विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1845 1380013 1372389 2026-09-12T04:56:23Z Bishaldev100 28807 /* फोहोर व्यवस्थापन */ 1380013 wikitext text/x-wiki {{About|नेपालको राजधानी सहर तथा महानगरपालिका}} {{Infobox settlement | name = काठमाडौँ | official_name = काठमाडौँ महानगरपालिका | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[राजधानी]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | caption_align = center | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Locus3.jpg | caption1 = काठमाडौँको क्षितिज | image2 = Ghantaghar Kathmandu.jpg | caption2 = [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] | image3 = DHARAHARA TOWER.jpg | caption3 = [[धरहरा]] | image4 = Pashupatinath Temple-2020.jpg | caption4 = [[पशुपतिनाथ मन्दिर]] | image5 = Narayanhiti Palace Museum, crop.jpg | caption5 = [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] | image6 = Kathmandu Durbar Square, Shiva Parvati Temple, Nepal.jpg | caption6 = [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]}} | image_flag = Flag of Kathmandu, Nepal.svg | image_seal = | motto = साँस्कृतिक सहर, काठमाडौँ महानगर | pushpin_map = काठमाडौँ महानगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|27.7172|85.3240|type:city_region:NP|display=display=title, inline}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | established_title = स्थापना | established_date = अज्ञात | founder = [[मञ्जुश्री]] (स्वयम्भू पुराण अनुसार)<ref name="इतिहास">{{cite news|title=गोकर्णेश्वर नगरपालिका सुन्ताखानको ईतिहास बदल्ने अभिलेख |url=https://www.gokarneshwormun.gov.np/sites/gokarneshwormun.gov.np/files/documents/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%88%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%20%E0%A4%AC%E0%A4%A6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%20%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96_0.pdf |date=वि.सं. २०७७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |agency=गोकर्णेश्वर नगरपालिका |page=१२ |language=नेपाली |publisher=गोकर्णेश्वर नगरपालिका}}</ref> | established_title1 = राजधानी | established_date1 = वि.सं. १८२६ चैत १०<ref>{{Cite book |last=अमात्य |first=साफल्य |url=https://books.google.com.np/books?id=HpNPAQAAMAAJ&dq |title=काठमाडौँ नगरायण: काठमाडौँ नगरको उद्भव, नगरायण, र सांस्कृतिक इतिहास |date=सन् १९९६ |page=८६ |publisher=नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://risingnepaldaily.com/opinion/relocating-the-capital |title=Relocating The Capital? |trans-title=राजधानी स्थानान्तरण गर्ने? |website=गोरखापत्र |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-03-18}}</ref> | established_title2 = सफाई अड्डा<ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |title=काठमाडौँमा १०२ वर्षदेखिको समस्या​ : सफाई अड्डा महानगर बन्यो, फोहर व्यवस्थापन ज्युँका त्युँ |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050318/https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |date=2023-04-06 }}</ref> | established_date2 = वि.सं. १९७६ पुस २ (सवाल सनद् बमोजिम भोटाहिटीमा गठन)<ref name="सय वर्ष">{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/31590/2019-12-18 |title=स्थानीय तह अभ्यासका सय वर्ष |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="सवाल">{{cite news |title=स्वायत्त शासन |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414225227/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-date=वि.सं. २०७९ चैत १५ |date=वि.सं. २०७२ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=७ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316075129/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |date=2022-03-16 }}</ref> | established_title3 = म्युनिसिपालिटी | established_date3 = वि.सं. २००३ फागुन २<ref name="सय वर्ष"/><ref>{{Cite web |url=https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |title=स्थानीय तह निर्वाचन इतिहासलाई फर्केर हेर्दा... |website=अर्थसमय |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204162355/https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |date=2022-12-04 }}</ref> | established_title4 = नगरपालिका | established_date4 = वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष">{{Cite web |url=https://www.thenepaltop.com/news/224892 |title=कहिले-कहिले भएको थियो स्थानीय तह निर्वाचन? |website=द नेपाल टप |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202042321/https://www.thenepaltop.com/news/224892 |date=2022-12-02 }}</ref> | established_title5 = महानगरपालिका | established_date5 = वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९<ref name="महानगर">{{cite news|title=नगर कार्यपालिकाको कार्यालय - काठमाडौँ महानगरपालिका |url=https://kathmandu.gov.np/wp-content/uploads/2021/08/Notice-publication.pdf |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=१ |publisher=काठमाडौँ महनगरपालिका कार्यालय}}</ref> | parts_type = वडा सङ्ख्या | parts = ३२ | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = स्थानीय सरकार | governing_body = काठमाडौँ महानगरपालिका | leader_party = | leader_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|कावा नगरप्रमुख]] | leader_name = [[सुनिता डङ्गोल]] <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- square kilometers -->| area_total_km2 = 49.45 | area_metro_km2 = 899<!--- "Kathmandu Valley" is considered as a singular Metropolitan area by World Bank 2010. Source: https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition---> <!-- hectares -->| elevation_m = 1400 | population_footnotes = <ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना">{{cite news|url=https://web.archive.org/web/20130731124937/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८|date=वि.सं. २०७२ मङ्सिर २४|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|agency=नेपाल सरकार|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}}</ref> | population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना २०६८]] | population_total = 862400 | population_density_km2 = auto | population_rank = [[नेपालका सहरहरूको सूची|पहिलो]] | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank1 = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ४४६०८८ | area_code = ०१ | area_codes = <!-- for multiple area codes --> | iso_code = | website = [http://www.kathmandu.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | module = | footnotes = | other_name = कान्तिपुर, नेपाल मण्डल, येँ }} '''काठमाडौँ''' [[नेपाल]]को सङ्घीय [[राजधानी]] र नेपालको सबैभन्दा [[नेपालका सहरहरूको सूची|बढी जनसङ्ख्या]] भएको सहर हो।<ref name="स्थानीय तह">{{cite news |title=गाउँपालिका तथा नगरपालिकाको सङ्क्षिप्त परिचय पुस्तिका |url=https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=नेपाली |page=१८७ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129085606/https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=2022-11-29 }}</ref> यो महानगर [[बागमती प्रदेश]] तथा मध्य नेपालको अग्लो पठारको रूपमा रहेको [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा १,३३७ मिटर (४,६०० फिट) को उचाइमा अवस्थित छ। यो भारतको [[श्रीनगर]] सहरपछि हिमालय पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित दोस्रो ठुलो सहर हो र हिमालय पहाडी क्षेत्रको सबैभन्दा ठुलो महानगरीय क्षेत्र हो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार यो महानगरको कुल जनसङ्ख्या ८,६२,४०० रहेको छ भने यहाँ २,३८,९६६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="तथ्याङ्क">{{cite news |title=Population Ward Level 753 Local Unit |trans-title=७५३ स्थानीय तहको वडागत जनसङ्ख्या |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=सन् २०१७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=१२५ |publisher=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग, नेपाल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190214172717/http://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=2019-02-14 }}</ref> प्रागऐतिहासिक इतिहास भएको यो नगर ईशा पूर्व दोस्रो शताब्दीमा स्थापना भएको र विश्वको सबैभन्दा पुरानो निरन्तर बसोबास गर्ने ठाउँहरू मध्येको एक हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122223 |title=नेपाल चिनाउने 'नेपाल विद्या' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/coin-speaks-the-history-189091 |title=इतिहास बोल्ने सिक्का |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो उपत्यकालाई ऐतिहासिक रूपमा "[[नेपाल मण्डल]]" र मध्यकालमा "[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]" भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/4611 |title='नेपाल खादलको वंशावली' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-19}}</ref> यो उपत्यका प्राचीन कालदेखि [[नेवार जाति|नेवार मानिस]]हरूको मूल घरको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/58677-58677 |title=आर्य सभ्यताको इतिहास |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> हिमालयको फेदमा रहेको सर्वदेशीय सहरी सभ्यता बोकेको यो सहर [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी र नेपालका कुलीन वर्गका दरबार, महल र [[बगैँचा|बगैँचा]]हरूद्वारा सुसज्जित छ। यो सहरमा सन् १९८५ देखि [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]]को मुख्यालय रहेको छ। काठमाडौँ धेरै वर्षदेखि [[नेपालको इतिहास]], [[कला]], [[संस्कृति]] र अर्थतन्त्रको केन्द्रको रूपमा रहँदै आएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/124998 |title=के लिच्छविकाल 'स्वर्णयुग' नै थियो ? |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो महानगर क्षेत्रमा बहु-जातीय मानिसहरूको बसोबास रहेता पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीहरू बहुसङ्ख्यक छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/hinduu-baudgh-ghulnmaa-pshuptinaath-172290 |title=हिन्दु–बौद्ध घुलनमा पशुपतिनाथ |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/127356 |title='नेपालमा ८५ प्रतिशत गैरहिन्दु छन्' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> धार्मिक र सांस्कृतिक चाडपर्वहरू काठमाडौँमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको जीवनको एक प्रमुख हिस्सा हो।<ref>{{Cite web |url=https://udghoshdaily.com/?p=10336 |title=हाम्रा चाडपर्व र यसको मौलिकता |website=उद्घोष दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नगरको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण भाग [[पर्यटन]] हो। सन् २०१९ मा ट्रिपएडभाइजरद्वारा विश्वको शीर्ष पच्चीस पर्यटकीय गन्तव्यहरूको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.newssewa.com/content/kathmandu-visit.html |title=घुम्नैपर्ने विश्वका उत्कृष्ट २५ पर्यटकीय गन्तव्यको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा |website=न्युजसेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस सहरलाई नेपाली हिमालयको प्रवेशद्वार मानिन्छ र [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचीकृत [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]], [[स्वयम्भूनाथ]], [[बौद्धनाथ]] र [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] यो सहरको ऐतिहासिकता तथा सुन्दरतालाई शोभामान बनाइरहेको छ।[[File: Kathmandu Photo College 2017.jpg|thumb|[[काठमाडौँ]] , [[नेपाल]] ]] इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न राजवंशले शासन गरेको यो नगर [[नेपालको एकीकरण]] कालदेखि नेपालको राजधनीको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite book |last=लेभी |first=सिल्भाँ |url=https://books.google.com.np/books?id=6uNJAQAAIAAJ&q |title=नेपाल, हिन्दु अधिराज्यको इतिहास |date=सन् २००५ |publisher=हिमाल किताब |page=३३ |language=नेपाली}}</ref> [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा [[गोरखाली|गोर्खाली सेना]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका]] विजय गरेपछि वि.सं. १८२६ चैत १० मा यो नगरलाई राजधानी बनाएका थिए। देशको राजधानी रहेकै कारण यो सहरमा [[राष्ट्रपति भवन|राष्ट्रपति निवास]], प्रधानमन्त्रीको कार्यालय ([[सिंहदरबार|सिंहदरवार]]), [[नेपाल सरकार]]को केन्द्रीय सचिवालय तथा मन्त्रालयहरू, सरकारी तथा निजी टेलिभिजन स्टेसनहरू लगायत उल्लेखनीय सङ्ख्यामा सरकारी तथा निजी रेडियोहरू र समाचार संस्थाहरू रहेका छन्। [[नेपाली सेना]]को केन्द्रीय कार्यालय जङ्गी अड्डा, सशस्त्र प्रहरी बलको प्रधान कार्यालय तथा [[नेपाल प्रहरी]]को केन्द्रीय कार्यालय पनि यसै नगरमा रहेका छन्। ==व्युत्पत्ति== काठमाडौँलाई आदिवासी [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]]मा 'येँ' भन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/education/2021-03-13-33671 |title='येँ देय् म्हसीके' अर्थात् 'काठमाडौँ चिनौं ' पाठ्यपुस्तक विमोचन |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> काठमाडौँको [[नेपाली भाषा|नेपाली]] नाम [[हनुमान ढोका|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]]मा रहेको '[[काष्ठमण्डप]]'बाट आएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/53232-53232 |title=काष्ठमण्डपः एउटा मायावी कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा काष्ठको अर्थ 'काठ' र मण्डपको अर्थ 'देवपूजा गर्ने स्थान' हुन्छ। यो सार्वजनिक मण्डपलाई नेपाल भाषामा 'मरसतः' पनि भनिन्छ जसलाई [[मल्ल वंश|मल्लकालीन]] राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बिसेत<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaasstthmnnddp-punh-nirmaann-85-prtisht-smpnn-173018 |title=काष्ठमण्डप पुनः निर्माण ८५ प्रतिशत सम्पन्न |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नामक व्यक्तिले सन् १५९६ मा पुनर्निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887/ |title=पाँचौं शताब्दीदेखि पाँचपटक बनेको काष्ठमण्डप |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220126153644/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887 |date=2022-01-26 }}</ref> तीन तले यो संरचना पूर्णतया काठले बनेको थियो र यसमा कुनै फलामको कील वा कुनै समर्थन प्रयोग गरिएको थिएन।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/04/24/16192339260267154.html |title=काष्ठमण्डपको काष्ठ–कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> पौराणिक कथा अनुसार यस मण्डपको [[छाने शैली|प्यागोडा]] निर्माण गर्न प्रयोग गरिएको सबै काठ एउटै रूखबाट प्राप्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2017/06/13/20170613184503 |title=काष्ठमण्डपको जगभित्र लुकेको कथा |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> वि.सं. २०७२ सालमा नेपालमा गएको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|ठुलो भूकम्प]]मा यस मण्डपको संरचना भत्किएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/68151/2021-08-04 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माण ११ हजार क्युफिट काठको प्रयोग, कहिलेसम्म सकिएला ? |last=गौतम |first=गोकर्ण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.karobardaily.com/news/166428 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माणको काम सकियो |website=कारोबार दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> २०औँ शताब्दीको अन्तमा लेखिएका पुरानो पाण्डुलिपिहरूको पुष्पिका [[नेपाल मण्डल]]मा काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप [[महानगर]] भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/prdesh-nmbr-3-ko-naam-nepaal-mnnddl-raakhn-maag-128648 |title=प्रदेश नम्बर ३ को नाम 'नेपाल मण्डल' राख्न माग |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> महानगरको अर्थ 'महान सहर' हुने गर्छ। यो सहरलाई हालसम्म पनि [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्षु तथा पुजारीहरूले काष्ठमण्डप नै भन्ने गरेका छन्। यसैकारण काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप पनि भन्ने गरिन्छ। मध्ययुगमा यो सहरलाई '[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]' पनि भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/travelling/2019/05/30/20190530085457 |title=खुम्चिँदै गएको हाम्रो सहर |last=नेपाली |first=किशोर |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नाम दुई [[संस्कृत|संस्कृत शब्द]] 'कान्ति' र 'पुर' बाट आएको हो। कान्ति शब्दको अर्थ 'सौन्दर्य' हुन्छ र प्रायः प्रकाशसँग सम्बन्धित छ तथा पुरको अर्थ 'ठाउँ' हुन्छ यसैले यो सहरले 'प्रकाशको सहर' भन्ने अर्थ दिन्छ। आदिवासी नेवार समुदायले, काठमाडौँलाई 'येँ देश' तथा [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]लाई क्रमशः 'यल देश' र 'ख्वप देश' भन्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.sanghunews.com/content/24371 |title=मच्छिन्द्रनाथ देवता भन्दा पनि कृषि वैज्ञानिक हुन् |website=साँघु समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 'यम्बु' शब्दको छोटो रूप 'येँ' हो, जसले मूलतः काठमाडौँको उत्तरी आधा भागलाई बुझाउने गर्छ। काठमाडौँको पुरानो उत्तरी बस्तीलाई 'याम्बी' र दक्षिणी बस्तीलाई 'यँगाल' भनेर चिनिन्थ्यो। == इतिहास == काठमाडौँका केही भागमा पुरातात्विक उत्खननले प्राचीन सभ्यताका प्रमाण फेला पारेको छ। विभिन्न कालखण्डमा गरिएका उत्खननबाट प्राप्त प्राचीन बस्तुहरू मध्ये मालिगाउँबाट प्राप्त एक मूर्तिमा सन् १८५ उल्लेख रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://web.archive.org/web/20100911000320/http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=1485 |title=सुस्त उत्खनन |date=2010-09-11 |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[चाबहिल]]मा अवस्थित [[अशोक|सम्राट अशोक]]को पुत्रीद्वारा निर्मित [[धन्दो चैत्य]]को उत्खननले [[ब्राह्मी लिपि]]मा शिलालेख भएको इँटा फेला परेको थियो। [[पुरातत्त्वशास्त्र|पुरातत्वविदहरूका]] अनुसार यो दुई हजार वर्ष पुरानो हुने सम्भावना रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/14401|title=काठमाडाै‌ भन्दा पुरानाे सभ्यता दाेलखा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref> ढुङ्गाका शिलालेखहरू सम्पदा स्थलहरूमा सर्वव्यापी तत्व हुन् र नेपालको इतिहासका प्रमुख स्रोत हुन्। सन् १६२८ को [[वसन्त|वसन्त ऋतु]]मा पुर्तगाली रोमन पादरी होआओ काब्राल [[काठमाडौँ उपत्यका]] भएर गएको र [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी काठमाडौँ रहेको आफ्नो यात्रा वृतान्तमा वर्णन गरेका थिए<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/23518/ |title=नेपाली क्रिश्चियन इतिहासलाई नियाल्दा |last=पोखरेल |first=जगदीश |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220321150219/https://www.setopati.com/blog/23518/ |date=2022-03-21 }}</ref> र त्यस समयमा सम्भवतः काठमाडौँका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले उनलाई [[तिब्बत]]बाट [[भारत]] जाँदै गर्दा कृपापूर्वक स्वागत गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/3260/2019-01-15 |title=इसाईबारे पृथ्वीनारायण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पुरातात्विक रूपले काठमाडौँमा मानव वस्ती धेरै प्राचीन समयदेखि रहेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/217/2019-05-11 |title=काठमाडौँका अद्भुत चार |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> काठमाडौँमा नवपाषाण युगका अवशेषहरू भेट्टाइएका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/07/779613 |title=काठमाडौँलाई कस्तो शहर बनाउने ? प्राचीन कि आधुनिक ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://baahrakhari.com/index.php/news-details/212471/ |title=किन राजधानी अन्तै सारे यी देशले ? |website=बाह्रखरी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===प्राचीन काल=== काठमाडौँ नगरको प्राचीनतम् इतिहास धार्मिक ग्रन्थ, परम्परागत मिथक, किंवदन्ती तथा वंशावलीहरूबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ। नेपालको प्रमुख प्राचीन ग्रन्थ [[स्वयम्भू पुराण]]का अनुसार वर्तमान काठमाडौँमा कुनै समय [[नागदह]] नामको विशाल र गहिरो ताल सर्पले भरिएको थियो। महाचीनबाट बुद्ध धर्मका बोधिसत्त्व [[मञ्जुश्री]]ले दहमा आलौकिक रश्मि देखेर यहाँ मानव वस्ती निर्माण गर्ने निधो गरेपछि दहको दक्षिणमा रहेको कच्छपाल पर्वतमा चन्द्रह्रास खड्गले प्रहार गरेर यहाँको पानी निकास गरिदिएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.shittalpati.com/index.php/Other/Art-Culture-Entertainment/6146 |title=गुँला पर्व र राँगाको सिङ फुक्ने चलन |website=शित्तलपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> त्यसपछि उनले 'मञ्जुपट्टन'<ref>{{Cite book |last=मुनाकर्मी |first=लीलाभक्त |url=https://books.google.com.np/books?id=j60GAQAAIAAJ&q |title=मल्लकालीन नेपाल |date=सन् १९६८ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |page=१६६ |language=नेपाली}}</ref> नामक सहर स्थापना गरे र धर्मकारलाई उपत्यकाको शासक बनाएर आफू चीनतर्फ लागेका थिए। केही समयपछि [[बाणासुर]] नामक राक्षसले नाका बन्द गरिदिए र उपत्यका फेरि तालमा परिणत भयो। त्यसपछि भगवान [[कृष्ण]] नेपाल आएर बाणासुरलाई मारेर फेरि पानी निकालेका थिए। उनले केही गोपालहरूलाई साथमा ल्याए र भुक्तमानलाई नेपालको राजा बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |title=झीसं पत्याः यानाच्वनागु अन्धविश्वास |last=महर्जन |first=विपेन्द्र |website=नेपाल मण्डल |language=नेपाल भाषा |accessdate=2022-03-22 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120203210240/http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |date=2012-02-03 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/10/16/20161016181055 |title=उसबेलाको नेपाल |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> [[शिव पुराण]]को कोटिरुद्र संहिता, अध्याय ११, श्लोक १८ ले पशुपति शिवलिङ्गका लागि प्रख्यात रहेको 'नयाँपाल सहर' भनेर उल्लेख गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/110378-1478152680.html |title=मुखर्जीको भ्रमण र पशुपति दर्शन |last=टण्डन |first=डा. गोविन्द |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नेपाल नामको उत्पत्ति सायद यसै नयाँपाल सहरबाट भएको भन्ने विश्वास गरिन्छ। मध्यकालीन लिच्छवी शासकहरू अघिको अवधिको धेरै थोरै ऐतिहासिक अभिलेखहरू पाइएका छन्। नेपाली राजतन्त्रको वंशावली [[गोपालराजवंशावली|गोपाल राजवंशावली]]का अनुसार [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि काल]]भन्दा पहिले काठमाडौँ उपत्यकाका शासकहरू गोपाल, महिषपाल, अभीर, किराँत र सोमवंशी थिए। किराँत राजवंश [[यलम्बर]]द्वारा स्थापित भएको थियो। किराँतकालमा पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो। [[चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार|चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवार]]का केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=DOhFAQAAIAAJ&q |title=बुद्ध जयन्ती स्मारिका |date=सन् १९९३ |publisher=ॐ बुद्ध जयन्ती समारोह समिति |page=१७ |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=KRlHAQAAIAAJ&q |title=हेमराज भिन्तुना देश अभिनन्दन ग्रन्थ |date=सन् १९९४ |publisher=बोधी परिषद् |page=२८५ |language=संस्कृत}}</ref> सातौं किराँती शासक जितेदास्तीको पालामा बौद्ध भिक्षुहरू काठमाडौँ उपत्यकामा प्रवेश गरे र साँखुमा वन विहार स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.janabhav.com/news-detail/1862 |title=प्राचीन नेपालको गौरवशाली इतिहास |website=जनभाव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-25 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा आक्रमण भएपश्चात् बचेका शाक्य र कोलियहरूको आगमन पश्चात काठमाडौँमा रहेका बस्तीहरूको नाम 'यम्बु'बाट कोलिग्राम र 'यँगाल'बाट दक्षिण कोलिग्राममा परिवर्तन भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalbuddhistnews.com/2021/08/1258 |title=काठमाडौँ उपत्यकासँग बौद्ध धर्म र संस्कारको प्राचीन सम्बन्ध |date=2021-08-14 |website=नेपाल बौद्ध समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/snsaarko-prtibimb-svymbhuu-mhaacaity-192244 |title=संसारको प्रतिबिम्ब स्वयम्भू महाचैत्य |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> === किराँत काल === किराँत काल नेपालको इतिहासको एक काल खण्ड हो, जुन समयमा नेपालमा किराँतीहरूले शासन गर्दथे। किरातहरू सभ्य, सुसंस्कृत र लडाकू थिए । किरातको पालादेखि नेपालको मौलिक जीवनको क्रम बसेको थियो भन्छन् इतिहारकार राजाराम सुवेदी । काठमाडौं उपत्यकामा पशुपालन गरेर बसेका महिषपाल अभिरलाई धपाएर यो जातिले किरात सभ्यताको विकास गरेका थिए । प्रथम किराँती राजा यलम्बरले किराँत अधिराज्यको स्थापना गरेका थिए । काठमाडौँ उपत्यकामा पाइएका नि‍योलि‍थि‍क उपकरणहरूबाट यो थाहा पाइन्‍छ कि‍ नेपालमा मानि‍सको बसोबास कम्‍ति‍मा पनि‍ ९ हजार वर्ष पहि‍लादेखि‍ हुँदै आएको छ| यसले देखाएको छ कि मानिसहरू जुन शायद किराँत जातिका थिए लगभग २५०० वर्ष अगाडि यहाँ बसोबास गर्दथे। पुर्खाको कथन अनुसार नौलाख किराँती पहाडहरूको एक भुमिपुत्र मुलबासी हो, १९०३ वर्ष ८ महिना लामो ३१ पुस्ताले उपत्यकामा शासन गरेका थिए गरे भन्ने कुरा विभिन्न ऐतिहासिक स्रोतहरूमा उल्लेख गरिएको छ । किराँत राजा का सन्तानहरू मध्ये मा राई, लिम्बु, याक्खा, आदि इत्यादी जो नेपालमा मूल बासिको रुप मा चिनिन्छ। यलम्बर द्वारा स्थापित भएको थियो। किराँतकालमा पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो । केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो। सबै ३२ किरात राजा को एक सूची तल दिइएको छ । राजा श्री यलम्बर - ९० वर्ष, राजा श्री पेलं - ८१ वर्ष, राजा श्री मेलं - ८९ वर्ष, राजा श्री चंमिं - ४२ वर्ष, राजा श्री धस्कं - ३७ वर्ष राजा श्री वलंच - ३१ वर्ष ६ महिना, राजा श्री हुतिं - ४० वर्ष ८ महिना, राजा श्री हुरमा - ५० वर्ष, राजा श्री तुस्के - ४१ वर्ष ८ महिना, राजा श्री प्रसफुं - ३८ वर्ष ६ महिना, राजा श्री पवः - ४६ वर्ष, राजा श्री दास्ती - ४० वर्ष, राजा श्री चम्ब - ७१ वर्ष, राजा श्री कंकं - ५४ वर्ष, राजा श्री स्वनन्द - ४० वर्ष ६ महिना, राजा श्री फुकों - ५८ वर्ष, राजा श्री शिंघु - ४९ वर्ष ६ महिना, राजा श्री जुलम् - ७३ वर्ष ३ महिना, राजा श्री लुकं - ४० वर्ष, राजा श्री थोरम् - ७१ वर्ष, राजा श्री थुको - ८३ वर्ष, राजा श्री वर्म्म - ७३ वर्ष ६ महिना, राजा श्री गुंजं ७२ वर्ष ७ महिना, राजा श्री पुस्क - ८१ वर्ष, राजा श्री त्यपमि - ५४ वर्ष, राजा श्री मुगमम् - ५८ वर्ष, राजा श्री शसरू - ६३ वर्ष, राजा श्री गंणं - ७४ वर्ष, राजा श्री खिम्बुं - ७६ वर्ष, राजा श्री गिरीजं - ८१ वर्ष, राजा श्री खुरांज - ७८ वर्ष, राजा श्री गस्ती - ८५ वर्ष काठमाडौंलाई पहिले किरातहरूले नामकरण गरेका थिए जसलाई कोठमधुम भन्ने गर्थे किरातहरूको धर्म लाई मुक्धुम भनिन्छ। अहिले पनि राई, लिम्बु, याक्खाहरूको बस्तीमा कोट वा कोठ ठाउको नामकरण गरिन्छ जुन ठाउँ बिश्स्ता धर्म, कर्म, रितिर्वज, शिक्षा दिक्षा र गुठ को महान भूमिका राखिन्छ (कोठ + मुक्धुम = कोठमधुम) किरात राज्य पछि (कस्ठामण्डप) काठमाडौं राखिएको पाइन्छ राज्य गर्ने ठाउँ लाई कोट वा कोठ भनिन्छ कोट लाई २ किसिमले नामकरण गरिन्छ जुन पहिलो कोट एउटै मात्रै हुन्छ जुन अगाडि राखिन्छ जस्तै कोट + धर्म, ठाउँ र कुनै... दोस्रो कोट अन्तिम मा राखिन्छ जुन पहिलो कोट छुटिएर गाएको दाजु वा भई को राज्यलाई (शाख) कोट अन्तिममा राखिन्छ जस्तै : नगरकोट कोट+मण्डुम = काठमण्डु प्रमुख नगर+कोट = नगरकोट, चरी+कोट = चरीकोट शाख मानिन्छ । सम्राट अजातशत्रु (इ.पू. ४९३–४६२ इ.पू.) को पालामा मगध साम्राज्य विस्तारित भएको थियो । राज्यविस्तारका क्रममा अजातशत्रुले उत्तरी भारतका सबैजसो राज्यमाथि आक्रमण गरे । मगध साम्राज्यसँगको युद्धमा वैशाली गणराज्य तहसनहस भयो । वैशालीमा शासन गरिरहेका लिच्छवीहरूको भागाभाग भयो । उनीहरू भागेर नेपाल पसे । अजातशत्रुबाट पराजीत भएपछि वैशालीका लिच्छवीहरू उपत्यकामा सरणार्थी भएर आए । त्यस्तै कपिलवस्तुबाट शाक्य कुशीनगरबाट मल्ल र रामग्रामबाट कोलियहरू पनि नेपाल छिरे । विस्तारै सोझा र इमान्दार किरातीलाई आफ्नो बसमा पारी लिच्छवीहरूले शासनाधिकारमाथि कब्जा जमाए । इसाको प्रथम शताब्दीतिर उनीहरूले किरात राज्य हडपे । अन्तिम किराती राजा गस्तिलाई हराएर उनीहरूलाई कोशीपारि धकेले । यसरी करिब एक हजार वर्ष शासन गरेको किरात जातिको पतन भयो । किरात सभ्यताको विकास कहिलेदेखि भयो भन्नेमा इतिहासकारबिच फरक मत पाइन्छ । गोपाल वंशावली अनुसार बाह्रौँ किराती राजा जितेदास्तीका पालामा गौतम बुद्धका शिष्य आनन्द काठमाडौं आएका थिए । यो आँकडालाई आधार मान्ने हो भने किरात सभ्यता ३००० वर्षभन्दा पहिलेसम्म पुग्छ । ==== लिच्छवि काल ==== भारतीय गङ्गाको मैदानबाट लिच्छविहरू उत्तरमा बसाइँ सरेपछि किराँतहरूलाई पराजित गर्दै लगभग सन् ४०० मा लिच्छवि राजवंशको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |title=लिच्छविकालमा कसले कसरी शासन हत्याए? |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220521175714/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |date=2022-05-21 }}</ref> यस युगको समयमा लुम्बिनीमा विरुढकद्वारा शाक्यहरूको नरसंहार पछि उक्त युद्धबाट बाँचेकाहरू उत्तरतिर बसाइँ सरेका थिए भने कोलियको रूपमा लुकेर वन मठमा प्रवेश गरेका थिए। साँखुबाट उनीहरू यम्बु र यँगाल (लञ्जगवाल र मञ्जुपट्टन) गएर काठमाडौँको पहिलो स्थायी बौद्ध विहारको स्थापना गरेका थिए। यसले नेवार बौद्ध धर्मको आधार सृजना गरेको थियो<ref>{{Cite web |url=https://koliyakhabar.com/archives/187 |title=सरावलको बासा गाउ प्राचीन कोलिय गणराज्यको प्रमुख नगर ‘सज्जनेल नगर’ घोषणा |website=कोलिय खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220127022327/http://koliyakhabar.com/archives/187 |date=2022-01-27 }}</ref>, जुन संसारमा एकमात्र जीवित संस्कृत आधारित बौद्ध परम्परा हो। तिनीहरूको प्रवाससँगै लिच्छवि युगको अधिकांश समय 'यम्बु'लाई कोलिग्राम भनिन्थ्यो र 'यँगाल'लाई दक्षिण कोलिग्राम भनिन्थ्यो। अन्ततः लिच्छवि शासक [[गुणकामदेव]]ले कोलिग्राम र दक्षिण कोलिग्रामलाई विलय गरी काठमाडौँ सहरको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/63156/2020-09-04 |title=कसरी शुरु भयो रातो मछिन्द्रनाथको भोटो जात्रा ? |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ukeraa.com/news/2021/10/13/10255 |title=किसान र राजाको सहयोगबाट स्थापना भएकी भद्रकाली |last=थपलिया |first=पुष्पा |website=युकेरा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो सहर मञ्जुश्रीको तरवार चन्द्रह्रासको आकारमा डिजाइन गरिएको थियो। यो सहर [[अजिमा]]हरूद्वारा संरक्षित आठ ब्यारेकहरूले घेरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://rajdhanidaily.com/id/7563/ |title=पाहाँचः-हे र घोडेजात्रा |last=राउत |first=कुमार |date=2020-03-23 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यी मध्ये एउटा ब्यारेक अहिले पनि [[भद्रकाली]] ([[सिंहदरबार]] अगाडि) प्रयोगमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.aarthiksanjal.com/flash-news/49844.html |title=आज नवदुर्गा भगवतीको विशेष पूजा आराधना महानवमी पर्व मनाईंदै |date=2021-10-13 |website=आर्थिक सञ्जाल |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यो सहरले [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारमा महत्वपूर्ण नाका बिन्दुको रूपमा सेवा गरेको थियो, जसले [[वास्तुशास्त्र|वास्तुकला]]को क्षेत्रमा अत्यधिक वृद्धि गर्न सफल भएको थियो। मानगृह, कैलाशकूट भवन, भद्राधिवास भवन<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/literature/2020/09/19/16004841639672702.html |title=भद्राधिवासमा टेड रिकार्डी |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> जस्ता भवनहरूको विवरण यस युगमा बस्ने यात्रु र भिक्षुहरूको संरक्षित तथा प्रकाशमा आएका यात्रा दस्तावेजहरूमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/01/24/20160124130621 |title=कैलाशकूट भवन: स्वर्ण युगको स्वर्ण दरबार |website=नेपाल पत्रिका |last=गौतम |first=गोकर्ण |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/179024/ |title=कहीँ नभएको इतिहास हाँडीगाउँमा |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उदाहरणको लागि, ७औँ शताब्दीमा प्रसिद्ध चीनी यात्री ह्वेन साङले लिच्छवि राजा [[अंशुवर्मा]]को कैलाशकूट भवनको बारेमा वर्णन गरेका थिए। यो ऐतिहासिक व्यापारिक मार्गले दुवै क्षेत्रहरूबीच सांस्कृतिक आदानप्रदान पनि भएको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका आदिवासी बासिन्दाहरूको रूपमा रहेका [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको कलात्मकता यस युगमा, उपत्यका भित्र र बृहत् हिमालय क्षेत्रभरि फैलिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/502711-1618633074.html |title=लिच्छविकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> नेवार कलाकारहरूले आफ्ना छिमेकीहरूका लागि धार्मिक कला सिर्जना गर्दै एसियाभर व्यापक रूपमा यात्रा गरेका थिए। उदाहरणको लागि, [[अरनिको]]ले तिब्बत र चीन हुँदै आफ्ना स्वदेशी कलाकारहरूको समूहको नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2020/08/28/159861509651481460.html?author=1 |title=लायकुको अन्तिम पर्खाल ! |website=कान्तिपुर समाचार |last=सापकोटा |first=दीपक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> तिब्बती सम्राट [[स्रोङ्चन गम्पो]]सँग विवाह गर्ने नेपालकी राजकुमारी [[भृकुटी]]ले तिब्बतमा [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]को परिचय गराउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=https://motivatenews.com/archives/31855 |title=को हुन भृकुटी ? कसरी भयो तिब्बतमा उनको विवाह ? |date=2020-06-20 |website=मोटिभेट न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> ==== मल्ल काल ==== लिच्छवि कालको अन्त्यपछि नेपाल अधिराज्यमा [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को प्रारम्भ भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/132620-1510717620.html |title=इतिहास पुनर्लेखन गर्नुपर्दैन ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="टोखा">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |title=टोखा: एक ऐतिहासिक चर्चा |last=श्रेष्ठ |first=टेक बहादुर |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075455/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |date=2022-03-31 }}</ref> मल्ल कालको पहिलो राजाको रूपमा [[अरि मल्ल]]लाई मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=ज्ञवाली |first=सूर्यविक्रम |url=https://books.google.com.np/books?id=1d8GAQAAIAAJ&q |title=नेपाल उपत्यकाको मध्यकालीन इतिहास |date=सन् १९६२ |publisher=शाही नेपाल एकेडमी |page=४८ |language=नेपाली}}</ref> [[दिल्ली]]को [[मुगल साम्राज्य|मुगल शासक]]ले नेपालको दक्षिणी भागमा रहेको तिरहुत राज्यमा आक्रमण गरेपछि तिरहुतका शासकहरू उत्तरतर्फ काठमाडौँ उपत्यकातिर भागेर आएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/7461 |title=काठमाडौँका रैथाने तिरहुतिया |last=चापागाईं |first=प्रज्जवल |website=हिमाल खबरपत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> उनीहरूले नेपाली राजपरिवारसँग अन्तरविवाह गरेपछि यसले मल्ल युगको नेतृत्व गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/520311-1620447831.html |title=मध्यकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2017/12/30/20171230092244.html?author=1 |title=जयस्थिति मल्लको वंश |last=दास |first=वाशुदेव लाल |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> मल्ल युगको आरम्भमा [[खस राज्य|खस]] र [[टर्की|तुर्क]] [[मुसलमान|मुस्लिम]]हरूको आक्रमणले गर्दा यसको इतिहास उथलपुथल रहेको देखिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/07/31/162770098452181413.html |title=नेपाली सङ्घीयता, उमेर : २६०० वर्ष |last=चाम्लिङ |first=भोगीराज |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> वि.सं. १३१० सालमा नेपालमा आएको विनाशकारी भूकम्पले तत्कालीन राजा [[अभय मल्ल]]सहित काठमाडौँ उपत्यकाको एक तिहाई जनसङ्ख्याको ज्यान लिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/06/15/17172 |title=भूकम्पमा परेर ज्यान गुमाउने राजा |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> यी प्रकोपहरूले लिच्छवि युगको अधिकांश वास्तुकला (जस्तै मानगृह र कैलाशकूट भवन) को विनाश भएको थियो भने सहर भित्रका विभिन्न गुम्बाहरूमा सङ्कलन गरेर राखिएका साहित्यको क्षति भएको थियो। प्रारम्भिक कठिनाइहरूलाई छिचोल्दै काठमाडौँले पुन: आफ्नो लोकप्रियता कायम गर्न सफल भएको थियो। मल्ल युगको अधिकांश समयमा काठमाडौँले भारत र तिब्बतबीचको व्यापारमा प्रभुत्व जमाएको थियो। नेपाली मुद्रा बृहत् हिमालय क्षेत्रको व्यापारमा मानक मुद्रा बनेको थियो।<ref name="मुद्रा">{{cite news|url=https://www.nepjol.info/index.php/hj/article/download/34695/27236/101251 |title=इतिहास र संस्कृतिको स्रोतका रूपमा प्राचीन र मध्यकालीन नेपाली मुद्रा |last=काफ्ले |first=डा. डोलराज |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=हिस्टोरिक जर्नल |agency=नेपाल जोल}}</ref> मल्ल युगको उत्तरार्धमा, काठमाडौँ उपत्यकाभित्र चार सुदृढ सहरहरू [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर समावेश गरेको थियो। यी चारै सहरहरूले त्यस ताका नेपालमा राज्य गरिरहेको मल्ल महासङ्घको राजधानीको रूपमा सेवा गरेका थिए। यी सहररूले कला, वास्तुकला, सौन्दर्यशास्त्र र व्यापारमा एक-अर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्दै विकासको बाटो खोलेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |title=मल्लकालदेखि आधुनिककालसम्म : यसरी भयो नेपाली रङ्गमञ्चको विकास |website=नागरिक टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |date=2023-04-06 }}</ref> यस अवधिका राजाहरूले सार्वजनिक भवनहरू, दरबार क्षेत्रहरू र मन्दिरहरूको निर्माण, साथै जलस्रोतहरूको विकास, [[गुठी]]हरूको संस्थागतीकरण, कानूनको संहिताकरण, नाटक लेखन तथा सहरका चोकहरूमा नाटकहरूको प्रदर्शनमा उल्लेखनीय योगदान गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/119083-1490668080.html |title=‘मध्यकाल र मल्लकालका नाटकबारे अनुसन्धान जरुरी’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> [[भारत]], [[तिब्बत]], [[चीन]], [[इरान|फारस]] र [[युरोप]] लगायतका ठाउँबाट विचारधाराको आगमन भएको प्रमाण राजा [[प्रताप मल्ल]] पालाको ढुङ्गाको शिलालेखमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/01/24/164299214227314055.html |title=प्रताप मल्लकालीन शिलालेख प्रहरी चौकी आँगनमा |last=भट्टराई |first=देवेन्द्र |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="शिलालेख">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |title=प्रताप मल्लका पालाका पाँच अभिलेख |last=रेगमी |first=जगदीशचन्द्र |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331075300/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |date=2022-03-31 }}</ref> यस युगबाट तिनीहरूको तान्त्रिक परम्परा (जस्तै तान्त्रख्यान), चिकित्सा (जस्तै हरमेखला), धर्म (जस्तै मूलदेवशाशिदेव), कानून, नैतिकता र इतिहासको वर्णन गर्ने पुस्तकहरू फेला परेका छन्। सन् १३८१ मा लेखिएको संस्कृत-नेपाल भाषाको शब्दकोश अमरकोश पनि फेला परेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2021/28/283694/ |title=फेरि संस्कृत भाषाविरुद्ध प्रचार अभियान ! |last=झा |first=देवेश |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगका वास्तुकलाका रूपमा उल्लेखनीय भवनहरूमा [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]], [[पाटन दरबार क्षेत्र]], [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र]], कीर्तिपुरको पुरानो दरबार, [[पाँचतले मन्दिर|न्यातपोल]], [[पचपन्नझ्याले दरबार]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/55-jhyaale-drbaarkaa-mllkaaliin-bhittecitr-naasindai-108305 |title=५५ झ्याले दरबारका मल्लकालीन भित्तेचित्र नासिँदै |last=खाईजू |first=ईश्वरकाजी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref>, [[कुम्भेश्वर मन्दिर|कुम्भेश्वर]], [[कृष्ण मन्दिर]] र अन्य समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/8756 |title=कृष्ण मन्दिर जीर्णोद्धार सम्पन्न, सर्वसाधारणका लागि खुला |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006142804/https://www.himalkhabar.com/news/8756 |date=2022-10-06 }}</ref> ===मध्यकालिक युग=== ==== प्रारम्भिक शाह काल ==== वि.सं. १८२५ सालमा [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]पछि [[गोरखा राज्य]]ले मल्ल सङ्घको अन्त्य गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html |title=जसले नेपालको जग बसाए |last=वैद्य |first=तुलसीराम |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसले काठमाडौँमा आधुनिक युगको सुरुवात गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2022/01/08/164165132466842421.html |title=पञ्चायती: एकीकरणको बहस |last=श्री |first=आहुति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> [[कीर्तिपुरको युद्ध]]मा गोरखाली सेनाको विजय नै काठमाडौँ उपत्यकामाथि गोरखालीहरूको विजयको सुरुवात थियो। काठमाडौँ उपत्यकाको विजय पश्चात् गोरखाका राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले काठमाडौँलाई नेपालको राजधानी बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/2043 |title=पृथ्वीनारायणको रणनीति |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगको प्रारम्भिक अवधिमा, काठमाडौँले आफ्नो विशिष्ट संस्कृतिलाई कायम राखेको थियो। वसन्तपुरको नौ तले [[धरहरा]] जस्ता विशेषत: नेपाली वास्तुकला भएका भवनहरू यस युगमा निर्माण भएका थिए। यसका साथै यस कालका शासकहरूले आफ्नो भूभागलाई जोगाउँदै सीमा विस्तार गर्ने अभिप्राय राखेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-01-11/20160111084545.html?is_ifooter=1 |title=पृथ्वीनारायण शाहको सान्दर्भिकता |last=पन्त |first=रघु |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> अस्थिर राजनीतिक अवस्था र नेपालको छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको निरन्तर युद्धका कारण यो कालमा व्यापारमा अत्यधिक गिरावट देखिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]ले [[इङ्ल्यान्ड|ग्रेट ब्रिटेन]]विरुद्ध [[फ्रान्स]]लाई समर्थन गरेका थिए जसले काठमाडौँमा आधुनिक सैन्य ब्यारेकहरू सहित आधुनिक सैन्य संरचनाहरूको विकास भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.gorkhasamachar.com/2019/07/26/34313 |title=भीमसेन थापालाई किन सम्झिने ! |last=बस्नेत |first=श्रीरामसिंह |date=2019-07-26 |website=गोरखा समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== राणा शासन काल ==== वि.सं. १९०३ भदौ ३१ गते हनुमानढोका दरबार नजिकै भएको [[कोत पर्व]]बाट नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]] सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/archives/2019/06/02/20190602123127 |title=नेपालको इतिहासमा घटेका केही ठुला हत्याकाण्ड |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस नरसंहारका क्रममा [[जङ्गबहादुर राणा]] र उनका समर्थकहरूले नेपालका अधिकांश उच्च पदस्थ अधिकारीहरूको हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111260 |title=राणा शासनमा सडकको झमेला |website=हिमाल खबर |last=रिसाल |first=भैरव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> कोत पर्व लगत्तै नेपालको अर्को चर्चित काण्ड, [[भण्डारखाल पर्व]] पनि काठमाडौँमा कुँवर र उनका समर्थकहरूले गराएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/115863 |title=कुँवरबाट कसरी राणा बने जङ्गबहादुर? |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201112013927/https://www.himalkhabar.com/news/115863 |date=2020-11-12 }}</ref> राणा शासनको समयमा, काठमाडौँको गठबन्धन ब्रिटिस विरोधीबाट ब्रिटिस समर्थकमा सरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122173 |title=नेपाल–बेलायत सम्बन्धकाे २०० वर्ष : अझै बाँकी छ सम्बन्धमा संशय |website=हिमाल खबर |last=कन्दङ्वा |first=डा. राम |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसै समर्थन तथा प्रभावका कारण पश्चिमी युरोपेली वास्तुकलाको शैलीमा काठमाडौँस्थित भवनहरूको निर्माण गर्न नेतृत्व गरेको थियो। यीमध्ये सबैभन्दा चर्चित भवनहरूमा [[सिंहदरबार]], [[स्वप्न बगैँचा]], [[राष्ट्रपति भवन|शितल निवास]] र पुरानो [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] पर्छन्। काठमाडौँ उपत्यकाको पहिलो आधुनिक व्यापारिक सडक ‘[[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्युरोड]]’ पनि यही कालखण्डमा बनेको थियो। [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]] (नेपालको पहिलो कलेज), [[दरबार हाई स्कुल]] (नेपालको पहिलो आधुनिक विद्यालय) र [[वीर अस्पताल]] (नेपालको पहिलो अस्पताल) यस युगमा काठमाडौँमा बनेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/04/942838 |title=राणाकालको वास्तुकला |last=अर्याल |first=सुदर्शन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगमा शिक्षा भने विशेषाधिकार प्राप्त वर्गको लागि मात्र पहुँचयोग्य थियो। राणा शासन काललाई निरङ्कुश, आर्थिक शोषण र धार्मिक उत्पीडनद्वारा चिह्नित गर्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/454101-1612852653.html |title=के त्यस्तो पनि दिन थियो ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> ==भूगोल== [[काठमाडौँ उपत्यका]]को उत्तरपश्चिमी भाग र [[बागमती नदी]]को उत्तरमा रहेको काठमाडौँ सहरले {{convert|50.7|km2|1|abbr=on}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। समुद्र सतहदेखि यसको औसत उचाइ {{convert|1400|m|ft|sigfig=2}} रहेको छ। काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका अन्य नगरपालिकाहरूले यो सहरसँग सीमा साझा गर्दछ। यो सहरलाई बागमती नदीको दक्षिणमा रहेको [[ललितपुर महानगरपालिका]]ले रिङरोडले घेरिएको एउटा सहरी क्षेत्र बनाउँछ भने दक्षिणपश्चिममा [[कीर्तिपुर नगरपालिका]] र पूर्वमा [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका]]ले गरेको छ। यसै प्रकार यो सहरको उत्तरमा [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]], [[टोखा नगरपालिका|टोखा]], [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] र [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका]] रहेका छन्। यद्यपि, सहरी परिवेश र व्यवस्थापन यसको छिमेकी नगरपालिका [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]सम्म फैलिएको छ र यसले लगभग सम्पूर्ण काठमाडौँ उपत्यकालाई समेट्ने गर्छ। {{wide image|Panoramic view of Kathmandu Valley from Swoyambhu hill.jpg|800px|align-cap=center|स्वयम्भूबाट देखिएको काठमाडौँ उपत्यकाको प्यानोरेमिक दृश्य}} {{Geographic location |Centre = काठमाडौँ महानगरपालिका |North = [[टोखा सरस्वती|टोखा]] / [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]] |Northeast = [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] |East = [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]] |Southeast = [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |South = ''[[बागमती नदी]]''<br />[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |Southwest = [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |West = [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]] |Northwest = [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] }} उपत्यकाको मुख्य नदीको रूपमा रहेको बागमती र यसका सहायक नदीहरू, जसमध्ये [[विष्णुमती नदी|विष्णुमती]], धोबीखोला, मनोहरा खोला, हनुमन्ते खोला र टुकुचा खोला प्रमुख छन्। यी उपत्यकाका आठ नदीहरूले काठमाडौँलाई विच्छेद गरेको छ। यी नदीहरू {{convert|1500|-|3000|m|ft}} को उचाइबाट उत्पत्ति हुन्छन् र नदीसँगै रहेका डाँडाहरूले काठमाडौँ र यसको उपत्यकाबाट पहुँच प्रदान गर्दछ। कुनै समय नागार्जुन पहाडबाट बालाजुहुँदै काठमाडौँसम्म एउटा पुरानो नहर बगेको थियो जुन हाल आएर लोप भइसकेको छ। काठमाडौँ सहर र वरपरका उपत्यकाहरू 'पर्णपाती मनसुनी वन क्षेत्र' (१,२००–२,१०० मिटर (३,९००–६,९०० फिट)) को उचाइमा छन्, जुन नेपालका लागि परिभाषित पाँच वनस्पति क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यस क्षेत्रमा उम्रिने प्रमुख रूखका प्रजातिहरूमा [[कटुस]] लगायतका रुख र उच्च उचाइमा कोणधारी रूखहरू पाइने गर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:2015-03-08 Swayambhunath, Katmandu, Nepal.jpg|काठमाडौँ सहरीकरण चित्र:Kathmandu, Nepal.JPG|काठमाडौँ महानगरीय क्षेत्र (हल्का खैरो, तस्विर केन्द्र) वरपरका हरियो, वनस्पति ढलानहरूमा वन आरक्ष र राष्ट्रिय निकुञ्ज दुवै समावेश छन्। चित्र:Kathmandu City during monsoon.jpg|[[अरनिको राजमार्ग]]ले काठमाडौँलाई [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] र त्यसपछि चिनियाँ सीमासँग जोड्ने गर्छ। चित्र:Evening view of the mountain range from Patan, Lalitpur.jpg|पृष्ठभूमिमा [[गौरीशङ्कर हिमाल]]सँग पूर्वोत्तर काठमाडौँ। </gallery> ===काठमाडौँ प्रशासन=== देशको राजधानीको रूपमा रहेको काठमाडौँमा स्थानीय प्रशासनको आरम्भ तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर राणा]]ले गरेका थिए। 'ए श्रेणी'का राणा तथा शासकवर्गहरू हिड्ने बाटो सफा तथा व्यवस्थित गर्नुपर्ने अभिप्रायले गर्दा उनले वि.सं. १९७६ पुस २ गते सवाल सनद जारी गर्दै खड्ग निशान लगाएर भोटाहिटीमा सफाई अड्डाको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ujK0AAAAIAAJ&newbks=0& |title=नेपालको संवैधानिक इतिहास र राजनीति |last=गौतम |first=राजेश |date=सन् १९९७ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |language=नेपाली |page=८ |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref name="सय वर्ष"/> सफाई अड्डाको प्रशासनिक व्यवस्थापनमा रैती दुनियाँबाट सात जना भलादमी सदस्यहरू र तत्कालीन राणा सरकारका तर्फबाट चेयरम्यान, भाइस चेयरम्यान, इन्जिनियर र म्युनिसिपालिटी हाकिम गरेर ११ जनाको समिति बनाएका थिए।<ref name="सवाल"/> नेपालमा यसलाई नै स्थानीय प्रशासन विकेन्द्रीकरणको पहिलो प्रयास तथा जनताहरूको समेत प्रत्यक्ष पहुँच र नजिकको सरकारी अड्डाको संस्थागत संरचना मान्ने गरिन्छ। प्रारम्भिक समयमा सफाई अड्डाको स्थापना हुँदा यसलाई तल्लो फाँट र माथिल्लो फाँट गरी २ फाँटमा विभाजन गरिएको थियो जसलाई सुधार गर्न, जनताको काम व्यवस्थापन गर्न र अड्डाको कार्य क्षेत्र फराकिलो बनाउन तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर राणा]]ले वि.सं. १९८८ मा सवाल सनद जारी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/literature/2014/07/13/7158|title=रोलक्रम परिवर्तन र प्रजातन्त्रको उदय|last=आचार्य|first=सन्तोष|website=नेपाल पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://web.archive.org/web/20060501044858/http://www.kathmandu.gov.np/cityatglance/index.html|title=नगर परिचय|date=2006-05-01|website=काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> सफाई अड्डाको रूपमा २८ वर्षसम्म काम गरेपछि वि.सं. २००३ फागुन २ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर राणा]]ले आफ्नै निवासमा मानिसहरू भेला पारी भोटाहिटी सफाइ अड्डालाई 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' घोषणा गरेका थिए। [[राणा वंश|राणा शासन]]कै समयमा वि.सं. २००६ चैत २७ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर राणा]]ले नेपालमा नगर पञ्चायत ऐन, २००६ जारी गरेर लागु गरेपछि 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' नगर पञ्चायत बन्न पुगेको थियो।<ref name="सवाल" /> देशमा राणा शासनको अन्त्य र [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को उदय भएसँगै वि.सं. २०१० जेठ ५ गते नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ जारी भएपछि वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष" /> गते १८ वटा वडाहरू सहितको काठमाडौँ नगरपालिका बनेको थियो। वि.सं. २०१७ पुष २२ गते देशमा तत्कालीन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले [[पञ्चायती व्यवस्था]] आरम्भ गरेको २ वर्षपछि वि.सं. २०१९ भदौ ५ गते नगर पञ्चायत ऐन, २०१९ जारी गरिएको थियो जसको फलस्वरूप यो नगरपालिका स्वतः नगर पञ्चायतमा परिणत भएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते<ref name="नगरपालिका ऐन नेपाल">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15813|title=नगरपालिका ऐन, २०४७|date=वि.सं. २०४७ जेठ २८|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १०|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref> नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरेपछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले काठमाडौँ स्वतः आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="संविधान">{{cite news|title=श्री ५ महारजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ बक्सेको घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15853 |date=वि.सं. २०४७ कात्तिक २३ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com.np/books?id=yi5GAQAAIAAJ |title=मेचीदेखि महाकाली |date=सन् १९७५ |publisher=श्री ५ सरकार सूचना मन्त्रालय |language=नेपाली |accessdate=2022-02-15}}</ref> राजधानीको रूपमा रहेको यो नगरमा बढ्दो जनसङ्ख्या, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकूद, सहरीकरण, यातायात, विमानस्थल लगायतका आवश्यक भौतिक पूर्वाधार भएको कारणले तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ नगरपालिकालाई स्तरोन्नति गर्दै देशकै पहिलो महानगरपालिकाको रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिका घोषणा गरेको थियो।<ref name="महानगर" /> ===काठमाडौँका नगर प्रमुखहरूको सूची<ref name="मेयर इतिहास">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/05/13/a-mayoral-history-of-kathmandu|title=A mayoral history of Kathmandu|last=खतिवडा|first=दिपेश|website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी|trans-title=काठमाडौँको मेयर इतिहास|access-date=2022-04-02}}</ref>=== {{मुख्य|काठमाडौँको नगर प्रमुख}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रसं !वर्ष !नाम !पद !राजनीतिक दल !नाम !पद !राजनीतिक दल !टिप्पणी |- |१ |वि.सं. १९७६ |सिंह शमशेर<ref name="मेयर इतिहास" /> |चेयरम्यान | - | - | | - |सफाई अड्डाका चेयरम्यान, चन्द्र शमशेरद्वारा मनोनित |- |२ |वि.सं. २००४- वि.सं. २००७ |गहेन्द्र शमशेर थापा<ref name="मेयर इतिहास" /> |सभापति | - |[[शङ्करदेव पन्त]] |उपसभापति |स्वतन्त्र |सभापति राणा वर्गद्वारा मनोनित गरिएका थिए भने उप सभापति जनताद्वारा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/04/564708|title=यस्तो छ अहिलेसम्म भएका १२ स्थानीय चुनावको इतिहास|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |३ |वि.सं. २०१० |[[जनकमान श्रेष्ठ]]<ref name="मेयर">{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/opinion/14372-2019-12-13-11-55-58|title=जो २४ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको पहिलो मेयर बने|last=थापा|first=सूर्य|website=नेपालखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}</ref> |सभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |प्रयागराज सिंह सुवाल |उपसभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |पहिलो जननिर्वाचित नगर प्रमुख र उप-प्रमुख<ref name="जनक2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/social/195566/|title=रहेनन् काठमाडौँका पहिलो मेयर जनकमान श्रेष्ठ|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-03-31}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="मातृका2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/87845/|title=मातृकाले बर्खास्त गरेका काठमाडौँका पहिलो मेयर|last=शर्मा|first=शोभा|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |४ |वि.सं. २०१४ |प्रयागराज सिंह सुवाल<ref name="मेयर सूची">{{cite news |last=नेपाल |first=खेमराज |title=नगरपालिका: के छ, के छैन? |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=वि.सं. २०७३ आसार |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २० |language=नेपाली |page=१२ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403235456/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=2022-04-03 }}</ref> |सभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |कृष्णलाल श्रेष्ठ |उपसभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- | colspan="9" |<center>''वि.सं. २०१७ सालपछि अधिकांश समय वडाध्यक्षहरू र केही समय कायममुकायम प्रधानपञ्च हुनुभएका चन्द्रानन्द नेवाले काम गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची"/>''</center> |- |५ |वि.सं. २०२२ |गणेशमान श्रेष्ठ<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |६ |वि.सं. २०२७ |चन्द्रानन्द नेवा<ref name="मेयर सूची"/><ref name="नेवा">{{Cite web |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |title=रहेनन् काठमाडौँ महानगरका पूर्ववडाध्यक्ष चन्द्रानन्द नेवा |date=2022-05-12 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528103421/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |date=2022-05-28 }}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |उनी तत्कालिन काठमाडौँ नगरपालिका वडा नं. १२ को वडाअध्यक्षको रूपमा निर्वाचित भएका थिए तर अधिकांश समय उनले कायममुकायम प्रधानपञ्च भएर काम गरेका थिए।<ref name="नेवा"/> |- |७ |वि.सं. २०३३ - वि.सं. २०३८ |बासुदेव ढुङ्गाना<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |८<center></center> |वि.सं. २०३८ - वि.सं. २०३९ |प्रेमबहादुर शाक्य |प्रधानपञ्च | | | | |वि.सं. २०३८ देखि वि.सं. २०३९ सालसम्म पञ्चायत सुधार आयोगका अध्यक्षको रूपमा प्रधानपञ्च भएर कार्य गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची" /> |- |९ |वि.सं. २०३९ - वि.सं. २०४३ |कमल चित्रकार<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |काठमाडौँ नगर पञ्चायतका प्रधानपञ्च रहेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|last=रञ्जित|first=सहयोग|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१० |वि.सं. २०४४ - वि.सं. २०४९ |हरिबोल भट्टराई |प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |शारदाप्रसाद भट्टराई |उप प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |नेपाली काङ्ग्रेस र नेकपा एमाले मिलेर प्रजातान्त्रिक समूह नामक गठबन्धन बनाएर निर्वाचन लडेका थिए। हरिबोलले पञ्चायतको विरोध गरेपछि उनलाई पदबाट निलम्बित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.janaaastha.com/archives/25163|title=दुःखद् संयोग : मेयरलाई हृदयघात उपमेयरलाई ब्रेन ह्यामरेज,एउटै अस्पतालमा उपचार|website=जन आस्था|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>प्रधानपञ्चको निलम्बनपछि शारदाप्रसादले कायममुकायम भएर काम गरेका थिए। |- |११ |वि.सं. २०४९ - वि.सं. २०५४ |प्रेमलाल सिंह<ref>{{Cite web|url=https://suryakhabar.com/2017/04/11079/|title=यसरी जितेका थिए पिएल सिंह र केशव स्थापितले काठमाडौँ महानगरको चुनाव, अहिले त्यस्तै तयारी नथाले जित्न मुस्किल पर्छ !|website=सूर्य खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |नवीन्द्रराज जोशी<ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/54249/|title=नवीन्द्रराज जोशी जो ३१ वर्षमा काठमाडौँका उपमेयर भए, इमानको राजनीति गरे|last=ढकाल|first=योगेश|website=शिलापत्र |language=नेपाली |access-date=2022-04-02}}</ref> |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |पिएल सिंहको रूपमा चिनिने प्रेमलाल नगर प्रमुख रहेकै समयमा काठमाडौँ नगरपालिकाबाट महानगरपालिकामा स्तरोन्नति भएको थियो। |- |१२ |वि.सं. २०५४ - वि.सं. २०६० |[[केशव स्थापित]]<ref>{{Cite web|url=https://www.makalukhabar.com/2018/11/572580/|title=केशव स्थापित सरकारबाट विस्थापित होलान् ?|date=2018-11-02|website=मकालु खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |विदुर मैनाली |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- |१३ |वि.सं. २०६० |[[राजाराम श्रेष्ठ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/579806|title=आधा दर्जन पूर्वसांसद मेयरमा भिड्दै (सूचीसहित)|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> |मेयर |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]] | | | |तत्कालिन शाही सरकारद्वारा गरिएको स्थानीय निर्वाचनमा निर्वाचित भएर मात्र दुई महिना काम गरेका थिए। |- |१४ |वि.सं. २०७४ - वि.सं. २०७९ |[[विद्यासुन्दर शाक्य]]<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122924-1495942740.html|title=काठमाडौँ महानगरमा एमालेका विद्यासुन्दर शाक्य विजयी|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |हरिप्रभा खड्गी |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |देशमा सङ्घीयता स्थापना भएपछि पहिलो निर्वाचित मेयर<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122992-1496027280.html|title=विद्यासुन्दर शाक्य : वडाध्यक्षदेखि मेयरसम्म|last=पौडेल|first=सुरेन्द्र|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१५ |वि.सं. २०७९ - वर्तमान |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/after-the-defeat-sirjana-congratulated-balen-204944 |title=पराजित भएपछि सिर्जनाले दिइन् बालेनलाई बधाई |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |मेयर |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |सुनिता डंगोल |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |काठमाडौँ महानगरपालिकाको निर्वाचानमा नगर प्रमुखको रूपमा विजयी हुने पहिलो स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2022/05/25/324748/ |title=काठमाडौँ महानगर : स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र साह विजयी, काङ्ग्रेस-एमाले असफल |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |} === काठमाडौँ समूह === {{see|काठमाडौँ उपत्यका}} काठमाडौँ समूहलाई आधिकारिक रूपमा परिभाषित गरिएको छैन। [[काठमाडौँ उपत्यका]]को सहरी क्षेत्रलाई तीन फरक जिल्लाहरू (प्रदेशभित्रको दोस्रो तहको प्रशासनिक विभाजन) मा विभाजित छ। तुलनात्मक रूपमा थोरै जनसङ्ख्या भएको दक्षिणी भागहरू बाहेक उपत्यकाको क्षेत्र तीन वटै जिल्लाका सबै भागमा धेरै थोरै फैलिएको छ।<ref name="प्रशासन">{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2020/06/14/182376/ |title=काठमाडौँ उपत्यकाको साझा समस्या र स्थानीय तहको नीति तथा कार्यक्रम |last=त्रिपाठी |first=बलराम |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04}}</ref> [[उपत्यका]]भित्रका तीन वटै जिल्लाहरूमा देशको उच्च जनसङ्ख्या घनत्व छ। यी ३ जिल्लाहरूमा जम्मा २१ स्थानीय तहहरू छन् जस अन्तर्गत २ [[महानगरपालिका]] (काठमाडौँ र [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]), १६ [[नगरपालिका]] र ३ [[गाउँपालिका]] रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/196480 |title=हरायो उपत्यकालाई ‘मेट्रोसिटी’ बनाउने अवधारणा |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221203044829/https://www.lokpath.com/story/196480 |date=2022-12-03 }}</ref> निम्न तथ्याङ्क तालिकाले यी जिल्लाहरूको वर्णन गर्दछ जुन सम्भवतः एक समूह मानिनेछ: {| class="wikitable" style="text-align:right;" !प्रशासनिक जिल्ला !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनसङ्ख्या (२०५८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या">{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |title=Nepal: Administrative Division |website=सिटी पोपुलेसन |language=अङ्ग्रेजी |trans-title=नेपाल : प्रशासनिक विभाजन |accessdate=2022-04-04}}</ref> !जनसङ्ख्या (२०६८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनसङ्ख्या (२०७८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनघनत्व (/वर्ग किमी) |- | style="text-align:left;" |[[काठमाडौँ जिल्ला]] |३९५ |१०,८१,८४५ |१७,४०,९७७ |२०,१७,५३२ |५१०८ |- | style="text-align:left;" |[[ललितपुर जिल्ला]] |३८५ |३,३७,७८५ |४,६६,७८४ |५,४८,४०१ |१४२४ |- | style="text-align:left;" |[[भक्तपुर जिल्ला]] |११९ |२,२५,४६१ |३,०३,०२७ |४,३०,४०८ |३६१७ |- | style="text-align:left;" |'''काठमाडौँ समूह''' |'''८९९''' |'''१६,४५,०९१''' |'''२५,१०,७८८''' |'''२९,९६,३४१''' |'''३३३३''' |} === हावापानी === {{climate chart | काठमाडौँ |2|19|14.4 |5|21|18.7 |8|25|34.2 |12|28|61.0 |16|29|123.6 |19|29|236.3 |20|28|363.4 |20|29|330.8 |19|28|199.8 |13|27|51.2 |8|24|8.3 |4|20|13.2 |float=right |clear=none |units=metric}} नेपालमा पाँच प्रमुख हावापानी क्षेत्र पाइन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको {{convert|1200|to|2300|m|ft}} सम्मको उचाइमा पर्ने क्षेत्रहरूको हावापानी एकदमै [[समशीतोष्ण हावापानी|समशीतोष्ण]] छ जुन यस क्षेत्रको लागि असामान्य रहेको छ। उपत्यकाको {{convert|2100|and|3300|m|ft}} बीचको उचाइमा पर्ने भागहरूमा शीत शीतोष्ण हावापानीद्वारा पछ्याइएको छ। [[कोपेन हावापानी वर्गीकरण|कोपेन जलवायु वर्गीकरण]] अन्तर्गत, तल्लो उचाइ भएका सहरका भागहरूमा [[आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय हावापानी]] रहेको छ, जबकि उच्च उचाइ भएका सहरका केही भागहरूमा सामान्यतया उपोष्णकटिबन्धीय समुद्री जलवायु रहेको छ। उपत्यकाको हावापानीको प्रतिनिधित्व गर्ने काठमाडौँ उपत्यकामा गर्मीको औसत तापक्रम २८ देखि ३० डिग्री सेल्सियस (८२ देखि ८६ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। जाडोयाममा यहाँको औसत तापक्रम {{convert|10.1|C|1}} हुन्छ। सहरमा सामान्यतया दिन न्यानो हुने गर्छ भने रात र बिहानको मौसम चिसो हुन्छ। जाडोको समयमा यहाँको तापक्रम {{convert|1|C|F}} वा कममा झर्ने भएको हुनाले सो मौसममा यहाँको तापक्रम अप्रत्याशित हुने गरेको छ। सन् २०१३ को चिसोयामको आरम्भमा काठमाडौँ तापक्रम {{convert|−4|C|F}}मा झरेको थियो भने सबैभन्दा कम तापक्रम सन् २०१३ जनवरी १० मा {{convert|-9.2|C|F}} तापक्रम रेकर्ड गरिएको थियो। उपत्यकाको वर्षा प्रायः [[मनसुन]]मा आधारित हुन्छ ([[जुन]]देखि [[सेप्टेम्बर]]सम्मको मनसुन महिनाहरूमा केन्द्रित कुल वर्षाको लगभग ६५%), र पूर्वी नेपालदेखि पश्चिम नेपालसम्म पर्याप्त मात्रामा ({{convert|100|to|200|cm|0|abbr=on}}) घट्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा करिब १४०० मिलिमिटर (५५.१ इन्च) र काठमाडौँ सहरमा औसत १४०७ मिलिमिटर (५५.४ इन्च) वर्षा रेकर्ड गरिएको छ। यहाँको औसत आर्द्रता ७५% छ। {{Weather box | location = काठमाडौँ | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 24.4 | Feb record high C = 28.3 | Mar record high C = 33.3 | Apr record high C = 35.0 | May record high C = 36.1 | Jun record high C = 37.2 | Jul record high C = 32.8 | Aug record high C = 33.3 | Sep record high C = 33.3 | Oct record high C = 33.3 | Nov record high C = 29.4 | Dec record high C = 28.3 |year record high C = 37.2 | Jan high C = 19.1 | Feb high C = 21.4 | Mar high C = 25.3 | Apr high C = 28.2 | May high C = 28.7 | Jun high C = 29.1 | Jul high C = 28.4 | Aug high C = 28.7 | Sep high C = 28.1 | Oct high C = 26.8 | Nov high C = 23.6 | Dec high C = 20.2 |year high C = 25.6 | Jan mean C = 10.8 | Feb mean C = 13.0 | Mar mean C = 16.7 | Apr mean C = 19.9 | May mean C = 22.2 | Jun mean C = 24.1 | Jul mean C = 24.3 | Aug mean C = 24.3 | Sep mean C = 23.3 | Oct mean C = 20.1 | Nov mean C = 15.7 | Dec mean C = 12.0 |year mean C = | Jan low C = 2.4 | Feb low C = 4.5 | Mar low C = 8.2 | Apr low C = 11.7 | May low C = 15.7 | Jun low C = 19.1 | Jul low C = 20.2 | Aug low C = 20.0 | Sep low C = 18.5 | Oct low C = 13.4 | Nov low C = 7.8 | Dec low C = 3.7 |year low C = 12.1 | Jan record low C = -9.2 | Feb record low C = -1.1 | Mar record low C = 1.7 | Apr record low C = 4.4 | May record low C = 9.4 | Jun record low C = 13.9 | Jul record low C = 16.1 | Aug record low C = 16.1 | Sep record low C = 13.3 | Oct record low C = 5.6 | Nov record low C = 0.6 | Dec record low C = -1.7 |year record low C = -9.2 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 14.4 | Feb precipitation mm = 18.7 | Mar precipitation mm = 34.2 | Apr precipitation mm = 61.0 | May precipitation mm = 123.6 | Jun precipitation mm = 236.3 | Jul precipitation mm = 363.4 | Aug precipitation mm = 330.8 | Sep precipitation mm = 199.8 | Oct precipitation mm = 51.2 | Nov precipitation mm = 8.3 | Dec precipitation mm = 13.2 |year precipitation mm = 1454.9 | Jan precipitation days = 2 | Feb precipitation days = 3 | Mar precipitation days = 4 | Apr precipitation days = 6 | May precipitation days = 12 | Jun precipitation days = 17 | Jul precipitation days = 23 | Aug precipitation days = 22 | Sep precipitation days = 15 | Oct precipitation days = 4 | Nov precipitation days = 1 | Dec precipitation days = 1 |year precipitation days = 110 | Jan humidity = 79 | Feb humidity = 71 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 53 | May humidity = 57 | Jun humidity = 73 | Jul humidity = 81 | Aug humidity = 83 | Sep humidity = 82 | Oct humidity = 79 | Nov humidity = 85 | Dec humidity = 80 |year humidity = 74 | Jan sun = 223 | Feb sun = 254 | Mar sun = 260 | Apr sun = 231 | May sun = 229 | Jun sun = 186 | Jul sun = 136 | Aug sun = 159 | Sep sun = 132 | Oct sun = 252 | Nov sun = 244 | Dec sun = 250 |year sun = 2556 | source 1 = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल<ref name= DHM>{{cite web |url = https://web.archive.org/web/20130511135805/http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/657898146NORMAL%20FILE.pdf |title = सन् १९८१ देखि सन् २०१० सम्मको तापक्रम |access-date = 14 October 2012 |publisher = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (नेपाल)}}</ref>}} === वायु गुणस्तर === काठमाडौँ उपत्यकामा [[वायु प्रदूषण|वायु प्रदुषण]] एउटा प्रमुख समस्या हो जसकारण यो सहरलाई 'धुलोको सहर'<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/new-news/44215/|title=‘काठमाडौँ सहर, धुलोले उडायो रहर’|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221202073815/https://www.setopati.com/new-news/44215/ |date=2022-12-02 }}</ref>, 'धुलोमाडौँ'<ref>{{Cite web|url=https://www.karobardaily.com/news/5787|title=धुलोधुवाँ पीडित काठमाडौँ|website=कारोबार दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abcnepal.tv/posts/34157|title=धुलोमाडौं काठमाडौँ : श्वास फेर्नै गाह्रो (भिडियोसहित)|date=2018-04-25|website=एसबिसी न्युज नेपाल|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> भन्ने उपनाम दिइएको छ। वि.सं. २०७८ को चैत महिनामा काठमाडौँ सहरको वायु प्रदूषण [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]को वायु प्रदूषणको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी देखिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/83083/2022-03-24|title=काठमाडौँको वायु प्रदूषण डब्लुएचओको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी|last=बम|first=यम|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> युरोपेली संस्था आइक्युएअरले सन् २०२१ मा प्रकाशित गरेको ‘विश्वको वायुको गुणस्तरसम्बन्धी प्रतिवेदन, २०२१’ अनुसार विश्वको प्रदूषित राजधानीहरूको सूचीमा काठमाडौँ छैटौँ स्थानमा रहेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://kharibot.com/news-details/92546/2021-11-20|title=काठमाडौँ विश्वकै आठौँ प्रदूषित शहर|website=खरिबोट|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/121835|title=कसरी संसारकै उच्च वायुप्रदूषित शहर बन्यो काठमाडौँ ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> सन् २०१७ देखि काठमाडौँको वायु गुणस्तर मापन गर्न [[नेपाल सरकार]]को वातावरण विभाग र काठमाडौँस्थित [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को राजदूतावासले वास्तविक समयको वायु गुणस्तर तथ्याङ्क अनुगमन र सार्वजनिक रूपमा साझा गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-51734845|title=वायु प्रदूषण धूमपानभन्दा खतरनाक|date=2020-03-04|website=बिबिसी नेपाली सेवा|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> नेपालमा वायु प्रदूषणका कारण हुने कुल अकाल मृत्युमध्ये झण्डै एक चौथाइ काठमाडौँमा हुने गरेको एक प्रतिवेदनले जनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/opinion/2022-03-26-60693|title=वायु प्रदूषणको पेचिलो मुद्दा|last=पौड्याल|first=डा. रामहरी|website=गोरखापत्र|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> ==सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू== ===नागरिक प्रशासन=== काठमाडौँको प्रशासन व्यवस्थापनको लागि काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय (केएमसी) प्रमुख जिम्मेवार स्वायत्त संस्था हो। नेपालका शासक वर्गद्वारा उपयोग गरिने सडकलाई सफा राख्न तथा जनताको समेत पहुँच हुने अभिप्रायले काठमाडौँको भोटाहिटीमा वि.सं. १९७६ पुस २ गते सफाई अड्डा स्थापना गरिएको थियो।<ref name="सय वर्ष"/><ref name="प्रोफाइल">{{cite web |title=स्वायत्त शासन |url=https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=वि.सं. २०७५ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २४ |language=नेपाली |page=५ |publisher=नेपाल सरकार, योजना आयोग }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220408075035/https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=2022-04-08 }}</ref> विभिन्न कालखण्डमा म्युनिसपालिटी, नगरपालिका, नगरपञ्चायत, पुनः नगरपालिका र अन्त्यमा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ महानगरपालिकाको रूपमा स्तरोन्नति गरिएको यो कार्यालयले काठमाडौँको प्रशासनिक व्यवस्थापन गर्दै आएको छ।<ref name="प्रोफाइल"/> काठमाडौँ महानगरपालिकालाई केन्द्रीय क्षेत्र, पूर्व क्षेत्र, उत्तरी क्षेत्र, नगर क्षेत्र र पश्चिम क्षेत्र गरी पाँच भागमा विभाजन गरिएको छ। नागरिक प्रशासनको लागि यो सहरलाई ३२ वटा प्रशासनिक वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=९० प्रतिशत निर्वाचन क्षेत्र जनसङ्ख्याको आधारमा निर्धारण |url=https://www.setopati.com/politics/80274/ |access-date=2022-04-07 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नगर कार्यपालिकाको समितिमा रहेका १७७ निर्वाचित प्रतिनिधि र २० मनोनित सदस्यहरूले काठमाडौँ महानगरपालिकाको व्यवस्थापन गर्ने कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://kathmandu.gov.np/official-type/elected-official/ |title= जनप्रतिनिधि विवरण |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> यसले वार्षिक बजेटको समीक्षा, प्रक्रिया र अनुमोदन गर्न र प्रमुख नीतिगत निर्णयहरू गर्न द्विवार्षिक बैठकहरू गर्छ। काठमाडौँ महानगरपालिका नगर कार्यपालिकाद्वारा तयार पारिएको ३२ वडाको वडा प्रोफाइलमा प्रत्येक वडाको [[जनसङ्ख्या]], घरको संरचना र अवस्था, सडकको प्रकार, [[शिक्षा|शैक्षिक]], [[स्वास्थ्य]] तथा वित्तीय संस्था, [[मनोरञ्जन|मनोरञ्जन सुविधा]], पार्किङ, सुरक्षा प्रावधानहरू, आदि रहेको छ। यसमा [[संस्कृति|सांस्कृतिक सम्पदा]], [[चाडपर्व]], ऐतिहासिक स्थलहरू र स्थानीय बासिन्दाहरू बारे जानकारीमूलक तथ्याङ्कहरू सहित सम्पन्न, चालु र योजनाबद्ध विकास परियोजनाहरूको सूची समावेश छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2019/06/01/121311/ |title=स्थानीय कार्यपालिका |last=खतिवडा |first=केदार |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> क्षेत्रफलको आधारमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको सबैभन्दा ठुलो वडा वडा नं. १६ हो जसको क्षेत्रफल ४३७.४ हेक्टर रहेको छ भने सबैभन्दा सानो वडा वडा नं. २६ हो जसको क्षेत्रफल ४ हेक्टर रहेको छ। काठमाडौँ नगर काठमाडौँ जिल्लाको [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] हो। [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बूढानीलकण्ठ]], [[चन्द्रागिरी नगरपालिका|चन्द्रागिरी]], [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]], [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]], [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]], [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[शङ्खरापुर नगरपालिका|शङ्खरापुर]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] र [[टोखा नगरपालिका|टोखा]] गरी १० वटा नगरपालिकासँगै काठमाडौँ सहरले यो जिल्ला बनाएको छ। ===कानून र व्यवस्था=== यो सहरको प्रमुख कानून प्रवर्तन निकाय महानगरीय प्रहरी कार्यालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |title=परिचय |website=महानगरीय प्रहरी कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523091301/https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |date=2022-05-23 }}</ref> यो निकाय प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षकको नेतृत्वमा रहेको हुन्छ। महानगरीय प्रहरी [[नेपाल प्रहरी]]को एउटा महाशाखा हो र यसको प्रशासनिक नियन्त्रण नेपाल सरकारको [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]मा रहेको छ। === अग्नि नियन्त्रण सेवा === वि.सं. १९९४ सालको भदौ महिनामा सातौँ [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|राणा प्रधानमन्त्री]] [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले काठमाडौँको न्यु रोडमा पहिलो वारुण यन्त्र कार्यलय खोलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2018/12/730894|title=जुद्ध समशेरकालीन दमकल भवन भत्काउने तयारी|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. १९९० सालमा नेपालमा गएको महाभूकम्पका कारण दरबारमा ठुलो आगलागि भएको थियो जसलाई नियन्त्रण गर्न सो समयमा निकै कठिनाई भएको थियो।<ref name="दमकल">{{Cite web|url=https://www.nepalkhoj.com/2020/11/04/50935/|title=जलन व्यवस्थापनमा वारुणयन्त्रको भूमिका : एक सङ्क्षिप्त विवेचना|last=सुवाल|first=पुण्यश्वरी|website=नेपाल खोज|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> आगलागिका कारण दरबारका विभिन्न भौतिक संरचनाहरू नष्ट भएको घटनाबाट प्रभावित तत्कालीन प्रधानमन्त्री राणा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] भ्रमणमा जाँदा त्यहाँको [[दमकल]] सेवालाई अध्ययन गरेर त्यहाँबाट दमकल ल्याउन पहल गरेका थिए। पहल अनुरूप बेलायत सरकारले 'मोरिस' कम्पनीको दमकल सहयोगस्वरूप उपलब्ध गराएको थियो। देशमा यातायातको साधन सीमित र राजधानीसँग सडक सञ्जाल नभएको कारणले मानिसहरूद्वारा भीमफेदी भएर दमकल (पानी तान्ने पम्प जडित यन्त्र) ल्याइएको थियो।<ref name="दमकल" /> नेपालमा सर्वसाधारणको लागि टेलिफोन सेवा नभएको कारणले गर्दा सहरमा आगलागि भएको हेर्न फलामको अग्लो टावर बनाइएको थियो। काठमाडौँमा वारुण यन्त्र कार्यालय स्थापना भएको सात वर्षपछि वि.सं. २००१ सालमा छिमेकी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा समेत दमकल सेवा विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-02-11/403601.html|title=दमकल छ, काम लाग्ने छैन|last=श्रेष्ठ|first=लीला|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. २०२२ सालमा काठमाडौँ केन्द्रीय विमानस्थलमा अग्नि नियन्त्रक सेवा स्थापना भएको थियो। वि.सं. २०३० सालसम्म उपत्यकामा मात्रै केन्द्रित रहेको दमकल सेवा वि.सं. २०३१ सालमा जर्मनी सरकारबाट सात वटा 'म्यागिरस डज' दमकल प्राप्त भएपछि उपत्यकाबाहिरका नेपालका औद्योगिक सहरमा समेत दमकल सेवा विस्तार भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/104244-1468902120.html|title=वारुणयन्त्रको दारुण कथा|last=भट्टराई|first=किशोरकुमार|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref>काठमाडौँ महानगरमा सानो र ठुलो गरी जम्मा ६ थान दमकल रहेका छन् भने आठ वटा फायर वाइक रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.safalkhabar.com/news/84420|title=काठमाडौँ महानगरमा अब २० तला सम्म आगो निभाउने ‘बारुण यन्त्र’|website=सफल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/51486/2020-09-19|title=७७ वर्षे इतिहास बोकेको जुद्ध बारुण यन्त्र अलपत्र|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/01/373321|title=उपत्यकामा दमकल स्टेसन थप गरी दश बनाइने|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === बिजुली र पानी आपूर्ति === काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्र [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]द्वारा बिजली सेवा नियमन र वितरण गरिन्छ। यसै प्रकार खानेपानी र सरसफाई सुविधा [[काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड]]ले उपलब्ध गराएको छ। काठमाडौँमा पिउने, नुहाउने, खाना पकाउने, धुने र सिँचाइ जस्ता घरायसी प्रयोजनका लागि पानीको चरम अभाव छ।<ref>{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/6614/?v=1|title=काठमाडौँमा दैनिक ४३ करोड लिटर खानेपानीको माग|website=इ कागज|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पानीसँग सम्बन्धित सबै प्रयोजनका लागि मानिसले बोतलबन्द मिनरल वाटर, ट्याङ्की ट्रकको पानी र प्राचीन [[ढुङ्गे धारा]]को पानी प्रयोग गर्दै आएका छन्। नेपालको राष्ट्रिय गौरव तथा बहुचर्चित [[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]]<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/122672|title=को थिए मेलम्ची खानेपानी आयोजनाका परिकल्पनाकार ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref>को आंशिक काम सम्पन्न गरेर वि.सं. २०७७ साल चैत २५ गतेदेखि सहरमा पानी वितरण थालिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/business/2021/03/29/16169827936181117.html|title=धारामा आयो मेलम्ची|last=दीपेन्द्र विष्ट|first=नुमा थाम्सुहाङ,|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rajdhanidaily.com/id/36099/|title=मेलम्चीको पानी आज काठमाडौमा|last=राउत|first=कुमार|date=2021-03-06|website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> पानी वितरण सुरु गरेको दुई महिना नबित्दै वि.सं. २०७८ असार १ गते मेलम्ची खोलामा आएको बाढीले खानेपानीको लाइनलाई प्रभावित गरेपछि यसको सेवा ठप्प रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://farakdhar.com/story/56423/|title=मेलम्चीको पानी, अब कहिले खानी ?|last=अवस्थी|first=मनीषा|website=फरकधार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210712062112/https://farakdhar.com/story/56423/ |date=2021-07-12 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nepalpress.com/2021/06/23/70033/|title=मेलम्ची खानेपानी आयोजनामा एक अर्बको क्षति, वैकल्पिक माध्यमबाट पानी ल्याउने तयारी|website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === फोहोर व्यवस्थापन === काठमाडौँ महानगरपालिकाको फोहोर व्यवस्थापन महानगरपालिका कार्यालय अन्तर्गतको सरसफाई शाखाले गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.khabarhub.com/2021/30/301610/|title=फोहोर फालेर महानगरको कार्यालय अगाडि प्रदर्शन, प्रधानमन्त्री र मेयरबीच छलफल|website=खबरहब|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> महनगरपालिकाबाट दैनिक ४ सय ५० टन फोहोर उत्पादन हुने गरेको छ। महानगरको घर, पसल, व्यवसाय, उद्योग तथा कार्यालय लगायतका स्थानहरूबाट उत्सर्जित हुने फोहोर वि.सं. २०६२ सालदेखि [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[ककनी गाउँपालिका]]को वडा नं. २ मा रहेको [[सिसडोल ल्यान्डफिल|सिसडोल ल्यान्डफिल साइट]]मा व्यवस्थापन गरिँदै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/82010-1439673015.html|title=महानगरको फोहर व्यवस्थापनमा कर्मचारी र निजी ठेकेदारको लुट|last=न्यौपाने|first=ज्ञान|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> ==जनसाङ्ख्यिकी== {{Historical populations |type = US |align = center |cols = 2 |source = [https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/12a7daec-ca34-417b-ab81-d7a9f6f89a36.pdf सोधपत्र] |वि.सं.१९७८ |१,०८,८०५ |वि.सं.१९९८ |६८,५९४ |वि.सं.२००८ |१०६,५७९ |वि.सं.२०१८ |१२१,०१९ |वि.सं.२०२८ |१५०,४०२ |वि.सं.२०३८ |२३,५१६० |वि.सं.२०४८ |४२१,२५८ |वि.सं.२०५८ |६७१,८४६ |वि.सं.२०६८ |९७५,४५३ |वि.सं.२०७८ |८६५,९०६ |footnote=थप स्रोत: [https://www.internationalscholarsjournals.com/articles/ethniccaste-diversification-in-kathmandu-metropolitan-changing-social-landscape-of-a-capital-city.pdf तथ्य],<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=Vnk6AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en |title=भारतको जनसाङ्ख्यिकी |date=सन् १९७४ |page=२३९ |publisher=हिन्दुस्तान पब्लिशिङ कर्पोरेशन |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=OLlBAAAAYAAJ&newbks=0 |title=एसियाली प्रोफाइल |date=सन् १९७५ |page=१९१ |publisher=एसियाली अनुसन्धान सेवा |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref> }} काठमाडौँको विश्वव्यापी सहरी चरित्रले यसलाई नेपालको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर बनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/171669-1550803860.html|title=महानगरको जनघनत्व थेग्नै नसकिने|last=लम्साल|first=हिमाल|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> नेपालमा भएको [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना]] अनुसार काठमाडौँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको छ।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> [[नेपालको दसौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०५८|वि.सं. २०५८ को जनगणना]]को सन्दर्भमा यो सहरको वार्षिक जनसङ्ख्या बृद्धि दर ६.१२% रहेको थियो। काठमाडौँमा बसोबास गर्ने कुल जनसङ्ख्याको ७०% मानिसहरू १५ देखि ५९ वर्षका छन्।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या">{{cite web |last=नरेन्द्रराज खनाल |first=गोपीकृष्ण वश्याल |title=Process and Characteristics of Urbanization in Nepal |trans-title=नेपालमा सहरीकरणको प्रक्रिया र विशेषताहरू |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=सन् २००१ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=अङ्ग्रेजी |page=७-८ |publisher=त्रिभुवन विश्वविद्यालय अनुसन्धान पत्र }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921141325/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=2022-09-21 }}</ref> एक दशकमा काठमाडौँको जनसङ्ख्या [[नेपालको नवौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०४८|वि.सं. २०४८]] मा ४,२७,०४५ बाट बढेर वि.सं. २०५८ मा ६,७१,८४६ पुगेको थियो।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या"/> काठमाडौँको वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको थियो भने [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को प्रारम्भिक जनगणना]] प्रतिवेदन अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ११.२३% घटेर ८,६५,९०६ पुगेको छ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-26 |title=११.२३ प्रतिशतले घट्यो काठमाडौँ महानगरको जनसङ्ख्या |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |access-date=2022-04-10 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126083944/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |date=2022-11-26 }}</ref> ===जातीय समूह=== {{Bar chart | title = काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने जातिगत विवरण<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |title=Caste-Based Population Pie Chart of Kathmandu Metropolitan City |trans-title=काठमाडौँ महानगरपालिकाको जातीय आधारमा जनसङ्ख्या तालिका |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-04-19 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220419021433/https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |date=2022-04-19 }}</ref><br/><small>वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणनाको आधारमा</small> | float = center | label_type = जाति | data_type = जनसङ्ख्या | bar_width = 25 | width_units = em | data_max = 250000 | label1 = [[नेवार जाति|नेवार]] | data1 = 2,41,131 | label2 = [[ब्राह्मण|ब्राह्मण (पहाड)]] | data2 = 2,38,590 | label3 = [[क्षेत्री]] | data3 = 1,75,889 | label4 = [[तामाङ जाति|तामाङ]] | data4 = 76,066 | label5 = [[मगर जाति|मगर]] | data5 = 36,761 | label6 = [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] | data6 = 25,780 | label7 = [[राई जाति]] | data7 = 20,648 | label8 = [[मुसलमान]] | data8 = 17,706 | label9 = [[मारवाडी जाति|मारवाडी]] | data9 = 12,823 | label10 = [[थारू जाति|थारु जाति]] | data10 = 11,903 | label11 = [[शेर्पा जाति]] | data11 = 11,776 | label12 = [[ठकुरी]] | data12 = 11,260 | label13 = अन्य | data13 = 95,120 }} काठमाडौँको सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह उपत्यकाको मूल निवासी [[नेवार जाति|नेवार]]हरू हुन्,<ref>{{Cite web|url=https://www.blastkhabar.com/news/2017/03/28/37352.html|title=नेवार जाति र वर्तमान अवस्था|website=ब्लाष्ट खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> जसको विभिन्न जात समूहहरूको संयुक्त जनसङ्ख्या २५% रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/|title=नेपालमा वर्ण र जात व्यवस्थाको सुरुवात|last=लुवार|first=दयाराम|date=2021-07-05|website=जनखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221206032812/https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/ |date=2022-12-06 }}</ref> जनसङ्ख्याको हिसाबले काठमाडौँ महानगरपालिकामा [[ब्राह्मण|बाहुन]]हरू लगभग २४% छन् भने [[क्षेत्री]]हरूको जनसङ्ख्या १८% रहेको छ। काठमाडौँका अन्य जाति समूहहरूमा [[तामाङ जाति|तामाङ]] (८%), [[मगर जाति|मगर]] (४%), [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] (३%), [[राई जाति|राई]] (२%) र [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] (१%) सहित जनजातिहरू समावेश छन्। पहाडी क्षेत्रका विभिन्न जातीय समूह र [[तराई]] क्षेत्रका रैथाने जातीय समूहहरूले काठमाडौँ सहरको जनसङ्ख्या अनुपातको पर्याप्त मात्रामा प्रतिनिधित्व गरिरहेका छन्। यस नगरमा लगभग १२,००० [[मारवाडी जाति|मारवाडी]]हरू छन् जुन मुख्य रूपमा व्यापारीहरू हुन्। वि.सं. २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार काठमाडौँ सहरमा सबैभन्दा प्रमुख धर्म [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]] रहेको छ जसको जनसङ्ख्या ८१.३% रहेको छ। यसै प्रकार [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] ९%, [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] ४.४% र अन्य जातजाति ५.२% रहेका छन्।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> ===भाषा=== [[शाह वंश]]को शासनकालमा हिन्दु संस्कृतिप्रतिको कडा पूर्वाग्रहका कारण काठमाडौँको भाषिक पार्श्वचित्रमा ठुलो परिवर्तन आएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा">{{cite web |last=दाहाल |first=कमला |title=नेपालमा शिक्षा |url=https://www.nepjol.info/index.php/TUJ/article/download/2797/2481 |date=सन् २००९ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल जोल}}</ref> यस शासन कालमा शासकहरूले [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]लाई प्राथमिकता दिनुका साथै नेपालको तराई भेगमा संस्कृत भाषा सिक्न र प्रोत्साहित गर्नका निमित्त संस्कृत केन्द्रहरू स्थापित गरिएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा"/> संस्कृत विद्यालयहरू विशेष रूपमा काठमाडौँ र तराई क्षेत्रमा परम्परागत हिन्दु संस्कृति र नेपालबाट उत्पन्न प्रथाहरूलाई जोगाउनको लागि स्थापना गरिएको थियो। वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यो सहरको कुल जनसङ्ख्याको ६१.