<ref name="bbdmbofficial2020">{{Cite web |title=About Project :: Bheri Babai Diversion Multipurpose Project (BBDMP) |url=https://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702013156/http://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |archive-date=2020-07-02 |access-date=2021-04-07}}</ref> |- |[[चुरिया सुरुङ|चुरिया टनेल]] (नेपालको सबैभन्दा पुरानो टनेल) | |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेताउदा]] |[[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] |500 |यातायात |1917 |<ref>{{Cite web |last=Gartoula |first=Gopal |date=5 March 2018 |title=Nepal's first, and forgotten, tunnel |url=https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116120258/https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |archive-date=2019-11-16 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना]] | |[[दोलखा जिल्ला]] | |8400 |जलविद्युत |2017 |<ref>{{Cite web |last=Sureis |date=2017-11-20 |title=Breakthrough in Upper Tamakoshi hydro-electric project |url=https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922100234/https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-09-22 |access-date=2021-04-08 |website=The Himalayan Times}}</ref> |- |[[इन्द्र सरोवर|कुलेखनी III]] | | | |4221 |जलविद्युत |2013 |<ref>{{Cite web |date=2013-07-31 |title=Tunnel work complete at Nepal's 14-MW Kulekhani 3 hydropower plant |url=https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506020625/https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |archive-date=2021-05-06 |access-date=2021-04-08 |website=Hydro Review}}</ref> |- |[[तिनाउ जलविद्युत केन्द्र|तिनाउ जलविद्युत]] | |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवाल]] | |2462 |जलविद्युत |1978 |<ref>{{Cite book|title=Summary ReportTechnical Assistance for Developing an Enabling Policy Environment to Accelerate Development of Clean Energy Through Mini and Small Hydropower in Nepal|date=2017|page=11}}</ref> |- |[[माई जलविद्युत केन्द्र|माई जलविद्युत]] |3.80 |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] | |2198 |जलविद्युत |2015 |<ref>{{Cite web |title=Sanima Mai Hydropower Limited |url=https://maihydro.com/?url=project&id=13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821002617/http://www.maihydro.com/?url=project&id=13 |archive-date=2020-08-21 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[नागढुंगा सुरुङ]] |7.0 |[[काठमाडौँ]] |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |2688 |यातायात |2026 |<ref>{{Cite news|url=https://english.nepalnews.com/s/nation/nagdhunga-sisne-khola-tunnel-set-to-be-inaugurated-on-monday-photo-feature/|title=Nagdhunga–Sisne Khola Tunnel set to be inaugurated on Monday (Photo Feature)|work=Nepal News}}</ref> |- |[[चमेलिया खोला जलविद्युत आयोजना|चमेलिया खोला जलविद्युत]] |5.2 |[[दार्चुला जिल्ला|दारचुला जिल्ला]] | |4067 |जलविद्युत | |<ref>{{Cite journal |last=Shrestha |first=Pawan Kumar |last2=Panthi |first2=Krishna Kanta |last3=Basnet |first3=Chhatra Bahadur |date=2013 |title=Analysis of Squeezing Phenomenon in the Headrace Tunnel of Chameliya Project, Nepal |url=https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |url-status=live |journal=Hydro Nepal: Journal of Water, Energy and Environment |volume=13 |pages=44–51 |doi=10.3126/hn.v13i0.10039 |issn=2392-4101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818234559/https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |archive-date=2020-08-18 |access-date=2021-04-08 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> |- |[[खिम्ती १ जलविद्युत केन्द्र|खिमती जलविद्युत]] |4.0 |[[दोलखा जिल्ला]] | |7900 |जलविद्युत |1996 |<ref>{{Cite web |title=Khimti Power Plant |url=https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718045816/https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |archive-date=2020-07-18 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[हेवा खोला-ए जलविद्युत केन्द्र|हेवा खोला-ए जलविद्युत]] |3.20 |[[पाँचथर जिल्ला|पञ्चथर जिल्ला]] | |3929 |जलविद्युत |2012 |<ref>{{Cite web |title=Hewa Khola 'A' Hydroelectric Project |url=http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220134930/http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-02-20 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |माथिल्लो मादी जलविद्युत |3.20 |[[कास्की जिल्ला|कासकी जिल्ला]] | |3920 |जलविद्युत |2016 |<ref>{{Cite web |title=Upper Madi Hydropower Project |url=https://www.nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123205833/https://nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |archive-date=2021-01-23 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} 5nuvc2ce046dytxezce58fxzgzd8kgv 1370682 1370681 2026-08-21T09:14:30Z Bishaldev100 28807 /* सूची */ 1370682 wikitext text/x-wiki नेपालका सुरुङ्गहरूको सूची == सूची == {| class="wikitable sortable" !टनेल !व्यास (m) !स्थान सुरु !अन्त्य स्थान !लम्बाई (m) !प्रकार !निर्माण वर्ष !सन्दर्भ |- |[[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]] (नेपालको सबैभन्दा लामो) |३.७ |[[मेलम्ची नगरपालिका|मेलमची]] |[[सुन्दरीजल]] |२५,९१५ |खानेपानी आपूर्ति |2021 |<ref>Light at the end of the Melamchi tunnel | Nepali Times. (n.d.). Retrieved April 7, 2021, from https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120102809/https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/|date=2021-01-20}}</ref> |- |[[भेरी–बबई बहुउद्देश्यीय डाइभर्सन आयोजना]] | | | |१२,००० |सिँचाइ |2019 |<ref name="bbdmbofficial2020">{{Cite web |title=About Project :: Bheri Babai Diversion Multipurpose Project (BBDMP) |url=https://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702013156/http://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |archive-date=2020-07-02 |access-date=2021-04-07}}</ref> |- |[[चुरिया सुरुङ|चुरिया टनेल]] (नेपालको सबैभन्दा पुरानो टनेल) | |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेताउदा]] |[[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] |५०० |यातायात |1917 |<ref>{{Cite web |last=Gartoula |first=Gopal |date=5 March 2018 |title=Nepal's first, and forgotten, tunnel |url=https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116120258/https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |archive-date=2019-11-16 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना]] | |[[दोलखा जिल्ला]] | |८४०० |जलविद्युत |2017 |<ref>{{Cite web |last=Sureis |date=2017-11-20 |title=Breakthrough in Upper Tamakoshi hydro-electric project |url=https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922100234/https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-09-22 |access-date=2021-04-08 |website=The Himalayan Times}}</ref> |- |[[इन्द्र सरोवर|कुलेखनी III]] | | | |४२२१ |जलविद्युत |2013 |<ref>{{Cite web |date=2013-07-31 |title=Tunnel work complete at Nepal's 14-MW Kulekhani 3 hydropower plant |url=https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506020625/https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |archive-date=2021-05-06 |access-date=2021-04-08 |website=Hydro Review}}</ref> |- |[[तिनाउ जलविद्युत केन्द्र|तिनाउ जलविद्युत]] | |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवाल]] | |२४६२ |जलविद्युत |1978 |<ref>{{Cite book|title=Summary ReportTechnical Assistance for Developing an Enabling Policy Environment to Accelerate Development of Clean Energy Through Mini and Small Hydropower in Nepal|date=2017|page=11}}</ref> |- |[[माई जलविद्युत केन्द्र|माई जलविद्युत]] |३.८० |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] | |२१९८ |जलविद्युत |2015 |<ref>{{Cite web |title=Sanima Mai Hydropower Limited |url=https://maihydro.com/?url=project&id=13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821002617/http://www.maihydro.com/?url=project&id=13 |archive-date=2020-08-21 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[नागढुंगा सुरुङ]] |७.० |[[काठमाडौँ]] |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |२६८८ |यातायात |2026 |<ref>{{Cite news|url=https://english.nepalnews.com/s/nation/nagdhunga-sisne-khola-tunnel-set-to-be-inaugurated-on-monday-photo-feature/|title=Nagdhunga–Sisne Khola Tunnel set to be inaugurated on Monday (Photo Feature)|work=Nepal News}}</ref> |- |[[चमेलिया खोला जलविद्युत आयोजना|चमेलिया खोला जलविद्युत]] |५.