२६% [[नेपाली भाषा]], १९.००% [[नेवारी भाषा|नेवार भाषा]], ५.५५% [[तामाङ भाषा]], २.८२% [[मैथिली भाषा]], १.८१% [[हिन्दी भाषा]], १.६०% [[भोजपुरी भाषा]], १.२३% [[गुरुङ भाषा]], १.१६% [[मगर भाषा]] र १.४०% ले आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्ने गर्छन्। [[अङ्ग्रेजी भाषा]] बोल्ने र बुझ्ने मानिसहरूको सङ्ख्या समेत उल्लेखनीय रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/blog/256018/|title=नेपाली राम्रोसँग बोल्न आउँदैन, अङ्ग्रेजी जानेमा उत्कृष्ट!|last=पराजुली|first=कृष्णप्रसाद|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |title=नेपाल+तिब्बत सम्बन्ध:ऐतिहासिक सिंहावलोकन |last=जोशी |first=इन्दिरा |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-६ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415034346/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |date=2022-04-15 }}</ref> ==वास्तुकला र सहर दृश्य== {{Main|काठमाडौँको वास्तुकला}} {{Kathmandu valley World Heritage Site (WHS) Monuments}} [[भारत]] र [[तिब्बत]] बीचको प्राचीन व्यापारिक मार्ग काठमाडौँलाई काटेर गएको थियो जसले गर्दा अन्य संस्कृतिका कलात्मक र वास्तुकलाको परम्परालाई स्थानीय कला र वास्तुकलासँग मिलाउन सक्षम बनाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116385 |title=प्राचीन खशमार्ग नै हो आजको रेशममार्ग (सिल्क रोड) |last=न्यौपाने |first=गोविन्द |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/135290-1514172360.html |title=रेशमी मार्ग र हामी |last=सुवेदी |first=डा. देवीप्रसाद |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरका स्मारकहरू कैयौँ शताब्दीदेखि हिन्दु र बौद्ध धार्मिक अभ्यासहरूद्वारा प्रभावित छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/131502-1509075120.html |title=यसरी बन्छ काठमाडौँ |last=बम |first=पुकार |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका वास्तुकलाहरू जसमा प्राचीन स्मारक र भवनहरू रहेका छन्।<ref name="युनेस्को">{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2016/11/161102_heritage_sites_concerns |title=सम्पदाबारे युनेस्कोको चिन्ता |last=फुयाल |first=सुरेन्द्र |date=2016-11-02 |website=बिबिसी नेपाली सेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यी वास्तुकलाहरूलाई सात समूहमा वर्गीकरण गरिएको छ। यस समूहभित्र सांस्कृतिक सम्पदा र भवनहरू रहेका छन्। सन् २००६ मा [[युनेस्को]]ले स्मारकहरूको यी सात समूहहरूलाई विश्व सम्पदा क्षेत्रभित्र स्थान दिएको थियो। सात स्मारक क्षेत्रहरूले {{convert|189|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ भने मध्यवर्ती क्षेत्रसमेत जोडेर यसले कुल {{convert|2394|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। सन् १९७९ मा मूल रूपमा सूचीकृत गरिएका सात स्मारक क्षेत्रहरू भित्र [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका]], [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]] र [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुरका दरबार क्षेत्रहरू]], [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] र [[चाँगुनारायण मन्दिर|चाँगुनारायणका हिन्दु मन्दिरहरू]], [[स्वयम्भूनाथ]] र [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथका बौद्ध स्तूपहरू]] रहेका छन्।<ref name="युनेस्को"/><ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/26/43090/ |title=काठमाडौँ उपत्यका युनेस्कोको खतराको सूचीमा पर्नसक्ने |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |title=विश्व सम्पदा : राजनीति 'इन', सूचीबाट 'आउट' |last=साखकर्मी |first=सुनीता |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406052324/https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |date=2023-04-06 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mainnews/2021-12-21-53439 |title=सम्भावित विश्व सम्पदा स्थलको अध्ययन सुस्त |last=श्रेष्ठ |first=दीपक |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> === दरबार क्षेत्रहरू === {{Main|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|हनुमान ढोका}} दरबार क्षेत्रको शाब्दिक अर्थ 'दरबारहरूको स्थान' हुने गर्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा तीन र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]मा एउटा असुरक्षित दरबार क्षेत्रहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/07/01/244531/ |title=पुनर्निर्माणपछि जीवन्तता पाउँदै भक्तपुर दरबार स्क्वायर(भिडियोसहित) |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ दरबार क्षेत्र जसलाई वसन्तपुर दरबार क्षेत्र पनि भनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/08/73994/ |title=के वसन्तपुर घुम्नका लागि योग्य छैन ? |last=कार्की |first=सविना |website=खबर हब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यो पुरानो सहरमा अवस्थित छ र यसमा चार राज्यहरू ([[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर) को प्रतिनिधित्व गर्ने सम्पदा भवनहरू छन् जसमा सबैभन्दा प्रारम्भिक [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि वंश]]को हो। यस परिसरमा ५० वटा मन्दिरहरू छन् र दरबार क्षेत्र दुई चतुर्भुजमा विभाजित छ।<ref name="दरबार क्षेत्र">{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mustread/2022-01-05-54648 |title=वसन्तपुर क्षेत्रका ३० वटा सम्पदाको पुनर्निर्माण सम्पन्न |last=पाण्डेय |first=विष्णु |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> बाहिरी चतुर्भुजमा [[काष्ठमण्डप]], [[कुमारीघर|कुमारी घर]] र शिव-पार्वती मन्दिर छ भने भित्री चतुर्भुजमा [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका दरबार]] छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ को भूकम्प]]मा दरबार क्षेत्रहरू नराम्ररी क्षतिग्रस्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/contemporary/2015/05/04/8356 |title=सिद्धिए सम्पदा |last=सापकोटा |first=जनकराज |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/168010/ |title=वसन्तपुर दरबारको सेतो भित्तामा इतिहासको एनिमेसन |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हनुमानढोका [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] र [[शाह वंश]]को राजदरबार भएको संरचनाको एक जटिल संरचना हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |title=मल्लकाल देखि बन्द चोकहरू; अब खुल्दै छन् |last=आचार्य |first=रूपेश |date=2020-01-01 |website=घामछाया |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201129065154/https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |date=2020-11-29 }}</ref> यो पाँच एकड अर्थात् ४४ रोपनीमा फैलिएको छ।<ref name="दरबार क्षेत्र"/> दस प्राङ्गण भएको सबैभन्दा पुरानो भाग पूर्व पट्टी रहेको छ, जुन १६औँ शताब्दीको मध्यतिर निर्माण गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/06/30/244294/ |title=वसन्तपुर दरबार स्क्वायर : मौलिक स्वरूप र शैलीमै पुनर्निर्माण हुँदै[भिडियो रिपोर्ट] |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/34148/2020-01-21 |title=विश्व सम्पदा सूचीका ६४ सम्पदा अझै पुनर्निर्माण भएनन् |last=शान्ति तामाङ |first=प्रकाश धौलाकोटी |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> १७औँ शताब्दीमा मल्ल वंशका राजा [[प्रताप मल्ल]]ले अनेक मन्दिरहरू सहित यसको विस्तार गरेका थिए। सन् १८८६ मा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]मा सर्नुभन्दा पहिले राजपरिवारका सदस्यहरू यसै दरबारमा बस्ने गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15365 |title=त्यो नारायणहिटी राजदरबार, त्यो मालश्री र मङ्गलधुन |last=खरेल |first=शेखर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरको मध्यभागमा रहेको दरबार क्षेत्रको छेउमा कुमारी घर रहेको छ जहाँ धेरै कुमारीहरूबाट छानिएका शाही [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]]हरू बस्छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/171028/2021/3/9/kumari-ghar |title=कुमारी घर पुनःनिर्माण हुने |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> कुमारी, वा कुमारी देवी, दक्षिण एसियाली देशहरूमा दैवी नारी शक्ति वा देवीको अभिव्यक्तिको रूपमा युवा हुनु पूर्व [[किशोरावस्था|किशोरी]]हरूलाई पूजा गर्ने परम्परा हो।<ref name="कुमारी">{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/video/160637-1538061300.html |title=जीवित देवी कुमारी माथि राजनीति (भिडियाे) |last=बिष्ट |first=देबकी |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> नेपालमा कुमारी छनोटको प्रक्रिया निकै कडा र प्रतिस्पर्धात्मक छ।<ref name="कुमारी"/> राजतन्त्रको समयमा तत्कालीन रानी र राज पुजारीहरूले ज्योतिषीय परीक्षण र ३२ गुणको नाजुक प्रक्रियाबाट प्रस्तावित कुमारी नियुक्त गर्ने गर्दथे। चिना अर्थात् प्राचीन हिन्दु ज्योतिषीय प्रतिवेदन अनुसार वर्तमान कुमारी र शासन गरिरहेका राजाको चिना समान हुनुपर्ने व्यवस्था रहेको थियो। कुमारीलाई [[तलेजु भवानी|देवी तलेजु]] (दुर्गा) को शारीरिक अवतार मानिन्छ जबसम्म उनीहरूको [[महिनावारी]] हुँदैन, त्यसपछि देवीले आफ्नो शरीर खाली गर्छिन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-10-06/20161006080554.html |title=कसले बनाउने कुमारी घर ? |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website= कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> गम्भीर रोग वा चोटबाट रगत ह्रास हुँदा समेत कुमारीहरूलाई आफ्नो सामान्य स्थितिमा फर्काउन सक्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/129780-1506218220.html |title=काठमाडौँमा नयाँ कुमारी आउँदै |last=घिमिरे |first=शिवहरि |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> सन् २०१७ सेप्टेम्बरमा पदभार ग्रहण गरेकी तृष्णा शाक्य वर्तमान कुमारी हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/09/629106 |title=कुमारी घरमा नयाँ कुमारीको प्रवेश |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> उनी कुमारी नियुक्ति हुने समयमा तीन वर्षकी थिइन्। राजतन्त्रको अन्त्यपछि काठमाडौँकी पहिलो कुमारी रहेकी मतिना शाक्यलाई तृष्णाले पदस्थान्तर गरेकी थिइन्। [[गोरखनाथ]]को प्रतिमा राखिएको काष्ठमण्डप एक तीन तले मन्दिर हो। यो १६औँ शताब्दीमा [[छाने शैली|प्यागोडा]] शैलीमा बनाइएको थियो। काठमाडौँ नाम काष्ठमण्डप शब्दबाट आएको हो। यो राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बनेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116435 |title=सातौँ शताब्दीको प्रविधिबाटै काष्ठमण्डप पुनःनिर्माण हुँदै |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> भारत र तिब्बत जोड्ने दुई प्राचीन व्यापारिक मार्गहरूलाई काट्ने मरु क्षेत्रमा काष्ठमण्डप उभिएको छ। यो सुरुमा यात्रुहरूको लागि विश्राम गृहको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। === पशुपतिनाथ मन्दिर === {{Main|पशुपतिनाथ मन्दिर}} [[चित्र:Pashupatinath Temple-2020.jpg|thumb|centre|बागमती नदीको किनारमा रहेको पशुपतिनाथ मन्दिरको दृश्य|633x633px|alt=]] पशुपतिनाथ मन्दिर [[शिव|भगवान शिव]]लाई समर्पित पाँचौं शताब्दीको प्रसिद्ध [[मन्दिर|हिन्दु मन्दिर]] हो। [[बागमती नदी]]को किनारमा अवस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर काठमाडौँको सबैभन्दा पुरानो हिन्दु मन्दिर हो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/172497-1551599700.html |title=काठमाडौँ उपत्यकाकै प्राचीनतम धार्मिकस्थल , पशुपतिनाथ मन्दिर |last=नागरिक - |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> नेपाल धर्मनिरपेक्ष राष्ट्र नभएसम्म यसले राष्ट्रिय देवता तथा [[पशुपतिनाथ मन्दिर|भगवान पशुपतिनाथ]]को आसनको रूपमा सेवा गरेको थियो। यो मन्दिरको एक महत्वपूर्ण भागलाई वि.सं. १४०६ मा [[बङ्गाल]]का मुसलमान शासक शमशुद्दीन इलियासको आक्रमणकारी सेनाहरूले नष्ट गरेको थियो जसकारण यो मन्दिरको मूल ५औँ शताब्दीको मन्दिरको बाहिरी भागको थोरै वा केही पनि बाँकी छैन।<ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |title=पशुपतिनाथ प्राङ्गणमा प्राप्त अप्रकाशित लिच्छवि अभिलेख |last=राजवंशी |first=श्यामसुन्दर |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-२ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220415074939/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |date=2022-04-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/bhgvaan-raamle-muddaa-jite-140757 |title=भगवान् रामले मुद्दा जिते |last=कोइराला |first=कमल |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/02/658585 |title=जब बङ्गालका राजाले ‘नेपाल उपत्यका’मा आक्रमण गरे |last=जोशी |first=अभयराज |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> गोरुको मूर्ति र पशुपतिको कालो चार टाउको भएको मूर्ति कम्तिमा ३०० वर्ष पुरानो भए पनि आज उभिएको मन्दिर १९औँ शताब्दीमा बनेको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/117165 |title=पशुपति विनाश गुरुयोजना ! |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरलाई [[युनेस्को]]ले आफ्नो [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.nirmanpati.com/detail/2484/ |title=विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पशुपति मन्दिर जीर्णोद्धारको पर्खाइमा |website=निर्माणपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरमा मनाइने सबैभन्दा महत्वपूर्ण चाड [[महाशिवरात्रि|शिवरात्रि]] हो। शिवरात्रिको दिन यो मन्दिर दर्शन गर्न हजारौँ भक्त र साधुहरू आउने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/live/news-56356566 |title=शिवरात्रिः पशुपतिनाथ र अन्य शिवालयमा मानिसको घुइँचो |website=बिबिसी समाचार नेपाली |language=नेपालय |accessdate=2022-04-14}}</ref> पशुपतिनाथमा विश्वास गर्नेहरूमध्ये मुख्यतया [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरूलाई मात्रै मन्दिर परिसरमा प्रवेश गर्न अनुमति दिइएको छ, तर गैर-हिन्दु आगन्तुकहरूलाई बागमती नदी पारीबाट मात्र मन्दिर हेर्न अनुमति दिइएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.tv/story/2018/06/27/102225.html |title=नेपालको यस्तो ५ मन्दिर जहाँ हिन्दुहरूलाई मात्र प्रवेश अनुमति! |date=2018-06-27 |website=बिगुल न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस मन्दिरमा सेवा गर्ने पुजारीहरू [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] [[यक्ष मल्ल]]को समयदेखि [[दक्षिण भारत]]को [[कर्नाटक]]का ब्राह्मणहरू हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/118269 |title=अब को बन्ला पशुपतिनाथको मूल पूजारी ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो परम्परा आदि [[शङ्कराचार्य]]को अनुरोधमा सुरु भएको मानिन्छ जसले सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई प्रोत्साहित गरेर पौराणिक राजा भरतले शासन गरेको मानिने दक्षिण एसियाको भारतीय राज्यहरूलाई एकीकरण गर्न खोजेका थिए। यो प्रक्रिया भारत वरपरका अन्य मन्दिरहरूमा पछ्याइएको छ, जुन आदि शङ्कराचार्यद्वारा पवित्र गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nayapusta.com/2018/05/28/69280 |title=पशुपतिनाथमा यसरी आए भारतीय भट्ट, जो पछि मूलभट्ट र पुजारी भएर राज गर्दैछन् |date=2018-05-28 |website=नयाँ पुस्ता |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिर [[छाने शैली|प्यागोडा]] वास्तुकलाको शैलीमा बनाइएको छ। मन्दिरमा [[तामा]] र [[सुन]]को दुई-स्तरको छानाहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.pashupati.gov.np/content/62 |title=पशुपति विकास ट्रस्ट |website=पशुपतिनाथ आधिकारिक वेबसाइट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220524090622/https://pashupati.gov.np/content/62 |date=2022-05-24 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |title=पशुपतिनाथको मन्दिरको बारेमा ११ रोचक तथ्य- भगवान शिवको नाम 'पशुपतिनाथ' कसरी हुन पुग्यो? |date=2016-02-17 |website=नेपाली हेडलाइन्स |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205155046/https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |date=2022-12-05 }}</ref> ===बौद्धनाथ=== {{Main|बौद्धनाथ}} [[चित्र:Boudhanath Panorama.jpg|thumb|centre|बौद्धनाथ स्तूपको प्यानोरेमिक दृश्य|alt=|737x737px]] '''बौद्धनाथ'''लाई बौद्ध स्तुप वा खस चैत्य भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://newsabhiyan.com/news-details.php?nid=83259 |title=बौद्धनाथ स्तूप’ वृत्तचित्र निर्माण |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो [[स्वयम्भूनाथ]]सँगै नेपालको सबैभन्दा पवित्र बौद्ध स्थलहरू मध्ये एक हो। यो लोकप्रिय पर्यटकीय क्षेत्र हो। बौद्धनाथलाई नेवारहरूद्वारा खस्ती र नेपाली वक्ताहरूद्वारा बौद्ध या बोधनाथ भन्ने गरिन्छ। काठमाडौँको केन्द्र उत्तरपूर्वी बाहिरी इलाकादेखि {{convert|11|km|0|abbr=on}}को दूरीमा रहेको यो स्तूपको विशाल मण्डलाले यसलाई नेपालको सबैभन्दा ठुलो गोलाकार स्तूपहरू मध्ये एक बनाएको छ। बौद्धनाथलाई सन् १९७९ मा [[युनेस्को]]द्वारा [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.tamangonline.com/news/30969 |title=बौद्धनाथको पौराणिक कथा |date=2018-10-18 |website=तामाङ अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221012160530/https://www.tamangonline.com/news/30969 |date=2022-10-12 }}</ref> स्तूपको आधारखण्डमा ध्यानी बुद्ध अमिताभको १०८ वटा साना चित्रणहरू छन्। प्रत्येक वर्ष स्तूप भ्रमण गर्न विश्वभरिका तिब्बती [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] तीर्थयात्रिहरू यहाँ आउने गरेका छन्। यी तीर्थालुहरूले यो स्तूपको आन्तरिक तल्लो घेरिएको भागमा शरीर निहुराएर साष्टाङ्ग प्रणाम गर्छन्, प्रार्थना चक्रसँगै स्तूपको चारै दिशामा घुम्ने गर्छन्, मन्त्रोच्चार र प्रार्थना गर्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=http://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |title=स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाको प्रमुख आकर्षणको गन्तव्य , बौद्धनाथ स्तुपा |date=2019-11-10 |website=पर्यटन बजार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230407132426/https://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |date=2023-04-07 }}</ref> ===स्वयम्भूनाथ=== {{Main|स्वयम्भूनाथ}} स्वयम्भूनाथ स्तूप काठमाडौँ सहरको उत्तरपश्चिमी भागमा अवस्थित पहाडमा रहेको बौद्ध [[स्तूप]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111200 |title=स्वयम्भूनाथ होइन् स्वयम्भू महाचैत्य |last=महर्जन |first=बसन्त |website=हिमाल खबर |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो नेपालको सबैभन्दा पुरानो धार्मिक स्थल हो।<ref>{{Cite web|url=https://kendrabindu.com/others/102230-1612474407.html|title=स्वयम्भूनाथ १८ करोडको लागतमा जीर्णोद्वार हुँदै|website=केन्द्रबिन्दु|language=नेपाली|accessdate=2022-04-15}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो बौद्ध क्षेत्र मान्ने गरिएता पनि यो बौद्ध र हिन्दु दुवै धर्मावलम्बीद्वारा सम्मानित र पूजनीय रहेको छ। स्तूपको आधारखण्डमा गुम्बज छ र गुम्बजको माथि, चारै दिशामा बुद्धको आँखाले हेरेको घन संरचना छ। चारै दिशामा पञ्चकोणीय तोरण छन्, जसमा मूर्तिहरू कुँदिएका छन्। तोरणको पछाडि र माथि गरि जम्मा तेह्र तहहरू छन्। सबै तहहरू माथि एउटा सानो ठाउँ छ जसमाथि गजुर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20181222131419.html |title=बौद्ध स्तुपमा प्वालैप्वाल : के हो विवाद? यस्तो छ चिनियाँ लामाको ‘कनेक्सन’ |last=रञ्जित |first=सहयोग |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> === रानी पोखरी === {{Main|रानी पोखरी}} रानीपोखरी काठमाडौँ सहरको मध्य भागमा अवस्थित एक ऐतिहासिक मानव निर्मित [[पोखरी]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1138/2020-10-10 |title=कथा रानीपोखरीको |last=मल्ल |first=के. सुन्दर |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसलाई मल्ल राजा [[प्रताप मल्ल]]ले सन् १६६५ मा आफ्नो प्यारी रानीको लागि बनाएका थिए। पोखरीको दक्षिण कुनामा एउटा हात्तीको मूर्ति रहेको छ जसमा प्रताप मल्ल र उनको दुवै छोराहरूको छविलाई दर्शाउने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/91895-91895 |title=रानी पोखरी प्रताप मल्लले बनाएका होइनन् |last=जोशी |first=हरिराम |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> बालगोपालेश्वर मन्दिर पोखरीको मध्यभागमा रहेको छ। रानी पोखरी प्रत्येक वर्ष [[तिहार]]को अन्तिम दिन अर्थात् [[भाइटीका]] र [[छठ]] पर्वको समयमा सर्वसाधारणको लागि खोलिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/ke-ho-raaniipokhrii-mndirko-vaastviktaa-98951 |title=के हो रानीपोखरी मन्दिरको वास्तविकता ? |last=काफ्ले |first=सुरेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/10/21/160324829198498141.html |title=यसरी बन्यो रानीपोखरी |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> == संस्कृति == {{Main|काठमाडौँको संस्कृति}} === कला === [[मन्दिर]], तीर्थस्थल, [[स्तूप]], गोम्पा, [[चैत्य]] र दरबारहरूमा प्रशस्त पाइने काठ, ढुङ्गा, धातु र टेराकोटाबाट बनेको कलात्मक बस्तुहरूले काठमाडौँ उपत्यकालाई [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको सहरको रूपमा वर्णन गर्ने गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/04/15/16500215292493433.html |title=नेपालको कला विश्वकै चिनारी : उपराष्ट्रपति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/221949/ |title=रहरै रहर, काठमाडौँ सहर |last=केसी |first=खिमु |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> कलात्मक वस्तुहरू सडकको कुना, गल्ली, निजी आँगन र खुला मैदानमा पनि देखिन्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/111689-1480138260.html |title=कलाको मूल्य |last=खतिवडा |first=ऋषि |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> प्रायजसो [[देवता]] र [[देवी]]हरूको प्रतिमामा कला देखिने गरेन्छ। काठमाडौँ उपत्यका लामो समयदेखि कलाको खजाना रहेको भए पनि सन् १९५० मा बाहिरी विश्वका लागि यो देश खुलेपछि मात्रै यसले विश्वव्यापी मान्यता पाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/national/2019-09-21-1636 |title=काठमाडौँ उपत्यका: कला र सम्पदाले झकिझकाउ बनाइँदै |last=हमाल |first=चाँदनी |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाल र काठमाडौँको धार्मिक कलामा विशेष गरी [[भवानी देवी|भवानी]], [[दुर्गा]], गज-लक्ष्मी, हरिती-सीतला, महिषमर्दिनी, सप्तमातृका (सात मातृ देवी), र [[लक्ष्मी|श्रीलक्ष्मी]] (धन देवी) माता देवीहरूको प्रतीकात्मक प्रतीकहरू समावेश छन्। ईशा पूर्व तेस्रो शताब्दीदेखि हिन्दु देवी-देवताहरू बाहेक [[अशोक|सम्राट अशोक]] कालका बौद्ध स्मारकहरूले सामान्यतया नेपाल र विशेष गरी उपत्यकालाई सुन्दर बनाएको छ। यी कला र वास्तुकलाका भवनहरूले विकासको तीन प्रमुख कालहरू समेटेका छन्: [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि]] वा शास्त्रीय काल (सन् ५०० देखि ९००), उत्तर-शास्त्रीय अवधि (सन् १००० देखि १४००) जसमा पाल कालको बलियो प्रभाव रहेको थियो त्यसपछि [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] (सन् १४०० पछि) जसले तिब्बती दानवविज्ञानको कलाको साथमा स्पष्ट रूपमा तान्त्रिक प्रभावहरू देखाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/04/760454 |title=नेपाली कला-संस्कृतिमा लोभिएका चिनियाँ कलाकार |last=ढुङ्गाना |first=नारायण |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2021/11/04/163599130276998220.html |title=आधुनिकताले बिर्साएको सहरको कथा |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाली कलाकारले बनाएको कलात्मक प्रतिमूर्ति र नक्काशीलाई व्यापक टाइपोलोजी भनिएको छ। यी कलाकारहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिश्रणलाई कायम राखेका छन्। यी कलाकारहरूले प्रायः ढुङ्गा कला, धातु कला, काठ कला, टेराकोटा कला, र चित्रकलाको प्रयोग गरिएको सामग्री बनाउने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/625391-1631928629.html |title=नेपाली कला कार्यशालाको इतिवृत्ति |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Bhairav Statue Koteshwor Mahadev Temple Koteshwor Kathmandu Nepal Rajesh Dhungana.jpg|भैरवको मूर्ति चित्र:Stone carving in Kathmandu.jpg|ढुङ्गा कलाको एक नमूना चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528227205).jpg|बसन्तपुरमा रहेको एक मन्दिर बाहिरको काष्ठ कला चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528168475).jpg|धातु कला </gallery> ====सङ्ग्रहालय==== काठमाडौँ नेपालको राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52606/ |title=अब घरमै बसीबसी छाउनी राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय घुम्न सकिने |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तर बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |date=2022-03-21 |website=न्युज २४ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220412001451/https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |date=2022-04-12 }}</ref> र नेपालको प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय सहित धेरै सङ्ग्रहालयहरू र कला गृहहरूको घर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/112249 |title=‘भगवान भरोसा’ मा हाम्रा ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपालको कला र वास्तुकला दुई प्राचीन धर्म हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिलन हो। काठमाडौँ उपत्यकाका सात राम्ररी परिभाषित स्मारक क्षेत्रहरूमा रहेका धेरै मन्दिर, तीर्थस्थल, स्तूप, गुम्बा र दरबारहरूमा यिनीहरू पर्याप्त रूपमा प्रतिबिम्बित छन्। यो एकीकरण काठमाडौँ र यसका भगिनी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का सङ्ग्रहालय र कला गृहहरूमा आयोजना र प्रदर्शनीहरूमा पनि झल्किन्छ। सङ्ग्रहालयहरूले पुरातात्विक निर्यात सहित ५औँ शताब्दीदेखि वर्तमान दिनसम्मका अद्वितीय कलाकृतिहरू र चित्रहरू प्रदर्शन गर्छन्। =====राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी}} राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय काठमाडौँको पश्चिमी भागमा नेपालका तत्कालीन सेनापति र मुख्तियार [[भीमसेन थापा]]ले १९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा निर्माण गरेको ऐतिहासिक भवनमा स्वयम्भूनाथ स्तूप नजिकै छ। यो देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सङ्ग्रहालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://onlineradionepal.gov.np/2022/03/21/263644.html |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तरीय बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |website=रेडियो नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो सङ्ग्रहालयमा हतियार, कला र ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्वको पुरातात्विक वस्तुहरूको विस्तृत सङ्ग्रह रहेको छ। यो सङ्ग्रहालय युद्ध ट्रफी र हतियारहरूको सङ्कलन गृहको रूपमा सन् १९२८ मा स्थापना भएको थियो भने यस सङ्ग्रहालयको प्रारम्भिक नाम छाउनी सिलखाना थियो, जसको अर्थ "हतियार र गोला बारुदको ढुङ्गा घर" हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/07/18/20190718133719 |title=सङ्ग्रहागारदेखि सङ्ग्रहालयसम्म |last=जोशी |first=हरिराम |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यसको महत्वलाई ध्यानमा राख्दै सङ्ग्रहालयमा धेरै हतियारहरू छन्, जसमा युद्धहरूमा प्रयोग हुने स्थानीय रूपमा बनाइएको हतियारहरू, १८ र १९औँ शताब्दीका छालाका तोपहरू, र काठ, काँसा, ढुङ्गा र चित्रहरूमा मध्यकालीन र आधुनिक कार्यहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/praathmiktaamaa-pren-sngrhaaly-149311 |title=‘प्राथमिकतामा परेन सङ्ग्रहालय’ |last=महर्जन |first=सपना |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय नेपाल}} प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय स्वयम्भूनाथ पहाडको दक्षिणी फेदमा छ। यो सङ्ग्रहालयमा विभिन्न प्रजातिका जनावर, पुतली र बोटबिरुवाहरूको ठुलो सङ्ग्रह छ। यो सङ्ग्रहालय प्रागैतिहासिक गोलादेखि भरिएका जनावरहरूका प्रजातिहरूको प्रदर्शनको लागि प्रख्यात छ।<ref>{{Cite web |url=https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |title=प्रकृति बुझ्न प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालय जाने कि ? |last=डङ्गोल |first=प्रा.डा. धर्मराज |date=2018-05-15 |website=मूल्याङ्कन अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |date=2023-04-06 }}</ref> =====नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय}} नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय काठमाडौँको उत्तर-मध्य भागमा अवस्थित छ। वर्तमान दरबारको मुख्य भवन सन् १९७० मा पुरानो दरबारको अगाडि बनाइएको थियो। यो भवन तत्कालीन युवराज र सिंहासनका उत्तराधिकारी वीरेन्द्रको विवाहको अवसरमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको दक्षिणी ढोका पृथ्वीपथ र [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]] सडकको छेउमा छ। दरबार क्षेत्रले कुल {{convert|30|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ र चारैतिर अग्ला फाटकहरूद्वारा पूर्ण रूपले सुरक्षित छ। नेपालको [[दरबार हत्याकाण्ड]] यसै स्थानमा भएको थियो। [[राजतन्त्र]]को पतनपछि यसलाई सङ्ग्रहालयमा परिणत गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1066225 |title=नारायणहिटीको श्रीसदनका दुई कोठाको दस्तावेज सूचीकृत गरिँदै |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====तारागाउँ सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|तारागाउँ सङ्ग्रहालय}} तारागाउँ सङ्ग्रहालयले काठमाडौँ उपत्यकाको आधुनिक इतिहास प्रस्तुत गर्दछ। यसले काठमाडौँ उपत्यकाको ५० वर्षको अनुसन्धान र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा २०औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा विदेशबाट आएका कलाकार, फोटोग्राफर, वास्तुविद् र मानवशास्त्रीहरूले योगदान दिएका कलाहरूलाई दस्तावेजीकरण गर्ने प्रयास गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/48586 |title=पौभा, थान्का बारे अध्ययन अनुसन्धान बढाउन माग |date=2016-08-25 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.janaboli.com/post/48586 |date=2023-04-06 }}</ref> सङ्ग्रहालयको वास्तविक संरचनाले काठमाडौँको निर्मित सम्पदा जोगाउनको लागि पुनर्स्थापना र पुनर्स्थापनाका लागि गरिएका प्रयासहरू देखाउँछ। यो सङ्ग्रहालय काठमाडौँ उपत्यकाको नियोजनकर्ताको रूपमा परिचित कार्ल प्रुस्चाले सन् १९७० मा डिजाइन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/128803 |title=४० देशको जीवनशैली चिनाउने ३०० कलाकृति |last=भेटवाल |first=तारा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Nepal's Museum.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय चित्र:Toran Dwar of Simroungarh in National Museum Kathmandu.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयमा रहेको तोरण द्वार चित्र:The Royal Palace and its surrounding during spring season in Nepal.jpg|बसन्त ऋतुमा नारायणहिटी दरबार चित्र:The Taragaon Museum.jpg|तारागाउँ सङ्ग्रहालयको आँगन </gallery> ==== कला गृह ==== नेपालको कलाको केन्द्रको रूपमा रहेको काठमाडौँमा देशका समसामयिक कलाकारहरूको काम र ऐतिहासिक कलाकारहरूको सङ्कलित कलाकृति प्रदर्शन गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2022/03/04/164637798712694756.html |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |title=काठमाडौँ ट्रिएनाले : कलामा समकालीन साझा समस्याको उठान |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> उपत्यका भित्रको पाटन सहर विशेषगरी [[ललितकला|ललित कला]] र शिल्पकलाका लागि प्रख्यात प्राचीन सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/art/2021/04/22/161905887537176195.html |title=पाटन कलानगरी ‘रेड जोन’ मा |last=माली |first=प्रशान्त |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> काठमाडौँको कला नेपाली परम्परागतता र आधुनिक कलाको सम्मिश्रण प्रदर्शन गर्दै, ठुलो सङ्ख्यामा राष्ट्रिय, एसियाली र विश्वव्यापी प्रभावहरूबाट व्युत्पन्न कलाकृति जीवन्त रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/555201-1624070894.html |title=कलामा सौन्दर्यको चासो |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> नेपाली कलालाई सामान्यतया दुई क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ: नेपालमा [[पौभा]]<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/178008-1556951700.html |title=पौभा चित्रको भबिश्य |last=निरौला |first=तीर्थ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भनेर चिनिने आदर्शवादी परम्परागत चित्रकला जसलाई तिब्बतमा [[थान्का]] भनेर चिनिन्छ<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/66501 |title=थाङ्का चित्र: एउटा अद्भुत इतिहास, तर यसरी मासिँदैछ (भिडियो सहित) |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.lokpath.com/story/66501 |date=2023-04-06 }}</ref>, जुन देशको धार्मिक इतिहाससँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ र अर्कोतर्फ समकालीन पश्चिमी शैलीको प्रकृति सहितको चित्रकला रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-50520563 |title=थाङ्का बनाउँदै 'अँध्यारोबाट उज्यालोतिर'को यात्रा |date=2019-11-23 |website=बिबिसी नेपाली समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> तान्त्रिक तत्वहरू र सामाजिक विषयवस्तुहरूमा आधारित रचनाहरू वा अमूर्त कलाकृति जसका लागि नेपालका चित्रकारहरू प्रख्यात छन्। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा बेलायतमा रहेको परोपकारी संस्था, काठमाडौँ समकालीन कला केन्द्र काठमाडौँमा कला प्रवर्द्धनमा संलग्न छ। काठमाडौँमा धेरै उल्लेखनीय कला प्रदर्शनी गृहहरू छन्। नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कला तथा शिल्प विभागद्वारा सञ्चालित नाफा कला प्रदर्शनी गृह नव-शास्त्रीय पुरानो राणा दरबार सीता भवनमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/126225 |title=संसारभर फैलिएको नेपाली कलाकृतिको सुकीर्ति |last=बराल |first=सजना |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52772/ |title=पाटन सङ्ग्रहालयको गर्भमा लुकेको रहस्यमय मल्लकालीन कलाकृति |last=देवकोटा |first=सबिना |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भृकुटीमण्डप प्रदर्शनी मैदान भित्र रहेको सृजना समकालीन कला गृहले समकालीन चित्रकार र मूर्तिकारहरूको कामलाई प्रदर्शन गर्ने गर्दछ र नियमित रूपमा प्रदर्शनीहरू आयोजना गर्दछ। यसले कला विद्यालयहरूमा बिहान र साँझ कक्षाहरू पनि चलाउँछ। भीमसेनथानको तीन-तले भवनमा रहेको मोती अजिमा कलागृह पनि उल्लेखनीय छ। यहाँ परम्परागत भाँडाहरू र हस्तनिर्मित पुतलीहरू र मध्यकालीन नेवार घरको विशिष्ट वस्तुहरूको प्रभावशाली सङ्ग्रह समावेश छ, जसले नेपाली इतिहासमा महत्त्वपूर्ण अन्तरदृष्टि प्रदान गर्दछ। दरबारमार्गमा रहेको नारायणहिटी दरबार नजिकैको जे आर्ट कलागृहमा प्रख्यात, स्थापित नेपाली चित्रकारहरूको कलाकृति प्रदर्शन गरिएको छ। [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] जाने बाटोमा रहेको [[बबरमहल]]मा रहेको [[नेपाल कला-परिषद्|नेपाल कला परिषद्]] कलागृहमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कलाकारका कलाकृति र कला प्रदर्शनीका लागि नियमित रूपमा प्रयोग हुने फराकिलो सभाकक्षहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://sampurnaweekly.com/news/3086 |title=‘नेपाली साहित्य मेला–महोत्सवमा रमाइरहेको छ’ |last=स्मृति |first=स्वपनिल |website=सम्पूर्ण साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220528145921/https://sampurnaweekly.com/news/3086 |date=2022-05-28 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/566141-1625290505.html |title=नेपाली आधुनिक कलाको पहिलो दशक |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> ==== साहित्य ==== [[नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालय|नेपालको राष्ट्रिय पुस्तकालय]] पाटनमा अवस्थित छ। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[नेपाली]], [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[नेपाल]] भाषाका ७० हजारभन्दा बढी पुस्तकहरू भएको यो देशकै ठुलो पुस्तकालय हो। पुस्तकालयमा १७औँ शताब्दीका संस्कृत र अङ्ग्रेजी भाषाका दुर्लभ विद्वानहरूद्वारा लिखित पुस्तकहरू रहेका छन्। काठमाडौँको [[केशर महल]]मा रहेको शिक्षा मन्त्रालय भवनको भुइँ तल्लामा रहेको [[केसर पुस्तकालय]] रहेको छ। करिब ४५ हजार पुस्तकको यो सङ्ग्रह [[केशर शमशेर राणा|केशर सम्शेर राणा]]को व्यक्तिगत सङ्ग्रहबाट लिइएको हो। यसले [[इतिहास]], [[कानून]], कला, धर्म, र दर्शनलगायतका विषयहरूको विस्तृत दायरालाई समेट्छ। यहाँ तन्त्रको एक संस्कृत पुस्तिकालाई १,००० वर्षभन्दा पुरानो मानिन्छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ भूकम्प]]ले गर्दा शिक्षा मन्त्रालयको भवनमा ठुलो क्षति पुगेको थियो र केसर पुस्तकालयका सामग्रीहरूलाई अस्थायी रूपमा सारिएको थियो। ==== चलचित्र र रङ्गमञ्च ==== काठमाडौँ नेपाली चलचित्र र रङ्गमञ्चहरूको गृह सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |title=‘नेपाली चलचित्र’ इतिहासदेखि वर्तमानसम्म |website=मेरो फिल्म |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525045513/https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |date=2022-05-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://archive.himalkhabar.com/65916 |title=अल्मलिएको नेपाली चलचित्र |last=कार्की |first=प्रकाशजङ्ग |date=2014-04-23 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207162756/https://archive.himalkhabar.com/65916 |date=2022-12-07 }}</ref> महानगरभित्र कान्ति पथमा अवस्थित [[राष्ट्रिय नाचघर|राष्ट्रिय नाच घर]], गङ्गा रङ्गमञ्च, हिमालयन रङ्गमञ्च र सन् १९८२ मा स्थापित आरोहण रङ्गमञ्च समूह सहित धेरै रङ्गमञ्चहरू छन्। गुरुकुल स्कूल अफ थिएटरले काठमाडौँमा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गमञ्च महोत्सव आयोजना गर्दछ, जसले विश्वभरका कलाकारहरूलाई आकर्षित गर्दछ। दरबार संरक्षण तथा प्रवर्द्धन समितिले स्थापना गरेको हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा सानो रङ्गमञ्च खोलिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=54329 |title=रङ्गमञ्चको काल यात्रा |last=कार्की |first=पदम सिंह |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/arts/2021-03-28-34532 |title=रङ्गमञ्च : हिजो, आज र भोलि |last=सायमी |first=प्रकाश |language=नेपाली |website=गोरखापत्र |accessdate=2022-04-17}}</ref> काठमाडौँमा [[कलिउड (चलचित्र)|नेपाली]], [[बलिउड]] र [[हलिउड]] चलचित्रहरू देखाउने धेरै सिनेमाघरहरू (पुरानो एकल पर्दा भएका चलचित्र घर र केही नयाँ मल्टिप्लेक्सहरू) छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/01/17/20190117185453 |title=पहिलो सिनेमा घरको कथा : ‘फस्ट सो’ मा सधैँ राजा |last=पराजुली |first=लोकरञ्जन |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> केही पुराना चलचित्र घरहरूमा विश्वज्योति सिनेमा हल, [[जय नेपाल सिनेमा हल|जय नेपाल हल]], कुमारी सिनेमा हल, गोपीकृष्ण सिनेमा हल र गुण सिनेमा हल पर्छन्। काठमाडौँमा केही अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सिनेमा घरहरू र मल्टिप्लेक्सहरू पनि छन्। मल्टिप्लेक्सहरूमा [[क्यूएफएक्स सिनेमाज]], सिने डे सेफ, एफक्युब सिनेमा, क्युज सिनेमाज, बिग मुभिज, बिएसआर मुभिज र अन्य धेरै रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/38870/2019-08-19 |title=काठमाडौँमा ३८ सिनेमा हलले तिरेनन् मनोरञ्जन कर |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> ==== सङ्गीत ==== काठमाडौँ नेपालको सङ्गीत र नृत्यको केन्द्र हो। यी कलाका विधाहरू सहरको अभिन्न अङ्ग हुन्। काठमाडौँका साँस्कृतिक स्थलहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। सङ्गीत काठमाडौँको परम्परागत पक्ष हो। [[नेपाल सम्वत्|नेपाल संवत्]] अनुसार 'गुन्ला' परम्परागत साङ्गीतिक पर्व हो। नेवार सङ्गीतको उत्पत्ति काठमाडौँबाट भएको हो। यसबाहेक काठमाडौँमा नेपालभरका सङ्गीतहरू पाउन सकिन्छ। सन् १९७० को दशकमा धेरै [[हिप्पी]]हरूले काठमाडौँको भ्रमण गरेका थिए जसले गर्दा यो सहरमा रक एन्ड रोल, [[रक सङ्गीत|रक]] र ज्याज सङ्गीतको आगमन भएको थियो। ज्याजमान्डु भनेर चिनिने ज्याज महोत्सवका लागि काठमाडौँ अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रख्यात छ। यो हिमालय क्षेत्रमा आयोजना गरिने एक मात्र ज्याज महोत्सव हो। यो उत्सवले [[अस्ट्रेलिया]], [[डेनमार्क]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[बेनिन]], र [[भारत]]जस्ता देशहरूबाट [[सङ्गीतकार]]हरूलाई आकर्षित गर्ने गर्दछ। यो सहरलाई धेरै विदेशी गीतहरूमा सन्दर्भित गरिएको छ, जसमा क्याट स्टिभेन्सको ('काठमान्डु', मोना बोन ज्याकन, सन् १९७०), बब सेगरको ('काठमान्डु', ब्युटिफुल लुजर, सन् १९७५), रस ब्यान्डको ('ए प्यासेज टु बैङ्कक', पुल्लिङ इन काठमान्डु; २११२ एल्बम, सन् १९७६), जोन लेननको ('नोबडी टुल्ड मी', सन् १९८४, मरणोपरान्त), क्रेमाटोरिज ब्यान्डको ('काठमान्डु', थ्री स्प्रिङ्स, सन् २०००), फितो पेजको (त्राफिको पो काठमान्डु - "ट्राफिक थ्रु काठमान्डु") र क्याभलकेडको ('काठमाडौँ किड', सन् २०१९) रहेका छन्। ===खाना=== काठमाडौँका अधिकांश मानिसहरूको प्रमुख खाना [[दालभात|दाल भात]] हो। यसमा [[चामल]] र [[दाल]]को झोल हुन्छ र सामान्यतया यसलाई [[तरकारी]], [[अचार]] र कहिलेकाहीँ [[चटनी]]सँग पस्किने गरिन्छ। तिब्बती उमालेको डल्लोको नेपाली संस्करणको एक प्रकारको रूपमा रहेको [[मम:]] नेपालका सडक बिक्रेता र रेस्टुरेन्टहरूले बेच्ने गरेका छन्। यो काठमाडौँमा सबैभन्दा लोकप्रिय चाँडो खानाको एक प्रकार हो। बफ (अर्थात् भैँसी) मोमो, चिकेन मोमो र शाकाहारी मोमो सहित मोमोका विभिन्न नेपाली प्रकारहरू काठमाडौँमा प्रख्यात छन्। काठमाडौँमा पाइने अधिकांश खाना मांसाहारी छन् यद्यपि शाकाहारको अभ्यास असामान्य छैन र शाकाहारी व्यञ्जनहरू सहरभरि पाइन्छ। [[भैँसी]]को मासु सामान्य रहेता पनि गाईको मासु असामान्य र निषेधित छ। काठमाडौँमा विशेषगरी रैथाने नेवारको घरमा भैँसी खाने चलन छ, जुन नेपालका अन्य भागमा पाइँदैन। केही दशक अघिसम्म [[सुँगुर]]को मासुको उपभोग निषेधित मानिन्थ्यो। पूर्वी नेपालको किराँत खानाको काठमाडौँमा आगमनसँगै यो क्षेत्रमा समेत सुँगुरको मासुले स्थान पाएको छ। [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[मुसलमान]] धर्मालम्बीहरूको एक विशेषवर्गका जनसङ्ख्याले यसलाई अहिलेपनि निषेध मान्छन्। हिन्दुहरूले [[गाई]]लाई पवित्रताको प्रतीक मान्ने भएकाले र मुसलमानहरूको [[कुरान]] अनुसार भैंसी अपवित्र भएकोले यी जीवहरू खाँदैनन्। हिन्दुहरूले गाईको मासु बाहेक सबै किसिमको मासु खाने गर्छन्। स्थानीय र आगन्तुकहरूको लागि मुख्य खाजा प्रायः म:म वा [[चाउमिन]] हो। सन् १९५५ सम्म काठमाडौँमा एउटा मात्र पश्चिमी शैलीको रेस्टुरेन्ट रहेको थियो। नेपाली खाना, तिब्बती खाना, चिनियाँ खाना र विशेष गरी [[भारतीय खाना]]हरू पाइने भएपछि काठमाडौँमा ठुलो सङ्ख्यामा [[भोजनालय|रेस्टुरेन्ट]]हरू खुलेका छन्। अन्य धेरै रेस्टुरेन्टहरू स्थानीय, प्रवासी र पर्यटकहरू समायोजन गर्न खोलिएका छन्। काठमाडौँमा पर्यटनहरूको आगमनमा बृद्धिले गर्दा परम्परागत भोजन रुपान्तरण हुँदै पर्यटकहरूका लागि मिल्ने ठिमहा खानाको विकास निम्त्याएको छ। महाद्वीपीय खानाहरू चयन गरिएका ठाउँहरूमा पाउन सकिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय चेन रेस्टुरेन्टहरू दुर्लभ छन्, तर पिज्जा हट र केएफसीका केही खाजा घरहरू हालै महानगर क्षेत्रमा खुलेका छन्। यसका साथै अन्तर्राष्ट्रिय आइसक्रिम चेन कम्पनी बास्किन रोबिन्सको समेत विक्रीघरहरू रहेका छन्। काठमाडौँमा [[कफी]] पिउनेभन्दा [[चिया]] पिउनेहरूको सङ्ख्या धेरै छ। विशेष रूपमा अन्य स्थानीय तथा विदेशी खाजाहरूसँग व्यापक रूपमा चिया घरहरू रहेका छन्। यहाँका मानिसहरू व्यापक रूपमा रक्सी पिउने गर्छन् र यहाँ मादक पेय पदार्थहरूको धेरै स्थानीय प्रकारहरू रहेका छन्। महानगरीय क्षेत्रमा मद्यपान गरेर गाडी गुडाउनु निषेधित छ र यसका लागि ट्राफिक प्रहरी अधिकारीहरूले शून्य सहिष्णुता नीति अपनाएका छन्। [[अयला]] र [[थ्वं]] (चामलबाट बनेको मादकपदार्थ) काठमाडौँको मदिराजन्य पेय पदार्थ हो, जुन सबै स्थानीय रक्सी भट्टीहरूमा पाइन्छ। [[जाँड|छ्याङ]], [[तोङवा]] ([[कोदो]] वा [[जौ]]बाट बनेको मादकपदार्थ) र [[रक्सी]] नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँमा पाइने मदिराजन्य पेय पदार्थ हुन्। यस बाहेक काठमाडौँका मदिराजन्य बिक्री पसल, [[बासालय|होटल]], रेस्टुरेन्ट र बारहरूमा पश्चिमी र नेपाली बियरको व्यापक बिक्री हुने गरेको छ। <gallery mode="packed"> चित्र:Nepali dal-bhat-tarkari.jpg|नेपाली दाल भात चित्र:Momo101.jpg|नेपाली म:म चित्र:Dhindo by Ganesh.jpeg|नेपाली रैथाने भोजन [[ढिँडो]] चित्र:Chhwela.jpg|नेवारी परिकार [[छोइला]] </gallery> ===चाडपर्वहरू=== काठमाडौँका धेरैजसो मेला र चाडपर्वहरू [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] वा त्यसभन्दा अघिका हुन्। परम्परागत रूपमा यी चाडहरू [[नेवार जाति|नेवार]]हरूले मनाउने गरेका भएता पनि पछिल्ला वर्षहरूमा यी चाडपर्वहरूमा अन्य काठमाडौँवासीहरूको पनि व्यापक सहभागिता रहेको छ। नेपालको राजधानी काठमाडौँमा विभिन्न राष्ट्रिय चाडपर्व मनाइन्छ। सहरमा ठुलो सङ्ख्यामा बसाइँ सर्दा पश्चिमबाट [[खस जाति|खस]], पूर्वबाट [[किराँत जाति|किराँत]], उत्तरबाट तिब्बती [[बोन धर्म|बोन]] र दक्षिणबाट [[मिथिला]] संस्कृति राजधानीमा भेटिन्छन् र एक आपसमा घुलमिल भइसकेका छन्। [[घोडेजात्रा|घोडे जात्रा]], [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]], [[दसैँ|दशैं]], [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] लगायतका पर्वहरू काठमाडौँका सबै हिन्दु र बौद्ध समुदायले भक्तिभाव र उत्साहका साथ मनाउँछन्। लागु गरिएका संहिताहरूमा सामाजिक नियमनले हिन्दु परम्परा र नैतिकतालाई समावेश गरेको छ। यिनीहरूलाई [[शाह वंश|शाह राजा]]हरू र यसअघिका राजाहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मका संरक्षकहरूको रूपमा अनुसरण गरेका थिए। काठमाडौँ र देशका अन्य भागमा देवी देवताको विशेष पूजामा शताब्दीदेखि सांस्कृतिक निरन्तरता कायम छ। यी देवताहरूमा [[अजिमा]], [[तलेजु भवानी]] र उनको अन्य रूप: [[देगुतलेजु]] र [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] (जीवित देवी) समावेश छन्। कलात्मक भवनहरू अहिले मानिसहरूको दैनिक जीवनमा पूजा गर्ने ठाउँ बनेका छन्, त्यसैले वार्षिक चाडपर्वहरू मनाउन सूची कायम गरिएको छ। महानगरमा वर्ष भरिमा १३३ वटा पर्व मनाइन्छ। यसअघि उल्लेख गरिएका बाहेक काठमाडौँमा मनाइने केही परम्परागत चाडहरूमा [[दसैँ|बडा दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]], [[नागपञ्चमी]], [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]], पञ्चदान, [[तीज]]/[[ऋषिपञ्चमी|ऋषि पञ्चमी]], पाहां चह्रे, [[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]], [[मातातीर्थऔँसी]] रहेका छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Sweta bhairava krt.jpg|इन्द्र जात्राको लागि स्वेत भैरव Ranipokhari during chhath festival.jpg|छठको समयमा रानी पोखरी HIndu Festival of Tihar 06.jpg|भाइटिकाको लागि सप्तरङ्गी थाल Sweets and fruits with Dashain jamara.jpg|दसैँको जमरा र प्रसाद </gallery> ==धर्म== {{bar box |title=काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने धर्मावलम्बीहरू<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=धर्मावलम्बी |right1=प्रतिशत |float=right |bars= {{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]|#FF6600|८१.३}} {{bar percent|[[बौद्ध धर्म]]|#FFFF00|९}} {{bar percent|[[इस्लाम धर्म]]|#009000|४.४}} {{bar percent|अन्य|#808080|५.२}} <small>अन्य भित्र [[इसाई धर्म|क्रिस्चियन धर्म]], [[जैन धर्म]] र अन्य धर्मावलम्बीहरू (५.२%)</small> }} ===हिन्दु धर्म=== काठमाडौँमा हिन्दु धर्म परापूर्वकालदेखि पालन गरिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य]] (सन् ४०० देखि ७५०) अस्तित्वमा आएसँगै काठमाडौँ उपत्यकामा हिन्दु धर्म र यसभित्रका [[सवर्ण विवाह]], [[सामाजिक स्तरीकरण]] र [[नेपालमा जति व्यवस्था|जाति व्यवस्था]]को स्थापना भएको मानिन्छ। [[पशुपतिनाथ मन्दिर]], [[चाँगुनारायण मन्दिर]] र [[काष्ठमण्डप]] हिन्दुहरूका लागि विशेष महत्व राख्ने गरेका छन्। काठमाडौँ र वरपरका उपत्यकाका अन्य उल्लेखनीय हिन्दु मन्दिरहरूमा [[बज्रयोगिनी मन्दिर]], दक्षिणकाली मन्दिर, [[गुह्येश्वरी|गुह्येश्वरी मन्दिर]] र [[शोभा भगवती मन्दिर]] समावेश छन्। काठमाडौँबाट बग्ने [[बागमती नदी]]लाई हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले पवित्र नदी मान्छन् र धेरै हिन्दु मन्दिरहरू यस नदीको किनारमा अवस्थित छन्। बागमतीको महत्व यस तथ्यमा पनि निहित छ कि यसको किनारमा हिन्दुहरूको दाहसंस्कार गरिन्छ र किराँतहरू यसको छेउमा पहाडमा गाडिन्छन्। नेपाली हिन्दु परम्परा अनुसार दाहसंस्कार गर्नुअघि शवलाई तीन पटक बागमतीमा डुबाउनु पर्छ। मुख्य शोक गर्ने (सामान्यतया पहिलो छोरा) जसले अन्त्येष्टि चितालाई जलाउँछ उसले दाहसंस्कार पछि तुरुन्तै पवित्र नदीको पानीमा स्नान गर्नुपर्छ। शवयात्रामा सामेल हुने धेरै आफन्तहरूले पनि बागमतीमा नुहाउँछन् वा दाहसंस्कारको अन्त्यमा आफ्नो शरीरमा पवित्र पानी छर्कन्छन् किनभने बागमतीले मानिसहरूलाई आध्यात्मिक रूपमा शुद्ध गर्ने विश्वास गरिन्छ। ===बौद्ध धर्म=== गौतम बुद्धको समयमा (ईशापूर्व ४८३ - ५६३) बौद्ध भिक्षुहरूको आगमनसँगै बौद्ध धर्म काठमाडौँमा आगमित भएको थियो। उनीहरूले साँखुमा वनविहार मठको स्थापना गरेका थिए। [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा (शा. ईशापूर्व ४६१ - ४९१) आक्रमण भएपश्चात् त्यहाँबाट [[शाक्य]]हरू भागेपछि यो मठको पुनर्निर्माण गरिएको थियो। हिन्दु लिच्छवी युग (ईशापूर्व ४०० देखि ७५०) को समयमा विभिन्न मठहरू र आदेशहरू जारी गरिएपछि क्रमिक रूपमा [[नेवार बौद्ध धर्म]]को गठन भएको थियो, जुन अझै पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]को प्राथमिक [[धार्मिक भाषा]] संस्कृतमा अभ्यास गरिन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको त्यो परम्परालाई पौराणिक राजकुमारी [[भृकुटी]] (सातौँ शताब्दी) र कलाकार [[अरनिको]] (सन् १२४५–१३०६)ले [[तिब्बत]] र [[चीन]]मा बौद्ध धर्म फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। नेवार बौद्ध धर्ममा आधारित काठमाडौँमा १०८ भन्दा बढी परम्परागत गुम्बाहरू (बहा: र बहाई) रहेका छन्। सन् १९६० को दशकदेखि काठमाडौँको स्थायी तिब्बती बौद्ध जनसङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ र अहिले यस क्षेत्रमा पचासभन्दा बढी तिब्बती बौद्ध गुम्बाहरू छन्। यसका साथै नेवार बौद्ध धर्मको आधुनिकीकरणसँगै विभिन्न [[थेरवाद]] बिहारहरू स्थापना भएका छन्। ===किराँत मुन्धुम=== किराँत मुन्धुम नेपालको आदिवासी जनजाति प्रथाहरू मध्ये एक हो। यो [[किराँत जाति]]ले अभ्यास गर्ने गरेका छन्। किराँत धर्मका केही जीववादी पक्षहरू, जस्तै पुर्खाको पूजा (अजिमाको पूजा) पनि किराँत मूलका नेवारहरूमा पाइन्छ। प्राचीन किराँतहरूले पूजा गर्ने विश्वास भएका प्राचीन धार्मिक स्थलहरू, जस्तै पशुपतिनाथ, वाङ्गा आकाश भैरव (यलम्बर) र अजिमालाई अहिले काठमाडौँमा सबै धर्म मान्ने मानिसहरूले पुज्छन्। नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँ आएका किराँतहरूले सहरमा [[मुन्धुम]]को अभ्यास गर्ने गरेका छन्। ===इस्लाम धर्म=== काठमाडौँका मल्ल राजा रत्न मल्लले १५औँ शताब्दीमा [[कश्मीर]], [[लद्दाख]] र [[ल्हासा]]सँग व्यापार गर्न भारतीय मुसलमानहरूलाई यहाँ निम्तो दिएका थिए।<ref name="मुसलमान">{{cite web |last=यासमिन |first=चोम्पा मौसमी |title=Muslim cultural Practices in Nepal |trans-title=नेपालमा मुस्लिम सांस्कृतिक अभ्यासहरू |url=https://www.nepjol.info/index.php/pragya/article/download/34205/26905 |date=सन् २०२० |accessdate=वि.सं. २०७९ बैशाख ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=३-४ |publisher=नेपाल जोल }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212191611/https://www.nepjol.info/index.php/pragya/article/download/34205/26905 |date=2021-02-12 }}</ref> व्यापारबाट सुरु भएको मुसलमानहरूको आगमनले अहिले बाक्लो रूप लिइसकेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/09/25/20150925183952 |title=काठमाडौँमा इस्लामिक आक्रमण |last=महर्जन |first=संजीवन |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-18}}</ref> वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार काठमाडौँमा मुसलमानहरूको जनसङ्ख्या ४.४% पुगेको छ। इस्लाम धर्मावलम्बीहरूले [[ईद]], [[बकरी ईद]] लगायतका पर्वहरू मनाउने गरेका छन्। ===अन्य धर्म=== [[सिख धर्म]] मुख्यतया काठमाडौँको बालाजु र कुपण्डोलस्थित गुरुद्वारामा अभ्यास गरिन्छ। मल्लकालीन राजा जयजगत मल्लको पालामा सिख धर्मको आगमन नेपालमा भएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |title=भब्य लंगर(भोजन) आयोजना |website=नेपाल आज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221205065553/https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |date=2022-12-05 }}</ref>भारतमा ब्रिटिस शासनकालको समयमा करिब डेढ सय वर्ष अघि सिख समुदाय नेपाल प्रवेश गरेको उल्लेख गरिएको छ। [[जैन धर्म]] एउटा सानो समुदायद्वारा अभ्यास गरिन्छ। कमलपोखरीमा रहेको [[जैन मन्दिर, कमलपोखरी|जैन मन्दिर]]मा जैन धर्मावलम्बीहरूको उपस्थिति हुने गरेको छ। काठमाडौँमा मात्रै १७० गिर्जाघरहरू रहेको छ। यसका साथै यो सहरमा क्रिस्चियन मिसनरी अस्पतालहरू, कल्याणकारी संस्थाहरू र विद्यालयहरू पनि सञ्चालनमा छन्। भारतीय र बेलायती सेनामा सिपाहीका रूपमा सेवा गरेका नेपाली नागरिकहरू सेवामा रहँदा क्रिस्चियन धर्म ग्रहण गरेको हुनाले नेपाल फर्किएर पनि उनीहरूले यस धर्मलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। तिनीहरूले ईसाई धर्मको प्रसार र विशेष गरी काठमाडौँमा गिर्जाघरहरूको निर्माणमा योगदान दिएका छन्। ==शिक्षा== नेपालको सबैभन्दा पुरानो आधुनिक विद्यालय [[दरबार हाई स्कुल]]<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/110927/2019/12/23/durbar-high-school |title=यस्तो बन्यो ‘दरबार हाई स्कुल’, डेढ महिनाभित्र हस्तान्तरण हुँदै |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> र सबैभन्दा पुरानो कलेज [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]]<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2021/08/31/163039228343273875.html |title=त्रिचन्द्र कलेज : शताब्दी लामो इतिहास, बर्खे झरीमा रुझिरहेछ ! [भिडियाे] |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> दुवै काठमाडौँमा छन्। नेपालमा रैती दुनियाँको लागि शिक्षा निषेधित रहेको समयमा राणा वंशका सन्तानहरूको लागि शिक्षादीक्षाको प्रबन्धनको लागि तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]ले वि.सं. १९१० असोज २७ गते नेपालमा पहिलो औपचारिक विद्यालयको रूपमा दरबार हाई स्कुलको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/10/15/151678/ |title=दरबार हाई स्कुल स्थापनाको १ सय ६६औँ दिवस मनाइयो |last=भट्टराई |first=प्रदीप |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2020/05/12/158927915025767644.html |title=कहिले खुल्ला दरबार हाई स्कुल ? |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> विद्यार्थी र कलेजहरूको सङ्ख्या अनुसार नेपालको सबैभन्दा पुरानो र प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयको रूपमा रहेको सबैभन्दा ठुलो [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] कीर्तिपुरमा रहेको छ। काठमाडौँमा नेपालकै उत्कृष्ट माध्यमिक विद्यालय र उच्च शिक्षाका लागि कलेजहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/79242-79242 |title=उत्कृष्ट २० विद्यालय छनोट |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/118282 |title=चिन्नुहोस् यी हुन काठमाडौँका ११ सरकारी स्कुल, जहाँ प्राइभेटमा भन्दा राम्रो पढाई हुन्छ |date=2018-01-14 |website=जनबोली न्यूज नेटवर्क |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://www.janaboli.com/post/118282 |date=2023-04-06 }}</ref>नेपालका विभिन्न स्थानहरूबाट उच्च शिक्षा तथा स्तरीय शिक्षाका लागि विद्यार्थीहरू यहाँका उच्च माध्यमिक विद्यालय तथा कलेजहरूमा भर्ना लिने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/178927-1557745380.html |title=‘काठमाडौँलाई शिक्षाको ‘हब’ बनाउन सकिन्छ’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> महानगरपालिकाभित्र जम्मा ९२ वटा सामुदायिक विद्यालयम र ६४० वटा संस्थागत विद्यालय रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaatthmaaddaun-mhaangrkaa-sbai-vidyaalymaa-ab-sthaaniiy-paatthykrm-162266 |title=काठमाडौँ महानगरका सबै विद्यालयमा अब स्थानीय पाठ्यक्रम |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> शिक्षा मन्त्रालयले प्रत्येक वर्ष अनुगमन र मूल्याङ्कन गरेर नेपालका उत्कृष्ट विद्यालय तथा कलेजहरूको सूची जारी गर्ने गरेकोमा अधिकांश विद्यालय र कलेज यसै महानगरपालिकाभित्र पर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |title=नेपालका उत्कृष्ट २५ प्लस टु (कक्षा ११, १२) |website=केन्द्रबिन्दु |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220819011833/https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |date=2022-08-19 }}</ref> ==अर्थतन्त्र== देशको आर्थिक विकासमा काठमाडौँको स्थान र भूभागले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यो प्राचीन सहर उर्वर माटो, समतल भू-भाग र तालको किनारमा अवस्थित रहेको छ। यो भूगोलले कृषिमा आधारित समाज बनाउन मद्दत गरेको थियो। प्राचीन कालदेखि भारत र चीनको महत्वपूर्ण व्यापारिक नाकाको रूपमा यो सहर महत्त्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्रको रूपमा स्थापित हुन पुगेको हो। काठमाडौँको व्यापार भारत र तिब्बतलाई जोड्ने रेशम मार्गको किनारमा फस्टाएको पुरानो पेशा हो। शताब्दीयौँदेखि, काठमाडौँका [[ल्हासा नेवार]] व्यापारीहरूले हिमालय पार गर्दै व्यापार सञ्चालन गर्दै मध्य एसियाभरि कला, शैली र बौद्ध धर्मलाई फैलाउन योगदान दिएका थिए। यो सहरको अन्य परम्परागत पेशाहरूमा खेती, धातु कला, काष्ठकला, चित्रकारी, सिलाई बुनाई र भाँडाहरू हुन्। काठमाडौँ नेपालको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण औद्योगिक र व्यापारिक केन्द्र हो। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]], [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को प्रधान कार्यालय, [[नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ|उद्योग वाणिज्य सङ्घ]], राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बैङ्क, दूरसञ्चार कम्पनी, विद्युत प्राधिकरणलगायत विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाका मुख्य कार्यालयहरू काठमाडौँमा छन्। काठमाडौँका प्रमुख आर्थिक केन्द्रहरू [[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्यु रोड]], दरबारमार्ग, [[असन, काठमाडौँ|असन]] र पुतलीसडक हुन्। काठमाडौँ महानगरपालिकाले राष्ट्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा एक तिहाईको योगदान दिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/526001-1621041624.html |title=काठमाडौँ अर्थतन्त्रको पनि राजधानी |last=ज्ञवाली |first=बालकृष्ण |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-28}}</ref> यो सहरभित्र वार्षिक आर्थिक उत्पादन करिब रु. ५५० बिलियन हुने गरेको छ। यो सहरमा बसोबास गर्ने प्रति व्यक्ति आय $२२०० रहेको छ जुन राष्ट्रको अन्य क्षेत्रको तुलनामा लगभग तीन गुना बढी छ। काठमाडौँबाट हस्तशिल्प, कलाकृति, कपडा, गलैँचा, पश्मिना, कागज निर्यात हुन्छ। व्यापार क्षेत्रबाट महानगरपालिकालाई २१% राजश्व उठ्ने गरेको छ। काठमाडौँ महानगरपालिकाले सङ्कलन गर्ने राजस्वको १९% योगदान उत्पादन क्षेत्रबाट हुने गर्दछ। महानगरपालिकाभित्र कपडा र गलैँचा सबैभन्दा उल्लेखनीय निर्मित उत्पादहरू हुन्। काठमाडौँमा अन्य आर्थिक क्षेत्रहरू कृषि (९%), शिक्षा (६%), यातायात (६%) तथा होटल र रेस्टुरेन्ट (५%) क्षेत्रले राजश्वमा साझेदारी गर्छन्। [[नेपाली कागज]] र [[पस्मिना (कपडा)|पस्मिना दोसल्ला]]को लागि काठमाडौँ प्रसिद्ध रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/162197/ |title=४७ मुलुकमा नेपाली पश्मिना निर्यात |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63991-63991 |title=गुमेको बजार फर्काउँदै पश्मिना |last=अर्याल |first=नवीन |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2014/12/223496 |title=नेपाली कागज : माग उच्च, जनशक्ति अभाव |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/180273/ |title=लोक्ताबाट बन्ने नेपाली कागजको मापदण्ड तोकियो |last=सिटौला |first=सुनिता |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==पर्यटन== {{Main|काठमाडौँमा पर्यटन}} [[नेपालमा पर्यटन|पर्यटन]]लाई नेपालको अर्को महत्वपूर्ण उद्योग मानिन्छ। सन् १९५० पछि आएको वैश्विक राजनीतिक शृङ्खलामा परिवर्तनले देशमा पर्यटन क्षेत्रको आरम्भ भएको थियो। सन् १९५६ मा हवाई यातायातको स्थापना भएको थियो भने [[त्रिभुवन राजपथ]]को निर्माण भएसँगै काठमाडौँ र [[रक्सौल]] (भारत-नेपाल सीमामा रहेको) बीचको सडक यातायात सुरु भएको थियो। यस गतिविधिलाई प्रवर्द्धन गर्न काठमाडौँमा छुट्टाछुट्टै संस्थाहरू स्थापना भएको थियो जसमा [[नेपाल पर्यटन बोर्ड]], पर्यटन विभाग र नागरिक उड्डयन विभाग समावेश छन्। यसबाहेक, नेपाल विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक सङ्घहरूको सदस्य बनेको थियो। अन्य राष्ट्रहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाले यो गतिविधिलाई अझ बढाएको छ। होटल उद्योग, पर्यटकीय संस्थाहरू, पर्यटक सहयोगीहरूको प्रशिक्षण र लक्षित प्रचार अभियानहरू नेपालमा र विशेष गरी काठमाडौँमा यस उद्योगको उल्लेखनीय वृद्धिको प्रमुख कारण हुन्। पर्यटन क्षेत्र देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उद्योगहरू मध्येको एक हो। पर्यटन सहरका धेरैजसो मानिसहरूको आम्दानीको प्रमुख स्रोत हो। काठमाडौँमा वार्षिक लाखौं पर्यटकहरू आउने गरेका छन्। काठमाडौँको पशुपतिनाथ, स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, चाँगुनारायण र बुढानीलकण्ठलगायतका धार्मिकस्थलमा विश्वभरबाट हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरू आउने गर्दछन्। विदेशी पर्यटकहरूको नेपाल आगमनको रेकर्ड राख्ने कार्य सन् १९६४ देखि सुरु गरिएको थियो। माओवादी विद्रोहको कारण ओरालो लागेको पर्यटन उद्योग सो विद्रोहको समाप्तिपछि उदाएको थियो। सन् २००९ देखि सन् २०१९ सम्मको समयकालभित्र नेपालमा पर्यटक आगमनको सङ्ख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको थियो। त्यसपछि विश्वव्यापी [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोरोना भाइरस महामारी]]का कारण दुई वर्ष डुबेको पर्यटन क्षेत्र पुनः उठ्ने जमर्को गरिरहेको छ। काठमाडौँको [[ठमेल]] क्षेत्र विदेशबाट आउने पर्यटकहरूको प्राथमिक अड्डा हो, जहाँ पर्यटकहरूको लागि खानपान गर्ने अतिथि घरहरू, रेस्टुरेन्टहरू, पसलहरू र पुस्तक पसलहरू रहेका छन्। यसै प्रकार विदेशी पर्यटकहरूमाझ लोकप्रिय बनिरहेको अर्को छिमेकी क्षेत्र झमेल हो। यो टोलको वास्तविक नाम झम्सीखेल हो जसलाई ठमेलसँगै व्यवहार मिलाउन झमेल भन्ने गरिन्छ। सन् १९६० देखि सन् १९७० को समयकालमा हिप्पीहरूले लोकप्रिय बनाएको फ्रिक स्ट्रिट जसलाई स्थानीयहरू [[झोछेँ टोल]] भन्छन् यो समेत काठमाडौँको मौलिक पर्यटकहरूको अड्डा हो। यो ठमेलको लोकप्रिय विकल्प हो। तिब्बतको पुरानो व्यापारि मार्ग र परम्परागत बजार [[असन, काठमाडौँ|असन]]ले समेत पर्यटकहरू आकर्षित गर्ने गर्दछ। सन् १९५० मा नेपालको राजनीतिक परिवेशमा आएको परिवर्तनपछि पर्यटन उद्योग खुलेपछि होटल उद्योगमा उल्लेख्य सुधार आएको थियो। अहिले काठमाडौँभित्र हायात रिजेन्सी, द्वारिकाज, होटल याक एन्ड यती, द एभरेस्ट होटल, होटल र्‍याडिसन, होटल देल अन्नपूर्ण, द मल्ल होटल, [[शङ्कर होटल|शंकर होटल]], साङ्ग्रिला होटल (साङ्ग्रिला होटल समूहद्वारा सञ्चालित नभएको) जस्ता धेरै विलासी होटलरू रहेका छन्। काठमाडौँभित्र रहेका चार तारे होटलहरूमा होटल वैशाली, अकामा होटल, होटल नारायणी, द ब्लु स्टार र ग्रान्ड होटलहरू छन्। गार्डेन होटल, होटल एम्बेसेडर र अलोहा इन काठमाडौँका तीन तारे होटल हुन्। क्यासिनो भएका पाँचतारे होटेलहरूमध्ये हायात रिजेन्सी, होटल देल अन्नपूर्ण र याक एन्ड यती जस्ता होटलहरू पर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Hyatt Regency Kathmandu Hotel.jpg|[[हयात रिजेन्सी काठमाडौँ|हायात रिजेन्सी]] चित्र:Shanker.jpg|होटल शंकर चित्र:Legal hashish shop in Kathmandu, Nepal in 1973.jpg|सन् १९७३ ताका झोछेँ टोल चित्र:Old Kathmandu0761.JPG|असन बजार </gallery> ==स्वास्थ्य संस्थानहरू== नेपालका केन्द्रीय अस्पतालहरू [[वीर अस्पताल|बीर अस्पताल]], सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय ह्रदयरोग केन्द्र, सहिद शुक्रराज सरूवा रोग नियन्त्रण अस्पताल, [[नेपाल आँखा अस्पताल]] त्रिपुरेश्वर, [[तिलगङ्गा आँखा अस्पताल|तिलगङ्गा आँखाकेन्द्र]], [[कुष्ठरोग अस्पताल]], टोखा नेपाली सेनाका [[त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल|त्रिचन्द्र अस्पताल]], [[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल]], पायोनिएर अस्पताल, शसस्त्र प्रहरीको [[ज्ञानेन्द्र शसस्त्र प्रहरी अस्पताल]], [[नेपाल प्रहरी]]को [[वीरेन्द्र प्रहरी अस्पताल]], त्रिभुवन विश्वविद्यालय चिकित्सासास्त्र अध्यान संस्थानको [[त्रिवि शिक्षण अस्पताल|शिक्षण अस्पताल महाराजगंज]], [[नेपाल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल|नेपाल मेडिकल कलेज]] शिक्षण अस्पताल सिनामङ्गल, [[आयुर्वेद चिकित्सालय, नरदेवी|आयुर्वेदिक अस्पताल नरदेवी]], सुस्माकोइराला प्लास्टिक सर्जरी अस्पताल सांखु का साथै नर्भिक, मेडीकेयर, काठमाडौँ मोडेल अस्पताल लगायतका प्रसिद्ध थुप्रै निजी तथा सामुदायिक अस्पतालहरू पनि यहाँ रहेका छन। == खेलकूद == [[चित्र:Dasarath_Rangasala_Stadium.jpg|thumb|[[दशरथ रङ्गशाला]]]] [[फुटबल खेल|फुटबल]] र [[क्रिकेट]] नेपालको युवा पुस्ता बीच सबैभन्दा लोकप्रिय खेल हो। यो नगरमा विभिन्न खेल मैदानहरू रहेका छन्। [[राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल|राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्]]ले नेपालमा हुने विभिन्न खेलकूद प्रतियोगिताहरू नियमन र सञ्चालन गर्ने गर्दछ। सहरको एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल रङ्गशाला त्रिपुरेश्वरको छेउछाउमा रहेको [[दशरथ रङ्गशाला]] हो। यो रङ्गशालामा फुटबल खेल र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना हुने एक बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला हो। नेपालको सबैभन्दा ठुलो रङ्गशालाको रूपमा रहेको दशरथ रङ्गशालाको निर्माण सन् १९५६ मा सकिएको थियो। यस रङ्गशालाको दर्शक क्षमता २५ हजार रहेको छ। यस मैदानमा प्रत्येक वर्ष [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|सहिद स्मारक लिग]] पनि आयोजना गरिन्छ। [[दक्षिण एसियाली खेलकुद १९९९|आठौं दक्षिण एसियाली खेलकुद]] काठमाडौँमा आयोजना हुनुअघि चिनियाँ सरकारको सहयोगमा रङ्गशालाको मर्मतसम्भार गरी फ्लडलाइट जडान गरिएको थियो। [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टोली]] (आरसिटी), [[सङ्कटा क्लब]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टोली]] (एनआरटी) जस्ता नेपालका पुराना फुटबल क्लबहरू काठमाडौँको गृह फुटबल टोली हो। अन्य प्रमुख फुटबल क्लबहरूमा [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]], [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]], [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|नेपाल आर्मी क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] रहेका छन्। यङ्गाल स्पोर्ट्स क्लब जस्ता नेपालका केही पुराना क्रिकेट क्लबहरूको घर पनि काठमाडौँ हो। [[एभरेष्ट प्रिमियर लिग]]मा काठमाडौँ किङ्स इलाभेनले काठमाडौँको प्रतिनिधित्व गर्दछ। == यातायात सेवा == === सडक === नेपालको आर्थिक सर्वेक्षण २०७७/०७८ मा उल्लेख भए अनुसार नेपालमा रहेका सम्पूर्ण राजमार्गहरूको सडकको कुल लम्बाइ ३३,५२८ किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/sddkko-smrddhi-191315 |title=सडकको समृद्धि |last=कार्की |first=सुनिता |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सडक सञ्जालले देशको आर्थिक विकासमा विशेष गरी कृषि, बागवानी, तरकारी खेती, उद्योग तथा पर्यटनको क्षेत्रमा मद्दत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-11-28/399345.html |title=नेपालमा सडक: दक्षिण एसियाकै कमजोर |last=गजुरेल |first=आशीष |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |script-title=देवनागरी |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी भूभाग]]लाई हेर्दा काठमाडौँको यातायात मुख्यतया सडक र हवाई मार्गबाट ​​हुने गरेको छ। काठमाडौँलाई [[त्रिभुवन राजपथ|त्रिभुवन राजमार्ग]]ले दक्षिणमा [[भारत]], पश्चिममा [[पृथ्वी राजमार्ग]] र उत्तरमा [[अरनिको राजमार्ग]]ले [[चीन]]सँग जोडेको छ। [[बिपी राजमार्ग]]ले [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]हुँदै काठमाडौँलाई नेपालको पूर्वी भागसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.enepalese.com/2017/01/113739.html |title=बिपी राजमार्गले फेरियो जीवनशैली |website=ईनेपलिज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.arthadainik.com/news/4898 |title=​यसरी फेरिदियो बिपी राजमार्गले किसानको जीवनशैली |website=आर्थिक दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामध्येको एक काठमाडौँ-तराई द्रुत मार्ग निर्माणाधीन छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2021/03/28/161689541262445937.html |title=काठमाडौँ-तराई द्रुतमार्ग : खोकना छाडेर निजगढतर्फ काम |last=खतिवाडा |first=विमल |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो मार्ग तराईलाई उपत्यकासँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हुनेछ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/05/27/159059069757142500.html |title=द्रुतमार्गको काम दोस्रो चरणमा |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> साझा यातायातले काठमाडौँ र वरपरको उपत्यकामा नियमित बस सेवा प्रदान गर्दछ। माइक्रो बस कम्पनीहरू सहित अन्य बस कम्पनीहरूले धेरै अनिश्चित मार्गहरूमा आफ्नो सेवा सञ्चालन गर्ने गर्छन्। वि.सं. २०३२ सालमा चीन सरकारको सहयोगमा उपलब्ध भएको २२ वटा ट्रलीबसले काठमाडौँ त्रिपुरेश्वरदेखि भक्तपुरको सूर्यविनायकसम्म १३ किलोमिटरको रुटमा सेवा प्रदान गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |title=ट्रलीबसको गुमनाम अन्त्य |last=बजगाईं |first=काशीराम |website=अभियान दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409084619/https://abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |date=2023-04-09 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/219/2019-05-11 |title=ट्रलीबस नोस्टाल्जिया |last=प्रजापति |first=रत्न |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/03/403518 |title=किन सदुपयोग हुन सकेन चिनियाँ सहयोग ? |last=अर्याल |first=नवीन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> === हवाई === काठमाडौँ उपत्यकालाई सेवा गर्ने मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/nepaalii-uddaanko-grvilo-itihaas-185031 |title=नेपाली उडानको गर्विलो इतिहास |last=शेर्पा |first=फूर्वा |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सहरको केन्द्रबाट लगभग ६ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ र [[नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण]]द्वारा सञ्चालित छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15291 |title=त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल दक्षिण एसियाकै महँगो |last=ओझा |first=शरद |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite book |last=अर्याल |first=श्रीहरि |url=https://books.google.com.np/books?id=MNlWEAAAQBAJ |title=बानेश्वरको सेरोफेरो |date=2021-10-29 |page=१२६ |publisher=सौजन्य अर्याल |language=नेपाली}}</ref> विमानस्थलमा एउटा आन्तरिक र एउटा अन्तर्राष्ट्रिय गरी दुईवटा टर्मिनलहरू छन्। हाल, यसले [[युरोप]], [[एसिया]] र [[मध्य पूर्व]]का [[इस्तानबुल विमानस्थल|इस्तानबुल]], [[इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|दिल्ली]], [[छत्रपति शिवाजी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|मुम्बई]], [[केम्पेगौडा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|बेङ्गलोर]], [[नेताजी सुभाष चन्द्र बोस अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|कोलकाता]], [[चाङ्गी विमानस्थल|सिङ्गापुर]], [[सुवर्णभूमि विमानस्थल|बैङ्कक]], [[क्वालालम्पुर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|क्वालालम्पुर]], [[शाहजलाल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ढाका]], [[पारो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|पारो]], [[ल्हासा गोनगार विमानस्थल|ल्हासा]], [[चेङ्दु अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|चेङ्दु]], [[ग्वाङ्झाउ बाइयुन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ग्वाङ्झाउ]] र [[हङकङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|हङकङ]] जस्ता विश्वभरका ३० सहरहरूलाई जोडेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |title=यस्ता छन् त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडान भर्ने विभिन्न देशका एयरलाइन्स |website=नेपाल समय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817025751/https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |date=2022-08-17 }}</ref> सन् २०१३ देखि [[टर्किस एअरलाइन्स]]ले इस्तानबुललाई काठमाडौँसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/111117 |title=टर्किस एयरको काठमाडौँ सिधा उडान सुरु |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[ओमान एअर]]ले पनि सन् २०१० देखि [[मस्कट, ओमान|मस्कट]]लाई काठमाडौँसँग जोड्छ। [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एयरलाइन्स]]ले सन् २०२० मार्च २ देखि [[नारिता अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|टोकियो-नारिता]] उडान सुरु गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://deshsanchar.com/2019/08/13/235758/ |title=नेपाल-जापान उडान अगस्ट २९ देखि |date=2019-08-13 |website=देशसञ्चार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> देशभरका विभिन्न सहरहरूसँग क्षेत्रीय रूपमा [[बुद्ध एयर|बुद्ध एअर]], [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एअरलाइन्स]], [[श्री एअरलाइन्स|श्री एयरलाइन्स]] र [[यति एयरलाइन्स|यती एअरलाइन्स]] लगायतका धेरै नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरू उडान भर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopatinews.com/?p=13681 |title=बिहीबारदेखि हवाई उडान सुरुः दैनिक ६४ आन्तरिक उडान, ९ कम्पनीबाट अन्तराष्ट्रिय उडान |website=रातोपाटी समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220817024247/https://ratopatinews.com/?p=13681 |date=2022-08-17 }}</ref> === रोपवे सेवा === [[नेपालमा रोपवे सेवा|रोपवे]] पहाडी इलाकाको अन्य महत्वपूर्ण यातायातको साधन हो। काठमाडौँ र हेटौँडाबीच सञ्चालन भएको {{convert|43|km|mi|abbr=on}} लामो रज्जुमार्ग सेवाले प्रतिघण्टा २५ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो। कम बोक्ने क्षमता र मर्मतसम्भार समस्याहरूको कारण पछि यो सेवालाई बन्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/19749/ |title=रोपवे पुनः सञ्चालन गर्न अध्ययन |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[राणा वंश|राणाकाल]]मै काठमाडौँको [[मातातीर्थ]]देखि [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]को ढोरसिङसम्म {{convert|22|km|0|abbr=on}}भन्दा बढी लम्बाइको रज्जुमार्ग निर्माण गरिएको थियो, जसले प्रतिघण्टा ८ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63875-63875 |title=पुनःसञ्चालन हुँदै हेटौँडा-मातातीर्थ रोपवे |last=बास्कोटा |first=राजु |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> हाल काठमाडौँको [[चन्द्रागिरी केबलकार|चन्द्रागिरी पहाड]]मा केबलकार सेवा सञ्चालन भइरहेको छ। == भगिनी सहर == काठमाडौँको निम्नलिखित सहरहरूसँग भगिनी सम्बन्ध रहेको छ: ===राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|NEP}} [[अमरगढी नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध">{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/437499 |title=काठमाडौँ महानगरले गाँस्यो थप दुई नगरसँग भगिनी सम्बन्ध |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://www.lokpath.com/story/437499 |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[चन्दननाथ नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/343140 |title=चन्दननाथ र काठमाडौँ भगिनी सम्बन्धलाई औपचारिकता |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://www.lokpath.com/story/343140 |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[मेलम्ची नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/42684/ |title=काठमाडौँ महानगर र मेलम्चीबीच भगिनी सम्बन्ध, महानगरको सहयोगमा पार्क बन्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://farakdhar.com/story/42684/ |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[पाख्रीबास नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध"/> *{{flagicon|NEP}} [[रामग्राम नगरपालिका]] {{div col end}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|CHN}} [[ल्हासा]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.com/story/2019/07/28/4985/ |title=ल्हासा नगरसँग भगिनी सम्बन्ध विस्तार गर्न काठमाडौँ महानगरका मेयर चीन हानिए… |website=बिगुल समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[चेङ्दु]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/61263-61263 |title=काठमाडौँ - चेङ्दु भगिनी सम्बन्ध (भिडियो) |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सियान]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/02/24/84655/ |title=सम्बन्ध गाँस्दै मिति बिर्संदै |last=ढकाल |first=ईश्वरराज |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सेन्जेन|शेनझेन]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[नान्जिङ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[जिन्झाउ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[लान्चोउ]], चीन *{{flagicon|USA}} [[बोल्डर, कोलोराडो|बोल्डर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|USA}} [[युजिन, ओरेगन|युजिन]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.eugene-or.gov/369/Sister-Cities |title=Sister Cities |trans-title=भगिनी सहरहरू |website=www.eugene-or.gov |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[फ्रेडरिकवर्ग, भर्जिनिया|फ्रेडरिकवर्ग]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/09/707895 |title=काठमाडौँ महानगर र अमेरिकाको फ्रेडरिक्सवर्गबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापित |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[रोचेस्टर, मिन्नेसोटा|रोचेस्टर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|JPN}} [[मात्सुमोतो, नगानो|मात्सुमोतो]], जापान<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/mhaangrko-15-shrsng-bhginii-smbndh-1-134688 |title=महानगरको १५ सहरसँग भगिनी सम्बन्ध |last=अर्याल |first=उपेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|PRK}} [[प्योङयाङ]], उत्तर कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|KOR}} [[सियोल]], दक्षिण कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|IND}} [[बनारस|वाराणसी]], भारत<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|BLR}} [[मिन्स्क]], बेलारुस<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर">{{Cite web |url=http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |title=इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगर प्रमुखहरूलाई निमन्त्रणा गरिने |website=मेट्रो न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220810162253/http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |date=2022-08-10 }}</ref> *{{flagicon|MMR}} [[याङ्गुन]], म्यानमार<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|ESP}} [[म्याड्रिड]], स्पेन<ref>{{Cite web |url=https://www.jaljalakhabar.com/2018/02/58754/ |title=काठमाडौँ र स्पेनको मड्रिड सहरबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापना |date=2018-02-26 |website=जलजला खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/2708/2017-09-23 |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र स्पेनको शहर म्याड्रिडबीच भगिनी सम्बन्ध शुरु |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> <!--rest - other form of cooperation and/or twinning ended--> {{div col end}} ====प्रस्तावित भगिनी सहरहरू==== *{{flagicon|THA}} [[बैङ्कक]], थाइल्यान्ड<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/91048/ |title=काठमाडौँ महानगरले इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगरप्रमुखलाई निमन्त्रणा गर्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://farakdhar.com/story/91048/ |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|PAK}} [[इस्लामाबाद]], पाकिस्तान<ref>{{Cite web |url=http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |title=काठमाडौ महानगरपालिकाको अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220818030945/http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[खाँदबारी नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://sambahak.com/2022/07/23/काठमाडौँ-महानगरपालिका-र/ |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र खाँदाबारी नगरपालिकाबीच भगिनी सम्बन्धका बारेमा छलफल |date=2022-07-23 |website=सम्वाहक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220802210402/https://sambahak.com/2022/07/23/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%a0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a1%e0%a5%8c%e0%a4%81-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b0/ |date=2022-08-02 }}</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू == {{div col|colwidth=20em}} *[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]] *[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] *[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] *[[भीमसेन थापा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[रणजङ्ग पाँडे]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको पहिलो वैज्ञानिक *[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]], लेखक *[[नेपालका सहिदहरू|नेपालका सहिद]]: **[[धर्मभक्त माथेमा]] **[[गङ्गालाल श्रेष्ठ]] *[[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[हरिवंश आचार्य]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[मनिषा कोइराला]], बलिउड अभिनेत्री *[[राजेश हमाल]], अभिनेता *[[अमृता आचार्य]], अभिनेत्री *[[अनुराधा कोइराला]], समाजसेवी *[[पुष्पा बस्नेत]], समाजसेवी *[[बैकुण्ठ मानन्धर]], म्याराथन धावक *[[पारस खड्का]], क्रिकेट खेलाडी *[[गगन थापा]], राजिनीतिज्ञ *[[प्रकाशमान सिंह]], राजिनीतिज्ञ *[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]], नगर प्रमुख{{div col end}} == चित्र दीर्घा == <gallery mode="packed"> चित्र:City under a cloudy sky.jpg|[[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज|शिवपुरी पहाड]]बाट देखिएको उपत्यका चित्र:Simha durbar.jpg|[[सिंहदरबार]] चित्र:Kathmandu Durbar Square, Maju Dega 2, Nepal.jpg|[[हनुमान ढोका|बसन्तपुर दरबार क्षेत्र]] चित्र:Entrance to a building, Kathmandu, Nepal.jpg|दरबार क्षेत्रमा रहेको एक भवनको प्रवेशद्वार चित्र:Kathmandu Darbar0606 Kumari.JPG|[[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] रथयात्रा चित्र:Ghantaghar and Jacaranda.jpg|[[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] र वरपरका क्षेत्र चित्र:Dharhara 2072.JPG| सन् २०१४ मा [[धरहरा]] चित्र:In Kathmandu 17 May 2019 1.jpg|[[बौद्धनाथ]]को गल्ली </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Wikivoyage|Kathmandu|काठमाडौँ}} {{Commonscat|Kathmandu|काठमाडौँ}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{क्षेत्रका आधारमा एसियाका राजधानीहरू}} {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:एसियाका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१० मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] p48g34x9v1y4ampfmksuxcw9jgyv55f 0 2710 1379991 1332886 2026-09-11T15:49:19Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379991 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |mapsize = 300px |pushpin_map = लुम्बिनी अञ्चल#पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |seat_type = सदरमुकाम |website = |seat = [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]] |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- स्थापना --> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = <!-- auto --> |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|27.66|N|83.466|E|region:NP_type:city_source:enwiki-GNS|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो। अर्घाखाँची, गुल्मी, कपिलवस्तु, पाल्पा, रुपन्देही र नवलपरासी गरी छ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसको सदरमुकाम बुटवल हो। [[गौतम बुद्ध]]को जन्म स्थल [[लुम्बिनी]]को नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यो नेपालको [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा पर्दछ। ==प्रशासनिक उपविभाजन == लुम्बिनी अञ्चललाई छ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो। वि.सं २०७२ देखि सबै पाँच जिल्लाहरू (नवलपरासी जिल्लाको पश्चिमी आधा भाग)लाई [[लुम्बिनी प्रदेश]]को भागको रूपमा पुन: नामकरण गरिएको थियो, भने नवलपरासी जिल्लाको पूर्वी आधा भागलाई [[गण्डकी प्रदेश]]को भागको रूपमा पुन: नामकरण गरिएको थियो। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[अर्घाखाँची जिल्ला|अर्घाखाँची]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[सन्धिखर्क नगरपालिका|सन्धिखर्क]] | rowspan="5"|[[लुम्बिनी प्रदेश]] |- | [[गुल्मी जिल्ला|गुल्मी]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[तम्घास]] |- | [[कपिलवस्तु जिल्ला|कपिलवस्तु]] | [[तराई]] | [[तौलिहवा]] |- | [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[तानसेन नगरपालिका|तानसेन ]] |- | [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] | [[तराई]] | [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|सिद्धार्थनगर]] |- | [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासी]] | [[तराई]] | [[रामग्राम नगरपालिका|रामग्राम]] | साविकको [[नवलपरासी जिल्ला]]लाई [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]] ([[गण्डकी प्रदेश]]) <br/> र [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) जिल्ला]] ([[लुम्बिनी प्रदेश]])मा विभाजन गरिएको। |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेश]] [[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेश]] 1sqqzdcf0wughipwf48bk5bilun0476 0 2723 1379985 1332879 2026-09-11T15:37:29Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379985 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline ={{photomontage | photo1a =Dudhkunda at Yamtari glacier - panoramio.jpg | photo2a = Ghunsa.jpg | photo2b = Lelep.JPG | photo3a = Pathivara, Taplejung.jpg | photo3b = Phungling.JPG | photo4a = | photo4b =Ilam green.jpg | photo5a =Arjun Dhara1.jpg | photo6a = | photo6b = | photo7a =Phidim.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 }} | image_alt = | image_caption = दुधकुण्ड, लेलेप गाँउ, पाथीभरा मन्दिरबाट देखिएको दृश्य, गुन्सा गाउँ (घडिको दिशामा माथिबाट), फुङलिङ बजार, इलामको चिया बगान, अर्जुनधारा धाम, फिदिम बजार क्षेत्र |imagesize = 300px |pushpin_map = मेची अञ्चल#पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |image_map = |mapsize = 300px |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |subdivision_name1 = | named_for = [[मेची नदी]] | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[इलाम नगरपालिका|इलाम बजार]] | seat1_type = सबैभन्दा ठुलो सहर | seat1 = [[मेचीनगर नगरपालिका|मेचीनगर]] | parts_type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्लाहरू]]<!-- defaults to: Boroughs --> | parts_style = coll <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> | p1 = [[झापा जिल्ला]] | p2 = [[इलाम जिल्ला]] | p3 = [[ताप्लेजुङ जिल्ला]] | p4 = [[पाँचथर जिल्ला]] |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- Established --> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = 8,196 |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|२०६८]] |population_footnotes = |population_note = | population_rank = ११औँ | population_blank1_title = Households | population_blank1 = |population_total = 1,422,182 |population_density_km2 = auto |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|26|54|30|N|87|55|35|E|type:city_region:NP|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = | elevation_max_m = 8,586 | elevation_min_m = 59 | elevation_min_point = [[केचनकवल]] | elevation_max_point = [[कञ्चनजङ्घा हिमाल]] |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''मेची अञ्चल''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.google.com/maps/place//@27.166667,87.916667,9z/data=!5m1!1e4?hl=en&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI0MDkwNC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D | title=गुगल नक्सा }}</ref> इलाम, झापा, पाँचथर र ताप्लेजुङ गरी चार जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसको सदरमुकाम इलाममा रहेको छ। यो नेपालको [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]] अन्तर्गत पर्दछ। यस अञ्चलको दक्षिणमा [[बिहार]], पूर्वमा [[पश्चिम बङ्गाल]] र [[सिक्किम]] तथा उत्तरमा [[तिब्बत]] रहेको छ। यहाँको सबैभन्दा ठूलो सहर [[दमक नगरपालिका|दमक]] हो। यहाँ राई, लिम्बू, क्षेत्री, ब्राह्मण, मैथिल र मेचेको बाहुल्यता रहेको छ। ==प्रशासनिक उपविभाजन == मेची अञ्चललाई चारवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी यसलाई [[कोशी प्रदेश]]मा समावेश गरिएको थियो। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[इलाम जिल्ला|इलाम]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[इलाम नगरपालिका|इलाम]] | rowspan="4"|[[कोशी प्रदेश]] |- | [[झापा जिल्ला|झापा]] | [[तराई]] | [[भद्रपुर नगरपालिका|भद्रपुर]] |- | [[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] | [[हिमाली प्रदेश|हिमाल]] | [[फिदिम नगरपालिका|फिदिम]] |- | [[ताप्लेजुङ जिल्ला|ताप्लेजुङ]] | [[हिमाली प्रदेश|हिमाल]] | [[फुङलिङ नगरपालिका|फुङलिङ]] |} चार जिल्लामध्ये झापा तराईमा पर्छ र अन्य तीन जिल्लाभन्दा बढी विकसित छ। इलाम र पाँचथर पहाडी क्षेत्रमा पर्दछन् । इलाम पनि विकासको चरणमा छ, जहाँ बर्सेनि धेरै पर्यटक आउने गरेका छन्। कन्याम आफ्नो चिया बगानको लागि लोकप्रिय छ। अन्तुमा उदाउँदो सूर्यलाई देख्न सकिन्छ। चार जिल्लामध्ये ताप्लेजुङ सबैभन्दा कम विकसित जिल्ला हो। ताप्लेजुङ हिमाली क्षेत्रमा पर्छ। मेचीभित्र भद्रपुरमा एउटा र ताप्लेजुङमा एउटा गरी दुई विमानस्थलहरू रहेका छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेश]] go9jpb7balpyo4r7sofw6lfqu416k82 0 2724 1379986 1332880 2026-09-11T15:40:59Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379986 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> |name = |native_name = कोशी अञ्चल<ref>{{cite book |title=नेपाली बृहत शब्दकोश |publisher=[[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]] |location=काठमाडौँ|language=ne |chapter=कोशी}}</ref><br/> |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |mapsize = 300px |pushpin_map = कोशी अञ्चल#पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |subdivision_name1 = | named_for = [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]] |seat_type = सदरमुकाम |seat = | parts_type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्लाहरू]]<!