२ |[[दार्चुला जिल्ला|दारचुला जिल्ला]] | |४०६७ |जलविद्युत | |<ref>{{Cite journal |last=Shrestha |first=Pawan Kumar |last2=Panthi |first2=Krishna Kanta |last3=Basnet |first3=Chhatra Bahadur |date=2013 |title=Analysis of Squeezing Phenomenon in the Headrace Tunnel of Chameliya Project, Nepal |url=https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |url-status=live |journal=Hydro Nepal: Journal of Water, Energy and Environment |volume=13 |pages=44–51 |doi=10.3126/hn.v13i0.10039 |issn=2392-4101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818234559/https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |archive-date=2020-08-18 |access-date=2021-04-08 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> |- |[[खिम्ती १ जलविद्युत केन्द्र|खिमती जलविद्युत]] |४.० |[[दोलखा जिल्ला]] | |७९०० |जलविद्युत |1996 |<ref>{{Cite web |title=Khimti Power Plant |url=https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718045816/https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |archive-date=2020-07-18 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[हेवा खोला-ए जलविद्युत केन्द्र|हेवा खोला-ए जलविद्युत]] |३.२० |[[पाँचथर जिल्ला|पञ्चथर जिल्ला]] | |३९२९ |जलविद्युत |2012 |<ref>{{Cite web |title=Hewa Khola 'A' Hydroelectric Project |url=http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220134930/http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-02-20 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |माथिल्लो मादी जलविद्युत |३.२० |[[कास्की जिल्ला|कासकी जिल्ला]] | |३९२० |जलविद्युत |2016 |<ref>{{Cite web |title=Upper Madi Hydropower Project |url=https://www.nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123205833/https://nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |archive-date=2021-01-23 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} okxvs2edlrail66ymhzmz6y51i93p2w 1370683 1370682 2026-08-21T09:15:42Z Bishaldev100 28807 /* सूची */ 1370683 wikitext text/x-wiki नेपालका सुरुङ्गहरूको सूची == सूची == {| class="wikitable sortable" !टनेल !व्यास (m) !स्थान सुरु !अन्त्य स्थान !लम्बाई (m) !प्रकार !निर्माण वर्ष !सन्दर्भ |- |[[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]] (नेपालको सबैभन्दा लामो) |३.७ |[[मेलम्ची नगरपालिका|मेलम्ची ]] |[[सुन्दरीजल]] |२५,९१५ |खानेपानी आपूर्ति |2021 |<ref>Light at the end of the Melamchi tunnel | Nepali Times. (n.d.). Retrieved April 7, 2021, from https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120102809/https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/|date=2021-01-20}}</ref> |- |[[भेरी–बबई बहुउद्देश्यीय डाइभर्सन आयोजना]] | | | |१२,००० |सिँचाइ |2019 |<ref name="bbdmbofficial2020">{{Cite web |title=About Project :: Bheri Babai Diversion Multipurpose Project (BBDMP) |url=https://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702013156/http://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |archive-date=2020-07-02 |access-date=2021-04-07}}</ref> |- |[[चुरिया सुरुङ|चुरिया सुरुङ]] (नेपालको सबैभन्दा पुरानो सुरुङ) | |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा ]] |[[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] |५०० |यातायात |1917 |<ref>{{Cite web |last=Gartoula |first=Gopal |date=5 March 2018 |title=Nepal's first, and forgotten, tunnel |url=https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116120258/https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |archive-date=2019-11-16 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना]] | |[[दोलखा जिल्ला]] | |८४०० |जलविद्युत |2017 |<ref>{{Cite web |last=Sureis |date=2017-11-20 |title=Breakthrough in Upper Tamakoshi hydro-electric project |url=https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922100234/https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-09-22 |access-date=2021-04-08 |website=The Himalayan Times}}</ref> |- |[[इन्द्र सरोवर|कुलेखनी III]] | | | |४२२१ |जलविद्युत |2013 |<ref>{{Cite web |date=2013-07-31 |title=Tunnel work complete at Nepal's 14-MW Kulekhani 3 hydropower plant |url=https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506020625/https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |archive-date=2021-05-06 |access-date=2021-04-08 |website=Hydro Review}}</ref> |- |[[तिनाउ जलविद्युत केन्द्र|तिनाउ जलविद्युत]] | |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] | |२४६२ |जलविद्युत |1978 |<ref>{{Cite book|title=Summary ReportTechnical Assistance for Developing an Enabling Policy Environment to Accelerate Development of Clean Energy Through Mini and Small Hydropower in Nepal|date=2017|page=11}}</ref> |- |[[माई जलविद्युत केन्द्र|माई जलविद्युत]] |३.