-- defaults to: Boroughs --> | parts_style = coll <!-- list, coll (collapsed list), para (paragraph format) --> | parts = <!-- parts text, or header for parts list --> | p1 = [[सुनसरी जिल्ला]] | p2 = [[मोरङ जिल्ला]] | p3 = [[धनकुटा जिल्ला]] | p4 = [[तेह्रथुम जिल्ला]] | p5 = [[भोजपुर जिल्ला (स्पष्टता)|भोजपुर जिल्ला]] | p6 = [[सङ्खुवासभा जिल्ला]] |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- Established --> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = 9,669 |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|२०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2,335,047 |population_density_km2 = auto |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|26.51|87.30|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''कोशी अञ्चल''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.google.com/maps/place//@27.166667,87.916667,9z/data=!5m1!1e4?hl=en&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI0MDkwNC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D | title=गुगल नक्सा }}</ref> भोजपुर, धनकुटा, मोरङ र सङ्खुवासभा, सुनसरी, तेह्रथुम गरी छ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। कोशी अञ्चलको सदरमुकाम विराटनगर थियो, जुन यसको सबैभन्दा ठूलो सहर पनि थियो। कोशी अञ्चलका अन्य सहरहरूमा [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]], [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]], [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]], [[दुहवी नगरपालिका|दुहवी]], [[रामधुनी नगरपालिका|रामधुनी]] र [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]] थिए। यसका प्रमुख नदीहरू अरुण, तमोर र सप्तकोशी थिए। ==प्रशासनिक उपविभाजन == मेची अञ्चललाई छवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी यसलाई [[कोशी प्रदेश]]मा समावेश गरिएको थियो। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[भोजपुर जिल्ला (स्पष्टता)|भोजपुर]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[भोजपुर नगरपालिका|भोजपुर]] | rowspan="6"|[[कोशी प्रदेश]] |- | [[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[धनकुटा नगरपालिका|धनकुटा]] |- | [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]] | [[तराई]] | [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] |- | [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] | [[हिमाली प्रदेश|हिमाल]] | [[खाँदबारी नगरपालिका|खाँदबारी]] |- | [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]] | [[तराई]] | [[इनरुवा नगरपालिका|इनरुवा]] |- | [[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[म्याङलुङ नगरपालिका|म्याङलुङ]] |} {{clear}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेश]] 0ol1s5c5kla21zmxwic9hqwot7gp72a 0 2725 1379988 1364008 2026-09-11T15:46:16Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379988 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline =Shirshak baniya ram janaki.jpg |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |mapsize = 300px |pushpin_map = जनकपुर अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र |seat_type = सदरमुकाम |seat = |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- स्थापना--> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = 9669 |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|२०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2557004 |population_density_km2 = 264.5 |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|26|43|43|N|85|55|30|E|type:city_region:NP|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो। धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही, दोलखा, रामेछाप र सिन्धुली गरी छ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। जनकपुर अञ्चलको सदरमुकाम र यसको मुख्य सहर जनकपुर थियो। भारतीय सीमानजिक रहेको यो हिन्दू धर्मको ऐतिहासिक सहर हो। यो सहर अयोध्याका तत्कालीन राजा दशरथका छोरा भगवान रामका ससुरा राजा जनकको राजधानी भएको विश्वास गरिन्छ। त्यस समय यस सहरलाई 'मिथिला नगरी' भनिन्थ्यो। जनकपुर क्षेत्रको नाम ऐतिहासिक राजा गेडीगाड र उनको राजधानी जनकपुरसँग सम्बन्धित छ। जनकपुर अञ्चलभित्र सहरहरूमा कमलामाई (भित्री तराई), मन्थली (पहाड र तराई), भीमेश्वर (हिमालय) र बर्दिवास, ढल्केबर, जलेश्वर, मलङ्गवा, हरिवन, लालबन्दी, गौशालाबजार र मटिहानी (बाहिरी तराई) रहेका छन्। ==प्रशासनिक उपविभाजन == जनकपुर अञ्चललाई छवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी यसका उत्तरी भागमा पर्ने जिल्लाहरूलाई [[बागमती प्रदेश]] र दक्षिणी भागमा पर्ने जिल्लाहरूलाई [[मधेश प्रदेश]] मा समावेश गरिएको थियो। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] | [[तराई|बाहिरी तराई]] | [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर ]] | rowspan="3" | [[मधेश प्रदेश]] |- | [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] | [[तराई|बाहिरी तराई]] | [[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] |- | [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] | [[तराई|बाहिरी तराई]] | [[मलंगवा नगरपालिका|मलङ्गवा]] |- | [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]] | [[हिमाली प्रदेश|हिमाल]] | [[भीमेश्वर नगरपालिका|चरीकोट]] | rowspan="3" | [[बागमती प्रदेश]] |- | [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |- | [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]] | [[भित्री मधेश]] | [[सिन्धुलीमाढी]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेश]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेश]] a8dick3n4sehycwk9tfgkerspp103ju 0 2726 1379984 1332884 2026-09-11T15:34:55Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379984 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = नारायणी अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |seat_type = |seat = |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- स्थापना--> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = 8,400.6 |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = <!-- auto --> |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ | coordinates = {{coord|27.40|85.02|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो। बारा, पर्सा, रौतहट, चितवन र मकवानपुर गरी पाँच जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसको सदरमुकाम हेटौँडा हो। [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]]को नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यो नेपालको [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा पर्दछ। ==प्रशासनिक उपविभाजन == नारायणी अञ्चललाई पाँचवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी बारा, पर्सा र रौतहट जिल्लाहरूलाई [[मधेश प्रदेश]] र [[चितवन जिल्ला|चितवन]] र [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]लाई [[बागमती प्रदेश]]मा समावेश गरिएको थियो। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[बारा जिल्ला|बारा]] | [[तराई]] | [[कलैया उपमहानगरपालिका|कलैया]] | rowspan="3"|[[मधेश प्रदेश]] |- | [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] | [[तराई]] | [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]] |- | [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] | [[तराई]] | [[गौर नगरपालिका|गौर]] |- | [[चितवन जिल्ला|चितवन]] | [[भित्री मधेश]] | [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] | rowspan="2"|[[बागमती प्रदेश]] |- | [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] | [[भित्री मधेश]] | [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |- |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेश]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेश]] qmsxlxvf82smrwpkutal2vcrd1n2ybj 0 2727 1379989 1332883 2026-09-11T15:47:37Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379989 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = बहादुर गोरखा, हात खाली छैन, विल्यान्सलाई घातक मारियो |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |mapsize = 300px |pushpin_map = बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |seat_type = सदरमुकाम |seat = |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- स्थापना--> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|२०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4008487 |population_density_km2 = <!-- auto --> |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|27.7172|85.3240|type:city_region:NP|display=display=title, inline}} |elevation_footnotes = |elevation_m = |postal_code_type = Postal Code |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = |registration_plate = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो। भक्तपुर, धादिङ, ललितपुर, काठमाडौँ, काभ्रेपलान्चोक, नुवाकोट, रसुवा र सिन्धुपाल्चोक गरी आठ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसको सदरमुकाम काठमाडौँ हो। [[बागमती नदी]]को नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यो नेपालको [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा पर्दछ। ती सबै जिल्ला अहिले [[बागमती प्रदेश]]मा पर्छन्। ==प्रशासनिक उपविभाजन == जनकपुर अञ्चललाई आठवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी यसका सबै जिल्लाहरूलाई [[बागमती प्रदेश]]मा समावेश गरिएको थियो। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] | rowspan="8"|[[बागमती प्रदेश]] |- | [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[धादिङवेशी]] |- | [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |- | [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[काठमाडौँ]] |- | [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |- | [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[विदुर नगरपालिका|विदुर]] |- | [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]] | [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] | [[धुन्चे]] |- | [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] | [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] | [[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेश]] 1zj62bulvz1h7aqe6vne19zofaxkwre 0 2728 1379990 1332885 2026-09-11T15:48:36Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379990 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |mapsize = 300px |pushpin_map = गण्डकी अञ्चल#पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |seat_type = सदरमुकाम |seat = [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- Established --> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = <!-- auto --> |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|28|12|30|N|83|59|20|E|region:NP_type:city|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो। गोरखा, कास्की, लमजुङ, मनाङ, स्याङ्जा र तनहुँ गरी छ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसको सदरमुकाम पोखरा हो। [[गण्डकी नदी]]को नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यो नेपालको [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा पर्दछ। ==प्रशासनिक उपविभाजन == गण्डकी अञ्चल छ जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। यसका सबै जिल्लाहरू हाल [[गण्डकी प्रदेश]]मा पर्दछन्। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[गोरखा नगरपालिका|गोरखा]] | rowspan="6"|[[गण्डकी प्रदेश]] |- | [[कास्की जिल्ला|कास्की]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |- | [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[बेसीसहर नगरपालिका|बेसीसहर]] |- | [[मनाङ जिल्ला|मनाङ]] | [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] | [[चामे]] |- | [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[पुतलीबजार नगरपालिका|पुतलीबजार]] |- | [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[दमौली]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेश]] fia4o5osa4o5hfz5z2j4a4x281gjo9b 0 2730 1379993 1332888 2026-09-11T15:51:17Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379993 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |pushpin_map = राप्ती अञ्चल#मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |mapsize = 300px |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = [[मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |seat_type = सदरमुकाम |seat = [[तुल्सीपुर उपमहानगरपालिका|तुल्सीपुर]] |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- स्थापना--> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = <!-- auto --> |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|28|07|40|N|082|21|44|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो। दाङ, प्युठान, रोल्पा, रुकुम र सल्यान गरी पाँच जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। [[राप्ती नदी]]को नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यसको सदरमुकाम [[तुल्सीपुर उपमहानगरपालिका|तुल्सीपुर]] हो। यो नेपालको [[मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा पर्दछ। ==प्रशासनिक उपविभाजन == राप्ती अञ्चल पाँच जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। यसका दाङ, प्युठान र रोल्पा जिल्लन [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा पर्दछ। [[रुकुम जिल्ला]] विभाजित भई बनेको [[पश्चिम रुकुम जिल्ला]] र [[सल्यान जिल्ला]] [[कर्णाली प्रदेश]]मा पर्दछ भने अर्को [[पूर्वी रुकुम जिल्ला]] [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा पर्दछ। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[दाङ जिल्ला|दाङ]] | [[तराई]] | [[घोराही उपमहानगरपालिका|घोराही]] | rowspan="3"|[[लुम्बिनी प्रदेश]] |- | [[प्युठान जिल्ला|प्युठान]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[प्युठान खलङ्गा]] |- | [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[लिवाङ, रोल्पा|लिवाङ]] |- | [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]] | साविकको [[रुकुम जिल्ला]] [[पूर्वी रुकुम जिल्ला]] ([[लुम्बिनी प्रदेश]]) <br/> र [[पश्चिम रुकुम जिल्ला]] ([[कर्णाली प्रदेश]]) मा विभाजित भएको। |- | [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[खलङ्गा, सल्यान |खलङ्गा]] | [[कर्णाली प्रदेश]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश]] [[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेश]] j4tgdc4lijdwb3zrv9wyp7je5dsfp57 0 2731 1379995 1332889 2026-09-11T15:54:05Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379995 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |pushpin_map = भेरी अञ्चल#मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |mapsize = 300px |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = [[मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |seat_type = सदरमुकाम |seat = [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- Established --> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = <!-- auto --> |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|28.07|N|81.63|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो। बाँके, बर्दिया, दैलेख, जाजरकोट र सुर्खेत गरी पाँच जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। [[भेरी नदी]]को नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यसको सदरमुकाम [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] हो। यो नेपालको [[मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा पर्दछ। ==प्रशासनिक उपविभाजन == भेरी अञ्चल पाँच जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। यसका बाँके र बर्दिया जिल्ला [[लुम्बिनी प्रदेश]]का साथै दैलेख, जाजरकोट र सुर्खेत [[कर्णाली प्रदेश]]मा पर्दछ। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[बाँके जिल्ला|बाँके]] | [[तराई]] | [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगन्ज]] | rowspan="2"|[[लुम्बिनी प्रदेश]] |- | [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]] | [[तराई]] | [[गुलरिया नगरपालिका|गुलरिया]] |- | [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[नारायण नगरपालिका|नारायण]] | rowspan="3"|[[कर्णाली प्रदेश]] |- | [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[खलङ्गा, जाजरकोट|खलङ्गा]] |- | [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] | [[भित्री मधेश]] | [[वीरेन्द्रनगर नगरपालिका|वीरेन्द्रनगर]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश]] [[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेश]] efhevim4sw1odoifcny3mximrd92kph 0 2732 1379994 1332890 2026-09-11T15:52:08Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379994 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |pushpin_map = कर्णाली अञ्चल#मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |mapsize = 300px |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |seat_type = सदरमुकाम |seat = [[खलङ्गा, जुम्ला|जुम्ला खलङ्गा]] |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- Established --> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = <!-- auto --> |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|29|16|31|N|82|11|0|E|type:city_region:NP|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो। डोल्पा, हुम्ला, जुम्ला, कालिकोट र मुगु गरी पाँच जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। [[कर्णाली नदी]]को नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यसको सदरमुकाम [[खलङ्गा, जुम्ला|जुम्ला खलङ्गा]] हो। यो नेपालको [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा पर्दछ। ==प्रशासनिक उपविभाजन == भेरी अञ्चल पाँच जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। यसका सबै जिल्लाहरू हाल [[कर्णाली प्रदेश]]मा पर्दछ। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] | [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] | [[दुनै]] | rowspan="5"|[[कर्णाली प्रदेश]] |- | [[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]] | [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] | [[सिमीकोट|सिमिकोट]] |- | [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] | [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] | [[खलङ्गा, जुम्ला|खलङ्गा]] |- | [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] | [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] | [[मान्म]] |- | [[मुगु जिल्ला|मुगु]] | [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] | [[गमगढी]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेश]] 6a4sjoyei6202k98kzn3o21ltvb9yzz 0 2733 1379996 1332891 2026-09-11T15:54:53Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379996 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |pushpin_map = सेती अञ्चल#सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |mapsize = 300px |map_caption = |subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |seat_type = सदरमुकाम |seat = [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल]] |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- Established --> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = <!-- auto --> |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|प्रमुख भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = नेपाली, डोटेली, थारू |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|29|16|N|80|56|E|source:nlwiki_region:NP_scale:50000|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''सेती अञ्चल''' [[नेपाल]]को [[सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा अवस्थित चौध अञ्चलहरू मध्ये एक थियो। [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] सेती अञ्चलको प्रमुख सहर हो। यसको सदरमुकाम [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल सिलगढी]] थियो। वि.सं २०७२ मा, विकास क्षेत्र र अञ्चलहरू खारेज भएका थिए। पहिले सेती अञ्चल भनेर चिनिने यो क्षेत्र अहिले [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा पर्दछ। == नामाकरण == [[सेती नदी]]को नामबाट यो अञ्चलको नामाकरण गरिएको हो। ==प्रशासनिक विभाजन== सेती अञ्चललाई ५ जिल्लाहरूमा विभाजित गरिएको थियो। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! अवस्थिति ! सदरमुकाम ! हाल |- | [[अछाम जिल्ला|अछाम]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[मङ्गलसेन नगरपालिका|मङ्गलसेन]] | rowspan="5"|[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |- | [[बझाङ जिल्ला|बझाङ]] | [[हिमाली प्रदेश|हिमाल]] | [[चैनपुर, बझाङ|चैनपुर]] |- | [[बाजुरा जिल्ला|बाजुरा]] | [[हिमाली प्रदेश|हिमाल]] | [[मार्तडी]] |- | [[डोटी जिल्ला|डोटी]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[दिपायल सिलगढी नगरपालिका|दिपायल सिलगढी]] |- | [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] | [[भित्री मधेश]] | [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] |} {{clear}} ==पो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} {{coord|29|15|N|81|10|E|region:NP_type:adm1st_source:GNS-enwiki|display=title}} [[श्रेणी:सेती अञ्चल ]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेश]] [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] hdw2syr2hnz18iia900zqrus5iis4b1 0 2734 1379997 1332892 2026-09-11T15:57:22Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379997 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = |native_name = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |pushpin_map = महाकाली अञ्चल#सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |mapsize = 300px |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] |subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] |seat_type = सदरमुकाम |seat = [[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] |leader_title = |leader_name = |established_title = <!-- Established --> |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = <!-- auto --> |blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|मुख्य भाषा(हरू)]] |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|29.00|80.24|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो। बैतडी, डडेल्धुरा, दार्चुला र कञ्चनपुर गरी चार जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। [[महाकाली नदी]]को नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यसको सदरमुकाम [[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] हो। यो नेपालको [[सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा पर्दछ। ==प्रशासनिक उपविभाजन == भेरी अञ्चल चार जिल्लाहरूमा विभाजित थियो। यसका सबै जिल्लाहरू हाल [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]]मा पर्दछ। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[बैतडी जिल्ला|बैतडी]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[दशरथचन्द नगरपालिका|दशरथचन्द]] | rowspan="4"|[[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] |- | [[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेल्धुरा]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] र [[भित्री मधेश]] | [[अमरगढी नगरपालिका|अमरगढी]] |- | [[दार्चुला जिल्ला|दार्चुला]] | [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] | [[खलङ्गा, दार्चुला|खलङ्गा]] |- | [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]] | [[तराई]] | [[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेश]] 0kufqw934vwxvut13gn2qawefkr1u6o 0 3237 1379987 1332881 2026-09-11T15:44:57Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379987 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage-->| name = | native_name = | settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] | motto = | image_skyline = Pangboche.JPG | imagesize = 300px | image_caption = [[खुम्बु]]मा रहेको पाङ्बोचे गाउँ | image_map = |pushpin_map = सगरमाथा अञ्चल#पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको | mapsize = 300px | map_caption = | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू|विकास क्षेत्र]] | subdivision_name1 = [[पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]] | seat_type = सदरमुकाम | seat = | leader_title = | leader_name = | established_title = <!-- Established --> | established_date = | area_footnotes = | area_total_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = | population_density_km2 = <!-- auto --> | blank_name_sec1 = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|२०६८]] | blank_info_sec1 = | timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | coordinates = {{coord|26.62|86.76|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो।<ref>{{cite web | url=https://www.google.com/maps/place//@27.166667,87.916667,9z/data=!5m1!1e4?hl=en&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI0MDkwNC4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D | title=गुगल नक्सा }}</ref> खोटाङ, ओखलढुङ्गा, सोलुखुम्बु, उदयपुर, सप्तरी र सिराहा गरी छ जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। यसमा हिमालयका पर्वत जिल्लाहरू (विश्वको सर्वोच्च शिखर [[सगरमाथा]] सहित) उत्तरमा, पहाडी जिल्लाहरू र दक्षिणमा तराईका उपत्यका जिल्लाहरू पर्दछन्। यस जिल्लाको उत्तरमा [[चीन]], दक्षिणमा [[भारत]], पूर्वमा [[कोशी अञ्चल]] र पश्चिममा [[जनकपुर अञ्चल]] पर्दछन्। ==प्रशासनिक उपविभाजन == सगरमाथा अञ्चललाई छवटा जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो र वि.सं २०७२ मा, नयाँ संविधान जारी भएपछी यसका उत्तरी भागमा पर्ने जिल्लाहरूलाई [[कोशी प्रदेश]] र दक्षिणी भागमा पर्ने जिल्लाहरूलाई [[मधेश प्रदेश]] मा समावेश गरिएको थियो। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[दिक्तेल]] | rowspan="4"|[[कोशी प्रदेश]] |- | [[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[सिद्धिचरण नगरपालिका|सिद्धिचरण]] |- | [[सोलुखुम्बु जिल्ला|सोलुखुम्बु]] | [[हिमाली प्रदेश|हिमाल]] | [[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]] |- | [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] | [[तराई]] | [[त्रियुगा नगरपालिका|त्रियुगा]] |- | [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] | [[तराई]] | [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]] | rowspan="2"|[[मधेश प्रदेश]] |- | [[सिराहा जिल्ला|सिराहा ]] | [[तराई]] | [[सिराहा नगरपालिका|सिराहा]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] onmh5h7s5dx4ykv1qcc1qx6ydxvtr9r 0 3238 1379992 1368998 2026-09-11T15:50:30Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379992 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Template:Infobox settlement for additional fields that may be available--> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[नेपालका अञ्चलहरू|अञ्चल]] |motto = |image_skyline = |imagesize = 300px |image_caption = |image_map = |pushpin_map = धौलागिरी अञ्चल#पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = निर्देशाङ्कमा {{पृष्ठको नाम}}को सदरमुकाम देखाइएको |mapsize = 300px |map_caption = |subdivision_type = [[देश]] |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |established_date = |area_footnotes = |area_total_km2 = 8148 |population_as_of = |population_footnotes = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = auto |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|28|16|N|83|36|E|region:NP_type:city_source:enwiki-GNS|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' नेपालको [[नेपालका अञ्चलहरू|चौध अञ्चल]]हरू मध्ये एक थियो। बागलुङ, मुस्ताङ, म्याग्दी र पर्वत गरी चार जिल्लाहरू मिलेर बनेको थियो। [[धौलागिरि हिमाल|धौलागिरी हिमाल]]को नामबाट यसको नामकरण गरिएको थियो। यसको सदरमुकाम बागलुङ हो। यो नेपालको [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा पर्दछ। धार्मिक तथा पर्यटकिय स्थानहरू प्रशस्त भएर पनि प्रचार-प्रसारको कमीले गर्दा पर्यटनको राम्रो विकास हुन सकेको छैन। प्रसिध्द तिर्थ स्थल मुक्तिनाथ,बाग्लुङ कालिका भगवति मन्दिर लगायत का प्रशस्त धार्मिक तिर्थ स्थलहरू रहेका छन् भने पर्यटकिय क्षेत्रमा कालिगण्डकि नदिमा गरिने राफ्टीङ, मुस्ताङ पद यात्रा,म्याग्दिको तातो पानी क्षेत्र ,ढोरपाटन निकुन्ज लगायतका ठाउ छन्। साथै प्रचार-प्रसारको कमीले गर्दा पछाडि परेको पर्वत जिल्लाको सदरमुकाम कुश्मा बजारको छेउमा रहेको गुप्तेश्वर गुफा ( २ कि.मि. लामो)पनि पर्यटकीय तथा धार्मिक रूपले महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। यी चार जिल्लाहरू मध्ये मुस्ताङ सबैभन्दा विकट जिल्ला हो। मुस्ताङलाई हिमाल पारिको जिल्लाको नामले पनि चिन्ने गरिन्छ। ==प्रशासनिक उपविभाजन == लुम्बिनी अञ्चललाई छ जिल्लामा विभाजन गरिएको थियो। यसका सबै जिल्लाहरू हाल [[गण्डकी प्रदेश]]मा पर्दछ। {| class="wikitable" |- ! जिल्ला ! प्रकार ! सदरमुकाम ! हालको भाग |- | [[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[बागलुङ नगरपालिका|बागलुङ]] | rowspan="4"|[[गण्डकी प्रदेश]] |- | [[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]] | [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाल]] | [[जोमसोम]] |- | [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[बेनी नगरपालिका|बेनी]] |- | [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] | [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] | [[कुश्मा नगरपालिका|कुश्मा]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालका विकास क्षेत्रहरू]] (साविकको) * [[नेपालका अञ्चलहरू]] (साविकको) * [[नेपालका जिल्लाहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका अञ्चलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका अञ्चलहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेश]] qju06oafvhw62rtd6yddq4lujokizbu 0 6376 1380002 1370308 2026-09-12T03:07:56Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1380002 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |name = वीरेन्द्रनगर |other_name = चौहानचौर<ref name="परिचय">{{Cite web |url=https://birendranagarmun.gov.np/ne/node/5 |title=वीरेन्द्रनगर नगरपालिका सङ्क्षिप्त परिचय |website=वीरेन्द्रनगर नगरपालिका वेबसाइट|language=नेपाली|accessdate=2022-02-19}}</ref> |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = [[नगरपालिका]]<br />[[सदरमुकाम]]<br />[[राजधानी|प्रादेशिक राजधानी]]<ref name="राजधानी">{{cite news|title=प्रदेश नाम र राजधानी सम्बन्धमा |url=http://moial.karnali.gov.np/np/images/publication/38_Are%201%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6%20%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE%20%E0%A4%B0%20%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%80_0.pdf |date=वि.सं. २०७४ फागुन १४ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ७ |agency=कर्णाली प्रदेश सरकार |language=नेपाली |publisher=प्रदेश राजपत्र}}</ref> |motto = |named_for = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]<ref name="परिचय"/> <!-- images and maps --> |image_skyline = Ghantaghar@surkhet.JPG |image_caption = वीरेन्द्रनगरमा रहेको घण्टाघर {{Photomontage | photo1a = Birendranagar.jpg | photo1b = Surkhet Bulbule Lake.jpg | photo2a = | photo3a = | photo3b = | photo4a = | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = वीरेन्द्रनगरको पन्छीनेत्र दृश्य,वीरेन्द्रनगर स्थित बुलबुले ताल }} |image_size = 300px |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = सुर्खेत जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300px |pushpin_map_caption = नक्सामा वीरेन्द्रनगरको अवस्थिति |coordinates = {{coord|28|34|N|81|49|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[सुर्खेत जिल्ला]] <!-- Politics --> |government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-solukhumbu/Sotang?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = |leader_title = [[नगरप्रमुख|मेयर]] |leader_name = मोहनमाया भण्डारी ढकाल <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = निलकण्ठ खनाल <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]]) |established_title = नगर पञ्चायत |established_date = वि.सं. २०३३ फागुन १२<ref name="नगर">{{cite news|title=वीरेन्द्रनगर नगरपञ्चायत क्षेत्र घोषित गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=11100 |date=वि.सं. २०३७ असोज २७ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ७ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title1 = समावेश गाउँ पञ्चायतहरू |established_date1 = वयल काँडा (आंशिक भाग),गोठी काँडा (आंशिक भाग), जर्बुटा (आंशिक भाग) र कटुकुवा (पूर्ण) |established_title2 = सम्मिलित ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू) |established_date2 = [[लाटिकोइली]] र [[उत्तरगङ्गा]] |established_title3 = सम्मिलित मिति |established_date3 = वि.सं. २०७१ वैशाख २५<ref name="थप">{{cite news|title=नगरपालिका घोषणा गरी क्षेत्र तोकेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22724 |date=वि.सं. २०७१ बैशाख २५ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ७ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title4 = सम्मिलित ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू) |established_date4 = [[जर्बुटा]] |established_title5 = सम्मिलित मिति |established_date5 = वि.सं. २०७१ पुस २८<ref name="गाविस थप">{{cite news|title=शङ्खरापुर लगायत विभिन्न नगरपालिका घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634 |date=वि.सं. २०७१ पुस २८ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ७ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title6 = सम्मिलित ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date6 = [[रतु]], [[गर्पन]] र [[गडि वयलकाँडा]] |established_title7 = सम्मिलित मिति |established_date7 = वि.सं. २०७३ फागुन २७<ref name="अन्य थप">{{cite news|title=गाउँपालिका नगरपालिका उपमहानगरपालिका र महानगरपालिकाको क्षेत्र तोकी केन्द्र कायम गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22690 |date=वि.सं. २०७३ फागुन २७ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> <!-- Area --> |unit_pref = |area_footnotes = |area_total_km2 = 245.06 |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=3&municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_note = |population_total = 153863 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = <!-- demographics (section 1) --> | demographics_type1 = जातीयता | demographics1_title1 = मुख्य जाति | demographics1_info1 = [[ब्राह्मण]], [[क्षेत्री]], [[मगर जाति|मगर]], [[गुरुङ जाति|गुरुङ]], [[नेवार जाति|नेवार]], [[दमाई जाति|परियार]], [[सुनार]], [[थारू जाति|थारु]] <!-- demographics (section 2) --> | demographics_type2 = भाषा | demographics2_title1 = मुख्य भाषाहरू | demographics2_info1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]], [[अवधी भाषा|अवधी]], [[गुरुङ भाषा|गुरुङ]], [[नेवारी भाषा|नेवारी]], [[मगर भाषा|मगर]], [[थारू भाषा|थारू]] |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = <!-- elevation --> | elevation_max_m = 665 | elevation_min_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = +९७७-८३ |website = {{URL|http://birendranagarmun.gov.np/}} |footnotes = }} '''वीरेन्द्रनगर''' (पूर्व नाम: '''चौहानचौर''')<ref name="स्मारिका"/> [[नेपाल]]को [[कर्णाली प्रदेश]] अन्तर्गत पर्ने [[सुर्खेत उपत्यका]]को [[सुर्खेत जिल्ला]]मा रहेको प्रादेशिक राजधानी<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/91835-91835 |title=प्रदेश ६ : नाम कर्णाली, राजधानी वीरेन्द्रनगर |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-19}}</ref><ref name="राजधानी"/>, जिल्ला सदरमुकाम<ref name="स्मारिका">{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=PPFFAQAAIAAJ&q |title=स्मारिका |quote=महेन्द्र सरकारको उद्गारलाई मूर्त रूप दिने सिलसिलामा वि.सं. २०२३ सालको हिउँददेखि जिल्लाको सदरमुकाम गोठीकाँडाबाट हालको स्थानमा सारियो। |date=सन् १९८९ |publisher=सुर्खेती कल्याण समाज |page=१० |language=नेपाली}}</ref> र एक नगरपालिका हो।<ref name="परिचय"/> यो सहर तत्कालीन [[मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्य-पश्चिमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको सदरमुकाम समेत रहेको थियो। सुर्खेत जिल्लाको पहिलो नगरपालिका रहेको यो नगरको नामकरण तत्कालीन राजा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र शाह]]को नामबाट भएको हो। राजा वीरेन्द्रबाट नै सुर्खेत उपत्यकामा मलेरियाको उन्मूलन पछि वीरेन्द्रनगर सहरको परिकल्पना गरिएको थियो। सुर्खेत जिल्लाको तत्कालिन गोठी काँडा र जर्बुटा गाउँ पञ्चायतको आंशिक भाग र कटुकुवा गाउँ पञ्चायतको सम्पूर्ण क्षेत्रलाई वि.सं. २०३३ फागुन १२ गते मिलाएर वीरेन्द्रनगर नगर पञ्चायत घोषणा गरिएको थियो।<ref name="नगर"/> यसै प्रकार वि.सं. २०७२ बैशाख २४ मा नेपाल सरकारको निर्णय र वि.सं. २०७२ बैशाख २४ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन [[लाटिकोइली]] र [[उत्तरगङ्गा]] गाउँ विकास समितिहरू समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref name="थप"/><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-05-08/388826.html |title=थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित) |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-19}}</ref> पुन: एक पटक वि.सं. २०७१ मङ्सिर १६ मा नेपाल सरकारको निर्णय र वि.सं. २०७१ पुष २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार [[जर्बुटा]] गाउँ विकास समिति समेत यसमा गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref name="गाविस थप"/> यसै प्रकार सङ्घीय शासन व्यवस्था लागु भएपछि देशमा स्थानीय तहको गठन भएसँगै वि.सं. २०७३ फागुन २२ गते नेपाल सरकारको निर्णय तथा वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार तत्कालिन [[रतु]], [[गर्पन]] र [[गडि वयलकाँडा|गढी]] गाउँ विकास समितिको सम्पूर्ण क्षेत्र गाभेर यो नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref name="अन्य थप"/><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/chapa-bata/60472/ |title=गाउँ र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति ? |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ०७ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220219161531/https://www.setopati.com/chapa-bata/60472/ |date=2022-02-19 }}</ref><ref name="जिल्ला समन्वय समिति">{{cite news|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html|title=जीविस अब देखि जिल्ला समन्वय समिति|last1=काफ्ले|first1=प्रतिक्षा|date=वि.सं. २०७३ फागुन ३०|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ०७|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक|कान्तिपुर]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170506085135/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-13/20170313191214.html |date=2017-05-06 }}</ref><ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|date=वि.सं. २०७३ फागुन ३०|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन ०७|publisher=सेतोपाटी|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref> वर्तमान समयमा वीरेन्द्रनगर पश्चिम नेपालको प्रमुख वाणिज्य केन्द्रका साथै शिक्षा र स्वास्थ्यको पनि केन्द्र हो। == नामकरण == नेपाल अधिराज्यको तत्कालीन राजा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र शाह]]को नाममा यो नगर क्षेत्रको नाम वीरेन्द्रनगर राखिएको हो।<ref name="परिचय"/> ==नगर प्रशासनिक इतिहास== वि.सं. २०१९ मङ्सिर ५ गते तत्कालिन श्री ५ को सरकारको निर्णय र वि.सं. २०१९ पुष २ गते नेपाल गजेटमा प्रकाशित सूचना अनुसार नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल र ७५ जिल्लामा विभाजन गरेपछि सुर्खेत जिल्ला गठन भएपछि सर्वप्रथम यसको सदरमुकाम 'सुर्खेत' गोठीकाँडा बजारमा रहेको थियो।<ref name="सदरमुकाम साविक">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2685|title=नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल, ७५ जिल्लामा विभाजित|date=वि.सं. २०१९ पुष २|accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|page=१|language=नेपाली}}</ref> वि.सं. २०२३ सालको हिउँदमा तत्कालिन श्री ५ को सरकारको निर्णय अनुसार जिल्ला सदरमुकामहरू विवादास्पद देखिएकोले सुर्खेत जिल्लाको सदरमुकाम वीरेन्द्रनगर सारिएको थियो।<ref name="स्मारिका"/> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,५३,८६३ रहेको छ भने यहाँ ३८,३७७ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable mw-datatable" style="text-align:center" |+ वीरेन्द्रनगर नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडा/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || वीरेन्द्रनगर (१-२) || १०,२०८ || ६.१० || १,६७३.४४ |- | २ || [[उत्तरगङ्गा]] (१-७) || १४,३२६ || २९.२० || ४९०.६२ |- | ३ || [[उत्तरगङ्गा]] (८-९) || १९,६१९ || ६.६२ || २,९६३.५९ |- | ४ || वीरेन्द्रनगर (३-४) || १०,२२७ || ७.१ कि.मी. || १,४४०.४२ |- | ५ || वीरेन्द्रनगर (५) || ६,३३६ || ५.८० || १,०९२.४१ |- | ६ || वीरेन्द्रनगर (६) || ७,६९१ || ०.६० || १२,८१८.३३ |- | ७ || वीरेन्द्रनगर (७-८) || ९,३९७ || ५.२ कि.मी. || १,८०७.१२ |- | ८ || वीरेन्द्रनगर (९-१०) || ७,८२४ || १.४० || ५,५८८.५७ |- | ९ || [[लाटिकोइली]] (६-८) || ११,६७८ || २८.८२ || ४०५.२० |- | १० || [[लाटिकोइली]] (२-५,९) || १८,०९१ || १७.०० || १,०६४.१८ |- | ११ || [[लाटिकोइली]] (१), [[जर्बुटा]] (१)|| १२,१५१ || २६.७० || ४५५.०९ |- | १२ || वीरेन्द्रनगर (११-१२) || १४,३५८ || ८.८२ || १,६२७.८९ |- | १३ || [[जर्बुटा]] (२-९) || ५,९८२ || २५.९० || २३०.९७ |- | १४ || [[गडि वयलकाँडा|गढी वयलकाँडा]] || २,५७६ || २८.९६ || ८८.९५ |- | १५ || [[रतु]] || १,५५७ || २४.६१ || ६३.२७ |- | १६ || [[गर्पन]] || १,८४२ || २२.२३ || ८२.८६ |- class="sortbottom" style="font-weight:bold; background:#f2f2f2" | colspan="2" | जम्मा / औसत || १,५३,८६३ || २४५.०६ || ६२७.८६ |} == यातायात == ===सडक यातायात=== वीरेन्द्रनगरलाई देशका प्रमुख स्थानसँग जोडने कार्य [[रत्न राजमार्ग]]ले [[कोहलपुर नगरपालिका|कोहलपुर]]मा [[महेन्द्र राजमार्ग]]सँग जोड्दै पुरा गरेको छ। महेन्द्र राजमार्ग प्रयोग गरेर वीरेन्द्रनगरबाट नेपालका प्रमुख सहरहरू जस्तै [[बुटवल उपमहानगरपालिका|बुटवल]], [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]], [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]], [[काठमाडौँ]], [[इटहरी उपमहानगरपालिका|इटहरी]], [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]], [[दमक नगरपालिका|दमक]], [[बिर्तामोड नगरपालिका|बिर्तामोड]], [[काँकडभिट्टा]]सँग जोड्ने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2022/16/351623/ |title=ब‍न्दको प्रभाव : कर्णालीमा लामो दूरीको यातायात ठप्प |website=खबर हब |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}</ref> यसै सहरलाई काटेर गएको [[कर्णाली राजमार्ग]]ले [[दैलेख जिल्ला]]का साथै दुर्गम जिल्लाको रूपमा रहेको [[कालिकोट जिल्ला|कालीकोट]], [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] लगायतका जिल्लासँग जोडेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/pradesh-6/2021/01/12/161043115408786579.html?author=1 |title=साँघुरो बसपार्कमा फोहरले सास्ती |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}</ref> यसै प्रकार [[दाङ उपत्यका]]बाट [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] हुँदै [[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] पसेको कच्ची सडकले यो सहरलाई [[तुलसीपुर उपमहानगरपालिका|तुल्सीपुर]] तथा [[घोराही उपमहानगरपालिका|त्रिभुवननगर]]सँग जोडेको छ तथा जाजरकोट सडकले [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]]को सदरमुकाम तथा [[रुकुम जिल्ला|रूकुम]]को [[चौरजहारी नगरपालिका|चौरजाहारी]]सँग जोडेको छ। ===हवाई=== यो नगरको पूर्वमा [[सुर्खेत विमानस्थल]] रहेको छ जसलाई वीरेन्द्रनगर विमानस्थल पनि भन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/open/2021-07-28-43096 |title=अघि बढेन सुर्खेत विमानस्थल विस्तार योजना |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}</ref> यस विमानस्थलबाट नेपालको राजधानी सहर [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]] लगायत नेपालको पश्चिममा रहेका दुर्गम जिल्लाहरू [[जुम्ला जिल्ला]], [[हुम्ला जिल्ला]], [[कालिकोट जिल्ला]], [[डोल्पा जिल्ला]], [[मुगु जिल्ला]] लगायतका स्थानहरूका लागि सोझै उडान रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2020/05/224850/ |title=सुर्खेत विमानस्थल विस्तारका लागि ३० बिघा जग्गा अधिग्रहण |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}</ref> ==मौसम== सन् १९९९ को मे महिनाको ५ तारिखमा वीरेन्द्रनगरमा अहिलेसम्मकै उच्चतम तापक्रम {{convert|41.8|°C}} दर्ज गरिएकोथियो, जबकि सबैभन्दा कम तापक्रम सन् २०१३ जनवरी ९ मा {{convert|-0.7|°C}} दर्ज गरिएको थियो।<ref>{{cite report |title= तापक्रम तालिका |publisher= जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल सरकार |url= http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/1749218667Ext%20temp%20of%20January.pdf |access-date= वि.सं. २०७८ फागुन ११ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304221858/http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/1749218667Ext%20temp%20of%20January.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> {{Weather box |location = वीरेन्द्रनगर (सन् १९८१- सन् २०१०) |metric first = Yes |single line = Yes |Jan high C = 19.9 |Feb high C = 22.5 |Mar high C = 27.6 |Apr high C = 32.8 |May high C = 33.9 |Jun high C = 33.1 |Jul high C = 30.7 |Aug high C = 30.6 |Sep high C = 29.9 |Oct high C = 28.4 |Nov high C = 24.9 |Dec high C = 21.2 |year high C = 28.0 |Jan mean C = 12.6 |Feb mean C = 15.2 |Mar mean C = 19.7 |Apr mean C = 24.7 |May mean C = 27.2 |Jun mean C = 28.0 |Jul mean C = 27.1 |Aug mean C = 26.9 |Sep mean C = 25.8 |Oct mean C = 22.1 |Nov mean C = 17.7 |Dec mean C = 13.8 |year mean C = 21.7 |Jan low C = 5.4 |Feb low C = 7.9 |Mar low C = 11.8 |Apr low C = 16.6 |May low C = 20.4 |Jun low C = 22.9 |Jul low C = 23.5 |Aug low C = 23.3 |Sep low C = 21.6 |Oct low C = 15.8 |Nov low C = 10.4 |Dec low C = 6.4 |year low C = 15.5 |precipitation colour= green |Jan precipitation mm = 34.4 |Feb precipitation mm = 42.5 |Mar precipitation mm = 26.0 |Apr precipitation mm = 29.2 |May precipitation mm = 91.3 |Jun precipitation mm = 252.3 |Jul precipitation mm = 471.9 |Aug precipitation mm = 422.6 |Sep precipitation mm = 190.9 |Oct precipitation mm = 42.4 |Nov precipitation mm = 9.7 |Dec precipitation mm = 18.5 |year precipitation mm = 1631.7 |source 1= जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल सरकार<ref>{{cite report |title= मौसम तापक्रम तालिका |publisher= जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल सरकार |url=http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/880251189NORMAL%20FILE.pdf |access-date=वि.सं. २०७८ फागुन ११}}</ref> }} ==स्वास्थ्य== वीरेन्द्रनगरमा सरकारी नियन्त्रणमा सञ्चालित स्वास्थ्य संस्थाहरू मध्ये [[कर्णाली प्रादेशिक अस्पताल]], एक जिल्ला अस्पताल र एक नेत्र उपचार केन्द्र रहेका छन्। == शिक्षा == कर्णाली प्रदेशको शैक्षिक सहरको रूपमा नाम कमाएको वीरेन्द्रनगरमा उच्च शिक्षाका लागि सरकारको लगानीमा स्थापना गरिएका सुर्खेत बहुमुखी क्याम्पस र [[वीरेन्द्रनगर बहुमुखी क्याम्पस]] रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://skynewsnepal.com.np/2021/02/05/9307 |title=सुर्खेत क्याम्पस (शिक्षा) बहुमुखि हुँदै |date=२३ माघ २०७७, शुक्रबार ०१:०९ |website=स्काई न्युज नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220153340/https://skynewsnepal.com.np/2021/02/05/9307 |date=2022-02-20 }}</ref> यसको साथै सामुदायिक चिकित्सा क्याम्पस पनि यहाँको मुख्य शैक्षिक संस्था हो। वीरेन्द्रनगरमा [[मध्यपश्चिम विश्वविद्यालय|मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालय]] समेत रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/pradesh-6/2020/02/08/15811360099958882.html?author=1 |title=केन्द्रीय विश्वविद्यालय बनाउन माग |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}</ref> == पर्यटकीय स्थल == [[तिब्बत]]मा रहेको [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरूको प्रसिद्ध तिर्थस्थल [[मानसरोवर]] जाने यात्रुले [[हुम्ला जिल्ला]]सम्म जानका लागि हेलिकप्टर तथा हवाई जहाज चढ्ने प्रमुख स्थान वीरेन्द्रनगर हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalkhabar.com/blog/9907-2019-10-14-5-36-13 |title=कर्णाली रेशम मार्ग: विकासको ‘गेम चेन्जर’ |website=नेपाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/42753/2020-05-05 |title=सुनसान कैलाश मानसरोवर तीर्थयात्रा |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस नगर क्षेत्रभित्र रहेका [[देउतीबज्यै]]<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/59430 |title=सुर्खेतको देउती बज्यै मन्दिरको भित्रि कथा |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220153337/https://www.lokpath.com/story/59430 |date=2022-02-20 }}</ref> तथा [[काँक्रे विहार]]<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/bibidha/2019/10/04 |title=विविध |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}</ref> क्षेत्र यहाँका मुख्य प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक आकर्षण हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalgunjnews.com/finance/20191036999/ |title=सुर्खेतका पर्यटकीयस्थलमा चहलपहल, रारा पुग्ने सुर्खेत ‘ट्रान्जिट प्वाइन्ट’ |date=2019-10-17 |website=नेपालगन्ज समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220153337/https://www.nepalgunjnews.com/finance/20191036999/ |date=2022-02-20 }}</ref> नगर भित्रै रहेको पश्चिम नेपालको एकमात्र घण्टाघर वीरेन्द्रनगर सहरको गौरव हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalpress.com/2021/12/31/139924/ |title=वीरेन्द्रनगर घण्टाघरका घडी चार वर्षसम्म मर्मतको पर्खाइमा |website=नेपाल प्रेस |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20}}</ref> नगरसँग टासिएर [[बुलबुले ताल|बुलबुल ताल]] तथा पार्क रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://ehimalayatimes.com/karnali-pradesh/67779 |title=दसैंसँगै वीरेन्द्रनगर झलमल्ल |website=हिमालय टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-02-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220220153336/https://ehimalayatimes.com/karnali-pradesh/67779 |date=2022-02-20 }}</ref> ==चित्र दीर्घा== <gallery mode=packed> Kakrebihar 21.jpg|काँक्रे विहारमा रहेको प्राचीन कलाकृति Kakrebihar 11.jpg|काँक्रे विहारमा रहेको प्राचीन कलाकृति Kakrebihar 14.jpg|काँक्रे विहारमा रहेको प्राचीन कलाकृति Deuti Bajai Temple 1.JPG|देउतीबज्यै मन्दिर Boating at Bulbule lake 04.jpg|बुलबुल ताल </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{सुर्खेत जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} [[श्रेणी:सुर्खेत जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०३३ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राजारानीहरूको नामबाट नामकरण गरिएका ठाउँहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] to4cuy0thvyv0phirvctnt2oxiarjuu 0 6403 1380003 1370143 2026-09-12T03:14:49Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1380003 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox settlement |official_name = पोखरा |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[महानगरपालिका]] |motto = सफा पोखरा; हरियो पोखरा <!-- images and maps --> |image_skyline ={{Photomontage | photo1a = Pokhara at dawn.jpg | photo2a = View_of_Boats_in_Phewa_Lake.jpg | photo2b = Hot-Air-Ballon-Nepal.jpg | photo3a = Pokhara-Shanti-Stupa.jpg | spacing = 1 | position = center | color_border = white | color = white | size = 300 }} |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = कास्की जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/ढाँचा:Location_map --> |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 300px <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[कास्की जिल्ला]] |subdivision_type3 = [[साक्षरता|साक्षरता दर]] |subdivision_name3 = {{increase}} ८३% <span style="color:#fc5;"> उच्च</span> <!-- Politics --> |government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski/pokhara-lekhnath?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = |leader_title = [[नगरप्रमुख]] |leader_name = [[धनराज आचार्य]] <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = मञ्जुदेवी गुरुङ <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |established_title = स्थापना |established_date = २७ [[फागुन|फागुन]] २०७३ <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 464.24 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_water_km2 = 4.4 |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=40&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 513504 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank1 = [[खस जाति|खस]] ([[ब्राह्मण]], [[क्षेत्री]], [[ठकुरी]] र [[दलित]]), [[गुरुङ जाति|गुरुङ]], [[मगर जाति|मगर]], [[नेवार जाति|नेवार]], [[थकाली जाति|थकाली]] |population_blank2_title = [[धर्म|धर्मावलम्बी]] |population_blank2 = [[हिन्दु धर्म]], [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]] <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28|12|30|N|83|59|20|E|region:NP_type:city|display=inline,title}} |postal_code_type = हुलाक कोड |postal_code = ३३७००, ३३७०२, ३३७०४, ३३७०६, ३३७०८, ३३७१३ |area_code = +९७७-६१ |blank_name = केन्द्र |blank_info = साविक पोखरा उपमहानगरपालिकाको कार्यालय |website = {{URL|http://pokharamun.gov.np/|पोखरा महानगरपालिका}} |footnotes = }} '''पोखरा''' [[नेपाल]]को [[गण्डकी प्रदेश]] स्थित [[कास्की जिल्ला]]मा रहेको महानगरपालिका हो। वि.सं. २०५२ माघ १८ गते [[उपमहानगरपालिका]] घोषित '''पोखरा'''लाई [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते [[महानगरपालिका]] घोषणा गरेको हो।<ref>{{cite news|title=७ सय ४४ स्थानीय तह कार्यान्वयनमा|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-10/20170310123842.html|accessdate=२७ फागुन २०७३|publisher=कान्तिपुर दैनिक|date=२७ फागुन २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501094627/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-10/20170310123842.html |date=2017-05-01 }}</ref><ref>{{cite news|title=एउटै प्रदेशमा तीन महानगरपालिका|url=http://setopati.com/raajneeti/65580/|accessdate=९ चैत २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=९ चैत २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170326161605/http://setopati.com/raajneeti/65580/ |date=2017-03-26 }}</ref><ref>{{cite news|title=यी हुन् अब बन्ने ४ महानगरपालिका र १२ उप-महानगरपालिका|url=http://setopati.com/raajneeti/59770/|accessdate=१२ पुष २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=१२ पुष २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517030818/http://setopati.com/raajneeti/59770/ |date=2017-05-17 }}</ref> क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठुलो यस [[नेपालका सहरहरूको सूची|महानगरपालिका]]को क्षेत्रफल ४६४.२४ वर्ग कि. मी. रहेको छ भने कुल [[जनसङ्ख्या]] ५,१३,५०४ रहेको छ।<ref>{{cite news|title=अब नेपालमा तीनवटा महानगरपालिका|url=http://setopati.com/raajneeti/56351/|accessdate=२३ कात्तिक २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=२३ कात्तिक २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170422033954/http://setopati.com/raajneeti/56351 |date=2017-04-22 }}</ref> महानगरपालिकाको केन्द्र साविक '''पोखरा उपमहानगरपालिका''' कार्यालय नै रहेको छ।<ref name="नयाँ नेपाल">{{cite web|title=सात प्रदेशको नयाँ नेपाल|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|publisher=अनलाइन खबर|accessdate=२०७१ माघ ५|ref=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/}}</ref><ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|accessdate=२८ फागुन २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=२८ फागुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref> २०७१ पुस २८ गते, तात्कालीन पोखरा उपमहानगरपालिकामा [[लामाचौर]], [[भलाम]], [[काँहु]], [[आर्वाविजय]], [[निर्मलपोखरी]], [[कृष्तिनाच्नेचौर]], [[पुम्दीभुम्दी]], [[सराङकोट]], [[हेम्जा]] र [[अर्मला]] गरी १० वटा गाविसहरू गाभ्दै यसको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो। [[लेखनाथ नगरपालिका]], [[मौजा]], [[चापाकोट, कास्की|चापाकोट]], [[भदौरे तमागी]]को (३-९) वडाहरू, [[कास्कीकोट]], [[माझठाना]]को (१,४-९) वडाहरू [[कालिका, कास्की|कालिका]]को (१-५) वडाहरू र [[पुरन्चौर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] मिलि कुल ३३ वटा [[वडा]]मा विभाजित छ।<ref>{{cite news|title=पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकाद्वारा औपचारिक रूपमा काम सुरू|url=http://setopati.com/raajneeti/64888/|accessdate=३० फागुन २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=३० फागुन २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170316174250/http://setopati.com/raajneeti/64888/ |date=2017-03-16 }}</ref> पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकाको [[पूर्व|पूर्वी सिमाना]]मा [[मादी गाउँपालिका]] र [[रूपा गाउँपालिका]], [[पश्चिम]]मा [[अन्नपूर्ण गाउँपालिका, कास्की|अन्नपूर्ण गाउँपालिका]], [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] र [[स्याङ्जा जिल्ला]] रहेको छ [[उत्तर|उत्तरी सिमाना]]मा [[माछापुच्छ्रे गाउँपालिका]] र [[मादी गाउँपालिका]] तथा [[दक्षिण]]मा [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] र [[तनहुँ जिल्ला]] रहेको छ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईंँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फागुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref><ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पुष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पुष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref><ref>{{cite news|title=कास्कीमा स्थानीय तह पुनःसंरचना कार्यान्वयन|url=http://www.nagariknews.com/news/16273/|accessdate=०५ चैत २०७३|publisher=नागरिक दैनिक|date=०५ चैत २०७३}}</ref> पोखरा महानगरपालिका [[पोखरा उपत्यका]]मा अवस्थित [[नेपाल]]को अत्यन्तै रमणीय स्थानको रूपमा परिचित छ। पोखरा सहर नेपालको ठूलो सहर हो।<ref>{{cite news|title=देशकै ठूलो महानगर पोखरामा मेयर र उपमेयर को-को बन्दैछन्|url=http://setopati.com/raajneeti/67635/|accessdate=८ वैशाख २०७४|publisher=सेतोपाटी|date=८ वैशाख २०७४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427072737/http://setopati.com/raajneeti/67635/ |date=2017-04-27 }}</ref> त्यसैले पोखरालाई नेपालको एक महत्त्वपूर्ण पर्यटकीय स्थलको रूपमा पनि लिने गरिन्छ। यहाँका महत्पूर्ण स्थानहरूमा [[फेवाताल|फेवा ताल]], [[महेन्द्र गुफा]], [[पाताले छाँगो|पातले छाँगो]], [[सराङकोट]] आदि पर्दछन्। यो [[सहर]] [[कास्की जिल्ला]]को [[जिल्ला]] [[मुख्यालय|सदरमुकाम]]का साथै [[गण्डकी प्रदेश]]को पनि सदरमुकाम हो। पोखरा [[सहर]] नेपालको प्रमुख सहरमध्ये एक हो। पोखरा नेपालको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य स्थलमध्ये पर्दछ। देश अनि विदेशबाट हजारौँ पर्यटक पोखरा भ्रमण गर्न आउने गर्दछन्। == शाब्दिक अर्थ == [[नेपाली भाषा|नेपाली]] शब्द "पोखरी"बाट पोखरा भन्ने शब्दको निर्माण भएको हो। पोखरा भन्नाले ताल वा पोखरी निकटको वस्ती भन्ने बुझिन्छ। == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार पोखरा महानगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ५,१३,५०४ रहेको छ। यस महानगरपालिकालाई ३३ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। महानगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ पोखरा महानगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || पोखरा (१) || १३,९४७ || १.५४ || ९,०५६.४९ |- | २ || पोखरा (२) || १०,१०० || ०.६ || १६,८३३.३३ |- | ३ || पोखरा (३) || ८,२८४ || ०.६३ || १३,१४९.२१ |- | ४ || पोखरा (४) || ९,१५२ || ०.५१ || १७,९४५.१० |- | ५ || पोखरा (५) || २२,३२५ || १.७८ || १२,५४२.१३ |- | ६ || पोखरा (६) || १४,४५५ || ६.३३ || २,२८३.५७ |- | ७ || पोखरा (७) || १६,१३९ || १.९७ || ८,१९२.३९ |- | ८ || पोखरा (८) || २५,४३९ || १.७६ || १४,४५३.९८ |- | ९ || पोखरा (९) || १५,९८१ || १.२२ || १३,०९९.१८ |- | १० || पोखरा (१०) || १८,४३५ || १.९६ || ९,४०५.६१ |- | ११ || पोखरा (११), [[काँहु]] || १७,५९४ || ६.९७ || २,५२४.२५ |- | १२ || पोखरा (१२) || १२,७१० || १.४ || ९,०७८.५७ |- | १३ || पोखरा (१३), [[आर्वाविजय]] || २२,३९९ || १५.३८ || १,४५६.३७ |- | १४ || पोखरा (१४, १८) || ३१,५६१ || १३.३६ || २,३६२.३५ |- | १५ || पोखरा (१५) || २४,४०६ || ५.१२ || ४,७६६.८० |- | १६ || पोखरा (१६), [[अर्मला]] || २४,४६५ || ३४.६८ || ७०५.४५ |- | १७ || पोखरा (१७) || ४६,००५ || ७.८९ || ५,८३०.८० |- | १८ || [[सराङकोट]] || १२,९४५ || १७.७७ || ७२८.४७ |- | १९ || [[लामाचौर]] र [[पुरन्चौर]] || १३,८५५ || ११.०४ || १,२५४.९८ |- | २० || [[भलाम]] र [[मौजा]] || ३,९३६ || २२.९४ || १७१.५८ |- | २१ || [[निर्मलपोखरी]] र [[कृष्तिनाच्नेचौर]] || ९,०७० || ३५.९ || २५२.६५ |- | २२ || [[पुम्दीभुम्दी]] || ७,५९६ || ३२.११ || २३६.५६ |- | २३ || [[चापाकोट, कास्की|चापाकोट]] र [[भदौरे तमागी]] (३-९) || ४,२७६ || ४७.८ || ८९.४६ |- | २४ || [[कास्कीकोट]] || ५,९५० || १८.५ || ३२१.६२ |- | २५ || [[हेम्जा]] || १७,५९७ || २२.३८ || ७८६.२८ |- | २६ || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (३-५) || १६,७७७ || १२.१३ || १,३८३.१० |- | २७ || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (२,६-७) || १६,३७७ || १२.२३ || १,३३९.०८ |- | २८ || [[माझठाना]] (१,४-९) र [[कालिका, कास्की|कालिका]] (१-५) || ४,२२४ || १७.५७ || २४०.४१ |- | २९ || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (१) || १६,२५७ || ४.२२ || ३,८५२.३७ |- | ३० || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (८, १२) || १६,१९२ || ९.४ || १,७२२.५५ |- | ३१ || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (९-११) || ८,७०२ || २४.४६ || ३५५.७६ |- | ३२ || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (१३-१५) || १४,६८३ || १५.०१ || ९७८.२१ |- | ३३ || [[भरतपोखरी]] || ११,६७० || ४४.१८ || २६४.१५ |- ! colspan="2" | जम्मा !! ५,१३,५०४ !! ४५०.७४ !! १,१३९.२५ |} ==भूगोल== पोखरा महानगरपालिका [[पोखरा उपत्यका]]को उत्तर पूर्वी कुनोमा अवस्थित छ। [[धौलागिरि हिमाल|धौलागिरि]], [[अन्नपूर्ण हिमाल|अन्नपूर्ण]] र [[मनास्लु हिमाल|मनास्लु]] [[हिमालय|शृङ्खला]], ८००० मिटर भन्दा अग्ला हिमालहरू पनि यहाँबाट देख्न सकिन्छ। [[फेवाताल]]ले पोखराको सौन्दर्य अझै बढाएको छ। पोखरा नेपालकै सबैभन्दा धेरै [[पानी]] पर्ने ठाउँ हो। यहाँका [[पाताले छाँगो]], [[महेन्द्र गुफा]] र [[गुप्तेश्वर गुफा]] पनि पर्यटकीय स्थल हुन्। [[माछापुच्छ्रे हिमाल]]को मनोरम दृष्य पनि पोखराबाट देखिन्छ। सराङ्कोट पनि पर्यटकीय गन्तव्य रूपमा रहेको छ जहाँबाट सूर्योदय तथा सूर्यास्तको मनोरम दृश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ साथै फेवाताल, सेतो गुम्बा, [[अन्नपूर्ण हिमाल|अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला]]को मनोरम दृश्यपनि यहाँबाट गर्न सकिन्छ। == शब्द-व्युपत्ति == पोखरा शब्दको व्युपत्ति "पोखरी" शब्दबाट भएको मानिन्छ जसको अर्थ हुन्छ जलाशय वा तलाउ जहाँ पानि जमेको हुन्छ। ==इतिहास== वर्तमान [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण]] हुनु अगाडि पोखरा कास्की राज्यअन्तर्गत थियो। कुलमण्डल खाण हुँदै कुलमण्डल बिरबिक्रम भएका कास्की राज्यका राजाहरुले नै पाेखरालाई शहरीकरण तिर डाेर्याएका थिए । ऐतिहासिक [[कास्कीकोट]] [[उपत्यका]]को उत्तरी छेउमा रहेको छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]का माहिला छोरा नायव [[बहादुर शाह]]को समयमा कास्कीकाे [[पोखरा उपत्यका]] समेत वर्तमान नेपालमा मिलाईएको हो। == अर्थतन्त्र == वि.सं २०४६ सालदेखि दशकदेखि पोखरामा तीव्र सहरीकरणको भएको छ। फलस्वरूप, सेवा क्षेत्रका उद्योगहरूले परम्परागत कृषिलाई उछिन्ने स्थानीय अर्थतन्त्रमा योगदान पुऱ्याएको छ। सहरीकरणको प्रभाव उच्च अचल सम्पत्तिको मूल्यमा देखिन्छ, जुन देशकै सबैभन्दा उच्च मध्ये एक हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पोखराको शान|युआरएल=https://annapurnapost.com/news/pokhraako-shaan-174977|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> पोखराको अर्थतन्त्रका लागि प्रमुख योगदानकर्ताहरू पर्यटन लगायत निर्माण र सेवा क्षेत्र हुन्; कृषि तथा विदेशी तथा घरेलु विप्रेषण पनि अर्थतन्त्रमा प्रभाव पार्ने प्रमुख तत्वहरू हुन्। पर्यटन, सेवा क्षेत्र र उत्पादनले अर्थतन्त्रमा करिब ५८% योगदान, विप्रेषण करिब २०% र कृषिमा झण्डै १६% योगदान गरेको छ।<ref>{{cite journal|last=Baniya|first=Lal Bahadur|year=2004|title=Human Resource Development Practice in Nepalese Business Organizations: A Case Study of Manufacturing Enterprises in Pokhara|journal=Journal of Nepalese Business Studies|volume=1|issue=1|pages=58–68|doi=10.3126/jnbs.v1i1.39|doi-access=free|issn=2350-8795 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५,१३,५०४ रहेको छ भने यहाँ १,४०,४५९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/><ref>{{cite news|title=पोखरा मुलुककै ठूलो महानगर|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-12/20170312080047.html|accessdate=२९ फागुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक]]|date=२९ फागुन २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501035012/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-12/20170312080047.html |date=2017-05-01 }}</ref> ५ दशमलव ४६ [[प्रतिशत]] जनसङ्ख्या वृद्धि रहेको यहाँको वृद्धिदर अधिराज्यमै सर्वाधिकमध्ये पर्छ। सन् २०११ को तथ्याङ्कअनुसार यहाँ [[ब्राह्मण|बाहुन]] २२ दशमलव ८३ प्रतिशत, [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] २१ दशमलव ६२ प्रतिशत, [[मगर जाति|मगर]] ८ दशमलव २० प्रतिशत, [[क्षेत्री]] १५ दशमलव ३५, [[दलित]] ८ दशमलव ७१ प्रतिशत रहेको छ। यहाँ [[नेवार जाति|नेवार]], [[मुसलमान]], [[तामाङ जाति|तामाङ]], [[थकाली जाति|थकाली]] आदि जनजाति बस्छन्।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८|url=http://cbs.gov.np/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/40%20Kaski_VDCLevelReport.pdf|accessdate=२०७२ मङ्सिर २४|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=२०७२ मङ्सिर २४|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517021917/http://cbs.gov.np/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/40%20Kaski_VDCLevelReport.pdf |date=2017-05-17 }}</ref> परम्परागत पेसा व्यवसायका अलावा बाहिर काम गरेर आएका मानिस र लाहुरेको बसोबास बढी भएको पोखरालाई नेपालकै महङ्गो सहर पनि भनिन्छ।<ref name="pkrcost">[http://ekendraonline.com/nepal/cost-living-index-nepal/ Cost of Living Index in Nepal - Statistics & Graphs of Nepalese Citizen's Economic Power] | साभार मिति २०१४-०३-१८ |</ref> ==पर्यटकीय स्थलहरू== [[चित्र:Fewa Lake of Pokhara.jpg|thumb|right|फेवा ताल]] पोखरा तथा लेखनाथको मुख्य व्यवसाय [[पर्यटन]] हो। पोखरा महानगरपालिकामा [[बिन्ध्यवासिनी मन्दिर|विन्ध्यवासिनी मन्दिर]], [[धर्मशाला]], बुद्धविहार, मैत्री चैत्य तथा राधाकृष्ण मन्दिर, [[भद्रकाली मन्दिर]], [[शोभा भगवती मन्दिर]], सिद्धेश्वर महादेव, पुष्करेश्वर शिव मन्दिर, राम मन्दिर, केदारेश्वर मन्दिर, शिवहरि मन्दिर तथा नमोबौद्ध गुम्बा आदि ऐतिहासिक तथा धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू रहेका छन् भने [[सेती नदी]]को गल्छी, [[चमेरे गुफा]], [[पाताले छाँगो]], [[महेन्द्र गुफा]], [[गुप्तेश्वर गुफा]] आदि यहाँका प्राकृतिक पर्यटकीय स्थलहरू हुन्।<ref>{{cite web|url=http://ddckaski.gov.np/page-dharmik,%20yetihasik%20tatha%20paryetakiya%20chetra|title=धार्मीक, ऐतिहासीक तथा पर्यटकीय स्थलहरू|publisher='''कास्की जिल्ला विकास समिति'''}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801220110/http://www.ddckaski.gov.np/page-dharmik,%20yetihasik%20tatha%20paryetakiya%20chetra |date=2010-08-01 }}</ref> यहाँका रमणीय [[ताल]]हरू र [[सेती गण्डकी नदी|सेतीगण्डकी]] हिमाली छायाँ तथा झरनाहरू प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हुन्। [[फेवाताल]]मा पर्ने [[माछापुच्छ्रे हिमाल]]को छाँया तथा [[बेगनास ताल|बेगनास]]मा गरिने [[डुङ्गा]] सयर बिर्सिनसक्नुका छन्। साथै [[अन्नपूर्ण पदमार्ग]] पनि यहीबाट शुरू हुन्छ।<ref>{{cite news|title=मर्नुअघि घुम्नै पर्ने नेपालका १० ठाउँहरू|url=http://www.nepalipatra.com/news/trend/nepal-and-beautiful-places/17603|accessdate=२६ चैत २०७३|publisher=नेपालीपत्र|date=२६ चैत २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170412020133/http://www.nepalipatra.com/news/trend/nepal-and-beautiful-places/17603 |date=2017-04-12 }}</ref> ==शिक्षा तथा स्वास्थ्य== साथ-साथै [[पोखरा उपत्यका]] पश्चिम नेपालको प्रमुख [[शिक्षा]] तथा [[स्वास्थ्य]] केन्द्र पनि हो। नेपालकै प्रख्यात [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]], [[जनप्रिय क्याम्पस]], [[पोखरा विश्वविद्यालय]], पोखरा चिसाखोला वेद विद्याश्रम तथा अन्य क्यापस तथा [[विद्यालय]] रहेको पोखरामा [[पोखरा क्षेत्रीय अस्पताल]], [[मणिपाल शिक्षण अस्पताल]] सहित थुप्रै स्वास्थ्यसंस्था रहेका छन्।<ref>{{cite news|title=मणिपाल शिक्षण अस्पताल प्रसङ्ग|url=http://karnalikhabar.com/news/20355.html|accessdate=२०७४ बैशाख १६|publisher=Karnalikhabar|date=२०७४ बैशाख १६}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430125437/http://karnalikhabar.com/news/20355.html |date=2017-04-30 }}</ref> ==राजमार्ग== पोखरा उपत्यका पूर्वमा [[पृथ्वी राजमार्ग]]का माध्यमले मध्य पहाडी क्षेत्र, [[काठमाडौँ उपत्यका]] मध्य दक्षीणको [[चितवन जिल्ला]] तथा [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व-पश्चिम राजमार्ग]] नेपालको तराइसँग जोडिएको छ भने [[सिद्धार्थ राजमार्ग]]ले पोखरालाई पश्चिम तराई, र केही पहाडी जिल्लासँग तथा [[धौलागिरी राजमार्ग]]ले पश्चिम-उत्तरी [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी]] र [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाली]] क्षेत्रसँग जोडेका छन्। ==नदी तथा तालहरू== [[चित्र:BegnasLake.jpg|thumb|right|200px| पोखरा उपत्यकाका अवस्थित बेगनस ताल]] पोखरा उपत्यका जलस्रोतमा धनी छ। यसका मुख्य ताल तथा नदीहरू यस प्रकार छन्:<ref>{{cite journal|last=Thapa|first=Gopal B.|author2=Weber, Karl E.|title=Deforestation in the Upper Pokhara Valley, Nepal|journal=Singapore Journal of Tropical Geography|date=June 1992|volume=12|issue=1|pages=52–67|doi=10.1111/j.1467-9493.1991.tb00028.x}}</ref><ref>{{cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title=International Encyclopaedia of Himalayas|year=2008|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-8324-269-1|edition=Vol. 4, Nepal Himalayas}}</ref> === तालहरू === * [[फेवाताल|फेवा ताल]], [[बेगनास ताल]], [[रुपा ताल]], [[दिपाङ ताल]], [[खास्टे ताल]], मैदी ताल, न्युरेनी ताल, गुदे ताल, कमल पोखरी ताल, कश्यप ताल (ठुली पोखरी) === नदीहरू === * [[सेती नदी]] (सेती खोला), काहु खोला, विजयपुर खोला, फुर्से खोला, काली खोला, यामदी खोला, मार्दी खोला, हर्पन खोला, हदी खोला आदी ==सञ्चार== वि.सं २०४६ को दशकसम्म नेपालमा सञ्चार माध्यम र सञ्चार निकै सीमित थियो।<ref>{{cite book|last=Wilmore|first=Michael|title=Developing Alternative Media Traditions in Nepal|year=2008|publisher=Lexington Books|location=Langam, MD, USA|isbn=978-0-7391-2525-0}}</ref> तथापि, त्यसपछिका दशकमा छापा, रेडियो र टेलिभिजनमा निजी सञ्चार माध्यमहरूको वृद्धि भएको थियो। [[पोखरा उपत्यका]]मा निजी स्वामित्वमा रहेका १९ वटा स्थानीय [[एफएम]] स्टेसन छन्। काठमाडौँ थप ४ वटा एफएम स्टेसनहरूका पोखरामा आफ्नो क्षेत्रीय प्रसारण स्टेसनहरू रहेका छन्।<ref>{{cite news|last=Lin|first=Kong Yen|title=Women on air|url=http://www.nepalitimes.com.np/issue/2009/05/01/Nation/15913|newspaper=Nepali Times|date=1–7 May 2009|author2=Dixit, Kunda|access-date=4 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504100439/http://www.nepalitimes.com.np/issue/2009/05/01/Nation/15913|archive-date=4 May 2009|url-status=dead}}</ref> यहाँ ६ वटा सामुदायिक रेडियो स्टेसन र पाँचवटा टेलिभिजन स्टेसन छन्। [[नेपाली भाषा]]का लगभग १४ वटा राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरू यस सहरबाट प्रकाशित हुन्छन्।अन्य विभिन्न साप्ताहिक तथा मासिक समाचार पत्रिकाहरू पनि प्रकाशित छन्।<ref>{{cite web|title=समाचारपाटी डटकम (पोखराबाट संचालित राष्ट्रिय स्तरको अनलाइन पत्रिका)|url=http://samacharpati.com/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150812085254/http://www.samacharpati.com/ |date=2015-08-12 }}</ref><ref>{{cite web|title=आदर्श समाज राष्ट्रिय दैनिक|url=http://eadarsha.com/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605123249/http://eadarsha.com/ |date=2013-06-05 }}</ref><ref>{{cite web|title=समाधान राष्ट्रिय दैनिक|url=http://www.samadhan.com.np/|access-date=8 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419115537/http://www.samadhan.com.np/|archive-date=19 April 2012|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419115537/http://www.samadhan.com.np/ |date=19 April 2012 }}</ref> [[काठमाडौँ]]मा प्रकाशित सबै प्रमुख राष्ट्रिय पत्रपत्रिकाले पोखरामा वितरण गरेका छन्। पोखराबाट पनि थुप्रै अनलाइन समाचार वेबसाइटहरू पनि सञ्चालित छन्। लोकप्रिय प्रविधिमा आधारित वेब-पत्रिका टेनसंसार पनि पोखरामा सुरु भएको थियो।<ref>{{cite web|title=गन्थन डट कम|url=http://ganthan.com/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140110090002/http://ganthan.com/ |date=2014-01-10 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Kshetri|first=Indra Dhoj|title=Online News Portals in Nepal: An Overview|journal=Bodhi|year=2008|volume=2|issue=1|pages=260–267|doi=10.3126/bodhi.v2i1.2876|issn=2091-0479|doi-access=free}}</ref> पोखरामा [[नेपाल टेलिकम]], [[स्मार्ट सेल|स्मार्ट टेलिकम]] र [[एनसेल]]को ४जी नेटवर्क सञ्चालित छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आइतबारदेखि काठमाडौँ र पोखरामा स्मार्ट टेलिकमको फोरजी सेवा|युआरएल=https://ratopati.com/story/19421|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> [[नेपाल टेलिकम]]ले वाई–म्याक्स प्रविधिको प्रयोग गरी वाई–फाई हटस्पट यहाँ २०७० सालबाट सुरु गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पोखरामा टेलिकमको ‘हटस्पट इन्टरनेट'|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/technology/57333-1395698347.html|कार्य=|प्रकाशक=नागरिक दैनिक|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> प्रयोगकर्तामा आधारित इन्टरनेट विभिन्न निजी इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूद्वारा प्रदान गरिन्छ। == नगर प्रशासन == नगरपालिकाको पहिलो प्रमुख शिवबहादुर थापा (२०१६-२०१८) तथा उपप्रमुखहरू भक्तबहादुर भट्टराई, टीकाराम बराल र प्रेमराज पराजुली हुनुहुन्थ्यो। देशमा [[बहुदलीय प्रणाली]] पुनःस्थापनापछि भोला थापा (२०४९-२०५३) प्रमुख, नरेशशङ्कर पालिखे उपप्रमुख, कृष्णबहादुर थापा (२०५४-२०५९) प्रमुख तथा क्या. मानबहादुर गुरुङ उपप्रमुख भए। त्यसपछि हर्कबहादुर गुरुङ प्रमुख तथा गणेशबहादुर भट्टराई उपप्रमुखमा मनोनित भए।<ref>{{cite web|title=पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका:पदाधिकारीहरू|url=http://pokharamun.gov.np/elected-officials|accessdate=२०७४ बैशाख १७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516214714/http://pokharamun.gov.np/elected-officials |date=2017-05-16 }}</ref> ==चित्र दीर्घा== <gallery mode="packed"> Pokhara23.JPG|पोखरा सहर Pame, Pokhara.jpg|पोखराको फाँट मैदानमा रहेका घोडाहरू Phewa taal Pokhara.jpg|फेवा ताल Phewa lake and Pokhara city.jpg|फेवा ताल र पोखरा सहर </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://pokharamun.gov.np/?language=ne|पोखरा महानगरपालिका] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126145822/https://pokharamun.gov.np/?language=ne%7C%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%96%E0%A4%B0%E0%A4%BE |date=2020-11-26 }} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{Commonscat|Pokhara|पोखरा}} {{कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} {{नेपालका ठूला सहरहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:पोखरा|पोखरा]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१६ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व उपमहानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पर्यटकीय स्थलहरू]] 8qq75ju5jp6bp9q1oimbyfwdy3mq4dc 1380004 1380003 2026-09-12T04:03:55Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1380004 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox settlement |official_name = पोखरा |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[महानगरपालिका]] |motto = सफा पोखरा; हरियो पोखरा <!-- images and maps --> |image_skyline ={{Photomontage | photo1a = Pokhara at dawn.jpg | photo2a = View_of_Boats_in_Phewa_Lake.jpg | photo2b = Hot-Air-Ballon-Nepal.jpg | photo3a = Pokhara-Shanti-Stupa.jpg | spacing = 1 | position = center | color_border = white | color = white | size = 300 }} |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = कास्की जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/ढाँचा:Location_map --> |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_caption = |pushpin_mapsize = 300px <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[कास्की जिल्ला]] |subdivision_type3 = [[साक्षरता|साक्षरता दर]] |subdivision_name3 = {{increase}} ८३% <span style="color:#fc5;"> उच्च</span> <!-- Politics --> |government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-kaski/pokhara-lekhnath?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = |leader_title = [[नगरप्रमुख]] |leader_name = [[धनराज आचार्य]] <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = मञ्जुदेवी गुरुङ <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) |established_title = स्थापना |established_date = २०१६ पुस २ (नगरपालिकाको रूपमा)<ref>{{cite news|title=पोखरा बजार इलाका लागु भएको र नगरपालिका इलाका तोकेको|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1510|accessdate=२७ भदौ २०८३|language=नेपाली|publisher=राजपत्र}}</ref> <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 464.24 <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_water_km2 = 4.4 |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=40&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 513504 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank1 = [[खस जाति|खस]] ([[ब्राह्मण]], [[क्षेत्री]], [[ठकुरी]] र [[दलित]]), [[गुरुङ जाति|गुरुङ]], [[मगर जाति|मगर]], [[नेवार जाति|नेवार]], [[थकाली जाति|थकाली]] |population_blank2_title = [[धर्म|धर्मावलम्बी]] |population_blank2 = [[हिन्दु धर्म]], [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]] <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28|12|30|N|83|59|20|E|region:NP_type:city|display=inline,title}} |postal_code_type = हुलाक कोड |postal_code = ३३७००, ३३७०२, ३३७०४, ३३७०६, ३३७०८, ३३७१३ |area_code = +९७७-६१ |blank_name = केन्द्र |blank_info = साविक पोखरा उपमहानगरपालिकाको कार्यालय |website = {{URL|http://pokharamun.gov.np/|पोखरा महानगरपालिका}} |footnotes = }} '''पोखरा''' [[नेपाल]]को [[गण्डकी प्रदेश]] स्थित [[कास्की जिल्ला]]मा रहेको महानगरपालिका हो। वि.सं. २०५२ माघ १८ गते [[उपमहानगरपालिका]] घोषित '''पोखरा'''लाई [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते [[महानगरपालिका]] घोषणा गरेको हो।<ref>{{cite news|title=७ सय ४४ स्थानीय तह कार्यान्वयनमा|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-10/20170310123842.html|accessdate=२७ फागुन २०७३|publisher=कान्तिपुर दैनिक|date=२७ फागुन २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501094627/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-10/20170310123842.html |date=2017-05-01 }}</ref><ref>{{cite news|title=एउटै प्रदेशमा तीन महानगरपालिका|url=http://setopati.com/raajneeti/65580/|accessdate=९ चैत २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=९ चैत २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170326161605/http://setopati.com/raajneeti/65580/ |date=2017-03-26 }}</ref><ref>{{cite news|title=यी हुन् अब बन्ने ४ महानगरपालिका र १२ उप-महानगरपालिका|url=http://setopati.com/raajneeti/59770/|accessdate=१२ पुष २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=१२ पुष २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517030818/http://setopati.com/raajneeti/59770/ |date=2017-05-17 }}</ref> क्षेत्रफलको आधारमा सबैभन्दा ठुलो यस [[नेपालका सहरहरूको सूची|महानगरपालिका]]को क्षेत्रफल ४६४.२४ वर्ग कि. मी. रहेको छ भने कुल [[जनसङ्ख्या]] ५,१३,५०४ रहेको छ।<ref>{{cite news|title=अब नेपालमा तीनवटा महानगरपालिका|url=http://setopati.com/raajneeti/56351/|accessdate=२३ कात्तिक २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=२३ कात्तिक २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170422033954/http://setopati.com/raajneeti/56351 |date=2017-04-22 }}</ref> महानगरपालिकाको केन्द्र साविक '''पोखरा उपमहानगरपालिका''' कार्यालय नै रहेको छ।<ref name="नयाँ नेपाल">{{cite web|title=सात प्रदेशको नयाँ नेपाल|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/|publisher=अनलाइन खबर|accessdate=२०७१ माघ ५|ref=http://www.onlinekhabar.com/2015/01/231233/}}</ref><ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|accessdate=२८ फागुन २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=२८ फागुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/ |date=2017-05-18 }}</ref> २०७१ पुस २८ गते, तात्कालीन पोखरा उपमहानगरपालिकामा [[लामाचौर]], [[भलाम]], [[काँहु]], [[आर्वाविजय]], [[निर्मलपोखरी]], [[कृष्तिनाच्नेचौर]], [[पुम्दीभुम्दी]], [[सराङकोट]], [[हेम्जा]] र [[अर्मला]] गरी १० वटा गाविसहरू गाभ्दै यसको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो। [[लेखनाथ नगरपालिका]], [[मौजा]], [[चापाकोट, कास्की|चापाकोट]], [[भदौरे तमागी]]को (३-९) वडाहरू, [[कास्कीकोट]], [[माझठाना]]को (१,४-९) वडाहरू [[कालिका, कास्की|कालिका]]को (१-५) वडाहरू र [[पुरन्चौर]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] मिलि कुल ३३ वटा [[वडा]]मा विभाजित छ।<ref>{{cite news|title=पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकाद्वारा औपचारिक रूपमा काम सुरू|url=http://setopati.com/raajneeti/64888/|accessdate=३० फागुन २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=३० फागुन २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170316174250/http://setopati.com/raajneeti/64888/ |date=2017-03-16 }}</ref> पोखरा लेखनाथ महानगरपालिकाको [[पूर्व|पूर्वी सिमाना]]मा [[मादी गाउँपालिका]] र [[रूपा गाउँपालिका]], [[पश्चिम]]मा [[अन्नपूर्ण गाउँपालिका, कास्की|अन्नपूर्ण गाउँपालिका]], [[पर्वत जिल्ला|पर्वत]] र [[स्याङ्जा जिल्ला]] रहेको छ [[उत्तर|उत्तरी सिमाना]]मा [[माछापुच्छ्रे गाउँपालिका]] र [[मादी गाउँपालिका]] तथा [[दक्षिण]]मा [[स्याङ्जा जिल्ला|स्याङ्जा]] र [[तनहुँ जिल्ला]] रहेको छ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईंँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फागुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref><ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पुष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पुष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref><ref>{{cite news|title=कास्कीमा स्थानीय तह पुनःसंरचना कार्यान्वयन|url=http://www.nagariknews.com/news/16273/|accessdate=०५ चैत २०७३|publisher=नागरिक दैनिक|date=०५ चैत २०७३}}</ref> पोखरा महानगरपालिका [[पोखरा उपत्यका]]मा अवस्थित [[नेपाल]]को अत्यन्तै रमणीय स्थानको रूपमा परिचित छ। पोखरा सहर नेपालको ठूलो सहर हो।<ref>{{cite news|title=देशकै ठूलो महानगर पोखरामा मेयर र उपमेयर को-को बन्दैछन्|url=http://setopati.com/raajneeti/67635/|accessdate=८ वैशाख २०७४|publisher=सेतोपाटी|date=८ वैशाख २०७४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170427072737/http://setopati.com/raajneeti/67635/ |date=2017-04-27 }}</ref> त्यसैले पोखरालाई नेपालको एक महत्त्वपूर्ण पर्यटकीय स्थलको रूपमा पनि लिने गरिन्छ। यहाँका महत्पूर्ण स्थानहरूमा [[फेवाताल|फेवा ताल]], [[महेन्द्र गुफा]], [[पाताले छाँगो|पातले छाँगो]], [[सराङकोट]] आदि पर्दछन्। यो [[सहर]] [[कास्की जिल्ला]]को [[जिल्ला]] [[मुख्यालय|सदरमुकाम]]का साथै [[गण्डकी प्रदेश]]को पनि सदरमुकाम हो। पोखरा [[सहर]] नेपालको प्रमुख सहरमध्ये एक हो। पोखरा नेपालको प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य स्थलमध्ये पर्दछ। देश अनि विदेशबाट हजारौँ पर्यटक पोखरा भ्रमण गर्न आउने गर्दछन्। == शाब्दिक अर्थ == [[नेपाली भाषा|नेपाली]] शब्द "पोखरी"बाट पोखरा भन्ने शब्दको निर्माण भएको हो। पोखरा भन्नाले ताल वा पोखरी निकटको वस्ती भन्ने बुझिन्छ। == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार पोखरा महानगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या ५,१३,५०४ रहेको छ। यस महानगरपालिकालाई ३३ वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। महानगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ पोखरा महानगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || पोखरा (१) || १३,९४७ || १.५४ || ९,०५६.४९ |- | २ || पोखरा (२) || १०,१०० || ०.६ || १६,८३३.३३ |- | ३ || पोखरा (३) || ८,२८४ || ०.६३ || १३,१४९.२१ |- | ४ || पोखरा (४) || ९,१५२ || ०.५१ || १७,९४५.१० |- | ५ || पोखरा (५) || २२,३२५ || १.७८ || १२,५४२.१३ |- | ६ || पोखरा (६) || १४,४५५ || ६.३३ || २,२८३.५७ |- | ७ || पोखरा (७) || १६,१३९ || १.९७ || ८,१९२.३९ |- | ८ || पोखरा (८) || २५,४३९ || १.७६ || १४,४५३.९८ |- | ९ || पोखरा (९) || १५,९८१ || १.२२ || १३,०९९.१८ |- | १० || पोखरा (१०) || १८,४३५ || १.९६ || ९,४०५.६१ |- | ११ || पोखरा (११), [[काँहु]] || १७,५९४ || ६.९७ || २,५२४.२५ |- | १२ || पोखरा (१२) || १२,७१० || १.४ || ९,०७८.५७ |- | १३ || पोखरा (१३), [[आर्वाविजय]] || २२,३९९ || १५.३८ || १,४५६.३७ |- | १४ || पोखरा (१४, १८) || ३१,५६१ || १३.३६ || २,३६२.३५ |- | १५ || पोखरा (१५) || २४,४०६ || ५.१२ || ४,७६६.८० |- | १६ || पोखरा (१६), [[अर्मला]] || २४,४६५ || ३४.६८ || ७०५.४५ |- | १७ || पोखरा (१७) || ४६,००५ || ७.८९ || ५,८३०.८० |- | १८ || [[सराङकोट]] || १२,९४५ || १७.७७ || ७२८.४७ |- | १९ || [[लामाचौर]] र [[पुरन्चौर]] || १३,८५५ || ११.०४ || १,२५४.९८ |- | २० || [[भलाम]] र [[मौजा]] || ३,९३६ || २२.९४ || १७१.५८ |- | २१ || [[निर्मलपोखरी]] र [[कृष्तिनाच्नेचौर]] || ९,०७० || ३५.९ || २५२.६५ |- | २२ || [[पुम्दीभुम्दी]] || ७,५९६ || ३२.११ || २३६.५६ |- | २३ || [[चापाकोट, कास्की|चापाकोट]] र [[भदौरे तमागी]] (३-९) || ४,२७६ || ४७.८ || ८९.४६ |- | २४ || [[कास्कीकोट]] || ५,९५० || १८.५ || ३२१.६२ |- | २५ || [[हेम्जा]] || १७,५९७ || २२.३८ || ७८६.२८ |- | २६ || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (३-५) || १६,७७७ || १२.१३ || १,३८३.१० |- | २७ || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (२,६-७) || १६,३७७ || १२.२३ || १,३३९.०८ |- | २८ || [[माझठाना]] (१,४-९) र [[कालिका, कास्की|कालिका]] (१-५) || ४,२२४ || १७.५७ || २४०.४१ |- | २९ || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (१) || १६,२५७ || ४.२२ || ३,८५२.३७ |- | ३० || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (८, १२) || १६,१९२ || ९.४ || १,७२२.५५ |- | ३१ || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (९-११) || ८,७०२ || २४.४६ || ३५५.७६ |- | ३२ || [[लेखनाथ नगरपालिका|लेखनाथ]] (१३-१५) || १४,६८३ || १५.०१ || ९७८.२१ |- | ३३ || [[भरतपोखरी]] || ११,६७० || ४४.१८ || २६४.१५ |- ! colspan="2" | जम्मा !! ५,१३,५०४ !! ४५०.७४ !! १,१३९.