८० |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] | |२१९८ |जलविद्युत |2015 |<ref>{{Cite web |title=Sanima Mai Hydropower Limited |url=https://maihydro.com/?url=project&id=13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821002617/http://www.maihydro.com/?url=project&id=13 |archive-date=2020-08-21 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[नागढुंगा सुरुङ]] |७.० |[[काठमाडौँ]] |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |२६८८ |यातायात |2026 |<ref>{{Cite news|url=https://english.nepalnews.com/s/nation/nagdhunga-sisne-khola-tunnel-set-to-be-inaugurated-on-monday-photo-feature/|title=Nagdhunga–Sisne Khola Tunnel set to be inaugurated on Monday (Photo Feature)|work=Nepal News}}</ref> |- |[[चमेलिया खोला जलविद्युत आयोजना|चमेलिया खोला जलविद्युत]] |५.२ |[[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला जिल्ला]] | |४०६७ |जलविद्युत | |<ref>{{Cite journal |last=Shrestha |first=Pawan Kumar |last2=Panthi |first2=Krishna Kanta |last3=Basnet |first3=Chhatra Bahadur |date=2013 |title=Analysis of Squeezing Phenomenon in the Headrace Tunnel of Chameliya Project, Nepal |url=https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |url-status=live |journal=Hydro Nepal: Journal of Water, Energy and Environment |volume=13 |pages=44–51 |doi=10.3126/hn.v13i0.10039 |issn=2392-4101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818234559/https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |archive-date=2020-08-18 |access-date=2021-04-08 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> |- |[[खिम्ती १ जलविद्युत केन्द्र|खिम्ती १ जलविद्युत]] |४.० |[[दोलखा जिल्ला]] | |७९०० |जलविद्युत |1996 |<ref>{{Cite web |title=Khimti Power Plant |url=https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718045816/https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |archive-date=2020-07-18 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[हेवा खोला-ए जलविद्युत केन्द्र|हेवा खोला-ए जलविद्युत]] |३.२० |[[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर जिल्ला]] | |३९२९ |जलविद्युत |2012 |<ref>{{Cite web |title=Hewa Khola 'A' Hydroelectric Project |url=http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220134930/http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-02-20 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |माथिल्लो मादी जलविद्युत |३.२० |[[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | |३९२० |जलविद्युत |2016 |<ref>{{Cite web |title=Upper Madi Hydropower Project |url=https://www.nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123205833/https://nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |archive-date=2021-01-23 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} grec63m7a3tw2szani1xtw3i1d1u7r0 1370685 1370683 2026-08-21T09:24:17Z Bishaldev100 28807 1370685 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Oldest_tunnel_of_the_Nepal.JPG|पाठ=Churia Tunnel|अङ्गुठाकार|चुरिया सुरुङको प्रवेशद्वार]] [[चित्र:Nagdhunga_tunnel.jpg|अङ्गुठाकार|नागढुङ्गा सुरुङको प्रवेश बिन्दु]] नेपालका सुरुङ्गहरूको सूची == सूची == {| class="wikitable sortable" !टनेल !व्यास (m) !स्थान सुरु !अन्त्य स्थान !लम्बाई (m) !प्रकार !निर्माण वर्ष !सन्दर्भ |- |[[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]] (नेपालको सबैभन्दा लामो) |३.