२५ |} ==भूगोल== पोखरा महानगरपालिका [[पोखरा उपत्यका]]को उत्तर पूर्वी कुनोमा अवस्थित छ। [[धौलागिरि हिमाल|धौलागिरि]], [[अन्नपूर्ण हिमाल|अन्नपूर्ण]] र [[मनास्लु हिमाल|मनास्लु]] [[हिमालय|शृङ्खला]], ८००० मिटर भन्दा अग्ला हिमालहरू पनि यहाँबाट देख्न सकिन्छ। [[फेवाताल]]ले पोखराको सौन्दर्य अझै बढाएको छ। पोखरा नेपालकै सबैभन्दा धेरै [[पानी]] पर्ने ठाउँ हो। यहाँका [[पाताले छाँगो]], [[महेन्द्र गुफा]] र [[गुप्तेश्वर गुफा]] पनि पर्यटकीय स्थल हुन्। [[माछापुच्छ्रे हिमाल]]को मनोरम दृष्य पनि पोखराबाट देखिन्छ। सराङ्कोट पनि पर्यटकीय गन्तव्य रूपमा रहेको छ जहाँबाट सूर्योदय तथा सूर्यास्तको मनोरम दृश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ साथै फेवाताल, सेतो गुम्बा, [[अन्नपूर्ण हिमाल|अन्नपूर्ण हिमशृङ्खला]]को मनोरम दृश्यपनि यहाँबाट गर्न सकिन्छ। == शब्द-व्युपत्ति == पोखरा शब्दको व्युपत्ति "पोखरी" शब्दबाट भएको मानिन्छ जसको अर्थ हुन्छ जलाशय वा तलाउ जहाँ पानि जमेको हुन्छ। ==इतिहास== वर्तमान [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण]] हुनु अगाडि पोखरा कास्की राज्यअन्तर्गत थियो। कुलमण्डल खाण हुँदै कुलमण्डल बिरबिक्रम भएका कास्की राज्यका राजाहरुले नै पाेखरालाई शहरीकरण तिर डाेर्याएका थिए । ऐतिहासिक [[कास्कीकोट]] [[उपत्यका]]को उत्तरी छेउमा रहेको छ। [[पृथ्वीनारायण शाह|पृथ्वी नारायण शाह]]का माहिला छोरा नायव [[बहादुर शाह]]को समयमा कास्कीकाे [[पोखरा उपत्यका]] समेत वर्तमान नेपालमा मिलाईएको हो। == अर्थतन्त्र == वि.सं २०४६ सालदेखि दशकदेखि पोखरामा तीव्र सहरीकरणको भएको छ। फलस्वरूप, सेवा क्षेत्रका उद्योगहरूले परम्परागत कृषिलाई उछिन्ने स्थानीय अर्थतन्त्रमा योगदान पुऱ्याएको छ। सहरीकरणको प्रभाव उच्च अचल सम्पत्तिको मूल्यमा देखिन्छ, जुन देशकै सबैभन्दा उच्च मध्ये एक हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पोखराको शान|युआरएल=https://annapurnapost.com/news/pokhraako-shaan-174977|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> पोखराको अर्थतन्त्रका लागि प्रमुख योगदानकर्ताहरू पर्यटन लगायत निर्माण र सेवा क्षेत्र हुन्; कृषि तथा विदेशी तथा घरेलु विप्रेषण पनि अर्थतन्त्रमा प्रभाव पार्ने प्रमुख तत्वहरू हुन्। पर्यटन, सेवा क्षेत्र र उत्पादनले अर्थतन्त्रमा करिब ५८% योगदान, विप्रेषण करिब २०% र कृषिमा झण्डै १६% योगदान गरेको छ।<ref>{{cite journal|last=Baniya|first=Lal Bahadur|year=2004|title=Human Resource Development Practice in Nepalese Business Organizations: A Case Study of Manufacturing Enterprises in Pokhara|journal=Journal of Nepalese Business Studies|volume=1|issue=1|pages=58–68|doi=10.3126/jnbs.v1i1.39|doi-access=free|issn=2350-8795 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५,१३,५०४ रहेको छ भने यहाँ १,४०,४५९ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/><ref>{{cite news|title=पोखरा मुलुककै ठूलो महानगर|url=http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-12/20170312080047.html|accessdate=२९ फागुन २०७३|publisher=[[कान्तिपुर दैनिक]]|date=२९ फागुन २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170501035012/http://kantipur.ekantipur.com/news/2017-03-12/20170312080047.html |date=2017-05-01 }}</ref> ५ दशमलव ४६ [[प्रतिशत]] जनसङ्ख्या वृद्धि रहेको यहाँको वृद्धिदर अधिराज्यमै सर्वाधिकमध्ये पर्छ। सन् २०११ को तथ्याङ्कअनुसार यहाँ [[ब्राह्मण|बाहुन]] २२ दशमलव ८३ प्रतिशत, [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] २१ दशमलव ६२ प्रतिशत, [[मगर जाति|मगर]] ८ दशमलव २० प्रतिशत, [[क्षेत्री]] १५ दशमलव ३५, [[दलित]] ८ दशमलव ७१ प्रतिशत रहेको छ। यहाँ [[नेवार जाति|नेवार]], [[मुसलमान]], [[तामाङ जाति|तामाङ]], [[थकाली जाति|थकाली]] आदि जनजाति बस्छन्।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८|url=http://cbs.gov.np/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/40%20Kaski_VDCLevelReport.pdf|accessdate=२०७२ मङ्सिर २४|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=२०७२ मङ्सिर २४|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170517021917/http://cbs.gov.np/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/40%20Kaski_VDCLevelReport.pdf |date=2017-05-17 }}</ref> परम्परागत पेसा व्यवसायका अलावा बाहिर काम गरेर आएका मानिस र लाहुरेको बसोबास बढी भएको पोखरालाई नेपालकै महङ्गो सहर पनि भनिन्छ।<ref name="pkrcost">[http://ekendraonline.com/nepal/cost-living-index-nepal/ Cost of Living Index in Nepal - Statistics & Graphs of Nepalese Citizen's Economic Power] | साभार मिति २०१४-०३-१८ |</ref> ==पर्यटकीय स्थलहरू== [[चित्र:Fewa Lake of Pokhara.jpg|thumb|right|फेवा ताल]] पोखरा तथा लेखनाथको मुख्य व्यवसाय [[पर्यटन]] हो। पोखरा महानगरपालिकामा [[बिन्ध्यवासिनी मन्दिर|विन्ध्यवासिनी मन्दिर]], [[धर्मशाला]], बुद्धविहार, मैत्री चैत्य तथा राधाकृष्ण मन्दिर, [[भद्रकाली मन्दिर]], [[शोभा भगवती मन्दिर]], सिद्धेश्वर महादेव, पुष्करेश्वर शिव मन्दिर, राम मन्दिर, केदारेश्वर मन्दिर, शिवहरि मन्दिर तथा नमोबौद्ध गुम्बा आदि ऐतिहासिक तथा धार्मिक पर्यटकीय स्थलहरू रहेका छन् भने [[सेती नदी]]को गल्छी, [[चमेरे गुफा]], [[पाताले छाँगो]], [[महेन्द्र गुफा]], [[गुप्तेश्वर गुफा]] आदि यहाँका प्राकृतिक पर्यटकीय स्थलहरू हुन्।<ref>{{cite web|url=http://ddckaski.gov.np/page-dharmik,%20yetihasik%20tatha%20paryetakiya%20chetra|title=धार्मीक, ऐतिहासीक तथा पर्यटकीय स्थलहरू|publisher='''कास्की जिल्ला विकास समिति'''}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801220110/http://www.ddckaski.gov.np/page-dharmik,%20yetihasik%20tatha%20paryetakiya%20chetra |date=2010-08-01 }}</ref> यहाँका रमणीय [[ताल]]हरू र [[सेती गण्डकी नदी|सेतीगण्डकी]] हिमाली छायाँ तथा झरनाहरू प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हुन्। [[फेवाताल]]मा पर्ने [[माछापुच्छ्रे हिमाल]]को छाँया तथा [[बेगनास ताल|बेगनास]]मा गरिने [[डुङ्गा]] सयर बिर्सिनसक्नुका छन्। साथै [[अन्नपूर्ण पदमार्ग]] पनि यहीबाट शुरू हुन्छ।<ref>{{cite news|title=मर्नुअघि घुम्नै पर्ने नेपालका १० ठाउँहरू|url=http://www.nepalipatra.com/news/trend/nepal-and-beautiful-places/17603|accessdate=२६ चैत २०७३|publisher=नेपालीपत्र|date=२६ चैत २०७३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170412020133/http://www.nepalipatra.com/news/trend/nepal-and-beautiful-places/17603 |date=2017-04-12 }}</ref> ==शिक्षा तथा स्वास्थ्य== साथ-साथै [[पोखरा उपत्यका]] पश्चिम नेपालको प्रमुख [[शिक्षा]] तथा [[स्वास्थ्य]] केन्द्र पनि हो। नेपालकै प्रख्यात [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]], [[जनप्रिय क्याम्पस]], [[पोखरा विश्वविद्यालय]], पोखरा चिसाखोला वेद विद्याश्रम तथा अन्य क्यापस तथा [[विद्यालय]] रहेको पोखरामा [[पोखरा क्षेत्रीय अस्पताल]], [[मणिपाल शिक्षण अस्पताल]] सहित थुप्रै स्वास्थ्यसंस्था रहेका छन्।<ref>{{cite news|title=मणिपाल शिक्षण अस्पताल प्रसङ्ग|url=http://karnalikhabar.com/news/20355.html|accessdate=२०७४ बैशाख १६|publisher=Karnalikhabar|date=२०७४ बैशाख १६}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430125437/http://karnalikhabar.com/news/20355.html |date=2017-04-30 }}</ref> ==राजमार्ग== पोखरा उपत्यका पूर्वमा [[पृथ्वी राजमार्ग]]का माध्यमले मध्य पहाडी क्षेत्र, [[काठमाडौँ उपत्यका]] मध्य दक्षीणको [[चितवन जिल्ला]] तथा [[महेन्द्र राजमार्ग|पूर्व-पश्चिम राजमार्ग]] नेपालको तराइसँग जोडिएको छ भने [[सिद्धार्थ राजमार्ग]]ले पोखरालाई पश्चिम तराई, र केही पहाडी जिल्लासँग तथा [[धौलागिरी राजमार्ग]]ले पश्चिम-उत्तरी [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी]] र [[हिमाली प्रदेश (नेपाल)|हिमाली]] क्षेत्रसँग जोडेका छन्। ==नदी तथा तालहरू== [[चित्र:BegnasLake.jpg|thumb|right|200px| पोखरा उपत्यकाका अवस्थित बेगनस ताल]] पोखरा उपत्यका जलस्रोतमा धनी छ। यसका मुख्य ताल तथा नदीहरू यस प्रकार छन्:<ref>{{cite journal|last=Thapa|first=Gopal B.|author2=Weber, Karl E.|title=Deforestation in the Upper Pokhara Valley, Nepal|journal=Singapore Journal of Tropical Geography|date=June 1992|volume=12|issue=1|pages=52–67|doi=10.1111/j.1467-9493.1991.tb00028.x}}</ref><ref>{{cite book|last=Bisht|first=Ramesh Chandra|title=International Encyclopaedia of Himalayas|year=2008|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-8324-269-1|edition=Vol. 4, Nepal Himalayas}}</ref> === तालहरू === * [[फेवाताल|फेवा ताल]], [[बेगनास ताल]], [[रुपा ताल]], [[दिपाङ ताल]], [[खास्टे ताल]], मैदी ताल, न्युरेनी ताल, गुदे ताल, कमल पोखरी ताल, कश्यप ताल (ठुली पोखरी) === नदीहरू === * [[सेती नदी]] (सेती खोला), काहु खोला, विजयपुर खोला, फुर्से खोला, काली खोला, यामदी खोला, मार्दी खोला, हर्पन खोला, हदी खोला आदी ==सञ्चार== वि.सं २०४६ को दशकसम्म नेपालमा सञ्चार माध्यम र सञ्चार निकै सीमित थियो।<ref>{{cite book|last=Wilmore|first=Michael|title=Developing Alternative Media Traditions in Nepal|year=2008|publisher=Lexington Books|location=Langam, MD, USA|isbn=978-0-7391-2525-0}}</ref> तथापि, त्यसपछिका दशकमा छापा, रेडियो र टेलिभिजनमा निजी सञ्चार माध्यमहरूको वृद्धि भएको थियो। [[पोखरा उपत्यका]]मा निजी स्वामित्वमा रहेका १९ वटा स्थानीय [[एफएम]] स्टेसन छन्। काठमाडौँ थप ४ वटा एफएम स्टेसनहरूका पोखरामा आफ्नो क्षेत्रीय प्रसारण स्टेसनहरू रहेका छन्।<ref>{{cite news|last=Lin|first=Kong Yen|title=Women on air|url=http://www.nepalitimes.com.np/issue/2009/05/01/Nation/15913|newspaper=Nepali Times|date=1–7 May 2009|author2=Dixit, Kunda|access-date=4 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20090504100439/http://www.nepalitimes.com.np/issue/2009/05/01/Nation/15913|archive-date=4 May 2009|url-status=dead}}</ref> यहाँ ६ वटा सामुदायिक रेडियो स्टेसन र पाँचवटा टेलिभिजन स्टेसन छन्। [[नेपाली भाषा]]का लगभग १४ वटा राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकाहरू यस सहरबाट प्रकाशित हुन्छन्।अन्य विभिन्न साप्ताहिक तथा मासिक समाचार पत्रिकाहरू पनि प्रकाशित छन्।<ref>{{cite web|title=समाचारपाटी डटकम (पोखराबाट संचालित राष्ट्रिय स्तरको अनलाइन पत्रिका)|url=http://samacharpati.com/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150812085254/http://www.samacharpati.com/ |date=2015-08-12 }}</ref><ref>{{cite web|title=आदर्श समाज राष्ट्रिय दैनिक|url=http://eadarsha.com/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605123249/http://eadarsha.com/ |date=2013-06-05 }}</ref><ref>{{cite web|title=समाधान राष्ट्रिय दैनिक|url=http://www.samadhan.com.np/|access-date=8 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419115537/http://www.samadhan.com.np/|archive-date=19 April 2012|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120419115537/http://www.samadhan.com.np/ |date=19 April 2012 }}</ref> [[काठमाडौँ]]मा प्रकाशित सबै प्रमुख राष्ट्रिय पत्रपत्रिकाले पोखरामा वितरण गरेका छन्। पोखराबाट पनि थुप्रै अनलाइन समाचार वेबसाइटहरू पनि सञ्चालित छन्। लोकप्रिय प्रविधिमा आधारित वेब-पत्रिका टेनसंसार पनि पोखरामा सुरु भएको थियो।<ref>{{cite web|title=गन्थन डट कम|url=http://ganthan.com/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140110090002/http://ganthan.com/ |date=2014-01-10 }}</ref><ref>{{cite journal|last=Kshetri|first=Indra Dhoj|title=Online News Portals in Nepal: An Overview|journal=Bodhi|year=2008|volume=2|issue=1|pages=260–267|doi=10.3126/bodhi.v2i1.2876|issn=2091-0479|doi-access=free}}</ref> पोखरामा [[नेपाल टेलिकम]], [[स्मार्ट सेल|स्मार्ट टेलिकम]] र [[एनसेल]]को ४जी नेटवर्क सञ्चालित छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आइतबारदेखि काठमाडौँ र पोखरामा स्मार्ट टेलिकमको फोरजी सेवा|युआरएल=https://ratopati.com/story/19421|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> [[नेपाल टेलिकम]]ले वाई–म्याक्स प्रविधिको प्रयोग गरी वाई–फाई हटस्पट यहाँ २०७० सालबाट सुरु गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पोखरामा टेलिकमको ‘हटस्पट इन्टरनेट'|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/technology/57333-1395698347.html|कार्य=|प्रकाशक=नागरिक दैनिक|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> प्रयोगकर्तामा आधारित इन्टरनेट विभिन्न निजी इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूद्वारा प्रदान गरिन्छ। == नगर प्रशासन == नगरपालिकाको पहिलो प्रमुख शिवबहादुर थापा (२०१६-२०१८) तथा उपप्रमुखहरू भक्तबहादुर भट्टराई, टीकाराम बराल र प्रेमराज पराजुली हुनुहुन्थ्यो। देशमा [[बहुदलीय प्रणाली]] पुनःस्थापनापछि भोला थापा (२०४९-२०५३) प्रमुख, नरेशशङ्कर पालिखे उपप्रमुख, कृष्णबहादुर थापा (२०५४-२०५९) प्रमुख तथा क्या. मानबहादुर गुरुङ उपप्रमुख भए। त्यसपछि हर्कबहादुर गुरुङ प्रमुख तथा गणेशबहादुर भट्टराई उपप्रमुखमा मनोनित भए।<ref>{{cite web|title=पोखरा लेखनाथ महानगरपालिका:पदाधिकारीहरू|url=http://pokharamun.gov.np/elected-officials|accessdate=२०७४ बैशाख १७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516214714/http://pokharamun.gov.np/elected-officials |date=2017-05-16 }}</ref> ==चित्र दीर्घा== <gallery mode="packed"> Pokhara23.JPG|पोखरा सहर Pame, Pokhara.jpg|पोखराको फाँट मैदानमा रहेका घोडाहरू Phewa taal Pokhara.jpg|फेवा ताल Phewa lake and Pokhara city.jpg|फेवा ताल र पोखरा सहर </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://pokharamun.gov.np/?language=ne|पोखरा महानगरपालिका] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126145822/https://pokharamun.gov.np/?language=ne%7C%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%96%E0%A4%B0%E0%A4%BE |date=2020-11-26 }} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{Commonscat|Pokhara|पोखरा}} {{कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} {{नेपालका ठूला सहरहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख स्थानहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:पोखरा|पोखरा]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१६ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व उपमहानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पर्यटकीय स्थलहरू]] j24f94aup9lw3u42nna2z51fdqeeod9 0 7417 1380019 1370645 2026-09-12T07:50:24Z Bishaldev100 28807 /* नेपाल एकिकरण */ 1380019 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् । तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । ==नेपाल एकिकरण== {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !घटना |- |१ |१८०१ असोज १५ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] |- |२ |वि.सं १८०३ |नालदुम विजय |- |३ |वि.सं १८०४ |भीरकोट विजय |- |४ |वि.सं १८११ |दोलखा विजय |- |५ |१८१९ भदौ ९ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] |- |६ |१८२२ चैत ३ |कीर्तिपुर विजय |- |७ |१८२४ असोज १५ |सिन्धुलीगढी विजय |- |८ |१८२५ असोज १३ |काठमाडौँ विजय |- |९ |१८२५ असोज २४ |पाटन विजय |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] |- |११ |१८२६ चैत १० |काठमाडौँ राजधानी घोषणा |- |१२ |१८३० साउन ४ |चौदण्डीमाथि अधिकार |- |१३ |१८३१ साउन ५ |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र नेपालको सिमाना पूर्वमा टिस्टा नदीसम्म पुर्याइएको |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८०० नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो सफल आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ मकवानपुरको विजय विसं १८१५ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१५ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय चौदण्डी एकीकरण सम्वत १८३० . विजयपुरमाथि कब्जा वि.सं. १८३९ १३ सो वर्ष १८३९ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] ==== वि.सं. १८४३ <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref>==== जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्यो । जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । आश्विन १४ गते: मंगल बार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । कार्तिक १९ गते: बुध बार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । मंसिर २ गते: मंगल बार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । मंसिर ७ गते आइतबार्: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह]] * [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]] * [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]] * बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]] * काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]] * काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] * काजी [[धोकलसिंह बस्न्यात]] * काजी [[नाहरसिंह बस्न्यात]] * [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] * काजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] * मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] * [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]] * काजी [[वंशराज पाँडे|काजी वंशराज पाण्डे]] * काजी [[रणजङ्ग पाँडे|काजी रणजंग पांडे]] * काजी [[जयन्त राना]] * [[काजी बंसराज गुरूङ]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|काजी बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * काजी [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] * मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] * भिम सिहँ थापा * चौतारीया [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * चौतारीया [[शूरप्रताप शाह]] * चौतारीया [[दलमर्दन शाह]] * सरदार [[भक्ति थापा]] * काजी [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * [[जङ्गबहादुर राणा]] * [[रणबहादुर शाह|राजा रण बहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==स्रोत== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] ft0vczp3bn40029g76upyqgjoa6c7mq 0 8519 1380007 1379943 2026-09-12T04:36:08Z Bishaldev100 28807 1380007 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Thirbam Malla | image = Thirbam Malla.jpg | caption = | other_names = | birth_date = १९८१ भदौ ३१ | birth_place = [[Nepal]] | death_date = {{Death date and age|1950|11|11|1925|df=y}} | death_place = [[Raxaul]], India | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''थिरबम मल्ल''' नेपालका शहीद हुन्। यिनी राणाको विरूद्धमा लड्दा [[सात सालको क्रान्ति|२००७ साल]]मा [[वीरगन्ज महानगरपालिका|बीरगञ्ज]]मा बीरगति प्राप्त गरेका थिए। == प्रारम्भिक जीवन == [[गलकोट राज्य|गलकोट]]का १५औं राजा भरत बम मल्लका माहिला सन्तानका रूपमा थिरबम मल्लको १९८१ भदौ ३१ गते जन्म भयो। उनी [[गलकोट दरबार|गलकोट]]मा जन्मे पनि काठमाडौंमा हुर्किए। [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्णशमशेर]] थिरबम मल्लका सहोदर मामा थिए। भरतले राणाकी छोरीसँग बिहे गरेका थिए। राणाहरूसँग पारिवारिक सम्बन्ध भएका कारण थिरबमले काठमाडौंको त्रिचन्द्र कलेजमा अध्ययन गरे। [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]]बाट आइएस्सीसम्म अध्ययन गरेपछि उच्च शिक्षाका लागि भारतको देहरादुन पुगे। उनी आफ्नै खर्चमा सैन्य शिक्षा लिन भारतको सैनिक शिक्षालय देहरादुन गएका थिए।<ref>{{Cite web |last=बागलुङ |first=संगम घर्तीमगर |title=जनक्रान्तिका सहिद थिरबम मल्ल |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1427394-1708309610.html |access-date=2026-09-11 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> == सात सालको क्रान्ति == {{मुख्य लेख|सात सालको क्रान्ति}}मुक्ति सेनाले २००७ साल कात्तिक २१ गतेबाट सशस्त्र क्रान्ति थाल्यो। थिरबम [[नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना|नेपाली कांग्रेसको मुक्ति सेना]]मा सामेल भए। छब्बीस वर्षीय थीरबम पनि सशस्त्र क्रान्तिमा लाग्ने अठोटसहित देहरादुनबाट कोलकता पुगे । भारतीय सैनिक शिक्षालयमा रहेर सेकेन्ड लेफ्टिनेन्टको तालिम पूरा गरेका थिरबम मुक्ति सेनाको मुख्य कमान्डरमध्ये एक बने। हातहतियारको बन्दोबस्ती र युद्धको तयारीपछि नेपालको तीन ठूला सहरमा मुक्ति सेनाले एकैपटक आक्रमण गर्ने तयारी गर्‍यो। थिरबमले पूर्वी कमाण्ड सम्हाले। उनको कमाण्डको टोली वीरगन्ज कब्जा गर्ने लक्ष्यसहित खटियो। अरू दुई टोली भैरहवा र विराटनगरका लागि खटिए। मुक्ति सेनाले यी तीनवटै सहरमा रहेका सरकारी अड्डामा २००७ साल कात्तिक २६ गते आक्रमण गर्‍यो। थिरबमको टोलीले वीरगन्ज कब्जा गर्‍यो। विराटनगर र भैरहवा भने मुक्ति सेनाले कब्जा गर्न सकेन। सरकारी फौजसँगको लडाइँमा [[भाइ टिका|भाइटीका]]को दिन थीरबमको शहादत भयो ।<ref>{{Cite web |title=प्रजातन्त्र दिवस : सशस्त्र क्रान्तिको पहिलो सहिद, जो भाइटीकामा मारिए |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/02/932168/%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%a3%e0%a4%be-%e0%a4%b6%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a4%a8%e0%a4%b5%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%81%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%a7%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%b6%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a4 |access-date=2026-09-11 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> थिरबम मल्ल ११ तारिखमा युद्धको मैदानमा गोली लागेर डंकन अस्पतालमा परलोक भए।<ref>{{Cite web |title=सुवर्ण शमशेर: सात सालको क्रान्तिका सच्चा ‘सैन्य अर्किटेक्ट’ |url=https://nepalpress.com/2022/11/10/254420/%e0%a4%b8%e0%a5%81%e0%a4%b5%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%a3-%e0%a4%b6%e0%a4%ae%e0%a4%b6%e0%a5%87%e0%a4%b0-%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%a4-%e0%a4%b8%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%95%e0%a5%8d/ |access-date=2026-09-11 |website=Nepal Press |language=en-US}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य सूत्र== [[श्रेणी:नेपाली सहिदहरू]] {{stub}} [[श्रेणी:सात सालको क्रान्ति]] qc6cfkjrsjh5tansej2v9jtnmks5pj3 0 13086 1379968 727490 2026-09-11T12:31:19Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[सारौँ]]मा ठिक गर्दै 1379968 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[सारौँ]] 6f285xysktkav43vxfr4q42m4z09zii 0 13693 1380001 1339280 2026-09-11T18:47:45Z Sunlightson 66105 1380001 wikitext text/x-wiki [[File:Panir Paneer Indian cheese fresh.jpg|right|250px|thumb|पनीर]] '''पनीर''' ({{lang-en|''Indian cottage cheese''}}) एक दुग्ध-उत्पाद हो। यो चीज (''cheese'')को एक प्रकार छ जुन [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा खूब उपयोग गरिन्छ। त्यहि तरिका [[छेना]] पनि एक विशेष प्रकारको भारतीय चीज छ जुन पनीर देखि मिलता-जुलता छ र [[रसबरी|रसवरी]] बनाउनमा प्रयुक्त हुन्छ। भारतमा पनीरको प्रयोग सीमित मात्रामा नै हुन्छ। [[कश्मीर]] आदि जस्तै चिसा स्थानहरूमा अपेक्षाकृत अधिक पनीर खाइन्छ। ==उपयोगिता== [[चित्र:Matar Panir mit Chapati - Mutter Paneer with chapati.jpg|right|thumb|250px|मटर-पनीरको तरकारी (रोटी संग)]] स्वास्थ्यवधर्क खाद्यपदार्थको रूपमा पनीर वा पनीर बडा महत्त्वपूर्ण एवं चिसा देशहरूमा बहुप्रचलित खाद्य हो{{cn}}। जस्तै रोगिहरू, बच्चाहरू एवं बूढहरूको लागि जसलाई मांसुयुक्त भोजन पचाउनमा कठिनाई हुन्छ, तिनीहरू लाई पनीर श्रेष्ठ खाद्य पदार्थ मानिन्छ, किनकी यसमा [[प्रोटीन]], मासुमा जत्ति नै यथेष्ट मात्रामा हुन्छ र अधिक पाचक दशामा रहन्छ। साथ साथै क्यालोरि (calories)को मात्रा मासुमा जति नै हुन्छ{{cn}}। चिसा प्रदेशहरू मा, जहाँ पनीर लाई बीना कुनै कठिनाई एकदम लामो समय सम्म राम्रै हालतमा राख्न सकिन्छ, पनीरको प्रयोग धेरैमा हुन्छ। [[अफगानिस्तान]], मध्य एसिया, [[युरोप|यूरोप]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]], [[अस्ट्रेलिया]] आदि देशहरूमा पनीरको खपत ठूलो मात्रामा हुन्छ{{cn}}। प्रोटीनयुक्त खाद्य पदार्थहरूमा पनीरको स्थान मासु भन्दा पहिला आउछ। गरम स्थानहरूमा पनीर लाई लामो समय सम्म सुरक्षित रूपले राखन संभव हुँदैन, त्यसैले गरम प्रदेशहरूमा पनीरको प्रयोग सीमित मात्रामा नै हुन्छ। राम्रो पनीर बनाउनु पनि एक कला हो, जसलाई प्रत्येक पनीर बनाउने संस्थान गुप्त राखछन। ==निर्माण== पनीर (Cheese) घ्यू निकालएको, अथवा पूर्ण दूधमा यदि कुनै अम्ल मिलाईदिए पछि , या बाछ्छोको पेटबाट प्राप्त हुने रेनेठ नामक पदार्थ लाई दूधमा हाले पछि, दूध जम्छ। यस क्रियामा छेना (केसीन) दूधको जलवाला भागले अलग हुन्छ। कुनै कपडा देखि छानकर जल अलग गर्दा खेरि छेनेवाला भागको निकालिन्छ। यस छेनेवाला भागमा केसीनको अतिरिक्त, थोरै मात्रामा घ्यू, दुग्धशर्करा तथा जल रहन्छ। घ्यू अथवा मक्खन निकालएको दूध भन्दा पनि घ्यू रहित पनीर बनाइन्छ। छेनेवाला भाग को, जसमा दुग्धशर्करा तथा दूधमा पाए जानेवाला भिटामिन पनि रहछन, विशेष ताप तथा चिस्यानको दशामा किण्वन क्रियाको लागि रख दिइन्छ। यस क्रियाको पनीरको पकाना (Ripening process) भन्छन्। यो केहि सप्ताहहरू देखि लिएर केहि महीनाहरू सम्म गरिन्छ। यस क्रियामा नै पनीरको विशेषता निर्भर गर्छ। जति नै अधिक समय सम्म यो पकानहरूको क्रिया गरिन्छ, पनीर त्यति नै उत्कृष्ट तथा सुवच्य एवं स्वास्थ्यवर्धक हुन्छ। पकानहरूको यो क्रिया ठूलो जटिल तथा संकीर्ण हुन्छ, किनकी निर्मित पनीरको उपादेयता तथा उनको गुण त्यहि क्रियामा निर्भर गर्छन। यस क्रियाको कारण पनीरमा उपस्थित दुग्धशर्करा ल्याक्टिक अम्लमा परिणत हुन्छ, छेना अथवा केसीन अधिक सुपाच्य प्रोटीन यौगिकहरूमा बदलिन्छ तथा बोसो पनि सरल यौगिकहरूमा परिणत हुन्छ। किण्वन क्रियाको पूर्व खाने नुन पनि थोरै मात्रामा पनीरमा मिलाईन्छ। क्रियाको समयमा प्रयुक्त ताप तथा चिस्यानको मात्राको अनुसार नै पनीरमा एक विशेष प्रकारको मादक गंध तथा तीखो स्वाद उत्पन्न हुन्छ, जुन एक पल्ट आए पछि कफी अथवा बियरको समान स्वादिष्ठ लाग्न थाल्छ। पनीर साधारणत: दुइ प्रकारको बनाइन्छ : *(१) नौनी तथा मुलायम, जसमा जलको मात्रा अधिक रहन्छ, तथा *(२) सुकेको अथवा सख्त किसिम का, जसमा जलको मात्रा धेरै कम हुन्छ। बजारमा चार प्रकारको पनीर बिकते छन्। *(१) पुरा दूधबाट बनाइएको पनीर जसमा मख्खन विशेष रूपले अधिक मात्रामा मिलाईन्छ, *(२) पुरा दूध देखि बनाइएको पनीर, *(३) मक्खन निकालिएको दूधबाट बनेको पनीर तथा *(४) मार्गरीन युक्त पनीर। ==खाना पकाउन प्रयोग== पनीर भारतीय उपमहाद्वीपको परम्परागत [[भान्सा]]मा प्रयोग हुने सबैभन्दा सामान्य प्रकारको चीज हो। पनीरका परिकार मीठा हुन सक्छन्, जस्तै शाही पनीर, वा मसालेदार, जस्तै चिली पनीर। पनीरका रेसिपीमा समावेश छन्: * मटर पनीर (मटरसँगको पनीर)<ref name="Good Food">{{cite web |title=Paneer |url=https://www.bbcgoodfood.com/search?q=paneer |website=BBC Good Food |access-date=25 March 2026}}</ref> * शाही पनीर (पनीरलाई मुगलई करीमा पकाइएको)<ref name="Kapoor 2017">{{cite web |last=Kapoor |first=Sanjeev |author-link=Sanjeev Kapoor |title=Shahi Paneer |url=https://www.sanjeevkapoor.com/Recipe/Shahi-Paneer-Turban-Tadka-FoodFood.html |publisher=Sanjeev Kapoor |date=1 November 2017}}</ref> * पनीर टिक्का (शाकाहारी संस्करण चिकेन टिक्का को, पनीर स्क्युअरमा राखेर भुटिएको)<ref name="Kapoor 2010"/> * पनीर टिक्का मसाला<ref name="Kapoor 2010">{{cite book |last=Kapoor |first=Sanjeev |author-link=Sanjeev Kapoor |title=Paneer |year=2010 |publisher=Popular Prakashan |isbn=978-8179913307 |page=3}}</ref> * चिली पनीर (भारतीय चाइनीज परिकारमा मसालेदार खुर्सानीसहित, स्प्रिंग अनियनले सजाइएको)<ref name="Good Food"/> * कड़ाई पनीर (पनीर संग बेल मिर्च र मसला)<ref>{{cite web |date=2015-03-27 |title=Express recipes: How to make Kadhai Paneer in six easy steps |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/express-recipes-how-to-make-kadhai-paneer-in-six-easy-steps/ |access-date=2023-06-06 |website=The Indian Express en}}</ref><ref>{{cite web |title=Shahi Paneer, Kadai Paneer And More: 5 Classic Paneer Curry Recipes That You Must Try |url=https://food.ndtv.com/food-drinks/shahi-paneer-kadai-paneer-and-more-5-classic-paneer-curry-recipes-that-you-must-try-2602908 |access-date=2023-06-06 |website=NDTV Food}}</ref> * पनीर पकौडा (पनीर फ्रिटर्स))<ref name="Good Food"/> * पालक पनीर (पालकसहितको पनीर)<ref>{{cite web |title=Palak Paneer Recipe |url=https://food.ndtv.com/recipe-palak-paneer-98895 |access-date=25 March 2026 |website=[[NDTV]] Food}}</ref> * खोया पनीर (एक पनीर र खोयाको मुल चिजको साथ बनाईने करी, रोटीसँग खाने)<ref>{{cite web |url=https://food.ndtv.com/recipe-khoya-paneer-951305 |title=Khoya Paneer Recipe |website=[[NDTV]] Food |access-date=25 March 2025}}</ref> * पनीर मक्खनी (पनीर बटर, टमाटर र काजुसँग)<ref name="Good Food"/> <gallery class=center mode=nolines widths="160" heights="160"> File:Matar-Paneer.JPG|मटर पनीर, एक शाकाहारी परिकार File:Paneer tikka.jpg|पनीर टिक्का, स्क्युअरमा ग्रिल गरिएको File:Yummy Palak Paneer.jpg|पालक पनीर, पालकमा आधारित एक करी परिकार File:Ishwar Paneer.JPG|[[पनीर टिक्का मसाला File:Malai Paneer Pizza from India.jpg|पनीर र तरकारी टपिङ भएको पिज्जा </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस== *[[चीज]] ==बाह्य सूत्र== *[http://chezshuchi.com/Paneer%20Makingh.html पनीर बनाउने विधि] *[http://in.jagran.yahoo.com/khanakhazana/panneer पनीरको व्यंजन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225185054/http://in.jagran.yahoo.com/khanakhazana/panneer |date=2008-12-25 }} (जागरण) *[http://punjabirecipes.gurudwara.net/recipedetail.aspx?id=31 पनीर कसरि बनाउने?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081223153435/http://punjabirecipes.gurudwara.net/recipedetail.aspx?id=31 |date=2008-12-23 }} (अङ्ग्रेजी मा) *[http://www.businessbhaskar.com/article.php?id=14860 पनीर बेच्दा दूधमा भन्दा दुइगुणा लाभ]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[[पालक पनिर]] *[[पनिर तरुवा]] *[[आलु पनिर]] *[[पनिर साग]] *[[पनीर कोफ्ता|पनिर कोफ्ता]] *[[मटर पनिर]] *[[शाही पनिर]] ==सन्दर्भ सामग्री== <references/> {{Commonscat|Paneer}} [[श्रेणी:परिकार]] qp0uzvkito51ff4zodiyg6ifcx00pev 0 16470 1380033 1330718 2026-09-12T10:51:00Z Bishaldev100 28807 1380033 wikitext text/x-wiki {{दार्शनिक | नाम = इमानुएल क्यान्ट | तस्वीर = Immanuel Kant portrait c1790.jpg | तस्वीर आकार = | image = Immanuel Kant - Gemaelde 1.jpg | caption = Portrait by Johann Gottlieb Becker, 1768 | birth_date = {{birth date|1724|4|22|df=yes}} | तस्वीर शीर्षक = इमानुएल क्यान्ट | उपनाम =क्यान्ट | जन्म मिति = २२ अप्रेल १७२४ | जन्मस्थान = [[:en:Königsberg|कोनिक्सबर्ग]], [[:en:Kingdom of Prussia|प्रुसिया]] <small>(वर्तमान [[:en:Kaliningrad|कलिंग्रेड]], [[रुस]])<small> | मृत्यु मिति = १२ फेब्रुअरी १८०४ | मृत्युस्थान = [[:en:Königsberg|कोनिक्सबर्ग]], [[:en:Kingdom of Prussia|प्रुसिया]] <small>(वर्तमान [[:en:Kaliningrad|कलिंग्रेड]], [[रुस]])<small> | क्षेत्र = पाश्चात्य दर्शन (१८औं शताव्दी) | राष्ट्रियता = रुसी | भाषा =रुसी |माताको नाम= |पिताको नाम= |उनलाई प्रभावित गर्नेहरू= |उनीबाट प्रभावित हुनेहरू= |विशेष रुचि = [[ज्ञानविज्ञान]], [[तत्वमीमांसा]], [[आचार]], [[तर्क]] |महत्त्वपूर्ण कार्य= [[क्यान्टवाद]], [[:en:Age of Enlightenment|ज्ञान दर्शन]] |लेखन कार्य= |अन्य कार्य= | वेबपेज = | हस्ताक्षर=Immanuel Kant signature.svg }} इमानुएल क्यान्ट एक जर्मन दार्शनिक हुन्। उनी ज्ञानको खोज चलनका एक मुख्य पात्र थिए। उनी पश्चिमी दर्शनको एक महत्वपुर्ण पात्र हुन्।<ref name="McCormick">{{cite encyclopedia|url=https://www.iep.utm.edu/kantmeta/|title=Immanuel Kant: Metaphysics|last=McCormick|first=Matt|encyclopedia=Internet Encyclopedia of Philosophy|access-date=20 February 2019|archive-date=15 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215052959/https://www.iep.utm.edu/kantmeta/|url-status=live}}</ref><ref name="Brittanica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Immanuel-Kant|title=Immanuel Kant {{!}} Biography, Philosophy, Books, & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150616235359/https://www.britannica.com/biography/Immanuel-Kant|archive-date=16 June 2015|access-date=2020-05-27|url-status=live}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेबुलर परिकल्पना]] == सन्दर्भ सूची == {{Commonscat|Immanuel Kant}} [[श्रेणी:दार्शनिक]] q82nd5n617afn8d7xhb9ns3qmbdlz81 1380034 1380033 2026-09-12T10:51:19Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1380034 wikitext text/x-wiki {{दार्शनिक | नाम = इमानुएल क्यान्ट | तस्वीर = Immanuel Kant portrait c1790.jpg | तस्वीर आकार = | image = Immanuel Kant - Gemaelde 1.jpg | caption = Portrait by Johann Gottlieb Becker, 1768 | birth_date = {{birth date|1724|4|22|df=yes}} | तस्वीर शीर्षक = इमानुएल क्यान्ट | उपनाम =क्यान्ट | जन्म मिति = २२ अप्रेल १७२४ | जन्मस्थान = [[:en:Königsberg|कोनिक्सबर्ग]], [[:en:Kingdom of Prussia|प्रुसिया]] <small>(वर्तमान [[:en:Kaliningrad|कलिंग्रेड]], [[रुस]])<small> | मृत्यु मिति = १२ फेब्रुअरी १८०४ | मृत्युस्थान = [[:en:Königsberg|कोनिक्सबर्ग]], [[:en:Kingdom of Prussia|प्रुसिया]] <small>(वर्तमान [[:en:Kaliningrad|कलिंग्रेड]], [[रुस]])<small> | क्षेत्र = पाश्चात्य दर्शन (१८औं शताव्दी) | राष्ट्रियता = रुसी | भाषा =रुसी |माताको नाम= |पिताको नाम= |उनलाई प्रभावित गर्नेहरू= |उनीबाट प्रभावित हुनेहरू= |विशेष रुचि = [[ज्ञानविज्ञान]], [[तत्वमीमांसा]], [[आचार]], [[तर्क]] |महत्त्वपूर्ण कार्य= [[क्यान्टवाद]], [[:en:Age of Enlightenment|ज्ञान दर्शन]] |लेखन कार्य= |अन्य कार्य= | वेबपेज = | हस्ताक्षर=Immanuel Kant signature.svg }} इमानुएल क्यान्ट एक जर्मन दार्शनिक हुन्। उनी ज्ञानको खोज चलनका एक मुख्य पात्र थिए। उनी पश्चिमी दर्शनको एक महत्वपुर्ण पात्र हुन्।<ref name="McCormick">{{cite encyclopedia|url=https://www.iep.utm.edu/kantmeta/|title=Immanuel Kant: Metaphysics|last=McCormick|first=Matt|encyclopedia=Internet Encyclopedia of Philosophy|access-date=20 February 2019|archive-date=15 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215052959/https://www.iep.utm.edu/kantmeta/|url-status=live}}</ref><ref name="Brittanica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Immanuel-Kant|title=Immanuel Kant {{!}} Biography, Philosophy, Books, & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150616235359/https://www.britannica.com/biography/Immanuel-Kant|archive-date=16 June 2015|access-date=2020-05-27|url-status=live}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[निहारिका परिकल्पना|नेबुलर परिकल्पना]] == सन्दर्भ सूची == {{Commonscat|Immanuel Kant}} [[श्रेणी:दार्शनिक]] es8ya1ge9wmn6342ojooyas9zkiooom 0 23507 1380017 1356513 2026-09-12T07:46:02Z Bishaldev100 28807 1380017 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=सेप्टेम्बर २०११}} सामन्य भाषामा [[विर्ता]] भनेजस्तै पूर्बी नेपालको अधिकांश भुमि [[किराँत जाति|किराँत]]हरूको एकलौटी स्वामित्व भएको क्षेत्र अथवा '''किपट''' थियो। परापुर्ब कालमा विभिन्न ठाउमा किपट बनाइ किराँतहरूले धेरै पुस्तासम्म राज्य गरी बसे। कोशी र मेची अञ्चलका पहाडी जिल्लाहरू इलाम, पान्थर, ताप्लेजुङ, तेह्रथुम, संखुवासभा र धनकुटामा विभाजन गरिनु अघि पल्लो किराँत [[लिम्बुवान]] भनिन्थ्यो । नेपाल एकीकरणका बेला समेत लिम्बुवान क्षेत्रलाई किपट प्रणाली अन्तर्गत राखिने सम्झौता भएको थियो । जसमा लिम्बुवान भूमिमाथि लिम्बु जातिको मात्र अधिकार रहेको थियो । उनीहरूले दक्षिणपूर्वी र पूर्वी भागबाट हुने आक्रमणको प्रतिरोध गर्नुपर्ने शर्तमा लिम्बुवान गाभिएको थियो । न्यूनरूपमा कर [[शाह वंश|शाहवंशी]] राजालाई बुझाउनु पर्दथ्यो । जसमा ६० [[मुरी]] फल्ने जग्गा [[रैकर]] गराएपछि सुब्बा नियुक्त गरिन्थ्यो, र सुब्बाहरूले आफ्नो रैती राखी तिरो कर उठाउने प्रचलन सुरुवात भयो ।<ref>{{cite web |url=http://www.mysansar.com/?p=2282 |title=कञ्चन लिम्बू, डिवी आङवुङ, नवीन वनेम: यस्तो छ लिम्बूवानको गौरवमय इतिहास' |publisher=mysansar.com |date=2008-01-22 |accessdate=2010-02-10 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> वि.सं. २०२१ सालमा लिम्बुहरूको पूर्ण अधिकार भएको किपट व्यवस्थामाथि भूमिसुधार ऐन लागू गरियो । पछि सरकारले नापी गरी मालपोत लागू गरेपछि किपटको अस्तित्व सकियो । <ref>http://newsmandu.com/story/142873/{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[६४ सालको पर्व]] ===सन्दर्भ सामग्रीहरू === <references/> [[श्रेणी:भूमि व्यवस्था]] {{stub}} rnpmc2wmwijj7ce3rxv8wrx5kuy8lxs 1380018 1380017 2026-09-12T07:46:16Z Bishaldev100 28807 1380018 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=सेप्टेम्बर २०११}} सामन्य भाषामा [[विर्ता]] भनेजस्तै पूर्बी नेपालको अधिकांश भुमि [[किराँत जाति|किराँत]]हरूको एकलौटी स्वामित्व भएको क्षेत्र अथवा '''किपट''' थियो। परापुर्ब कालमा विभिन्न ठाउमा किपट बनाइ किराँतहरूले धेरै पुस्तासम्म राज्य गरी बसे। कोशी र मेची अञ्चलका पहाडी जिल्लाहरू इलाम, पान्थर, ताप्लेजुङ, तेह्रथुम, संखुवासभा र धनकुटामा विभाजन गरिनु अघि पल्लो किराँत [[लिम्बुवान]] भनिन्थ्यो । [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]का बेला समेत लिम्बुवान क्षेत्रलाई किपट प्रणाली अन्तर्गत राखिने सम्झौता भएको थियो । जसमा लिम्बुवान भूमिमाथि लिम्बु जातिको मात्र अधिकार रहेको थियो । उनीहरूले दक्षिणपूर्वी र पूर्वी भागबाट हुने आक्रमणको प्रतिरोध गर्नुपर्ने शर्तमा लिम्बुवान गाभिएको थियो । न्यूनरूपमा कर [[शाह वंश|शाहवंशी]] राजालाई बुझाउनु पर्दथ्यो । जसमा ६० [[मुरी]] फल्ने जग्गा [[रैकर]] गराएपछि सुब्बा नियुक्त गरिन्थ्यो, र सुब्बाहरूले आफ्नो रैती राखी तिरो कर उठाउने प्रचलन सुरुवात भयो ।<ref>{{cite web |url=http://www.mysansar.com/?p=2282 |title=कञ्चन लिम्बू, डिवी आङवुङ, नवीन वनेम: यस्तो छ लिम्बूवानको गौरवमय इतिहास' |publisher=mysansar.com |date=2008-01-22 |accessdate=2010-02-10 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> वि.सं. २०२१ सालमा लिम्बुहरूको पूर्ण अधिकार भएको किपट व्यवस्थामाथि भूमिसुधार ऐन लागू गरियो । पछि सरकारले नापी गरी मालपोत लागू गरेपछि किपटको अस्तित्व सकियो । <ref>http://newsmandu.com/story/142873/{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[६४ सालको पर्व]] ===सन्दर्भ सामग्रीहरू === <references/> [[श्रेणी:भूमि व्यवस्था]] {{stub}} q6e8jw6pnz8t1laz7gsjzx03x9gpazd 0 33199 1379978 1379120 2026-09-11T15:17:54Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[भोर्लेटार, लमजुङ]] पृष्ठलाई [[भोर्लेटार]]मा सारियो 1379120 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLamjungDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = लमजुङ जिल्ला (गाविस तह)#गण्डकी अञ्चल#पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[लमजुङ जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = १३.८<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 4059 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|28.15|84.25|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र|पश्चिमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[गण्डकी अञ्चल]], [[लमजुङ जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या ४०५९ रहेको थियो जसमध्ये १८३२ पुरुष र २२२७ महिला रहेका थिए भने यहाँ १०३३ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf |date=2016-03-04 }}</ref> यो हाल [[मध्यनेपाल नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो मध्यनेपाल नगरपालिकाको वडा नम्बर ६ हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{लमजुङ जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:लमजुङ जिल्लाका ठाउँहरू]] 49qr94jx0mhk473dm232t7nbrivjsby 0 56613 1379969 727492 2026-09-11T12:31:24Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[सारौँ]]मा ठिक गर्दै 1379969 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[सारौँ]] 6f285xysktkav43vxfr4q42m4z09zii 0 78833 1379981 1372143 2026-09-11T15:24:55Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379981 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = सर्लाही जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-sarlahi/haripur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = मनोजकुमार आचार्य <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = रञ्जितादेवी चौधरी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 163.83<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=19&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 68377 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|0|0|N|85|38|0|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.ishworpurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''ईश्वरपुर नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] [[सर्लाही जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] हो।<ref name="नेपाल सरकार स्थानिय विकास मन्त्रालय">{{cite web|title=नेपाल सरकार स्थानिय विकास मन्त्रालय|url=http://mofald.gov.np/page.php?id=38|agency=नेपाल सरकार|publisher=स्थानिय विकास मन्त्रालय}}</ref> [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] बजार रहेको ठाँउलाई [[नगरपालिका]]को केन्द्र बनाइएको छ ।<ref name="new municipalities">{{cite web | url=http://www.mofald.gov.np/userfiles/news_186.xlsx | title=थप ७२ नयाँ नगरपालिका | accessdate=May 18,2014 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो नगरपालिका २०६८ साउन १ देखि लागू हुने गरी बनाइएको हो तर कार्यन्वयनमा हाल २०७१ जेष्ठ ४ देखि आएको थियो। यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]], [[भक्तिपुर]] र [[बेला, सर्लाही|बेला]] गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका थिए र २०७३ फागुनमा क्षेत्र विस्तार गर्दा [[कालिन्जोर]] र [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] यसमा गाभिएका थिए।<ref name="थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)">{{cite news|last1=कृष्ण ज्ञवाली|first1=बलराम बानियाँ|title=थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)|url=http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html|accessdate=वैशाख २५|agency=कान्तिपुर पोस्ट|publisher=[http://www.ekantipur.com/np/ कान्तिपुर पोस्ट]|date=२०७१ वैशाख २५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023050926/http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html |date=2014-10-23 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ६८,३७७ रहेको छ भने यहाँ १३,५२१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ ईश्वरपुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[भक्तिपुर]] (५-६) || ४,८६३ || ६.६९ || ७२६.९१ |- | २ || [[भक्तिपुर]] (४,९) || ३,६१२ || ३.५२ || १०२६.१४ |- | ३ || [[भक्तिपुर]] (७-८) || ५,७२७ || ९.३६ || ६११.८६ |- | ४ || [[भक्तिपुर]] (१-३) || ३,५२३ || २७.५० || १२८.११ |- | ५ || [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] (१) || ५,८५० || ४.५५ || १२८५.७१ |- | ६ || [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] (२) || ६,१२० || २.५१ || २४३८.२५ |- | ७ || [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] (३-४) || ६,०७९ || ५.४६ || १११३.३७ |- | ८ || [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] (५,९) || २,८४४ || ५.७१ || ४९८.०७ |- | ९ || [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] (६-८) || ५,३५८ || ७.०७ || ७५७.८५ |- | १० || [[बेला, सर्लाही|बेला]] (१-६) || २,८३६ || ४.७९ || ५९२.०७ |- | ११ || [[बेला, सर्लाही|बेला]] (७-९) || १,८५१ || ५.५२ || ३३५.३३ |- | १२ || [[कालिन्जोर]] || ४,७३७ || ४०.८९ || ११५.८५ |- | १३ || [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] (७–९) || ५,०१४ || २४.८६ || २०१.६९ |- | १४ || [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] (४–६) || ४,७१० || ६.५७ || ७१६.९० |- | १५ || [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] (१–३) || ५,२५३ || ८.८३ || ५९४.९० |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''६८,३७७''' || '''१६३.८३''' || '''४१७.३७''' |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcsarlahi.gov.np/ जिल्ला विकास समिति, सर्लाही]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{सर्लाही जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सर्लाही जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 08z9seo6dxc0yvbkahloeq29czdm8q0 1379982 1379981 2026-09-11T15:25:23Z पर्वत सुवेदी 31224 /* जनसङ्ख्या */ 1379982 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = सर्लाही जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-sarlahi/haripur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = मनोजकुमार आचार्य <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = रञ्जितादेवी चौधरी <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 163.83<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=19&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 68377 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|0|0|N|85|38|0|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.ishworpurmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''ईश्वरपुर नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[मधेश प्रदेश]] [[सर्लाही जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] हो।<ref name="नेपाल सरकार स्थानिय विकास मन्त्रालय">{{cite web|title=नेपाल सरकार स्थानिय विकास मन्त्रालय|url=http://mofald.gov.np/page.php?id=38|agency=नेपाल सरकार|publisher=स्थानिय विकास मन्त्रालय}}</ref> [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]] बजार रहेको ठाँउलाई [[नगरपालिका]]को केन्द्र बनाइएको छ ।<ref name="new municipalities">{{cite web | url=http://www.mofald.gov.np/userfiles/news_186.xlsx | title=थप ७२ नयाँ नगरपालिका | accessdate=May 18,2014 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो नगरपालिका २०६८ साउन १ देखि लागू हुने गरी बनाइएको हो तर कार्यन्वयनमा हाल २०७१ जेष्ठ ४ देखि आएको थियो। यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[ईश्वरपुर नगरपालिका|ईश्वरपुर]], [[भक्तिपुर]] र [[बेला, सर्लाही|बेला]] गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका थिए र २०७३ फागुनमा क्षेत्र विस्तार गर्दा [[कालिन्जोर]] र [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] यसमा गाभिएका थिए।<ref name="थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)">{{cite news|last1=कृष्ण ज्ञवाली|first1=बलराम बानियाँ|title=थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)|url=http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html|accessdate=वैशाख २५|agency=कान्तिपुर पोस्ट|publisher=[http://www.ekantipur.com/np/ कान्तिपुर पोस्ट]|date=२०७१ वैशाख २५}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023050926/http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html |date=2014-10-23 }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ६८,३७७ रहेको छ भने यहाँ १३,५२१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ ईश्वरपुर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[भक्तिपुर]] (५-६) || ४,८६३ || ६.६९ || ७२६.९१ |- | २ || [[भक्तिपुर]] (४,९) || ३,६१२ || ३.५२ || १०२६.१४ |- | ३ || [[भक्तिपुर]] (७-८) || ५,७२७ || ९.३६ || ६११.८६ |- | ४ || [[भक्तिपुर]] (१-३) || ३,५२३ || २७.५० || १२८.११ |- | ५ || [[ईश्वरपुर]] (१) || ५,८५० || ४.५५ || १२८५.७१ |- | ६ || [[ईश्वरपुर]] (२) || ६,१२० || २.५१ || २४३८.२५ |- | ७ || [[ईश्वरपुर]] (३-४) || ६,०७९ || ५.४६ || १११३.३७ |- | ८ || [[ईश्वरपुर]] (५,९) || २,८४४ || ५.७१ || ४९८.०७ |- | ९ || [[ईश्वरपुर]] (६-८) || ५,३५८ || ७.०७ || ७५७.८५ |- | १० || [[बेला, सर्लाही|बेला]] (१-६) || २,८३६ || ४.७९ || ५९२.०७ |- | ११ || [[बेला, सर्लाही|बेला]] (७-९) || १,८५१ || ५.५२ || ३३५.३३ |- | १२ || [[कालिन्जोर]] || ४,७३७ || ४०.८९ || ११५.८५ |- | १३ || [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] (७–९) || ५,०१४ || २४.८६ || २०१.६९ |- | १४ || [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] (४–६) || ४,७१० || ६.५७ || ७१६.९० |- | १५ || [[गौरीशङ्कर, सर्लाही|गौरीशङ्कर]] (१–३) || ५,२५३ || ८.८३ || ५९४.९० |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''६८,३७७''' || '''१६३.८३''' || '''४१७.३७''' |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcsarlahi.gov.np/ जिल्ला विकास समिति, सर्लाही]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{सर्लाही जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सर्लाही जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] f8467w3yph20ynwtetp9r51gzj4nh5d 0 79362 1379973 1372831 2026-09-11T13:26:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379973 wikitext text/x-wiki {{pp-vandalism|small=yes}} {{Infobox person |name = सुन्दर पिचाई<!--Per ढाँचा:Infobox person, common name of the person should be mentioned here. No need to put native name here if it's already mentioned in the native_name parameter--> |image = Sundar Pichai - 2023 (cropped).jpg |alt = |caption = |birth_name = पिचाई सुन्दराराजन |native_name = பிச்சை சுந்தராஜன் |birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1972|7|12}} |birth_place = [[चेन्नई]], [[तमिलनाडु]], भारत |death_date = <!-- {{Death date and age |df=yes|YYYY |MM |DD |YYYY |MM |DD}} or {{Death-date and age |df=yes|Month DD, YYYY |Month DD, YYYY}} (death date then birth date) --> |death_place = |nationality = <!-- Indian<ref>{{cite news| url=http://niptara.com/sundar-pichai-wiki-bio-age-height-biography-image-wife-facts-details/ | title=Sundar Pichai, biography | date=11 August 2015}}</ref> (No longer Indian Citizen he hold American citizenship --> |citizenship = संयुक्त राज्य अमेरिका <ref>{{cite web|last1=Ghosh|first1=Anirvan|title=9 Most Prominent Indian-Americans In Silicon Valley|url=http://www.huffingtonpost.in/2015/08/11/indian-americans-silicon-_n_7969308.html|publisher=The Huffington Post|accessdate=11 August 2015}}</ref> |religion = |education = बिटेक, एमएस र एमबिए |alma_mater = आइआइटि खडगपुर<br>[[स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालय]]<br>पेन्सिलभेनिया विश्वविद्यालय<!--Higher education Insitutions. Per ढाँचा:Infobox Person--> |other_names = |occupation = उत्पादन प्रमुख र <br>[[गुगल]]को मनोनित कार्यकारी प्रमुख<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/India-born-Sundar-Pichai-is-new-CEO-of-Google/articleshow/48430934.cms |publisher=[[The Times of India]] |title=India-born Sundar Pichai is new CEO of Google |accessdate=13 August 2015}}</ref> |employer = [[गुगल]] |website = |spouse = अञ्जली पिचाई }} <!-- *** The restructuring that will make Alphabet Inc. the holding company *** of Google is still in progress. *** Until such time as when it is completed, don't write about *** the future as if it is the present. --> '''पिचाई सुन्दरराजन''' ([[तमिल भाषा|तमिल]] : '''பிச்சை சுந்தராஜன்''') '''सुन्दर पिचाई'''को नामले जानिन्छन्। उनी प्राविधिक कार्यकारी हुन जो वर्तमानमा [[गुगल]]का उत्पादन प्रमुख हुन।<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/internet/Googles-Sundar-Pichai-too-in-race-to-head-Microsoft/articleshow/29732831.cms |title=Google's Sundar Pichai too in race to head Microsoft? |publisher=Times of India |date= 2 February 2014<!-- 01.33 AM IST--> |accessdate=4 February 2014}}</ref><ref name="siliconindia.com">{{cite web |url=http://www.siliconindia.com/shownews/Sundar_Pichai_man_who_runs_Chrome_at_Google-nid-83441-cid-3.html |title=Sundar Pichai; man who runs Chrome at Google |publisher=Siliconindia.com |date=12 May 2011 |accessdate=15 November 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131101170603/http://www.siliconindia.com/shownews/Sundar_Pichai_man_who_runs_Chrome_at_Google-nid-83441-cid-3.html |date=1 November 2013 }}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.telangananewspaper.com/alphabet-pichai-sundararajan/ | location=Hyderabad, India | work=TNP LIVE | title=More Intresting Facts about Pichai Sundararajan | date=11 August 2015}}</ref> सन् २०१५ अगस्ट १० मा उनलाई गुगलको नयाँ [[प्रमुख कार्यकारी अधिकृत]] बनाइने घोषणा गरिएको छ।<ref name="auto1">{{cite web|url=http://googleblog.blogspot.com/2015/08/google-alphabet.html|title=G is for Google|work=Official Google Blog}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवनी== पिचाईको जन्म सन् १९७२ मा [[भारत]]को [[चेन्नई|मद्रास]], [[तमिलनाडु]]मा भएको थियो। उनको आमा नाम लक्ष्मी र बुवाको नाम रघुनाथ पिचाई हो।<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-india-33861128|title=Sundar Pichai and the world of Indian CEOs}}</ref> उनको बुवा रघुनाथ पिचाई वरिष्ठ विद्युत इन्जिनियर थिए। उनी ब्रिटिस कम्पनी जेनरल इलेक्ट्रिकको लागि काम गर्थे।<ref>{{cite news| url=http://www.dailyo.in/technology/sundar-pichai-google-android-alphabet-inc-iit-k-stanford-wharton-eric-schmidt/story/1/5589.html | title=Ten things about Sundar Pichai | publisher= dailyo.in | date=11 August 2015}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.y-axis.com/news/sundar-pichai-inspiring-migrant-story-2/ | title=Sundar Pichai – An Inspiring Migrant Story | publisher=Y- AXIS | date=11 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160217190010/http://www.y-axis.com/news/sundar-pichai-inspiring-migrant-story-2/ |date=17 February 2016 }}</ref><ref>{{cite news| url=http://indianexpress.com/article/technology/tech-news-technology/here-is-how-well-liked-sundar-pichai-became-google-ceo/ | title=Sundar Pichai, the man who runs Android | publisher= The Indian Express | date=11 August 2015}}</ref> सुन्दरले आफ्नो वाल्यकाल अशोकनगर मद्रासमा बिताएका थिए।<ref>{{cite web|title=A shy, quiet boy who loved science|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/A-shy-quiet-boy-who-loved-science/articleshow/48446157.cms|website=http://www.mumbaimirror.com|publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd.|accessdate=12 August 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150815024206/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/A-shy-quiet-boy-who-loved-science/articleshow/48446157.cms |date=15 August 2015 }}</ref> उनको विवाह अञ्जलीसँग भएको थियो जो उनी सँगै आइआइटी खडगपुरमा पढ्ने गर्थिन।<ref>https://www.linkedin.com/pub/anjali-pichai/1/369/55</ref> र वर्तमानमा उनीहरूको २ वटा बच्चा छ।<ref name="siliconindia.com"/><ref>{{cite news | url=http://niptara.com/sundar-pichai-wiki-bio-age-height-biography-image-wife-facts-details/ | title=Sundar Pichai, biography | date=11 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150813191106/http://niptara.com/sundar-pichai-wiki-bio-age-height-biography-image-wife-facts-details/ |date=13 August 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last1=Thielman|first1=Sam|title=Sundar Pichai: Google rising star reaches the top (like his teacher said he would)|url=http://www.theguardian.com/technology/2015/aug/15/google-ceo-sundar-pichai|website=The Guardian|publisher=Guardian News and Media Limited|accessdate=15 August 2015|date=15 August 2015|quote=Married with two children}}</ref> ==शिक्षा== [[इन्डियन इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी]] [[खडगपुरमा]]बाट सन् १९९३ बिटेक गरि [[स्ट्यानफोर्ड विश्वविद्यालय]]बाट सन् १९९५मा एमएस (इन्जिनियरिङ् र सामग्री विज्ञानमा) उनको रुची एप्लाइड मटेरियल्स (सेमिकन्डक्टर सामग्रीको आपूर्तिकर्ता) र पछि सन् २००२ मा पेन्सिलभेनिया विश्वविद्यालयको व्हार्टन स्कूलबाट एमबिएको डिग्री प्राप्त गरेका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Twitter|sundarpichai|सुन्दर पिचाई}} *{{Google+|+SundarPichai}} [[श्रेणी:सन् १९७२ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] 6k97m6yqtzlsuclclqzdo9ddv53h8ux 0 80028 1379977 1372194 2026-09-11T15:17:10Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379977 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = लमजुङ जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-lamjung/madhyanepal?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = रमेशकुमार पाण्डे <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सीता गुरुङ <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 113.86<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=41&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 21971 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28.15|84.29|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०५२ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[रम्घा]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.madhyanepalmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''मध्यनेपाल नगरपालिका ''' [[नेपाल]]को [[गण्डकी प्रदेश]]को [[लमजुङ जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] हो।<ref>{{cite web|title=२६ नयाँ नगरपालिका थप|url=http://nagariknews.com/society/nation/story/45639.html|website=नागरिक न्युज|accessdate=१ असोज २०७२}}</ref><ref>{{cite web|title=छब्बिस नयाँ नगरपालिका थप|url=http://gorkhapatraonline.com/news/13171|website=गोरखापत्र|accessdate=१ असोज २०७२}}</ref><ref>{{cite web|title=२६ नयाँ नगरपालिका थप, धनगढी उपमहानगरपालिका बन्यो|url=http://www.himalkhabar.com/?p=111218|website=हिमाल खबर|accessdate=१ असोज २०७२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920025650/http://www.himalkhabar.com/?p=111218 |date=2015-09-20 }}</ref> [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले २०७२ असोज १ गते थप २६ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]]मा [[जिता]], [[तान्द्राङ टक्सार]], [[रम्घा, लमजुङ|रम्घा]], [[सूर्यपाल]] र [[समीभञ्ज्याङ]] गरी ५ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर मध्यनेपाल नगरपालिका घोषणा गरेको थियो भने २७ फागुन २०७३ मा क्षेत्र विस्तार गर्दा साविकका [[बाँग्रे]], [[भोर्लेटार, लमजुङ|भोर्लेटार]], [[इशानेश्वर]] र [[करापु]] गाविसहरू मिलेर बनेको '''करापुटार नगरपालिका''' र [[नेटा, लमजुङ|नेटा]] गाविसलाई पनि यसमा गाभिएको थियो।<ref name="२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा">{{cite news|title=२६ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328|accessdate=२०७२ असोज १|publisher=[[अन्नपूर्ण पोष्ट]]|date=२०७२ असोज १}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150919220505/http://annapurnapost.com/News.aspx/story/19328 |date=2015-09-19 }}</ref> मध्यनेपाल नगरपालिकाको केन्द्र '''[[रम्घा, लमजुङ|रम्घा]]''' [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]को '''दुईपिपल''' बजारमा रहेको छ। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २१,९७१ रहेको छ भने यहाँ ६,४२७ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार मध्यनेपाल नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या २१,९७१ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १० वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable mw-datatable" style="text-align:center" |+ मध्यनेपाल नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[जिता]] || १,६५६ || ११.९८ || १३८.२३ |- | २ || [[तान्द्राङ टक्सार]] || १,९९१ || ८.८२ || २२५.७४ |- | ३ || [[सूर्यपाल]] || १,३७० || ६.९९ || १९५.९९ |- | ४ || [[रम्घा, लमजुङ|रम्घा]] || ४,१४७ || १२.६९ || ३२६.७९ |- | ५ || [[समीभञ्ज्याङ]] || ८६६ || ६.३४ || १३६.५९ |- | ६ || [[भोर्लेटार, लमजुङ|भोर्लेटार]] || ४,२७० || १३.८० || ३०९.४२ |- | ७ || [[इशानेश्वर]] || ३,३८४ || ११.६७ || २९०.०० |- | ८ || [[करापु]] || १,६६५ || २२.६७ || ७३.४४ |- | ९ || [[बाँग्रे]] || १,३७२ || १०.७६ || १२७.५१ |- | १० || [[नेटा, लमजुङ|नेटा]] || १,२५० || ८.१४ || १५३.५६ |- class="sortbottom" style="font-weight:bold; background:#f2f2f2" | colspan="2" | जम्मा || २१,९७१ || ११३.८६ || १९२.९७ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddclamjung.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, लमजुङ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811082802/http://ddclamjung.gov.np/ |date=2020-08-11 }} {{लमजुङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:लमजुङ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:२०७२ असोज १ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] g35bgkgoq6w7dhqxv3mjwden8fiw1i1 0 81059 1379974 1324366 2026-09-11T13:56:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379974 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox Hindu leader | name = [[स्वामी]] विवेकानन्द | image = Swami Vivekananda-1893-09-signed.jpg | image_size = 225px | caption = विवेकानन्द शिकागोमा,<ref name="World fair 1893 circulated photo">{{cite web|title=World fair 1893 circulated photo|url=http://vivekananda.net/photos/1893-1895TN/pages/chicago-1893-september-harrr.htm|publisher=vivekananda.net|accessdate=11 April 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121053444/http://www.vivekananda.net/photos/1893-1895TN/pages/chicago-1893-september-harrr.htm |date=21 January 2012 }}</ref> | image_alt = Black and white image of an Indian man standing | birth_date = {{Birth date|1863|01|12|df=y}} | birth_place = [[कोलकाता]], [[भारत]] | birth_name = नरेन्द्रनाथ दत्त | death_date = {{Death date and age|1902|7|4|1863|1|12|df=y}} | death_place = [[बेलूर मठ]], [[पश्चिम बङ्गाल]], [[भारत]] <br /> | nationality = | religion = [[हिन्दु धर्म]] | guru = [[रामकृष्ण परमहंस]] | disciple = | philosophy = [[वेदान्त|वेदान्त दर्शन]],<ref>[http://www.vedanta.gr/wp-content/uploads/2012/03/SwBhajan_4BasicPrincAdvVed_ENA4.pdf Swami Bhajanananda (2010), ''Four Basic Principles of Advaita Vedanta'', p.3]</ref>{{sfn|Michelis|2005}} [[राज योग (पुस्तक)|राज योग]]{{sfn|Michelis|2005}} | founder = [[रामकृष्ण मिसन]] | Literary works = | influenced = | quote = "जाग, आउ, जबसम्म लक्ष्य प्राप्त हुन्न तब सम्म नरोकिउ"<br />([[q:स्वामी विवेकानन्द|अन्य भनाई]] [[विकिकथन]]मा ) | signature = Swami-Vivekanda-Signature-transparent.png | footnotes = }} '''स्वामी विवेकानन्द''' ({{lang-bn|স্বামী বিবেকানন্দ}} जन्म: १२ जनवरी १८६३ – ४ जुलाई १९०२) जन्मनाम: '''नरेन्द्रनाथ दत्त''') हिन्दू दर्शनका प्रसिद्ध विद्वान् थिए। उनी [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]मा रहेको [[सिकागो|शिकागो]]मा आयोजित सन् १८९३ मा भएको "विश्व धर्म सभा"मा सनातन हिन्दू धर्मको तर्फबाट प्रतिनिधि थिए। उनले [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]को आध्यात्मिकताद्वारा परिपूर्ण वेदान्त दर्शनलाई पश्चिमेली देशहरूमा आफ्नो वक्तृत्वकलाको बलमानै पुर्याएका थिए। उनले [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]मा भएको भाषणको पहिलो सम्बोधन अमेरिकन दाजुभाई तथा दिदीबहिनी भन्ने वाक्यले नै सबैको मन जितेका थिए। [[कोलकाता|कलकत्ता]]को धनाड्य बङ्गाली परिवारमा जन्मिएका विवेकानन्दको झुकाव आध्यात्मिकता तर्फ थियो। उनी आफ्ना गुरू रामकृष्ण परमहंसबाट धेरै प्रभावित थिए, जसबाट उनले "सम्पूर्ण जीवहरू परमात्माको एक अवतार हो; त्यसैकारण मानव जातिको सेवाबाट परमात्माको पनि सेवा हुन सक्छ" भन्ने शिक्षा पाएका थिए। उनले आफ्नो गुरूको नामबाट [[रामकृष्ण मिसन]] नामक संस्थाको स्थापना गरेका थिए जसको उद्देश्य गरिब अनाथ दिनहीनको निःशुल्क उपचार गर्नु थियो। यी संस्थाहरू आज पनि देश तथा विदेशमा आफ्नो काम गरिरहेकै छन् । रामकृष्णको मृत्यु पश्चात विवेकानन्दले भारतीय उपमहाद्वीपहरूको भ्रमण गरी ब्रिटिस [[भारत]]को अवस्था बारे जानकारी हासिल गरे। == प्रारम्भिक जीवन == स्वामी विवेकानंदको जन्म सन् १८६३ जनवरी १२ मा [[कोलकाता|कलकत्ता]]को कायस्थ परिवारमा भएको थियो ।<ref>{{cite book|last1=क्रान्त|first1=|authorlink1=|title=स्वाधीनता संग्राम के क्रान्तिकारी साहित्यको इतिहास|url=http://www.worldcat.org/title/svadhinata-sangrama-ke-krantikari-sahitya-ka-itihasa/oclc/271682218 /|volume=2|date=|year=2006|month=|origyear=|publisher=प्रवीण प्रकाशन|location=नयाँ दिल्ली|language=Hindi|isbn=81-7783-119-4|oclc=|page=390|pages=|chapter=}}</ref> उनको बाल्यकालको नाम नरेन्द्रनाथ दत्त थियो । बुबा विश्वनाथ दत्त कलकत्ता सर्वोच्च अदालतको प्रसिद्ध वकील थिए ।{{Sfn|Banhatti|1995|p=1}}{{Sfn|Badrinath|2006|p=3}} उनकी आमा भुवनेश्वरी देवी धार्मिक विचार भएकि महिला थिइन । उनको अधिकांश समय भगवान शिवको पूजा अर्चना मै व्यतीत हुने गर्दथ्यो ।{{Sfn|Bhuyan|2003|p=4}} ==विवेकानन्द– शिष्य र गुरु== उनि स्वामी रामकृष्णका प्रिय शिष्य थिए । रामकृष्ण अद्भुत व्यक्ति थिए त्यसैले उनलाई परमहंस भनिन्छ । विवेकानन्दले त उनलाई साक्षात् ईश्वरको अवतार मान्दथे । उनले बोलेको प्रत्येक कुरामा गुरूको अनुभव र ज्ञान नै भएको बताउदथे । विवेकानन्दले भने कसैलाई शिष्य बनाउने प्रयास गरेनन् । उनीबाट प्रभावित भएर मार्गरेट नोबेल (बैनी निवेदिता) लगायत केही प्रतिभाहरूले स्वतः शिष्यत्व स्वीकार गरेर समर्पित भई रामकृष्ण मिशनका आदर्शहरु प्रचार गरेका थिए । विश्व धर्म महासभा [[सिकागो|शिकागो]]मा सन् १८९३ मा उनले भाग लिन जाने सम्पूर्ण घटना ज्यादै आश्चर्य लाग्दो छ । खेतडीका राजाले उनलाई त्यहां जाने प्रेरणा दिए । उनी नरेन्द्रबाट अत्यन्त प्रभावित थिए र यी भावनाहरु [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]मा प्रचारित होस् भन्ने चाहना राख्थे । नरेन्द्रलाई विवेकानन्द नाम दिने काम पनि उनैले गरेको मानिन्छ । उनले नै यात्राको सम्पूर्ण व्यवस्था मिलाई दिए अनि [[सिकागो|शिकागो]]को जाडोमा बङ्गाली गर्मीमा हुर्केका विवेकानन्दलाई ऊनी कोट आदि पहिरनको समेत व्यवस्था गरे । == अमेरिकामा शुरूका अनुभव == [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]मा एक अज्ञात र अनौठो पहिरन लागएका विवेकानन्दलाई लुटेरा र बदमाशहरूले लुट्नसम्म लूटे, जब उनी [[सिकागो|शिकागो]] पुगे उनलाई के थाहा भयो भने दर्ताको मिति सिद्धिएको छ, र कुनै संस्थाको आधिकारिक पत्र बिना एक व्यक्तिलाई त्यहा भाग लिन अनुमति छैन । पैसा सिद्धिएका बेला उनले मद्रासका साथीहरूलाई पैसा र चिठ्ठी पठाई दिन अनुरोध गरे । तर कसैले उनको सुनेन । निराश उनी रेलगाडीबाट बोस्टन फिर्ता भए । गाडीमा एक जना महिला उनका कुरा सुनेर आकर्षित भइन् र उनलाई प्रो. राइटसंग भेट गराईदिइन् । राइटले पत्र लेखेर उनलाई फेरि [[सिकागो|शिकागो]] पठाए । [[सिकागो|शिकागो]] पुग्दा विवेकानन्दको अवस्था खराब थियो । लुटेरा र बदमासहरूको भीडमा बचेर हिड्ने क्रममा चिठ्ठी हराएछ । [[सिकागो|शिकागो]]को स्टेशनमा भएको एक बाकसमा सेप्टेम्बर महिनाको जाडो छल्न रात बिताउनु पर्यो । साथमा रहेका अमेरिकी पैसा सकियो केवल [[श्रीमद्भगवद गीता|गीता]]को पुस्तकमात्र साथमा रह्यो । भोको संन्यासीले मागेर खाने प्रयास गर्यो तर त्यहां कसले भिक्षा दिने ? प्रत्येक घरबाट उनलाई लखेटिदिए । भोकै तिर्खै डुल्दा थाकेर उनी एक गल्लीमा थचक्क बसे । संयोगले उनी ठीकै ठाउँमा पुगेका रहेछन् । माथिबाट कुनै व्यक्तिले उनलाई बोलाएर सोध्यो के उनी विश्वधर्म महासभामा भाग लिन आएका हुन्? अनि उनीलाई अन्य प्राच्य प्रतिनिधिहरूसंग बस्ने व्यवस्था भयो । यही व्यक्ति पछि अमेरिकामा विवेकानन्दको सबैभन्दा विश्वसनीय सहयोगी बन्यो । सभामा ब्रहम समाज, थियोसोफीकल सोसाइटी, जैन, बौद्ध, क्रिश्चियन, यहुदी सबैले आ-आफ्नो धर्मको प्रतिनिधित्व गरे । तर बिना पत्रका उनले आफ्नो मात्र प्रतिनिधित्व गरे । उनलाई हिन्दु धर्मको प्रतिनिधि भने पनि उनले वास्तवमा सारा संसारको प्रतिनिधित्व गरे । उनले पहिलो दिनमा दिएको संभाषणको प्रत्येक पंक्ति मननीय छ । त्यस मञ्चमा केही वक्ताहरूले विवेकानन्द अघि के विचार व्यक्त गरिसकेका थिए भने प्राच्य धर्मावलम्बीहरु धार्मिक रूपमा सहिष्णु हुन्छन् । उनले करोडौं हिन्दुहरु तथा उनका सबै मत र सम्प्रदायहरूको तर्फबाट अमेरिकी दाजु भाइ दिदी बहिनीहरूलाई धन्यवाद दिंदै निम्नलिखित कुराहरूमा सबै धर्मावलम्बीका नेतृत्व वर्गको ध्यानाकर्षण गरेका थिए । ==विश्वधर्म महासभा मन्तव्य== [[सिकागो|शिकागो]] मन्तव्यका मुख्य बुंदाहरू; त्यहां भनेका केही मुख्य कुराहरु शताब्दि पछि पनि समस्त विश्वलाई सान्दर्भिक देखिन्छन्– <ol style="margin-left: 5.2em;"> <li>म संन्यासको सबैभन्दा प्राचीन परम्पराको अनुयायी हुँ ।</li> <li>विश्वमा प्रचारित सबै धर्महरूको जननी हिन्दु धर्म हो ।</li> <li>जुन दिन रोमन साम्राज्यको तानाशाही व्यवस्थाले यहुदीहरूको अन्तिम र विशाल मन्दिरलाई धुलोपिठो बनाउंदै थियो त्यही बेला दक्षिण भारतमा त्यस धर्मका गुरूलाई हिन्दुहरूले विशेष सम्मान र शुद्धतापूर्वक बस्ने व्यवस्था गर्दै थिए ।</li> <li>जोरोस्टरका अनुयायी अग्निपूजकहरू आफ्नो जन्मथलोमा टिक्न नसकेर भागेर हिंड्ने अवस्था थियो र उनीहरूलाई हिन्दुस्तानका सुविधासम्पन्न स्थानहरूमा आफ्ना कृत्य स्वतन्त्रतापूर्वक र सम्मानपूर्वक गर्ने व्यवस्था हिन्दु समाजले गरेको थियो ।</li> <li>उनले शास्त्रहरूबाट दुइवटा उदाहरण दिएका थिए । श्रीमद भागवद गीताको निम्नलिखित श्लोकहरूको अर्थ उनले बताउंदै कुनै खास तरिकाले ईश्वरको आराधना गर्नु पर्छ भन्ने कट्टरता हिन्दु धर्ममा छैन भन्ने कुरा बताएका थिए । {{Quote|text=ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् । <br />मम वत्र्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ।।|character=|author=|title=''[[श्रीमद्भगवद गीता|श्रीमद भगवद गीता]]''|source=}} </li> <li>धर्मान्तरण कृत्यको विरोध गर्दै उनले भनेका थिए– सम्प्रदायवाद, असहिष्णुता, र यसका उत्तराधिकारीहरूको डरलाग्दो हठधर्मिताले यस सुन्दर धरतीमा धाक जमाउने इच्छा गर्दछ । यस्ता कृत्यले धरतीमा हिंसा चुल्याउंछ । मानिस मानिसबीच द्वन्द्व हुन्छ । युद्ध हुन्छ र रगतका खोला बगाउने काम गर्छ ।</li> <li>धर्मान्तरण कृत्य क्रूरताको पराकाष्ठा र सभ्यताका लागि कलंक हो । यस कृत्यले मानव स्वतन्त्रता हनन गर्छ ।</li> <li>यसले कट्टरता, साम्प्रदायिकता, र अशान्तिलाई जन्म दिन्छ । यसले देशवासीलाई र सत्पुरुषहरूलाई निराशाको अन्धकारमा डुबाउंछ । </li> <li>यस कृत्यले विश्वका अनेक संस्कृति र सभ्यताहरु नाश भइ रहेका छन् । </li> <li>शिकागो सम्मेलनले अतिवादिता तथा शक्ति र प्रचारद्वारा ज्ञान र धर्म माथि गरिने उत्पीडनका अन्तको शंख घोष गरेको छ ।</li> </ol> ==मठको महावाक्य== आदि गुरु [[शङ्कराचार्य|आचार्य शङ्कर]]ले शारदा, गोवर्धन, ज्योति, र शृंगेरी चारवटा मठहरू स्थापना गरेर प्रत्येक मठका लागि एक महावाक्य निर्धारण गरे जस्तै स्वामी विवेकानन्दले पनि मठको स्थापना गरे । रामकृष्ण मठको महावाक्य निर्धारण गरे – उत्तिष्ठत जाग्रत प्राप्य वरान्निबोधत । यस बाहेक निर्धनतम समाजका लागि शिक्षा र स्वास्थ्य सुलभ गराउन मिशनहरूको पनि स्थापना गरेर समाजसेवा र ज्ञानका लागि पुस्तक पत्रिका प्रकाशनमा पनि उल्लेखनीय योगदान गरे । स्वामी अपूर्वानन्दले बांग्लामा शङ्कराचार्यको जुन जीवनी लेखेका छन् त्यो ध्यानले पढ्दा लाग्छ हामीहरूले स्वामी विवेकानन्दको जीवनी पढिरहेका छौं । निवेदिताले त विवेकानन्दलाई शिवावतार नै मान्थिन् । स्वयं विवेकानन्दले पनि शिव शिव भन्ने गर्थे । स्वामी अपूर्वानन्दले लेखेका छन्– बार्ह शय वर्ष भइसक्यो आचार्य शंकरको काम आज पनि सकिएको छैन । आजको मानिसमा ऐश्वर्य छ । सम्पन्नता छ । गति छ । तीव्रता छ । तर उसको दुःख, पीडा र ताप घटेको छैन । नया“ नया“ आवरणमा बेरिएका भ्रम, मोह र छलकपटले मानिसको बुद्धि ढाकिएको छ । आधुनिक उपलब्धिहरुका साथै काम, क्रोध, लोभ, दम्भ, ईष्र्या, द्वेष आदि आसुरी भावका गति, क्षेत्र र तीव्रता पनि बढ्दै छन् । यी सबैको परित्राण कहां“ छ ? परित्राण केवल मानिसका आत्माको आविष्कारमा छ । सबैभित्र एक अविभाज्य चैतन्यसत्ता निरन्तर प्रकाशमान छ । जसको अनुभव हामीलाई शंकरको जीवनीबाट प्राप्त हुनसक्छ । शान्तिको एक मात्र बाटो त्यही हो । ==उपसंहार== जसरी स्वामी विवेकानन्दले रामकृष्णको जीवनबाट प्रेरणा लिए, जसरी रामकृष्णले गौरांग प्रभुको जीवनबाट प्रेरणा लिए, त्यसै गरी आज हामीले जीवनका विविध द्वन्द्वलाई आत्मविज्ञानमा समन्वित गर्ने प्रेरणा र उपायहरु स्वामी विवेकानन्दको जीवन र वाणीबाट प्राप्त गर्नुपर्ने भएको छ । हजारौं गरीब र दुखी व्यक्तिहरूको उद्धारका लागि तथा समस्त मानव जातिको समानता र स्वतन्त्रताका लागि विवेकानन्दले गरेका कृत्यलाई आज फेरि व्यवहारमा लागू गर्नु पर्ने भएको छ । यस सम्बन्धमा पं [[नारायण प्रसाद पोखरेल]]ले गरेका सुधारका केही कामहरूलाई उदाहरणको रूपमा प्रस्तुत गर्न सकिन्छ । त्रि.वि. अर्थशास्त्र केन्द्रीय विभागका प्रथम विशिष्ट प्राध्यापक एवं संस्थापकमध्येका एक तारापद् (टी पी) चौधरी अनेक दृष्टिले संमाननीय र स्मरणीय छन् । । बङ्गालबाट नेपालमा आएर आजीवन शिक्षा क्षेत्रमा लागि पर्ने अनेक प्रबुद्ध र त्यागी मानिसमध्ये उहां पनि हुन् । वर्तमान नेपालका अर्थशास्त्रीहरु र अर्थमन्त्रीहरुमध्ये प्रायः सबै उनका शिष्य रहेका छन् । उनले अर्थशास्त्र र जनसङ्ख्या अध्ययन केन्द्रीय विभागको गरिमा बढाए । एडम स्मिथ जस्तै उनी पनि आजीवन अविवाहित रहे । अन्तिम दिनसम्म [[अर्थशास्त्र]] अध्यापन गरे । आफ्नो सम्पत्तिको एक भाग नेपालमा राखेर बांकी सबै [[रामकृष्ण मिसन|रामकृष्ण मिशन,]] बेलुर मठ बङ्गाललाई दान गरे । यसबाट उनी स्वामी विवेकानन्दबाट कति प्रभावित थिए भन्ने कुरा बुझ्न सकिन्छ । वि.सं. २०७० मा [[नेपाल]]मा पनि स्वामी विवेकानन्दको १५० औँ जन्म जयन्ती मनाएको हो । == विवेकानन्द दर्शन शिक्षा == ==सन्दर्भहरु== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|swami Vivekananda|स्वामी विवेकानन्द}} {{Wikiquote}} * [http://vivekananda.org/biography.asp vivekananda.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515051503/http://vivekananda.org/biography.asp |date=2008-05-15 }} {{Authority control}} [[श्रेणी:दर्शन]] [[श्रेणी:व्यक्तिगत जीवन]] [[श्रेणी:आध्यात्मिक गुरु]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:बङ्गाली मानिसहरू]] f40swbyazioyy38v5zskgin1yuva50h 0 89225 1379972 1364352 2026-09-11T13:03:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379972 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = सायेशा सैगल | image = Sayyeshaa at Shivaay trailer launch.jpg | alt = | caption = सायेशा सैगल | birth_date = {{birth date and age|df=y|1997|08|12}} | birth_place = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | residence =मुम्बई | occupation = अभिनेत्री | parents = [[सुमित सैगल]]<br>[[शाहीन बानू]] | family = [[दिलीप कुमार]] (काका)<br>[[सायरा बानू]] (काकि) | children = १ | website = {{URL|http://sayyeshaa.com/}} }} '''सायेशा सैगल''' (जन्म: २१ अगस्ट १९९७) <ref>{{cite web|last1=Saigal|first1=Sayesha|title=About Sayyeshaa|url=http://www.sayyeshaa.com/sayyeshaa_aboutMe.html|website=Sayyeshaa|accessdate=7 April 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170412053939/http://www.sayyeshaa.com/sayyeshaa_aboutMe.html |date=12 April 2017 }}</ref> एक भारतीय [[हिन्दी]] तथा [[तेलुगु]] चलचित्र उद्योगमा चलचित्र [[अभिनेत्री]] हुन् ।<ref>[http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/I-didnt-get-this-film-for-my-family-connections/articleshow/52770254.cms"‘I DIDN’T GET THIS FILM FOR MY FAMILY CONNECTIONS’"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160815213636/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/I-didnt-get-this-film-for-my-family-connections/articleshow/52770254.cms |date=2016-08-15 }}</ref> उनले आफ्नो हिन्दी चलचित्र करियरको सुरुवात [[अजय देवगन]]को साथ [[शिवाय]] चलचित्रबाट गरिन् ।<ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sayyeshaa-goes-on-learning-spree-with-ajay-devgn-starrer-shivaay-2826119/ "Sayyeshaa goes on learning spree with Ajay Devgn starrer Shivaay"]</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Ajay-Devgns-discovery-Sayyeshaa-is-turning-heads/articleshow/52399761.cms|title=Ajay Devgn’s discovery Sayyeshaa is turning heads - Times of India|publisher=|accessdate=19 June 2016}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *{{IMDb name|7548924}} *{{Facebook|Sayyeshaa-1558151207800340}} *{{Twitter}} {{DEFAULTSORT:Saigal, Sayyeshaa}} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:बिबिसी १०० महिला सम्पादन-थनमा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९७ मा जन्म]] [[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:मुम्बईका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] hfmrfr9zkgecsmnfidh82ir8earw5ty 0 91286 1380009 1368459 2026-09-12T04:44:31Z ~2026-44152-13 80839 /* राष्ट्रिय जनावरहरूको सूची */ 1380009 wikitext text/x-wiki '''राष्ट्रिय जनावर'''हरू कुनै पनि राष्ट्रका त्यस्ता महत्वपूर्ण प्रतीकहरू हुन् जसले राष्ट्रको सांस्कृतिक पहिचान, सम्पदा र प्राकृतिक वातावरणलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। राष्ट्रिय जनावरहरू प्रायः बल, साहस वा सहनशीलता जस्ता गुणहरूका लागि चयन गरिन्छन् र यी जनावरहरूले राष्ट्रका मूल्यहरू वा ऐतिहासिक महत्वलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। कुनै पनि राष्ट्रहरूले आफ्नो राष्ट्रियताका आधारमा राष्ट्रिय जनावरको छनोट गर्दछ। जस मध्ये नेपालको राष्ट्रिय जनावर [[गाई]] हो। ==राष्ट्रिय जनावरहरूको सूची== {{Compact TOC|name=no|primary=no|o=|w=|x=|y=}} {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! style="width:18%;" | Country ! style="width:32%;" | Name of animal ! style="width:25%;" | [[Scientific name]]{{efn|commonly known as the [[Latin|Latin name]]}} ! class="unsortable" | Picture ! scope="col" class="unsortable" | [[Reference|Ref.]] |- id="A" | rowspan="2" |{{AFG}} || [[Snow leopard]] (''national animal'')||''Panthera uncia'' || [[File:Uncia uncia.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/afghanistan/afsymbols.htm |title=Afghani Symbols |publisher=WorldAtlas|access-date=2019-03-09}}</ref> |- | [[Abyssinian cat]] (''national cat'')|| (a breed of)<br />''Felis catus'' || [[File:Gustav_chocolate.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=https://animalall.org/pets/abyssinian-cat/ |title=Abyssinian Cat |publisher=Animal All |archive-date=2024-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228190451/https://animalall.org/pets/abyssinian-cat/ |url-status=dead |access-date=2024-12-28}}</ref> |- | {{ALB}} | [[Golden eagle]] (''national bird'') | ''Aquila chrysaetos'' |[[File:Aquila_chrysaetos_Flickr.jpg|150x150px]] |<ref>{{Cite web |last=Rehan |first=Mahmood |date=2023-05-08 |title=Albania National Bird: The Golden Eagle |url=https://nationalopedia.com/albania-national-bird-the-golden-eagle/ |access-date=2024-08-17}}</ref> |- |{{ALG}} || [[Fennec fox]] (''national animal'') ||''Vulpes zerda'' || [[File:Fennec_Fox_Vulpes_zerda.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.algeria.com/blog/the-fennec-fox-algeria-s-national-animal |title=The Fennec Fox: Algeria's National Animal |publisher=Algeria.com |access-date=21 March 2013}}</ref> |- | rowspan="2" |{{AGO}} || [[Red-crested turaco]] (''national bird'') ||''Tauraco erythrolophus'' || [[File:RedcrestedTuraco.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.birdsangola.org/nationalbird.htm |title=The National Bird of Angola|website=Birds Angola |access-date=12 April 2016}}</ref> |- |[[Giant sable antelope]] (''national animal'')||''Hippotragus niger variani'' || [[File:Giant Sable Bull.png|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/science/angola-giant-sable-antelope-conservation-spc-c2e |title=Angola nearly lost its national animal to poaching. Here's how a team of dedicated conservationists brought it back |website=CNN |access-date=19 September 2024}}</ref> |- |- | rowspan="3" |{{ATG}} || [[European fallow deer]] (''national animal'')||''Dama dama'' || [[File:Fallow_deer_in_field_(cropped).jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov">{{cite web |url=https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27 |title=Our National Symbols |publisher=Government of Antigua and Barbuda |archive-url=https://archive.today/20220703225045/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27 |archive-date=3 July 2022 |access-date=10 October 2020}}</ref> |- |[[Magnificent frigatebird|Frigate]] (''national bird'')||''Fregata magnificens'' || [[File:Fregata_magnificens_Islas_Galápagos.jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov"/> |- |[[Hawksbill sea turtle|Hawksbill turtle]] (''national sea creature'')||''Eretmochelys imbricata'' || [[File:Hawksbill Turtle.jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov"/> |- |{{ARG}} |[[Rufous hornero]] (''national bird'') |''Furnarius rufus'' |[[File:Rufous_hornero_(Red_ovenbird)(Furnarius_rufus).JPG|175px|center]] |<ref>{{Cite web |title=Furnarius rufus (Hornero, Casero, Caserito, Albañil, Hornerillo, Alonsito (Argentina), Joao-de-barro (Brasil), Alonso García (Paraguay), Tiluchi (Bolivia), Obirog, Ogaraití (guaraní) - Rufous Hornero) &#124; SIB, Parques Nacionales, Argentina |url=https://sib.gob.ar/especies/furnarius-rufus |website=Sistema de Información de Biodiversidad}}</ref> |- | {{ARM}} || [[Golden eagle]] (''national bird'') ||''Aquila chrysaetos'' || [[File:GoldenEagle-Nova.jpg|150px|center]] |- | rowspan="2" |{{AUS}} || [[Red kangaroo]] (''national animal'') |''Macropus rufus'' |[[File:Red kangaroo - melbourne zoo.jpg|175px|center]] |<ref>{{Cite journal |last1=Gregory |first1=Herbert E. |year=1916 |title=Lonely Australia: The Unique Continent |journal=National Geographic |volume=XXX |issue=6 |page=497 |url=https://books.google.com/books?id=rgcVAAAAYAAJ&pg=PA497 |hdl=2027/nnc1.cu03492079 |hdl-access=free |access-date=19 June 2011}}</ref> |- |[[Emu]] (''national bird'')||''Dromaius novaehollandiae'' |[[File:Emoe.jpg|175px|center]] |<ref>{{cite web |url=http://www.emufacts.com/the-emu-bird.shtm |title=The Emu Bird, from Australian Outback to American ranches|work=emufacts.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907083949/http://emufacts.com/the-emu-bird.shtm |archive-date=7 September 2013}}</ref> |- | {{AUT}} || [[Coat of arms of Austria|Austrian Bundesadler]] (''heraldic "Federal Eagle"'') || style="background:#ccc;"|'''Mythical'''||[[File:Austria Bundesadler.svg|150px]]||<ref>{{cite web |url=http://einfon.com/nationalsymbols/national-animal-of-austria/ |title=National Animal Of Austria |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128193755/https://einfon.com/nationalsymbols/national-animal-of-austria/ |url-status=dead |access-date=2018-01-02}}</ref> |- |{{AZE}} |[[Karabakh horse]] (''national horse'') |''Equus caballus'' |[[File:Qarabaq ati.jpg|175px|center]] |<ref>{{Cite web|date=17 November 2020 |title=Qarabağ atı |url=https://www.agro.gov.az/az/heyvandarliq/atciliq/qarabag-ati}}</ref> |- id="B" | rowspan="2" |{{BHS}} || [[Blue marlin]] (''national fish'')||''Makaira nigricans'' || [[File:Atlantic blue marlin.jpg|175px|center]] ||<ref name="bsgov">{{cite web |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/National%20Symbols/!ut/p/b1/vVTJlpswEPyWfMAMLRBIHDE7RiwGbPDFD2PGGMY22HiBrw9ZDkney-SSRH3SU3VXq6olbs2l3PqU3w_7vD-cT_n7l_1a2ghgMkXBlJkiSGAngasExOJ9JE6A7AMAhm_5po-ZPh37hqqAjXRsCaEmQATcikvjjJe1q7037OVbm_SWckb7AVXezrCtdHcxUpWE2f4MRoNoScwYNic_FpxzLFxZnuCaJC1_q8bby_MQqfl7496u41EfBFjE1gsj_oXCph-6l-RubImp6BrcnbGdFZqmLBGW06I4O2NER03Pt88QVbtyD2TVuYNWLm2vz6PCfjcgOlyaaqnSm_5MsrolotgbVLx2of5dA_jNUuBPGjrc-rA9vj6K4yu8IgERxCOCCSGyKCJpkmj9YYU5_wfAFxe-Aj5oMZsA5IcK8RImo0BZRCgE6iEu5lLAm6geWntsxkU9LoIIMM_iDFCcjDFxE2-rA9utUKzjJ9IS8ABGpiO3byrH661gt1wkM0XVHeMi_Ero87E8EapImifiNBj4XxOaok8njUgcKCIPpo_-N6HwXyU1Ax_--Q1_Ghoc_n0Pf3opVJaQSCiWqQQYU8It6wwTjdoPzY43UVsyzJ7XWdisrD1jbdgPfDfTo5t99lKBluCsdfXJ5Ok3gQolhZayIlo1DWMPdy4MA85pM_eE84INzrEzto65aKWDsVUPD20_Ik31NKeMq95FvXCRQu94nft9YEimY71tCT1Zz6Er69mz7Os6zGSxy-prt1IudRWkreVq94ew7dXuAPnpropRdlqsLXpZO0dHFUDfNYWgVnU_k3fMRWlxv1niW7C3rh6pe86zzseSa4_J3RUd_c37MfCnz_GJs-Y!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=Official Website for the Government of The Bahamas |publisher=bahamas.gov.bs|author=Government of The Bahamas |access-date=10 October 2020}}</ref> |- |[[American flamingo|Flamingo]] (''national bird'')||''Phoenicopterus ruber'' || [[File:American flamingo (Phoenicopterus ruber).JPG|175px|center]] ||<ref name="bsgov"/> |- | rowspan="3" |{{BAN}} ||[[Bengal tiger]] (''national animal'') ||''Panthera tigris tigris'' || [[File:Panthera tigris tigris.jpg|175px|center]] ||rowspan='3' |<ref name="visitbangladesh.gov.bd">{{cite web |title=National Symbols|work=Bangladesh Tourism Board|location=Bangladesh |publisher=Ministry of Civil Aviation & Tourism |url=http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228040953/http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/ |archive-date=28 December 2016 |url-status=dead |access-date=30 June 2015}}</ref> |- |[[Oriental magpie-robin|Magpie robin]] (''national bird'')||''Copsychus saularis'' || [[File:Magpie robin.jpg|175px|center]] |- |[[Ilish]] (''national fish'')||''Tenualosa ilisha'' || [[File:Ilish.JPG|175px|center]] |- |{{BLR}} || [[European bison]] || ''Bison bonasus'' || [[File:Wisent.jpg|150px]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals"/> |- |{{BEL}} || [[Leo Belgicus]] (''heraldic "Belgic lion"'') || style="background:#ccc;"|'''Mythical'''||[[File:Insigne Belgicum.svg|150px]]||<ref>{{Cite web |title=Heraldic emblem and motto - About Belgium - Portal Belgian Government |url=http://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/coats_of_arms/ |website=belgium.be |access-date=2015-11-29}}</ref> |- | rowspan="2" |{{BLZ}} || [[Baird's tapir]] (''national animal'')||''Tapirus bairdii'' || [[File:Central American Tapir-Belize20.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National Symbols – Government of Belize Press Office |url=https://www.pressoffice.gov.bz/national-animals/ |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[Keel-billed toucan]] (''national bird'')||''Ramphastos sulfuratus'' || [[File:Ramphastos sulfuratus -Belize Zoo-6a-2c.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols |title=The National Symbols |publisher=Government of Belize |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923183407/http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols |archive-date=23 September 2015 |url-status=dead |access-date=7 November 2016}}</ref> |- |rowspan="2"|{{BTN}} || [[Druk]] (''national mythical creature'')|| style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Bhutanese dragon ('druk').svg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-3 of 9 |publisher=abcnews.go.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |[[Takin]] (''national animal'')||''Budorcas taxicolor'' || [[File:Takin indický.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-5 of 10 |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |{{BWA}}||[[Plains zebra]] (''national animal'') ||''Equus quagga''|| [[File:Equus quagga burchellii - Etosha, 2014.jpg|175px|center]] || <ref>{{Cite web |title=National Symbols – Embassy and Permanent Mission of Botswana in Switzerland |url=https://botswanamission.ch/national-symbols/ |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |rowspan="2"|{{BRA}} || [[Jaguar]] (''national animal'') ||''Panthera onca''|| [[File:Standing jaguar.jpg|150px]] || <ref name="dou-2018-10-16">{{ cite web | url=https://www.in.gov.br/web/dou/-/portaria-n-8-de-16-de-outubro-de-2018-48229557 | title=Portaria Nº 8, de 16 de Outubro de 2018 | lang=pt-br | website=[[Diário Oficial da União]] | first=Fernando Antonio Lyrio | last=Silva | date=2018-11-01 | access-date=2026-05-23 | quote=Reconhece a Onça-Pintada (Panthera onca) como símbolo brasileiro da conservação da biodiversidade e estabelece o Dia Nacional da Onça-Pintada.}}</ref> |- |[[Rufous-bellied thrush]] (''national bird'')||''Turdus rufiventris'' || [[File:Turdus-rufiventris.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://washington.itamaraty.gov.br/en-us/national_symbols.xml |title=Embassy of Brazil in Washington |access-date=17 March 2018}}</ref> |- | {{BGR}} || [[Lion]] (''in [[Coat of arms of Bulgaria|Bulgarian heraldry]]'') ||''Panthera leo''|| [[File:Bulgarian lion monument.png|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.historyofmacedonia.org/Macedoniansymbols/MacedonianLion.html|title=History of Bulgaria}}</ref> |- | rowspan="4" |{{CAM}} || [[Kouprey]] (''national mammal'') ||''Bos sauveli'' ||[[File:Saen Monourom Mondul Kiri Cambodia crop.jpg|175px|center]]||<ref name="cambodia">{{cite web |url=http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |title=Forestry.gov.kh |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630215053/http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |archive-date=30 June 2007 |url-status=dead |access-date=29 August 2013}}</ref> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Giant ibis]] (''national bird'') ||''Pseudibis gigantea'' ||[[File:ThaumantibisGiganteaGronvold.