७ |[[मेलम्ची नगरपालिका|मेलम्ची ]] |[[सुन्दरीजल]] |२५,९१५ |खानेपानी आपूर्ति |2021 |<ref>Light at the end of the Melamchi tunnel | Nepali Times. (n.d.). Retrieved April 7, 2021, from https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120102809/https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/|date=2021-01-20}}</ref> |- |[[भेरी–बबई बहुउद्देश्यीय डाइभर्सन आयोजना]] | | | |१२,००० |सिँचाइ |2019 |<ref name="bbdmbofficial2020">{{Cite web |title=About Project :: Bheri Babai Diversion Multipurpose Project (BBDMP) |url=https://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702013156/http://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |archive-date=2020-07-02 |access-date=2021-04-07}}</ref> |- |[[चुरिया सुरुङ|चुरिया सुरुङ]] (नेपालको सबैभन्दा पुरानो सुरुङ) | |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा ]] |[[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] |५०० |यातायात |1917 |<ref>{{Cite web |last=Gartoula |first=Gopal |date=5 March 2018 |title=Nepal's first, and forgotten, tunnel |url=https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116120258/https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |archive-date=2019-11-16 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना]] | |[[दोलखा जिल्ला]] | |८४०० |जलविद्युत |2017 |<ref>{{Cite web |last=Sureis |date=2017-11-20 |title=Breakthrough in Upper Tamakoshi hydro-electric project |url=https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922100234/https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-09-22 |access-date=2021-04-08 |website=The Himalayan Times}}</ref> |- |[[इन्द्र सरोवर|कुलेखनी III]] | | | |४२२१ |जलविद्युत |2013 |<ref>{{Cite web |date=2013-07-31 |title=Tunnel work complete at Nepal's 14-MW Kulekhani 3 hydropower plant |url=https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506020625/https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |archive-date=2021-05-06 |access-date=2021-04-08 |website=Hydro Review}}</ref> |- |[[तिनाउ जलविद्युत केन्द्र|तिनाउ जलविद्युत]] | |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] | |२४६२ |जलविद्युत |1978 |<ref>{{Cite book|title=Summary ReportTechnical Assistance for Developing an Enabling Policy Environment to Accelerate Development of Clean Energy Through Mini and Small Hydropower in Nepal|date=2017|page=11}}</ref> |- |[[माई जलविद्युत केन्द्र|माई जलविद्युत]] |३.८० |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] | |२१९८ |जलविद्युत |2015 |<ref>{{Cite web |title=Sanima Mai Hydropower Limited |url=https://maihydro.com/?url=project&id=13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821002617/http://www.maihydro.com/?url=project&id=13 |archive-date=2020-08-21 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[नागढुंगा सुरुङ]] |७.० |[[काठमाडौँ]] |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |२६८८ |यातायात |2026 |<ref>{{Cite news|url=https://english.nepalnews.com/s/nation/nagdhunga-sisne-khola-tunnel-set-to-be-inaugurated-on-monday-photo-feature/|title=Nagdhunga–Sisne Khola Tunnel set to be inaugurated on Monday (Photo Feature)|work=Nepal News}}</ref> |- |[[चमेलिया खोला जलविद्युत आयोजना|चमेलिया खोला जलविद्युत]] |५.२ |[[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला जिल्ला]] | |४०६७ |जलविद्युत | |<ref>{{Cite journal |last=Shrestha |first=Pawan Kumar |last2=Panthi |first2=Krishna Kanta |last3=Basnet |first3=Chhatra Bahadur |date=2013 |title=Analysis of Squeezing Phenomenon in the Headrace Tunnel of Chameliya Project, Nepal |url=https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |url-status=live |journal=Hydro Nepal: Journal of Water, Energy and Environment |volume=13 |pages=44–51 |doi=10.3126/hn.v13i0.10039 |issn=2392-4101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818234559/https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |archive-date=2020-08-18 |access-date=2021-04-08 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> |- |[[खिम्ती १ जलविद्युत केन्द्र|खिम्ती १ जलविद्युत]] |४.० |[[दोलखा जिल्ला]] | |७९०० |जलविद्युत |1996 |<ref>{{Cite web |title=Khimti Power Plant |url=https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718045816/https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |archive-date=2020-07-18 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[हेवा खोला-ए जलविद्युत केन्द्र|हेवा खोला-ए जलविद्युत]] |३.