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Northern river terrapin]] (''national reptile'') ||''Batagur baska'' || [[File:Batagur baska.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Giant barb]] (''national fish'') ||''Catlocarpio siamensis'' || [[File:Giant Barb.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |rowspan="2" |{{CAN}} || [[North American beaver]] (''national animal'')||''Castor canadensis'' || [[File:American Beaver.jpg|175px|center]] ||<ref name="canada">{{cite web |url=https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/official-symbols-canada.html |title=Official symbols of Canada |access-date=20 December 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://lois-laws.justice.gc.ca/eng/acts/N-17/page-1.html |title=National Symbol of Canada Act |access-date=20 December 2024}}</ref> |- |[[Canadian horse]] (''national horse'') ||''Equus ferus caballus'' || [[File:Cheval_canadien_au_trot_3372.jpg|175px|center]] ||<ref name="canada"/><ref>{{cite web |url=https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/annualstatutes/2002_11/FullText.html |title=National Horse of Canada Act |access-date=20 December 2024}}</ref> |- |{{CHL}} || [[South Andean deer]] (''national animal'') ||''Hippocamelus bisulcus'' ||[[File:Huemul verdadero.JPG|175px|center]] || <ref>{{cite web |url=http://chile.facts.co/chilenationalanimalof/chilenationalanimal.php |title=Chile national animal |publisher=chile.facts.co|year=2016 |access-date=2016-11-12}}</ref> |- | rowspan="3" |{{CHN}} || [[Chinese dragon]] (''national mythical creature'') || style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Chinese dragon asset heraldry.svg|150px]] || <ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/china/cnsymbols.htm |title=China National Symbols |publisher=WorldAtlas |year=2015 |access-date=2017-03-28}}</ref> |- |[[Giant panda]] (''national animal'') || ''Ailuropoda melanoleuca'' || [[File:Giant Panda 2004-03-2.jpg|150px]] || <ref>{{cite web |url=http://www.123independenceday.com/china/national-symbols.html |title=National Symbols of China |publisher=123independenceday.com}}</ref> |- |[[Red-crowned crane]] (''national bird'') || ''Grus japonensis'' || [[File:Red-crowned Crane 1.jpg|150px]] || <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/environment/208073.htm |title=China Considers Red-crowned Crane for National Bird |publisher=china.org.cn}}</ref> |- |{{COD}} || [[Okapi]] (''national animal'')|| ''Okapia johnstoni'' || [[File:Okapi2.jpg|150px]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals">{{cite web |url=http://mentalfloss.com/article/29854/6-extremely-rare-national-animals2 |title=6 Extremely Rare National Animals |publisher=mentalfloss.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175232/http://mentalfloss.com/article/29854/6-extremely-rare-national-animals2 |archive-date=18 June 2018 |url-status=dead |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |{{COL}} || [[Andean condor]] (''national bird'')||''Vultur gryphus'' || [[File:Colca-condor-c03.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National symbols and other information of interest {{!}} Cancillería |url=https://www.cancilleria.gov.co/en/national-symbols-and-other-information-interest |website=www.cancilleria.gov.co |access-date=2023-03-23}}</ref> |- | rowspan="5" |{{CRC}} ||[[Yigüirro]] (''national bird'')||''Turdus grayi'' || [[File:Turdus grayi Garita, Alajuela Costa Rica-10.jpg|175px|center]] ||<ref name="costa rica">{{Cite web |title=Presidencia de la República de Costa Rica |url=https://www.presidencia.go.cr/costa-rica/simbolos-nacionales/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328205035/https://www.presidencia.go.cr/costa-rica/simbolos-nacionales/ |archive-date=March 28, 2020 |website=Presidencia de la República de Costa Rica |language=es |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[White-tailed deer]] (''national animal'') ||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:Odocoileus virginianus Goose Island SP Texas 2024.jpg|175px|center]]||<ref name="costa rica"/> |- |[[West Indian manatee]] (''national aquatic animal'') ||''Trichechus manatus'' || [[File:Manatee with calf.PD - colour corrected.jpg|175px|center]] ||<ref name="costa rica"/> |- |[[Two-toed sloth]] (''national animal'') || ''[[Choloepus hoffmanni]]''||[[File:Choloepus hoffmanni 353441834.jpg|175px|center]]||<ref name="sloths">{{Cite web |last= |first= |date=24 August 2021 |title=¡Perezoso es oficialmente símbolo nacional! |url=https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2021/08/perezoso-es-oficialmente-simbolo-nacional/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917233037/https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2021/08/perezoso-es-oficialmente-simbolo-nacional/ |archive-date=September 17, 2021 |website=Presidencia de la República de Costa Rica |language=es |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[Three-toed sloth]] (''national animal'') ||''[[Bradypus variegatus]]''||[[File:Bicho-preguiça 3.jpg|175px|center]]||<ref name="sloths"/> |- |{{CRO}} || [[Pine marten]] (''national animal'')||''Martes martes'' || [[File:Martes martes, Clunes, Scotland 4.jpg|150px|center]] ||<ref name="croatia">{{cite book |last=Bousfield |first=Jonathan |title=Croatia |url=https://books.google.com/books?id=UxSnm-mUp40C&q=croatian+national+animal&pg=PA72 |year=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=978-1843530848 |page=72 |access-date=4 July 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-8 of 10 |publisher=smithsonianmag.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |{{CUB}} || [[Cuban trogon]] (''national bird'') ||''Priotelus temnurus'' || [[File:Priotelus temnurus -Camaguey, Camaguey Province, Cuba-8.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite news |last=AMPP Yaguajay Communicator |title=El Tocororo, Ave Nacional de Cuba, the most beautiful in the country |work=Portal del ciudadano de Yaguajay |url=https://www.yaguajay.gob.cu/actualidad/noticias/7690-el-tocororo-ave-nacional-de-cuba-la-mas-bella-del-pais}}</ref> |- |{{CYP}} || [[Cyprus mouflon|Cypriot mouflon]] (''national animal'')||''Ovis orientalis'' || [[File:Cyprus mouflon (Ovis gmelini ophion).jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://lntreasures.com/cyprus.html |title=Living National Treasures: Cyprus |publisher=Lntreasures.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829011300/http://lntreasures.com/cyprus.html |archive-date=29 August 2013 |url-status=dead |access-date=2013-08-29}}</ref> |- |{{CZE}} || [[Coat of arms of the Czech Republic|Double-tailed lion]] ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Small coat of arms of the Czech Republic.svg|150px|center]] || <ref>{{cite web |url=http://www.mzv.cz/hague/en/general_information_on_the_czech/the_state_symbols_of_the_czech_republic/ |title=The State Symbols of the Czech Republic |publisher=Foreign Ministry of the Czech Republic |access-date=2015-03-21}}</ref> |- |- id="D" | rowspan="3" |{{DEN}} || [[Red squirrel]] (''national mammal'') ||''Sciurus vulgaris'' ||[[File:Red Squirrel 1c.jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK">{{cite web |url=https://naturstyrelsen.dk/om-os/kontakt/faq/nationalplanter-og-dyr/ |title=Nationalplanter og -dyr |publisher=Naturstyrelsen, Danish Ministry of the Environment |language=da |trans-title=Nationalplants and -animals |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228230242/https://naturstyrelsen.dk/om-os/kontakt/faq/nationalplanter-og-dyr/ |archive-date=28 December 2019 |url-status=dead |access-date=28 December 2019}}</ref> |- |[[Mute swan]] (''national bird'')||''Cygnus olor'' || [[File:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK"/> |- |[[Small tortoiseshell]] (''national butterfly'')||''Aglais urticae'' || [[File:Aglais urticae LC0310.jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK"/> |- |{{DMA}} ||[[Sisserou parrot]] (''national bird'')||''Amazona imperalis'' ||[[File:Amazona imperialis Mitchell 2.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National Bird - Government of the Commonwealth of Dominica |url=https://dominica.gov.dm/about-dominica/national-symbols/national-bird |website=dominica.gov.dm |access-date=2023-03-23}}</ref> |- |{{EGY}} || [[Steppe eagle]] (''national bird'')||''Aquila nipalensis'' || [[File:Aquila nipalensis 2010.JPG|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://voices.nationalgeographic.com/2012/04/27/top-25-wild-bird-photographs-of-the-week-11/majestic-steppe-eagle-india-rohit-singh/ |title=Majestic steppe eagle photographed in India. They are the national animal of Egypt.|work=nationalgeographic.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617062708/http://voices.nationalgeographic.com/2012/04/27/top-25-wild-bird-photographs-of-the-week-11/majestic-steppe-eagle-india-rohit-singh/ |archive-date=2015-06-17 |url-status=dead |access-date=2015-06-17}}</ref> |-|{{SLV}} || [[Turquoise-browed motmot]] (''national bird'') || ''Eumomota superciliosa'' || [[File:Motmot1.jpg#/media/File:Motmot1.jpg|175px|link=File:Motmot1.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite journal |language=es |url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf |title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999 |journal=Diario Oficial |publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]]|location=San Salvador |issue=216 |volume=345 |page=6|date=19 November 1999 |access-date=22 July 2017}}</ref> |- |{{ERI}} || [[Arabian camel]] (''national animal'')||''Camelus dromedarius'' || [[File:Camelus dromedarius on Sinai.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/eritrea/ersymbols.htm |title=Eritrea State Symbols, Song, Flags, and More |publisher=WorldAtlas|access-date=2017-12-01}}</ref> |- |{{ETH}} || [[Lion]] (''national animal'')||''Panthera leo'' || [[File:020 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|150px|center]] ||<ref name="Good"/><ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/ethiopia/etsymbols.htm |title=Ethiopia State Symbols, Song, Flag, and More |publisher=WorldAtlas|access-date=2013-03-21}}</ref> |- | rowspan="4" |{{Flag|Estonia}} || [[Wolf]] (''national animal'') || ''Canis lupus'' || [[File:Loup gris (Canis lupus ).jpg|Loup_gris_(Canis_lupus_)|175px|center]]|| <ref name="est"> {{Cite web |title= State Insignia |url=https://www.eesti.ee/en/republic-of-estonia/republic-of-estonia/state-insignia |website=eesti.ee |access-date=29 July 2024}}</ref> |- |[[Barn swallow]] (''national bird'') || ''Hirundo rustica'' || [[File:Barn swallow in Montezuma (14460).jpg|Barn_swallow_in_Montezuma_(150)|175px|center]]|| <ref name="est"/> |- |[[Baltic herring]] (''national fish'')|| ''Clupea harengus membras''|| [[File:Silakka.jpg|Silakka|175px|center]]|| <ref name="est"/> |- |[[Swallowtail butterfly|Swallowtail]] (''national butterfly'') || ''Papilio machaon''|| [[File:Papilio machaon Mitterbach 01.jpg|Papilio_machaon_Mitterbach_01|175px|center]]|| <ref name="est"/> |- id="F" | rowspan="4" |{{FIN}} || [[Brown bear]] (''national animal'') || ''Ursus arctos'' || [[File:European Brown Bear.jpg|175px|center]] || <ref name="fin">{{Cite web |date=2014-08-25 |title=Iconic Finnish nature symbols stand out |url=https://finland.fi/life-society/iconic-finnish-nature-symbols-stand-out/ |website=this is Finland |access-date=2023-01-27}}</ref> |- |[[Whooper swan]] (''national bird'') || ''Cygnus cygnus'' || [[File:Cygnus cygnus Singschwan.jpg|175px|center]] || <ref name="fin"/> |- |[[European perch]] (''national fish'')|| ''Perca fluviatilis'' || [[File:Perca fluviatilis2.jpg|175px|center]] || <ref name="fin"/> |- | [[Seven-spot ladybird]] (''national insect'')|| ''Coccinella septempunctata''|| [[File:7-Spotted-Ladybug-Coccinella-septempunctata-sq1.jpg|175px|center]] |<ref name="fin"/> |- |{{FRA}} |[[Gallic rooster]] (''national bird'') |''Gallus gallus domesticus'' |[[File:Coq-gaulois-dore.JPG|175px|center]] |<ref>{{Cite web |title=Le coq |url=http://www.elysee.fr/la-presidence/le-coq/ |website=www.elysee.fr |date=21 October 2015 |language=fr-FR |access-date=2015-11-29}}</ref> |- |{{GAB}} || [[Black panther]] (''national animal'')||''Panthera pardus'' || [[File:Blackleopard.JPG|150px|center]] || <ref>{{Cite news |url=https://einfon.com/nationalsymbols/national-animal-of-gabon/ |title=National Animal of Gabon|date=2 May 2017 |access-date=2018-09-08}}</ref> |- |{{GMB}}<!--Gambia--> || [[Spotted hyena]] (''national animal'')|| ''Crocuta crocuta'' || [[File:Spotted_hyena_(Crocuta_crocuta).jpg|150px|center]] |<ref>{{Cite web |title=National Animal of Gambia - |url=https://einfon.com/nationalsymbols/national-animal-of-gambia/ |access-date=2020-07-30}}</ref> |- |{{GER}}||[[Coat of arms of Germany|Bundesadler]] (''heraldic "Federal Eagle"'')||style="background:#ccc;" |'''Mythical'''||[[File:Coat of arms of Germany.svg|150px|center]]||<ref name="BioSci"/><ref>{{Cite web |title=German Symbols |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/europe/germany/desymbols.htm/ |website=WorldAtlas |access-date=2017-08-11}}</ref> |- | rowspan="2" |{{GRC}} || [[Phoenix (mythology)|Phoenix]] (''national bird'') || style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Greek Phoenix.svg|150px]]||<ref name=worldatlas/> |- |[[Dolphin]] (''national animal'')|| ''[[Delphinidae]]'' || [[File:Dolphin in the Alonnisos Marine Park.jpg|150px]] ||<ref name="worldatlas">{{cite web|website=WorldAtlas |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/europe/greece/grsymbols.htm|title=Greek Symbols|date=2021-02-24}}</ref> |- |{{GRN}} || [[Grenada dove]] (''national bird'') || ''Leptotila wellsi'' ||[[File:Ece310767-fig-0001-m.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=National Symbols |url=https://www.gov.gd/index.php/national-symbols |website=Government of Grenada {{!}} Web Portal |date=6 December 2022 |access-date=2023-03-23}}</ref> |- |{{GUA}} || [[Resplendent quetzal]] (''national bird'') ||''Pharomachrus mocinno'' ||[[File:Pharomachrus mocinno Monteverde 05.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |date=4 September 2020 |title=05 de septiembre, Día del Quetzal, Ave Nacional |url=https://conap.gob.gt/05-de-septiembre-dia-del-quetzal-ave-nacional/ |website=CONAP |language=es |access-date=22 June 2022}}</ref> |- id="H" |- |{{HTI}} || [[Hispaniolan trogon]] (''national bird'') ||''Priotelus roseigaster'' ||[[File:Hispaniolan Trogon (Priotelus roseigaster) (8082799519).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2230.html|title=The World Factbook |website=Central Intelligence Agency |access-date=2017-08-17}}</ref> |- | rowspan="2" | {{HON}} || [[White-tailed deer]] (''national animal'')||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:White-tailed deer.jpg|175px|center]] ||<ref name="HON">{{Cite web |title=MiAmbiente+ participa en la 6ta Liberación de Guacamayas en Valle de Copán |url=http://www.miambiente.gob.hn/blog/view/miambiente-participa-en-la-6ta-liberacion-de-guacamayas-en-valle-de-copan}}</ref> |- |[[Scarlet macaw]] (''national bird'') || ''Ara macao'' || [[File:Ara macao - two at Lowry Park Zoo.jpg|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols"/> |- |{{HUN}} || [[Turul]] (''national mythical creature'')|| style="background:#ccc;" |'''Mythical''' (most probably ''[[Falco cherrug]]'')<ref>{{cite web |title=Origins of Turul |url=http://turul.info/turul/milyenmadar |archive-url=https://web.archive.org/web/20150329162317/http://turul.info/turul/milyenmadar |archive-date=29 March 2015 |url-status=dead |access-date=5 November 2014}}</ref> ||[[File:Turul-Tb-front.jpg|150px|center]] || |- |{{ISL}} |[[Gyrfalcon]] (''national bird'')|| ''Falco rusticolus'' || [[File:Falco rusticolus white cropped.jpg|169x169px|left]]||<ref>{{cite web |title=Icelandic Coat of Arms |url=http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-coat-of-arms/history/#Falcon_emblem |publisher=Iceland Prime Minister's Office |access-date=29 October 2010}}</ref> |- |- id="I" | rowspan="4" | {{IND}} || [[Bengal tiger]] (''national animal'') ||''Panthera tigris tigris''|| [[File:Panthera tigris tigris.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11 |title=National Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India |publisher=National Portal of India |access-date=23 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081716/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11 |archive-date=22 January 2013}}</ref> |- |[[Indian peafowl]] (''national bird'')||''Pavo cristatus'' ||[[File:Carnavalesco.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web |url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |title=National Bird -National Symbols - Know India: National Portal of India |publisher=National Portal of India |access-date=23 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115003741/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |archive-date=15 January 2013}}</ref> |- | [[Ganges river dolphin]] (''national aquatic animal'') ||''Platanista gangetica''||[[File:Ganges River Dolphin cropped.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Portal of India">{{cite web |url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |title=National Aquatic Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India |publisher=National Portal of India |access-date=23 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081831/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |archive-date=22 January 2013}}</ref> |- | [[Indian elephant]] (''national heritage animal'') ||''Elephas maximus indicus'' ||[[File:IndianElephant.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |title=Elephant declared National Heritage Animal in India |year=2010 |publisher=Breaking News Online (India) |access-date=25 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825162711/http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |archive-date=25 August 2011}}</ref> |- | rowspan="3" |{{INA}} || [[Komodo dragon]] (''national animal'') ||''Varanus komodoensis''||[[File:Komodo dragon (Varanus komodoensis).jpg|175px|center]] ||<ref name="Keppres No.4/1993">{{cite act |type= Presidential Decrees |index= 4 |date= 1993 |legislature= Government of the Republic of Indonesia |title= Keputusan Presiden (KEPPRES) tentang Satwa dan Bunga Nasional |page= 1-4 |url= https://peraturan.bpk.go.id/Home/Details/61884/keppres-no-4-tahun-1993 |trans-title= Presidential Decrees Number 4 of 1993 |language= id | access-date=13 May 2023}}</ref> |- | [[Javan hawk-eagle]] (''national bird'') ||''Nisaetus bartelsi''||[[File:ELANG JAWA.jpg|175px|center]] ||<ref name="Keppres No.4/1993"/> |- | [[Asian arowana]] (''national fish'') || ''Scleropages formosus''||[[File:Rwana.jpg|center|175x175px]]||<ref name="Keppres No.4/1993"/> |- | rowspan="2" |{{IRN}}<!--Iran--> |[[Persian lion|Asiatic lion]] (''national animal'') ||''[[Persian lion|Panthera leo persica]]'' || [[File:Panthera leo persica - Tierpark Berlin - 2015.jpg|150px|center]] ||<ref name="globalpost.com"/> |- |[[Persian leopard|Persian Leopard]] (''national animal'') |''Panthera pardus saxicolor'' |[[File:Persian Leopard sitting.jpg|150px|center]] |<ref>{{Cite web |url=https://animalsake.com/list-of-national-animals-around-world |title=A Complete List of National Animals from Around the World |website=AnimalSake |access-date=2019-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901194259/https://animalsake.com/list-of-national-animals-around-world |archive-date=1 September 2019 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/iran/irsymbols.htm |title=Iran National Symbols, Song, Flags and More |website=WorldAtlas |access-date=2019-09-01}}</ref> |- |rowspan="2"|{{IRQ}} |[[Chukar partridge]] (''National bird'') | ''Alectoris chukar'' | [[File:Alectoris-chukar-001.jpg|150px|center]] | <ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/iraq/iqsymbols.htm |title=Iraq|work=WorldAtlas |date=24 February 2021}}</ref> |- |[[Wild goat|Goat]] <br /> (''National animal'',{{Flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[Iraqi Kurdistan|KRG]]) | ''Capra aegagrus'' | [[File:Bezoarziege.jpg|150px|center]] | <ref>{{cite web |url=http://www.kurdistanica.com/?q=node/193 |title=The National Goat|work=kurdistanica.com |access-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221220459/http://kurdistanica.com/?q=node%2F193 |archive-date=21 February 2017 |url-status=dead}}</ref> |- |{{IRL}} |[[Irish hare]] ||''Lepus timidus hibernicus'' || [[File:Irish Mountain Hare imported from iNaturalist photo 322047161 on 22 April 2024.jpg|150px|center]]||<ref>{{cite web |title=Irish National Animal |date=11 May 2023 |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/whats-the-national-animal-of-ireland |publisher=BBC Wildlife Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628030953/https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/whats-the-national-animal-of-ireland/ |archive-date=2023-06-28 |access-date=30 June 2026}}</ref> |- | rowspan="6" | {{ISR}} || [[Lion of Judah]] (''heraldic symbol'')||''Panthera leo'' ||[[File:Emblem of Jerusalem.svg|175px|center]]||<ref>{{cite web |url=https://www.myjewishlearning.com/article/how-the-lion-of-judah-became-a-jewish-symbol/ |title=How the Lion of Judah Becam a Jewish Symbol}}</ref> |- |[[Eurasian hoopoe]] (''national bird'') ||''Upupa epops'' ||[[File:Wiedehopf_mit_Puppe_als_Futter.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.parks.org.il/new/national-animals/ |title=גאווה לאומית בטבע: הכירו את החיות הלאומיות של ישראל |publisher=park.org.il |access-date=26 April 2026}}</ref> |- |[[Daboia palaestinae|Palestine viper]] (''national snake'') |''Daboia palaestinae'' |[[File:ArbeLevy-Vipera palaestinae 3.jpg|frameless|153x153px]] |- |[[Canaan Dog]] (''national dog breed'') |''Canis familiaris'' |[[File:CanaanDogChakedeNess.jpg|frameless|152x152px]] |- |[[Nebo hierichonticus|Common black scorpion]] (''national scorpion'') |''Nebo hierichonticus'' |[[File:NEBO HIERICHONTICUS.jpg|frameless|151x151px]] |- |[[Mountain gazelle]] (''national animal'') |''Gazella gazella'' |[[File:Gazella gazella.jpg|frameless|151x151px]] |- |rowspan="1" |{{ITA}} |[[Italian wolf]] (''national animal'') |''Canis lupus italicus'' |[[File:C. l. italicus in MNP.jpg|152x152px]] ||<ref>{{cite web |website=Yourtrip.com |url=https://it.yourtripagent.com/4052-what-is-italy-s-national-animal |title=What is Italy national animal?|author=Sheri Foster|date=January 2021}}</ref><ref>{{cite web |website="affaritaliani.it"> |url=https://www.affaritaliani.it/culturaspettacoli/il-lupo-grigio-degli-appennini-e-l-animale-dell-italia-544778.html |title= Il lupo grigio degli appennini e l animale dell Italia|author=James Hansen|date=June 2018}}</ref> |- |{{JAM}} || [[Red-billed streamertail]] (''national bird'') ||''Trochilus polytmus'' ||[[File:Red-billed Streamertail 2506104129.jpg|175px|center]] ||<ref name="jamsym">{{cite web |url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |title=National Symbols of Jamaica |publisher=jis.gov.jm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060619153047/http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |archive-date=19 June 2006 |access-date=2 December 2011 }}</ref> |- |rowspan="2"|{{JPN}} || [[Green pheasant]] (''national bird'') ||''Phasianus versicolor'' || [[File:Phasianus versicolor in field.JPG|150px|center]] || <ref name="jpnsymbrd">{{cite web |url=http://sawacon.org/appeal/?p=1108 |title=National Bird |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402105830/http://sawacon.org/appeal/?p=1108 |archive-date=2 April 2015 |access-date=2015-03-14}}</ref> |- |[[Koi]] (''national fish'') ||''Cyprinus carpio'' ||[[File:Koi at Japanese Garden - UH Manoa (5674161714-c).jpg|150px|center]] || <ref name="jpnsymfsh">{{cite web |url=http://www.hanmoto.com/diary/2004/11/02/196/ |trans-title= Do you know "Japanese fish"? |language=ja |script-title=ja:日本の「国魚」をご存知ですか？ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402090437/http://www.hanmoto.com/diary/2004/11/02/196/ |archive-date=2 April 2015 |access-date=2015-03-14}}</ref> |- |{{KEN}} || [[Lion]] (''national animal'')|| ''Panthera leo'' || [[File:020 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|150px|center]] || <ref name="Good">{{Cite journal |last1=Good |first1=Caroline |last2=Burnham |first2=Dawn |last3=Macdonald |first3=David |last4=Good |first4=Caroline |last5=Burnham |first5=Dawn |last6=Macdonald |first6=David W.|date=20 July 2017 |title=A Cultural Conscience for Conservation |journal=Animals |volume=7 |issue=12 |pages=52 |doi=10.3390/ani7070052|doi-access=free |pmid=28726725|pmc=5532567}}</ref> |- |- id="L" |- |{{LAO}} ||[[Asian elephant]] (''national animal'')||''Elephas maximus'' || [[File:Elephas maximus Kobe 02.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |title=Laos: Asian Elephant and the Protection of a National Symbol|date=21 April 2025 |url=https://terra-cultura.com/en/laos-asian-elephant-and-the-protection-of-a-national-symbol/ |publisher=Terra Cultura |archive-date=2025-04-21}}</ref> |- | rowspan="2" |{{LAT}} || [[White wagtail]] (''national bird'') ||''Motacilla alba'' ||[[File:White-Wagtail.jpg|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols">{{cite web |website=Latvia.eu |url=http://www.latvia.eu/key-facts/symbols |title=Symbols|date=2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171007033419/http://www.latvia.eu/key-facts/symbols |archive-date=7 October 2017 |url-status=dead |access-date=12 April 2016}}</ref> |- |[[Adalia bipunctata|Two-spotted ladybug]] (''national insect'') ||''Adalia bipunctata''||[[File:Coccinellidae - Adalia bipunctata.JPG|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols"/> |- | {{LBN}}||[[Striped hyena]] (''national animal'')|| ''Hyaena hyaena'' | [[File:Striped hyena (Hyaena hyaena) - cropped.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |date=27 April 2023 |script-title=ar:جمعية الأرض: لحماية وانقاذ الضبع المخطط في لبنان |trans-title=Earth Association: To protect and save the striped hyena in Lebanon |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%AA/610487/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D8%B7%D8%B7-%D9%81%D9%8A-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 |publisher=[[National News Agency (Lebanon)|National News Agency]] |language=ar |access-date=19 October 2025}}</ref> |- | {{LTU}}||[[White stork]] (''national bird'')|| ''Ciconia ciconia'' | [[File:White stork (Ciconia ciconia) standing.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |url=https://vstt.lrv.lt/en/news/the-number-of-storks-is-not-decreasing-in-the-zuvintas-biosphere-reserve |title=The number of storks is not decreasing in the Žuvintas biosphere reserve &#124; State Service for Protected Areas under the Ministry of Environment}}</ref> |- id="M" |- | rowspan="2" |{{MDG}} || [[Zebu]] (''in [[Emblem of Madagascar|Malagasy heraldry]]'') ||''Bos primigenius indicus'' ||[[File:Zébu.JPG|150px|center]] ||<ref name="SoM">[https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/madagascar/mgsymbols.htm#page Symbols of Madagascar]</ref> |- | [[Ring-tailed lemur]] (''national animal'') ||''Lemur catta'' || [[File:Lemur catta 001.jpg|150px|center]] ||<ref name="SoM" /> |- |{{MYS}} ||[[Malayan tiger]] (''national animal'') |''Panthera tigris'' |[[File:MalayanTiger PantheraTigrisJacksoni.jpg|175px|center]] |<ref>{{cite web |title=Nameless Story |url=https://wwf.panda.org/projects/connect2tigers/nameless_story/#:~:text=The%20Malayan%20tiger%20is%20the,many%20of%20their%20wild%20tigers.}}</ref><!-- {{better source needed|date=May 2023}} --> |- |{{MLT}} |[[Pharaoh Hound]] (''national dog breed'') |''Canis lupus familiaris'' |[[File:Kelb tal fenek 529.jpg|150px]] |[http://dogtime.com/dog-breeds/pharaoh-hound#/slide/1] |- |{{MUS}} || [[Dodo]] (''national bird and animal'')||''Raphus cucullatus'' ||[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|150px|center]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals"/><ref>{{cite web |url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/science/wildlife-news/130925/interesting-national-animals |title=12 countries that have cooler national animals than the United States |publisher=globalpost.com |access-date=3 October 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-8 of 9 |publisher=abcnews.go.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |- | rowspan="5" |{{MEX}} || [[Golden eagle]] (''national bird and animal'') ||''Aquila chrysaetos'' || [[File:Golden Eagle in flight - 5.jpg|150px|center]] ||<ref name="smithsonian 10 national animals">{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-3 of 10 |access-date=2017-08-25}}</ref> |- |[[Xoloitzcuintli]] (''national dog breed'') || (a breed of)<br />''Canis lupus familiaris'' || [[File:Xoloitzcuintli - GCH Bayshore Georgio Armani 09 (16397731930).jpg|150px|center]]||<ref name="smithsonian 10 national animals"/> |- |[[Jaguar]] (''national mammal'') || ''Panthera onca'' || [[File:Standing jaguar.jpg|150px|center]] ||<ref name="smithsonian 10 national animals"/> |- |[[Grasshopper]] (''national arthropod '') ||''Sphenarium purpurascens'' || [[File:American Bird Grasshopper.jpg|150px|center]] ||<ref name="smithsonian 10 national animals"/> |- |[[Vaquita]] (''national marine mammal'') ||''Phocoena sinus'' || [[File:Vaquita4 Olson NOAA.jpg|150px|center]] ||<ref name="smithsonian 10 national animals"/> |- | {{MDA}} || [[Aurochs]] (''national animal'') ||''Bos primigenius'' ||[[File:Aurochs reconstruction.jpg|150px|center]] ||<ref name="Minahan2010">{{cite book |last=Minahan |first=James |title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems: Volume 1 |url=https://books.google.com/books?id=jfrWCQAAQBAJ&q=moldavian+national+animal&pg=PA469 |year=2010 |publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-34498-5 |page=469 |access-date=2 January 2012}}</ref> |- | rowspan="3" | {{MON}} || [[European hedgehog]] (''national animal'') || ''Erinaceus europaeus'' || [[File:Erinaceus europaeus LC0119.jpg|150px|center]] ||<ref name="Leftley">{{cite web |last=Leftley |first=Nick |title=6 Worst National Animals |url=http://www.maxim.com/travel/the-6-worst-national-animals |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008212324/http://www.maxim.com/travel/the-6-worst-national-animals |archive-date=8 October 2014 |url-status=dead |access-date=8 January 2014}}</ref> |- | [[European rabbit]] (''national animal'') || ''Oryctolagus cuniculus'' ||[[File:Oryctolagus cuniculus - euqirneto - 419737670 (cropped).jpeg|150px|center]] ||<ref name="Leftley" /> |- | [[Wood mouse]] (''national animal'') || ''Apodemus sylvaticus'' || [[File:ApodemusSylvaticus.jpg|150px|center]] ||<ref name="Leftley" /> |- | rowspan="3" | {{MGL}}|| [[Przewalski's horse]] (''national animal'') || ''Equus ferus przewalskii'' || [[File:Przewalski's Horse (02710137).jpg|175px|center]]|| <ref>{{Cite web |date=2023-12-13 |title=Animals in Mongolia |url=https://a-z-animals.com/animals/location/asia/mongolia/ |website=AZ Animals |access-date=2023-01-12}}</ref> |- | [[Saker falcon]] (''national bird'') || ''Falco cherrug'' || [[File:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]]|| <ref>{{Cite web |title=Mongolia names falcon as national bird |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?206522/Mongolia-names-falcon-as-national-bird |website=wwf.panda.org |access-date=22 June 2022}}</ref><!-- {{better source needed|date=June 2022}} --><ref>{{Cite web |title=Saker Falcon, A National Bird of Mongolia |url=http://www.birdmongolia.com/bird-blog/saker-falcon-a-national-bird-of-mongolia |website=Birds Mongolia |language=mn |access-date=22 June 2022}}</ref> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Gobi bear]] (''national pride animal'') |''Ursus arctos gobiensis'' |[[File:Ursus arctos gobiensis.jpg|center|175x175px]] |<ref>{{Cite web |date=2023-12-13 |title=Мазаалай Баавгайг Үндэсний Бахархалт Амьтнаар Зарлах Тухай |url=https://legalinfo.mn/ |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=mn |access-date=2025-10-18}}</ref> |- |{{MAR}} || [[Barbary lion]] (''national animal'')|| ''Panthera leo leo'' || [[File:Sultan the Barbary Lion.jpg|150px]] ||<ref name="BioSci">{{Cite journal |last1=Hammerschlag |first1=Neil |last2=Gallagher |first2=Austin J.|date=24 May 2017 |title=Extinction Risk and Conservation of the Earth's National Animal Symbols |journal=BioScience |volume=67 |issue=8 |pages=744–749 |doi=10.1093/biosci/bix054 |issn=0006-3568 |doi-access=free}}</ref> |- id="N" | rowspan="2" |{{Flag|Nepal}} |[[Cow in Hinduism|Cow]] (''national animal'') |''Bos indicus'' |[[File:The Cow Worship.jpg|175px|center]] | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |first3=Government of Nepal |others=Article 9 (B) |title=Constitution of Nepal, 2072 |url=https://lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf}}</ref> |- |[[Himalayan monal]] (''national bird'') |''Lophophorus impejanus'' |[[File:Lophophorus impejanus Zoo DU 2.jpg|175px|center]] |- | rowspan="2" | {{NED}} || [[Lion (heraldry)|Lion]] (''heraldic symbol'')||''Panthera leo'' ||[[File:Royal Coat of Arms of the Netherlands.svg|150px|center]] || <ref>{{cite web |url=http://www.koninklijkhuis.nl/globale-paginas/taalrubrieken/english/monarchy/coat-of-arms-and-standard/ |title=Dutch coat of arms and standard |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230114541/http://www.koninklijkhuis.nl/globale-paginas/taalrubrieken/english/monarchy/coat-of-arms-and-standard |archive-date=30 December 2012 |access-date=2012-11-10}}</ref> |- | [[Black-tailed godwit]] (''national bird'') ||''Limosa limosa'' || [[File:Limosa limosa (Uitkerke).jpg|150px|center]] || <ref>{{cite web |url=http://www.nu.nl/dieren/4166987/grutto-verkozen-nationale-vogel.html |title=Grutto verkozen tot nationale vogel |access-date=2016-05-31}}</ref> |- |{{NZL}} || [[Kiwi (bird)|Kiwi]] (''national bird'')||''Apteryx'' sp. ||[[File:TeTuatahianui.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/9 |title=Teara.govt.nz |publisher=Teara.govt.nz |date=2012-09-22 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002909/https://teara.govt.nz/en/nation-and-government/page-9 |url-status=dead |access-date=2013-08-29}}</ref> |- | {{NIC}} || [[Turquoise-browed motmot]] (''national bird'') || ''Eumomota superciliosa'' || [[File:Turquoise-browed_Motmot_(16423222357).jpg|175px|center]]||<ref>{{cite journal |language=es |url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument |title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua |publisher=La Gaceta |journal=Diario Oficial |issue=118|date=25 June 2012 |access-date=22 July 2017}}</ref> |- | rowspan="2" |{{NGA}} |[[Eagle]]<br /> |Accipitridae |[[File:Martial eagle (Polemaetus bellicosus).jpg|150px|left]] |<ref name="fm">{{Cite web |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/nigeria/ngsymbols.htm |title=Nigeria State Symbols, Song, Flags and More |website=WorldAtlas |access-date=2019-02-02}}</ref> |- |[[Black crowned crane]] (''national bird'') |''Balearica pavonina'' |[[File:Balearica_pavonina_-_Maroparque_01.jpg|150px|left]] |<ref name="fm"/> |- | rowspan="4" |{{PRK}} ||[[Qianlima]] (''national animal'')|| style="background:#ccc;" |'''Mythical'''||[[File:Chollima statue 05.JPG|150px|left]]||<ref name="Leftley" /><ref>{{cite web |title=The National Animal Of North Korea Is A Chollima (Like a Pegasus) |url=http://www.unrealfacts.com/the-national-animal-of-north-korea-is-a-chollima-like-a-pegasus/|work=Unreal Facts |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108025103/http://www.unrealfacts.com/the-national-animal-of-north-korea-is-a-chollima-like-a-pegasus/ |archive-date=2014-01-08 |url-status=dead |access-date=8 January 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-6 of 9 |publisher=abcnews.go.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |[[Siberian tiger]] (''national animal'')|| ''Panthera tigris altaica'' || [[File:Siberischer tiger de.jpg|150px|center]] ||<ref>{{Cite web | title=On the hunt for North Korea’s last Siberian tigers {{!}} NK News - North Korea News | url=https://www.nknews.org/2018/01/on-the-hunt-for-north-koreas-last-siberian-tigers/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20180119124858/https://www.nknews.org/2018/01/on-the-hunt-for-north-koreas-last-siberian-tigers/ | access-date=2026-08-16 | archive-date=2018-01-19}}</ref> |- |[[Pungsan dog]] (''national dog'') ||''Canis familiaris'' ||[[File:Poongsandogs.JPG|175px|center]] ||<ref name="Kang">{{cite magazine|magazine=Korea Pictorial|date=2015 |issue=4 |pages=26–27 |title=Symbols of Korea |last=Kang |first=Su Jong|author-mask=Kang Su-jong |url=http://www.naenara.com.kp/en/periodic/korea/detail.php?kind=korea&&name=2015/04/04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192431/http://www.naenara.com.kp/en/periodic/korea/detail.php?kind=korea&&name=2015%2F04%2F04.pdf |archive-date=4 March 2016 |issn=1727-9208}}</ref> |- |[[Korean magpie]] (''national bird'') || ''Pica serica'' ||[[File:Korean magpie in Daejeon (side profile).jpg|175px|center]] ||<ref name="kimmie">{{cite web |last1=Song |first1=Kong Yo |date=18 November 2023 |title=The Magpie-the National Bird of the DPRK |url=http://www.ryongnamsan.edu.kp/univ/en/research/articles/eb7ef0469ad23a2c5782e8770da04529?cp=11 |website=[[Kim Il Sung University]] |access-date=18 January 2026}}</ref> |- | rowspan="4" |{{NOR}} || [[Moose|Eurasian elk/moose]] (''national animal'') ||''Alces alces'' || [[File:Moose-Gustav.jpg|150px|center]] ||<ref>{{Cite web|title=About Norway's National Animal: The Moose |date=31 October 2023 |url=https://www.fjordsandbeaches.com/norway-national-animal |access-date=2023-10-31}}</ref> |- ||[[Lion]] (''royal national animal'')||''Panthera leo''||[[File:Coat of arms of Norway.svg|150px|left]]||<ref>{{Cite web|title=Riksvåpenet er mer hellig enn flagget |url=http://www.aftenposten.no/fakta/innsikt/Riksvapenet-er-mer-hellig-enn-flagget-7926177.html |website=www.aftenposten.no |access-date=2015-12-27}}</ref> |- |[[White-throated dipper]] (''national bird'')||''Cinclus cinclus''||[[File:Cinclus cinclus R(ThKraft).jpg|150px|left]]||<ref>{{Cite web|title=Nasjonalfugl |url=https://snl.no/nasjonalfugl |website=www.snl.no |access-date=2015-12-27}}</ref> |- |[[Fjord horse]] (''national horse'')||''Equus ferus caballus''||[[File:Fjording, mother and daughter.jpg|150px|left]]||<ref>{{Cite web|title=Fjordingene på Langedrag |url=http://www.langedrag.no/dyrene/hest |website=www.langedrag.no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105220549/http://www.langedrag.no/dyrene/hest |archive-date=5 January 2016 |access-date=2015-12-27}}</ref> |- | rowspan="6" |{{PAK}}||[[Markhor]] (''national animal'')||''Capra falconeri''||[[File:Markhor Schraubenziege Capra falconeri Zoo Augsburg-02.jpg|175px|center]]||<ref name="National Symbols of Pakistan">{{cite web |url=http://www.pakistan.gov.pk/national_symbols.html |title=National Symbols of Pakistan |publisher=Government of Pakistan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128073024/http://www.pakistan.gov.pk/national_symbols.html |archive-date=28 November 2016 |access-date=23 October 2016}}</ref> |- |[[Indus river dolphin]] (''national aquatic mammal'')||''Platanista minor''|| [[File:A-Platanista-gangetica-showing-the-body-shape-and-especially-the-head-with-a-long-beak.png|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan"/> |- |[[Chukar partridge|Chukar]] (''national bird'') ||''Alectoris chukar'' ||[[File:Alectoris-chukar-001.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan"/> |- |[[Mugger crocodile]] (''national reptile'') ||''Crocodylus palustris'' || [[File:PK Kirthar NP asv2020-02 img25.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan"/> |- |[[Shaheen falcon]] (''heritage bird'') || ''Falco peregrinus peregrinator'' ||[[File:جير شاهين.jpg|175px|center]] ||<ref name="nationalsymbol">{{cite web |url=http://www.nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |title=National Symbols of Pakistan |publisher=Government of Pakistan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827084404/http://nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |archive-date=27 August 2013 |access-date=23 August 2013}}</ref> |- |[[Snow leopard]] (''national predator'') ||''Panthera uncia''||[[File:Snow Leopard 1 (4693059450).jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan"/> |- | rowspan="2" |{{PAN}} || [[Harpy eagle]] (''national bird'') ||''Harpia harpyja'' ||[[File:Harpia harpyja 001 800.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |last=Prensa |title=Panamá posee la población más grande de Águilas Harpías de Centroamérica – MiAmbiente |date=10 April 2021 |url=https://www.miambiente.gob.pa/panama-posee-la-poblacion-mas-grande-de-aguilas-harpias-de-centroamerica/ |language=es |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[Panamanian golden frog]] (''national animal'') |''Atelopus zeteki'' |[[File:Atelopus zeteki IMG 3668.jpg|frameless|152x152px]] |- |{{PNG}} || [[Dugong]] (''national marine mammal'') || ''Dugong dugon'' || [[File:Dugong Marsa Alam.jpg|150px|center]] ||<ref>{{Cite journal |last1=Hudson |first1=Brydget E.T. |year=1981 |title=Interview and Aerial Survey Data in Relation to Resource Management of the Dugong in Manus Province, Papua New Guinea |journal=Bulletin of Marine Science |volume=31 |issue=3 |pages=662–672 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/umrsmas/bullmar/1981/00000031/00000003/art00018 |accessdate=2011-04-04}}</ref> |- | rowspan="2" |{{PER}} || [[Vicuña]] (''national animal'') || ''Vicugna vicugna''||[[File:Vicunacrop.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-9 of 10 |publisher=smithsonianmag.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |[[Andean cock-of-the-rock]] (''national bird'') || ''Rupicola peruviana''||[[File:Rupicola peruviana (male) -San Diego Zoo-8a.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=Servicio Nacional de Áreas Naturales Protegidas por el Estado - SERNANP |url=https://old.sernanp.gob.pe/sernanp/contenido.jsp?ID=647 |website=old.sernanp.gob.pe |access-date=22 June 2022}}</ref> |- | rowspan="2" |{{PHL}} |[[Carabao]] (''national animal'') |''Bubalus bubalis'' |[[File:Carabao.jpg|frameless|175x175px]] |<ref>{{Cite web |last=Rey |first=Maestro Valle |date=2020-12-11 |title=Carabao {{!}} About The National Animal Of The Philippines |url=https://philnews.ph/2020/12/11/carabao-about-the-national-animal-of-the-philippines/ |website=PhilNews |access-date=2026-02-06}}</ref> |- | [[Philippine eagle]] (''national bird'')||''Pithecophaga jefferyi''||[[File:Sir Arny(Philippine Eagle).jpg|175px|center]]||<ref name="phsymeagle">{{cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/ |title=Proclamation No. 615, s. 1995 |date=4 July 1995 |publisher=gov.ph |access-date=12 August 2012}}</ref> |- | rowspan="3" |{{POL}} || [[White-tailed eagle]] (''national bird'') || ''Haliaeetus albicilla'' || [[File:White-tailed Eagle Head detail.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://birds.poland.pl/directory/gallery%2CWhite-tailed_Eagle_%28Haliaeetus_albicilla%29%2Cgid%2C236008%2Ccid%2C923.htm |title=Polish Birds Directory: White-tailed Eagle (Haliaeetus albicilla) |publisher=birds.poland.pl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080616044037/http://birds.poland.pl/directory/gallery%2CWhite-tailed_Eagle_%28Haliaeetus_albicilla%29%2Cgid%2C236008%2Ccid%2C923.htm |archive-date=16 June 2008 |access-date=2016-10-10}}</ref><ref>{{cite web |url=http://info-poland.buffalo.edu/classroom/eagle.html |title=symbols of Poland: The White Eagle |publisher=buffalo.edu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010162805/http://info-poland.buffalo.edu/classroom/eagle.html |archive-date=2016-10-10 |access-date=2016-10-10}}</ref> |- |[[White stork]] (''national bird'') || ''Ciconia ciconia'' || [[File:Ciconia ciconia - 01.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.thenews.pl/1/9/Artykul/25191,Poland-salutes-the-white-stork |title=Poland salutes the white stork |publisher=thenews.pl |archive-date=2017-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027231442/http://www.thenews.pl/1/9/Artykul/25191,Poland-salutes-the-white-stork |url-status=dead |access-date=2016-10-10}}</ref> |- |[[European bison]] (''national animal'') || ''Bison bonasus'' || [[File:Wisent.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/travel/2011/apr/09/poland-wildlifeholidays |title=Primeval Poland: where the bison roam |publisher=theguardian.com |author=Jon Eldridge |date=8 April 2011 |access-date=2016-10-10}}</ref><ref>{{cite web |url=http://allaboutbison.com/bison-world-news/europe/poland/ |title=Poland |publisher=allaboutbison.com |access-date=2016-10-10}}</ref> |- | rowspan="3" | {{PRT}} || [[Dragon]] (''traditional coat of arms / national animal'') || style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Brasao d'armas.png|150px]] ||<ref>{{Cite web |title=Lusitania liberata ab injusto Castellanorum dominio: Restituta legitimo Principi, Serenissimo Joanni IV... |url=https://www.europeana.eu/pt/item/10501/bib_rnod_227266 |website=europeana.eu |language=pt-PT |access-date=2022-03-05}}</ref><ref>{{Cite web |last=IMUB |first=Loryel Rocha-|date=2018-09-15 |title=O Dragão Não É O Timbre Das Armas Dos Bragança Do Brasil E SIM Das Armas Nacionais Da Coroa… |url=https://medium.com/@loryelrocha/o-drag%C3%A3o-n%C3%A3o-%C3%A9-o-timbre-das-armas-dos-bragan%C3%A7a-do-brasil-e-sim-das-armas-nacionais-da-coroa-3488751d001b |website=Medium |access-date=2022-03-05}}</ref><ref>{{Cite web |last=JD |first=InfoBlog de|date=2019-07-24 |title=De além-Reno para as Américas, a "Serpe" como símbolo monárquico Luso-Brasileiro |url=https://jmdorropio.wixsite.com/site/post/de-alem-reno-para-as-americas-a-serpe-como-símbolo |website=site |language=pt |access-date=2022-03-05}}</ref> |- | [[Cock of Barcelos]] (''national bird'')|| style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|sans cadre|150px]]||<ref name="Po1">{{cite web |url=https://www.reference.com/geography/national-animal-portugal-a2c63c3800b560c2 |website=reference.com |title=What is the national animal of Portugal? |archive-date=2018-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214061538/https://www.reference.com/geography/national-animal-portugal-a2c63c3800b560c2 |url-status=dead |access-date=2019-04-10}}</ref> |- |[[Iberian Wolf]] (''national animal'')|| ''Canis lupus signatus'' || [[File:Canis lupus signatus (Kerkrade Zoo) 20.jpg|150px]] ||<ref name=Po1/> |- |- id="Q" |{{QAT}} || [[Arabian oryx]] (''national animal'') ||''Oryx leucoryx'' || [[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Arabian Oryx |url=https://www.visitqatar.qa/intl-en/things-to-do/get-inspired/wildlife/arabian-oryx |website=www.visitqatar.qa |access-date=22 June 2022}}</ref> |-id="R" |- |{{ROU}} || [[Eurasian Lynx]] ||''Lynx lynx'' || [[File:Lynx lynx poing.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.9am.ro/top/Social/243039/sapte-simboluri-nationale-mai-putin-cunoscute-romania/2/Animalul-national-Rasul.html |title=Animalul national - Rasul - Sapte simboluri nationale ale Romaniei mai putin cunoscute|work=9AM |archive-date=2015-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430103410/http://www.9am.ro/top/Social/243039/sapte-simboluri-nationale-mai-putin-cunoscute-romania/2/Animalul-national-Rasul.html |url-status=dead |access-date=2019-04-10}}</ref> |- | rowspan="2" | {{RUS}} || [[Brown bear]] (''national animal'') ||''Ursus arctos'' || [[File:European Brown Bear.jpg|175px|center]] || <ref>{{cite web |url=http://www.beavertonoregon.gov/DocumentCenter/Home/View/1197 |title=Birobidjan, Russia Beaverton's sister city since 1990 |publisher=The City of Beaverton |access-date=2017-01-23}}</ref> |- |[[Double-headed eagle]] (''traditional coat of arms'') ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg|175px|center]] || <ref>{{cite web |last1=Yergorov |first1=Oleg |title=Why is the double-headed eagle Russia's national symbol? |url=https://www.rbth.com/history/327634-why-is-double-headed-eagle-a-symbol-of-russia |website=rbth.com |date=20 February 2018}}</ref> |- |{{RWA}} || [[Leopard]] ||''Panthera pardus''||[[File:Leopard africa.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/rwanda/etsymbols.htm |title=Rwanda State Symbols, Song, Flag, and More |publisher=WorldAtlas |accessdate=2013-03-21}}</ref> |- |- id="S" |{{SKN}} || [[Brown pelican]] (''national bird'') || ''Pelecanus occidentalis'' ||[[File:Brown Pelican21K.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=National Symbols {{!}} Gov.Kn |url=https://www.gov.kn/skn-national-symbols/ |access-date=2023-03-23}}</ref> |- |{{LCA}} || [[Saint Lucia amazon]] (''national bird'')||''Amazona versicolor'' ||[[File:Amazona versicolor -St Lucia-5a.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=The Saint Lucia Parrot (Amazona versicolor) |url=https://archive.stlucia.gov.lc/saint_lucia/the_saint_lucia_parrot_amazona_versicolor.htm |website=archive.stlucia.gov.lc |access-date=2023-03-23}}</ref> |- |{{VCT}} || [[Saint Vincent amazon]] (''national bird'')||''Amazona guildingii'' ||[[File:Amazona guildingii -Botanical Gardens -Kingstown -Saint Vincent-8a-4c.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web |url=http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134 |title=The National Bird |publisher=foreign.gov.vc |access-date=2 January 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515010728/http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134 |archive-date=15 May 2013}}</ref> |- |{{KSA}} || [[Arabian camel]] (''national animal'') ||''Camelus dromedarius'' || [[File:Camel in Al Ula 2023.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.visitsaudi.com/en/stories/camels-in-saudi |title=Camel culture: The history of Saudi's national animal |publisher=visitsaudi.com |access-date=18 September 2023}}</ref> |- | rowspan="2" |{{SRB}} || [[Wolf]] (''national animal'')|| ''Canis lupus lupus'' ||[[File:Canis lupus lupus qtl1.jpg|150px|left]] ||<ref>{{cite web |url=http://forum.badnjak.com/viewtopic.php?f=14&t=744 |title=СРПСКА НАРОДНА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА|work=badnjak.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104023628/http://forum.badnjak.com/viewtopic.php?f=14&t=744 |archive-date=4 January 2014}}</ref> |- | [[Serbian eagle|White eagle]] (''traditional coat of arms'')|| style="background:#ccc;"|'''Mythical''' ||[[File:Coat of arms of Serbia small.svg|150px|left]] || <ref name="Minahan2009">{{cite book|author=James Minahan |title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems &#91;2 Volumes&#93; |url=https://books.google.com/books?id=jfrWCQAAQBAJ&pg=PA525|date=23 December 2009 |publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-34497-8 |pages=525–}}</ref> |- ||{{Flagcountry|Sierra Leone}} || [[Chimpanzee]] (''national animal'')|| ''Pan troglodytes'' ||[[File:Schimpanse Zoo Leipzig.jpg|150px|center]] ||<ref>{{Cite book |url=https://adventure.com/tacugama-chimpanzee-sanctuary-sierra-leone/#:~:text=In%202019%2C%20almost%2025%20years,tourism%E2%80%94moving%20away%20from%20diamonds |title=How the chimp became the face of Sierra Leone tourism |last=Dattani |first=Meera |date=11 September 2019 |publisher=adventure.com |access-date=30 June 2026}}</ref> |- |{{SGP}}<!--Singapore-->|| [[Lion]] (''national animal'')|| ''Panthera leo'' || [[File:020 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|150px|center]] || <ref name="Good"/> |- |{{SOM}} || [[Leopard]] (''national animal'')||''Panthera pardus''||[[File:Leopard africa.jpg|150px]] ||<ref name="Minahan">{{cite book| last=Minahan| first=James| title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems: Volume 2| url=https://books.google.com/books?id=Y85XAAAAYAAJ| year=2009| publisher=Greenwood Press| isbn=978-0-313-34500-5| page=908}}</ref> |- | rowspan="3" |{{RSA}}<!--South Africa--> || [[Springbok]] (''national animal'') ||''Antidorcas marsupialis'' ||[[File:Springbok.JPG|175px|center]] |||<ref>{{Cite web |title=National animal {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-animal |website=www.gov.za |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[Blue crane]] (''national bird'')||''Anthropoides paradiseus'' ||[[File:Anthropoides paradiseus -Etosha National Park, Namibia-8.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National bird {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-bird |website=www.gov.za |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[Galjoen]] (''national fish'') ||''Dichistius capensis'' ||[[File:Dichistius capensis.JPG|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National fish {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-fish#:~:text=Galjoen%20-%20Coracinus%20capensis,is%20known%20to%20every%20angler. |website=www.gov.za |access-date=22 June 2022}}</ref> |- | rowspan="2" |{{KOR}} || [[Siberian tiger]] (''national animal'')|| ''Panthera tigris altaica'' || [[File:Siberischer tiger de.jpg|150px|center]] ||<ref name="South Korea">{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/southkorea/krsymbols.htm |title=South Korean Symbols |website=WorldAtlas |access-date=12 April 2016}}</ref> |- |[[Korean magpie]] (''national bird'') || ''Pica serica'' ||[[File:Korean magpie in Daejeon (side profile).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web | title=What is Korea's national bird? - The Environmental Literacy Council | url=https://enviroliteracy.org/what-is-koreas-national-bird/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250824220902/https://enviroliteracy.org/what-is-koreas-national-bird/ | access-date=2026-08-16 | archive-date=2025-08-24}}</ref> |- |{{Flagcountry|SSD}}|| [[African fish eagle]] (''national bird'')|| ''Haliaeetus vocifer'' || [[File:African Fish Eagle AdF.jpg|150px|center]] ||<ref name="SoSS">{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/southsudan/sssymbols.htm |title=South Sudan Symbols |publisher=WorldAtlas |access-date=2019-07-16}}</ref> |- | {{ESP}} ||[[Spanish Fighting Bull|Bull]] (''national animal'') ||''Bos taurus'' ||[[File:Sanchez Cobaleda.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/articles/national-animals-of-european-countries.html |website=WorldAtlas |title=National Animals Of European Countries |date=25 April 2017}}</ref> |- | rowspan="2" |{{SRI}} || [[Grizzled giant squirrel]] (''national animal'') || ''Ratufa macroura''|| [[File:Grizzled sqirrel Chinnar WLS Kerala (68).jpg|150px|left]]|| <ref name="Good"/> |- |[[Sri Lankan junglefowl]] (''national bird'') ||''Gallus lafayettii'' ||[[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en |website=Government of Sri Lanka Official Web Portal |title=Sri Lanka National Bird |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314120902/http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en |archive-date=14 March 2012}}</ref> |- |{{Flagcountry|SDN}}|| [[Secretarybird]] (''national bird'')|| ''Sagittarius serpentarius'' || [[File:Sagittarius serpentarius portrait.jpg|150px|left]] ||<ref name="SoSS" /> |- | rowspan="2" |{{SWE}} || [[Moose|Eurasian elk/moose]] (''national animal'') ||''Alces alces'' || [[File:Moose-Gustav.jpg|150px|center]] || <ref name="BioSci"/> |- |[[Eurasian blackbird]] (''national bird'')||''Turdus merula''||[[File:Common Blackbird.jpg|150px|center]]||<ref name="BioSci"/><ref>{{cite web |title=Swedish Symbols |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/europe/sweden/sesymbols.htm |website=WorldAtlas |date=24 February 2021}}</ref> |- |{{SWI}}|| [[Cow]] (''national animal'')||''Bos taurus'' ||[[File:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web|url=https://www.houseofswitzerland.org/swissstories/society/switzerlands-iconic-cow|title=Switzerland's iconic cow|website=House of Switzerland|access-date=2020-04-17}}</ref> |- |- id="T" |{{TWN}} || [[Formosan black bear]] (''national animal'') ||''Ursus thibetanus formosanus'' || [[File:Formosan Black Bear.JPG|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=https://targetstudy.com/qna/what-are-the-national-symbols-of-taiwan.html |title=What are national emblems of Taiwan? |publisher=targetstudy.com |access-date=21 November 2016}}</ref> |- |{{TAN}} || [[Giraffe]] (''national animal'')|| ''Giraffa'' sp.||[[File:Giraffe Mikumi National Park.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://tanzania.go.tz/home/pages/260 |title=National Symbols: National Animal |website=tanzania.go.tz |publisher=Tanzania Government Portal |archive-url=https://web.archive.org/web/20150118195350/http://tanzania.go.tz/home/pages/260 |archive-date=18 January 2015 |url-status=dead |access-date=14 January 2015}}</ref><ref name="FoleyFoley2014">{{cite book |first1=Charles |last1=Foley |first2=Lara |last2=Foley |first3=Alex |last3=Lobora |first4=Daniela |last4=De Luca |first5=Maurus |last5=Msuha |first6=Tim R.B. |last6=Davenport |first7=Sarah M. |last7=Durant |title=A Field Guide to the Larger Mammals of Tanzania |url=https://books.google.com/books?id=dt6QAwAAQBAJ&pg=PA179|date=8 June 2014 |publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5280-2 |pages=179–}}</ref><ref>{{Cite book |title=East Africa: Kenya, Tanzania & Uganda |last=Knappert |first=Jan |author-link=Jan Knappert |year=1987 |publisher=Vikas Pub. |location=New Delhi |isbn= 978-0-7069-2822-8 |page=57 |url=https://books.google.com/books?id=0ncwAQAAIAAJ&q=%22national+animal+of+Tanzania%22 |access-date=28 June 2011}}</ref> |- | rowspan="2" |{{THA}} |[[Asian elephant]] (''national animal'') ||''Elephas maximus'' ||[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite journal |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125101256/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF |url-status=dead |archive-date=25 January 2012 |title=The government gazette about National symbols of Thailand |journal=Royal Thai Government Gazette|date=11 December 2001 |volume=118 |issue=99D |pages=1}}</ref> |- |[[Siamese fighting fish]] (''national aquatic animal'') ||''Betta splendens'' ||[[File:Male Betta -34245661920.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite news |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/1624026/siamese-fighting-fish-confirmed-as-national-aquatic-animal |title=Siamese fighting fish confirmed as national aquatic animal |newspaper=Bangkok Post |date=5 February 2019 |access-date=29 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/thailand-makes-siamese-fighting-fish-national-aquatic-animal-119020500774_1.html |title=Thailand makes Siamese fighting fish national aquatic animal |last=AFP |date=5 February 2019 |website=Business Standard India |access-date=29 July 2019}}</ref> |- |{{TGO}}<!--Togo--> || [[Lion]] || ''Panthera leo'' || [[File:020 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|150px|center]] ||<ref name="BioSci"/> |- | rowspan="3" |{{TUR}} |[[Gray wolf]] (''national animal'') |''Canis lupus'' |[[File:Front view of a resting Canis lupus ssp.jpg|150px|center]] |<ref>Murat Arman, "The Sources of Banality In Transforming Turkish Nationalism", ''CEU Political Science Journal'', issue: 2 (2007), p. 136.</ref> |- |[[Kangal Shepherd Dog]] (''national dog'') |''Canis lupus familiaris'' |[[File:Kangal front on.jpg|150px|center]] |<ref>{{cite web | title=United Kennel Club: Kangal Dog | url=http://www.ukcdogs.com/Web.nsf/Breeds/KangalDog | archive-url=https://web.archive.org/web/20150411064908/http://www.ukcdogs.com/Web.nsf/Breeds/KangalDog | archive-date=11 April 2015}}</ref><ref>{{Cite web |title=US researchers hope more assertive, foreign dog breeds can protect livestock from wolves and bears |url=http://www.pri.org/stories/2015-05-07/us-researchers-hope-more-assertive-foreign-dog-breeds-can-protect-livestock |website=Pri.org |date=6 May 2015 |access-date=11 December 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Breed standard |url=http://www.cepib.org.rs/wp-en/wp-content/uploads/2011/11/kangalbreed.pdf |website=Cepib.org.rs|access-date=26 December 2012}}</ref> |- |[[Turkish Angora]] (''national cat'') |''Felis catus'' |[[File:Turkish Angora Odd-Eyed.jpg|150px|center]] |<ref>{{Cite news |title=ARTS-CULTURE - The white beauty of Ankara: Ankara Cat|work=Hürriyet Daily News {{!}} LEADING NEWS SOURCE FOR TURKEY AND THE REGION |url=http://www.hurriyetdailynews.com/the-white-beauty-of-ankara-ankara-cat.aspx?pageID=438&n=the-white-beauty-of-ankara-ankara-cat-2001-10-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220084317/http://www.hurriyetdailynews.com/the-white-beauty-of-ankara-ankara-cat.aspx?pageID=438&n=the-white-beauty-of-ankara-ankara-cat-2001-10-14 |archive-date=2016-12-20 |access-date=2016-12-08}}</ref> |- | rowspan="2" |{{UGA}} || [[Grey crowned crane]] (''national bird'')|| ''Balearica regulorum'' ||[[File:Balearica_regulorum_001.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |url=https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/national-symbols |title=National Symbols |website=www.gou.go.ug |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109114536/https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/national-symbols |archive-date=9 November 2019 |url-status=dead |access-date=28 December 2019}}</ref> |- | [[Ugandan kob]] (''national animal'')|| ''Kobus kob thomasi'' ||[[File:Kobus kob thomasi 11873505.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |url=https://loverowan.org/ugandas-national-animal-uganda-kob/ |title=Uganda's National Animal – Uganda Kob |website=loverowan.org |access-date=30 June 2026}}</ref> |- | rowspan="2" |{{UAE}} || [[Saker falcon]] (''national bird'')||''Falco cherrug'' ||[[File:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]] || <ref>{{Cite web |date=22 February 2023 |title=Discover all about Falconry |url=https://www.visitdubai.com/en/articles/falconry-experiences |website=Visit Dubai |publisher=Dubai Department of Economy and Tourism |quote=the UAE is the premier world centre for falconry – the falcon is, after all, the country's national bird |access-date=2023-11-26}}</ref> |- |[[Arabian oryx]] (''national animal'')||''Oryx leucoryx'' ||[[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |title=Arabia's Wildlife Centre |url=https://www.visitsharjah.com/en/activities/wildlife/arabias-wildlife-centre/ |website=Visit Sharjah |publisher=Sharjah Commerce & Tourism Development Authority |quote=Located in Sharjah Desert Park, Arabia's Wildlife Centre hosts several animals, including the Arabian Oryx, the UAE's national animal, and the Arabian leopard, the region's famous big cat.}}</ref> |- |- | rowspan="5" |{{UK}} |[[Bulldog]] (''[[United Kingdom|Britain]] as "British Bulldog"'') ||''Canis lupus familiaris'' ||[[File:Clyde The Bulldog.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |title=The British Bulldog |url=http://www.londondogforum.co.uk/the-british-bulldog-c428.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811210701/http://www.londondogforum.co.uk/the-british-bulldog-c428.html |archive-date=2014-08-11 |url-status=dead |access-date=1 August 2014}}</ref> |- |[[Lion]] (''[[Royal Arms of England|England]]'') ||''Panthera leo'' ||[[File:020 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|175px|center]]||<ref name="Garai73">{{Cite book |last=Garai |first=Jana |title=The Book of Symbols |year=1973 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=978-0-671-21773-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/bookofsymbols0000gara}}</ref><ref name="project">{{cite web |url=http://projectbritain.com/symbols.html |title=What images are associated with England? |publisher=projectbritain.com |access-date=2010-09-22}}</ref> |- |[[Red kite]] (''[[Wales]]'') ||''Milvus milvus'' ||[[File:Milvus milvus R(ThKraft).jpg|175px|center]] ||<ref name="visitwalesNatSym">{{cite web |title=National symbols of Wales |url=http://www.visitwales.com/explore/traditions-history/national-symbols |website=visitwales.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428202513/http://www.visitwales.com/explore/traditions-history/national-symbols |archive-date=28 April 2015 |url-status=dead |access-date=1 August 2014}}</ref> |- |[[Unicorn]] (''[[Scotland]]'') ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' ||[[File:Oftheunicorn.jpg|175px|center]] ||<ref name="globalpost.com">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=esV0hccod0kC&pg=PA77 |title=Lion and Gazelle: The Mammals and Birds of Iran |last=Humphreys |first=Patrick|date=15 March 1999 |publisher=I.B.Tauris, 1999|isbn=978-1-86064-229-6 |access-date=29 October 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-2 of 9 |publisher=abcnews.go.com |access-date=2014-10-03}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.scotsman.com/lifestyle/heritage/scottish-fact-of-the-week-scotland-s-official-animal-the-unicorn-1-2564399 |title=Scottish fact of the week: Scotland's official animal, the Unicorn |publisher=scotsman.com |access-date=2014-10-03}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.scottish-at-heart.com/unicorn-of-scotland.html |title=The Mystical Unicorn Of Scotland |publisher=scottish-at-heart.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921001638/http://www.scottish-at-heart.com/unicorn-of-scotland.html |archive-date=21 September 2014 |url-status=dead |access-date=2014-10-03}}</ref><ref>{{cite web |url=http://unrealfacts.com/scotlands-national-animal-is-a-unicorn/ |title=Scotland's National Animal Is A Unicorn |publisher=sunrealfacts.com |date=4 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006090440/http://unrealfacts.com/scotlands-national-animal-is-a-unicorn/ |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |[[Y Ddraig Goch]] (''The Red Dragon of [[Wales]]'') ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' ||[[File:Welsh Dragon (Y Ddraig Goch).svg|175px|center]] ||<ref name=visitwalesNatSym/><ref>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-7 of 9 |publisher=abcnews.go.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- | rowspan="2" |{{USA}} || [[Bald eagle]] (''national bird'')||''Haliaeetus leucocephalus'' ||[[File:Haliaeetus leucocephalus.jpeg|175px|center]] || <ref>{{Cite journal |title=The American Bald Eagle |url=https://www.va.gov/opa/publications/celebrate/eagle.pdf |journal=United States Department of Veterans Affairs}}</ref> |- |[[American bison]] (''national mammal'')||''Bison bison'' ||[[File:American bison k5680-1.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Bison Bellows: America's New National Mammal (U.S. National Park Service) |url=https://www.nps.gov/articles/bison-bellows-5-12-16.htm |website=www.nps.gov |access-date=22 June 2022}}</ref> |- id="V" |{{VEN}} || [[Venezuelan troupial]] (''national bird'')|| ''Icterus icterus'' || [[File:Curacao-Icterus-Icterus-2013.JPG|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.minci.gob.ve/efemerides-el-turpial-es-declarado-ave-nacional-en-1958 | title=EFEMÉRIDES &#124; el Turpial es declarado Ave Nacional en 1958 | date=23 May 2018 |archive-date=18 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818113600/http://www.minci.gob.ve/efemerides-el-turpial-es-declarado-ave-nacional-en-1958/ | url-status=dead |access-date=10 April 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.vtv.gob.ve/articulos/2016/05/23/23-de-mayo-declaracion-de-la-orquidea-y-el-turpial-como-simbolos-nacionales-4035.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160525164420/http://www.vtv.gob.ve/articulos/2016/05/23/23-de-mayo-declaracion-de-la-orquidea-y-el-turpial-como-simbolos-nacionales-4035.html |archive-date=2016-05-25 |title=23 de Mayo: Declaración de la Orquídea y el Turpial como Símbolos Nacionales — Venezolana de Televisión}}</ref> |- |{{VNM}} || [[Water buffalo]] (''national animal'')|| ''Bubalus bubalis'' || [[File:BinhQuoiWaterBuffalo Jun2005.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.tubudd.com/blog/vietnam-national-animal | title=What Is Vietnam's National Animal and Why Does It Matter?| date=23 Nov 2025}}</ref> |- id="Z" | rowspan="2"|{{ZIM}} ||[[Sable antelope]] (''national animal'') || ''Hippotragus niger'' || [[File:Sable antelope (Hippotragus niger) adult male.jpg|150px]] || <ref name="Zimbabwe">{{cite web |title=Zimbabwe State Symbols, Songs, Flags, and More |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/zimbabwe/zwsymbols.htm |website=WorldAtlas |access-date=2018-08-15}}</ref> |- | [[African fish eagle]] (''national bird'') || ''Haliaeetus vocifer'' || [[File:African Fish Eagle AdF.jpg|150px]] || <ref name="Zimbabwe"/> |} {{Compact TOC|name=no|primary=no|o=|w=|x=|y=}} == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== [[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रतीकहरूका सूचीहरू]] hxg33zpwc01m3nvekw9gayj2c14ccpj 0 93262 1379980 1372198 2026-09-11T15:21:39Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379980 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = बागलुङ जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[बागलुङ जिल्ला|बागलुङ]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-baglung/dhorpatan?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = देवकुमार नेपाली <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = धनबहादुर कायत <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 222.85<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=46&municipality=5|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 30068 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|28.35|N|83.15|E|}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = ९७७-६८ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[बुर्तिबाङ]] गाविसको कार्यालय | website = [http://dhorpatanmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[बागलुङ जिल्ला]]का ४ वटा [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[बुर्तिबाङ|बुर्तिवाङ]], [[खुँगा]], [[अधिकारीचौर]] र [[बोवाङ]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३०,०६८ रहेको छ भने यहाँ ७,४८५ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ ढोरपाटन नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[बुर्तिबाङ]] (१) || ५,८६८ || ३.१५ || १८६२.८६ |- | २ || [[बुर्तिबाङ]] (२–५) || ३,७९८ || १६.३८ || २३१.८७ |- | ३ || [[बुर्तिबाङ]] (६–९) || २,४८० || १३.४४ || १८४.५२ |- | ४ || [[खुँगा]] || ३,९७७ || ४९.२७ || ८०.७२ |- | ५ || [[अधिकारीचौर]] (१–२, ७–९) || २,९७७ || २१.३२ || १३९.६३ |- | ६ || [[अधिकारीचौर]] (३–६) || ३,५४५ || ६५.७४ || ५३.९२ |- | ७ || [[बोवाङ]] (१–३) || २,२२३ || ९.२ || २४१.६३ |- | ८ || [[बोवाङ]] (४–६) || १,५९२ || ४.३ || ३७०.२३ |- | ९ || [[बोवाङ]] (७–९) || ३,६०८ || ४०.०५ || ९०.०९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''३०,०६८''' || '''२२२.८५''' || '''१३४.९२''' |} == भौगोलिक अवस्थिति == यस नगरपालिकालाई ९ [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यस नगरपालिकाको सिमाना पूर्वमा [[तमानखोला गाउँपालिका]] र [[म्याग्दी जिल्ला]], पश्चिममा [[ढोरपाटन शिकार आरक्ष]] र [[निसीखोला गाउँपालिका]], उत्तरमा [[ढोरपाटन शिकार आरक्ष]] तथा दक्षिणमा [[वडिगाड गाउँपालिका|वडिगाड]] र [[निसीखोला गाउँपालिका]]सम्म फैलिएको छ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका"/><ref>{{cite web|title=स्थानीय तहहरूको नाम, संख्या, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list |date=2019-03-17 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{बागलुङ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddcbaglung.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, बागलुङ] [[श्रेणी:बागलुङ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] lqyoc23nuw2uytubey7766kaetxkmxa 0 95298 1379958 1297041 2026-09-11T12:14:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379958 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian Jurisdictions | native_name = श्रवणबेलगोला | type = town| latd = 12.85 | longd = 76.48 | locator_position = far right | state_name = कर्नाटक| district = | leader_title = | leader_name = | altitude = | population_as_of = | population_total = | population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | skyline = | skyline_caption = | footnotes = | }} '''श्रवणवेलगोला''' ([[कन्नड (स्पष्टता)|कन्नड]] : ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ) [[कर्नाटक]] राज्यको चन्नारायपटको हस्सन जिल्लामा स्थित एक शहर हो । यो राज्यको राजधानी [[बेङ्गलोर]]बाट १४४ कि. मी. टाढा रहेको छ । यो एक प्रसिद्ध [[जैन]] तीर्थस्थल हो । [[कन्नड (स्पष्टता)|कन्नड़]] मा 'वेल' को अर्थ श्वेत हुन्छ र 'गोल' को अर्थ सरोवर हुन्छ । शहर को मध्य भागमा एक सुन्दर श्वेत सरोवर का कारण यहाको नाम बेलगोला अथावा श्रवणबेलगोला रहेन् गरेको हो । {{wide image|Panorama_of_Chandragiri_Temple_Complex,_Shravanabelagola,_Karnataka,_India..jpg|600px|चन्द्रागिरी मन्दिर कम्पलेक्सको पानारोमिक दृष्य}} यो स्थान बिध्यागिरी र चन्द्रागिरी को मध्य भागमा अवसस्थित छ। बिध्यागिरी मा ७ तथा चन्द्रागिरी मा १४ जैन मन्दिर रहेका छन्।<ref>{{citation |title=Rude Travel: Down The Sages |url=http://www.hindustantimes.com/brunch-stories/rude-travel-down-the-sages/article1-1121641.aspx |work=Hindustan Times |author=Vir Sanghvi }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150825084431/http://www.hindustantimes.com/brunch-stories/rude-travel-down-the-sages/article1-1121641.aspx |date=2015-08-25 }}</ref> == स्थान == श्रवणवेलगोला [[कर्नाटक]] राज्यको हस्सन जिल्लामा स्थित चन्नारयापन तालुकमा चन्नारायपटको दक्षिण-पूर्व देखि ११ कि. मी. दुरीमा स्थित छ । यो जिल्ला केन्द्र [[कर्नाटक]]को ५१ कि.मी. दक्षिण-पूर्व को दूरी मा रहेको छ । यो बंगलौर-मङ्गलोर रोड (एनएच ७५), हिरासेव देखि १८ किलोमिटर, हिलबिडबाट ७८ कि. मी, बेलूर देखि ८९ कि. मी., [[कर्नाटक]]को राजधानी बेंगलोर देखि १४४ कि. मी. र मङ्गलोर देखि २२२ कि .मी. दुरीमा अवस्थित रहेको छ । == इतिहास == [[File:Shravanabelagola barton.jpg|thumb|एक पुरानो फोटोग्राफ (सि. १८९९)]] [[File:Gommateshwara 2.jpg|thumb|श्रवणबेलगोला पोखरी]] श्रवणबेलगोलामा चन्द्रागिरी र बिन्ध्यागिरि पहाड रहेका छन् । आचार्य भाद्रबाहु र तिनका शिष्यहरु यहाँ ध्यान गर्दथे भन्ने विश्वाश गरिन्छ ।{{sfn|Sangave|2001|p=204}}<ref>S. Settar, ''Inviting Death: Historical experiments on sepulchral hill'', Karnatak University, Dharwar, 1986</ref> == शिलालेखहरू == == बसदी == '''अकिना बसदी''': यो सन् ११८१ मा बनाइएको थियो । अक्कना बसदीले २३औ तिर्थन्कारा पर्श्वानाथको मन्दिर मुख्य देवता को रूप मा रहेको छ । '''चन्द्रगुप्त बसदी''': यो ९ औशताब्दीमा स्थापना गरिएको थियो । यो मन्दिरको बीच भागमा पार्श्वनाथको तस्बिर, पदममुथा को एक र दायाँतिर र कुशमन्डीको एक बसेको मुद्रामा रहेको छ । '''शान्तीनाथ बसदी''': यो मन्दिर शान्तीनाथ को लागि समर्पित छ । यो लगभग १२०० ए. डी. वरपर निर्माण भएको हो । '''पार्वननाथ बसदी''': बाहिरी सजाइएका पर्खालहरु संगै यो सुन्दर संरचना हो । पार्वननाथको तस्बिर त्यो पहाडमा सबैभन्दा अग्लो छ, जसको उचाई १८ फिट छ । मनिस्टेम्बा (स्तम्भ) सबै चार दिशामा मूर्तिकला गरिएको छ जुन दक्षिणमा पद्मवतीको संख्या, पूर्वमा याकेश, उत्तरमा कुशम्याण्डी र पश्चिममा गेलोपिंग घोडाहरू छन् । नभरंग मा स्तम्भहरू गोला गंगा प्रकारका रहेका छन् जुन घण्टी, भाँडा र चक्का मोल्डिंगहरू छन्। == चित्र दिर्घा == <gallery> File:Aerial_view_of_Bahubali,_Gomateswara_Jain_temple,_Karkala.jpg|गोमतेश्वोर सालिकको हवाई दृष्य File:Gommateshwara.jpg|ओडेगाल बसदी File:Shravanbelgola_Gomateshvara_miniature.jpg|गोमतेश्वोर को मूर्ति को सानो संस्करण File:Chavundaraya_Basadi_on_Chandragiri_hill_at_Shravanabelagola.jpg| चभुन्दरय बसदी File:Shravanabelagola_statue.jpg|गोमतेश्वोर सालिकको महामस्तकाभिषेक File:Shravanabelagola2007 - 05.jpg|शहरको मध्यमा सरोवर, पछि यसको नाम 'वेल' को अर्थ श्वेत हुन्छ र 'गोल' को अर्थ सरोवर File:View_of_Chandragupta_Basadi_at_Chandragiri_hill_in_Shravanabelagola.jpg|चन्द्रगुप्त बसदी </gallery> == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist}} == बाहरी लिङ्कहरू == * [http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/bhattaraka.html The Bhattarakas of Shravanabelgola and Mudabidri] * [http://www.mahamasthakabhisheka.com/ Mahamasthakabhisheka.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101021032212/http://www.mahamasthakabhisheka.com/ |date=2010-10-21 }} * http://www.youtube.com/watch?v=LXQpbMQVriU * [http://www.mysore-palace.com/gommatagiri.shtml Gommatagiri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080813121721/http://www.mysore-palace.com/gommatagiri.shtml |date=2008-08-13 }} [[श्रेणी:धार्मिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:कर्नाटक]] [[श्रेणी:कर्नाटक जिल्लाका ऐतिहासिक स्थल]] oivmh0pyw5pzks0vztpc5mv6vi82l5r 0 97969 1379959 1357858 2026-09-11T12:19:49Z Bishaldev100 28807 /* विवरण */ 1379959 wikitext text/x-wiki {{infobox crown |image = Crown of Kingdom of Nepal "श्रीपेच".jpg |image_width = |caption = श्रीपेच |primary_material = [[चाँदी]] र [[सुन]] |nation = [[नेपाल]] |weight = {{convert|2|kg|lb|abbr=on}}<ref>{{cite web|title=श्रीपेच कुहिंदै|url=http://samudrapari.com/2012/02/12796/|website=समुद्रपारी|accessdate=१३ नोभेम्बर २०२०}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113105512/http://samudrapari.com/2012/02/12796/ |date=2020-11-13 }}</ref> |arches = |date_made = अज्ञात |owner = [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्रविक्रम शाह]]<ref name="श्रीपेच"/> |stones = [[हिरा]], [[मोती]], [[माणिक]] |other_elements = [[बर्ड अफ प्याराडाइज]]को पुच्छर |predecessors = |successors = [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र शाह]] (अन्तिम शासक) |predecessors = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|बीरेन्द्र शाह]] }} '''श्रीपेच''' [[राजतन्त्र]]कालमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]ले प्रयोग गर्ने पारम्परिक पहिरन थियो। नेपाल एकीकरणपश्चात राजतन्त्रको उदय भएसँगै राजाहरूले यसको प्रयोग गर्ने गरेका थिए भने [[राणा शासन]] कालमा श्री ३ प्रधानमन्त्रीहरूले समेत विशेष किसिमको श्रीपेच पहिरिने गरेका थिए। नेपालका राजाले पहिरिने गरेको श्रीपेचमा ७ सय ५० वटा [[हिरा]]का टुक्रा छन् भने टायरामा २ हजार ७ सय टुक्रा रहेको छ। श्रीपेचको पछिल्तिर झुन्डिने आकर्षक कल्की [[बर्ड अफ प्याराडाइज]] नामक चराको पुच्छर हो। श्रीपेचको अभिन्न भागका रूपमा रहेको बर्ड अफ प्याराडाइज दुर्लभ र मार्न प्रतिबन्धित संरक्षित चरा भएकाले पनि श्रीपेचको महत्त्व विशेष रहेको छ।<ref name="श्रीपेच">{{cite web|title=कसरी बन्छ श्रीपेच ?|url=https://www.reportersnepal.com/2018/10/278487|website=रिपोर्टर्स नेपाल|accessdate=१३ नोभेम्बर २०२०}}</ref><ref>{{cite web|last1=शर्मा|first1=गोपाल|title=With monarchy gone, Nepali crown to find new home|url=https://www.reuters.com/article/us-nepal-crown-museum/with-monarchy-gone-nepali-crown-to-find-new-home-idUKBRE82I0LJ20120319|website=रिउटर्स|language=अङ्ग्रेजी|accessdate=१३ नोभेम्बर २०२०}}</ref> श्रीपेचको पछाडिको कल्की पुरानो भई ढल्किँदै गएपछि [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को पालामा [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]]बाट 'बर्ड अफ प्याराडाइज' चराको नयाँ पुच्छर ल्याएर श्रीपेचको सौन्दर्यीकरण गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=एउटा तस्बिर|url=http://nepalihimal.com/article/6864|website=नेपाली हिमाल|accessdate=१३ नोभेम्बर २०२०}}</ref><ref>{{cite web|title=रहस्यमै श्रीपेचको इतिहास|url=https://www.prasashan.com/2018/11/17/90245/|website=प्रशासन|accessdate=१३ नोभेम्बर २०२०}}</ref> ==इतिहास== श्रीपेचको निर्माण कहिले भएको हो भन्ने यकिन प्रमाण नभएको भएतापनि [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्रविक्रम शाह]]ले<ref name="श्रीपेच"/> सबैभन्दा पहिले श्रीपेच पहिरिन आरम्भ गरेका थिए। ==विवरण== श्रीपेचको कल्कीबाहेकका भागमा [[हिरा]], [[मोती]], [[माणिक]], [[नवरत्न]], [[सुन]] र [[चाँदी]] जडिएका छन्।<ref>{{cite web|title=श्रीपेच कस्तो छ कसैलाई थाहा छैन|url=https://www.setopati.com/from-paper/99038|website=सेतो पाटी|accessdate=१३ नोभेम्बर २०२०}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201113201000/https://www.setopati.com/from-paper/99038 |date=2020-11-13 }}</ref> वि.सं. २०६५ जेठ २९ गते [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र शाह]]ले [[नेपाल सरकार]]ले हस्तान्तरण गरेको श्रीपेचको लगत राख्ने क्रममा नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी सङ्घका पदाधिकारीहरूले श्रीपेचमा हीरामोती, माणिक, नवरत्न, सुन अधिक मात्रामा प्रयोग गरिएको र सबैभन्दा धेरै भागचाहिँ चाँदीको रहेको लगत तयार पारेको थियो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[श्री ५]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय सम्पतिहरू]] 5kx0w4l76sybfwi9f7ov0xi015y31id 0 98517 1380036 1361552 2026-09-12T11:26:21Z Bishaldev100 28807 1380036 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=<span class="cx-segment" data-segmentid="39">चार्ल्स मंगर <br /></span> |image=Charlie Munger.jpg |caption=बर्कशायर हथवेको शेयरधनी बैठकमा मङ्गर |birth name=चार्ल्स थमस मङ्गर | birth_date = {{Birth date|1924|1|1}} |birth place ओहामा नेब्रास्का [[अमेरिका]] | death_date = {{Death date and age|2023|11|28|1924|1|1}} | death_place = [[Santa Barbara, California]], अमेरिका |alma mater=[[हावार्ड विश्वविद्यालय ]] |occupation=बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष |known_for=[[वारेन बफेट]]को साथ वर्कसायर हाथवेको नेतृत्व |salary=[[अमेरिकी डलर|US$]] १ लाख |networth=[[अमेरिकी डलर|US$]] १.