२० |[[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर जिल्ला]] | |३९२९ |जलविद्युत |2012 |<ref>{{Cite web |title=Hewa Khola 'A' Hydroelectric Project |url=http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220134930/http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-02-20 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |माथिल्लो मादी जलविद्युत |३.२० |[[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | |३९२० |जलविद्युत |2016 |<ref>{{Cite web |title=Upper Madi Hydropower Project |url=https://www.nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123205833/https://nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |archive-date=2021-01-23 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} on8botteig9yc0scqpkfjax4r462gk5 1370686 1370685 2026-08-21T09:25:13Z Bishaldev100 28807 /* सूची */ 1370686 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Oldest_tunnel_of_the_Nepal.JPG|पाठ=Churia Tunnel|अङ्गुठाकार|चुरिया सुरुङको प्रवेशद्वार]] [[चित्र:Nagdhunga_tunnel.jpg|अङ्गुठाकार|नागढुङ्गा सुरुङको प्रवेश बिन्दु]] नेपालका सुरुङ्गहरूको सूची == सूची == {| class="wikitable sortable" !टनेल !व्यास (m) !स्थान सुरु !अन्त्य स्थान !लम्बाई (m) !उद्देश्य !निर्माण वर्ष !सन्दर्भ |- |[[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]] (नेपालको सबैभन्दा लामो) |३.७ |[[मेलम्ची नगरपालिका|मेलम्ची ]] |[[सुन्दरीजल]] |२५,९१५ |खानेपानी आपूर्ति |2021 |<ref>Light at the end of the Melamchi tunnel | Nepali Times. (n.d.). Retrieved April 7, 2021, from https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120102809/https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/|date=2021-01-20}}</ref> |- |[[भेरी–बबई बहुउद्देश्यीय डाइभर्सन आयोजना]] | | | |१२,००० |सिँचाइ |2019 |<ref name="bbdmbofficial2020">{{Cite web |title=About Project :: Bheri Babai Diversion Multipurpose Project (BBDMP) |url=https://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702013156/http://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |archive-date=2020-07-02 |access-date=2021-04-07}}</ref> |- |[[चुरिया सुरुङ|चुरिया सुरुङ]] (नेपालको सबैभन्दा पुरानो सुरुङ) | |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा ]] |[[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] |५०० |यातायात |1917 |<ref>{{Cite web |last=Gartoula |first=Gopal |date=5 March 2018 |title=Nepal's first, and forgotten, tunnel |url=https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116120258/https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |archive-date=2019-11-16 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना]] | |[[दोलखा जिल्ला]] | |८४०० |जलविद्युत |2017 |<ref>{{Cite web |last=Sureis |date=2017-11-20 |title=Breakthrough in Upper Tamakoshi hydro-electric project |url=https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922100234/https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-09-22 |access-date=2021-04-08 |website=The Himalayan Times}}</ref> |- |[[इन्द्र सरोवर|कुलेखनी III]] | | | |४२२१ |जलविद्युत |2013 |<ref>{{Cite web |date=2013-07-31 |title=Tunnel work complete at Nepal's 14-MW Kulekhani 3 hydropower plant |url=https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506020625/https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |archive-date=2021-05-06 |access-date=2021-04-08 |website=Hydro Review}}</ref> |- |[[तिनाउ जलविद्युत केन्द्र|तिनाउ जलविद्युत]] | |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] | |२४६२ |जलविद्युत |1978 |<ref>{{Cite book|title=Summary ReportTechnical Assistance for Developing an Enabling Policy Environment to Accelerate Development of Clean Energy Through Mini and Small Hydropower in Nepal|date=2017|page=11}}</ref> |- |[[माई जलविद्युत केन्द्र|माई जलविद्युत]] |३.८० |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] | |२१९८ |जलविद्युत |2015 |<ref>{{Cite web |title=Sanima Mai Hydropower Limited |url=https://maihydro.com/?url=project&id=13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821002617/http://www.maihydro.com/?url=project&id=13 |archive-date=2020-08-21 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[नागढुंगा सुरुङ]] |७.