९ अरब (१५ डिसेम्बर २०२०)<ref name="Forbes profile">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/charles-munger/ |title=Forbes profile: Charles Munger |newspaper=Forbes |language=en|access-date=15 December 2020}}</ref> | spouse = | children = | signature = [[File:Charlie Munger Signature transparent.png|245px]] | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|United States}} | branch = {{army|United States}}<br />{{*}}[[United States Army Corps]] | rank = [[File:U.S. Army O-1 shoulderboard (1954–2015), rotated.svg|23px]] सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट | battles = [[दोश्रो विश्वयुद्ध]] | serviceyears = १९४३-१९४६ | unit = | mawards = }} }} '''चार्ल्स थमस मङ्गर''' (जन्म: जनवरी १, १९२४{{snd}}नोभेम्बर २८, २०२३) एक अमेरिकी [[लगानीकर्ता]], व्यापारी, परोपकारी र दार्शनिक हुन्। उनी बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष थिए। यो [[वारेन बफेट|वारेन बफेट]]द्वारा नियन्त्रित सङ्गठन हो; बफेटले मङ्गरलाई आफ्नो साथीको रूपमा वर्णन गरेका छन्। मङ्गर वेस्को वित्तीय निगमको अध्यक्षको रूपमा १९८४ देखि २०११ सम्म काम गरे। चाल्र्स थोमस मङ्गरलाई [[वारेन बफेट]]का दायाँ हातको रूपमा पनि चिनिन्छ । वारेन बफेटको बर्कसायर हाथवेका उपाध्यक्ष रहेका मङ्गरलाई बफेटले आफ्नो पार्टनर बताउँछन् । चार्ली मङ्गरको जन्म १९२४ जनवरी १ मा ओहामा [[नेब्रास्का]]मा भएको थियो । युवा अवस्थामा उनले वारेन बफेटका हजुरबुवाको खाद्यान्य पसलमा काम गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.valuewalk.com/charlie-munger-page|title=Charlie Munger: Background & bio|publisher=Value Walk|access-date=March 8, 2016}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनका पिता, अल्फ्रेड मङ्गर, वकिल थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2014/06/11/us/charlie-munger-fast-facts/index.html|title=Charlie Munger Fast Facts|last=Library|first=C. N. N.|website=CNN|access-date=2019-02-01}}</ref> उनका हजुरबुबाको नाम थोमस चार्ल्स मङ्गर थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.ned.uscourts.gov/public/judicial-archive/munger-t-c|title=United States District Court, Judicial Archive, Thomas Charles Munger}}</ref> उनी युनिभर्सिटी अफ मिसिगनमा भर्ना भए जहाँ उनले गणित अध्ययन गरे। == लगानी दर्शन र चार्ली मुङ्गरका विचारहरू == चार्ली मुङ्गरका विचार र लगानी शैलीका मुख्य कुराहरू: * '''सांसारिक ज्ञान र मानसिक मोडेलहरू:''' मुङ्गरले व्यापारिक समस्याहरू समाधान गर्न विभिन्न क्षेत्रका ज्ञानलाई एक ठाउँमा जोडेर सोच्ने तरिका अपनाए। यसलाई उनले "सांसारिक ज्ञान" भनेका छन्। * '''इमानदारी र नैतिकता:''' उनी राम्रो व्यवसाय भनेको नैतिक व्यवसाय हो भन्ने विश्वास राख्थे। झुक्याएर वा झूट बोलेर चलाउने व्यवसाय टिक्दैन भन्ने उनको मान्यता थियो। * '''सादा जीवन:''' मुङ्गरले देखावटी र महँगो जीवनशैली मन पराएनन्। उनले ७० वर्षसम्म एउटै साधारण घरमा जीवन बिताए र धेरै धनसम्पत्ति वा देखावटीपनले मानिसलाई खुसी नबनाउने बताए। === '''लोल्लापाल्जा प्रभाव''' === जब धेरै कुराहरू वा पूर्वाग्रहहरू एकै दिशामा सँगै काम गर्छन्, मानिसहरूले एकदमै गलत र अविवेकी निर्णय लिन्छन्। यसैलाई उनले 'लोल्लापाल्जा प्रभाव' भनेका छन्। === '''क्रिप्टोकरेन्सी र रोबिनहुडप्रति आलोचना''' === मुङ्गरले बिटक्वाइन र अन्य क्रिप्टोकरेन्सीलाई "विष" र "मूर्खता" भन्दै कडा आलोचना गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|title=Bitcoin breaks £7,000... after Buffet investment chief calls it 'poison'|work=Evening Standard|access-date=February 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216183907/https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|archive-date=February 16, 2018|language=en-GB|url-status=live}}</ref> उनले क्रिप्टोकरेन्सीको प्रयोगमाथि प्रतिबन्ध लगाइनुपर्ने र यसलाई "घोर निन्दनीय"<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|title=Charlie Munger says cryptocurrencies should have been banned earlier|work=The Economic Times|access-date=April 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193003/https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|archive-date=April 26, 2022|url-status=live}}</ref> कुरा बताउँदै भने कि बिटकोइन "मूर्खतापूर्ण", "अनैतिक" र "घृणित" छ; यो यस्तो कुरा हो जसमा "अरू कसैले घिनलाग्दो कारोबार गरिरहेको हुन्छ र तपाईंलाई लाग्छ—'म यसबाट पछि पर्नु हुँदैन'"<ref>{{Cite web |date=May 7, 2018 |title=Charlie Munger on bitcoin: 'Disgusting,' 'stupid,' 'immoral,' 'turds' |url=https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193001/https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |publisher=Yahoo! Sports |language=en-US}}</ref>; साथै उनले यसको तुलना यौन रोग<ref>{{Cite web |date=February 17, 2022 |title=Buffett business partner Munger slams US-China tensions, crypto |url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>सँग समेत गरे।<ref>{{Cite web |title=Bitcoin bulls go on the offensive against Berkshire Hathaway |url=https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=Fortune |language=en}}</ref> उनले रोबिनहुड जस्ता कमिसन नलिने ट्रेडिङ प्लेटफर्महरूलाई जुवा खेल्नेसँग तुलना गरे। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[श्रेणी:अरबपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] 1o6ef7xyzozoyeeb2vrllf1foqut1nr 1380037 1380036 2026-09-12T11:26:54Z Bishaldev100 28807 /* लगानी दर्शन र चार्ली मुङ्गरका विचारहरू */ 1380037 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=<span class="cx-segment" data-segmentid="39">चार्ल्स मंगर <br /></span> |image=Charlie Munger.jpg |caption=बर्कशायर हथवेको शेयरधनी बैठकमा मङ्गर |birth name=चार्ल्स थमस मङ्गर | birth_date = {{Birth date|1924|1|1}} |birth place ओहामा नेब्रास्का [[अमेरिका]] | death_date = {{Death date and age|2023|11|28|1924|1|1}} | death_place = [[Santa Barbara, California]], अमेरिका |alma mater=[[हावार्ड विश्वविद्यालय ]] |occupation=बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष |known_for=[[वारेन बफेट]]को साथ वर्कसायर हाथवेको नेतृत्व |salary=[[अमेरिकी डलर|US$]] १ लाख |networth=[[अमेरिकी डलर|US$]] १.९ अरब (१५ डिसेम्बर २०२०)<ref name="Forbes profile">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/charles-munger/ |title=Forbes profile: Charles Munger |newspaper=Forbes |language=en|access-date=15 December 2020}}</ref> | spouse = | children = | signature = [[File:Charlie Munger Signature transparent.png|245px]] | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|United States}} | branch = {{army|United States}}<br />{{*}}[[United States Army Corps]] | rank = [[File:U.S. Army O-1 shoulderboard (1954–2015), rotated.svg|23px]] सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट | battles = [[दोश्रो विश्वयुद्ध]] | serviceyears = १९४३-१९४६ | unit = | mawards = }} }} '''चार्ल्स थमस मङ्गर''' (जन्म: जनवरी १, १९२४{{snd}}नोभेम्बर २८, २०२३) एक अमेरिकी [[लगानीकर्ता]], व्यापारी, परोपकारी र दार्शनिक हुन्। उनी बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष थिए। यो [[वारेन बफेट|वारेन बफेट]]द्वारा नियन्त्रित सङ्गठन हो; बफेटले मङ्गरलाई आफ्नो साथीको रूपमा वर्णन गरेका छन्। मङ्गर वेस्को वित्तीय निगमको अध्यक्षको रूपमा १९८४ देखि २०११ सम्म काम गरे। चाल्र्स थोमस मङ्गरलाई [[वारेन बफेट]]का दायाँ हातको रूपमा पनि चिनिन्छ । वारेन बफेटको बर्कसायर हाथवेका उपाध्यक्ष रहेका मङ्गरलाई बफेटले आफ्नो पार्टनर बताउँछन् । चार्ली मङ्गरको जन्म १९२४ जनवरी १ मा ओहामा [[नेब्रास्का]]मा भएको थियो । युवा अवस्थामा उनले वारेन बफेटका हजुरबुवाको खाद्यान्य पसलमा काम गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.valuewalk.com/charlie-munger-page|title=Charlie Munger: Background & bio|publisher=Value Walk|access-date=March 8, 2016}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनका पिता, अल्फ्रेड मङ्गर, वकिल थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2014/06/11/us/charlie-munger-fast-facts/index.html|title=Charlie Munger Fast Facts|last=Library|first=C. N. N.|website=CNN|access-date=2019-02-01}}</ref> उनका हजुरबुबाको नाम थोमस चार्ल्स मङ्गर थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.ned.uscourts.gov/public/judicial-archive/munger-t-c|title=United States District Court, Judicial Archive, Thomas Charles Munger}}</ref> उनी युनिभर्सिटी अफ मिसिगनमा भर्ना भए जहाँ उनले गणित अध्ययन गरे। == लगानी दर्शन र चार्ली मुङ्गरका विचारहरू == चार्ली मुङ्गरका विचार र लगानी शैलीका मुख्य कुराहरू: * '''सांसारिक ज्ञान र मानसिक मोडेलहरू:''' मुङ्गरले व्यापारिक समस्याहरू समाधान गर्न विभिन्न क्षेत्रका ज्ञानलाई एक ठाउँमा जोडेर सोच्ने तरिका अपनाए। यसलाई उनले "सांसारिक ज्ञान" भनेका छन्। * इमानदारी र नैतिकता: उनी राम्रो व्यवसाय भनेको नैतिक व्यवसाय हो भन्ने विश्वास राख्थे। झुक्याएर वा झूट बोलेर चलाउने व्यवसाय टिक्दैन भन्ने उनको मान्यता थियो। * सादा जीवन: मुङ्गरले देखावटी र महँगो जीवनशैली मन पराएनन्। उनले ७० वर्षसम्म एउटै साधारण घरमा जीवन बिताए र धेरै धनसम्पत्ति वा देखावटीपनले मानिसलाई खुसी नबनाउने बताए। === लोल्लापाल्जा प्रभाव === जब धेरै कुराहरू वा पूर्वाग्रहहरू एकै दिशामा सँगै काम गर्छन्, मानिसहरूले एकदमै गलत र अविवेकी निर्णय लिन्छन्। यसैलाई उनले 'लोल्लापाल्जा प्रभाव' भनेका छन्। === क्रिप्टोकरेन्सी र रोबिनहुडप्रति आलोचना === मुङ्गरले बिटक्वाइन र अन्य क्रिप्टोकरेन्सीलाई "विष" र "मूर्खता" भन्दै कडा आलोचना गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|title=Bitcoin breaks £7,000... after Buffet investment chief calls it 'poison'|work=Evening Standard|access-date=February 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216183907/https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|archive-date=February 16, 2018|language=en-GB|url-status=live}}</ref> उनले क्रिप्टोकरेन्सीको प्रयोगमाथि प्रतिबन्ध लगाइनुपर्ने र यसलाई "घोर निन्दनीय"<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|title=Charlie Munger says cryptocurrencies should have been banned earlier|work=The Economic Times|access-date=April 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193003/https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|archive-date=April 26, 2022|url-status=live}}</ref> कुरा बताउँदै भने कि बिटकोइन "मूर्खतापूर्ण", "अनैतिक" र "घृणित" छ; यो यस्तो कुरा हो जसमा "अरू कसैले घिनलाग्दो कारोबार गरिरहेको हुन्छ र तपाईंलाई लाग्छ—'म यसबाट पछि पर्नु हुँदैन'"<ref>{{Cite web |date=May 7, 2018 |title=Charlie Munger on bitcoin: 'Disgusting,' 'stupid,' 'immoral,' 'turds' |url=https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193001/https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |publisher=Yahoo! Sports |language=en-US}}</ref>; साथै उनले यसको तुलना यौन रोग<ref>{{Cite web |date=February 17, 2022 |title=Buffett business partner Munger slams US-China tensions, crypto |url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>सँग समेत गरे।<ref>{{Cite web |title=Bitcoin bulls go on the offensive against Berkshire Hathaway |url=https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=Fortune |language=en}}</ref> उनले रोबिनहुड जस्ता कमिसन नलिने ट्रेडिङ प्लेटफर्महरूलाई जुवा खेल्नेसँग तुलना गरे। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[श्रेणी:अरबपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] t5hjh5qsbo4rsesfd3u9vkmrrxk0rws 1380038 1380037 2026-09-12T11:28:02Z Bishaldev100 28807 /* लगानी दर्शन र चार्ली मुङ्गरका विचारहरू */ 1380038 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=<span class="cx-segment" data-segmentid="39">चार्ल्स मंगर <br /></span> |image=Charlie Munger.jpg |caption=बर्कशायर हथवेको शेयरधनी बैठकमा मङ्गर |birth name=चार्ल्स थमस मङ्गर | birth_date = {{Birth date|1924|1|1}} |birth place ओहामा नेब्रास्का [[अमेरिका]] | death_date = {{Death date and age|2023|11|28|1924|1|1}} | death_place = [[Santa Barbara, California]], अमेरिका |alma mater=[[हावार्ड विश्वविद्यालय ]] |occupation=बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष |known_for=[[वारेन बफेट]]को साथ वर्कसायर हाथवेको नेतृत्व |salary=[[अमेरिकी डलर|US$]] १ लाख |networth=[[अमेरिकी डलर|US$]] १.९ अरब (१५ डिसेम्बर २०२०)<ref name="Forbes profile">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/charles-munger/ |title=Forbes profile: Charles Munger |newspaper=Forbes |language=en|access-date=15 December 2020}}</ref> | spouse = | children = | signature = [[File:Charlie Munger Signature transparent.png|245px]] | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|United States}} | branch = {{army|United States}}<br />{{*}}[[United States Army Corps]] | rank = [[File:U.S. Army O-1 shoulderboard (1954–2015), rotated.svg|23px]] सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट | battles = [[दोश्रो विश्वयुद्ध]] | serviceyears = १९४३-१९४६ | unit = | mawards = }} }} '''चार्ल्स थमस मङ्गर''' (जन्म: जनवरी १, १९२४{{snd}}नोभेम्बर २८, २०२३) एक अमेरिकी [[लगानीकर्ता]], व्यापारी, परोपकारी र दार्शनिक हुन्। उनी बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष थिए। यो [[वारेन बफेट|वारेन बफेट]]द्वारा नियन्त्रित सङ्गठन हो; बफेटले मङ्गरलाई आफ्नो साथीको रूपमा वर्णन गरेका छन्। मङ्गर वेस्को वित्तीय निगमको अध्यक्षको रूपमा १९८४ देखि २०११ सम्म काम गरे। चाल्र्स थोमस मङ्गरलाई [[वारेन बफेट]]का दायाँ हातको रूपमा पनि चिनिन्छ । वारेन बफेटको बर्कसायर हाथवेका उपाध्यक्ष रहेका मङ्गरलाई बफेटले आफ्नो पार्टनर बताउँछन् । चार्ली मङ्गरको जन्म १९२४ जनवरी १ मा ओहामा [[नेब्रास्का]]मा भएको थियो । युवा अवस्थामा उनले वारेन बफेटका हजुरबुवाको खाद्यान्य पसलमा काम गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.valuewalk.com/charlie-munger-page|title=Charlie Munger: Background & bio|publisher=Value Walk|access-date=March 8, 2016}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनका पिता, अल्फ्रेड मङ्गर, वकिल थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2014/06/11/us/charlie-munger-fast-facts/index.html|title=Charlie Munger Fast Facts|last=Library|first=C. N. N.|website=CNN|access-date=2019-02-01}}</ref> उनका हजुरबुबाको नाम थोमस चार्ल्स मङ्गर थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.ned.uscourts.gov/public/judicial-archive/munger-t-c|title=United States District Court, Judicial Archive, Thomas Charles Munger}}</ref> उनी युनिभर्सिटी अफ मिसिगनमा भर्ना भए जहाँ उनले गणित अध्ययन गरे। == लगानी दर्शन र चार्ली मुङ्गरका विचारहरू == चार्ली मुङ्गरका विचार र लगानी शैलीका मुख्य कुराहरू: * '''सांसारिक ज्ञान र मानसिक मोडेलहरू:''' मुङ्गरले व्यापारिक समस्याहरू समाधान गर्न विभिन्न क्षेत्रका ज्ञानलाई एक ठाउँमा जोडेर सोच्ने तरिका अपनाए। यसलाई उनले "सांसारिक ज्ञान" भनेका छन्। * इमानदारी र नैतिकता: उनी राम्रो व्यवसाय भनेको नैतिक व्यवसाय हो भन्ने विश्वास राख्थे। झुक्याएर वा झूट बोलेर चलाउने व्यवसाय टिक्दैन भन्ने उनको मान्यता थियो। * सादा जीवन: मुङ्गरले देखावटी र महँगो जीवनशैली मन पराएनन्। उनले ७० वर्षसम्म एउटै साधारण घरमा जीवन बिताए र धेरै धनसम्पत्ति वा देखावटीपनले मानिसलाई खुसी नबनाउने बताए।<ref name="interview">{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2023/12/01/charlie-munger-living-in-the-same-home-for-70-years-made-me-happier.html|title=Charlie Munger lived in the same home for 70 years: Rich people who build 'really fancy houses' become 'less happy'|author=Ece Yildirim|date=December 1, 2023|access-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202000403/https://www.cnbc.com/2023/12/01/charlie-munger-living-in-the-same-home-for-70-years-made-me-happier.html|archive-date=December 2, 2023|publisher=CNBC|url-status=live}}</ref> === लोल्लापाल्जा प्रभाव === जब धेरै कुराहरू वा पूर्वाग्रहहरू एकै दिशामा सँगै काम गर्छन्, मानिसहरूले एकदमै गलत र अविवेकी निर्णय लिन्छन्। यसैलाई उनले 'लोल्लापाल्जा प्रभाव' भनेका छन्। === क्रिप्टोकरेन्सी र रोबिनहुडप्रति आलोचना === मुङ्गरले बिटक्वाइन र अन्य क्रिप्टोकरेन्सीलाई "विष" र "मूर्खता" भन्दै कडा आलोचना गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|title=Bitcoin breaks £7,000... after Buffet investment chief calls it 'poison'|work=Evening Standard|access-date=February 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216183907/https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|archive-date=February 16, 2018|language=en-GB|url-status=live}}</ref> उनले क्रिप्टोकरेन्सीको प्रयोगमाथि प्रतिबन्ध लगाइनुपर्ने र यसलाई "घोर निन्दनीय"<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|title=Charlie Munger says cryptocurrencies should have been banned earlier|work=The Economic Times|access-date=April 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193003/https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|archive-date=April 26, 2022|url-status=live}}</ref> कुरा बताउँदै भने कि बिटकोइन "मूर्खतापूर्ण", "अनैतिक" र "घृणित" छ; यो यस्तो कुरा हो जसमा "अरू कसैले घिनलाग्दो कारोबार गरिरहेको हुन्छ र तपाईंलाई लाग्छ—'म यसबाट पछि पर्नु हुँदैन'"<ref>{{Cite web |date=May 7, 2018 |title=Charlie Munger on bitcoin: 'Disgusting,' 'stupid,' 'immoral,' 'turds' |url=https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193001/https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |publisher=Yahoo! Sports |language=en-US}}</ref>; साथै उनले यसको तुलना यौन रोग<ref>{{Cite web |date=February 17, 2022 |title=Buffett business partner Munger slams US-China tensions, crypto |url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>सँग समेत गरे।<ref>{{Cite web |title=Bitcoin bulls go on the offensive against Berkshire Hathaway |url=https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=Fortune |language=en}}</ref> उनले रोबिनहुड जस्ता कमिसन नलिने ट्रेडिङ प्लेटफर्महरूलाई जुवा खेल्नेसँग तुलना गरे। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[श्रेणी:अरबपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] 4qdz8qr6yc5jmgavl4rjcx91mge2vw3 1380039 1380038 2026-09-12T11:29:47Z Bishaldev100 28807 1380039 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=<span class="cx-segment" data-segmentid="39">चार्ल्स मंगर <br /></span> |image=Charlie Munger.jpg |caption=बर्कशायर हथवेको शेयरधनी बैठकमा मङ्गर |birth name=चार्ल्स थमस मङ्गर | birth_date = {{Birth date|1924|1|1}} |birth place ओहामा नेब्रास्का [[अमेरिका]] | death_date = {{Death date and age|2023|11|28|1924|1|1}} | death_place = [[Santa Barbara, California]], अमेरिका |alma mater=[[हावार्ड विश्वविद्यालय ]] |occupation=बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष |known_for=[[वारेन बफेट]]को साथ वर्कसायर हाथवेको नेतृत्व |salary=[[अमेरिकी डलर|US$]] १ लाख |networth=[[अमेरिकी डलर|US$]] १.९ अरब (१५ डिसेम्बर २०२०)<ref name="Forbes profile">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/charles-munger/ |title=Forbes profile: Charles Munger |newspaper=Forbes |language=en|access-date=15 December 2020}}</ref> | spouse = | children = | signature = [[File:Charlie Munger Signature transparent.png|245px]] | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|United States}} | branch = {{army|United States}}<br />{{*}}[[United States Army Corps]] | rank = [[File:U.S. Army O-1 shoulderboard (1954–2015), rotated.svg|23px]] सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट | battles = [[दोश्रो विश्वयुद्ध]] | serviceyears = १९४३-१९४६ | unit = | mawards = }} }} '''चार्ल्स थमस मङ्गर''' (जन्म: जनवरी १, १९२४{{snd}}नोभेम्बर २८, २०२३) एक अमेरिकी [[लगानीकर्ता]], व्यापारी, परोपकारी र दार्शनिक थिए। उनी बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष थिए। यो [[वारेन बफेट|वारेन बफेट]]द्वारा नियन्त्रित सङ्गठन हो; बफेटले मङ्गरलाई आफ्नो साथीको रूपमा वर्णन गरेका छन्। मङ्गर वेस्को वित्तीय निगमको अध्यक्षको रूपमा १९८४ देखि २०११ सम्म काम गरे। चाल्र्स थोमस मङ्गरलाई [[वारेन बफेट]]का दायाँ हातको रूपमा पनि चिनिन्छ । वारेन बफेटको बर्कसायर हाथवेका उपाध्यक्ष रहेका मङ्गरलाई बफेटले आफ्नो पार्टनर बताउँछन् । चार्ली मङ्गरको जन्म १९२४ जनवरी १ मा ओहामा [[नेब्रास्का]]मा भएको थियो । युवा अवस्थामा उनले वारेन बफेटका हजुरबुवाको खाद्यान्य पसलमा काम गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.valuewalk.com/charlie-munger-page|title=Charlie Munger: Background & bio|publisher=Value Walk|access-date=March 8, 2016}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनका पिता, अल्फ्रेड मङ्गर, वकिल थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2014/06/11/us/charlie-munger-fast-facts/index.html|title=Charlie Munger Fast Facts|last=Library|first=C. N. N.|website=CNN|access-date=2019-02-01}}</ref> उनका हजुरबुबाको नाम थोमस चार्ल्स मङ्गर थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.ned.uscourts.gov/public/judicial-archive/munger-t-c|title=United States District Court, Judicial Archive, Thomas Charles Munger}}</ref> उनी युनिभर्सिटी अफ मिसिगनमा भर्ना भए जहाँ उनले गणित अध्ययन गरे। == लगानी दर्शन र चार्ली मुङ्गरका विचारहरू == चार्ली मुङ्गरका विचार र लगानी शैलीका मुख्य कुराहरू: * '''सांसारिक ज्ञान र मानसिक मोडेलहरू:''' मुङ्गरले व्यापारिक समस्याहरू समाधान गर्न विभिन्न क्षेत्रका ज्ञानलाई एक ठाउँमा जोडेर सोच्ने तरिका अपनाए। यसलाई उनले "सांसारिक ज्ञान" भनेका छन्। * इमानदारी र नैतिकता: उनी राम्रो व्यवसाय भनेको नैतिक व्यवसाय हो भन्ने विश्वास राख्थे। झुक्याएर वा झूट बोलेर चलाउने व्यवसाय टिक्दैन भन्ने उनको मान्यता थियो। * सादा जीवन: मुङ्गरले देखावटी र महँगो जीवनशैली मन पराएनन्। उनले ७० वर्षसम्म एउटै साधारण घरमा जीवन बिताए र धेरै धनसम्पत्ति वा देखावटीपनले मानिसलाई खुसी नबनाउने बताए।<ref name="interview">{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2023/12/01/charlie-munger-living-in-the-same-home-for-70-years-made-me-happier.html|title=Charlie Munger lived in the same home for 70 years: Rich people who build 'really fancy houses' become 'less happy'|author=Ece Yildirim|date=December 1, 2023|access-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202000403/https://www.cnbc.com/2023/12/01/charlie-munger-living-in-the-same-home-for-70-years-made-me-happier.html|archive-date=December 2, 2023|publisher=CNBC|url-status=live}}</ref> === लोल्लापाल्जा प्रभाव === जब धेरै कुराहरू वा पूर्वाग्रहहरू एकै दिशामा सँगै काम गर्छन्, मानिसहरूले एकदमै गलत र अविवेकी निर्णय लिन्छन्। यसैलाई उनले 'लोल्लापाल्जा प्रभाव' भनेका छन्। === क्रिप्टोकरेन्सी र रोबिनहुडप्रति आलोचना === मुङ्गरले बिटक्वाइन र अन्य क्रिप्टोकरेन्सीलाई "विष" र "मूर्खता" भन्दै कडा आलोचना गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|title=Bitcoin breaks £7,000... after Buffet investment chief calls it 'poison'|work=Evening Standard|access-date=February 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216183907/https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|archive-date=February 16, 2018|language=en-GB|url-status=live}}</ref> उनले क्रिप्टोकरेन्सीको प्रयोगमाथि प्रतिबन्ध लगाइनुपर्ने र यसलाई "घोर निन्दनीय"<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|title=Charlie Munger says cryptocurrencies should have been banned earlier|work=The Economic Times|access-date=April 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193003/https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|archive-date=April 26, 2022|url-status=live}}</ref> कुरा बताउँदै भने कि बिटकोइन "मूर्खतापूर्ण", "अनैतिक" र "घृणित" छ; यो यस्तो कुरा हो जसमा "अरू कसैले घिनलाग्दो कारोबार गरिरहेको हुन्छ र तपाईंलाई लाग्छ—'म यसबाट पछि पर्नु हुँदैन'"<ref>{{Cite web |date=May 7, 2018 |title=Charlie Munger on bitcoin: 'Disgusting,' 'stupid,' 'immoral,' 'turds' |url=https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193001/https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |publisher=Yahoo! Sports |language=en-US}}</ref>; साथै उनले यसको तुलना यौन रोग<ref>{{Cite web |date=February 17, 2022 |title=Buffett business partner Munger slams US-China tensions, crypto |url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>सँग समेत गरे।<ref>{{Cite web |title=Bitcoin bulls go on the offensive against Berkshire Hathaway |url=https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=Fortune |language=en}}</ref> उनले रोबिनहुड जस्ता कमिसन नलिने ट्रेडिङ प्लेटफर्महरूलाई जुवा खेल्नेसँग तुलना गरे। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[श्रेणी:अरबपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] mv4xsrgl55nxpve46pflu29gbah6y90 1380040 1380039 2026-09-12T11:31:09Z Bishaldev100 28807 /* क्रिप्टोकरेन्सी र रोबिनहुडप्रति आलोचना */ 1380040 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=<span class="cx-segment" data-segmentid="39">चार्ल्स मंगर <br /></span> |image=Charlie Munger.jpg |caption=बर्कशायर हथवेको शेयरधनी बैठकमा मङ्गर |birth name=चार्ल्स थमस मङ्गर | birth_date = {{Birth date|1924|1|1}} |birth place ओहामा नेब्रास्का [[अमेरिका]] | death_date = {{Death date and age|2023|11|28|1924|1|1}} | death_place = [[Santa Barbara, California]], अमेरिका |alma mater=[[हावार्ड विश्वविद्यालय ]] |occupation=बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष |known_for=[[वारेन बफेट]]को साथ वर्कसायर हाथवेको नेतृत्व |salary=[[अमेरिकी डलर|US$]] १ लाख |networth=[[अमेरिकी डलर|US$]] १.९ अरब (१५ डिसेम्बर २०२०)<ref name="Forbes profile">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/charles-munger/ |title=Forbes profile: Charles Munger |newspaper=Forbes |language=en|access-date=15 December 2020}}</ref> | spouse = | children = | signature = [[File:Charlie Munger Signature transparent.png|245px]] | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|United States}} | branch = {{army|United States}}<br />{{*}}[[United States Army Corps]] | rank = [[File:U.S. Army O-1 shoulderboard (1954–2015), rotated.svg|23px]] सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट | battles = [[दोश्रो विश्वयुद्ध]] | serviceyears = १९४३-१९४६ | unit = | mawards = }} }} '''चार्ल्स थमस मङ्गर''' (जन्म: जनवरी १, १९२४{{snd}}नोभेम्बर २८, २०२३) एक अमेरिकी [[लगानीकर्ता]], व्यापारी, परोपकारी र दार्शनिक थिए। उनी बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष थिए। यो [[वारेन बफेट|वारेन बफेट]]द्वारा नियन्त्रित सङ्गठन हो; बफेटले मङ्गरलाई आफ्नो साथीको रूपमा वर्णन गरेका छन्। मङ्गर वेस्को वित्तीय निगमको अध्यक्षको रूपमा १९८४ देखि २०११ सम्म काम गरे। चाल्र्स थोमस मङ्गरलाई [[वारेन बफेट]]का दायाँ हातको रूपमा पनि चिनिन्छ । वारेन बफेटको बर्कसायर हाथवेका उपाध्यक्ष रहेका मङ्गरलाई बफेटले आफ्नो पार्टनर बताउँछन् । चार्ली मङ्गरको जन्म १९२४ जनवरी १ मा ओहामा [[नेब्रास्का]]मा भएको थियो । युवा अवस्थामा उनले वारेन बफेटका हजुरबुवाको खाद्यान्य पसलमा काम गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.valuewalk.com/charlie-munger-page|title=Charlie Munger: Background & bio|publisher=Value Walk|access-date=March 8, 2016}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनका पिता, अल्फ्रेड मङ्गर, वकिल थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2014/06/11/us/charlie-munger-fast-facts/index.html|title=Charlie Munger Fast Facts|last=Library|first=C. N. N.|website=CNN|access-date=2019-02-01}}</ref> उनका हजुरबुबाको नाम थोमस चार्ल्स मङ्गर थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.ned.uscourts.gov/public/judicial-archive/munger-t-c|title=United States District Court, Judicial Archive, Thomas Charles Munger}}</ref> उनी युनिभर्सिटी अफ मिसिगनमा भर्ना भए जहाँ उनले गणित अध्ययन गरे। == लगानी दर्शन र चार्ली मुङ्गरका विचारहरू == चार्ली मुङ्गरका विचार र लगानी शैलीका मुख्य कुराहरू: * '''सांसारिक ज्ञान र मानसिक मोडेलहरू:''' मुङ्गरले व्यापारिक समस्याहरू समाधान गर्न विभिन्न क्षेत्रका ज्ञानलाई एक ठाउँमा जोडेर सोच्ने तरिका अपनाए। यसलाई उनले "सांसारिक ज्ञान" भनेका छन्। * इमानदारी र नैतिकता: उनी राम्रो व्यवसाय भनेको नैतिक व्यवसाय हो भन्ने विश्वास राख्थे। झुक्याएर वा झूट बोलेर चलाउने व्यवसाय टिक्दैन भन्ने उनको मान्यता थियो। * सादा जीवन: मुङ्गरले देखावटी र महँगो जीवनशैली मन पराएनन्। उनले ७० वर्षसम्म एउटै साधारण घरमा जीवन बिताए र धेरै धनसम्पत्ति वा देखावटीपनले मानिसलाई खुसी नबनाउने बताए।<ref name="interview">{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2023/12/01/charlie-munger-living-in-the-same-home-for-70-years-made-me-happier.html|title=Charlie Munger lived in the same home for 70 years: Rich people who build 'really fancy houses' become 'less happy'|author=Ece Yildirim|date=December 1, 2023|access-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202000403/https://www.cnbc.com/2023/12/01/charlie-munger-living-in-the-same-home-for-70-years-made-me-happier.html|archive-date=December 2, 2023|publisher=CNBC|url-status=live}}</ref> === लोल्लापाल्जा प्रभाव === जब धेरै कुराहरू वा पूर्वाग्रहहरू एकै दिशामा सँगै काम गर्छन्, मानिसहरूले एकदमै गलत र अविवेकी निर्णय लिन्छन्। यसैलाई उनले 'लोल्लापाल्जा प्रभाव' भनेका छन्। === क्रिप्टोकरेन्सी र रोबिनहुडप्रति आलोचना === मुङ्गरले [[बिटकोइन|बिटक्वाइन]] र अन्य [[क्रिप्टो मुद्रा|क्रिप्टोकरेन्सी]]लाई "विष" र "मूर्खता" भन्दै कडा आलोचना गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|title=Bitcoin breaks £7,000... after Buffet investment chief calls it 'poison'|work=Evening Standard|access-date=February 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216183907/https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|archive-date=February 16, 2018|language=en-GB|url-status=live}}</ref> उनले क्रिप्टोकरेन्सीको प्रयोगमाथि प्रतिबन्ध लगाइनुपर्ने र यसलाई "घोर निन्दनीय"<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|title=Charlie Munger says cryptocurrencies should have been banned earlier|work=The Economic Times|access-date=April 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193003/https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|archive-date=April 26, 2022|url-status=live}}</ref> कुरा बताउँदै भने कि बिटकोइन "मूर्खतापूर्ण", "अनैतिक" र "घृणित" बताए; यो यस्तो कुरा हो जसमा "अरू कसैले घिनलाग्दो कारोबार गरिरहेको हुन्छ र तपाईंलाई लाग्छ—'म यसबाट पछि पर्नु हुँदैन'"<ref>{{Cite web |date=May 7, 2018 |title=Charlie Munger on bitcoin: 'Disgusting,' 'stupid,' 'immoral,' 'turds' |url=https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193001/https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |publisher=Yahoo! Sports |language=en-US}}</ref>; साथै उनले यसको तुलना यौन रोग<ref>{{Cite web |date=February 17, 2022 |title=Buffett business partner Munger slams US-China tensions, crypto |url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>सँग समेत गरे।<ref>{{Cite web |title=Bitcoin bulls go on the offensive against Berkshire Hathaway |url=https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=Fortune |language=en}}</ref> उनले रोबिनहुड जस्ता कमिसन नलिने ट्रेडिङ प्लेटफर्महरूलाई जुवा खेल्नेसँग तुलना गरे। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[श्रेणी:अरबपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] 32ztc8dr1snuxz3pp9zm2h611xz3uv4 1380041 1380040 2026-09-12T11:32:09Z Bishaldev100 28807 /* लगानी दर्शन र चार्ली मुङ्गरका विचारहरू */ 1380041 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=<span class="cx-segment" data-segmentid="39">चार्ल्स मंगर <br /></span> |image=Charlie Munger.jpg |caption=बर्कशायर हथवेको शेयरधनी बैठकमा मङ्गर |birth name=चार्ल्स थमस मङ्गर | birth_date = {{Birth date|1924|1|1}} |birth place ओहामा नेब्रास्का [[अमेरिका]] | death_date = {{Death date and age|2023|11|28|1924|1|1}} | death_place = [[Santa Barbara, California]], अमेरिका |alma mater=[[हावार्ड विश्वविद्यालय ]] |occupation=बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष |known_for=[[वारेन बफेट]]को साथ वर्कसायर हाथवेको नेतृत्व |salary=[[अमेरिकी डलर|US$]] १ लाख |networth=[[अमेरिकी डलर|US$]] १.९ अरब (१५ डिसेम्बर २०२०)<ref name="Forbes profile">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/charles-munger/ |title=Forbes profile: Charles Munger |newspaper=Forbes |language=en|access-date=15 December 2020}}</ref> | spouse = | children = | signature = [[File:Charlie Munger Signature transparent.png|245px]] | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|United States}} | branch = {{army|United States}}<br />{{*}}[[United States Army Corps]] | rank = [[File:U.S. Army O-1 shoulderboard (1954–2015), rotated.svg|23px]] सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट | battles = [[दोश्रो विश्वयुद्ध]] | serviceyears = १९४३-१९४६ | unit = | mawards = }} }} '''चार्ल्स थमस मङ्गर''' (जन्म: जनवरी १, १९२४{{snd}}नोभेम्बर २८, २०२३) एक अमेरिकी [[लगानीकर्ता]], व्यापारी, परोपकारी र दार्शनिक थिए। उनी बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष थिए। यो [[वारेन बफेट|वारेन बफेट]]द्वारा नियन्त्रित सङ्गठन हो; बफेटले मङ्गरलाई आफ्नो साथीको रूपमा वर्णन गरेका छन्। मङ्गर वेस्को वित्तीय निगमको अध्यक्षको रूपमा १९८४ देखि २०११ सम्म काम गरे। चाल्र्स थोमस मङ्गरलाई [[वारेन बफेट]]का दायाँ हातको रूपमा पनि चिनिन्छ । वारेन बफेटको बर्कसायर हाथवेका उपाध्यक्ष रहेका मङ्गरलाई बफेटले आफ्नो पार्टनर बताउँछन् । चार्ली मङ्गरको जन्म १९२४ जनवरी १ मा ओहामा [[नेब्रास्का]]मा भएको थियो । युवा अवस्थामा उनले वारेन बफेटका हजुरबुवाको खाद्यान्य पसलमा काम गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.valuewalk.com/charlie-munger-page|title=Charlie Munger: Background & bio|publisher=Value Walk|access-date=March 8, 2016}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनका पिता, अल्फ्रेड मङ्गर, वकिल थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2014/06/11/us/charlie-munger-fast-facts/index.html|title=Charlie Munger Fast Facts|last=Library|first=C. N. N.|website=CNN|access-date=2019-02-01}}</ref> उनका हजुरबुबाको नाम थोमस चार्ल्स मङ्गर थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.ned.uscourts.gov/public/judicial-archive/munger-t-c|title=United States District Court, Judicial Archive, Thomas Charles Munger}}</ref> उनी युनिभर्सिटी अफ मिसिगनमा भर्ना भए जहाँ उनले गणित अध्ययन गरे। == लगानी दर्शन र चार्ली मुङ्गरका विचारहरू == चार्ली मुङ्गरका विचार र लगानी शैलीका मुख्य कुराहरू: * '''सांसारिक ज्ञान र मानसिक मोडेलहरू:''' मुङ्गरले व्यापारिक समस्याहरू समाधान गर्न विभिन्न क्षेत्रका ज्ञानलाई एक ठाउँमा जोडेर सोच्ने तरिका अपनाए। यसलाई उनले "सांसारिक ज्ञान" भनेका छन्। * इमानदारी र नैतिकता: उनी राम्रो व्यवसाय भनेको नैतिक व्यवसाय हो भन्ने विश्वास राख्थे। झुक्याएर वा झूट बोलेर चलाउने व्यवसाय टिक्दैन भन्ने उनको मान्यता थियो।<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-may-17-fi-perfin17-story.html Charlie Munger's got a billion words of wisdom], May 17, 2009, ''Los Angeles Times''. Retrieved January 3, 2010</ref> * सादा जीवन: मुङ्गरले देखावटी र महँगो जीवनशैली मन पराएनन्। उनले ७० वर्षसम्म एउटै साधारण घरमा जीवन बिताए र धेरै धनसम्पत्ति वा देखावटीपनले मानिसलाई खुसी नबनाउने बताए।<ref name="interview">{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2023/12/01/charlie-munger-living-in-the-same-home-for-70-years-made-me-happier.html|title=Charlie Munger lived in the same home for 70 years: Rich people who build 'really fancy houses' become 'less happy'|author=Ece Yildirim|date=December 1, 2023|access-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202000403/https://www.cnbc.com/2023/12/01/charlie-munger-living-in-the-same-home-for-70-years-made-me-happier.html|archive-date=December 2, 2023|publisher=CNBC|url-status=live}}</ref> === लोल्लापाल्जा प्रभाव === जब धेरै कुराहरू वा पूर्वाग्रहहरू एकै दिशामा सँगै काम गर्छन्, मानिसहरूले एकदमै गलत र अविवेकी निर्णय लिन्छन्। यसैलाई उनले 'लोल्लापाल्जा प्रभाव' भनेका छन्। === क्रिप्टोकरेन्सी र रोबिनहुडप्रति आलोचना === मुङ्गरले [[बिटकोइन|बिटक्वाइन]] र अन्य [[क्रिप्टो मुद्रा|क्रिप्टोकरेन्सी]]लाई "विष" र "मूर्खता" भन्दै कडा आलोचना गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|title=Bitcoin breaks £7,000... after Buffet investment chief calls it 'poison'|work=Evening Standard|access-date=February 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216183907/https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|archive-date=February 16, 2018|language=en-GB|url-status=live}}</ref> उनले क्रिप्टोकरेन्सीको प्रयोगमाथि प्रतिबन्ध लगाइनुपर्ने र यसलाई "घोर निन्दनीय"<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|title=Charlie Munger says cryptocurrencies should have been banned earlier|work=The Economic Times|access-date=April 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193003/https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|archive-date=April 26, 2022|url-status=live}}</ref> कुरा बताउँदै भने कि बिटकोइन "मूर्खतापूर्ण", "अनैतिक" र "घृणित" बताए; यो यस्तो कुरा हो जसमा "अरू कसैले घिनलाग्दो कारोबार गरिरहेको हुन्छ र तपाईंलाई लाग्छ—'म यसबाट पछि पर्नु हुँदैन'"<ref>{{Cite web |date=May 7, 2018 |title=Charlie Munger on bitcoin: 'Disgusting,' 'stupid,' 'immoral,' 'turds' |url=https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193001/https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |publisher=Yahoo! Sports |language=en-US}}</ref>; साथै उनले यसको तुलना यौन रोग<ref>{{Cite web |date=February 17, 2022 |title=Buffett business partner Munger slams US-China tensions, crypto |url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>सँग समेत गरे।<ref>{{Cite web |title=Bitcoin bulls go on the offensive against Berkshire Hathaway |url=https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=Fortune |language=en}}</ref> उनले रोबिनहुड जस्ता कमिसन नलिने ट्रेडिङ प्लेटफर्महरूलाई जुवा खेल्नेसँग तुलना गरे। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[श्रेणी:अरबपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] o9vf2530fuvfioi6km20dr01t47kjez 1380042 1380041 2026-09-12T11:32:51Z Bishaldev100 28807 /* सन्दर्भ सामग्रीहरू */ 1380042 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=<span class="cx-segment" data-segmentid="39">चार्ल्स मंगर <br /></span> |image=Charlie Munger.jpg |caption=बर्कशायर हथवेको शेयरधनी बैठकमा मङ्गर |birth name=चार्ल्स थमस मङ्गर | birth_date = {{Birth date|1924|1|1}} |birth place ओहामा नेब्रास्का [[अमेरिका]] | death_date = {{Death date and age|2023|11|28|1924|1|1}} | death_place = [[Santa Barbara, California]], अमेरिका |alma mater=[[हावार्ड विश्वविद्यालय ]] |occupation=बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष |known_for=[[वारेन बफेट]]को साथ वर्कसायर हाथवेको नेतृत्व |salary=[[अमेरिकी डलर|US$]] १ लाख |networth=[[अमेरिकी डलर|US$]] १.९ अरब (१५ डिसेम्बर २०२०)<ref name="Forbes profile">{{Cite news|url=https://www.forbes.com/profile/charles-munger/ |title=Forbes profile: Charles Munger |newspaper=Forbes |language=en|access-date=15 December 2020}}</ref> | spouse = | children = | signature = [[File:Charlie Munger Signature transparent.png|245px]] | module = {{Infobox military person|embed=yes | allegiance = {{flag|United States}} | branch = {{army|United States}}<br />{{*}}[[United States Army Corps]] | rank = [[File:U.S. Army O-1 shoulderboard (1954–2015), rotated.svg|23px]] सेकेन्ड लेफ्टिनेन्ट | battles = [[दोश्रो विश्वयुद्ध]] | serviceyears = १९४३-१९४६ | unit = | mawards = }} }} '''चार्ल्स थमस मङ्गर''' (जन्म: जनवरी १, १९२४{{snd}}नोभेम्बर २८, २०२३) एक अमेरिकी [[लगानीकर्ता]], व्यापारी, परोपकारी र दार्शनिक थिए। उनी बर्कशायर हथवेको उपाध्यक्ष थिए। यो [[वारेन बफेट|वारेन बफेट]]द्वारा नियन्त्रित सङ्गठन हो; बफेटले मङ्गरलाई आफ्नो साथीको रूपमा वर्णन गरेका छन्। मङ्गर वेस्को वित्तीय निगमको अध्यक्षको रूपमा १९८४ देखि २०११ सम्म काम गरे। चाल्र्स थोमस मङ्गरलाई [[वारेन बफेट]]का दायाँ हातको रूपमा पनि चिनिन्छ । वारेन बफेटको बर्कसायर हाथवेका उपाध्यक्ष रहेका मङ्गरलाई बफेटले आफ्नो पार्टनर बताउँछन् । चार्ली मङ्गरको जन्म १९२४ जनवरी १ मा ओहामा [[नेब्रास्का]]मा भएको थियो । युवा अवस्थामा उनले वारेन बफेटका हजुरबुवाको खाद्यान्य पसलमा काम गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.valuewalk.com/charlie-munger-page|title=Charlie Munger: Background & bio|publisher=Value Walk|access-date=March 8, 2016}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनका पिता, अल्फ्रेड मङ्गर, वकिल थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2014/06/11/us/charlie-munger-fast-facts/index.html|title=Charlie Munger Fast Facts|last=Library|first=C. N. N.|website=CNN|access-date=2019-02-01}}</ref> उनका हजुरबुबाको नाम थोमस चार्ल्स मङ्गर थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.ned.uscourts.gov/public/judicial-archive/munger-t-c|title=United States District Court, Judicial Archive, Thomas Charles Munger}}</ref> उनी युनिभर्सिटी अफ मिसिगनमा भर्ना भए जहाँ उनले गणित अध्ययन गरे। == लगानी दर्शन र चार्ली मुङ्गरका विचारहरू == चार्ली मुङ्गरका विचार र लगानी शैलीका मुख्य कुराहरू: * '''सांसारिक ज्ञान र मानसिक मोडेलहरू:''' मुङ्गरले व्यापारिक समस्याहरू समाधान गर्न विभिन्न क्षेत्रका ज्ञानलाई एक ठाउँमा जोडेर सोच्ने तरिका अपनाए। यसलाई उनले "सांसारिक ज्ञान" भनेका छन्। * इमानदारी र नैतिकता: उनी राम्रो व्यवसाय भनेको नैतिक व्यवसाय हो भन्ने विश्वास राख्थे। झुक्याएर वा झूट बोलेर चलाउने व्यवसाय टिक्दैन भन्ने उनको मान्यता थियो।<ref>[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2009-may-17-fi-perfin17-story.html Charlie Munger's got a billion words of wisdom], May 17, 2009, ''Los Angeles Times''. Retrieved January 3, 2010</ref> * सादा जीवन: मुङ्गरले देखावटी र महँगो जीवनशैली मन पराएनन्। उनले ७० वर्षसम्म एउटै साधारण घरमा जीवन बिताए र धेरै धनसम्पत्ति वा देखावटीपनले मानिसलाई खुसी नबनाउने बताए।<ref name="interview">{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2023/12/01/charlie-munger-living-in-the-same-home-for-70-years-made-me-happier.html|title=Charlie Munger lived in the same home for 70 years: Rich people who build 'really fancy houses' become 'less happy'|author=Ece Yildirim|date=December 1, 2023|access-date=December 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231202000403/https://www.cnbc.com/2023/12/01/charlie-munger-living-in-the-same-home-for-70-years-made-me-happier.html|archive-date=December 2, 2023|publisher=CNBC|url-status=live}}</ref> === लोल्लापाल्जा प्रभाव === जब धेरै कुराहरू वा पूर्वाग्रहहरू एकै दिशामा सँगै काम गर्छन्, मानिसहरूले एकदमै गलत र अविवेकी निर्णय लिन्छन्। यसैलाई उनले 'लोल्लापाल्जा प्रभाव' भनेका छन्। === क्रिप्टोकरेन्सी र रोबिनहुडप्रति आलोचना === मुङ्गरले [[बिटकोइन|बिटक्वाइन]] र अन्य [[क्रिप्टो मुद्रा|क्रिप्टोकरेन्सी]]लाई "विष" र "मूर्खता" भन्दै कडा आलोचना गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|title=Bitcoin breaks £7,000... after Buffet investment chief calls it 'poison'|work=Evening Standard|access-date=February 16, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216183907/https://www.standard.co.uk/news/uk/bitcoin-breaks-7000-barrier-hours-after-warren-buffett-ceo-calls-it-a-noxious-poison-a3768396.html|archive-date=February 16, 2018|language=en-GB|url-status=live}}</ref> उनले क्रिप्टोकरेन्सीको प्रयोगमाथि प्रतिबन्ध लगाइनुपर्ने र यसलाई "घोर निन्दनीय"<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|title=Charlie Munger says cryptocurrencies should have been banned earlier|work=The Economic Times|access-date=April 26, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193003/https://economictimes.indiatimes.com/markets/cryptocurrency/charlie-munger-says-cryptocurrency-should-have-been-banned/articleshow/89628962.cms?from=mdr|archive-date=April 26, 2022|url-status=live}}</ref> कुरा बताउँदै भने कि बिटकोइन "मूर्खतापूर्ण", "अनैतिक" र "घृणित" बताए; यो यस्तो कुरा हो जसमा "अरू कसैले घिनलाग्दो कारोबार गरिरहेको हुन्छ र तपाईंलाई लाग्छ—'म यसबाट पछि पर्नु हुँदैन'"<ref>{{Cite web |date=May 7, 2018 |title=Charlie Munger on bitcoin: 'Disgusting,' 'stupid,' 'immoral,' 'turds' |url=https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193001/https://sports.yahoo.com/warren-buffetts-business-partner-charlie-munger-bitcoin-disgusting-stupid-immoral-turds-202914916.html |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |publisher=Yahoo! Sports |language=en-US}}</ref>; साथै उनले यसको तुलना यौन रोग<ref>{{Cite web |date=February 17, 2022 |title=Buffett business partner Munger slams US-China tensions, crypto |url=https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://www.scmp.com/tech/tech-trends/article/3167347/crypto-venereal-disease-and-us-china-tensions-are-massively-stupid |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=South China Morning Post |language=en}}</ref>सँग समेत गरे।<ref>{{Cite web |title=Bitcoin bulls go on the offensive against Berkshire Hathaway |url=https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220426193000/https://fortune.com/2021/05/03/bitcoin-bulls-offensive-berkshire-hathaway-charlie-munger-btc/ |archive-date=April 26, 2022 |access-date=April 26, 2022 |website=Fortune |language=en}}</ref> उनले रोबिनहुड जस्ता कमिसन नलिने ट्रेडिङ प्लेटफर्महरूलाई जुवा खेल्नेसँग तुलना गरे। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[श्रेणी:अरबपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् १९२४ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०२३ मा मृत्यु]] 9wjgbeted7dpsm9i5nif2rrmedhee41 0 98993 1379961 1361694 2026-09-11T12:22:42Z Bishaldev100 28807 1379961 wikitext text/x-wiki {{Infobox event | Event_Name = ६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | other_name= बाग्यान विद्रोह<br>बाग्यान पर्व | Image_Name = | Image_Caption = | cause= [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] | Location = माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल | Date = १८६२ आश्विन | Result =विद्रोह असफल, दमन भयो * विद्रोह असफल, दमन भयो * १३ जनालाई ज्यान सजाय * ६ जना ब्राह्मन मुडिए }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]]मा विर्ता, [[किपट]] जमिन खोसिएपछी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306231742/https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |date=2021-03-06 }}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। यो विद्रोह खोटाङ र भोजपुरमा भएको थियो। यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। विद्रोहीमध्ये कतिपयको ज्यानहरण गरी उनीहरुको अंश पनि सर्वस्वहरण गरि, परिवारलाई पनि मासिएको थियो। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपूरासुन्दरी]]सँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्ता-वितलप, छाप, खर्क, [[किपट]] हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=चैत ६, २०८२ |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali|last=मिश्र|first=वाशुदेव}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र [[योगी नरहरिनाथ]]ले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en|date=१४ माघ २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=|date=२४ भदौ, २०७४}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 78ulnwjjx3jw5fd9xsk5esip6wp6xfk 1379962 1379961 2026-09-11T12:25:35Z Bishaldev100 28807 1379962 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict |conflict=६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | other_name= बाग्यान विद्रोह<br>बाग्यान पर्व |image= |caption= |date=१८६२ आश्विन |place=माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल |cause = [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] |result=विद्रोह असफल, दमन भयो<br>१३ जनालाई ज्यान सजाय<br> ६ जना ब्राह्मन मुडिए |combatant1= |combatant2= |commander1= |commander2= |casualties1= |casualties2= }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]]मा विर्ता, [[किपट]] जमिन खोसिएपछी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306231742/https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |date=2021-03-06 }}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। यो विद्रोह खोटाङ र भोजपुरमा भएको थियो। यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। विद्रोहीमध्ये कतिपयको ज्यानहरण गरी उनीहरुको अंश पनि सर्वस्वहरण गरि, परिवारलाई पनि मासिएको थियो। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपूरासुन्दरी]]सँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्ता-वितलप, छाप, खर्क, [[किपट]] हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=चैत ६, २०८२ |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali|last=मिश्र|first=वाशुदेव}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र [[योगी नरहरिनाथ]]ले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en|date=१४ माघ २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=|date=२४ भदौ, २०७४}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] i6yh4i4j2opye6io5fp1teb4drvtap0 1379963 1379962 2026-09-11T12:28:25Z Bishaldev100 28807 1379963 wikitext text/x-wiki {{Infobox Military Conflict |conflict=६४ सालको पर्व | partof = [[भीमसेन थापा]]को शासन | other_name= बाग्यान विद्रोह<br>बाग्यान पर्व |image= |caption= |date=१८६२ आश्विन |place=माँझकिरात (भोजपुर र खोटाङ), नेपाल |cause = [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] |result=विद्रोह असफल, दमन भयो<br>१३ जनालाई ज्यान सजाय<br> ६ जना ब्राह्मन मुडिए |combatant1= |combatant2= |commander1= [[भीमसेन थापा]]<br>बख्तावरसिंह बस्नेत |commander2=अटल राई |casualties1= |casualties2= }} '''६४ साल पर्व''' भन्नाले १८६२ मा [[बासठ्ठीहरण]]मा विर्ता, [[किपट]] जमिन खोसिएपछी [[माझकिरात]]का जङ्गी बाहुन, क्षेत्री र राईहरु मिली राज्य विरुद्ध गरेको विद्रोहलाई चिनिन्छ। यो पर्व नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको [[भोजपुर]] र [[खोटाङ जिल्ला|खोटाङ]]मा घटेको थियो। यसलाई '''बाग्यान विद्रोह''' वा '''बाग्यान पर्व''' पनि भनिन्छ । यस विद्रोहमा सामेल मानिस हेर्दा बाहुन, क्षेत्री, राई, घर्ती सबै भएकाले बासट्ठीहरण र किपटहरणविरुद्ध यो विद्रोह भएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |date=२०७७ माघ १७ |title=जो विद्रोहमा मारिए |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |access-date=2026-05-23 |website=Naya Patrika |language=np }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306231742/https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1253/2021-01-30 |date=2021-03-06 }}</ref> संवत् १८६४ मा नेपालको राजसिंहासनमा १० वर्षका [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] विराजमान थिए। नेपालको सम्पूर्ण शासनको बागडोर [[भीमसेन थापा]]को हातमा थियो। उनी नेपालका सर्वेसर्वा बनेका थिए। त्यसबेलाको नेपालको इतिहासको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि पहिल्याएको खण्डमा त्यो पर्व पर्नामा त्यसअघिका विनाशकारी गृहकलहबाट उब्जेका पर्वहरू नै जिम्मेवार देखिन्छन्। विशेषतः [[रणबहादुर शाह]] र [[भीमसेन थापा]]का सल्लाह–सहमतिबाट ढुकुटीको धन बढाउन गरिएको बिर्ता, गुठी, किपट अधिग्रहण अर्थात् [[बासठ्ठीहरण|बासठ्ठी हरण]] जस्ता कामकुरा नै पूर्व–पश्चिममा असन्तोषका लहर उठाउने र यो पर्व पार्ने कारण बनेका थिए। यो विद्रोह खोटाङ र भोजपुरमा भएको थियो। यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। विद्रोहीमध्ये कतिपयको ज्यानहरण गरी उनीहरुको अंश पनि सर्वस्वहरण गरि, परिवारलाई पनि मासिएको थियो। == पृष्ठभुमी == [[रणबहादुर शाह|राजा रणबहादुर शाह]] वि.सं. १८५८मा राज्य त्याग गरी बनारस गएका थिए। वनारसमा वस्दा अंग्रेजले सहयोग नगरेको <ref>नेपालको इतिहासमा भएका प्रमुख युद्ध तथा महत्त्वपूर्ण घटनाहरु https://bishalnepal.com/नेपालको-इतिहासमा-भएका-प्/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170423150440/http://bishalnepal.com/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%87%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AD%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A5%8D/|date=2017-04-23}}</ref> तथा धन सकिएर बिजोग स्थिति भएपछी पछि वि.सं. १८६२मा पुनः नेपाल फर्किए र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] लगायत केहि भारदारको हत्या र केहि भारदारहरूको निर्वासन गरी शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिए । भोगविलासमा मस्त रणबहादुर शाहले राजराजेश्वरी, सुवर्णप्रभा र कान्तिवतीका अतिरिक्त बनारसबाट फर्केपछि लक्ष्मीदेवी, महताव, चन्द्रावती, अमरराजेश्वरी तथा [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपूरासुन्दरी]]सँग आफूखुसी विवाह गरेका थिए। नेपालको एकीकरण गर्न धनको आपूर्ति गर्न भनी ब्राह्मणले पाएको विर्ता, राईको किपट हरण गर्नपट्टी लागे। १८६२ मा मुख्तियार रणबहादुर शाहले विर्ता, गुठी र किपट जग्ग्गा जफत गर्ने घोषणा गरे। यसै घटनालाई ६२ हरण, [[बासठ्ठीहरण|विर्ता हरण]]को नामले चिनिन्छ। त्यो विर्ताहरणले शताब्दी देखि पाएका विर्तावाला भएका ब्राह्मण लगायत सबैजसो जातिमा ठूलो हलचल ल्यायो।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=२०१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> == विद्रोह == यो विद्रोह नेपालको पूर्वप्रदेश माझ्किरातको भोजपुर र खोटाङमा घटेको थियो। [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी]] र [[अरुण]]बीचको भाग माझकिरात कहिन्थ्यो। वि.सं. १८६२ मा गरिएको बिर्ता हरणबाट रिसाएका ब्राह्मणहरू र राईहरूले पूर्वको माझकिराँतमा विद्रोह गरे। आफैं वा पूर्वराजाहरूले दिएका बिर्ता-वितलप, छाप, खर्क, [[किपट]] हरण गर्नु भनेको त्यस बेला सानो कुरा थिएन। त्यही कारण माझकिरातका जङ्गी बाहुन–क्षेत्री र राईहरूले राजा विरुद्ध वाग्यान उठाएका थिए। यसलाई '''६४ साल पर्व''', '''वाग्यान पर्व'''को नामले चिनिन्छ। चौसठ्ठी साल पर्वमा पूर्वका निकै मानिस लागेका थिए। तिरो तिर्न छाडेर माझकिरातीहरु ठूलो विद्रोहमा उत्रिएका थिए। तर तुरुन्तै यसलाई दबाइयो। विद्रोहको सर्वस्व गरेर जायदाद र जहानपरिवारसमेत ल्याउन काठमाडौंबाट हवल्दार केहरसिंह थापा खटाइएका थिए। १८६४ आश्विन, सुदी ३ रोज १ मा दिइएको यो आदेशमा “…उप्रान्त माझकिरात कुल्याहाहरुको सर्वसो र कुलकपीला कमारा कमारी लीन पठाएको (छ) अपसील माफिकको सर्वसो कुलन कपीला लेउपरेउनु…” भन्ने उल्लेख छ।<ref name=":1" /> आदेश अनुसार केहरसिंह नेतृत्वको फौजले दमन गर्‍यो।<ref>{{Cite web |date=चैत ६, २०८२ |title=हर्कको थाप्लोमा माझकिरातको ‘विद्रोही विरासत’ |url=https://nepalkhabar.com/politics/268875-2026-3-20-9-22-1 |access-date=2026-05-23 |website=nepalkhabar |language=Nepali|last=मिश्र|first=वाशुदेव}}</ref> यो विद्रोह दवाउन केन्द्रबाट भीमसेन थापाले काजी बख्तावरसिंह बस्नेतलाई पनि खोटाङतर्फ खटाएका थिए। उनी त्यसतर्फ खटिएको वि.सं. १८६४ वैशाख सुदी १२ रोज ५ को पत्र [[योगी नरहरिनाथ]]ले “इतिहास प्रकाशमा सन्धिपत्र सङ्ग्रह” भाग १ (२०५५:१८०) मा प्रकाशित गरेका छन्। <ref>{{Cite web |title=२१७ वर्षअघिको त्यो माझकिरात विद्रोह |url=https://khabarhub.com/2025/27/740250/ |access-date=2026-05-23 |website=Khabarhub |language=en|date=१४ माघ २०८१|last=दिक्पाल|first=राजकुमार}}</ref> === दण्ड-सजाय === यस विद्रोहमा १९ जना पक्राउ भएका थिए। ती मध्ये ६ जना बाहुन, दुई जना क्षेत्री, ६ जना राई र पाँच जना घर्ती थिए। विद्रोहमा सामेल भएका दत्तु उपाध्याय कोइराला, पशुपति जैसी, पीताम्बर उपाध्याय, रामभद्र उपाध्याय, प्रल्लाद जैसी र भगिरथ ढुङ्गानाको चारपाटा मुडियो, जात खोसियो र सर्वस्वहरण भयो। अटल खत्री, नरी बस्नेत, कनकसिंह घर्ती, केसर घर्ती, धीर्जे घर्ती, बन्दु घर्ती र गजसिंह घर्तीलाई काटियो। यस्तै अटल राई, भरथसिंह राई, कंठवीर राई, चामुफाल्या राई, सुजा राई र दिलिमी राईको पनि हत्या गरियो। रामभद्र पाध्या र पीताम्बर नेपालको चाहिं भाइ–छोराको अंश पर सारेर उनको जति मात्रै सर्वस्व गरियो। अरू चारजना बाहुनको पूरै सर्वस्व गरियो। क्षेत्री, राई र घर्ती जति सबै काटिए। अटल खत्रीका छोरा दरबारमा जागीर खाई बसेका हुनाले उसको अंश राखी बाँकी सर्वस्व भयो। अटल राई, भरतसिंह राई, कंठवीर राईहरूको जहान छोराछोरी समेतलाई कमाराकमारी बनाइए।<ref name=":1">{{cite book|title=नेपालको महाभारत|author=ज्ञानमणि नेपाल|page=९९-१००|date=२०५२|publisher=|isbn=|url=}}</ref> अरूका आ–आफ्नो ज्यान र धन मात्र गयो, भाइ–छोरा, तिनको अंश र जहान छोराछोरीमाथि दाग लागेन। यस पर्वमा लागेका अरू चार जनालाई सर्वस्व गरी कायनामा लेखाई दरबारै लगियो भनिएको छ।<ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |title=६४ साल पर्व |url=https://www.himalkhabar.com/news/5170/ |access-date=2026-05-23 |website=|date=२४ भदौ, २०७४}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको इतिहासका प्रमुख काण्ड तथा पर्वहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] 7azfdbppix48kvoqd3cukcj5z7wws76 0 99228 1379970 727491 2026-09-11T12:31:29Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[सारौँ]]मा ठिक गर्दै 1379970 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[सारौँ]] 6f285xysktkav43vxfr4q42m4z09zii 0 99584 1380029 1357017 2026-09-12T10:30:51Z Bishaldev100 28807 1380029 wikitext text/x-wiki {{Infobox physical quantity |bgcolour={default} |name = चाल शक्ति |image=[[File:Wooden roller coaster txgi.jpg|220px]] |caption= |unit = [[joule]] (J) |symbols = KE, ''E''_k, or T |derivations = ''E''_k = ½''[[mass|m]][[velocity|v]]''² <br> ''E''_k = ''E''_t+''E''_r }} [[भौतिक विज्ञान]]मा, वस्तुमा हुने चालका कारण उत्पन्न हुने [[शक्ति]]/ [[ऊर्जा]]लाई '''चाल शक्ति''' वा '''[[गति शक्ति]]''' भनिन्छ ।<ref>{{cite book |title=Textbook of Engineering Physics (Part I) |first1=Mahesh C. |last1=Jain |year=2009 |isbn=978-81-203-3862-3 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC}}, [https://books.google.com/books?id=wKeDYbTuiPAC&pg=PA9#v=snippet&q=kinetic&f=false Chapter 1, p. 9] </ref> सिकारीहरूले चरा मार्न गुलेलीको प्रयोग गर्छन् किनकी गुलेलीबाट मट्याङ्ग्रो छोड्दा मट्याङ्ग्रा चाल अवस्थामा आउँछ र त्यसमा चालशक्ति उत्पन्न हुन्छ जसका कारण चरालाइ सजिलै मार्न सकिन्छ । त्यस्तै बन्दुकको ट्रिगर दबाउँदा निस्कने गोली, बगिरहेको पानी, बहिरहेको बतास आदि गतिशिल वस्तुहरूमा पनि चाल शक्ति हुन्छ । वस्तुमा हुने चालशक्ति वस्तुको गति र पिण्डसँग समानुपातिक हुन्छ । अर्थात पिण्ड बढे चाल शक्ति पनि बढ्छ र गति बढ्दा पनि चाल शक्ति बढ्छ । गतिशक्ति निकाल्ने सुत्र : गति शक्ति (Kinetic Energy) = ½ × पिण्ड × (गति)² हो । <math display="block">E_\text{k} = \frac{1}{2} mv^2</math> जहाँ <math>m</math> = पिण्ड<br> <math>v</math> = वस्तुको गति<br> [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|एस आइ इकाई]]मा, पिण्डको मापन किलोग्राम, गति मिटर प्रति सेकेन्ड र गति शक्तिको मापन [[जूल|जुल]]मा गरिन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[स्थिति शक्ति]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विज्ञान]] [[श्रेणी:ऊर्जाको स्वरूप]] 7z32qd9rp60pehftu1zu681xitfj5c1 0 100275 1379955 1299099 2026-09-11T12:08:55Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[श्री दरबार]] पृष्ठलाई [[श्रीमहल]]मा सारियो 1299099 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name=श्री दरबार |image=Shree Durbar.jpg |caption= |map_type= |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] |location_country= नेपाल |architect= [[कुमार नरसिंह राणा]], [[किशोर नरसिंह राणा]] |client=[[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]] |engineer= |construction_start_date=१९८४ |completion_date= |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= इँटा र ढुंगा |style= नवशास्त्रीय वास्तुकला, यूरोपेली एवम् मुगल वास्तुकला |size=१४० रोपनी }} "श्री दरबार" नेपाल राजधानी काठमाडौँ [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]]मा अवस्थित एक राणाकालीन दरबार हो ।<ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/96008|title=मजलिसको आँखा–९ (श्रीदरबार)|last=दीक्षित|first=कमल|date=फाल्गुण १६, २०७१|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516120016/https://archive.himalkhabar.com/96008 |date=2022-05-16 }}</ref> यो दरबार [[लाजिम्पाट दरबार]]को पुर्व पट्टि पाटनढोकामा रहेको छ र व्यवस्थित आँगन, बगैचा र भवनको व्युहले सुसच्छीत छ । श्री दरबारको निर्माण प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले वि.सं १९८४ मा गरेका थिए ।<ref name="PurushottamShamsher2007">{{cite book|last=JBR|first=PurushottamShamsher|date=2007|title=Ranakalin Pramukh Atihasik Darbarharu|trans-title=Chief Historical Palaces of the Rana Era|language=Nepali|location=|publisher=Vidarthi Pustak Bhandar|isbn=978-9994611027}}</ref> == इतिहास == [[चित्र:Shree_Durbar_Side.jpg|thumb|श्री दरबारको दृश्य]] श्री दरबारको निर्माण [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर ज ब रा]]ले आफ्नी कान्छी रानी बाल कुमारी देवी र उनका छोरा जनरल मदन शमशेर र विष्णु शमशेरको लागि गरेका थिए । वि.स १९८६ मा चन्द्र शमशेरको निधन भएपछी , उनकी पत्नी बालकुमारी देवीले नेपाल छाडेर बरनासीमा बस्न थालिन र आफ्ना सबै श्री सम्पति छोराहरु मदन शमशेर र विष्णु शमाशेरको नाममा नामसारी गरिदिइन् । प्रधानमन्त्री भिम शमशेरको कार्यकालमा विष्णु शमशेर , सरकारको बिना अनुमति नेपाल छाडेर [[संयुक्त अधिराज्य]] बेलायत र पछि संयुक्त राज्य अमेरिका बस्न थाले । विष्णु शमशेरलाई अंग्रेजी इसाई महिला बिबाह गरेको तथा गाईको मासु खाएको आरोप समेत लागेको थियो । त्यसपछि श्री दरबारको भवन र जमिन मदन शमशेर र उनकी [[जगदम्बा कुमारीदेवी राणा|रानी जगदम्बा कुमारी देवी]]को नाममा आयो ।  मदन शमशेरको निधन पछि , उनका पुत्रहरू गोपाल शमशेर र उनका भाइहरूको नाममा आयो । == हालको अवस्था == [[चित्र:Brick_of_Shree_Durbar,Lalitpur.jpg|thumb|सिंह दरबारको निर्माण पछि बाकी रहेको " श्री ३ चन्द्र १९०९" इँटा]] श्री दरबारको ठुलो हिस्सा मदन शम्शेरकी पत्नी [[जगदम्बा कुमारीदेवी राणा|जगदम्बा कुमारी देवी]]ले केहि बेचिन् र केहि दानमा दिईन् । अहिले श्री दरबारको मुख्य भवनमा मदन शमशेरका सन्ततिहरु बसेका छन् तर धेरै जसो जग्गाहरु बेचिइसकेको छ र त्यो आसपासको टोललाइ श्री दरबार टोल भनिन्छ । [[मदन पुरस्कार पुस्तकालय]] र [[साझा यातायात]]को कार्यालय पनि यहि टोलमा रहेको छ । == यो पनि हेर्नुहोस == * [[मदन पुरस्कार पुस्तकालय]] == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:राणाकालीन दरबारहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँका दरबारहरू]] meg2pghtnjalua56k43cmfxm7xpwbgf 0 100538 1379975 1378733 2026-09-11T14:26:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1379975 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = २००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग | image = | image_size = 200 | caption = Match programme cover | event = [[२००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग]] | team1 = [[बायर ०४ लिभरकुसेन]] | team1association = {{flagicon|GER|size=30px}} | team1score = १ | team2 = [[रियल म्याड्रिड]] | team2association = {{flagicon|ESP|size=30px}} | team2score = २ | date = १५ मे २००२ | stadium = हाम्प्डेन पार्क | city = ग्लाज्गो<ref name="hampdenpark">{{cite news |first=सिन |last=स्मिथ|title=ग्लास्गो |url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/champions_league/1984838.stm |work=बिबिसी स्पोर्ट्स |publisher=बिबिसी |date=13 May 2002 |accessdate=31 December 2010 }}</ref> | man_of_the_match1a = [[जिनेदीन जिदेन]] (रियल म्याड्रिड)<ref name="attendance"/> | referee = युर्स मियर ([[स्विट्जरल्यान्ड]])<ref name="ursmeier">{{cite journal |first=म्याथ्युज |last=लिन्ड्से |title=Meier the man for job |journal=इभिनिङ टाइम्स |date=13 May 2002 |volume= |issue= |pages=52 |publisher=ProQuest Archiver |url=https://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |accessdate=31 December 2010 }}{{subscription required}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121104221231/http://pqasb.pqarchiver.com/smgpubs/access/119493609.html?dids=119493609:119493609&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+13,+2002&author=Matthew;+Lindsay&pub=Evening+Times&desc=Meier+the+man+for+job&pqatl=google |date=4 November 2012 }}</ref> | attendance = ५०,४९९<ref name="attendance">{{cite book |year=2017 |chapter=2. Finals |chapter-url=https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/Publications/02/28/56/89/2285689_DOWNLOAD.pdf |chapter-format=पिडिएफ |title=युइएफए च्याम्पियन्स लिगको तथ्याङ्क |location= नियोन , स्विजरल्यान्ड|publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |page=1 |access-date=22 April 2017}}</ref> | weather = हल्का बादल, <br />{{convert|15|°C|°F}}<ref>{{cite web|url=http://www.wunderground.com/history/airport/EGPF/2002/5/15/DailyHistory.html?req_city=NA&req_state=NA&req_statename=NA|title=मैसमको इतिहास|website=www.wunderground.com}}</ref> | previous = [[२००१ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००१]] | next = [[२००३ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल|२००३]] }} '''२००२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग फाइनल''' २००१-२००२ च्याम्पियन्स लिग सिजनको अन्तिम खेल थियो । यो खेला स्विट्जरल्यान्डको ग्लाज्गो सहरमा अवस्थित हम्प्डेन पार्कमा भएको थियो । यो फाइनल खेलमा जर्मनीको बायर ०४ लिभरकुसेन र स्पेनी क्लब रियल म्याड्रिड बिच भएको थियो । यो खेल १५ जुन २००२ मा भएको थियो जसमा रियल म्याड्रिड लिभरकुसेनलाई २ को बिरुद्ध १ गोल अन्तरले हराएको थियो । ==खेलको तथ्याङ्क== {{col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+पहिलो हाप<ref name="half time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_hr.pdf |title= पहिलो आधा समयको तथ्याङ्क |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=31 December 2010}}</ref> |-पहिलो !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोलहरू || १ || २ |- |जम्मा सट || ५ || ६ |- |लक्षमा लागेको सटहरू || ३ || ३ |- |बलमा नियन्त्रण || ४२% || ५८% |- |कर्नक किक || ३ || १ |- |फल || ८ ||१९ |- |अफसाइड || ३ || २ |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |+दोश्रो हाप<ref name="full time report">{{cite web |url=http://www.uefa.com/newsfiles/ucl/2001/1025482_fr.pdf |title=फुट टाइम रिपोर्ट |website=युइएफए डट कम |publisher=युरोपेली फुटबल महासङ्घ |format=पिडिएफ |date=15 May 2002 |access-date=1 September 2010}}</ref> |- दोस्रो हाप !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर लिभरकुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेका गोल || ० || ० |- |जम्मा सट || ८ || ६ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ३ || ४ |- |बलमा नियन्त्रण || ५४% || ४६% |- |कर्नर किक || ३ || ४ |- |फल || ९ || २५ |- |अफसाइड || ० || ० |- |पहेंलो कार्ड || ० || १ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-3}} {| class="wikitable" style="text-align: center" |- |+सबै !width=100 |तथ्याङ्क !width=70 | बायर ०४ लिभरमुसेन !width=70 | रियल म्याड्रिड |- |गरेको गोल ||१ || २ |- |जम्मा सट || १३ || १२ |- |लक्षमा लागेका सटहरू || ६ || ९ |- |Ball possession || ४८% || ५२% |- |कर्नर किक || ६ || ५ |- |फल || १७ || ४४ |- |अफसाइड || ३ || ३ |- |पहेंलो कार्ड || ० || २ |- |रातो कार्ड || ० || ० |} {{col-end}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20020606170756/http://www.uefa.com/competitions/UCL/INDEX.html २००१–०२ युइएफए च्याम्पियन्स लिग ] युइएफएमा [[श्रेणी:विकिथन-७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:युइएफए च्याम्पियन्स लिगका फाइनलहरू]] nf4n699hd4z778qiqbbk1cpn7559678 0 100705 1379957 1322187 2026-09-11T12:14:28Z Bishaldev100 28807 1379957 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = बेलाइततिर बरालिँदा | image_caption = | author = [[तारानाथ शर्मा]] | title_orig = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = [[नेपाल]] | language = [[नेपाली (स्पष्टता)|नेपाली]] | series = | subject = [[नियात्रा]] | genre = | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | publisher2 = | pub_date = वि.सं.२०२६ | english_pub_date = | media_type = | pages = | awards = [[मदन पुरस्कार]] वि.सं.२०२६ | isbn = | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = | wikisource = }} '''बेलाइततिर बरालिँदा''' [[तारानाथ शर्मा]]द्वारा लेखिएको र [[साझा प्रकाशन]]ले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको [[नियात्रा]] हो। यस कृतिले वि.सं २०२६ सालको [[मदन पुरस्कार]] प्राप्त गरेको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://madanpuraskar.org/guthi/people/tana-sharma/|title=मदन पुरस्कार गूठी|}}</ref> ==कथावस्तु== कृतिमा लेखकका [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] यात्राका रोचक र घोचक अनुभूतिहरू छन्। पढ्ने पाठकले आफैँ यात्रा गरेको अनुभव लिन सक्छन्। कतै बेलाइतीहरूका विकास र सभ्यता देखेर हुरुक्क हुन्छन्, कतै-कतै आत्मस्वाभिमान र आत्मगौरवले फुरुक्क हुन्छन्, कतै आफ्नो देशका बेथिति र राजनैतिक विकृति सम्झेर आँसु खसाल्छन् । वि. स. २०२६ सालको मदन पुरस्कार प्राप्त गरेको यो कृति झारों र लालित्यपूर्ण भाषा रसस्वादनाका लागि समेत प्रसिद्ध छ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी :मदन पुरस्कार प्राप्त कृतिहरू]] [[श्रेणी:नेपाली पुस्तकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्य]] [[श्रेणी:नेपाली यात्रा पुस्तकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली गैर-काल्पनिक पुस्तकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली गैर-काल्पनिक साहित्य]] cty0hsrdr6a99a7nj00emll0e4drwjk 0 112441 1380026 1369131 2026-09-12T09:52:51Z Bishaldev100 28807 1380026 wikitext text/x-wiki '''मूल्य अभिवृद्धि कर''' (भ्याट) एक अप्रत्यक्ष [[कर]] हो जुन मूल्य निर्माण वा थपमा लगाइन्छ। [[नेपाल|नेपालमा]] [[मूल्य अभिवृद्धि कर|भ्याट]]को अवधारणा आर्थिक वर्ष २०४९/५० मा आएको थियो तर मूल्य अभिवृद्धि कर ऐन [[विक्रम सम्वत्|वि.सं.]] २०५० मा मात्र निर्माण भएको थियो । भ्याट २०५० मा लागू गरिएको थियो र सरकारको राजस्वको प्रमुख स्रोत हो। यो नेपालको [[आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल)|आन्तरिक राजस्व विभाग]]द्वारा प्रशासित छ। नेपालमा मूल्य अभिवृद्धि कर (VAT - Value Added Tax) एक प्रमुख [[अप्रत्यक्ष कर]] प्रणाली हो। यो प्रणाली वस्तु र सेवाहरूको आपूर्ति र उत्पादनको विभिन्न चरणहरूमा मूल्यमा गरिएको वृद्धि (अभिवृद्धि) मा लागू हुन्छ।<ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=VAT (Value Added Tax) in Nepal {{!}} Concept, Rules, Returns |url=https://taxvatnepal.com/vat-value-added-tax-in-nepal-concept-rules-filing-returns/ |access-date=2024-06-20 |language=en-US}}</ref> २०५४ मंसिर १ मा नेपालमा मुल्य अभिवृद्धि कर लागु भएको थियो। सोही आधारमा २०६९ सालदेखि नेपाल सरकारले मंसिर १ लाई कर दिवस, र मंसिर ७ गतेसम्म कर सप्ताह को रूपमा मनाउँदै आएको छ।<ref>{{Cite news|url=https://himalpress.com/2024/11/181652/|title=आज कर दिवस|last=प्रेस|first=हिमाल|date=१ मंसिर २०८१|work=हिमाल प्रेस}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://aarthiknews.com/news/62959/|title=आज राष्ट्रिय कर दिवस, मंसिर ७ गतेसम्म कर सप्ताह मनाइने|date=१ मंसिर, २०७९|work=आर्थिकन्यूज}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221117084840/https://aarthiknews.com/news/62959 |date=2022-11-17 }}</ref> == नेपालमा भ्याट दर == नेपालमा सामान्य भ्याट दर १३% रहेको छ<ref>https://www.bizsewa.com/vat-rates-rules-updates-nepal/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025113637/https://bizsewa.com/vat-rates-rules-updates-nepal/ |date=2020-10-25 }}</ref><ref>https://www.bizsewa.com/vat-rates-rules-updates-nepal/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201025113637/https://bizsewa.com/vat-rates-rules-updates-nepal/ |date=2020-10-25 }}</ref>; केहि सामान वा सेवाहरूमा भ्याटमा छुट दिइन्छ। <ref>[http://www.ird.gov.np/ird/index/documentview-222.html मूल्य अभिवृद्धि कर ऐन, २०५२] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131228150458/http://www.ird.gov.np/ird/index/documentview-222.html |date=2013-12-28 }}</ref> # '''कर लाग्ने कारोवार''' * नेपाल भित्र आपूर्ति भएको वस्तु तथा सेवाहरू * नेपाल भित्र आयात गरिएका वस्तु तथा सेवाहरू * नेपाल बाहिर निर्यात गरिएकोवस्तु तथा सेवाहरू <u>'''कर नलाग्नेः'''</u> मुल्य अभिवृध्दि कर ऐेन, २०५२ को अनुसुची १ मा उल्लेख गरिएको वस्तु तथा सेवामा मुल्य अभिवृध्दि कर लाग्दैछ । <u>'''करका दरहरु'''</u> # '''शुन्य दरः''' मुल्य अभिवृध्दि कर ऐेन, २०५२ को अनुसुचि २ मा उल्लेख गरिएका वस्तु तथा सेवाहरूमा शुन्य दर लाग्दछ । # '''१३ प्रतिशतः''' सामान्य अवस्थामा मुल्य अभिवृध्दि कर ऐन तथा नियमावली अनुसार एकल १३ प्रतिशत लाग्दछ ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[आन्तरिक राजस्व विभाग (नेपाल)]] * [[आयकर (नेपाल)]] == सन्दर्भ == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपालको कर प्रणाली]] hhy9yf2voyw7xrdyxmnfn6gvsgafkqx 0 112676 1380000 1348042 2026-09-11T17:26:16Z Bishaldev100 28807 1380000 wikitext text/x-wiki '''नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे''' ({{lang-en| '''Nepal Government Railway; NGR'''}}) [[नेपाल]]को पहिलो [[रेल यातायात|रेलमार्ग]] थियो। [[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] र [[रक्सौल]] जोड्ने ४७ किलोमिटर लामो पहिलो '''नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे''' प्रधानमन्त्री श्री ३ [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]को शासनकालमा वि.सं. १९८४ (सन् १९२७) मा स्थापना भएको थियो र वि.सं. २०३१ मा बन्द भयो। <ref>{{Cite book|last=United States Department of Commerce, Bureau of Foreign and Domestic Commerce|authorlink=|title=Commerce Reports Nos.14-26. Volume 2|url=https://books.google.com/?id=Q2cWcqhwtBsC&dq=amlekhganj+railway&q=amlekhganj|accessdate=26 July 2013|year=1927|publisher=|location=|isbn=|page=148}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Tilman|authorlink=|title=Nepal Himalaya|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Tilman_Nepal_Himalaya.pdf|accessdate=26 July 2013|year=1952|publisher=|location=|isbn=|page=9}}</ref> चन्द्रशमशेरले रक्सौलसम्म आएको अङ्ग्रेजको रेल [[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]]सम्म जोडेका थिए। == इतिहास == [[चित्र:Ngr_train_1950s.jpg|thumb| सन् १९५०को दशकमा नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे ]] सन् १९२३ मा, भारतीय वन सेवाका जेभी कोलिएरले नेपालको वन पैदावर परिवहनको लागि सर्ट न्यारो गेज रेलवे निर्माण गरेका थिए। कोलिएरलाई [[राणा वंश|राणा प्रधानमन्त्री]]ले नेपालको वन विभाग व्यवस्थापन गर्ने ठेक्का दिएका थिए। सन् १९२३ को जाडोमा, [[कोलकाता]]को मार्टिन्स लाइट रेलवे (मार्टिन एन्ड को.) ले उत्तरको सिमाबाट अमलेखगञ्जसम्म रेलमार्ग निर्माण गर्न सर्वेक्षण गरेको थियो।<ref>{{cite book |last= Landon |first= Perceval |year=1928 |title=Nepal |publisher= Constable and Co. Ltd. |location=London |url= https://www.scribd.com/doc/53135995/Nepal-Vol-II-Percival-Landon |pages=197, 201 |accessdate=20 September 2013}}</ref> निर्माण कार्य सन् १९२६ मार्चबाट सुरु भयो र सन् १९२७ फेब्रुअरी १६ मा नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे सञ्चालनमा आएको थियो।<ref>{{cite book |last=Aitchison |first=Sir Charles Umpherston |authorlink= |title= A Collection of Treaties, Engagements and Sanads Relating to India and Neighbouring Countries, Volume 14 |url= https://books.google.com/?id=YsElAAAAMAAJ&q=amlekhgunj+train&dq=amlekhgunj+train |accessdate=29 July 2013 |year=1929 |publisher= Government of India Central Publication Branch |location= |isbn= |page=47}}</ref> न्यारो गेज रेलवेले २ फिट ६ इन्च (७६२ मिमी) को ट्रयाक गेज उपयोग गर्थ्यो। यस रेल्वेमा सातवटा वाष्प लोकोमोटिभ, १२ कोच र ८२ बोगी थिए।<ref>{{cite web |url= http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/nptoc.html#np0087 |title= Railroads |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=22 March 2011 |website= A Country Study: Nepal |publisher= The Library of Congress |accessdate=26 July 2013}}</ref>यो रेल्वे [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को "बेयेर, पिकक एन्ड कम्पनी"द्वारा निर्मित ग्यारेट लोकोमोटिभबाट सञ्चालन हुन्थ्यो।<ref>{{cite web |url= http://www.beyergarrattlocos.co.uk/bp.html |title= Garratt Locomotives produced by Beyer Peacock |author= <!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website= |publisher= |accessdate= 29 July 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130410000618/http://www.beyergarrattlocos.co.uk/bp.html |date=10 April 2013 }}</ref> राजमार्ग नबन्दासम्म, अमलेखगञ्ज-रक्सौल रेलमार्ग अप्रत्यक्ष रूपमा [[काठमाडौँ]]लाई [[भारत]]सँग जोड्ने एकमात्र बाटो थियो। काठमाडौँबाट यात्रीहरू पहाडै-पहाडको बाटो हिडेर चुरेको फेदीमा पुग्थे जहाँबाट उनीहरू लरी चढेर अमलेखगञ्जसम्म आएर रेल चढेर भारत जान सक्थे।<ref>{{cite web|url=http://www.sugata.info/htm/1954Nepal.htm|title=Nepal 1954|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021120556/http://www.sugata.info/htm/1954Nepal.htm|archivedate=21 October 2013|accessdate=26 July 2013|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021120556/http://www.sugata.info/htm/1954Nepal.htm |date=21 October 2013 }}</ref> सन् १९५६ मा [[त्रिभुवन राजपथ|त्रिभुवन राजमार्ग]]को निर्माणपछि हिड्नु पर्ने बाध्यता अन्त्य भएको थियो। [[नेपाल ट्रान्सपोर्ट सर्भिस]] नामक एक निजी कम्पनीले सन् १९५९ मा पहिलो पटक बस सेवा सुरु गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2008/09/28/expression/nepal-took-the-bus-a-half-century-ago/162128/|title=Nepal took the bus half a century ago|last=Tuladhar|first=Kamal Ratna|date=26 September 2008|newspaper=The Kathmandu Post|accessdate=27 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024080800/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2008/09/28/expression/nepal-took-the-bus-a-half-century-ago/162128/|archive-date=24 October 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gorkhapatra.org.np/gopa.detail.php?article_id=18466&cat_id=10|title=Railway Development In Nepal|last=Shrestha|first=Surya Bahadur|newspaper=The Rising Nepal|accessdate=27 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101204003001/http://www.gorkhapatra.org.np/gopa.detail.php?article_id=18466&cat_id=10|archivedate=4 December 2010|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204003001/http://www.gorkhapatra.org.np/gopa.detail.php?article_id=18466&cat_id=10 |date=4 December 2010 }}</ref> == चित्र दीर्घा == <gallery> चित्र:Nepal govt train.jpg|सन् १९२७ मा नेपाल गभरमेन्ट रेलवे। चित्र:Ngr no 4 ca 1932.jpg|सन् १९३२ मा नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे लोकोमोटिब नं ४ सिए चित्र:Ngr locomotive 1947.jpg|सन् १९४७ मा नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे लोकोमोटिब, सिए चित्र:Ngr raxaul 1951.jpg|सन् १९५१ मा रक्सौल स्टेसनमा नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे चित्र:Nepal govt rail ticket.jpg|ट्रेन टिकट रक्सौल-सिमरा </gallery> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाल रेल्वे]] * [[नेपालमा रेल यातायात]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:नेपालमा रेल यातायात]] [[श्रेणी:चन्द्र शमशेर]] 4gpfhruxnmmmzp5whvcc67g986e6bap 1380015 1380000 2026-09-12T07:31:55Z Bishaldev100 28807 1380015 wikitext text/x-wiki '''नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे''' ({{lang-en| '''Nepal Government Railway; NGR'''}}) [[नेपाल]]को पहिलो [[रेल यातायात|रेलमार्ग]] थियो। [[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]] र [[रक्सौल]] जोड्ने ४७ किलोमिटर लामो पहिलो '''नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे''' प्रधानमन्त्री श्री ३ [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]को शासनकालमा वि.सं. १९८४ (सन् १९२७) मा स्थापना भएको थियो र वि.सं. २०३१ मा बन्द भयो। <ref>{{Cite book|last=United States Department of Commerce, Bureau of Foreign and Domestic Commerce|authorlink=|title=Commerce Reports Nos.14-26. Volume 2|url=https://books.google.com/?id=Q2cWcqhwtBsC&dq=amlekhganj+railway&q=amlekhganj|accessdate=26 July 2013|year=1927|publisher=|location=|isbn=|page=148}}</ref> <ref>{{Cite book|last=Tilman|authorlink=|title=Nepal Himalaya|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Tilman_Nepal_Himalaya.pdf|accessdate=26 July 2013|year=1952|publisher=|location=|isbn=|page=9}}</ref> चन्द्रशमशेरले रक्सौलसम्म आएको अङ्ग्रेजको रेल [[अमलेखगन्ज|अमलेखगञ्ज]]सम्म जोडेका थिए। == इतिहास == [[चित्र:Ngr_train_1950s.jpg|thumb| सन् १९५०को दशकमा नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे ]] सन् १९२३ मा, भारतीय वन सेवाका जेभी कोलिएरले नेपालको वन पैदावर परिवहनको लागि सर्ट न्यारो गेज रेलवे निर्माण गरेका थिए। कोलिएरलाई [[राणा वंश|राणा प्रधानमन्त्री]]ले नेपालको वन विभाग व्यवस्थापन गर्ने ठेक्का दिएका थिए। सन् १९२३ को जाडोमा, [[कोलकाता]]को मार्टिन्स लाइट रेलवे (मार्टिन एन्ड को.) ले उत्तरको सिमाबाट अमलेखगञ्जसम्म रेलमार्ग निर्माण गर्न सर्वेक्षण गरेको थियो।<ref>{{cite book |last= Landon |first= Perceval |year=1928 |title=Nepal |publisher= Constable and Co. Ltd. |location=London |url= https://www.scribd.com/doc/53135995/Nepal-Vol-II-Percival-Landon |pages=197, 201 |accessdate=20 September 2013}}</ref> निर्माण कार्य सन् १९२६ मार्चबाट सुरु भयो र सन् १९२७ फेब्रुअरी १६ मा नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे सञ्चालनमा आएको थियो।<ref>{{cite book |last=Aitchison |first=Sir Charles Umpherston |authorlink= |title= A Collection of Treaties, Engagements and Sanads Relating to India and Neighbouring Countries, Volume 14 |url= https://books.google.com/?id=YsElAAAAMAAJ&q=amlekhgunj+train&dq=amlekhgunj+train |accessdate=29 July 2013 |year=1929 |publisher= Government of India Central Publication Branch |location= |isbn= |page=47}}</ref> न्यारो गेज रेलवेले २ फिट ६ इन्च (७६२ मिमी) को ट्रयाक गेज उपयोग गर्थ्यो। यस रेल्वेमा सातवटा वाष्प लोकोमोटिभ, १२ कोच र ८२ बोगी थिए।<ref>{{cite web |url= http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/nptoc.html#np0087 |title= Railroads |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=22 March 2011 |website= A Country Study: Nepal |publisher= The Library of Congress |accessdate=26 July 2013}}</ref>यो रेल्वे [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को "बेयेर, पिकक एन्ड कम्पनी"द्वारा निर्मित ग्यारेट लोकोमोटिभबाट सञ्चालन हुन्थ्यो।<ref>{{cite web |url= http://www.beyergarrattlocos.co.uk/bp.html |title= Garratt Locomotives produced by Beyer Peacock |author= <!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |website= |publisher= |accessdate= 29 July 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130410000618/http://www.beyergarrattlocos.co.uk/bp.html |date=10 April 2013 }}</ref> राजमार्ग नबन्दासम्म, अमलेखगञ्ज-रक्सौल रेलमार्ग अप्रत्यक्ष रूपमा [[काठमाडौँ]]लाई [[भारत]]सँग जोड्ने एकमात्र बाटो थियो। काठमाडौँबाट यात्रीहरू पहाडै-पहाडको बाटो हिडेर चुरेको फेदीमा पुग्थे जहाँबाट उनीहरू लरी चढेर अमलेखगञ्जसम्म आएर रेल चढेर भारत जान सक्थे।<ref>{{cite web|url=http://www.sugata.info/htm/1954Nepal.htm|title=Nepal 1954|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131021120556/http://www.sugata.info/htm/1954Nepal.htm|archivedate=21 October 2013|accessdate=26 July 2013|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131021120556/http://www.sugata.info/htm/1954Nepal.htm |date=21 October 2013 }}</ref> सन् १९५६ मा [[त्रिभुवन राजपथ|त्रिभुवन राजमार्ग]]को निर्माणपछि हिड्नु पर्ने बाध्यता अन्त्य भएको थियो। [[नेपाल ट्रान्सपोर्ट सर्भिस]] नामक एक निजी कम्पनीले सन् १९५९ मा पहिलो पटक बस सेवा सुरु गरेको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2008/09/28/expression/nepal-took-the-bus-a-half-century-ago/162128/|title=Nepal took the bus half a century ago|last=Tuladhar|first=Kamal Ratna|date=26 September 2008|newspaper=The Kathmandu Post|accessdate=27 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024080800/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2008/09/28/expression/nepal-took-the-bus-a-half-century-ago/162128/|archive-date=24 October 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.gorkhapatra.org.np/gopa.detail.php?article_id=18466&cat_id=10|title=Railway Development In Nepal|last=Shrestha|first=Surya Bahadur|newspaper=The Rising Nepal|accessdate=27 July 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101204003001/http://www.gorkhapatra.org.np/gopa.detail.php?article_id=18466&cat_id=10|archivedate=4 December 2010|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204003001/http://www.gorkhapatra.org.np/gopa.detail.php?article_id=18466&cat_id=10 |date=4 December 2010 }}</ref> === बन्द === == चित्र दीर्घा == <gallery> चित्र:Nepal govt train.jpg|सन् १९२७ मा नेपाल गभरमेन्ट रेलवे। चित्र:Ngr no 4 ca 1932.jpg|सन् १९३२ मा नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे लोकोमोटिब नं ४ सिए चित्र:Ngr locomotive 1947.jpg|सन् १९४७ मा नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे लोकोमोटिब, सिए चित्र:Ngr raxaul 1951.jpg|सन् १९५१ मा रक्सौल स्टेसनमा नेपाल गभर्मेन्ट रेलवे चित्र:Nepal govt rail ticket.jpg|ट्रेन टिकट रक्सौल-सिमरा </gallery> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाल रेल्वे]] * [[नेपालमा रेल यातायात]] == सन्दर्भ == [[श्रेणी:नेपालमा रेल यातायात]] [[श्रेणी:चन्द्र शमशेर]] qsspcaf4zo987aiu2noep4qyncynmrh 0 112834 1379999 1370711 2026-09-11T16:25:29Z Bishaldev100 28807 /* परिचय */ 1379999 wikitext text/x-wiki {{Infobox document | document_name = म्याग्ना कार्टा | image = [[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|frameless|upright=1.3]] | image_caption = <div style="font-size:95%; margin:0.3em 0 0.3em; line-height:1.3em">''[[Cotton MS. Augustus]] II. 106'', one of only four surviving [[Exemplified copy|exemplifications]] of the 1215 text</div> | date_created = {{start date and age|1215}} | date_ratified = | location_of_document = [[ब्रिटिस पुस्तकालय|ब्रिटिस लाइब्रेरी]]मा २ वटा; [[लिङ्कन क्यासल]]मा एउटा र स्यालिसबेरी क्याथेड्रलमा एउटा | writer = {{plainlist| *राजा जोन *उनका सामन्त *[[Stephen Langton]], [[Archbishop of Canterbury]]}} | signers = | purpose = [[शान्ति सन्धि]] }} '''म्याग्ना कार्टा''' (Magna Carta) वा '''म्याग्ना कार्टा लिबरट्याटम्''' (Great Charter of Freedoms वा स्वतन्त्रताको महान चार्टर) [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]को एक कानुनी दस्ताबेज हो जुन सबैभन्दा पहिले सन् १२१५ मा जारी भएको थियो। यो [[रोमन भाषा|ल्याटिन भाषा]]मा लेखिएको थियो। म्याग्ना कार्टामा [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]का राजा जोनले [[सामन्तवाद|सामन्त]]हरूलाई (nobles and barons) केही अधिकार दिए; केहि कानुनी प्रक्रियाको पालना गर्ने वचन दिए; र उनको इच्छा कानुनको सिमाले बाधिने स्वीकार गरे। म्याग्ना कार्टाले राजाको प्रजाको केहि अधिकार रक्षाको स्पष्ट रूपमा पुष्टि गर्यो, जसमा [[बन्दी प्रत्यक्षीकरण|बन्दी प्रत्यक्षीकरण रिट]] (habeas corpus) उल्लेखनीय छ। चार्टरको महत्त्व यस तथ्यमा निहित छ कि प्रत्येक पिढी यसको वैधानिक व्याख्या गरेर यो सिद्धान्तमा जोड दिन्थे कि राजाले पनि कानुनको सम्मान गर्न पर्छ। यो सामन्तहरू र सर्वसाधारण जनता दुवैलाई वैधानिकताको प्रतीक बन्यो तथा ब्रिटिश वैधानिक अधिनियमनको श्रीगणेश पनि यहींबाट भएको मानिन्छ। == परिचय == म्याग्ना कार्टा (सन् १२१५ ई.) म्यागना कार्टा अथवा महान्-परिपत्र १५ जून १२१५ मा, [[थेम्स नदी]]को किनार स्थित रनीमीड स्थानमा राजा जोनले [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]को सामन्तहरूलाई प्रदान गरेका थिए। ह्यालमको शब्दमा, यो कालान्तरमा इङ्लिस स्वतन्त्रताको प्रधान आधार बन्यो,यद्यपि यसको रचयिता, जनस्वातंत्र्य उद्देश्यबाट अनुप्रेरित थिएन। उनीहरू आफ्नो अधिकारको प्रतिपादनमा लागेका थिए। सामन्त (ब्यारन), जो यसको रचनामा संलग्न थिए, इसकी स्वाभावत: आफ्नो स्थिति सुरक्षित गर्दै थिए । उनीहरूलाई दोश्रो वर्गको स्वार्थमा कुनै वास्ता थिएन। त्यसैले चार्टर, राजा र ब्यारनको बिच भएको एक सम्झौता थियो, जुन [[सामन्तवाद|सामन्तवादी प्रथा]]मा आधारित थियो। चार्टरको दुई तिहाई धारा सामन्तहरूको कष्टको शुचि थियो। तर रचयिताहरूले परिपत्र द्वारा आफ्नो मागको अतिरिक्त सबै वर्गहरूलाई सन्तुष्ट गर्नको लागि प्रशासकीय सुधारहरू पनि समाहित गरेका थिए। चार्टरको उपयोगिता समाप्त भएपछि पनि, यसका धाराहरू सम्मनको दृष्टिले निकै समयसम्म हेरियो। == ऐतिहासिक कारण == चार्टर, राजा जोनद्वारा ब्यारन तथा सामन्तहरूमाथि वर्षौ सम्म लादिएको अन्यायपूर्ण कर र अत्याचारको परिणाम थियो। [[पोप]]सँग संघर्ष गरेपछि, जोनले पादरीहरूसँग पनि अत्याचारपूर्ण व्यवहार त्यहीँ मात्रामा जारी राखे। वस्तुत: राजाले समस्त जनताको प्रति एक नृशंसताको नीति अपनाए। फलत: राष्ट्रिय विद्रोहको भावना जागृत हुन थाल्यो। ब्यारन-सामन्त विद्रोहको प्रथम लक्षण १२१२ ई. मा परिलक्षित भयो किंतु वास्तविक अशान्ति त्यस समय फैलियो जब आर्कबिशप स्टेफनको नेतृत्वमा ब्यारनहरूले लण्डनमा सेन्ट पालको गोष्ठीमा आफूले भोगेका कष्टहरूमाथि छलफल गरे र हेनरी प्रथमद्वारा स्वीकृत चार्टरको आधारमा आफ्नो माग राखे। १२१४ मा [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] राजा जोनलाई पराजित गरी शान्ति को लागि बाध्य बनाए। इङ्ल्यान्डमा फिर्ता आउँदा ब्यारनहरूको एक संघले आफ्नो मागको शुचि राजाको सामु प्र्मेश गर्यो। जोनले प्रस्ताव स्थापित गर्नको लागि झुटो प्रतिज्ञा गरे र यस बिच युद्धको तयारी सुरु गरे। विदेशबाट भाडाको सेना मगाए तथा चर्चलाई आफ्नो तर्फ मिलाउने प्रयास गरे। तर ब्यारनहरू शक्तिशाली भए। ब्यारनहरूको विद्रोहलाई सर्वसाधारण जनताले अधिक समर्थन र सहयोग गरे किनकि राजा जोनको विदेशी युद्ध तथा आंतरिक दमननीतिले आन्तरिक स्थितिलाई असह्य बनाइदिएको थियो। शक्तिसँग सामना गर्न असमर्थ भएर राजा जोन चार्टरमा हस्ताक्षर गर्न बाध्य भए। ==चार्टरका धाराहरू== * धारा १ मा चर्चको स्वतन्त्रता सम्बन्धी विषय ==परिणाम र प्रभाव== हस्ताक्षर गरेपछि चार्टरको प्रतिहरू प्रत्येक सामन्त एवं पादरीहरूको प्रदेशमा वर्षमा दुई पटक उच्च स्वरमा सार्वजनिक घोषणा कि लागि पठाइयो। राजा जोनले यद्यपि हस्ताक्षर गरे पनि , कार्यान्वित गर्न आपति प्रकट गरे। उनले पोपलाई एक विशेष पोपादेश द्वारा यस चार्टरलाई अवैध सिद्ध गर्न अनुरोध गरे। भाडाको सैनिक एकत्रित गरेर ब्यारनहरू विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। एक वर्षसम्म [[गृहयुद्ध]] चल्यो र १२१६ ई.