० |[[काठमाडौँ]] |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |२६८८ |यातायात |2026 |<ref>{{Cite news|url=https://english.nepalnews.com/s/nation/nagdhunga-sisne-khola-tunnel-set-to-be-inaugurated-on-monday-photo-feature/|title=Nagdhunga–Sisne Khola Tunnel set to be inaugurated on Monday (Photo Feature)|work=Nepal News}}</ref> |- |[[चमेलिया खोला जलविद्युत आयोजना|चमेलिया खोला जलविद्युत]] |५.२ |[[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला जिल्ला]] | |४०६७ |जलविद्युत | |<ref>{{Cite journal |last=Shrestha |first=Pawan Kumar |last2=Panthi |first2=Krishna Kanta |last3=Basnet |first3=Chhatra Bahadur |date=2013 |title=Analysis of Squeezing Phenomenon in the Headrace Tunnel of Chameliya Project, Nepal |url=https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |url-status=live |journal=Hydro Nepal: Journal of Water, Energy and Environment |volume=13 |pages=44–51 |doi=10.3126/hn.v13i0.10039 |issn=2392-4101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818234559/https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |archive-date=2020-08-18 |access-date=2021-04-08 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> |- |[[खिम्ती १ जलविद्युत केन्द्र|खिम्ती १ जलविद्युत]] |४.० |[[दोलखा जिल्ला]] | |७९०० |जलविद्युत |1996 |<ref>{{Cite web |title=Khimti Power Plant |url=https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718045816/https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |archive-date=2020-07-18 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[हेवा खोला-ए जलविद्युत केन्द्र|हेवा खोला-ए जलविद्युत]] |३.२० |[[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर जिल्ला]] | |३९२९ |जलविद्युत |2012 |<ref>{{Cite web |title=Hewa Khola 'A' Hydroelectric Project |url=http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220134930/http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-02-20 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |माथिल्लो मादी जलविद्युत |३.२० |[[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | |३९२० |जलविद्युत |2016 |<ref>{{Cite web |title=Upper Madi Hydropower Project |url=https://www.nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123205833/https://nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |archive-date=2021-01-23 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} skk1u8i72knkj3x2l0tzth0gzxvphrg 1370690 1370686 2026-08-21T09:37:31Z Bishaldev100 28807 1370690 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Oldest_tunnel_of_the_Nepal.JPG|पाठ=Churia Tunnel|अङ्गुठाकार|चुरिया सुरुङको प्रवेशद्वार]] [[चित्र:Nagdhunga_tunnel.jpg|अङ्गुठाकार|नागढुङ्गा सुरुङको प्रवेश बिन्दु]] [[चित्र:Upper_Tamakoshi_Access_Tunnel.jpg|अङ्गुठाकार|निर्माणको बेलाको [[माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना|माथिल्लो तामाकोशी]] सुरुङ ]] नेपालका सुरुङ्गहरूको सूची == सूची == {| class="wikitable sortable" !टनेल !व्यास (m) !स्थान सुरु !अन्त्य स्थान !लम्बाई (m) !उद्देश्य !निर्माण वर्ष !सन्दर्भ |- |[[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]] (नेपालको सबैभन्दा लामो) |३.७ |[[मेलम्ची नगरपालिका|मेलम्ची ]] |[[सुन्दरीजल]] |२५,९१५ |खानेपानी आपूर्ति |2021 |<ref>Light at the end of the Melamchi tunnel | Nepali Times. (n.d.). Retrieved April 7, 2021, from https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120102809/https://www.nepalitimes.com/here-now/light-at-the-end-of-the-melamchi-tunnel/|date=2021-01-20}}</ref> |- |[[भेरी–बबई बहुउद्देश्यीय डाइभर्सन आयोजना]] | | | |१२,००० |सिँचाइ |2019 |<ref name="bbdmbofficial2020">{{Cite web |title=About Project :: Bheri Babai Diversion Multipurpose Project (BBDMP) |url=https://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200702013156/http://www.bbdmp.gov.np/pages/about-project |archive-date=2020-07-02 |access-date=2021-04-07}}</ref> |- |[[चुरिया सुरुङ|चुरिया सुरुङ]] (नेपालको सबैभन्दा पुरानो सुरुङ) | |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा ]] |[[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] |५०० |यातायात |1917 |<ref>{{Cite web |last=Gartoula |first=Gopal |date=5 March 2018 |title=Nepal's first, and forgotten, tunnel |url=https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191116120258/https://www.nepalitimes.com/uncategorized/nepals-first-and-forgotten-tunnel/ |archive-date=2019-11-16 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना]] | |[[दोलखा जिल्ला]] | |८४०० |जलविद्युत |2017 |<ref>{{Cite web |last=Sureis |date=2017-11-20 |title=Breakthrough in Upper Tamakoshi hydro-electric project |url=https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200922100234/https://thehimalayantimes.com/business/breakthrough-upper-tamakoshi-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-09-22 |access-date=2021-04-08 |website=The Himalayan Times}}</ref> |- |[[इन्द्र सरोवर|कुलेखनी III]] | | | |४२२१ |जलविद्युत |2013 |<ref>{{Cite web |date=2013-07-31 |title=Tunnel work complete at Nepal's 14-MW Kulekhani 3 hydropower plant |url=https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210506020625/https://www.hydroreview.com/world-regions/tunnel-work-complete-at-nepal-s-14-mw-kulekhani-3-hydropower-plant/ |archive-date=2021-05-06 |access-date=2021-04-08 |website=Hydro Review}}</ref> |- |[[तिनाउ जलविद्युत केन्द्र|तिनाउ जलविद्युत]] | |[[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] | |२४६२ |जलविद्युत |1978 |<ref>{{Cite book|title=Summary ReportTechnical Assistance for Developing an Enabling Policy Environment to Accelerate Development of Clean Energy Through Mini and Small Hydropower in Nepal|date=2017|page=11}}</ref> |- |[[माई जलविद्युत केन्द्र|माई जलविद्युत]] |३.८० |[[इलाम जिल्ला|इलाम]] | |२१९८ |जलविद्युत |2015 |<ref>{{Cite web |title=Sanima Mai Hydropower Limited |url=https://maihydro.com/?url=project&id=13 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821002617/http://www.maihydro.com/?url=project&id=13 |archive-date=2020-08-21 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[नागढुंगा सुरुङ]] |७.० |[[काठमाडौँ]] |[[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] |२६८८ |यातायात |2026 |<ref>{{Cite news|url=https://english.nepalnews.com/s/nation/nagdhunga-sisne-khola-tunnel-set-to-be-inaugurated-on-monday-photo-feature/|title=Nagdhunga–Sisne Khola Tunnel set to be inaugurated on Monday (Photo Feature)|work=Nepal News}}</ref> |- |[[चमेलिया खोला जलविद्युत आयोजना|चमेलिया खोला जलविद्युत]] |५.२ |[[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला जिल्ला]] | |४०६७ |जलविद्युत | |<ref>{{Cite journal |last=Shrestha |first=Pawan Kumar |last2=Panthi |first2=Krishna Kanta |last3=Basnet |first3=Chhatra Bahadur |date=2013 |title=Analysis of Squeezing Phenomenon in the Headrace Tunnel of Chameliya Project, Nepal |url=https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |url-status=live |journal=Hydro Nepal: Journal of Water, Energy and Environment |volume=13 |pages=44–51 |doi=10.3126/hn.v13i0.10039 |issn=2392-4101 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818234559/https://www.nepjol.info/index.php/HN/article/view/10039 |archive-date=2020-08-18 |access-date=2021-04-08 |doi-access=free |hdl-access=free}}</ref> |- |[[खिम्ती १ जलविद्युत केन्द्र|खिम्ती १ जलविद्युत]] |४.० |[[दोलखा जिल्ला]] | |७९०० |जलविद्युत |1996 |<ref>{{Cite web |title=Khimti Power Plant |url=https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718045816/https://hpl.com.np/projects/khimti-power-plant/ |archive-date=2020-07-18 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |[[हेवा खोला-ए जलविद्युत केन्द्र|हेवा खोला-ए जलविद्युत]] |३.२० |[[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर जिल्ला]] | |३९२९ |जलविद्युत |2012 |<ref>{{Cite web |title=Hewa Khola 'A' Hydroelectric Project |url=http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200220134930/http://sanimaengineering.com/project/hewa-khola-a-hydroelectric-project/ |archive-date=2020-02-20 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |माथिल्लो मादी जलविद्युत |३.२० |[[कास्की जिल्ला|कास्की जिल्ला]] | |३९२० |जलविद्युत |2016 |<ref>{{Cite web |title=Upper Madi Hydropower Project |url=https://www.nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123205833/https://nwrmap.info/hydropower/upper-madi-hydropower-project |archive-date=2021-01-23 |access-date=2021-04-08}}</ref> |- |} == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} 6az858r3zy6gappnicz8lhpa40i6pt7