मा जोनको मृत्यु भएपछि गृहयुद्ध बन्द भयो। राजा जोनको मृत्यु पछि, चार्टरको अन्तर्कालीन धाराहरू हटाएर, पुनर्घोषित गरियो। १२२५ ई. मा केहि परिवर्तन उपरान्त चार्टरको फेरि घोषणा भयो। एडवर्ड षष्टम् सम्म प्रत्येक माध्यमिक युगका शासकले चार्टरलाई वैध बताए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{विश्वको इतिहास}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विधि]] [[श्रेणी:दस्तावेज]] [[श्रेणी:मानव अधिकार]] e3wf2lreg3t7quspjkm4mq9t58jh2ub 1380005 1379999 2026-09-12T04:28:31Z Bishaldev100 28807 1380005 wikitext text/x-wiki {{Infobox document | document_name = म्याग्ना कार्टा | image = [[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|frameless|upright=1.3]] | image_caption = <div style="font-size:95%; margin:0.3em 0 0.3em; line-height:1.3em">''[[Cotton MS. Augustus]] II. 106'', one of only four surviving [[Exemplified copy|exemplifications]] of the 1215 text</div> | date_created = {{start date and age|1215}} | date_ratified = | location_of_document = [[ब्रिटिस पुस्तकालय|ब्रिटिस लाइब्रेरी]]मा २ वटा; [[लिङ्कन क्यासल]]मा एउटा र स्यालिसबेरी क्याथेड्रलमा एउटा | writer = {{plainlist| *राजा जोन *उनका सामन्त *[[Stephen Langton]], [[Archbishop of Canterbury]]}} | signers = | purpose = [[शान्ति सन्धि]] }} '''म्याग्ना कार्टा''' (Magna Carta, मध्यकालीन ल्याटिनमा "महान सनद"), जसलाई कहिलेकाहीं '''म्याग्ना चार्टा''' पनि गरिन्छ,{{Efn|The document's Latin name is spelled either {{lang|la|Magna Carta}} or {{lang|la|Magna Charta}} (the pronunciation is the same), and may appear in English with or without the definite article "the".{{pb}}The spelling {{lang|la|Charta}} originates in the 18th century, as a restoration of [[classical Latin]] {{lang|la|[[:wikt:charta|charta]]}} for the [[Medieval Latin]] spelling {{lang|la|carta}}.<ref>[[Du Cange]] s.v. [http://ducange.enc.sorbonne.fr/charta#CHARTA1 1 carta]</ref> While "Charta" remains an acceptable variant spelling, it never became prevalent in English usage.<ref>{{cite book|last1=Garner|first1=Bryan A.|title=A Dictionary of Modern Legal Usage|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195142365|page=541|url=https://books.google.com/books?id=35dZpfMmxqsC&pg=PA541}} "The usual—and the better—form is ''Magna Carta''. [...] ''Magna Carta'' does not take a definite article".{{pb}}''Magna Charta'' is the recommended spelling in German-language literature. ([http://www.duden.de/rechtschreibung/Magna_Charta Duden online])</ref> {{pb}}The article is more commonly omitted.<ref>{{OED|Magna Carta}} "Usually without article."</ref> Latin does not have a definite article equivalent to "the".}} सन् १२१५ जुन १५ का दिन{{Efn|Within this article, dates before 14 September 1752 are in the Julian calendar. Later dates are in the Gregorian calendar.}} विन्डसर नजिकैको रनिमेडमा इङ्गल्याण्डका राजा जोनद्वारा छाप लगाइएको अधिकारहरूको एक शाही दस्ताबेज हो।<ref>{{cite web |title=Magna Carta 1215 |url=https://www.bl.uk/collection-items/magna-carta-1215 |access-date=3 February 2019 |publisher=[[British Library]]}}</ref><ref>{{cite journal |author=Peter Crooks |date=July 2015 |title=Exporting Magna Carta: exclusionary liberties in Ireland and the world |url=https://www.historyireland.com/volume-23/exporting-magna-carta-exclusionary-liberties-in-ireland-and-the-world/ |journal=[[History Ireland]] |volume=23 |issue=4}}</ref> यो दस्ताबेज पहिलो पटक क्यान्टरबरीका आर्कबिशप, कार्डिनल स्टेफन लाङ्टनद्वारा तयार पारिएको थियो, जसको उद्देश्य अलोकप्रिय राजा र विद्रोही ब्यारनहरूको समूहबीच शान्ति कायम गर्नु थियो। यसले चर्चका अधिकारहरूको संरक्षण, अवैध थुनाबाट ब्यारनहरूको सुरक्षा, द्रुत र निष्पक्ष न्यायमा पहुँच, र ताज (राजतन्त्र) लाई बुझाउने सामन्ती भुक्तानीहरूमा सीमा लगाउने बा वाचा गरेको थियो, जुन २५ ब्यारनहरूको परिषद्मार्फत कार्यान्वयन गरिने थियो। दुवै पक्षले आफ्ना प्रतिबद्धताहरू पालना गरेनन्, र पोप इनोसेन्ट तृतीयद्वारा यो दस्ताबेज खारेज गरियो, जसले गर्दा पहिलो ब्यारन युद्ध सुरु भयो। यो [[रोमन भाषा|ल्याटिन भाषा]]मा लेखिएको थियो। म्याग्ना कार्टामा [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]का राजा जोनले [[सामन्तवाद|सामन्त]]हरूलाई (nobles and barons) केही अधिकार दिए; केहि कानुनी प्रक्रियाको पालना गर्ने वचन दिए; र उनको इच्छा कानुनको सिमाले बाधिने स्वीकार गरे। म्याग्ना कार्टाले राजाको प्रजाको केहि अधिकार रक्षाको स्पष्ट रूपमा पुष्टि गर्यो, जसमा [[बन्दी प्रत्यक्षीकरण|बन्दी प्रत्यक्षीकरण रिट]] (habeas corpus) उल्लेखनीय छ। चार्टरको महत्त्व यस तथ्यमा निहित छ कि प्रत्येक पिढी यसको वैधानिक व्याख्या गरेर यो सिद्धान्तमा जोड दिन्थे कि राजाले पनि कानुनको सम्मान गर्न पर्छ। यो सामन्तहरू र सर्वसाधारण जनता दुवैलाई वैधानिकताको प्रतीक बन्यो तथा ब्रिटिश वैधानिक अधिनियमनको श्रीगणेश पनि यहींबाट भएको मानिन्छ। == परिचय == म्याग्ना कार्टा (सन् १२१५ ई.) म्यागना कार्टा अथवा महान्-परिपत्र १५ जून १२१५ मा, [[थेम्स नदी]]को किनार स्थित रनीमीड स्थानमा राजा जोनले [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]को सामन्तहरूलाई प्रदान गरेका थिए। ह्यालमको शब्दमा, यो कालान्तरमा इङ्लिस स्वतन्त्रताको प्रधान आधार बन्यो,यद्यपि यसको रचयिता, जनस्वातंत्र्य उद्देश्यबाट अनुप्रेरित थिएन। उनीहरू आफ्नो अधिकारको प्रतिपादनमा लागेका थिए। सामन्त (ब्यारन), जो यसको रचनामा संलग्न थिए, इसकी स्वाभावत: आफ्नो स्थिति सुरक्षित गर्दै थिए । उनीहरूलाई दोश्रो वर्गको स्वार्थमा कुनै वास्ता थिएन। त्यसैले चार्टर, राजा र ब्यारनको बिच भएको एक सम्झौता थियो, जुन [[सामन्तवाद|सामन्तवादी प्रथा]]मा आधारित थियो। चार्टरको दुई तिहाई धारा सामन्तहरूको कष्टको शुचि थियो। तर रचयिताहरूले परिपत्र द्वारा आफ्नो मागको अतिरिक्त सबै वर्गहरूलाई सन्तुष्ट गर्नको लागि प्रशासकीय सुधारहरू पनि समाहित गरेका थिए। चार्टरको उपयोगिता समाप्त भएपछि पनि, यसका धाराहरू सम्मनको दृष्टिले निकै समयसम्म हेरियो। == ऐतिहासिक कारण == चार्टर, राजा जोनद्वारा ब्यारन तथा सामन्तहरूमाथि वर्षौ सम्म लादिएको अन्यायपूर्ण कर र अत्याचारको परिणाम थियो। [[पोप]]सँग संघर्ष गरेपछि, जोनले पादरीहरूसँग पनि अत्याचारपूर्ण व्यवहार त्यहीँ मात्रामा जारी राखे। वस्तुत: राजाले समस्त जनताको प्रति एक नृशंसताको नीति अपनाए। फलत: राष्ट्रिय विद्रोहको भावना जागृत हुन थाल्यो। ब्यारन-सामन्त विद्रोहको प्रथम लक्षण १२१२ ई. मा परिलक्षित भयो किंतु वास्तविक अशान्ति त्यस समय फैलियो जब आर्कबिशप स्टेफनको नेतृत्वमा ब्यारनहरूले लण्डनमा सेन्ट पालको गोष्ठीमा आफूले भोगेका कष्टहरूमाथि छलफल गरे र हेनरी प्रथमद्वारा स्वीकृत चार्टरको आधारमा आफ्नो माग राखे। १२१४ मा [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] राजा जोनलाई पराजित गरी शान्ति को लागि बाध्य बनाए। इङ्ल्यान्डमा फिर्ता आउँदा ब्यारनहरूको एक संघले आफ्नो मागको शुचि राजाको सामु प्र्मेश गर्यो। जोनले प्रस्ताव स्थापित गर्नको लागि झुटो प्रतिज्ञा गरे र यस बिच युद्धको तयारी सुरु गरे। विदेशबाट भाडाको सेना मगाए तथा चर्चलाई आफ्नो तर्फ मिलाउने प्रयास गरे। तर ब्यारनहरू शक्तिशाली भए। ब्यारनहरूको विद्रोहलाई सर्वसाधारण जनताले अधिक समर्थन र सहयोग गरे किनकि राजा जोनको विदेशी युद्ध तथा आंतरिक दमननीतिले आन्तरिक स्थितिलाई असह्य बनाइदिएको थियो। शक्तिसँग सामना गर्न असमर्थ भएर राजा जोन चार्टरमा हस्ताक्षर गर्न बाध्य भए। ==चार्टरका धाराहरू== * धारा १ मा चर्चको स्वतन्त्रता सम्बन्धी विषय ==परिणाम र प्रभाव== हस्ताक्षर गरेपछि चार्टरको प्रतिहरू प्रत्येक सामन्त एवं पादरीहरूको प्रदेशमा वर्षमा दुई पटक उच्च स्वरमा सार्वजनिक घोषणा कि लागि पठाइयो। राजा जोनले यद्यपि हस्ताक्षर गरे पनि , कार्यान्वित गर्न आपति प्रकट गरे। उनले पोपलाई एक विशेष पोपादेश द्वारा यस चार्टरलाई अवैध सिद्ध गर्न अनुरोध गरे। भाडाको सैनिक एकत्रित गरेर ब्यारनहरू विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। एक वर्षसम्म [[गृहयुद्ध]] चल्यो र १२१६ ई.मा जोनको मृत्यु भएपछि गृहयुद्ध बन्द भयो। राजा जोनको मृत्यु पछि, चार्टरको अन्तर्कालीन धाराहरू हटाएर, पुनर्घोषित गरियो। १२२५ ई. मा केहि परिवर्तन उपरान्त चार्टरको फेरि घोषणा भयो। एडवर्ड षष्टम् सम्म प्रत्येक माध्यमिक युगका शासकले चार्टरलाई वैध बताए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{विश्वको इतिहास}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विधि]] [[श्रेणी:दस्तावेज]] [[श्रेणी:मानव अधिकार]] ej63mregzj4hafz2p8i0va4pp23fpp9 1380006 1380005 2026-09-12T04:32:41Z Bishaldev100 28807 /* चार्टरका धाराहरू */ 1380006 wikitext text/x-wiki {{Infobox document | document_name = म्याग्ना कार्टा | image = [[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|frameless|upright=1.3]] | image_caption = <div style="font-size:95%; margin:0.3em 0 0.3em; line-height:1.3em">''[[Cotton MS. Augustus]] II. 106'', one of only four surviving [[Exemplified copy|exemplifications]] of the 1215 text</div> | date_created = {{start date and age|1215}} | date_ratified = | location_of_document = [[ब्रिटिस पुस्तकालय|ब्रिटिस लाइब्रेरी]]मा २ वटा; [[लिङ्कन क्यासल]]मा एउटा र स्यालिसबेरी क्याथेड्रलमा एउटा | writer = {{plainlist| *राजा जोन *उनका सामन्त *[[Stephen Langton]], [[Archbishop of Canterbury]]}} | signers = | purpose = [[शान्ति सन्धि]] }} '''म्याग्ना कार्टा''' (Magna Carta, मध्यकालीन ल्याटिनमा "महान सनद"), जसलाई कहिलेकाहीं '''म्याग्ना चार्टा''' पनि गरिन्छ,{{Efn|The document's Latin name is spelled either {{lang|la|Magna Carta}} or {{lang|la|Magna Charta}} (the pronunciation is the same), and may appear in English with or without the definite article "the".{{pb}}The spelling {{lang|la|Charta}} originates in the 18th century, as a restoration of [[classical Latin]] {{lang|la|[[:wikt:charta|charta]]}} for the [[Medieval Latin]] spelling {{lang|la|carta}}.<ref>[[Du Cange]] s.v. [http://ducange.enc.sorbonne.fr/charta#CHARTA1 1 carta]</ref> While "Charta" remains an acceptable variant spelling, it never became prevalent in English usage.<ref>{{cite book|last1=Garner|first1=Bryan A.|title=A Dictionary of Modern Legal Usage|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195142365|page=541|url=https://books.google.com/books?id=35dZpfMmxqsC&pg=PA541}} "The usual—and the better—form is ''Magna Carta''. [...] ''Magna Carta'' does not take a definite article".{{pb}}''Magna Charta'' is the recommended spelling in German-language literature. ([http://www.duden.de/rechtschreibung/Magna_Charta Duden online])</ref> {{pb}}The article is more commonly omitted.<ref>{{OED|Magna Carta}} "Usually without article."</ref> Latin does not have a definite article equivalent to "the".}} सन् १२१५ जुन १५ का दिन{{Efn|Within this article, dates before 14 September 1752 are in the Julian calendar. Later dates are in the Gregorian calendar.}} विन्डसर नजिकैको रनिमेडमा इङ्गल्याण्डका राजा जोनद्वारा छाप लगाइएको अधिकारहरूको एक शाही दस्ताबेज हो।<ref>{{cite web |title=Magna Carta 1215 |url=https://www.bl.uk/collection-items/magna-carta-1215 |access-date=3 February 2019 |publisher=[[British Library]]}}</ref><ref>{{cite journal |author=Peter Crooks |date=July 2015 |title=Exporting Magna Carta: exclusionary liberties in Ireland and the world |url=https://www.historyireland.com/volume-23/exporting-magna-carta-exclusionary-liberties-in-ireland-and-the-world/ |journal=[[History Ireland]] |volume=23 |issue=4}}</ref> यो दस्ताबेज पहिलो पटक क्यान्टरबरीका आर्कबिशप, कार्डिनल स्टेफन लाङ्टनद्वारा तयार पारिएको थियो, जसको उद्देश्य अलोकप्रिय राजा र विद्रोही ब्यारनहरूको समूहबीच शान्ति कायम गर्नु थियो। यसले चर्चका अधिकारहरूको संरक्षण, अवैध थुनाबाट ब्यारनहरूको सुरक्षा, द्रुत र निष्पक्ष न्यायमा पहुँच, र ताज (राजतन्त्र) लाई बुझाउने सामन्ती भुक्तानीहरूमा सीमा लगाउने बा वाचा गरेको थियो, जुन २५ ब्यारनहरूको परिषद्मार्फत कार्यान्वयन गरिने थियो। दुवै पक्षले आफ्ना प्रतिबद्धताहरू पालना गरेनन्, र पोप इनोसेन्ट तृतीयद्वारा यो दस्ताबेज खारेज गरियो, जसले गर्दा पहिलो ब्यारन युद्ध सुरु भयो। यो [[रोमन भाषा|ल्याटिन भाषा]]मा लेखिएको थियो। म्याग्ना कार्टामा [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]का राजा जोनले [[सामन्तवाद|सामन्त]]हरूलाई (nobles and barons) केही अधिकार दिए; केहि कानुनी प्रक्रियाको पालना गर्ने वचन दिए; र उनको इच्छा कानुनको सिमाले बाधिने स्वीकार गरे। म्याग्ना कार्टाले राजाको प्रजाको केहि अधिकार रक्षाको स्पष्ट रूपमा पुष्टि गर्यो, जसमा [[बन्दी प्रत्यक्षीकरण|बन्दी प्रत्यक्षीकरण रिट]] (habeas corpus) उल्लेखनीय छ। चार्टरको महत्त्व यस तथ्यमा निहित छ कि प्रत्येक पिढी यसको वैधानिक व्याख्या गरेर यो सिद्धान्तमा जोड दिन्थे कि राजाले पनि कानुनको सम्मान गर्न पर्छ। यो सामन्तहरू र सर्वसाधारण जनता दुवैलाई वैधानिकताको प्रतीक बन्यो तथा ब्रिटिश वैधानिक अधिनियमनको श्रीगणेश पनि यहींबाट भएको मानिन्छ। == परिचय == म्याग्ना कार्टा (सन् १२१५ ई.) म्यागना कार्टा अथवा महान्-परिपत्र १५ जून १२१५ मा, [[थेम्स नदी]]को किनार स्थित रनीमीड स्थानमा राजा जोनले [[बेलायत|इङ्ल्यान्ड]]को सामन्तहरूलाई प्रदान गरेका थिए। ह्यालमको शब्दमा, यो कालान्तरमा इङ्लिस स्वतन्त्रताको प्रधान आधार बन्यो,यद्यपि यसको रचयिता, जनस्वातंत्र्य उद्देश्यबाट अनुप्रेरित थिएन। उनीहरू आफ्नो अधिकारको प्रतिपादनमा लागेका थिए। सामन्त (ब्यारन), जो यसको रचनामा संलग्न थिए, इसकी स्वाभावत: आफ्नो स्थिति सुरक्षित गर्दै थिए । उनीहरूलाई दोश्रो वर्गको स्वार्थमा कुनै वास्ता थिएन। त्यसैले चार्टर, राजा र ब्यारनको बिच भएको एक सम्झौता थियो, जुन [[सामन्तवाद|सामन्तवादी प्रथा]]मा आधारित थियो। चार्टरको दुई तिहाई धारा सामन्तहरूको कष्टको शुचि थियो। तर रचयिताहरूले परिपत्र द्वारा आफ्नो मागको अतिरिक्त सबै वर्गहरूलाई सन्तुष्ट गर्नको लागि प्रशासकीय सुधारहरू पनि समाहित गरेका थिए। चार्टरको उपयोगिता समाप्त भएपछि पनि, यसका धाराहरू सम्मनको दृष्टिले निकै समयसम्म हेरियो। == ऐतिहासिक कारण == चार्टर, राजा जोनद्वारा ब्यारन तथा सामन्तहरूमाथि वर्षौ सम्म लादिएको अन्यायपूर्ण कर र अत्याचारको परिणाम थियो। [[पोप]]सँग संघर्ष गरेपछि, जोनले पादरीहरूसँग पनि अत्याचारपूर्ण व्यवहार त्यहीँ मात्रामा जारी राखे। वस्तुत: राजाले समस्त जनताको प्रति एक नृशंसताको नीति अपनाए। फलत: राष्ट्रिय विद्रोहको भावना जागृत हुन थाल्यो। ब्यारन-सामन्त विद्रोहको प्रथम लक्षण १२१२ ई. मा परिलक्षित भयो किंतु वास्तविक अशान्ति त्यस समय फैलियो जब आर्कबिशप स्टेफनको नेतृत्वमा ब्यारनहरूले लण्डनमा सेन्ट पालको गोष्ठीमा आफूले भोगेका कष्टहरूमाथि छलफल गरे र हेनरी प्रथमद्वारा स्वीकृत चार्टरको आधारमा आफ्नो माग राखे। १२१४ मा [[फ्रान्स|फ्रान्सले]] राजा जोनलाई पराजित गरी शान्ति को लागि बाध्य बनाए। इङ्ल्यान्डमा फिर्ता आउँदा ब्यारनहरूको एक संघले आफ्नो मागको शुचि राजाको सामु प्र्मेश गर्यो। जोनले प्रस्ताव स्थापित गर्नको लागि झुटो प्रतिज्ञा गरे र यस बिच युद्धको तयारी सुरु गरे। विदेशबाट भाडाको सेना मगाए तथा चर्चलाई आफ्नो तर्फ मिलाउने प्रयास गरे। तर ब्यारनहरू शक्तिशाली भए। ब्यारनहरूको विद्रोहलाई सर्वसाधारण जनताले अधिक समर्थन र सहयोग गरे किनकि राजा जोनको विदेशी युद्ध तथा आंतरिक दमननीतिले आन्तरिक स्थितिलाई असह्य बनाइदिएको थियो। शक्तिसँग सामना गर्न असमर्थ भएर राजा जोन चार्टरमा हस्ताक्षर गर्न बाध्य भए। ==चार्टरका धाराहरू== * धारा १ मा चर्चको स्वतन्त्रता सम्बन्धी विषय === इङ्गल्याण्डको कानुनमा बाँकी रहेका धाराहरू === म्याग्ना कार्टाका तीनवटा धाराहरू मात्र इङ्गल्याण्ड र वेल्समा कानुनको रूपमा अझै पनि कायम छन्। यी धाराहरूले १) इङ्गल्याण्डको चर्चको स्वतन्त्रता, २) लन्डन सहरको "प्राचीन स्वतन्त्रताहरू" (१२१५ को सनदमा धारा १३, १२९७ को कानुनमा धारा ९), र ३) उचित कानुनी प्रक्रियाको अधिकार (१२१५ को सनदमा धारा ३९ र ४०, १२९७ को कानुनमा धारा २९) सँग सम्बन्धित छन्। १२९७ को कानुनको क्रमसंख्या प्रणाली प्रयोग गर्दा, यी धाराहरूले यस्तो उल्लेख गर्छन्: {{blockquote|{{ordered list|type=upper-roman|style=font-size:initial |पहिलो, हामीले ईश्वरलाई प्रदान गरेका छौँ, र हाम्रो यो वर्तमान सनदद्वारा, हाम्रा लागि र हाम्रा उत्तराधिकारीहरूका लागि सधैँको निम्ति पुष्टि गरेका छौँ कि इङ्गल्याण्डको चर्च स्वतन्त्र हुनेछ, र यसले आफ्ना सम्पूर्ण अधिकार र स्वतन्त्रताहरू अक्षुण्ण रूपमा प्राप्त गर्नेछ। हामीले हाम्रा राज्यका सबै स्वतन्त्र नागरिकहरूलाई, हाम्रा लागि र हाम्रा उत्तराधिकारीहरूका लागि सधैँको निम्ति, यी निम्न-लिखित स्वतन्त्रताहरू प्रदान र समर्पण गरेका छौँ, ताकि उनीहरूले र उनीहरूका उत्तराधिकारीहरूले हामीबाट र हाम्रा उत्तराधिकारीहरूबाट सधैँका निम्ति ती प्राप्त गरून् र भोग गरून्। |item2_value=9| लन्डन सहरले आफ्ना पुराना सबै स्वतन्त्रताहरू र चालचलनहरू प्राप्त गर्नेछ जुन यसले भोग गर्दै आएको छ। यसबाहेक, हामी चाहन्छौं र प्रदान गर्छौं कि अन्य सबै सहरहरू, नगरहरू, बस्तीहरू, र पाँच बन्दरगाहका ब्यारनहरू, र अन्य सबै बन्दरगाहहरूले आफ्ना सबै स्वतन्त्रताहरू र स्वतन्त्र चालचलनहरू प्राप्त गर्नेछन्। |item3_value=29| कुनै पनि स्वतन्त्र नागरिकलाई पक्राउ गरिने छैन वा थुनामा राखिने छैन, वा उसको निजी सम्पत्ति, स्वतन्त्रता, वा स्वतन्त्र चालचलनबाट वञ्चित गरिने छैन, वा देश निकाला गरिने छैन, वा निर्वासित गरिने छैन, वा अन्य कुनै तरिकाले नष्ट गरिने छैन; न त हामी उसमाथि कारबाही गर्नेछौं, न त उसलाई सजाय दिनेछौं, केवल उसका आफ्नै सरसरहका व्यक्तिहरूको कानुनी फैसलाद्वारा वा देशको कानुन बमोजिम बाहेक। हामी कसैलाई पनि न्याय बेच्ने छैनौं, हामी कसैलाई पनि न्याय वा अधिकार दिन इन्कार गर्ने छैनौं वा ढिलाइ गर्ने छैनौं।<ref name=UKStatute>{{cite web|url=http://www.statutelaw.gov.uk/content.aspx?activeTextDocId=1517519 |title=(Magna Carta) (1297) (c. 9) |work=UK Statute Law Database |access-date=2 September 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070905014018/http://www.statutelaw.gov.uk/content.aspx?activeTextDocId=1517519 |archive-date=5 September 2007 }}</ref><ref name="PAMadisonDPC"/> }}}} ==परिणाम र प्रभाव== हस्ताक्षर गरेपछि चार्टरको प्रतिहरू प्रत्येक सामन्त एवं पादरीहरूको प्रदेशमा वर्षमा दुई पटक उच्च स्वरमा सार्वजनिक घोषणा कि लागि पठाइयो। राजा जोनले यद्यपि हस्ताक्षर गरे पनि , कार्यान्वित गर्न आपति प्रकट गरे। उनले पोपलाई एक विशेष पोपादेश द्वारा यस चार्टरलाई अवैध सिद्ध गर्न अनुरोध गरे। भाडाको सैनिक एकत्रित गरेर ब्यारनहरू विरुद्ध युद्धको घोषणा गरे। एक वर्षसम्म [[गृहयुद्ध]] चल्यो र १२१६ ई.मा जोनको मृत्यु भएपछि गृहयुद्ध बन्द भयो। राजा जोनको मृत्यु पछि, चार्टरको अन्तर्कालीन धाराहरू हटाएर, पुनर्घोषित गरियो। १२२५ ई. मा केहि परिवर्तन उपरान्त चार्टरको फेरि घोषणा भयो। एडवर्ड षष्टम् सम्म प्रत्येक माध्यमिक युगका शासकले चार्टरलाई वैध बताए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{विश्वको इतिहास}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:विधि]] [[श्रेणी:दस्तावेज]] [[श्रेणी:मानव अधिकार]] g8vdzi61u4wr0y9ubq6xhfvizrj02fj 0 112861 1380021 1338047 2026-09-12T09:18:25Z Bishaldev100 28807 /* सदस्यहरू */ 1380021 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|ब्राजिल, रुस, इन्डिया, चीन र दक्षिण अफ्रिका गरि पाँच राष्ट्र रहेको एक सङ्गठन}} {{Infobox organization | name = ब्रिक्स | full_name = ब्राजिल, रुस, भारत, चीन र दक्षिण अफ्रिका <hr> | image = Informal meeting of the BRICS during the 2019 G20 Osaka summit.jpg | image_size = 245 | alt = | caption = ब्रिक्सका नेताहरू, बायाँ देखि दायाँ सम्म: [[सि जिनपिङ]], [[भ्लादिमिर पुटिन]], [[जइर बोल्सोनारू]], [[नरेन्द्र मोदी]] र [[सिरिल रामाफोसा]] | logo = | logo_size = 230 | logo_alt = | logo_caption = [[१३औँ ब्रिक्स सम्मेलन]]को लोगो | map = BRICS.svg | map_size = 330 | map_alt = | map_caption = ब्रिक्सका सदस्य राष्ट्रहरू <hr> '''[[सदस्य राष्ट्र]] र प्रमुख नेताहरू:''' <hr>{{Infobox | subbox = yes | labelstyle = padding-right:1em;text-align:left | datastyle = text-align:left | label1 = {{झण्डा|ब्राजिल}} | data1 = राष्ट्रपति [[जइर बोल्सोनारू]] | label2 = {{झण्डा|रूस}} | data2 = राष्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुतिन]] | label4 = {{झण्डा|चीन}} | data4 = राष्ट्रपति [[सि जिनपिङ]] <ref group="note" name="CHNheadofgov"> [[चीन]] सरकारका प्रमुख प्रधानमन्त्री हुन्, जसको वर्तमान धारक [[लि कच्याङ]] हुन्। चीनको राष्ट्रपति विधिवत रूपमा औपचारिक कार्यालय हो तथापि, चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीका महासचिव (वास्तविक नेता)ले संक्रमणकालका महिना बाहेक सन् १९९३ देखि सधैँ यो पद धारण गर्दै आएका छन्। वर्तमान सर्वोपरि नेता [[सि जिनपिङ]] हुन्। </ref> | label5 = {{झण्डा|दक्षिण अफ्रिका}} | data5 = राष्ट्रपति [[सिरिल रामाफोसा]] | label3 = {{झण्डा|भारत}} [[१३औँ ब्रिक्स सम्मेलन|(सन् २०२१ को आयोजक)]] | data3 = प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]] }}<hr> | founding_location = संयुक्त राष्ट्रसङ्घको [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|प्रधान कार्यालय]], [[न्युयोर्क सहर]] ([[संयुक्त राष्ट्र महासभा]] ६१औँ सत्र)<br>येकातेरिनबर्ग ([[प्रथम ब्रिक सम्मेलन]]) | abbreviation = ब्रिक्स | predecessor = [[ब्रिक]] | named_after = सदस्य राष्ट्रहरू' प्रारम्भिक | formation = सेप्टेम्बर २००६ ([[संयुक्त राष्ट्र महासभा]] ६१औँ सत्र)<br>[[प्रथम ब्रिक सम्मेलन]]: १६ जुन २००९ | founder = '''[[संयुक्त राष्ट्र महासभा]] ६१औँ सत्र:'''<br>{{झण्डा चिन्ह|ब्राजिल}} [[सेल्सो आमोरिम]]<br>{{झण्डा चिन्ह|रूस}} [[सेर्गेई लाभ्रोभ]]<br>{{झण्डा चिन्ह|भारत}} [[प्रणब मुखर्जी]]<br>{{झण्डा चिन्ह|चीन}} [[लि झाओसिङ]]<br>{{झण्डा चिन्ह|रूस}} [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुतिन]]<hr>'''[[प्रथम बिक्स सम्मेलन]]:'''<br>{{झण्डा चिन्ह|ब्राजिल}} [[लुला दा सिल्भा]]<br>{{झण्डा चिन्ह|रूस}} [[दिमित्री मेदभेदेभ]]<br>{{झण्डा चिन्ह|भारत}} [[मनमोहन सिंह]]<br>{{झण्डा चिन्ह|चीन}} [[हु जिन्ताओ]] | type = [[अन्तरसरकारी सङ्गठन]] | purpose = राजनीतिक | fields = [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध|अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति]] | membership = ५ | membership_year = सन् २०११ | funding = सदस्य राष्ट्र | formerly = [[ब्रिक]] | headquarters = [[नयाँ विकास बैङ्क|ब्रिक्स भवन]] | location_city = साङ्घाई | location_country = चीन | website = https://infobrics.org }} '''ब्रिक्स''' पाँच प्रमुख उदीयमान अर्थव्यवस्थाहरू: [[ब्राजिल]], [[रुस]], [[भारत]], [[चीन]] र [[दक्षिण अफ्रिका]]लाई जोड्ने गरि तयार पारिएको संक्षिप्त रूप हो। ब्रिक्स सदस्यहरू क्षेत्रीय मामिलाहरूमा आफ्नो उल्लेखनीय प्रभावको लागि चिनिन्छन्। सन् २००९ देखि ब्रिक्स राष्ट्रका सरकारहरू वार्षिक रुपमा औपचारिक शिखर सम्मेलन गर्दै आएका छन्।<ref> चीन, ब्राजिल, भारत र रुस सबैलाई बाङ्को बिल्बाओ भिसकाये आर्हेन्तारियाद्वारा विकासको नेतृत्व गर्ने देश मानिएको थियो।: [http://www.bbvaresearch.com/KETD/fbin/mult/120215_BBVAEAGLES_Annual_Report_tcm348-288784.pdf?ts=1642012 "BBVA EAGLEs Annual Report (PPT)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510133743/http://www.bbvaresearch.com/KETD/fbin/mult/120215_BBVAEAGLES_Annual_Report_tcm348-288784.pdf?ts=1642012 |date=10 May 2013 }}</ref> [[भारत]]ले ९ सेप्टेम्बर २०२१ मा सबैभन्दा पछिल्लो १३औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलन आयोजना गरेको थियो। सन् २०१० मा [[दक्षिण अफ्रिका]] यस सङ्गठनमा जोडिनु अगाडी रुस, ब्राजिल, भारत, [[चीन]] गरि चार राष्ट्रलाई छोटकरीमा "ब्रिक" भनेर समूहकृत गरिएको थियो।<ref> [http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm "New era as South Africa joins BRICS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418004139/http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm |date=18 April 2011 }} . SouthAfrica.info. ११ अप्रिल २०१०। पहुँचमिति २०१२। </ref> ब्रिक्स राष्ट्रको संयुक्त क्षेत्रफल ३९,७४६,२२० वर्ग किलोमिटर (१५,३४६,१०१.० वर्ग माइल) रहेको छ भने यसको अनुमानित कुल जनसङ्ख्या लगभग ३.२१ अर्ब<ref name="UN">{{cite web|url=https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|title=Total Population – Both Sexes|work=World Population Prospects, the 2019 Revision|publisher=संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय आर्थिक तथा सामाजिक मामिला विभाग, जनसङ्ख्या विभाजन, जनसङ्ख्या अनुमान र अनुमान खण्ड|date=June 2019|access-date=17 June 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx |date=27 February 2021 }}</ref>, अर्थात बिक्र्समा विश्वको लगभग २६.६५६% भुभाग र विश्व जनसङ्ख्याको ४१.५३% रहेका छन्। पाँच मध्ये चार सदस्य (चीन, भारत, ब्राजिल र रसिया) जनसङ्ख्या अनुसार विश्वका दश ठूला देशहरू मध्ये एक हुन् र दक्षिण अफ्रिका भने दुबै जनसङ्ख्या र क्षेत्रफलको आधारमा चौविसौँ स्थानमा रहेको छ। ब्रिक्सको सबै राष्ट्र जि २० (अर्थात २० को समूह)को सदस्य हुन्। सन् २०१८ सम्ममा, यी पाँच राष्ट्रहरूको संयुक्त कुल ग्राहस्थ उत्पादन १९.६ खर्ब अमेरिकी डलर, कुल विश्व उत्पादको लगभग २३.२%, लगभग अमेरिकी डलर ४०.५५ खर्ब (विश्वको कुल ग्राहस्थ उत्पादन ३२%) र यी देशको संयुक्त विदेशी भण्डारमा अनुमानित ४.४६ खर्ब अमेरिकी डलर सञ्चित थियो।<ref name=IMFApr2013> {{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=91&pr.y=5&sy=2011&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=223%2C924%2C922%2C199%2C534&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=World Economic Outlook|publisher=IMF|date=April 2013|access-date=17 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726113028/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=91&pr.y=5&sy=2011&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=223%2C924%2C922%2C199%2C534&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|archive-date=26 July 2014|url-status=live}} </ref><ref> [http://www.csmonitor.com/World/Global-Issues/2011/1018/Amid-BRICS-rise-and-Arab-Spring-a-new-global-order-forms "Amid BRICS' rise and 'Arab Spring', a new global order forms"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020201828/http://www.csmonitor.com/World/Global-Issues/2011/1018/Amid-BRICS-rise-and-Arab-Spring-a-new-global-order-forms |date=20 October 2011 }} . ''द क्रिस्चियन साइन्स मनिटर''। पहुँचमिति २० अक्टोबर २०११। </ref> ब्रिक्सका सदस्य राष्ट्रहरूले थुप्रै टिप्पणीकारहरूबाट प्रशंसा र आलोचना दुवै प्राप्त गरेका छन्।<ref name="BRICS Peace Defender"/><ref name=highwall/><ref name=USINPAC>{{cite web|title=BRICS – India is the biggest loser|url=http://usinpac.com/blog/admin/brics-india-is-the-biggest-loser/|publisher=USINPAC|date=18 April 2013|access-date=17 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131028210231/http://usinpac.com/blog/admin/brics-india-is-the-biggest-loser/|archive-date=28 October 2013|url-status=dead}}</ref> ब्रिक्सका सदस्य राष्ट्रहरू बीच मुख्यतः हस्तक्षेप रहित, समानता र पारस्परिक लाभको आधारमा द्विपक्षीय सम्बन्ध सञ्चालन गरिन्छ।<ref>{{cite web |url=https://repository.law.wisc.edu/s/uwlaw/media/21534 |title=The Sino-Brazilian Principles in a Latin American and BRICS Context: The Case for Comparative Public Budgeting Legal Research; Wisconsin International Law Journal; 13 May 2015 |author=Gutemberg Pacheco Lopes Junior<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=University of Wisconsin Law School |access-date=7 September 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616204626/https://repository.law.wisc.edu/s/uwlaw/media/21534 |date=16 June 2021 }}</ref> ब्रिक्स समूहको अस्तित्वले औपचारिक वा अनौपचारिक गठबन्धनलाई सङ्केत गर्दैन। यी पाँच सरकारबीच विभिन्न आर्थिक, प्रादेशिक र राजनीतिक विवादहरू कायम रहेका छन्। == इतिहास == == शिखर सम्मेलन == समूहले सन् २००९ देखि वार्षिक रूपमा शिखर सम्मेलनको आयोजना गर्दै आएको छ जसमा सदस्य राष्ट्रहरूले पालै पालो आयोजना गर्दै आएका छन्। दक्षिण अफ्रिका प्रवेश गर्नु अघि, सन् २००९ र सन् २०१० मा दुई ब्रिक शिखर सम्मेलनहरू आयोजना गरिएका थिए। पहिलो पाँच सदस्यीय ब्रिक्स शिखर सम्मेलन सन् २०११ मा भएको थियो। हालैको ब्रिक्स शिखर सम्मेलन १३ देखि १४ नोभेम्बर २०१९ सम्म ब्राजिलमा सम्पन्न भएको थियो। भारतले नयाँ दिल्लीमा सन् २०२१ शिखर सम्मेलनको आयोजना गरेको र चीनसँगको तनावको बीचमा, चिनियाँ नेता सी जिनपिङले सन् २०२१ मा भारतको अध्यक्षतालाई समर्थन गरेर नरम कदम चालेका थिए।<ref name="BRICS Brazil">{{cite web|url=http://brics2019.itamaraty.gov.br/en/2019-brazilian-presidency/theme-and-priorities|title=BRICS BRASIL 2019 – Theme and priorities|website=brics2019.itamaraty.gov.br}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190828170201/http://brics2019.itamaraty.gov.br/en/2019-brazilian-presidency/theme-and-priorities |date=2019-08-28 }}</ref> == सदस्यहरू == अहिले ६ पूर्ण सदस्यहरू रहेकोमा २०८० पाैष १६ पछि थप ६ पुर्ण सदस्य राष्ट्रहरू थपिनेछन्। नयाँ थपिने राष्ट्रहरूमा एसियाका ३,अफ्रिकाका २ र दक्षिण अमेरिकाको १ छन्। {| class="wikitable sortable" !देश !राजधानी !क्षेत्रफल (वर्ग किमि) !जनसङ्ख्या <small>(२०२५)</small> !घनत्व <small>(^{प्रति वर्ग किमि})</small> !प्रतिव्यक्ति जीडीपी पीपीपी<ref name="GDP 2026">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects: April 2026 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/april/weo-report?c=612,913,218,223,924,469,644,534,536,429,922,199,466,456,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=12027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=imf.org |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> ![[List of countries by Human Development Index|HDI]]<ref name="ReferenceA">{{cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2025 |access-date=27 August 2026 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> !मुद्रा ! class="unsortable" |आधिकारिक भाषाहरू ! class="unsortable" |नेताहरू ! class="unsortable" |आबद्धता |- |'''{{flag|ब्राजिल}}''', Federative Republic of |[[Brasília]] | align="right" |8,515,767 | align="right" |213,583,750 | align="right" |23.8 | align="right" |{{Nts|24,428}} | align="right" |{{Nts|0.786}} | align="center" |[[Brazilian real]] (R$) (BRL) | align="center" |[[Portuguese language|Portuguese]] also see [[Languages of Brazil]] | align="center" |[[President of Brazil|''Head of State and Government'']]: [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | rowspan="4" |16 June 2009 (Informally, September 2006) |- |'''{{flag|रुस}}''' Russian Federation |[[Moscow]] | align="right" |17,075,400 | align="right" |146,028,325 | align="right" |8.4 | align="right" |{{Nts|52,479}} | align="right" |{{Nts|0.832}} | align="center" |[[Russian rouble]] (₽) (RUB) | align="center" |[[Russian language|Russian]] also see [[Languages of Russia]] | align="center" |[[President of Russia|''Head of State'']]: [[Vladimir Putin]] [[Prime Minister of Russia|''Head of Government'']]: [[Mikhail Mishustin]] |- |'''{{flag|भारत}}''', Republic of |[[New Delhi]] | align="right" |3,287,240 | align="right" |1,417,492,000 | align="right" |430.7 | align="right" |{{Nts|12,801}} | align="right" |{{Nts|0.685}} | align="center" |[[Indian rupee]] ([[₹]]) (INR) | align="center" |[[Hindi]] ([[Devanagari script]]) [[English language|English]] Also see [[Languages with official status in India|Languages of India]] | align="center" |[[President of India|''Head of State'']]: [[Droupadi Murmu]] [[Prime Minister of India|''Head of Government'']]: [[Narendra Modi]] |- |'''{{flag|चीन}}''', People's Republic of |[[Beijing]] | align="right" |9,640,011{{efn|The actual area under PRC control is 9,596,960.{{cn|date=December 2024}}}} | align="right" |1,408,280,000 | align="right" |147 | align="right" |{{Nts|31,596}} | align="right" |{{Nts|0.797}} | align="center" |[[Renminbi]] (Chinese yuan, [[¥]]) (CNY) | align="center" |[[Standard Chinese]]<ref name="langlaw">{{Cite web |title=Law of the People's Republic of China on the Standard Spoken and Written Chinese Language (Order of the President No.37) |url=http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724204951/http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |archive-date=2013-07-24 |access-date=2023-08-28}}</ref> written in [[Simplified Chinese characters|simplified characters]]<ref name="langlaw" /> see also [[languages of China]] | align="center" |''[[General Secretary of the Chinese Communist Party|Party Secretary]] and [[President of China|Head of State]]'': [[Xi Jinping]] [[Premier of China|''Head of Government'']]: [[Li Qiang]] |- |'''{{flag|दक्षिण अफ्रिका}}''', Republic of |[[Pretoria]] (executive) [[Cape Town]] (legislative) [[Bloemfontein]] (judicial) | align="right" |1,221,037 | align="right" |63,100,945 | align="right" |50.8 | align="right" |{{Nts|16,740}} | align="right" |{{Nts|0.741}} | align="center" |[[South African rand]] (R) (ZAR) | align="center" |[[Languages of South Africa|12 languages]] | align="center" |[[President of South Africa|''Head of State and Government'']]: [[Cyril Ramaphosa]] |24 December 2010<ref>[http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm "New era as South Africa joins BRICS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418004139/http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm|date=18 April 2011}} . SouthAfrica.info. 11 April 2010. Retrieved 2 December 2012.</ref><ref name=":0">{{cite web |title=S. Africa Joins; BRIC Now BRICS, 13 de abril de 2011 |url=http://www.businessworld.in/bw/2011_02_19_S_Africa_Joins_BRIC_Now_BRICS.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224221845/http://www.businessworld.in/bw/2011_02_19_S_Africa_Joins_BRIC_Now_BRICS.html |archive-date=24 February 2011 |access-date=15 April 2011}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite journal |date=2011-04-12 |title=BRICS Gain Global Influence as South Africa Joins, Medvedev Says |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-04-12/brics-gain-global-influence-as-south-africa-joins-russia-s-medvedev-says |language=en |access-date=2021-03-27 |website=Bloomberg.com}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite journal |last=Fletcher |first=Owen |date=2011-04-13 |title=China Seeks Heft for 'BRICS' |url=https://online.wsj.com/article/SB10001424052748703841904576256413453368944.html |journal=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |access-date=2021-03-27}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref> |- |'''{{flag|Egypt}}''', Arab Republic of |[[Cairo]] | align="right" |1,010,408 | align="right" |107,271,260 | align="right" |108.32 | align="right" |{{Nts|23,321}} | align="right" |{{Nts|0.754}} | align="center" |[[Egyptian pound]] (LE) (EGP) | align="center" |[[Modern Standard Arabic|Arabic]] | align="center" |[[President of Egypt|''Head of State'']]: [[Abdel Fattah el-Sisi]] [[Prime Minister of Egypt|''Head of Government'']]: [[Mostafa Madbouly]] | rowspan="3" |1 January 2024 |- |'''{{flag|Ethiopia}}''', Federal Democratic Republic of |[[Addis Ababa]] | align="right" |1,104,300 | align="right" |109,499,000 | align="right" |92.7 | align="right" |{{Nts|4,974}} | align="right" |{{Nts|0.497}} | align="center" |[[Ethiopian birr]] (Br) (ETB) | align="center" |[[Afar language|Afar]] [[Amharic]] [[Oromo language|Oromo]] [[Somali language|Somali]] [[Tigrinya language|Tigrinya]] | align="center" |[[President of Ethiopia|''Head of State'']]: [[Taye Atske Selassie]] [[Prime Minister of Ethiopia|''Head of Government'']]: [[Abiy Ahmed]] |- |'''{{flag|Iran}}''', Islamic Republic of |[[Tehran]] | align="right" |1,648,195 | align="right" |92,417,681 | align="right" |52 | align="right" |{{Nts|20,279}} | align="right" |{{Nts|0.799}} | align="center" |[[Iranian rial]] (Rl) (IRR) | align="center" |[[Persian language|Persian]] | align="center" |[[Supreme Leader of Iran|''Head of State'']]: [[Mojtaba Khamenei]] [[President of Iran|''Head of Government'']]: [[Masoud Pezeshkian]] |- |'''{{flag|United Arab Emirates}}''' |[[Abu Dhabi]] | align="right" |83,600 | align="right" |11,027,129 | align="right" |132 | align="right" |{{Nts|87,774}} | align="right" |{{Nts|0.940}} | align="center" |[[United Arab Emirates dirham|UAE dirham]] ([[चित्र:UAE_Dirham_Symbol.svg|वर्ग=skin-invert-image|13x13पिक्सेल]]) (AED) | align="center" |[[Modern Standard Arabic|Arabic]] |[[President of the United Arab Emirates|''Head of State'']]: [[Mohamed bin Zayed Al Nahyan]] [[Prime Minister of the United Arab Emirates|''Head of Government'']]: [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]] |1 January 2024 |- |'''{{flag|Indonesia}}''', Republic of |[[Jakarta]] | align="right" |1,904,569 | align="right" |284,438,782 | align="right" |143 | align="right" |{{Nts|18,973}} | align="right" |{{Nts|0.728}} | align="center" |[[Indonesian rupiah]] (Rp) (IDR) | align="center" |[[Indonesian language|Indonesian]] | align="center" |[[President of Indonesia|''Head of State and Government'']]: [[Prabowo Subianto]] |6 January 2025 |} === Disputed member === {| class="wikitable sortable" !Country !Capital !Area <small>(km²)</small> ![[List of countries and dependencies by population|Population]] <small>(2025)</small> ![[Population density|Density]] <small>(/km²)</small> ![[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP per cap.]] [[List of countries by GDP (PPP) per capita|(PPP)]]<ref name="GDP 2026" /> ![[List of countries by Human Development Index|HDI]]<ref name="ReferenceA" /> ![[List of circulating currencies|Currency]] ! class="unsortable" |[[Official languages]] ! class="unsortable" |Leaders ! class="unsortable" |Accession |- |'''{{flag|Saudi Arabia}}''', Kingdom of |[[Riyadh]] | align="right" |2,149,690 | align="right" |34,566,328<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia |url=https://data.un.org/en/iso/sa.html |access-date=27 August 2026 |website=UNData |publisher=[[United Nations Statistics Division]]}}</ref> | align="right" |16.1 | align="right" |{{Nts|78,815}} | align="right" |{{Nts|0.900}} | align="center" |[[Saudi riyal]] (ر.س) (SAR) | align="center" |[[Arabic]] | align="center" |[[King of Saudi Arabia|''Head of State'']]: [[Salman of Saudi Arabia]] [[Prime Minister of Saudi Arabia|''Head of Government'']]: [[Mohammed bin Salman]] |Invited to join from 1 January 2024{{efn|Saudi Arabia's BRICS membership is disputed. Official BRICS sources list Saudi Arabia as a BRICS member, while the country maintains ambiguity regarding its status. See [[#Status of Saudi Arabia|Status of Saudi Arabia]] for discussion of its status.}}<ref name="BRICSParticipationCategories" /> |- |} [[File:Map_of_BRICS_members_and_other_countries_which_are_either_joining,_had_applied_to_join,_or_had_expressed_an_interest_in_joining_BRICS-WITH_Antarctica.svg|thumb|upright=1.5|नक्शा: {{Legend|#0072B2|सदस्य राष्ट्र}} {{Legend|#E69F00|आवेदक}} {{Legend|#F0E442|जोडिन इच्छा व्यक्त}}]] ===सदस्यताका लागि आवेदन दिएका देशहरू=== कुल १५ देशहरूले<ref>{{cite news|url=https://www.middleeastmonitor.com/20230815-south-africa-8-arab-countries-request-to-join-brics/|title=South Africa: 8 Arab countries request to join BRICS|date=15 August 2023|work=Middle East Monitor|access-date=20 August 2023|archive-date=20 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820122743/https://www.middleeastmonitor.com/20230815-south-africa-8-arab-countries-request-to-join-brics/|url-status=live}}}</ref>ब्रिक्स मा सामेल हुन औपचारिक रूपमा आवेदन दिएका छन्, जसलाई निम्नानुसार सूचीबद्ध गरिएको छ: <ref name="Prange 2023">{{cite web |last=Prange |first=Astrid |date=27 Mar 2023 |title=A new world order? BRICS nations offer alternative to West – DW – 04/10/2023 |url=https://www.dw.com/en/a-new-world-order-brics-nations-offer-alternative-to-west/a-65124269 |access-date=24 Aug 2023 |website=dw.com |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824014359/https://www.dw.com/en/a-new-world-order-brics-nations-offer-alternative-to-west/a-65124269 |url-status=live }}</ref> * {{Flag|अल्जेरिया}} (सन् २०२२ मा आवेदन दिएको)<ref>{{Cite web |last=Mntambo |first=Nokukhanya |date=26 August 2023 |title=Algeria likely to be among second batch of countries to join BRICS - Godongwana |url=https://ewn.co.za/2023/08/26/algeria-likely-to-be-among-second-batch-of-countries-to-join-brics-godongwana |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827071701/https://ewn.co.za/2023/08/26/algeria-likely-to-be-among-second-batch-of-countries-to-join-brics-godongwana |archive-date=27 August 2023 |access-date=14 September 2023 |website=Eyewitness News |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230827071701/https://ewn.co.za/2023/08/26/algeria-likely-to-be-among-second-batch-of-countries-to-join-brics-godongwana |date=27 August 2023 }}</ref> * {{Flag|बहराइन}}<ref name="Arab Nations">{{cite news|url=https://thecradle.co/article-view/24119/five-arab-states-plus-iran-among-19-nations-ready-to-join-brics|title=Five Arab states plus Iran among 19 nations ready to join BRICS|date=30 April 2023|work=The Cradle|access-date=30 April 2023|archive-date=30 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430054106/https://thecradle.co/article-view/24119/five-arab-states-plus-iran-among-19-nations-ready-to-join-brics|url-status=live}}</ref> * {{Flag|बङ्गलादेश}}<ref name="Bangladesh Formally Applies To Join BRICS">{{cite news |last1=Devonshire-Ellis |first1=Chris |title=Bangladesh Formally Applies To Join BRICS |url=https://www.silkroadbriefing.com/news/2023/06/20/bangladesh-formally-applies-to-join-brics |access-date=22 June 2023 |agency=Silk Road Briefing |date=20 June 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162547/https://www.silkroadbriefing.com/news/2023/06/20/bangladesh-formally-applies-to-join-brics/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621162547/https://www.silkroadbriefing.com/news/2023/06/20/bangladesh-formally-applies-to-join-brics/ |date=21 June 2023 }}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|बेलारुस}}<ref name="Belarus says it has applied to join BRICS club - Russian RIA agency">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/belarus-says-it-has-applied-join-brics-club-russian-ria-agency-2023-07-25/|title=Belarus says it has applied to join BRICS club, RIA reports|newspaper=Reuters|date=25 July 2023|via=www.reuters.com|access-date=26 July 2023|archive-date=26 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726104908/https://www.reuters.com/world/europe/belarus-says-it-has-applied-join-brics-club-russian-ria-agency-2023-07-25/|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|बोलिभिया}}<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/americas/bolivia-president-attend-brics-summit-bid-new-investment-2023-07-31/|title=Bolivia president to attend BRICS summit in bid for new investment|last=Ramos|first=Daniel|newspaper=Reuters|date=31 July 2023|via=www.reuters.com|access-date=13 August 2023|archive-date=3 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230803094802/https://www.reuters.com/world/americas/bolivia-president-attend-brics-summit-bid-new-investment-2023-07-31/|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|क्युबा}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|होन्डुरस}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|कजाख्स्तान}}<ref>{{cite news|url=https://astanatimes.com/2023/06/kazakhstan-seeks-to-join-brics-and-enhance-trade-and-economic-cooperation/|title=Kazakhstan Seeks to Join BRICS and Enhance Trade and Economic Cooperation|last=Omirgazy|first=Dana|date=5 June 2023|work=Astana Times|access-date=4 July 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704072628/https://astanatimes.com/2023/06/kazakhstan-seeks-to-join-brics-and-enhance-trade-and-economic-cooperation/|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|कुवेत}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|पाकिस्तान}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|प्यालेस्टाइन}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|सेनेगल}}<ref name="auto">{{cite news|url=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjb_663304/wjbz_663308/activities_663312/202205/t20220520_10690435.html|title=Wang Yi Chairs Dialogue of Foreign Ministers between BRICS and Emerging Markets and Developing Countries|date=June 2023|access-date=4 July 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704072628/https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjb_663304/wjbz_663308/activities_663312/202205/t20220520_10690435.html|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|थाइल्यान्ड}}<ref name="auto"/> * {{Flag|भेनेजुएला}} (सन् २०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|भियतनाम}} (सन् २०२३ मा आवेदन दिएको) == टिप्पणीहरू == {{reflist|group=note}} {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:ब्रिक्स| ]] [[श्रेणी:ब्राजिलको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:रुसको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:भारतको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:चीनको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:दक्षिण अफ्रिकाको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:चीनको बहुपक्षीय सम्बन्ध]] [[श्रेणी:रुसको बहुपक्षीय सम्बन्ध]] [[श्रेणी:सन् २००९ मा स्थापित सङ्गठनहरू]] jj6v7b6l4953wtn7xj05po0n5qn7oxz 1380022 1380021 2026-09-12T09:23:26Z Bishaldev100 28807 /* सदस्यहरू */ 1380022 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|ब्राजिल, रुस, इन्डिया, चीन र दक्षिण अफ्रिका गरि पाँच राष्ट्र रहेको एक सङ्गठन}} {{Infobox organization | name = ब्रिक्स | full_name = ब्राजिल, रुस, भारत, चीन र दक्षिण अफ्रिका <hr> | image = Informal meeting of the BRICS during the 2019 G20 Osaka summit.jpg | image_size = 245 | alt = | caption = ब्रिक्सका नेताहरू, बायाँ देखि दायाँ सम्म: [[सि जिनपिङ]], [[भ्लादिमिर पुटिन]], [[जइर बोल्सोनारू]], [[नरेन्द्र मोदी]] र [[सिरिल रामाफोसा]] | logo = | logo_size = 230 | logo_alt = | logo_caption = [[१३औँ ब्रिक्स सम्मेलन]]को लोगो | map = BRICS.svg | map_size = 330 | map_alt = | map_caption = ब्रिक्सका सदस्य राष्ट्रहरू <hr> '''[[सदस्य राष्ट्र]] र प्रमुख नेताहरू:''' <hr>{{Infobox | subbox = yes | labelstyle = padding-right:1em;text-align:left | datastyle = text-align:left | label1 = {{झण्डा|ब्राजिल}} | data1 = राष्ट्रपति [[जइर बोल्सोनारू]] | label2 = {{झण्डा|रूस}} | data2 = राष्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुतिन]] | label4 = {{झण्डा|चीन}} | data4 = राष्ट्रपति [[सि जिनपिङ]] <ref group="note" name="CHNheadofgov"> [[चीन]] सरकारका प्रमुख प्रधानमन्त्री हुन्, जसको वर्तमान धारक [[लि कच्याङ]] हुन्। चीनको राष्ट्रपति विधिवत रूपमा औपचारिक कार्यालय हो तथापि, चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीका महासचिव (वास्तविक नेता)ले संक्रमणकालका महिना बाहेक सन् १९९३ देखि सधैँ यो पद धारण गर्दै आएका छन्। वर्तमान सर्वोपरि नेता [[सि जिनपिङ]] हुन्। </ref> | label5 = {{झण्डा|दक्षिण अफ्रिका}} | data5 = राष्ट्रपति [[सिरिल रामाफोसा]] | label3 = {{झण्डा|भारत}} [[१३औँ ब्रिक्स सम्मेलन|(सन् २०२१ को आयोजक)]] | data3 = प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]] }}<hr> | founding_location = संयुक्त राष्ट्रसङ्घको [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|प्रधान कार्यालय]], [[न्युयोर्क सहर]] ([[संयुक्त राष्ट्र महासभा]] ६१औँ सत्र)<br>येकातेरिनबर्ग ([[प्रथम ब्रिक सम्मेलन]]) | abbreviation = ब्रिक्स | predecessor = [[ब्रिक]] | named_after = सदस्य राष्ट्रहरू' प्रारम्भिक | formation = सेप्टेम्बर २००६ ([[संयुक्त राष्ट्र महासभा]] ६१औँ सत्र)<br>[[प्रथम ब्रिक सम्मेलन]]: १६ जुन २००९ | founder = '''[[संयुक्त राष्ट्र महासभा]] ६१औँ सत्र:'''<br>{{झण्डा चिन्ह|ब्राजिल}} [[सेल्सो आमोरिम]]<br>{{झण्डा चिन्ह|रूस}} [[सेर्गेई लाभ्रोभ]]<br>{{झण्डा चिन्ह|भारत}} [[प्रणब मुखर्जी]]<br>{{झण्डा चिन्ह|चीन}} [[लि झाओसिङ]]<br>{{झण्डा चिन्ह|रूस}} [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुतिन]]<hr>'''[[प्रथम बिक्स सम्मेलन]]:'''<br>{{झण्डा चिन्ह|ब्राजिल}} [[लुला दा सिल्भा]]<br>{{झण्डा चिन्ह|रूस}} [[दिमित्री मेदभेदेभ]]<br>{{झण्डा चिन्ह|भारत}} [[मनमोहन सिंह]]<br>{{झण्डा चिन्ह|चीन}} [[हु जिन्ताओ]] | type = [[अन्तरसरकारी सङ्गठन]] | purpose = राजनीतिक | fields = [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध|अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति]] | membership = ५ | membership_year = सन् २०११ | funding = सदस्य राष्ट्र | formerly = [[ब्रिक]] | headquarters = [[नयाँ विकास बैङ्क|ब्रिक्स भवन]] | location_city = साङ्घाई | location_country = चीन | website = https://infobrics.org }} '''ब्रिक्स''' पाँच प्रमुख उदीयमान अर्थव्यवस्थाहरू: [[ब्राजिल]], [[रुस]], [[भारत]], [[चीन]] र [[दक्षिण अफ्रिका]]लाई जोड्ने गरि तयार पारिएको संक्षिप्त रूप हो। ब्रिक्स सदस्यहरू क्षेत्रीय मामिलाहरूमा आफ्नो उल्लेखनीय प्रभावको लागि चिनिन्छन्। सन् २००९ देखि ब्रिक्स राष्ट्रका सरकारहरू वार्षिक रुपमा औपचारिक शिखर सम्मेलन गर्दै आएका छन्।<ref> चीन, ब्राजिल, भारत र रुस सबैलाई बाङ्को बिल्बाओ भिसकाये आर्हेन्तारियाद्वारा विकासको नेतृत्व गर्ने देश मानिएको थियो।: [http://www.bbvaresearch.com/KETD/fbin/mult/120215_BBVAEAGLES_Annual_Report_tcm348-288784.pdf?ts=1642012 "BBVA EAGLEs Annual Report (PPT)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510133743/http://www.bbvaresearch.com/KETD/fbin/mult/120215_BBVAEAGLES_Annual_Report_tcm348-288784.pdf?ts=1642012 |date=10 May 2013 }}</ref> [[भारत]]ले ९ सेप्टेम्बर २०२१ मा सबैभन्दा पछिल्लो १३औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलन आयोजना गरेको थियो। सन् २०१० मा [[दक्षिण अफ्रिका]] यस सङ्गठनमा जोडिनु अगाडी रुस, ब्राजिल, भारत, [[चीन]] गरि चार राष्ट्रलाई छोटकरीमा "ब्रिक" भनेर समूहकृत गरिएको थियो।<ref> [http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm "New era as South Africa joins BRICS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418004139/http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm |date=18 April 2011 }} . SouthAfrica.info. ११ अप्रिल २०१०। पहुँचमिति २०१२। </ref> ब्रिक्स राष्ट्रको संयुक्त क्षेत्रफल ३९,७४६,२२० वर्ग किलोमिटर (१५,३४६,१०१.० वर्ग माइल) रहेको छ भने यसको अनुमानित कुल जनसङ्ख्या लगभग ३.२१ अर्ब<ref name="UN">{{cite web|url=https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|title=Total Population – Both Sexes|work=World Population Prospects, the 2019 Revision|publisher=संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय आर्थिक तथा सामाजिक मामिला विभाग, जनसङ्ख्या विभाजन, जनसङ्ख्या अनुमान र अनुमान खण्ड|date=June 2019|access-date=17 June 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx |date=27 February 2021 }}</ref>, अर्थात बिक्र्समा विश्वको लगभग २६.६५६% भुभाग र विश्व जनसङ्ख्याको ४१.५३% रहेका छन्। पाँच मध्ये चार सदस्य (चीन, भारत, ब्राजिल र रसिया) जनसङ्ख्या अनुसार विश्वका दश ठूला देशहरू मध्ये एक हुन् र दक्षिण अफ्रिका भने दुबै जनसङ्ख्या र क्षेत्रफलको आधारमा चौविसौँ स्थानमा रहेको छ। ब्रिक्सको सबै राष्ट्र जि २० (अर्थात २० को समूह)को सदस्य हुन्। सन् २०१८ सम्ममा, यी पाँच राष्ट्रहरूको संयुक्त कुल ग्राहस्थ उत्पादन १९.६ खर्ब अमेरिकी डलर, कुल विश्व उत्पादको लगभग २३.२%, लगभग अमेरिकी डलर ४०.५५ खर्ब (विश्वको कुल ग्राहस्थ उत्पादन ३२%) र यी देशको संयुक्त विदेशी भण्डारमा अनुमानित ४.४६ खर्ब अमेरिकी डलर सञ्चित थियो।<ref name=IMFApr2013> {{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=91&pr.y=5&sy=2011&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=223%2C924%2C922%2C199%2C534&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=World Economic Outlook|publisher=IMF|date=April 2013|access-date=17 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726113028/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=91&pr.y=5&sy=2011&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=223%2C924%2C922%2C199%2C534&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|archive-date=26 July 2014|url-status=live}} </ref><ref> [http://www.csmonitor.com/World/Global-Issues/2011/1018/Amid-BRICS-rise-and-Arab-Spring-a-new-global-order-forms "Amid BRICS' rise and 'Arab Spring', a new global order forms"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020201828/http://www.csmonitor.com/World/Global-Issues/2011/1018/Amid-BRICS-rise-and-Arab-Spring-a-new-global-order-forms |date=20 October 2011 }} . ''द क्रिस्चियन साइन्स मनिटर''। पहुँचमिति २० अक्टोबर २०११। </ref> ब्रिक्सका सदस्य राष्ट्रहरूले थुप्रै टिप्पणीकारहरूबाट प्रशंसा र आलोचना दुवै प्राप्त गरेका छन्।<ref name="BRICS Peace Defender"/><ref name=highwall/><ref name=USINPAC>{{cite web|title=BRICS – India is the biggest loser|url=http://usinpac.com/blog/admin/brics-india-is-the-biggest-loser/|publisher=USINPAC|date=18 April 2013|access-date=17 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131028210231/http://usinpac.com/blog/admin/brics-india-is-the-biggest-loser/|archive-date=28 October 2013|url-status=dead}}</ref> ब्रिक्सका सदस्य राष्ट्रहरू बीच मुख्यतः हस्तक्षेप रहित, समानता र पारस्परिक लाभको आधारमा द्विपक्षीय सम्बन्ध सञ्चालन गरिन्छ।<ref>{{cite web |url=https://repository.law.wisc.edu/s/uwlaw/media/21534 |title=The Sino-Brazilian Principles in a Latin American and BRICS Context: The Case for Comparative Public Budgeting Legal Research; Wisconsin International Law Journal; 13 May 2015 |author=Gutemberg Pacheco Lopes Junior<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=University of Wisconsin Law School |access-date=7 September 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616204626/https://repository.law.wisc.edu/s/uwlaw/media/21534 |date=16 June 2021 }}</ref> ब्रिक्स समूहको अस्तित्वले औपचारिक वा अनौपचारिक गठबन्धनलाई सङ्केत गर्दैन। यी पाँच सरकारबीच विभिन्न आर्थिक, प्रादेशिक र राजनीतिक विवादहरू कायम रहेका छन्। == इतिहास == == शिखर सम्मेलन == समूहले सन् २००९ देखि वार्षिक रूपमा शिखर सम्मेलनको आयोजना गर्दै आएको छ जसमा सदस्य राष्ट्रहरूले पालै पालो आयोजना गर्दै आएका छन्। दक्षिण अफ्रिका प्रवेश गर्नु अघि, सन् २००९ र सन् २०१० मा दुई ब्रिक शिखर सम्मेलनहरू आयोजना गरिएका थिए। पहिलो पाँच सदस्यीय ब्रिक्स शिखर सम्मेलन सन् २०११ मा भएको थियो। हालैको ब्रिक्स शिखर सम्मेलन १३ देखि १४ नोभेम्बर २०१९ सम्म ब्राजिलमा सम्पन्न भएको थियो। भारतले नयाँ दिल्लीमा सन् २०२१ शिखर सम्मेलनको आयोजना गरेको र चीनसँगको तनावको बीचमा, चिनियाँ नेता सी जिनपिङले सन् २०२१ मा भारतको अध्यक्षतालाई समर्थन गरेर नरम कदम चालेका थिए।<ref name="BRICS Brazil">{{cite web|url=http://brics2019.itamaraty.gov.br/en/2019-brazilian-presidency/theme-and-priorities|title=BRICS BRASIL 2019 – Theme and priorities|website=brics2019.itamaraty.gov.br}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190828170201/http://brics2019.itamaraty.gov.br/en/2019-brazilian-presidency/theme-and-priorities |date=2019-08-28 }}</ref> == सदस्यहरू == अहिले ६ पूर्ण सदस्यहरू रहेकोमा २०८० पाैष १६ पछि थप ६ पुर्ण सदस्य राष्ट्रहरू थपिनेछन्। नयाँ थपिने राष्ट्रहरूमा एसियाका ३,अफ्रिकाका २ र दक्षिण अमेरिकाको १ छन्। {| class="wikitable sortable" !देश !राजधानी !क्षेत्रफल (वर्ग किमि) !जनसङ्ख्या <small>(२०२५)</small> !घनत्व <small>(^{प्रति वर्ग किमि})</small> !प्रतिव्यक्ति जीडीपी पीपीपी<ref name="GDP 2026">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects: April 2026 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/april/weo-report?c=612,913,218,223,924,469,644,534,536,429,922,199,466,456,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=12027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=imf.org |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> ![[List of countries by Human Development Index|HDI]]<ref name="ReferenceA">{{cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2025 |access-date=27 August 2026 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> !मुद्रा ! class="unsortable" |आधिकारिक भाषाहरू ! class="unsortable" |नेताहरू ! class="unsortable" |आबद्धता |- |'''{{flag|ब्राजिल}}''', Federative Republic of |[[ब्रसिलिया|ब्रासिलिया]] | align="right" |8,515,767 | align="right" |213,583,750 | align="right" |23.8 | align="right" |{{Nts|24,428}} | align="right" |{{Nts|0.786}} | align="center" |[[Brazilian real]] (R$) (BRL) | align="center" |[[Portuguese language|Portuguese]] also see [[Languages of Brazil]] | align="center" |[[President of Brazil|''Head of State and Government'']]: [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | rowspan="4" |16 June 2009 (Informally, September 2006) |- |'''{{flag|रुस}}''' Russian Federation |[[मस्को]] | align="right" |17,075,400 | align="right" |146,028,325 | align="right" |8.4 | align="right" |{{Nts|52,479}} | align="right" |{{Nts|0.832}} | align="center" |[[Russian rouble]] (₽) (RUB) | align="center" |[[Russian language|Russian]] also see [[Languages of Russia]] | align="center" |[[President of Russia|''Head of State'']]: [[Vladimir Putin]] [[Prime Minister of Russia|''Head of Government'']]: [[Mikhail Mishustin]] |- |'''{{flag|भारत}}''', Republic of |[[नयाँ दिल्ली]] | align="right" |3,287,240 | align="right" |1,417,492,000 | align="right" |430.7 | align="right" |{{Nts|12,801}} | align="right" |{{Nts|0.685}} | align="center" |[[Indian rupee]] ([[₹]]) (INR) | align="center" |[[Hindi]] ([[Devanagari script]]) [[English language|English]] Also see [[Languages with official status in India|Languages of India]] | align="center" |[[President of India|''Head of State'']]: [[Droupadi Murmu]] [[Prime Minister of India|''Head of Government'']]: [[Narendra Modi]] |- |'''{{flag|चीन}}''', People's Republic of |[[बेइजिङ]] | align="right" |9,640,011{{efn|The actual area under PRC control is 9,596,960.{{cn|date=December 2024}}}} | align="right" |1,408,280,000 | align="right" |147 | align="right" |{{Nts|31,596}} | align="right" |{{Nts|0.797}} | align="center" |[[Renminbi]] (Chinese yuan, [[¥]]) (CNY) | align="center" |[[Standard Chinese]]<ref name="langlaw">{{Cite web |title=Law of the People's Republic of China on the Standard Spoken and Written Chinese Language (Order of the President No.37) |url=http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724204951/http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |archive-date=2013-07-24 |access-date=2023-08-28}}</ref> written in [[Simplified Chinese characters|simplified characters]]<ref name="langlaw" /> see also [[languages of China]] | align="center" |''[[General Secretary of the Chinese Communist Party|Party Secretary]] and [[President of China|Head of State]]'': [[Xi Jinping]] [[Premier of China|''Head of Government'']]: [[Li Qiang]] |- |'''{{flag|दक्षिण अफ्रिका}}''', Republic of |[[प्रिटोरीया|प्रिटोरिया]] (कार्यकारी) [[केप टाउन]] (विधायिका) Bloemfontein (न्यायिक) | align="right" |1,221,037 | align="right" |63,100,945 | align="right" |50.8 | align="right" |{{Nts|16,740}} | align="right" |{{Nts|0.741}} | align="center" |[[South African rand]] (R) (ZAR) | align="center" |[[Languages of South Africa|12 languages]] | align="center" |[[President of South Africa|''Head of State and Government'']]: [[Cyril Ramaphosa]] |24 December 2010<ref>[http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm "New era as South Africa joins BRICS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418004139/http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm|date=18 April 2011}} . SouthAfrica.info. 11 April 2010. Retrieved 2 December 2012.</ref><ref name=":0">{{cite web |title=S. Africa Joins; BRIC Now BRICS, 13 de abril de 2011 |url=http://www.businessworld.in/bw/2011_02_19_S_Africa_Joins_BRIC_Now_BRICS.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224221845/http://www.businessworld.in/bw/2011_02_19_S_Africa_Joins_BRIC_Now_BRICS.html |archive-date=24 February 2011 |access-date=15 April 2011}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite journal |date=2011-04-12 |title=BRICS Gain Global Influence as South Africa Joins, Medvedev Says |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-04-12/brics-gain-global-influence-as-south-africa-joins-russia-s-medvedev-says |language=en |access-date=2021-03-27 |website=Bloomberg.com}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite journal |last=Fletcher |first=Owen |date=2011-04-13 |title=China Seeks Heft for 'BRICS' |url=https://online.wsj.com/article/SB10001424052748703841904576256413453368944.html |journal=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |access-date=2021-03-27}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref> |- |'''{{flag|इजिप्ट}}''', अरब गणतन्त्र |[[कायरो]] | align="right" |1,010,408 | align="right" |107,271,260 | align="right" |108.32 | align="right" |{{Nts|23,321}} | align="right" |{{Nts|0.754}} | align="center" |[[Egyptian pound]] (LE) (EGP) | align="center" |[[Modern Standard Arabic|Arabic]] | align="center" |[[President of Egypt|''Head of State'']]: [[Abdel Fattah el-Sisi]] [[Prime Minister of Egypt|''Head of Government'']]: [[Mostafa Madbouly]] | rowspan="3" |1 January 2024 |- |'''{{flag|इथियोपिया}}''', संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र |[[अदिस अबाबा]] | align="right" |1,104,300 | align="right" |109,499,000 | align="right" |92.7 | align="right" |{{Nts|4,974}} | align="right" |{{Nts|0.497}} | align="center" |[[Ethiopian birr]] (Br) (ETB) | align="center" |[[Afar language|Afar]] [[Amharic]] [[Oromo language|Oromo]] [[Somali language|Somali]] [[Tigrinya language|Tigrinya]] | align="center" |[[President of Ethiopia|''Head of State'']]: [[Taye Atske Selassie]] [[Prime Minister of Ethiopia|''Head of Government'']]: [[Abiy Ahmed]] |- |'''{{flag|इरान}}''', इस्लामिक गणतन्त्र |[[तेहरान]] | align="right" |1,648,195 | align="right" |92,417,681 | align="right" |52 | align="right" |{{Nts|20,279}} | align="right" |{{Nts|0.799}} | align="center" |[[Iranian rial]] (Rl) (IRR) | align="center" |[[Persian language|Persian]] | align="center" |[[Supreme Leader of Iran|''Head of State'']]: [[Mojtaba Khamenei]] [[President of Iran|''Head of Government'']]: [[Masoud Pezeshkian]] |- |'''{{flag|संयुक्त अरब इमिरेट्स}}''' |[[अबुधाबी|अबु धाबी]] | align="right" |83,600 | align="right" |11,027,129 | align="right" |132 | align="right" |{{Nts|87,774}} | align="right" |{{Nts|0.940}} | align="center" |[[United Arab Emirates dirham|UAE dirham]] ([[चित्र:UAE_Dirham_Symbol.svg|वर्ग=skin-invert-image|13x13पिक्सेल]]) (AED) | align="center" |[[Modern Standard Arabic|Arabic]] |[[President of the United Arab Emirates|''Head of State'']]: [[Mohamed bin Zayed Al Nahyan]] [[Prime Minister of the United Arab Emirates|''Head of Government'']]: [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]] |1 January 2024 |- |'''{{flag|इन्डोनेसिया}}''', गणतन्त्र |[[जाकार्ता]] | align="right" |1,904,569 | align="right" |284,438,782 | align="right" |143 | align="right" |{{Nts|18,973}} | align="right" |{{Nts|0.728}} | align="center" |[[Indonesian rupiah]] (Rp) (IDR) | align="center" |[[Indonesian language|Indonesian]] | align="center" |[[President of Indonesia|''Head of State and Government'']]: [[Prabowo Subianto]] |6 January 2025 |} === Disputed member === {| class="wikitable sortable" !Country !Capital !Area <small>(km²)</small> ![[List of countries and dependencies by population|Population]] <small>(2025)</small> ![[Population density|Density]] <small>(/km²)</small> ![[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP per cap.]] [[List of countries by GDP (PPP) per capita|(PPP)]]<ref name="GDP 2026" /> ![[List of countries by Human Development Index|HDI]]<ref name="ReferenceA" /> ![[List of circulating currencies|Currency]] ! class="unsortable" |[[Official languages]] ! class="unsortable" |Leaders ! class="unsortable" |Accession |- |'''{{flag|Saudi Arabia}}''', Kingdom of |[[Riyadh]] | align="right" |2,149,690 | align="right" |34,566,328<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia |url=https://data.un.org/en/iso/sa.html |access-date=27 August 2026 |website=UNData |publisher=[[United Nations Statistics Division]]}}</ref> | align="right" |16.1 | align="right" |{{Nts|78,815}} | align="right" |{{Nts|0.900}} | align="center" |[[Saudi riyal]] (ر.س) (SAR) | align="center" |[[Arabic]] | align="center" |[[King of Saudi Arabia|''Head of State'']]: [[Salman of Saudi Arabia]] [[Prime Minister of Saudi Arabia|''Head of Government'']]: [[Mohammed bin Salman]] |Invited to join from 1 January 2024{{efn|Saudi Arabia's BRICS membership is disputed. Official BRICS sources list Saudi Arabia as a BRICS member, while the country maintains ambiguity regarding its status. See [[#Status of Saudi Arabia|Status of Saudi Arabia]] for discussion of its status.}}<ref name="BRICSParticipationCategories" /> |- |} [[File:Map_of_BRICS_members_and_other_countries_which_are_either_joining,_had_applied_to_join,_or_had_expressed_an_interest_in_joining_BRICS-WITH_Antarctica.svg|thumb|upright=1.5|नक्शा: {{Legend|#0072B2|सदस्य राष्ट्र}} {{Legend|#E69F00|आवेदक}} {{Legend|#F0E442|जोडिन इच्छा व्यक्त}}]] ===सदस्यताका लागि आवेदन दिएका देशहरू=== कुल १५ देशहरूले<ref>{{cite news|url=https://www.middleeastmonitor.com/20230815-south-africa-8-arab-countries-request-to-join-brics/|title=South Africa: 8 Arab countries request to join BRICS|date=15 August 2023|work=Middle East Monitor|access-date=20 August 2023|archive-date=20 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820122743/https://www.middleeastmonitor.com/20230815-south-africa-8-arab-countries-request-to-join-brics/|url-status=live}}}</ref>ब्रिक्स मा सामेल हुन औपचारिक रूपमा आवेदन दिएका छन्, जसलाई निम्नानुसार सूचीबद्ध गरिएको छ: <ref name="Prange 2023">{{cite web |last=Prange |first=Astrid |date=27 Mar 2023 |title=A new world order? BRICS nations offer alternative to West – DW – 04/10/2023 |url=https://www.dw.com/en/a-new-world-order-brics-nations-offer-alternative-to-west/a-65124269 |access-date=24 Aug 2023 |website=dw.com |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824014359/https://www.dw.com/en/a-new-world-order-brics-nations-offer-alternative-to-west/a-65124269 |url-status=live }}</ref> * {{Flag|अल्जेरिया}} (सन् २०२२ मा आवेदन दिएको)<ref>{{Cite web |last=Mntambo |first=Nokukhanya |date=26 August 2023 |title=Algeria likely to be among second batch of countries to join BRICS - Godongwana |url=https://ewn.co.za/2023/08/26/algeria-likely-to-be-among-second-batch-of-countries-to-join-brics-godongwana |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827071701/https://ewn.co.za/2023/08/26/algeria-likely-to-be-among-second-batch-of-countries-to-join-brics-godongwana |archive-date=27 August 2023 |access-date=14 September 2023 |website=Eyewitness News |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230827071701/https://ewn.co.za/2023/08/26/algeria-likely-to-be-among-second-batch-of-countries-to-join-brics-godongwana |date=27 August 2023 }}</ref> * {{Flag|बहराइन}}<ref name="Arab Nations">{{cite news|url=https://thecradle.co/article-view/24119/five-arab-states-plus-iran-among-19-nations-ready-to-join-brics|title=Five Arab states plus Iran among 19 nations ready to join BRICS|date=30 April 2023|work=The Cradle|access-date=30 April 2023|archive-date=30 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430054106/https://thecradle.co/article-view/24119/five-arab-states-plus-iran-among-19-nations-ready-to-join-brics|url-status=live}}</ref> * {{Flag|बङ्गलादेश}}<ref name="Bangladesh Formally Applies To Join BRICS">{{cite news |last1=Devonshire-Ellis |first1=Chris |title=Bangladesh Formally Applies To Join BRICS |url=https://www.silkroadbriefing.com/news/2023/06/20/bangladesh-formally-applies-to-join-brics |access-date=22 June 2023 |agency=Silk Road Briefing |date=20 June 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162547/https://www.silkroadbriefing.com/news/2023/06/20/bangladesh-formally-applies-to-join-brics/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621162547/https://www.silkroadbriefing.com/news/2023/06/20/bangladesh-formally-applies-to-join-brics/ |date=21 June 2023 }}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|बेलारुस}}<ref name="Belarus says it has applied to join BRICS club - Russian RIA agency">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/belarus-says-it-has-applied-join-brics-club-russian-ria-agency-2023-07-25/|title=Belarus says it has applied to join BRICS club, RIA reports|newspaper=Reuters|date=25 July 2023|via=www.reuters.com|access-date=26 July 2023|archive-date=26 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726104908/https://www.reuters.com/world/europe/belarus-says-it-has-applied-join-brics-club-russian-ria-agency-2023-07-25/|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|बोलिभिया}}<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/americas/bolivia-president-attend-brics-summit-bid-new-investment-2023-07-31/|title=Bolivia president to attend BRICS summit in bid for new investment|last=Ramos|first=Daniel|newspaper=Reuters|date=31 July 2023|via=www.reuters.com|access-date=13 August 2023|archive-date=3 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230803094802/https://www.reuters.com/world/americas/bolivia-president-attend-brics-summit-bid-new-investment-2023-07-31/|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|क्युबा}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|होन्डुरस}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|कजाख्स्तान}}<ref>{{cite news|url=https://astanatimes.com/2023/06/kazakhstan-seeks-to-join-brics-and-enhance-trade-and-economic-cooperation/|title=Kazakhstan Seeks to Join BRICS and Enhance Trade and Economic Cooperation|last=Omirgazy|first=Dana|date=5 June 2023|work=Astana Times|access-date=4 July 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704072628/https://astanatimes.com/2023/06/kazakhstan-seeks-to-join-brics-and-enhance-trade-and-economic-cooperation/|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|कुवेत}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|पाकिस्तान}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|प्यालेस्टाइन}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|सेनेगल}}<ref name="auto">{{cite news|url=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjb_663304/wjbz_663308/activities_663312/202205/t20220520_10690435.html|title=Wang Yi Chairs Dialogue of Foreign Ministers between BRICS and Emerging Markets and Developing Countries|date=June 2023|access-date=4 July 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704072628/https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjb_663304/wjbz_663308/activities_663312/202205/t20220520_10690435.html|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|थाइल्यान्ड}}<ref name="auto"/> * {{Flag|भेनेजुएला}} (सन् २०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|भियतनाम}} (सन् २०२३ मा आवेदन दिएको) == टिप्पणीहरू == {{reflist|group=note}} {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:ब्रिक्स| ]] [[श्रेणी:ब्राजिलको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:रुसको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:भारतको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:चीनको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:दक्षिण अफ्रिकाको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:चीनको बहुपक्षीय सम्बन्ध]] [[श्रेणी:रुसको बहुपक्षीय सम्बन्ध]] [[श्रेणी:सन् २००९ मा स्थापित सङ्गठनहरू]] 0rwdkltx7oclty092nmwt87o6pfxjli 1380023 1380022 2026-09-12T09:23:49Z Bishaldev100 28807 /* सदस्यहरू */ 1380023 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|ब्राजिल, रुस, इन्डिया, चीन र दक्षिण अफ्रिका गरि पाँच राष्ट्र रहेको एक सङ्गठन}} {{Infobox organization | name = ब्रिक्स | full_name = ब्राजिल, रुस, भारत, चीन र दक्षिण अफ्रिका <hr> | image = Informal meeting of the BRICS during the 2019 G20 Osaka summit.jpg | image_size = 245 | alt = | caption = ब्रिक्सका नेताहरू, बायाँ देखि दायाँ सम्म: [[सि जिनपिङ]], [[भ्लादिमिर पुटिन]], [[जइर बोल्सोनारू]], [[नरेन्द्र मोदी]] र [[सिरिल रामाफोसा]] | logo = | logo_size = 230 | logo_alt = | logo_caption = [[१३औँ ब्रिक्स सम्मेलन]]को लोगो | map = BRICS.svg | map_size = 330 | map_alt = | map_caption = ब्रिक्सका सदस्य राष्ट्रहरू <hr> '''[[सदस्य राष्ट्र]] र प्रमुख नेताहरू:''' <hr>{{Infobox | subbox = yes | labelstyle = padding-right:1em;text-align:left | datastyle = text-align:left | label1 = {{झण्डा|ब्राजिल}} | data1 = राष्ट्रपति [[जइर बोल्सोनारू]] | label2 = {{झण्डा|रूस}} | data2 = राष्ट्रपति [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुतिन]] | label4 = {{झण्डा|चीन}} | data4 = राष्ट्रपति [[सि जिनपिङ]] <ref group="note" name="CHNheadofgov"> [[चीन]] सरकारका प्रमुख प्रधानमन्त्री हुन्, जसको वर्तमान धारक [[लि कच्याङ]] हुन्। चीनको राष्ट्रपति विधिवत रूपमा औपचारिक कार्यालय हो तथापि, चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीका महासचिव (वास्तविक नेता)ले संक्रमणकालका महिना बाहेक सन् १९९३ देखि सधैँ यो पद धारण गर्दै आएका छन्। वर्तमान सर्वोपरि नेता [[सि जिनपिङ]] हुन्। </ref> | label5 = {{झण्डा|दक्षिण अफ्रिका}} | data5 = राष्ट्रपति [[सिरिल रामाफोसा]] | label3 = {{झण्डा|भारत}} [[१३औँ ब्रिक्स सम्मेलन|(सन् २०२१ को आयोजक)]] | data3 = प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]] }}<hr> | founding_location = संयुक्त राष्ट्रसङ्घको [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|प्रधान कार्यालय]], [[न्युयोर्क सहर]] ([[संयुक्त राष्ट्र महासभा]] ६१औँ सत्र)<br>येकातेरिनबर्ग ([[प्रथम ब्रिक सम्मेलन]]) | abbreviation = ब्रिक्स | predecessor = [[ब्रिक]] | named_after = सदस्य राष्ट्रहरू' प्रारम्भिक | formation = सेप्टेम्बर २००६ ([[संयुक्त राष्ट्र महासभा]] ६१औँ सत्र)<br>[[प्रथम ब्रिक सम्मेलन]]: १६ जुन २००९ | founder = '''[[संयुक्त राष्ट्र महासभा]] ६१औँ सत्र:'''<br>{{झण्डा चिन्ह|ब्राजिल}} [[सेल्सो आमोरिम]]<br>{{झण्डा चिन्ह|रूस}} [[सेर्गेई लाभ्रोभ]]<br>{{झण्डा चिन्ह|भारत}} [[प्रणब मुखर्जी]]<br>{{झण्डा चिन्ह|चीन}} [[लि झाओसिङ]]<br>{{झण्डा चिन्ह|रूस}} [[भ्लादिमिर पुटिन|भ्लादिमिर पुतिन]]<hr>'''[[प्रथम बिक्स सम्मेलन]]:'''<br>{{झण्डा चिन्ह|ब्राजिल}} [[लुला दा सिल्भा]]<br>{{झण्डा चिन्ह|रूस}} [[दिमित्री मेदभेदेभ]]<br>{{झण्डा चिन्ह|भारत}} [[मनमोहन सिंह]]<br>{{झण्डा चिन्ह|चीन}} [[हु जिन्ताओ]] | type = [[अन्तरसरकारी सङ्गठन]] | purpose = राजनीतिक | fields = [[अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध|अन्तर्राष्ट्रिय राजनीति]] | membership = ५ | membership_year = सन् २०११ | funding = सदस्य राष्ट्र | formerly = [[ब्रिक]] | headquarters = [[नयाँ विकास बैङ्क|ब्रिक्स भवन]] | location_city = साङ्घाई | location_country = चीन | website = https://infobrics.org }} '''ब्रिक्स''' पाँच प्रमुख उदीयमान अर्थव्यवस्थाहरू: [[ब्राजिल]], [[रुस]], [[भारत]], [[चीन]] र [[दक्षिण अफ्रिका]]लाई जोड्ने गरि तयार पारिएको संक्षिप्त रूप हो। ब्रिक्स सदस्यहरू क्षेत्रीय मामिलाहरूमा आफ्नो उल्लेखनीय प्रभावको लागि चिनिन्छन्। सन् २००९ देखि ब्रिक्स राष्ट्रका सरकारहरू वार्षिक रुपमा औपचारिक शिखर सम्मेलन गर्दै आएका छन्।<ref> चीन, ब्राजिल, भारत र रुस सबैलाई बाङ्को बिल्बाओ भिसकाये आर्हेन्तारियाद्वारा विकासको नेतृत्व गर्ने देश मानिएको थियो।: [http://www.bbvaresearch.com/KETD/fbin/mult/120215_BBVAEAGLES_Annual_Report_tcm348-288784.pdf?ts=1642012 "BBVA EAGLEs Annual Report (PPT)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130510133743/http://www.bbvaresearch.com/KETD/fbin/mult/120215_BBVAEAGLES_Annual_Report_tcm348-288784.pdf?ts=1642012 |date=10 May 2013 }}</ref> [[भारत]]ले ९ सेप्टेम्बर २०२१ मा सबैभन्दा पछिल्लो १३औँ ब्रिक्स शिखर सम्मेलन आयोजना गरेको थियो। सन् २०१० मा [[दक्षिण अफ्रिका]] यस सङ्गठनमा जोडिनु अगाडी रुस, ब्राजिल, भारत, [[चीन]] गरि चार राष्ट्रलाई छोटकरीमा "ब्रिक" भनेर समूहकृत गरिएको थियो।<ref> [http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm "New era as South Africa joins BRICS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418004139/http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm |date=18 April 2011 }} . SouthAfrica.info. ११ अप्रिल २०१०। पहुँचमिति २०१२। </ref> ब्रिक्स राष्ट्रको संयुक्त क्षेत्रफल ३९,७४६,२२० वर्ग किलोमिटर (१५,३४६,१०१.० वर्ग माइल) रहेको छ भने यसको अनुमानित कुल जनसङ्ख्या लगभग ३.२१ अर्ब<ref name="UN">{{cite web|url=https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx|title=Total Population – Both Sexes|work=World Population Prospects, the 2019 Revision|publisher=संयुक्त राष्ट्र सङ्घीय आर्थिक तथा सामाजिक मामिला विभाग, जनसङ्ख्या विभाजन, जनसङ्ख्या अनुमान र अनुमान खण्ड|date=June 2019|access-date=17 June 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227235642/https://population.un.org/wpp/Download/Files/1_Indicators%20(Standard)/EXCEL_FILES/1_Population/WPP2019_POP_F01_1_TOTAL_POPULATION_BOTH_SEXES.xlsx |date=27 February 2021 }}</ref>, अर्थात बिक्र्समा विश्वको लगभग २६.६५६% भुभाग र विश्व जनसङ्ख्याको ४१.५३% रहेका छन्। पाँच मध्ये चार सदस्य (चीन, भारत, ब्राजिल र रसिया) जनसङ्ख्या अनुसार विश्वका दश ठूला देशहरू मध्ये एक हुन् र दक्षिण अफ्रिका भने दुबै जनसङ्ख्या र क्षेत्रफलको आधारमा चौविसौँ स्थानमा रहेको छ। ब्रिक्सको सबै राष्ट्र जि २० (अर्थात २० को समूह)को सदस्य हुन्। सन् २०१८ सम्ममा, यी पाँच राष्ट्रहरूको संयुक्त कुल ग्राहस्थ उत्पादन १९.६ खर्ब अमेरिकी डलर, कुल विश्व उत्पादको लगभग २३.२%, लगभग अमेरिकी डलर ४०.५५ खर्ब (विश्वको कुल ग्राहस्थ उत्पादन ३२%) र यी देशको संयुक्त विदेशी भण्डारमा अनुमानित ४.४६ खर्ब अमेरिकी डलर सञ्चित थियो।<ref name=IMFApr2013> {{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=91&pr.y=5&sy=2011&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=223%2C924%2C922%2C199%2C534&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|title=World Economic Outlook|publisher=IMF|date=April 2013|access-date=17 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726113028/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=91&pr.y=5&sy=2011&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=223%2C924%2C922%2C199%2C534&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a=|archive-date=26 July 2014|url-status=live}} </ref><ref> [http://www.csmonitor.com/World/Global-Issues/2011/1018/Amid-BRICS-rise-and-Arab-Spring-a-new-global-order-forms "Amid BRICS' rise and 'Arab Spring', a new global order forms"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020201828/http://www.csmonitor.com/World/Global-Issues/2011/1018/Amid-BRICS-rise-and-Arab-Spring-a-new-global-order-forms |date=20 October 2011 }} . ''द क्रिस्चियन साइन्स मनिटर''। पहुँचमिति २० अक्टोबर २०११। </ref> ब्रिक्सका सदस्य राष्ट्रहरूले थुप्रै टिप्पणीकारहरूबाट प्रशंसा र आलोचना दुवै प्राप्त गरेका छन्।<ref name="BRICS Peace Defender"/><ref name=highwall/><ref name=USINPAC>{{cite web|title=BRICS – India is the biggest loser|url=http://usinpac.com/blog/admin/brics-india-is-the-biggest-loser/|publisher=USINPAC|date=18 April 2013|access-date=17 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131028210231/http://usinpac.com/blog/admin/brics-india-is-the-biggest-loser/|archive-date=28 October 2013|url-status=dead}}</ref> ब्रिक्सका सदस्य राष्ट्रहरू बीच मुख्यतः हस्तक्षेप रहित, समानता र पारस्परिक लाभको आधारमा द्विपक्षीय सम्बन्ध सञ्चालन गरिन्छ।<ref>{{cite web |url=https://repository.law.wisc.edu/s/uwlaw/media/21534 |title=The Sino-Brazilian Principles in a Latin American and BRICS Context: The Case for Comparative Public Budgeting Legal Research; Wisconsin International Law Journal; 13 May 2015 |author=Gutemberg Pacheco Lopes Junior<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=University of Wisconsin Law School |access-date=7 September 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616204626/https://repository.law.wisc.edu/s/uwlaw/media/21534 |date=16 June 2021 }}</ref> ब्रिक्स समूहको अस्तित्वले औपचारिक वा अनौपचारिक गठबन्धनलाई सङ्केत गर्दैन। यी पाँच सरकारबीच विभिन्न आर्थिक, प्रादेशिक र राजनीतिक विवादहरू कायम रहेका छन्। == इतिहास == == शिखर सम्मेलन == समूहले सन् २००९ देखि वार्षिक रूपमा शिखर सम्मेलनको आयोजना गर्दै आएको छ जसमा सदस्य राष्ट्रहरूले पालै पालो आयोजना गर्दै आएका छन्। दक्षिण अफ्रिका प्रवेश गर्नु अघि, सन् २००९ र सन् २०१० मा दुई ब्रिक शिखर सम्मेलनहरू आयोजना गरिएका थिए। पहिलो पाँच सदस्यीय ब्रिक्स शिखर सम्मेलन सन् २०११ मा भएको थियो। हालैको ब्रिक्स शिखर सम्मेलन १३ देखि १४ नोभेम्बर २०१९ सम्म ब्राजिलमा सम्पन्न भएको थियो। भारतले नयाँ दिल्लीमा सन् २०२१ शिखर सम्मेलनको आयोजना गरेको र चीनसँगको तनावको बीचमा, चिनियाँ नेता सी जिनपिङले सन् २०२१ मा भारतको अध्यक्षतालाई समर्थन गरेर नरम कदम चालेका थिए।<ref name="BRICS Brazil">{{cite web|url=http://brics2019.itamaraty.gov.br/en/2019-brazilian-presidency/theme-and-priorities|title=BRICS BRASIL 2019 – Theme and priorities|website=brics2019.itamaraty.gov.br}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190828170201/http://brics2019.itamaraty.gov.br/en/2019-brazilian-presidency/theme-and-priorities |date=2019-08-28 }}</ref> == सदस्यहरू == {| class="wikitable sortable" !देश !राजधानी !क्षेत्रफल (वर्ग किमि) !जनसङ्ख्या <small>(२०२५)</small> !घनत्व <small>(^{प्रति वर्ग किमि})</small> !प्रतिव्यक्ति जीडीपी पीपीपी<ref name="GDP 2026">{{cite web |title=Report for Selected Countries and Subjects: April 2026 |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/april/weo-report?c=612,913,218,223,924,469,644,534,536,429,922,199,466,456,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2023&ey=2030&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=12027&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |website=imf.org |publisher=[[International Monetary Fund]]}}</ref> ![[List of countries by Human Development Index|HDI]]<ref name="ReferenceA">{{cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2025 |access-date=27 August 2026 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> !मुद्रा ! class="unsortable" |आधिकारिक भाषाहरू ! class="unsortable" |नेताहरू ! class="unsortable" |आबद्धता |- |'''{{flag|ब्राजिल}}''', Federative Republic of |[[ब्रसिलिया|ब्रासिलिया]] | align="right" |8,515,767 | align="right" |213,583,750 | align="right" |23.8 | align="right" |{{Nts|24,428}} | align="right" |{{Nts|0.786}} | align="center" |[[Brazilian real]] (R$) (BRL) | align="center" |[[Portuguese language|Portuguese]] also see [[Languages of Brazil]] | align="center" |[[President of Brazil|''Head of State and Government'']]: [[Luiz Inácio Lula da Silva]] | rowspan="4" |16 June 2009 (Informally, September 2006) |- |'''{{flag|रुस}}''' Russian Federation |[[मस्को]] | align="right" |17,075,400 | align="right" |146,028,325 | align="right" |8.4 | align="right" |{{Nts|52,479}} | align="right" |{{Nts|0.832}} | align="center" |[[Russian rouble]] (₽) (RUB) | align="center" |[[Russian language|Russian]] also see [[Languages of Russia]] | align="center" |[[President of Russia|''Head of State'']]: [[Vladimir Putin]] [[Prime Minister of Russia|''Head of Government'']]: [[Mikhail Mishustin]] |- |'''{{flag|भारत}}''', Republic of |[[नयाँ दिल्ली]] | align="right" |3,287,240 | align="right" |1,417,492,000 | align="right" |430.7 | align="right" |{{Nts|12,801}} | align="right" |{{Nts|0.685}} | align="center" |[[Indian rupee]] ([[₹]]) (INR) | align="center" |[[Hindi]] ([[Devanagari script]]) [[English language|English]] Also see [[Languages with official status in India|Languages of India]] | align="center" |[[President of India|''Head of State'']]: [[Droupadi Murmu]] [[Prime Minister of India|''Head of Government'']]: [[Narendra Modi]] |- |'''{{flag|चीन}}''', People's Republic of |[[बेइजिङ]] | align="right" |9,640,011{{efn|The actual area under PRC control is 9,596,960.{{cn|date=December 2024}}}} | align="right" |1,408,280,000 | align="right" |147 | align="right" |{{Nts|31,596}} | align="right" |{{Nts|0.797}} | align="center" |[[Renminbi]] (Chinese yuan, [[¥]]) (CNY) | align="center" |[[Standard Chinese]]<ref name="langlaw">{{Cite web |title=Law of the People's Republic of China on the Standard Spoken and Written Chinese Language (Order of the President No.37) |url=http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130724204951/http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |archive-date=2013-07-24 |access-date=2023-08-28}}</ref> written in [[Simplified Chinese characters|simplified characters]]<ref name="langlaw" /> see also [[languages of China]] | align="center" |''[[General Secretary of the Chinese Communist Party|Party Secretary]] and [[President of China|Head of State]]'': [[Xi Jinping]] [[Premier of China|''Head of Government'']]: [[Li Qiang]] |- |'''{{flag|दक्षिण अफ्रिका}}''', Republic of |[[प्रिटोरीया|प्रिटोरिया]] (कार्यकारी) [[केप टाउन]] (विधायिका) Bloemfontein (न्यायिक) | align="right" |1,221,037 | align="right" |63,100,945 | align="right" |50.8 | align="right" |{{Nts|16,740}} | align="right" |{{Nts|0.741}} | align="center" |[[South African rand]] (R) (ZAR) | align="center" |[[Languages of South Africa|12 languages]] | align="center" |[[President of South Africa|''Head of State and Government'']]: [[Cyril Ramaphosa]] |24 December 2010<ref>[http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm "New era as South Africa joins BRICS"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110418004139/http://www.southafrica.info/global/brics/brics-080411.htm|date=18 April 2011}} . SouthAfrica.info. 11 April 2010. Retrieved 2 December 2012.</ref><ref name=":0">{{cite web |title=S. Africa Joins; BRIC Now BRICS, 13 de abril de 2011 |url=http://www.businessworld.in/bw/2011_02_19_S_Africa_Joins_BRIC_Now_BRICS.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110224221845/http://www.businessworld.in/bw/2011_02_19_S_Africa_Joins_BRIC_Now_BRICS.html |archive-date=24 February 2011 |access-date=15 April 2011}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite journal |date=2011-04-12 |title=BRICS Gain Global Influence as South Africa Joins, Medvedev Says |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-04-12/brics-gain-global-influence-as-south-africa-joins-russia-s-medvedev-says |language=en |access-date=2021-03-27 |website=Bloomberg.com}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref><ref>{{cite journal |last=Fletcher |first=Owen |date=2011-04-13 |title=China Seeks Heft for 'BRICS' |url=https://online.wsj.com/article/SB10001424052748703841904576256413453368944.html |journal=Wall Street Journal |language=en-US |issn=0099-9660 |access-date=2021-03-27}}<!-- auto-translated by Module:CS1 translator --></ref> |- |'''{{flag|इजिप्ट}}''', अरब गणतन्त्र |[[कायरो]] | align="right" |1,010,408 | align="right" |107,271,260 | align="right" |108.32 | align="right" |{{Nts|23,321}} | align="right" |{{Nts|0.754}} | align="center" |[[Egyptian pound]] (LE) (EGP) | align="center" |[[Modern Standard Arabic|Arabic]] | align="center" |[[President of Egypt|''Head of State'']]: [[Abdel Fattah el-Sisi]] [[Prime Minister of Egypt|''Head of Government'']]: [[Mostafa Madbouly]] | rowspan="3" |1 January 2024 |- |'''{{flag|इथियोपिया}}''', संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र |[[अदिस अबाबा]] | align="right" |1,104,300 | align="right" |109,499,000 | align="right" |92.7 | align="right" |{{Nts|4,974}} | align="right" |{{Nts|0.497}} | align="center" |[[Ethiopian birr]] (Br) (ETB) | align="center" |[[Afar language|Afar]] [[Amharic]] [[Oromo language|Oromo]] [[Somali language|Somali]] [[Tigrinya language|Tigrinya]] | align="center" |[[President of Ethiopia|''Head of State'']]: [[Taye Atske Selassie]] [[Prime Minister of Ethiopia|''Head of Government'']]: [[Abiy Ahmed]] |- |'''{{flag|इरान}}''', इस्लामिक गणतन्त्र |[[तेहरान]] | align="right" |1,648,195 | align="right" |92,417,681 | align="right" |52 | align="right" |{{Nts|20,279}} | align="right" |{{Nts|0.799}} | align="center" |[[Iranian rial]] (Rl) (IRR) | align="center" |[[Persian language|Persian]] | align="center" |[[Supreme Leader of Iran|''Head of State'']]: [[Mojtaba Khamenei]] [[President of Iran|''Head of Government'']]: [[Masoud Pezeshkian]] |- |'''{{flag|संयुक्त अरब इमिरेट्स}}''' |[[अबुधाबी|अबु धाबी]] | align="right" |83,600 | align="right" |11,027,129 | align="right" |132 | align="right" |{{Nts|87,774}} | align="right" |{{Nts|0.940}} | align="center" |[[United Arab Emirates dirham|UAE dirham]] ([[चित्र:UAE_Dirham_Symbol.svg|वर्ग=skin-invert-image|13x13पिक्सेल]]) (AED) | align="center" |[[Modern Standard Arabic|Arabic]] |[[President of the United Arab Emirates|''Head of State'']]: [[Mohamed bin Zayed Al Nahyan]] [[Prime Minister of the United Arab Emirates|''Head of Government'']]: [[Mohammed bin Rashid Al Maktoum]] |1 January 2024 |- |'''{{flag|इन्डोनेसिया}}''', गणतन्त्र |[[जाकार्ता]] | align="right" |1,904,569 | align="right" |284,438,782 | align="right" |143 | align="right" |{{Nts|18,973}} | align="right" |{{Nts|0.728}} | align="center" |[[Indonesian rupiah]] (Rp) (IDR) | align="center" |[[Indonesian language|Indonesian]] | align="center" |[[President of Indonesia|''Head of State and Government'']]: [[Prabowo Subianto]] |6 January 2025 |} === Disputed member === {| class="wikitable sortable" !Country !Capital !Area <small>(km²)</small> ![[List of countries and dependencies by population|Population]] <small>(2025)</small> ![[Population density|Density]] <small>(/km²)</small> ![[List of countries by GDP (PPP) per capita|GDP per cap.]] [[List of countries by GDP (PPP) per capita|(PPP)]]<ref name="GDP 2026" /> ![[List of countries by Human Development Index|HDI]]<ref name="ReferenceA" /> ![[List of circulating currencies|Currency]] ! class="unsortable" |[[Official languages]] ! class="unsortable" |Leaders ! class="unsortable" |Accession |- |'''{{flag|Saudi Arabia}}''', Kingdom of |[[Riyadh]] | align="right" |2,149,690 | align="right" |34,566,328<ref>{{cite web |title=Saudi Arabia |url=https://data.un.org/en/iso/sa.html |access-date=27 August 2026 |website=UNData |publisher=[[United Nations Statistics Division]]}}</ref> | align="right" |16.1 | align="right" |{{Nts|78,815}} | align="right" |{{Nts|0.900}} | align="center" |[[Saudi riyal]] (ر.س) (SAR) | align="center" |[[Arabic]] | align="center" |[[King of Saudi Arabia|''Head of State'']]: [[Salman of Saudi Arabia]] [[Prime Minister of Saudi Arabia|''Head of Government'']]: [[Mohammed bin Salman]] |Invited to join from 1 January 2024{{efn|Saudi Arabia's BRICS membership is disputed. Official BRICS sources list Saudi Arabia as a BRICS member, while the country maintains ambiguity regarding its status. See [[#Status of Saudi Arabia|Status of Saudi Arabia]] for discussion of its status.}}<ref name="BRICSParticipationCategories" /> |- |} [[File:Map_of_BRICS_members_and_other_countries_which_are_either_joining,_had_applied_to_join,_or_had_expressed_an_interest_in_joining_BRICS-WITH_Antarctica.svg|thumb|upright=1.5|नक्शा: {{Legend|#0072B2|सदस्य राष्ट्र}} {{Legend|#E69F00|आवेदक}} {{Legend|#F0E442|जोडिन इच्छा व्यक्त}}]] ===सदस्यताका लागि आवेदन दिएका देशहरू=== कुल १५ देशहरूले<ref>{{cite news|url=https://www.middleeastmonitor.com/20230815-south-africa-8-arab-countries-request-to-join-brics/|title=South Africa: 8 Arab countries request to join BRICS|date=15 August 2023|work=Middle East Monitor|access-date=20 August 2023|archive-date=20 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230820122743/https://www.middleeastmonitor.com/20230815-south-africa-8-arab-countries-request-to-join-brics/|url-status=live}}}</ref>ब्रिक्स मा सामेल हुन औपचारिक रूपमा आवेदन दिएका छन्, जसलाई निम्नानुसार सूचीबद्ध गरिएको छ: <ref name="Prange 2023">{{cite web |last=Prange |first=Astrid |date=27 Mar 2023 |title=A new world order? BRICS nations offer alternative to West – DW – 04/10/2023 |url=https://www.dw.com/en/a-new-world-order-brics-nations-offer-alternative-to-west/a-65124269 |access-date=24 Aug 2023 |website=dw.com |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824014359/https://www.dw.com/en/a-new-world-order-brics-nations-offer-alternative-to-west/a-65124269 |url-status=live }}</ref> * {{Flag|अल्जेरिया}} (सन् २०२२ मा आवेदन दिएको)<ref>{{Cite web |last=Mntambo |first=Nokukhanya |date=26 August 2023 |title=Algeria likely to be among second batch of countries to join BRICS - Godongwana |url=https://ewn.co.za/2023/08/26/algeria-likely-to-be-among-second-batch-of-countries-to-join-brics-godongwana |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827071701/https://ewn.co.za/2023/08/26/algeria-likely-to-be-among-second-batch-of-countries-to-join-brics-godongwana |archive-date=27 August 2023 |access-date=14 September 2023 |website=Eyewitness News |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230827071701/https://ewn.co.za/2023/08/26/algeria-likely-to-be-among-second-batch-of-countries-to-join-brics-godongwana |date=27 August 2023 }}</ref> * {{Flag|बहराइन}}<ref name="Arab Nations">{{cite news|url=https://thecradle.co/article-view/24119/five-arab-states-plus-iran-among-19-nations-ready-to-join-brics|title=Five Arab states plus Iran among 19 nations ready to join BRICS|date=30 April 2023|work=The Cradle|access-date=30 April 2023|archive-date=30 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430054106/https://thecradle.co/article-view/24119/five-arab-states-plus-iran-among-19-nations-ready-to-join-brics|url-status=live}}</ref> * {{Flag|बङ्गलादेश}}<ref name="Bangladesh Formally Applies To Join BRICS">{{cite news |last1=Devonshire-Ellis |first1=Chris |title=Bangladesh Formally Applies To Join BRICS |url=https://www.silkroadbriefing.com/news/2023/06/20/bangladesh-formally-applies-to-join-brics |access-date=22 June 2023 |agency=Silk Road Briefing |date=20 June 2023 |archive-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621162547/https://www.silkroadbriefing.com/news/2023/06/20/bangladesh-formally-applies-to-join-brics/ |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230621162547/https://www.silkroadbriefing.com/news/2023/06/20/bangladesh-formally-applies-to-join-brics/ |date=21 June 2023 }}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|बेलारुस}}<ref name="Belarus says it has applied to join BRICS club - Russian RIA agency">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/belarus-says-it-has-applied-join-brics-club-russian-ria-agency-2023-07-25/|title=Belarus says it has applied to join BRICS club, RIA reports|newspaper=Reuters|date=25 July 2023|via=www.reuters.com|access-date=26 July 2023|archive-date=26 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726104908/https://www.reuters.com/world/europe/belarus-says-it-has-applied-join-brics-club-russian-ria-agency-2023-07-25/|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|बोलिभिया}}<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/americas/bolivia-president-attend-brics-summit-bid-new-investment-2023-07-31/|title=Bolivia president to attend BRICS summit in bid for new investment|last=Ramos|first=Daniel|newspaper=Reuters|date=31 July 2023|via=www.reuters.com|access-date=13 August 2023|archive-date=3 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230803094802/https://www.reuters.com/world/americas/bolivia-president-attend-brics-summit-bid-new-investment-2023-07-31/|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|क्युबा}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|होन्डुरस}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|कजाख्स्तान}}<ref>{{cite news|url=https://astanatimes.com/2023/06/kazakhstan-seeks-to-join-brics-and-enhance-trade-and-economic-cooperation/|title=Kazakhstan Seeks to Join BRICS and Enhance Trade and Economic Cooperation|last=Omirgazy|first=Dana|date=5 June 2023|work=Astana Times|access-date=4 July 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704072628/https://astanatimes.com/2023/06/kazakhstan-seeks-to-join-brics-and-enhance-trade-and-economic-cooperation/|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|कुवेत}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|पाकिस्तान}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|प्यालेस्टाइन}} (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|सेनेगल}}<ref name="auto">{{cite news|url=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjb_663304/wjbz_663308/activities_663312/202205/t20220520_10690435.html|title=Wang Yi Chairs Dialogue of Foreign Ministers between BRICS and Emerging Markets and Developing Countries|date=June 2023|access-date=4 July 2023|archive-date=4 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230704072628/https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/wjb_663304/wjbz_663308/activities_663312/202205/t20220520_10690435.html|url-status=live}}</ref> (२०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|थाइल्यान्ड}}<ref name="auto"/> * {{Flag|भेनेजुएला}} (सन् २०२३ मा आवेदन दिएको) * {{Flag|भियतनाम}} (सन् २०२३ मा आवेदन दिएको) == टिप्पणीहरू == {{reflist|group=note}} {{notelist}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:ब्रिक्स| ]] [[श्रेणी:ब्राजिलको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:रुसको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:भारतको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:चीनको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:दक्षिण अफ्रिकाको वैदेशिक सम्बन्ध]] [[श्रेणी:चीनको बहुपक्षीय सम्बन्ध]] [[श्रेणी:रुसको बहुपक्षीय सम्बन्ध]] [[श्रेणी:सन् २००९ मा स्थापित सङ्गठनहरू]] p9aqf7jv3q55gtkisx9uwgi3rewg84b 0 115929 1380035 1319845 2026-09-12T10:52:47Z Bishaldev100 28807 /* सोल्टी होटलको डिजाइन */ 1380035 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | birthname = | image= | order = | office = वन विभागको मन्त्री | term_start = वि.सं. २००७ फागुन ७ | term_end = २००८ जेठ २७ | predecessor = स्वयं | successor = [[धर्मरत्न यमी]]<br><small>जङ्गल उपमन्त्री</small> |monarch = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]] |primeminister = [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] | office1 = | term_start1 = | term_end1 = | predecessor1 = | successor1 = | birth_date = | birth_place = [[सेतो दरबार]] | death_date = | death_place = | spouse = | religion = [[हिन्दू धर्म|हिन्दू]] |father=लिला शमशेर जबरा | children = केन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी (छोरी) | parents =लिला शमशेर जबरा<br>भक्तीदेवी | relatives = [[देवेन्द्र शमशेर राणा]] (भाइ) | signature = | website = | footnotes = | allegiance = {{Flag|नेपाल}} | branch = [[File:Roundel of Nepal.svg|25 px]] [[नेपाली सेना]] | serviceyears = | rank = कर्णेल | battles = | awards = }} '''कर्णेल''' [[चूडाराज शमशेर]] वि.सं. [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]]पछि नेपालमा राणा शासनको अन्त्य भई वि.सं. २००७ साल फागुन ७ गते तदनुसार सन् १९५१ फेब्रुअरी १७ तारिखका दिन नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना भएपछि [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]]को नेतृत्वमा गठन भएको [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिपरिषद्|राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल]]को वन विभागको मन्त्री थिए। [[File:Historical royal proclamation 1951 February 18.jpg|thumb|सात सालको शाही घोषणाको सक्कल प्रति]] उनी मन्त्री भएको समयमा स्वयम्भूको डाँडो मा ६ सय बोट बिरुवा वृक्षरोपण भएको थियो। ==सोल्टी होटलको डिजाइन == सोल्टी होटलको पहिली डिजाइन चूडाराज शमशेर राणाले गरेका थिए । पढाइले इन्जिनियर नभए पनि [[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|गेहेन्द्रशमशेर]]का नाति चूडाराज डिजाइन गर्न सोख राख्थे । उनको एकदम सामान्य डिजाइनलाई पन्छाइयो । भख्खरै आर्किटेक्ट पढेर फर्केका [[शङ्करनाथ रिमाल|शंकरनाथ रिमाल]]लाई डिजाइनको जिम्मा दिइयो । उनकै डिजाइनमा सोल्टी निर्माण भयो । ==व्यक्तिगत जीवन== चूडाराज शमशेर [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर खलक]]का राणा थिए। उनी [[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|गेहेन्द्र शमशेर]] का नाति तथा लिला शमशेर जबराका छोरा थिए।<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/lamb4.htm Royal Ark]</ref> उनको विवाह राजा त्रिभुवनको छोरी सँग भएको थियो। उनको केन्द्र राज्य लक्ष्मी देवी छोरी थिइन्। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:वीरशमशेर खलक]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका पूर्व मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] 32yjib6vw6c4ussj4n3ma6de70lyi4c 0 120896 1380031 1363216 2026-09-12T10:45:03Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[नेबुलर परिकल्पना]] पृष्ठलाई [[निहारिका परिकल्पना]]मा सारियो 1363216 wikitext text/x-wiki '''नेबुलर परिकल्पना''' [[सौर्यमण्डल]]को (र अन्य ग्रहहरू पनि) निर्माणको व्याख्या गर्ने सबैभन्दा धेरै स्वीकार्य गरिएको मोडेल हो। '''नेबुलर परिकल्पना''' सन् १७५५ मा जर्मन दार्शनिक [[इमानुएल क्यान्ट|इमानुयल कान्ट]]द्वारा प्रस्तुत गरिएको थियो। यसलाई सन् १७९६ मा फ्रान्सका पियरे साइमन लाप्लास ले परिमार्जन गरेका थिए । यस परिकल्पनाअनुसार आकाशमा फैलिएका ग्यास र धुलाका कणहरूबाट बनेका ठुला पिण्डहरू वा [[निहारिका]], नेबुला आफ्नो अक्षमा घुम्दै जाँदा बिस्तारै चिसियो र यसको भूमध्य रेखीय भागमा पदार्थको चक्का बन्यो। उक्त चक्का मुख्य पिण्डबाट उछिट्टिएर पहिले ग्रहको निर्माण भयो। यो क्रम पुरै [[सौर्यमण्डल|सौर्य मण्डल]] नबनुन्जेल चलिरह्यो र बाकी रहेको पिण्डबाट [[सूर्य]] बन्यो। इमानुएल स्वीडेनबोर्गले पहिलो पटक १७३४ मा नेबुलर सिद्धान्तका भागहरू प्रस्ताव गरेका थिए।<ref name="Swedenborg1734">{{cite book|last=Swedenborg|first=Emanuel|date=1734|title=(Principia) Opera Philosophica et Mineralia|language=Latin|trans-title=Philosophical and Mineralogical Works|volume=I}}</ref><ref name="Swenborg">{{cite web |last=Baker |first=Gregory L. |date=October 1983 |title=Emanuel Swenborg – an 18th century cosomologist |url=http://www.newchurchhistory.org/articles/glb2007/baker.pdf |access-date= |website=The Physics Teacher |pages=441–446}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:खगोलशास्त्र]] h6jcot8p2swya8xylgah3woxack334g 0 121468 1380028 1356987 2026-09-12T10:25:47Z Bishaldev100 28807 1380028 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Gears animation.gif|300px|right|thumb|एक स्पर गियरद्वारा घुमिरहेको अर्को स्पर गियर।]] [[चित्र:Worm Gear.gif|right|thumb|300px|वर्म गियर]] '''गियर''' (gear वा cogwheel) रोटरी चालमा चल्ने मेसिनको एक अंग हो। गियरमा "दाँत "/"दाँती" बनाइएको हुन्छ जसमा अर्को गियर जोडिन्छ। यसको सहायताले एक साफ्टबाट अर्को साफ्टमा टर्क संचार गर्न सकिन्छ। गियरको सहायताले [[चाल शक्ति|चाल]], टर्क को दिशा परिवर्तन गर्न सकिन्छ। गियरको प्रयोगबाट टर्क परिवर्तन गर्न सकिन्छ र उचित गियर अनुपात मिलाएर यान्त्रिक लाभ हासिल गर्न सकिन्छ। एक आपसमा जोडिने गियरको दाँती समान आकारको हुन पर्छ। जब दुई भन्दा धेरै गियर एक आपसमा जोडिन्छ, तब यस संरचनालाई 'गियर शृंखला' (गियर ट्रेन) भनिन्छ। गियर यान्त्रिक अङ्गहरू मध्ये सबैभन्दा साधारण हुन्। यो आकार र सामग्रीको ठूलो विविधतामा आउँछन्, र धेरै अलग-अलग कार्य प्रयोगहरूको लागि उपयोग गरिन्छ। यसको [[व्यास]] सुक्ष्म-उपकरणहरूमा केही माइक्रोमिटर <ref name="zhan2021">Shuailong Zhang, Mohamed Elsayed, Ran Peng, Yujie Chen (2021): "Reconfigurable multi-component micromachines driven by optoelectronic tweezers". ''Nature Communications'', volume 12, issue 1. {{doi|10.1038/s41467-021-25582-8}}</ref> देखि, घडीहरू र खेलौनाहरूमा केही मिलिमिटर र केही खानी उपकरणहरूमा १० मिटरभन्दा बढी हुन सक्छ।<ref name="jast2013">Matthew Jaster (2013): [https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf "MY GEAR is Bigger than YOUR GEAR: Industry Battles it Out for World’s Largest Gear Title"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241231143718/https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf |date=2024-12-31 }}. Online article from ''Gear Technology'' magazine. [https://www.geartechnology.com/ext/resources/issues/0313x/worlds_largest_gears.pdf Archived on 2024-07-30]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> टाइमिङ पुली (Timing Pulley) र स्प्रोकेट (Sproket) को कार्य र आकार केही हदसम्म गियरहरूसँग मिल्दोजुल्दो हुन्छ । ==गियरको प्रकार== === स्पर गियर === दुई स्पर गियरहरू समानान्तर शाफ्टहरूमा फिट गरिएको खण्डमा मात्र प्रयोग गरिन्छ। दाँत भारले कुनै एक्सियल थ्रस्ट सिर्जना गर्दैन। स्पर गियरको प्रयोग मध्यम गतिमा उत्कृष्ट हुन्छ तर उच्च गतिमा धेरै आवाज निकाल्छ। === बिवेल गियर=== [[चित्र:Engranaje cónico, Nymphenburg, Múnich, Alemania4.JPG|thumb|300px|बेभेल गियर, जब दुई शाफ्ट समानान्तर हुँदैन तब बेभेल गियरको प्रयोग हुन्छ।|केन्द्र]] === हेलीकल गियर=== === मिटर गियर === === हाइपोइड गियर=== === वर्म र वर्म व्हील === [[File:Worm Gear and Pinion.jpg|thumb|left|Worm gear]] [[File:Worm Gear.gif|thumb|left|4-start worm and wheel]] वर्म [[पेच|स्क्रू]] जस्तै देखिन्छ। एक वर्म एक वर्म-चक्का सँग जोडिन्छ, जुन स्पर गियर जस्तै देखिन्छ। वर्म-एन्ड-गियर सेटहरू उच्च टर्क, कम गतिको गियर अनुपात प्राप्त गर्ने एक सरल र कम्प्याक्ट तरिका हो। उदाहरणका लागि, हेलिकल गियरहरू सामान्यतया १०:१ भन्दा कमको गियर अनुपातमा सीमित हुन्छन् जबकि वर्म-एन्ड-गियर सेटको दायरा १०:१ देखि ५००:१ सम्म हुन्छन्।<ref name="wormgears1">{{harvnb|Vallance|Doughtie|1964|p=287}}.</ref> एउटा बेफाइदा भनेको पर्याप्त स्लाइडिङ एक्सनको सम्भावना हुन्छ, जसले गर्दा दक्षतामा कमी आउँछ।<ref name="wormgears2">{{harvnb|Vallance|Doughtie|1964|pp=280, 296}}</ref> {{clear}} === र्‍याक तथा पिनियन === [[चित्र:Rack and pinion animation.gif|thumb|300px|र्‍याक तथा पिनियन गियर|बायाँ]] र्‍याक तथा पिनियन गियरले रोटरी चाल(Rotary Motion) लाई विस्थापी चाल (translatory motion) मा बदल्छ। पिनियन घुम्छ, जबकि र्याक सीधा रेखामा सर्छ। यस्तो संयन्त्र अटोमोबाइलको स्टेयरिङमा, स्टेयरिङ ह्वील घुमाउँदा रोटेसनलाई अगाडिको पाङ्ग्रामा जोडिएका टाई रड बायाँ-देखि-दायाँ गतिमा रूपान्तरण गर्न प्रयोग गरिन्छ। {{clear}} === आन्तरिक/इन्टरनल गियर === === सन एन्ड प्लानेट गियर === [[चित्र:Sun and planet gears.gif|thumb|सन एन्ड प्लानेट गियर]] सन एन्ड प्लानेट (सूर्य र ग्रह) गियरिङ पारस्परिक गतिलाई रोटरी गतिमा रूपान्तरण गर्ने तरिका हो जुन [[वाष्प इन्जिन]]हरूमा प्रयोग गरिएको थियो। [[जेम्स वाट]]ले यसलाई आफ्नो प्रारम्भिक वाष्प इन्जिनहरूमा क्र्याङ्कमा [[पेटेन्ट|प्याटेन्ट]] प्राप्त गर्न प्रयोग गरे । यसले फ्लाईव्हील गति बढाउने फाइदा पनि प्रदान गर्‍यो ताकि वाटले हल्का फ्लाईव्हील प्रयोग गर्न सक्थे। सँगैको दृष्टान्तमा, सूर्य पहेंलो, ग्रह रातो, रेसीप्रोकेटिङ आर्म नीलो, फ्लाईव्हील हरियो र ड्राइभशाफ्ट खैरो छ। ==गियर बनाउन प्रयोग गरिने धातु == * कास्ट आयरन, * कास्ट स्टील, * एलोय स्टील, * माइल्ड स्टील, * [[तामा]] (कपर), * [[पित्तल]] (Brass) * [[काँस (मिश्रधातु)|काँस]] (मिश्रधातु) * एलुमिनियम * प्लास्टिक * नाइलन ==ब्याकल्यास== ब्याकल्यास भनेको गियरले दिशा परिवर्तन गर्दा गतिमा हुने त्रुटि हो। ड्राइभिङ गियरमा ड्राइभिङ दाँतको पछाडिको भाग र यसको पछाडिको दाँतको अगाडिको भाग बीच सधैं केही खाडल हुने भएकाले, र नयाँ दिशामा बल स्थानान्तरण गर्न सक्नु अघि त्यो खाडल बन्द गर्नुपर्ने हुनाले यो त्रुटि देखिन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:गियर]] ahad2zdaipyu89f73puuljps9zftxbm 0 122271 1380027 1237904 2026-09-12T10:18:55Z Bishaldev100 28807 /* बैंकिङ सङ्कट */ 1380027 wikitext text/x-wiki '''वित्तीय सङ्कट''' विस्तृत विविध प्रकारको परिस्थिति हो जसमा केही वित्तीय सम्पत्तिले आफ्नो मूल्यको अचानक ठूलो अंश गुमाउँछ। १९औँ र प्रारम्भिक [[बीसौँ शताब्दी]]का धेरैजसो वित्तीय सङ्कटहरू बैंकिङ त्रासदी र आर्थिक मन्दीसँग सम्बन्धित थिए। अन्य परिस्थितिहरूमा वितीय बबल, शेयर बजार क्र्यासहरू, मुद्रा सङ्कट र [[सरकारी ऋण|सार्वभौम ऋण]] चुकाउन असफल जस्ता अवस्थाहरू पर्छन्।<ref>Charles P. Kindleberger and Robert Aliber (2005), ''Manias, Panics, and Crashes: A History of Financial Crises'', 5th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-46714-6}}.</ref> <ref>Luc Laeven and Fabian Valencia (2008), [http://www.imf.org/external/pubs/cat/longres.cfm?sk=22345.0 'Systemic banking crises: a new database']. International Monetary Fund Working Paper 08/224.</ref> वित्तीय सङ्कट वित्तीय सङ्कटको परिणाम प्रत्यक्ष रूपमा कागजी सम्पत्तिको नोक्सान हुन्छ, तर वास्तविक अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण परिवर्तन हुन्छ भन्ने आवश्यक छैन। (जस्तै १७औँ शताब्दीमा प्रसिद्ध ट्युलिप मेनिया बबलबाट उत्पन्न सङ्कट)। धेरै अर्थशास्त्रीहरूले वित्तीय सङ्कट कसरी विकास हुन्छन् र यस्तो सङ्कटलाई कसरी रोक्न सकिन्छ भनेर सिद्धान्तहरू प्रस्तुत गरेका छन्। यद्यपि यसमा कुनै सहमति छैन, र वित्तीय सङ्कट समय-समयमै भइरहन्छ। == प्रकारहरू == === बैंकिङ सङ्कट === [[चित्र:Northern_Rock_Queue.jpg|अङ्गुठाकार|संयुक्त अधिराज्यको बैंक नर्थन रक मा  मा भएको [[बैंक रन]] ]] निक्षेपकर्ताहरूले बैंकबाट एकै पटक पैसा निकाल्ने भन्ने प्रवृत्तिलाई 'बैंक रन' भनिन्छ। जब बैंकको साखमा धक्का पुग्ने कुनै घटना हुन्छ र त्यसले निक्षेपकर्ताको बैंक माथि विश्वास टुट्छ तब बैंक रन हुन्छ अनि निक्षेपकर्ताहरू लाइन लागेर बैंकबाट पैसा निकाल्छन्। बैंकले त्यो पैसा फिर्ता दिन सक्दैन किनभने उसले त्यसको केन्द्रीय बैंकले तोकेअनुसारको प्रतिशत (नेपालमा नेपाल राष्ट्र बैंकले ८०% तोकेको छ।) रकम लगानी गरी सकेको हुन्छ र ऋणी/ऋणकर्ताहरू/व्यापारीहरूले पनि भन्ने वित्तिकै बैंकको ऋण चुक्ता गर्न सक्दैनन्। त्यसबेला बैंकमा [[तरलता सङ्कट|तरलता समस्या]] हुन्छ। तरलता व्यवस्थापन गर्न नसकेर बैंक दिवालिया अर्थात [[दामासाही|टाट पल्टेको]] घोषित हुन पुग्छ। [[दामासाही|दिवालिया]] भइसकेपछि उसको सम्पत्ति (ऋण र अचल सम्पत्ति) को मूल्याङ्कन हुन्छ र भनेको दाम नआउन सक्छ। त्यस्तो अवस्थामा बैंकले निक्षेपकर्ताको पैसा फिर्ता गर्न सक्दैन र बैंकिङ सङ्कटको अवस्था सिर्जना हुन्छ। === मुद्रा सङ्कट === मुद्रा सङ्कट भनेको कुनै पनि देशको मुद्रा अवमूल्यन<ref name="theglobaleconomy.com">{{Cite web |title=What is a currency crisis, currency crisis definition and summary {{!}} TheGlobalEconomy.com |url=http://www.theglobaleconomy.com/guide/article/74/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171002165829/http://www.theglobaleconomy.com/guide/article/74/ |archive-date=2 October 2017 |access-date=20 July 2017 |website=TheGlobalEconomy.com |language=en}}</ref> हुने परिस्थिति हो। यो अवस्थामा अत्याधिक मुद्रास्फीतिमा वृद्धि हुन सक्छ। === बबल र क्र्यास === === अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय सङ्कट === === विस्तृत आर्थिक सङ्कट === == इतिहास == {{मुख्य|आर्थिक सङ्कटहरूको सूची}} === २१औँ शताब्दी === * २०००–२००१: {{flagicon|Turkey}} [[२००१ टर्केली आर्थिक सङ्कट]] * २०००: २००० दशकको प्रारम्भिक आर्थिक मन्दी * १९९९–२००२: {{flagicon|Argentina}} अर्जेन्टिनी आर्थिक सङ्कट (१९९९-२००२) * २००१: डट कम बबल फुट्यो - इन्टरनेट कम्पनीको सट्टाबाजी दुर्घटना * २००८–२०११: {{flagicon|Iceland}} आयरल्यान्डको वित्तीय सङ्कट * २००७–२००८: [[सन् २००७–२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७-२००८ को वित्तीय सङ्कट]] * २००८–२०१४: {{flagicon|Spain}} २००८-२०१४ स्पेनी वित्तीय सङ्कट * २०१० युरोपेली सार्वभौम कर्जा सङ्कट * २०१४: {{flagicon|Russia}} रुसी वित्तीय सङ्कट * २०१०-२०१८: {{flagicon|Greece}} [[ग्रीक सरकार-कर्जा सङ्कट]] * २०१८–हालसम्म : {{flagicon|Turkey}} टर्केली मुद्रा तथा कर्जा सङ्कट, २०१८ * २०२०–हालसम्म: [[२०२० सेयर बजार क्र्यास]] (विशेष [[कालो मङ्गलबार (२०२०)|कालो मङ्गलबार]] र [[कालो बिहिबार (२०२०)|कालो बिहिबार]] ) ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{ढाँचा:वित्तीय सङ्कट}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:वित्तीय सङ्कटहरू]] 00i4btfgfdrx6zuesgyyc9f59o9056r 0 122384 1380024 1352846 2026-09-12T09:45:55Z Bishaldev100 28807 1380024 wikitext text/x-wiki {{Infobox central bank | native_name = {{nobold|{{lang|zh-Hans|中国人民银行}}}}<br />{{small|''Zhōngguó Rénmín Yínháng''}} | logo = Peoples Bank of China logo small.png | logo_size = 150 | image = People's Bank of China Headquarter, Beijing.jpg | caption = [[बेइजिङ]]मा रहेको पिपल्स बैंक अफ चाइना प्रधान कार्यालय | image_size = | headquarters = [[बेइजिङ]] र [[साङ्घाई]] | coordinates = {{coord|39|54|24|N|116|21|14|E|type:landmark_region:CN-11_source:kolossus-zhwiki|display=inline,title}} (बेइजिङ) | established = {{Start date and age|1948|12|01|df=y}} | ownership = जनवादी गणतन्त्र चीनको राज्य परिषद् | executive_title = [[Party chief of the Communist Party of China|पार्टी प्रमुख]]<br />गभर्नर | executive = गुओ सुकिङ<br />यी ग्याङ | executive_title1 = | executive1 = | Frieexecutive = | bank_of = {{PRC}} | currency = [[रेन्मिन्बी]] (RMB) | currency_iso = CNY | reserves = ३.२१ ट्रिलियन अमेरिकी डलर (२०१७ नोभेन्मर )<ref name="官方储备资产"/> | reserve_requirements = १७%<ref>[https://www.cnbc.com/2016/02/29/china-central-bank-cuts-reserve-requirement-ratio-by-05-percentage-points.html]</ref> | borrowing_rate = ४.३%<ref name=":0" /> | interest_rate_target = | deposit_rate = ३.५% | excess_reserves = | website = {{URL|http://www.pbc.gov.cn/en/3688006/index.html}} }} '''पिपल्स बैंक अफ चाइन''' [[चीन|जनवादी गणतन्त्र चीन]]को [[केन्द्रीय बैङ्क|केन्द्रीय बैंक]] हो। चिनियाँ मुख्य भूमीको [[मौद्रिक नीति]] तयार गर्नु र वित्तीय संस्थाहरूको नियमन गर्नु यसको जिम्मेवारी हो । यसको कुल कोष (पूँजीकरण) $३.२१ ट्रिलियन [[अमेरिकी डलर]] <ref name="官方储备资产">{{Cite web|url=http://www.pbc.gov.cn/diaochatongjisi/resource/cms/2017/12/2017120716011157886.htm|publisher=People's Bank of China|script-title=zh:官方储备资产|accessdate=9 December 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171210073228/http://www.pbc.gov.cn/diaochatongjisi/resource/cms/2017/12/2017120716011157886.htm |date=10 December 2017 }}</ref> छ। सन् २०१७ जुलाई यता पिपल्स बैंक अफ चाइना विश्वको सबैभन्दा ठूलो वित्तीय सम्पत्ति भएको केन्द्रीय बैंक हो।<ref>{{Cite web|url=https://www.yardeni.com/pub/peacockfedecbassets.pdf|title=Global Economic Briefing: Central Bank Balance Sheets|website=Yardeni.com|accessdate=4 December 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516141423/https://www.yardeni.com/pub/peacockfedecbassets.pdf |date=16 May 2022 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=oDpWHVz2tO0C&pg=PA452|title=China Law Deskbook . p. 452|last=James M. Zimmerman 2010.}}</ref> चिनियाँ मापदण्ड अनुसार स्वायत्त संस्था भएपनि यो [[जन गणतन्त्र चीनको राज्य परिषद|राज्य परिषदको]] [[क्याबिनेट (सरकार)|मन्त्रिपरिषद्को]] [[जन गणतन्त्र चीनको मन्त्रालयहरू|कार्यकारी विभाग]] मातहत रहन्छ। <ref>Becky Chiu, Mervyn Lewis 2006. ''Reforming China's State-owned Enterprises and Banks''. p. 203. https://books.google.com/books?id=-GTCsC6AqVUC&pg=PA203</ref> ==इतिहास == ===माओको काल=== यो बैंकको स्थापना सन् १९४८ डिसेम्बर १ मा वाबेई बैंक, बेहाइ बैंक र सिबई फार्मर बैंकको संयोजनमा आधारित थियो। बैंकको प्रधान कार्यालय पहिले हेबेई, शिजियाझुआङमा थियो र सन् १९४९ मा [[बेइजिङ|बेइजिङ]]मा सारियो। सन् १९५० र १९७८ को बीचमा चीनमा केन्द्रीय बैंक र बाणिज्य वित्तीय कारोबार तथा कार्य गर्ने यो एक मात्र बैंक थियो। मुख्य भूमि चीनमा रहेका [[बैंक अफ चाइना]] लगायत अन्य सबै बैंकहरू पिपल्स बैंक अफ चाइनाको शाखाको रूपमा <ref>[http://www.boc.cn/en/aboutboc/ab1/200808/t20080814_1601747.html "History of Bank of China"], ''Boc.cn'', Retrieved 2015-11-23.</ref> वा गैर-सञ्चित एजेन्सीको रुपमा थिए। <ref>[http://www.ccb.com/en/investor/history.html "History"], China Construction Bank webpage. Retrieved 2015-11-23.</ref> <ref>James M. Zimmerman 2010. China Law Deskbook. p.449. https://books.google.com/books?id=oDpWHVz2tO0C&pg=PA449</ref> ===२१ औं शताब्दी === == गभर्नरहरूको सूची == {| class="wikitable" !क्रस !नाम !पद ग्रहण !पद छाडेको ![[जनवादी गणतन्त्र चीनका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] !नोट |- |1 |[[:en:Nan_Hanchen|नान् हान्चेन]] |१९४९ अक्टोबर |१९५४ अक्टोबर |[[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाइ]] | |- |2 |[[:en:Cao_Juru|काओ जुरु]] |१९५४ अक्टोबर |१९६४ अक्टोबर |[[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाइ]] | |- |3 | [[:en:Hu_Lijiao|हु लिजियाओ]] |१९६४ अक्टोबर |१९६६ |[[झोउ एनलाइ|चाउ एन लाइ]] | |- | colspan="6" bgcolor="lightgrey" align="center" |[[चीनको सांस्कृतिक क्रान्ति|''सांस्कृतिक क्रान्ति'']]''मा पद अन्त्य गरिएको थियो'' |- |4 |[[:en:Chen_Xiyu|Chen Xiyu]] |१९७३ मे |१९७८ जनवरी |[[:en:Zhou_Enlai|चाउ एन लाइ]] [[हुआ गोफेङ]] | |- |5 |[[:en:Li_Baohua|Li Baohua]] |१९७८ जनवरी |१९८२ अप्रिल |[[हुआ गोफेङ]] [[चाओ झियाङ]] | |- |6 |[[:en:Lü_Peijian|Lü Peijian]] |१९८२ अप्रिल |१९८५ मार्च |[[चाओ झियाङ]] | |- |7 |[[:en:Chen_Muhua|Chen Muhua]] |१९८५ मार्च |१९८८ अप्रिल |[[चाओ झियाङ]] |[[:en:State_Councilor|State Councilor]] (1982–1988) |- |8 |[[:en:Li_Guixian|Li Guixian]] |१९८८ अप्रिल |१९९३ जुलाई |[[लि पेङ]] |[[:en:State_Councilor|State Councilor]] (1988–1998) |- |9 |[[जु रोङजी]] |१९९३ जुलाई |१९९५ जुन |[[लि पेङ]] |First-ranked [[:en:Vice_Premier_of_the_People's_Republic_of_China|Vice-Premier]] (1993–1998) |- |10 |[[:en:Dai_Xianglong|Dai Xianglong]] |१९९५ जुन |२००२ डिसेम्बर |[[लि पेङ]] [[जु रोङजी]] | |- |11 |[[:en:Zhou_Xiaochuan|Zhou Xiaochuan]] |२००२ डिसेम्बर |२०१८ मार्च |[[जु रोङजी]] [[वेन जियाबाओ]] [[लि कच्याङ]] |Vice Chairman of the [[:en:CPPCC|CPPCC]] National Committee (2013–2018) |- |12 |[[:en:Yi_Gang|Yi Gang]] |२०१८ मार्च |Incumbent |[[लि कच्याङ|ली कच्याङ]] |Serves under [[:en:Party_Committee_Secretary#Party_Branch_Secretary|party branch secretary]] [[:en:Guo_Shuqing|Guo Shuqing]] |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[फेडरल रिजर्भ]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:श्रेणी:केन्द्रीय बैंकहरू]] ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|People's Bank of China}} * [http://www.pbc.gov.cn/en/3688006/index.html पिपल्स बैंक अफ चाइना] आधिकारिक वेवसाइट [[श्रेणी:केन्द्रीय बैङ्कहरू]] 05p8vc6rxnsjv91u5u60ivjqdd6y76r 0 122567 1380025 1235374 2026-09-12T09:51:27Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1380025 wikitext text/x-wiki '''मौद्रिक नीति''' भनेको अल्पकालीन कर्जाको [[ब्याजदर]] तथा मुद्रा आपूर्ति नियन्त्रण गर्ने, तथा [[मुद्रा स्फिती|मुद्रास्फीति]] नियन्त्रण गर्ने, मुद्राको स्थायित्व कायम गर्ने र राष्ट्रको मुद्रामा विश्वास कायम गराउने लक्ष्य राख्ने [[नीति]] हो। यो मुलुकको आर्थिक विकास तथा आर्थिक स्थायित्वका लागि राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा वाञ्छित परिणाम हासिल गर्न अपनाउने समष्टिगत नीति हो। मौद्रिक नीति मुद्राप्रदाय (मुद्रा आपूर्ति) नियन्त्रण गर्न बनाइने नीति हो। कुनै पनि मुलुकको मौद्रिक नीति त्यस देशको [[केन्द्रीय बैङ्क|केन्द्रीय बैंक]]ले निर्माण गर्छ। मौद्रिक नीतिले समष्टिगत आर्थिक स्थायित्व कायम राख्दै आर्थिक क्रियाकलाप विस्तारमा सहयोग पुर्याउँछ। अर्थतन्त्रमा मुद्रा प्रदायकको स्तर कति रहनुपर्छ र त्यस्तो मुद्रा अर्थतन्त्रको कुन क्षेत्रमा प्रवाहित वा उपभोग हुनुपर्छ भन्ने कुरा मौद्रिक नीतिले नै निर्धारण गर्छ। == मौद्रिक नीति उपकरणहरू == === प्रमुख ब्याज दर === विकसित अर्थतन्त्रका अधिकांश [[केन्द्रीय बैङ्क|केन्द्रीय बैंकहरू]]को लागि, तिनीहरूको मुख्य मौद्रिक नीति साधन छोटो अवधिको ब्याज दर हो।<ref name=RBA>{{cite web |last1=Baker |first1=Nick |last2=Rafter |first2=Sally |title=An International Perspective on Monetary Policy Implementation Systems {{!}} Bulletin – June 2022 |url=https://www.rba.gov.au/publications/bulletin/2022/jun/an-international-perspective-on-monetary-policy-implementation-systems.html |publisher=Reserve Bank of Australia |access-date=13 August 2023 |language=en-AU |date=16 June 2022}}</ref> ब्याज दरहरू समायोजन गर्नु, विदेशी विनिमय बजारमा प्रत्यक्ष हस्तक्षेप (अर्थात् [[खुला बजार]] सञ्चालन) सँगसँगै वांछित विनिमय दर कायम राख्न महत्त्वपूर्ण उपकरणहरू हुन्।<ref>{{cite web |title=Fixed exchange rate policy |url=https://www.nationalbanken.dk/en/frequently-asked-questions/fixed-exchange-rate-policy |website=Nationalbanken |access-date=13 August 2023 |language=en}}</ref> [[मुद्रा स्फिती|मुद्रास्फीति]]लाई प्रत्यक्ष रूपमा लक्षित गर्ने केन्द्रीय बैंकहरूको लागि, ब्याज दरहरू समायोजन मौद्रिक प्रसारण संयन्त्रको लागि महत्त्वपूर्ण छ जसले अन्ततः मुद्रास्फीतिलाई असर गर्छ। केन्द्रीय बैंकको नीति दरहरूमा परिवर्तनहरूले सामान्यतया बैंकहरू र अन्य ऋणदाताहरूले फर्महरू र घरपरिवारहरूलाई ऋणमा लिने ब्याज दरहरूलाई असर गर्छ, जसले निजी [[लगानी]] र [[उपभोक्ता|उपभोग]]लाई असर गर्छ। ब्याज दर परिवर्तनहरूले स्टक मूल्यहरू र घरको मूल्यहरू जस्ता सम्पत्ति मूल्यहरूलाई पनि असर गर्छ, जसले पुन: सम्पत्ति प्रभाव मार्फत घरपरिवारको उपभोग निर्णयहरूलाई प्रभाव पार्छ। थप रूपमा, अन्तर्राष्ट्रिय ब्याज दर भिन्नताहरूले विनिमय दर र फलस्वरूप अमेरिकी निर्यात र आयातलाई असर गर्छ। उपभोग, लगानी र शुद्ध निर्यात समग्र मागका सबै महत्त्वपूर्ण घटक हुन्। अर्थतन्त्रमा वस्तु तथा सेवाको समग्र मागलाई उत्तेजित गर्ने वा दबाएर क्रमशः मुद्रास्फीति घटाउने प्रवृत्ति हुन्छ।<ref name="Fed goals II">{{cite web |title=Federal Reserve Board - Monetary Policy: What Are Its Goals? How Does It Work? |url=https://www.federalreserve.gov/monetarypolicy/monetary-policy-what-are-its-goals-how-does-it-work.htm |website=Board of Governors of the Federal Reserve System |access-date=13 August 2023 |language=en |date=29 July 2021}}</ref> === खुला बजार सञ्चालन === === फर्वार्ड निर्देशन === === रिजर्भ आवश्यकताहरू === === क्रेडिट निर्देशन === === विनिमय आवश्यकताहरू === === संपार्श्विक नीति === === शून्य सीमामा अपरंपरागत मौद्रिक नीति === ==== हेलिकप्टर पैसा ==== ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[मात्रात्मक सहजता]] {{ढाँचा:अर्थशास्त्र}} [[श्रेणी:अर्थनीति]] [[श्रेणी:मौद्रिक नीति|*]] j18qracynot3age9dukab8jl4gfle3c 0 122663 1380012 1255997 2026-09-12T04:55:20Z Bishaldev100 28807 1380012 wikitext text/x-wiki '''सिसडोल ल्यान्डफिल साइट''' [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]], [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]], [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]], [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]], र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] नगरपालिकाको ठोस फोहोर फाल्ने स्थान हो। यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो डम्पिङ साइट हो। यहाँ दैनिक १००० टन ठोस फोहोर फालिन्छ। यो ल्यान्डफिल साइट [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[ककनी गाउँपालिका|ककनी गाउँ नगरपालिका]] (पहिलेको [[ओखरपौवा|औखरपौवा गाउँ विकास समिति]]) मा अवस्थित छ । <ref>{{Cite web|url=https://english.onlinekhabar.com/human-waste-coexistence-in-sisdol-landfill-site-and-its-impacts.html|title=Human waste coexistence in Sisdol landfill site and its impacts|website=OnlineKhabar English News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210329064622/https://english.onlinekhabar.com/human-waste-coexistence-in-sisdol-landfill-site-and-its-impacts.html|archivedate=2021-03-29|accessdate=2021-03-29}}</ref> यो ल्यान्डफिल साइटको क्षेत्रफल १५ हेक्टर छ। दुई हेक्टर जमिन फिलिङ (भर्न ) को लागि प्रयोग गरिन्छ; १२ हेक्टर एक बफर (मध्यवर्ती क्षेत्र)को रूपमा प्रयोग गरिन्छ र बाँकी १ हेक्टर अन्य सुविधाहरूको लागि प्रयोग गरिन्छ। ल्यान्डफिल साइट क्रमशः १६६,०८५ र १०९,९१० क्युबिक मिटरको क्षमताका दुई उपत्यकाहरू छन्।<ref>{{Cite journal|doi=10.17485/ijst/2011/v4i3/29956|volume=4|pages=164–166|last1=Thapa|first1=Bijay|last2=KC|first2=Ajay|title=Solid waste management at landfill sites of Nepal|date=2011-01-01}}</ref> विभिन्न सहरहरूबाट फोहोर पहिले टेकु स्थानान्तरण स्टेसनमा सङ्कलन गरिन्छ।<ref>{{cite book|title=Urban Development Ministry321(Unofficial translation)Solid Waste Management of Kathmandu Metropolitan City Environment Audit Report, 2015|publisher=Urban Development Ministry}}</ref> स्टेसनबाट, फोहोर सिसडोल पठाइन्छ। सिसडोलमा लगभग ६०% फोहोर जैविक हुन्छ। पुन: प्रयोज्य फोहोर फिर्ता ल्याइन्छ र पुनर्चक्रण उद्योगहरूमा बेचिन्छ। <ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/69261/|title=Sisdol: Landfill site holding one-third population's waste|last=Rasaili|first=Shahin Sunuwar|website=My Republica|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210329064546/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/69261/|archivedate=2021-03-29|accessdate=2021-03-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210329064546/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/69261/ |date=2021-03-29 }}</ref> डम्प अर्ध एरोबिक अवस्थामा भरिएको छ।<ref>{{cite journal|title=Environmental Monitoring at Sisdol Landfill Site|url=https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/11808664_09.pdf}}</ref> == वातावरण र सामाजिक चिन्ता == नेपाल सरकारले ल्यान्डफिल साइट जुन २००५ मा अस्थायी स्थानको रूपमा स्थानीयहरूबाट दुई बर्षको लागि भाडामा लिएको थियो। यद्यपि, सरकारले लिजको म्याद सकिए पछि पनि जग्गा प्रयोग गर्न जारी राखेको छ। अत्यधिक प्रयोगको कारण, नजिकैको ४०-५० [[नेपाली परम्परागत नापका इकाई|रोपनी]] जग्गा बेकार भएको छ। यसले समय समयमा स्थानीय र सरकार बिच धेरै झडप निम्त्याएको छ जसको परिणामस्वरूप हड्ताल र डम्पिङ साइटमा स्थानमा सवारी साधन आवागमन बन्द हुने गर्छ ।<ref>{{Cite journal|issn=2371-9540|first4=Bijay|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025154814/https://www.karmaquest.org/journal/index.php/ILGDI/article/view/62|archive-date=2020-10-25|url=https://karmaquest.org/journal/index.php/ILGDI/article/view/62|date=2020-07-16|accessdate=2021-03-29|journal=Journal of Development Innovations|title=Leachate Characterization and Management at Sisdol Landfill Site in Nepal|last4=Thapa|volume=4|first3=Nawa Raj|last3=Khatiwada|first2=Monica|last2=Maharjan|first1=Shankar|last1=Shrestha|pages=119–132|issue=1|url-status=live}}</ref> सन् २००७ मा , सरकारले एक स्थायी ल्यान्डफिल साइट बनाउनको लागि सिसडोल ल्यान्डफिल साइटबाट दुई किलोमिटर दक्षिण बञ्चरेडाँडा (बन्चरेडाँडा) मा ७९२ [[रोपनी]] जग्गा किनेको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/irate-locals-obstruct-garbage-vehicles-at-sisdol-landfill-site|title=Irate locals obstruct garbage vehicles at Sisdol landfill site|last=Sen|first=Sandeep|date=2019-07-01|website=The Himalayan Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111223545/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/irate-locals-obstruct-garbage-vehicles-at-sisdol-landfill-site/|archivedate=2020-11-11|accessdate=2021-03-29}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बञ्चरेडाँडा ल्यान्डफिल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नुवाकोट]] [[श्रेणी:नेपालको वातावरण]] 2i2ozjuuzk2bvzti1xb729g5s2sxixs 1380014 1380012 2026-09-12T04:58:11Z Bishaldev100 28807 1380014 wikitext text/x-wiki '''सिसडोल ल्यान्डफिल साइट''' [[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]], [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]], [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]], [[ककनी गाउँपालिका|ककनी]], र [[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] नगरपालिकाको ठोस फोहोर फाल्ने स्थान हो। यो नेपालको सबैभन्दा ठूलो डम्पिङ साइट हो। यहाँ दैनिक १००० टन ठोस फोहोर फालिन्छ। यो ल्यान्डफिल साइट [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[ककनी गाउँपालिका|ककनी गाउँ नगरपालिका]] (पहिलेको [[ओखरपौवा|औखरपौवा गाउँ विकास समिति]]) मा अवस्थित छ । <ref>{{Cite web|url=https://english.onlinekhabar.com/human-waste-coexistence-in-sisdol-landfill-site-and-its-impacts.html|title=Human waste coexistence in Sisdol landfill site and its impacts|website=OnlineKhabar English News|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210329064622/https://english.onlinekhabar.com/human-waste-coexistence-in-sisdol-landfill-site-and-its-impacts.html|archivedate=2021-03-29|accessdate=2021-03-29}}</ref> यो ल्यान्डफिल साइटको क्षेत्रफल १५ हेक्टर छ। दुई हेक्टर जमिन फिलिङ (भर्न ) को लागि प्रयोग गरिन्छ; १२ हेक्टर एक बफर (मध्यवर्ती क्षेत्र)को रूपमा प्रयोग गरिन्छ र बाँकी १ हेक्टर अन्य सुविधाहरूको लागि प्रयोग गरिन्छ। ल्यान्डफिल साइट क्रमशः १६६,०८५ र १०९,९१० क्युबिक मिटरको क्षमताका दुई उपत्यकाहरू छन्।<ref>{{Cite journal|doi=10.17485/ijst/2011/v4i3/29956|volume=4|pages=164–166|last1=Thapa|first1=Bijay|last2=KC|first2=Ajay|title=Solid waste management at landfill sites of Nepal|date=2011-01-01}}</ref> विभिन्न सहरहरूबाट फोहोर पहिले टेकु स्टेसनमा सङ्कलन गरिन्छ।<ref>{{cite book|title=Urban Development Ministry321(Unofficial translation)Solid Waste Management of Kathmandu Metropolitan City Environment Audit Report, 2015|publisher=Urban Development Ministry}}</ref> स्टेसनबाट, फोहोर सिसडोल पठाइन्छ। सिसडोलमा लगभग ६०% फोहोर जैविक हुन्छ। पुन: प्रयोज्य फोहोर फिर्ता ल्याइन्छ र पुनर्चक्रण उद्योगहरूमा बेचिन्छ। <ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/69261/|title=Sisdol: Landfill site holding one-third population's waste|last=Rasaili|first=Shahin Sunuwar|website=My Republica|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210329064546/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/69261/|archivedate=2021-03-29|accessdate=2021-03-29}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210329064546/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/69261/ |date=2021-03-29 }}</ref> डम्प अर्ध एरोबिक अवस्थामा भरिएको छ।<ref>{{cite journal|title=Environmental Monitoring at Sisdol Landfill Site|url=https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/11808664_09.pdf}}</ref> == वातावरण र सामाजिक चिन्ता == नेपाल सरकारले ल्यान्डफिल साइट जुन २००५ मा अस्थायी स्थानको रूपमा स्थानीयहरूबाट दुई बर्षको लागि भाडामा लिएको थियो। यद्यपि, सरकारले लिजको म्याद सकिए पछि पनि जग्गा प्रयोग गर्न जारी राखेको छ। अत्यधिक प्रयोगको कारण, नजिकैको ४०-५० [[नेपाली परम्परागत नापका इकाई|रोपनी]] जग्गा बेकार भएको छ। यसले समय समयमा स्थानीय र सरकार बिच धेरै झडप निम्त्याएको छ जसको परिणामस्वरूप हड्ताल र डम्पिङ साइटमा स्थानमा सवारी साधन आवागमन बन्द हुने गर्छ ।<ref>{{Cite journal|issn=2371-9540|first4=Bijay|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025154814/https://www.karmaquest.org/journal/index.php/ILGDI/article/view/62|archive-date=2020-10-25|url=https://karmaquest.org/journal/index.php/ILGDI/article/view/62|date=2020-07-16|accessdate=2021-03-29|journal=Journal of Development Innovations|title=Leachate Characterization and Management at Sisdol Landfill Site in Nepal|last4=Thapa|volume=4|first3=Nawa Raj|last3=Khatiwada|first2=Monica|last2=Maharjan|first1=Shankar|last1=Shrestha|pages=119–132|issue=1|url-status=live}}</ref> सन् २००७ मा , सरकारले एक स्थायी ल्यान्डफिल साइट बनाउनको लागि सिसडोल ल्यान्डफिल साइटबाट दुई किलोमिटर दक्षिण बञ्चरेडाँडा (बन्चरेडाँडा) मा ७९२ [[रोपनी]] जग्गा किनेको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/irate-locals-obstruct-garbage-vehicles-at-sisdol-landfill-site|title=Irate locals obstruct garbage vehicles at Sisdol landfill site|last=Sen|first=Sandeep|date=2019-07-01|website=The Himalayan Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201111223545/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/irate-locals-obstruct-garbage-vehicles-at-sisdol-landfill-site/|archivedate=2020-11-11|accessdate=2021-03-29}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बञ्चरेडाँडा ल्यान्डफिल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नुवाकोट]] [[श्रेणी:नेपालको वातावरण]] ahj9avt2o216lvfl7dfac9szi46eox0 0 122688 1380010 1219056 2026-09-12T04:52:30Z Bishaldev100 28807 1380010 wikitext text/x-wiki '''मात्रात्मक सहजता''' ({{lang-en|[[:en:Quantitative_Easing|Quantitative Easing]]}}) एक प्रकारको [[मौद्रिक नीति]] हो जसको प्रयोग [[केन्द्रीय बैङ्क|केन्द्रीय बैंक]]ले अर्थ व्यवस्थालाई प्रात्साहित गर्नको लागि गर्ने गर्दछ। यसको प्रयोग त्यतिबेला गरिन्छ जब मानक मौद्रिक नीति अप्रभावकारी हुन जान्छ। '''मात्रात्मक सहजता'''को उपयोग त्यतिबेला गरिन्छ जब अल्पकालीन [[व्याजदर|ब्याज दर]] शून्यको नजिक पुग्छ र नयाँ बैंक नोट छाप्ने स्थिति हुँदैन। केन्द्रीय बैङ्कहरूले सामान्यतया ब्याजदर शून्यको नजिक पुग्दा मात्रात्मक सहजता (Quantitative Easing - QE) को सहारा लिन्छन्, जस्तै संयुक्त राज्य अमेरिकामा सन् २००८ र २०२० मा तथा जापानमा सन् १९९९ मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=Conte |first=Niccolo |date=2025-09-17 |title=Charted: U.S. Interest Rates Over Time (1954-2025) |url=https://www.visualcapitalist.com/charted-us-interest-rates-over-time/ |access-date=2025-12-17 |website=Visual Capitalist |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-28 |title=The Impact of Japan's Zero Interest Rate Policy |url=https://legalclarity.org/the-impact-of-japans-zero-interest-rate-policy/ |access-date=2025-12-17 |website=LegalClarity |language=en-US}}{{better source needed|date=February 2026|reason=apparent link spam}}</ref> अति न्यून ब्याजदरले तरलता पासो (liquidity trap) सिर्जना गर्छ, जुन त्यस्तो अवस्था हो जहाँ अन्य वित्तीय सम्पत्तिको कम प्रतिफलका कारण मानिसहरू नगद वा अत्यधिक तरल सम्पत्ति राख्न रुचाउँछन्। अति न्यून ब्याजदरले [[तरलता सङ्कट|तरलता पासो]] (liquidity trap) सिर्जना गर्छ, जुन त्यस्तो अवस्था हो जहाँ अन्य वित्तीय सम्पत्तिको कम प्रतिफलका कारण मानिसहरू नगद वा अत्यधिक तरल सम्पत्ति राख्न रुचाउँछन्। मात्रात्मक सहजताले अर्थतन्त्रलाई मन्दीबाट बाहिर निकाल्न मद्दत गर्दछ।<ref>Joseph E. Gagnon, [https://www.piie.com/publications/policy-briefs/quantitative-easing-underappreciated-success Quantitative Easing: An Underappreciated Success], [[Peterson Institute for International Economics]], Policy Brief 16-4 (April 2016).</ref> यसले मुद्रास्फीति केन्द्रीय बैङ्कको मुद्रास्फीति लक्ष्यभन्दा तल नझरोस् भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्न सहयोग गर्छ। <ref>Ricardo Reis, "[http://personal.lse.ac.uk/reisr/papers/16-jh_qe.pdf Funding Quantitative Easing to Target Inflation]", in "Designing Resilient Monetary Policy Frameworks for the Future”, Proceedings of the Jackson Hole Economic Policy Symposium: Federal Reserve Bank of Kansas City, August 2016, pp. 423–478.</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[मौद्रिक नीति]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:अर्थनीति]] [[श्रेणी:मौद्रिक नीति]] k7eyttxbng9ncapaeesg3ge0v3wfl4a 1380011 1380010 2026-09-12T04:53:21Z Bishaldev100 28807 1380011 wikitext text/x-wiki '''मात्रात्मक सहजता''' ({{lang-en|[[:en:Quantitative_Easing|Quantitative Easing]]}}) एक प्रकारको [[मौद्रिक नीति]] हो जसको प्रयोग [[केन्द्रीय बैङ्क|केन्द्रीय बैंक]]ले अर्थ व्यवस्थालाई प्रात्साहित गर्नको लागि गर्ने गर्दछ। यसको प्रयोग त्यतिबेला गरिन्छ जब मानक मौद्रिक नीति अप्रभावकारी हुन जान्छ। '''मात्रात्मक सहजता'''को उपयोग त्यतिबेला गरिन्छ जब अल्पकालीन [[व्याजदर|ब्याज दर]] शून्यको नजिक पुग्छ र नयाँ [[बैङ्क नोट|बैंक नोट]] छाप्ने स्थिति हुँदैन। केन्द्रीय बैङ्कहरूले सामान्यतया ब्याजदर शून्यको नजिक पुग्दा मात्रात्मक सहजता (Quantitative Easing - QE) को सहारा लिन्छन्, जस्तै संयुक्त राज्य अमेरिकामा सन् २००८ र २०२० मा तथा जापानमा सन् १९९९ मा भएको थियो।<ref>{{Cite web |last=Conte |first=Niccolo |date=2025-09-17 |title=Charted: U.S. Interest Rates Over Time (1954-2025) |url=https://www.visualcapitalist.com/charted-us-interest-rates-over-time/ |access-date=2025-12-17 |website=Visual Capitalist |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-11-28 |title=The Impact of Japan's Zero Interest Rate Policy |url=https://legalclarity.org/the-impact-of-japans-zero-interest-rate-policy/ |access-date=2025-12-17 |website=LegalClarity |language=en-US}}{{better source needed|date=February 2026|reason=apparent link spam}}</ref> अति न्यून ब्याजदरले तरलता पासो (liquidity trap) सिर्जना गर्छ, जुन त्यस्तो अवस्था हो जहाँ अन्य वित्तीय सम्पत्तिको कम प्रतिफलका कारण मानिसहरू नगद वा अत्यधिक तरल सम्पत्ति राख्न रुचाउँछन्। अति न्यून ब्याजदरले [[तरलता सङ्कट|तरलता पासो]] (liquidity trap) सिर्जना गर्छ, जुन त्यस्तो अवस्था हो जहाँ अन्य वित्तीय सम्पत्तिको कम प्रतिफलका कारण मानिसहरू नगद वा अत्यधिक तरल सम्पत्ति राख्न रुचाउँछन्। मात्रात्मक सहजताले अर्थतन्त्रलाई मन्दीबाट बाहिर निकाल्न मद्दत गर्दछ।<ref>Joseph E. Gagnon, [https://www.piie.com/publications/policy-briefs/quantitative-easing-underappreciated-success Quantitative Easing: An Underappreciated Success], [[Peterson Institute for International Economics]], Policy Brief 16-4 (April 2016).</ref> यसले मुद्रास्फीति केन्द्रीय बैङ्कको मुद्रास्फीति लक्ष्यभन्दा तल नझरोस् भन्ने कुरा सुनिश्चित गर्न सहयोग गर्छ। <ref>Ricardo Reis, "[http://personal.lse.ac.uk/reisr/papers/16-jh_qe.pdf Funding Quantitative Easing to Target Inflation]", in "Designing Resilient Monetary Policy Frameworks for the Future”, Proceedings of the Jackson Hole Economic Policy Symposium: Federal Reserve Bank of Kansas City, August 2016, pp. 423–478.</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[मौद्रिक नीति]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:अर्थनीति]] [[श्रेणी:मौद्रिक नीति]] 2khwjj1p0qj8e8yzn90pturmc9pclpo 0 123559 1379966 1274304 2026-09-11T12:31:08Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[पूर्वाधार विकास मन्त्रालय (नेपाल)]]मा ठिक गर्दै 1379966 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[पूर्वाधार विकास मन्त्रालय (नेपाल)]] 9to9ld7pz2wvobjgwb3v8fvpw68zy8w 0 131922 1379983 1372144 2026-09-11T15:25:51Z पर्वत सुवेदी 31224 /* */ 1379983 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = सर्लाही जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-sarlahi/kabilasi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = ब्रम्हदेव राय <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = पुनम कर्ण <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 48.11<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=19&municipality=11|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 44204 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26|56|30|N|85|33|0|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४६ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[कविलासी, सर्लाही|कविलासी]] गाविसको कार्यालय | website = [http://kawilasimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सर्लाही जिल्ला]]को ११ [[नगरपालिका]] मध्येको एक हो। नगरपालिका घोषणा गर्दा [[हेमपुर]], [[जमुनिया, सर्लाही|जमुनिया]], [[कविलासी, सर्लाही|कविलासी]], [[सलेमपुर]] र [[पिपरीया]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ४४,२०४ रहेको छ भने यहाँ ८,१३० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ कविलासी नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[पिपरीया]] (२, ३, ४, ९) || ३,७११ || ३.५७ || १०३९.५० |- | २ || [[पिपरीया]] (१, ५–८) || ३,५४६ || ३.०१ || ११७८.०७ |- | ३ || [[जमुनिया, सर्लाही|जमुनिया]] (१–४, ६, ७) || ४,७५५ || ४.३६ || १०९०.६० |- | ४ || [[हेमपुर]] (१, ४–७) || ४,४०२ || ४.२० || १०४८.१० |- | ५ || [[हेमपुर]] (२, ३, ८, ९) || ४,१५० || ४.६१ || ९००.२२ |- | ६ || [[जमुनिया, सर्लाही|जमुनिया]] (५, ८, ९) || ४,००७ || ६.३३ || ६३३.०२ |- | ७ || [[कविलासी, सर्लाही|कविलासी]] (८, ९) || ३,८२४ || ७.४२ || ५१५.३६ |- | ८ || [[कविलासी, सर्लाही|कविलासी]] (१–७) || ७,२७० || ८.१५ || ८९२.०२ |- | ९ || [[सलेमपुर]] (१, २, ३, ८, ९) || ४,१२५ || २.९३ || १४०७.८५ |- | १० || [[सलेमपुर]] (४, ५, ६, ७) || ४,४१४ || ३.५२ || १२५३.९८ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''४४,२०४''' || '''४८.१''' || '''९१९.००''' |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcsarlahi.gov.np/ जिल्ला विकास समिति, सर्लाही]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{सर्लाही जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सर्लाही जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] 22vg4uw35xv1is35qwi0j119js2qajw 0 133512 1380008 1163998 2026-09-12T04:44:00Z Bishaldev100 28807 1380008 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = चर्च बोइज युनाइटेड | image = Church_Boys_United_logo.png | upright = | fullname = चर्च बोइज युनाइटेड फुटबल क्लब | nickname = The White Lions{{citation needed|date=April 2022}} | founded = {{Start date and age|2009}}<ref>{{cite web |title=About us |url=https://www.churchboys.org/aboutus |publisher=Church Boys United |access-date=11 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414045344/http://www.churchboys.org/aboutus |archive-date=14 April 2021}}</ref> | ground = [[च्यासल रङ्गशाला]] | capacity = 10,000 | chairman = [[Tanka Lal Rai]] | mgrtitle = Head coach | manager = [[बाल गोपाल महर्जन]] | league = [[Martyr's Memorial A-Division League]] <br/> [[Nepal National League]] (sometimes)<ref>{{cite news |last1=Paudel |first1=Nayak |title=Nepal's domestic football resurrects with National League kicking off today |url=https://kathmandupost.com/sports/2026/01/14/nepal-s-domestic-football-resurrects-with-national-league-kicking-off-today |access-date=5 February 2026 |work=The Kathmandu Post |date=14 January 2026}}</ref> | season = [[2023 Martyr's Memorial A-Division League|2023]] | position = '''Champions''' | current = | pattern_la1 = | pattern_b1 = _whitesides3 | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = E60026 | body1 = E60026 | rightarm1 = E60026 | shorts1 = E60026 | socks1 = E60026 | pattern_la2 = _redborder | pattern_b2 = _redcollar | pattern_ra2 = _redborder | pattern_sh2 = _redbottom | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | website = {{URL|https://churchboys.org/index.php}} }} '''चर्च बोइज युनाइटेड''' (औपचारिक रूपमा '''चर्च बोइज एफसी''' भनेर चिनिन्छ) <ref name="GN">{{Cite web |title=2nd Pathari Gold Cup Kicks Off; Bimal Gharti Magar Scores The Match Winning Goal For Church Boys FC! |url=http://www.goalnepal.com/news.php?id=22443 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129032135/http://www.goalnepal.com/news.php?id=22443 |archive-date=29 November 2014 |publisher=Goal Nepal }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129032135/http://www.goalnepal.com/news.php?id=22443 |date=29 November 2014 }}</ref> [[काठमाडौँ|ललितपुरको]] बालकुमारीमा रहेको [[नेपालमा फुटबल|नेपाली फुटबल]] क्लब हो जसले [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहीद स्मारक ए-डिभिजन लिगमा]] प्रतिस्पर्धा गर्छ। <ref>{{Cite web |title=Church Boys United |url=https://www.nepal90.com/team/1108/ |access-date=12 April 2022 |publisher=Nepal90}}</ref> यो क्लबले सन् २०२२ मा [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहीद स्मारक बी-डिभिजन लिग]] जितेर क्लबलाई पहिलो पटक [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|२०२२ मा सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगमा]] बढुवा भएको थियो र [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७९]] जितेको थियो थियो। <ref name="KP">{{Cite web |date=6 April 2022 |title=Church Boys United promoted to A-Division League |url=https://kathmandupost.com/football/2022/04/06/church-boys-promoted-to-a-division-league |access-date=8 April 2022 |publisher=The Kathmandu Post}}</ref> == इतिहास == क्लबको स्थापना सन् २००९ मा भएको थियो, तर स्थानीय प्रतियोगिताहरूमा सहभागी हुने गर्थ्यो । सन् २०१९ मा , क्लब [[सहिद स्मारक सि-डिभिजन लिग|सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिगका]] लागि छनोट भए जुन सी-डिभिजन लिग छनोटको लागि उनेहरूको पाँचौ प्रयास थियो । पहिले दि डिभिजन छनोटलाई शहीद स्मारक 'डी' डिभिजन लिग भनेर चिनिन्थ्यो।  र दुई सिजन भित्र शीर्ष-स्तरको [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहीद स्मारक ए-डिभिजन लिगमा]] बढुवा भयो, जसमा ''[[द काठमान्डू पोस्ट|द काठमाण्डौ पोस्टले]]'' "उल्लेखनीय यात्रा" को रूपमा चित्रण गरेको छ। <ref name="KP"/> सन् २०२३ मा, क्लबले सिमरा गोल्ड कप फाइनलमा [[हिमालयन शेर्पा क्लब|हिमालयन शेर्पा क्लबलाई]] पराजित गर्दै [[सिमरा गोल्डकप|सिमरा गोल्डकपको]] उपाधि जितेको थियो। <ref>{{Cite web |date=30 March 2023 |title=Jagadamba Steel 13th Jeetpur Simara Gold Cup: Church Boys United Enter Final |url=https://www.goalnepal.com/news/detail/15686 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408082631/https://www.goalnepal.com/news/detail/15686 |archive-date=8 April 2023 |access-date=8 April 2023 |website=GoalNepal.com |location=Kathmandu}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Khatiwada |first=Pusparaj |date=2 April 2023 |title=United bag Simara gold Cup title |url=https://thehimalayantimes.com/ampArticle/1019316 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408081324/https://thehimalayantimes.com/ampArticle/1019316 |archive-date=8 April 2023 |access-date=8 April 2023 |website=thehimalayantimes.com |publisher=The Himalayan Times |location=Bara, Nepal}}</ref> == सिजन अनुसार रेकर्ड == सन् २०१९ सम्म, क्लब [[सहिद स्मारक सि-डिभिजन लिग|सी डिभिजन]]मा छनोट हुनु अगाडी स्थानीय प्रतियोगिताहरूमा मात्र भाग लिन्थ्यो। प्रारम्भिक छनोटको प्रयास सन् २०१२ मा भएको थियो <ref>{{Cite web |title=2012 Church Boys C Qualifying 2012 Kathmandu |url=https://www.facebook.com/media/set/?set=a.270924969673344&type=3 |access-date=13 April 2022 |publisher=Church Boys United}}</ref> {| class="wikitable" | bgcolor="gold" |<small>च्याम्पियन</small> | bgcolor="silver" | <small>उपविजेता</small> | bgcolor="ff6600" | <small>तेस्रो स्थान</small> | bgcolor="palegreen" | <small>पदोन्नति गरियो</small> | bgcolor="pink" | <small>रिलिगेटेड</small> |} {| class="wikitable float-right" !सिजन ! लिग ! स्थिति |- | २०१९ | सी-डिभिजन क्वालिफायर | bgcolor="palegreen" | '''बढुवा <ref>{{Cite web |date=19 June 2019 |title=Church Boys United Gets C Division Status |url=https://goalnepal.com/news/detail/6652 |access-date=8 April 2022 |publisher=Goal Nepal}}</ref>''' |- | २०२१ | [[सहिद स्मारक सि-डिभिजन लिग|सी-डिभिजन]] | bgcolor="gold" | '''पहिलो <ref>{{Cite web |date=12 April 2021 |title=Church Boys win ‘C’ Division League; Birgunj United, Samajik Yuwa promoted |url=https://english.khabarhub.com/2021/12/176832/?amp_markup=1 |access-date=11 April 2022 |publisher=Khabar Hub}}</ref>''' |- | २०२२ | [[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग|बि डिभिजन]] | bgcolor="gold" | '''पहिलो''' |- | ''२०२३'' | [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|ए-डिभिजन]] |'''पहिलो''' |- |} == पदाधिकारी == {| class="wikitable" |+ !नाम ! पद |- | सविन डाँगी | टिम प्रबन्धक |- | [[Balgopal Maharjan|बालगोपाल महर्जन]] | मुख्य प्रशिक्षक |- | रमेश दङ्गाल | सहायक प्रशिक्षक | अराग्य खड्का | फिजियोथेरापिस्ट |- | [[Ashok thapa|अशोक थापा]] | सहायक प्रबन्धक | अरुण श्रेष्ठ | सचिव |- | अभिष्कार विक्रम राई | मिडिया अधिकारी |- | तेन्दुप लामा | महासचिव |} == किट र प्रायोजकहरू == {| class="wikitable" |+ !अवधि ! किट निर्माता |- | २०२२-वर्तमान | अनी स्पोर्ट्स |} == सम्मान == === लिग === * '''[[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग|शहीद स्मारक बी डिभिजन लिग]]''' ** च्याम्पियन्स (१): २०२२ * '''[[सहिद स्मारक सि-डिभिजन लिग|शहीद स्मारक सी डिभिजन लिग]]''' ** च्याम्पियन्स (१): २०२१ === कप === * '''[[सिमरा गोल्डकप]]''' ** विजेताहरू (१): २०२३ <ref>{{Cite web |last=Khatiwada |first=Pusparaj |date=2 April 2023 |title=United bag Simara gold Cup title |url=https://thehimalayantimes.com/ampArticle/1019316 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230408081324/https://thehimalayantimes.com/ampArticle/1019316 |archive-date=8 April 2023 |access-date=8 April 2023 |website=thehimalayantimes.com |publisher=The Himalayan Times |location=Bara, Nepal}}</ref> == हालको टोली == {{अद्यावधिक|22 March 2023}} == पूर्व खेलाडीहरू == * {{Flagicon|NPL}} [[विमल घर्ती मगर]]<ref name="GN2">{{Cite web |title=2nd Pathari Gold Cup Kicks Off; Bimal Gharti Magar Scores The Match Winning Goal For Church Boys FC! |url=http://www.goalnepal.com/news.php?id=22443 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141129032135/http://www.goalnepal.com/news.php?id=22443 |archive-date=29 November 2014 |publisher=Goal Nepal }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129032135/http://www.goalnepal.com/news.php?id=22443 |date=29 November 2014 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका फुटबल क्लबहरू]] 85h8djtjoxonq0vy0xxqqyigvfcyfkt 0 137525 1379965 1274390 2026-09-11T12:31:04Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[पूर्वाधार विकास मन्त्री (नेपाल)]]मा ठिक गर्दै 1379965 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[पूर्वाधार विकास मन्त्री (नेपाल)]] hnc3jmdvvo06ozfgbeksynddul6kxfa 0 143004 1379967 1274303 2026-09-11T12:31:14Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[पूर्वाधार विकास मन्त्रालय (नेपाल)]]मा ठिक गर्दै 1379967 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[पूर्वाधार विकास मन्त्रालय (नेपाल)]] 9to9ld7pz2wvobjgwb3v8fvpw68zy8w 0 149021 1379971 1378827 2026-09-11T12:38:58Z पर्वत सुवेदी 31224 1379971 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालको कार्यकारी वर्तमान मन्त्रिपरिषद्}} {{about|बालेन शाहको अध्यक्षतामा रहेको मन्त्रिपरिषद्|अन्य प्रयोग|बालेन शाह}} {{Infobox government cabinet | cabinet_type = मन्त्रिपरिषद् | cabinet_number = | jurisdiction = नेपाल | flag = Flag of Nepal.svg | flag_border = false | incumbent = वि.सं २०८२ चैत–हाल | image = | image_size = | caption = | date_formed = १३ चैत २०८२ | date_dissolved = | state_head_title = [[नेपालका राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | state_head = [[रामचन्द्र पौडेल]] | government_head_title = [[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | government_head = [[बालेन्द्र शाह]] | deputy_government_head_title = [[नेपालको उपप्रधानमन्त्री|उपप्रधानमन्त्री]] | deputy_government_head = | government_head_history = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] (२०७९-२०८२) | current_number = १७ (प्रधानमन्त्री सहित) | former_members_number = | total_number = १७ | political_parties = {{color box|{{party color|Rastriya Swatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | legislature_status = [[बहुमतको सरकार|बहुमत]] | opposition_party = {{color box|{{party color|Nepali Congress}}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | opposition_leader = [[भीष्मराज आङदेम्बे]] | election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | last_election = [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | legislature_term = [[नेपालको तेस्रो सङ्घीय संसद|२०८२–वर्तमान]] | budget = | advice_and_consent1 = | advice_and_consent2 = | incoming_formation = | outgoing_formation = | previous = [[सुशीला कार्की मन्त्रिपरिषद्]] | successor = | former_members_dismissed = | former_members_resigned = }} [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] मा, झण्डै दुई–तिहाइ (१८२) सिट जितेर पहिलो दल बनेको [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को वरिष्ठ नेता [[बालेन शाह]]को नेतृत्वमा रहेको हाल कार्यकारी मन्त्रिपरिषद् हो। यसले जेनजी आन्दोलनको जगमा बनेको [[सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्, २०८२|सुशीला कार्कीको अन्तरिम मन्त्रिपरिषद्]]लाई प्रतिस्थापन गरेको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय संख्या १५ देखि १८ मा सीमित गरिने, मन्त्री को–को?|url=https://www.setopati.com/politics/384727|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> यस मन्त्रिपरिषद्मा मन्त्रालयको सङ्ख्या घटाएर १८ सम्ममा सीमित गर्ने योजना अनुसार हाल १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो।<ref>{{Cite web |date=२५ भदौ २०८२|title=मन्त्रालय र मन्त्री छनोटबाटै देखिनेछ सुशासनको पहिलो मुहार|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1894424/the-first-face-of-good-governance-will-be-seen-through-the-selection-of-ministries-and-ministers|date=६ चैत २०८२ |access-date=६ चैत २०८२ |website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले शीतल निवासमा २०८२ चैत १३ मा, आयोजित विशेष समारोहमा ३६ वर्षीय [[बालेन शाह]]लाई प्रधानमन्त्री पदको [[पदको शपथ|शपथ ग्रहण]] गराएका थिए।<ref>{{Cite web |title=बालेनले लिए प्रधानमन्त्री पदको शपथ |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1898843/balen-takes-oath-as-prime-minister |access-date=२०८२ चैत १३ |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> == मन्त्रिपरिषद्का मन्त्रीहरू == {| class="wikitable" !क्र.सं. !मन्त्रालय !मन्त्री !चित्र ! colspan="3" | कार्यकाल !colspan="2" | पार्टी |- | colspan="9" bgcolor="darkgrey" |'''मन्त्रिपरिषद्''' |- !१ |'''[[नेपालका प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]'''<br>^{[[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|<big>रक्षा मन्त्री</big>]]<br>} |[[बालेन शाह]] |[[File:Rt. Honourable Prime Minister Balendra Shah.jpg|center|frameless|125x125px]] |१३ चैत्र २०८२<ref name="cabinet_initial">{{Cite web |date=१३ चैत्र २०८२ |title=बालेन शाह प्रधानमन्त्रीमा शपथ, मन्त्रिपरिषद् गठन |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/balen-shah-sworn-in-as-prime-minister-forms-cabinet |access-date=२०८२-१२-१३ |website=The Himalayan Times}}</ref> | rowspan="4" | ''बहालवाला'' | rowspan="4" |{{ayd|2026|3|27|||}} |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|rowspan=8}} |- !२ |[[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ]] मन्त्री |[[स्वर्णिम वाग्ले]] |[[File:Swarnim2025 (cropped).jpg|center|frameless|125x125px]] | rowspan="4" |१३ चैत्र २०८२<ref name="cabinet" /> |- !३ |[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] |[[शिशिर खनाल]] |[[File:ShishirKhanal.png|center|frameless|125x125px]] |- !४ |[[ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालय (नेपाल)|ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्री]] |[[विराजभक्त श्रेष्ठ]] |[[File:Biraj Bhakta Shrestha.jpg|center|frameless|125x125px]] |- ! rowspan="2" |५ | rowspan="2" |[[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] | rowspan="2" |[[सुधन गुरुङ]] | rowspan="2" | |९ वैशाख २०८३<ref>{{Cite news |title=गृह मन्त्री सुदन गुरुङ विवादमा राजीनामा |url=https://english.ratopati.com/story/60090/home-minister-sudhan-gurung-resigns |date=९ बैशाख २०८३ |access-date=२०८३-१-१६ |work=रातोपाटी}}</ref> | {{ayd|2026|3|27|2026|4|22}} |- |२६ जेठ २०८३<ref>{{Cite news |last= |date=२६ जेठ २०८३ |title=सुदन गुरुङ पुनः गृह मन्त्री, पुन प्रविधि मन्त्री नियुक्त |url=https://kathmandupost.com/national/2026/06/09/sudan-gurung-returns-as-home-minister-pun-appointed-technology-minister |access-date=२०८३-२-२९ |work=The Kathmandu Post}}</ref> | rowspan="12" | ''बहालवाला'' | {{ayd|2026|6|9|||}} |- !६ |[[पूर्वाधार विकास मन्त्री (नेपाल)|पूर्वाधार विकास मन्त्री]] |[[सुनिल लम्साल]] | | rowspan="2" |१३ चैत्र २०८२<ref name="cabinet" /> | rowspan="2" | {{ayd|2026|3|27|||}} |- !७ |[[कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालय (नेपाल)|कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री]] |[[सोविता गौतम]] | |- !८ | [[विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्रालय (नेपाल)|विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री]] |[[महावीर पुन]] |[[File:Mahabir Pun at Mahabir's Center for Nepal Connection (cropped).jpg|center|133x133px]] |२६ जेठ २०८३<ref>{{Cite news |title=पुन नवप्रवर्तन मन्त्रीमा नियुक्त, गुरुङ गृह मन्त्रीमा फर्किए |url=https://risingnepaldaily.com/news/81655 |work=The Rising Nepal |date=२६ जेठ २०८३ |access-date=२०८३-२-२९}}</ref> | {{ayd|2026|6|9|||}} |{{party name with color|स्वतन्त्र}} |- !९ |[[महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यक तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यक तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[सीता वादी]] | [[File:Official Portrait of Sita Badi (cropped).jpg|center|frameless|131x131px]] | rowspan="7" |१३ चैत्र २०८२<ref name="cabinet" /> | rowspan="7" | {{ayd|2026|3|27|||}} |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|rowspan=9}} |- !१० |[[भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|भूमि व्यवस्था, सहकारी, सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्री]] |[[प्रतिभा रावल]] | [[File:Official Portrait of Pratibha Rawal.png|center|frameless|130x130px]] |- !११ |[[स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्री]] |[[निशा मेहता]] |[[File:Nisha mehta (cropped).jpg|center|frameless|125x125px]] |- !१२ |[[शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्री]] |[[सस्मित पोखरेल]] | |- !१३ |[[संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालय (नेपाल)|संस्कृत, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्री]] |[[खडकराज पौडेल]] | |- !१४ |[[सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्री]] |[[विक्रम तिमिल्सिना]] | |- !१५ |[[कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्रालय (नेपाल)|कृषि, वन तथा पर्यावरण मन्त्री]] |[[गीता चौधरी]] |[[File:Official Portrait of Gita Chaudhary.jpg|center|frameless|138x138px]] |- !१६ |[[युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालय (नेपाल)|युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्री]] |[[रामजी यादव]] | |२८ चैत्र २०८२<ref name="Ramjee_Gauri" /> |{{ayd|2026|4|10|||}} |- !१७ |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[दिपककुमार साह]] | |२५ भदौ २०८२<ref>{{Cite web |title=New Industry, Commerce and Supply Minister Deepak Kumar Shah Assumes Office |url=http://english.ratopati.com/story/78721/newly-appointed-minister-sah-bows-at-the-main-gate-and-enters-the-ministry-photos |access-date=2026-09-10 |website=english.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> |{{ayd|2026|9|10|||}} |- | colspan="9" bgcolor="darkgrey" |'''पूर्व मन्त्रीहरू''' |- !— |[[श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्री]] |[[दीपककुमार साह]] | |१३ चैत्र २०८२<ref name="cabinet" /> |२७ चैत्र २०८२<ref>{{Cite web |date=२७ चैत्र २०८२ |title=श्रम मन्त्री साह अनुशासन उल्लङ्घनमा पदमुक्त |url=https://kathmandupost.com/national/2026/04/09/labour-minister-sah-sacked-over-disciplinary-breach |access-date=२०८२-१२-२७ |website=The Kathmandu Post}}</ref> |{{ayd|2026|3|27|2026|4|9}} |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |- !— |[[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्री]] |[[गौरीकुमारी यादव]] |[[File:The Official portrait of Gauri Kumari Yadav (cropped).jpg|center|frameless|143x143px]] |२८ चैत्र २०८२ |२५ भदौ २०८३<ref>{{Cite web |title=उद्योग मन्त्री गौरी कुमारी यादवले राजीनामा दिइन् |url=http://english.ratopati.com/story/78651/industry-minister-resigns |access-date=२०८३-६-२५ |website=रातोपाटी |language=नेपाली}}</ref> |{{ayd|2026|4|10|2026|9|10}} |{{party name with color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}} |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्]] * [[नेपाल सरकार]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist|refs= <ref name="cabinet">{{Cite web |date=१३ चैत २०८२ |title=यस्तो छ १५ सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/this-is-the-15-member-council-of-ministers-23-12.html|access-date=२५ भदौ २०८३ |website=नागरिक दैनिक|language=नेपाली}}</ref> <ref name="Ramjee_Gauri">{{Cite web |date=२५ भदौ २०८३ |title=मन्त्रिपरिषद् विस्तार, गौरी यादव र रामजी यादव नयाँ मन्त्री |url=https://www.itaharikhabar.com/news/2026/04/10/7663.html |access-date=२७ चैत २०८२ |website=इटहरी खबर |language=नेपाली}}</ref> }} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] 90wvrph08xsqkjy72azig7xb9g7f8sd 0 149890 1379960 1375037 2026-09-11T12:20:45Z Bishaldev100 28807 /* आधिकारिक प्रयोग */ 1379960 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। मकवानपुरका राजा र पर्वत राज्यका राजाको अभिलेखमा राजाको प्रशस्तिमा पनि "श्री ५" वा "श्री श्री श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref name=":1" /> पर्वत राज्य बिसं १८४३ मा नेपालमा मिसिएको थियो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260429202526/https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |date=2026-04-29 }}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) जाजरकोटका वासुदेव शर्माका अनुसार "[[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]को क्रममा पश्चिमका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]]हरूले नेपाललाई सहयोग गरेका थिए। त्यसैले [[मुस्ताङ|मुस्ताङी]], [[सल्यान राज्य|सल्यानी]], [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी]] र [[जाजरकोट दरबार|जाजरकोटी]] राजाहरुलाई [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]] मान्यता दिएर आफ्ना एक/एक ‘श्री’ प्रदान गरिएको थियो। यिनै चार राजाका अधिपति भएका कारण शाहबंशीय राजाले ‘श्री ५’ को उपाधि धारण गरेका थिए" ।<ref>{{Cite web |last=गौतम |first=कृष्णप्रसाद |date=फाल्गुन १८, २०८२ |title=जाजरकोटमा सडक, रोजगारी, खानेपानी र विद्युतको समस्या उही, भूकम्पपछि थपियो पुनर्निर्माणको एजेण्डा |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/02/the-problems-of-roads-employment-drinking-water-and-electricity-remain-the-same-in-jajarkot-but-the-reconstruction-agenda-has-been-added-after-the-earthquake-47-19.html |access-date=2026-07-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |last=कोइराला |first=अश्विनी |date=२०७५ फागुन ११ |title=जाजरकोट : गणतन्त्रकालमा राजाको भाषा ! |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/02/744547/%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f-%e0%a4%97%e0%a4%a3%e0%a4%a4%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%ae%e0%a4%be-%e0%a4%b0 |access-date=2026-07-10 |website=Online Khabar |language=np}}</ref> [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|२०१७]] मा राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न अरू चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US}}</ref> == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]]{{when}} * [[रणबहादुर शाह]]{{when}} * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक क्रम == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। === चीनका बादशाह र मुगल बादशाह === चीनका बादशाह र मुगल बादशाहलाई लेखिने अर्जी / खालीतापत्रमा श्री ५ भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो । परराष्ट्र मन्त्रालयद्वारा संरक्षित राम शाहका पालाको वंशावलीमा शाह राजाको प्रशस्ति निर्धारण गर्न दिल्लीका  मुगल वादशाह्को दरबारमा गोर्खाली वकिलको घटनालाई यस प्रकार बयान गरिएको छ: <ref>{{cite book|title=गोरखाको इतिहास, चौथो भाग|author=[[दिनेशराज पन्त]]|page=पृष्ठ ९७५-७६|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref><ref>{{Cite web |last=ढकाल |first=टीका |date=पुष २६, २०७६ |title=राम शाहको प्रशस्तिमा बादशाह जहाँगिरको सम्पादन |url=https://www.annapurnapost.com/story/145217/ |access-date=2026-07-10 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |title=गोर्खा वंशावलि |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_28_01.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=28 |issue=1 |pages=1-28}}</ref> <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''श्री गोर्खेश्वर महाराजबाट हुकुम हुँदा चित्तौडगढमा रह्याका श्री राणाजी महाराजको प्रशस्ति कुन हो ... हाम्रो प्रशस्ति कस्तो हो.. श्री ५ पात्साहका मोहारबाट निकासा गरि ल्याउ भनि हुकुम भयो र हामी आयाका हुँ भनि बिन्ति गर्या र..प्रशस्ति पनि नजर गराया... पात्साहबाट पंडितहरू बोलाई राणाजी महाराजबाट गयाका प्रशस्तिमा अगाडि मोहडातरफ फेर्न लगाउनुहुँदा गिरिराजचक्रचुडामणि यति मात्रै फेर्नाले हुन्छ भनि पंडितहरूले बिन्ति गर्‍या र एही प्रशस्तिले श्री ५ पात्साहबाट... षल्तापत्र लेषी सर्सौगात तयार गरि वकीलहरूलाई षिल्लद बक्सी विदा बक्सनुभयो।'''</center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> १८४८ मा नेपालबाट चीन वादशाहलाई लेखिएको अर्जी <ref>{{Cite journal |last=Manandhar |first=Dr. Vijay Kumar |date=July 2000 |title=The Nepalese Quinquennial. Missions Of 1792 And 1795 To China |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_145_full.pdf |journal=Ancient Nepal |issue=145 |pages=7-18}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''काजी देवदत्त थापा (मामुली सौगाद लि चीन) जादाको लेखी गयाको ........................''' '''स्यामरपाले गर्दा भोटमा लस्कर गयाको हो - दीगर्चा लुटी फर्कदा १०००/१२०० नोक्सान भएको - तुङ थ्वाङको आक्रमण ३।४ हज्जार फौज हाम्रो नेपालको नोक्सान भएको - स्यामरपाको हाड खोड, स्वास्नी दीगर्चाको माल पठाइएको . हिजो पनि भोटसंग मिलेकै, अव झगडा हुनन्. म वालक र काका वावा मुलुकको काम काज गर्ने हुनाले दर्शन गर्न आउन पठाउन सकिन. काजी देवदत्त थापा सुब्बा प्रतिमनहरु लाई पठाएको छु. प्रति वर्ष दर्शन गर्न पठाउ भन्या ञाहादेखि चीन टाढा छ ५ वर्षमा ससौगाद दिइ काजीलाइ पठाउला भन्या १८४९ साल आश्वीन शुक्ल १ रोज २ श्री ५ चीन वादशाहका हर्जमा लेखी पठाउनलाई लेखी गयाको अर्जी''' '''............................................''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> ===सुरुवात- न्यून प्रयोग=== गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref><ref>{{Cite journal |last=राजवंशी |first=शङ्करमान |title=अर्घाबाट प्राप्त केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_07_03.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=7 |issue=3 |pages=29}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि वि.सं. १८११ [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुरका राजा]] हेमकर्णसेनले विजयकार्कीलाई करार-पत्रको रूपमा लेखिदिएको पत्रमा "श्री ३ श्री श्री माहाराजा हेमकर्ण सेन जिकन" उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=119|author-link=धनवज्र वज्राचार्य}}</ref> लक्ष्मण राना, प्रतिमन रानाहरूले कपदर सुरसिंहलाई लेखेको साल उल्लेख नभएको उजुरी पत्रमा "यस कुराको जाहेरी श्री ५ मा गर्नु" भनेका छन्।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=113}}</ref> १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} [[पर्वत राज्य|पर्वते राजा]] [[कीर्तिबम मल्ल]]को अभिलेखमा उनको प्रशस्तिमा ''श्री ५ मन्महाराजा धिराज कीर्तिवम्म मल देवज्यू'', ''श्री श्री श्री श्री श्रीमन्महाराजा धिराज श्रीकीर्तिबम मल्ल देव'', श्री ५ न्महाराजाधिराज स्येय जस्ता प्रसस्ती लेखेको पाइन्छ ।<ref name=":1">{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकवहादुर |date=जुन १६८१ |title=कीर्तिवम मल्ल र उनका अप्रकाशित अभिलेख |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_02_08.pdf |journal=सि एन ए एस जनल |volume=8 |issue=2 |pages=67-134}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहको निधनपछि गद्दीमा बसेका नयाँ राजा प्रतापसिंह शाहले रामचन्द्र पण्डितलाई पठाएको पत्रमा राजाको नाममा श्री ५ जोडिएको छैन। चिठीको विवरण :<ref>{{Cite web |title=पृथ्वीनारायणको देहान्त : प्रतापसिंहको त्यो चिठी |url=https://ekantipur.com/koseli/2024/01/13/death-of-prithvi-narayan-that-letter-of-pratapsingh-33-32.html |access-date=2026-06-01 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |''श्री महाराजाधिराज सींह प्रताप साहाका तर्फ बाट सम्वत् १८३१ माघ सुदी ५ मा रामचन्द्र पंडीतको नाउमा लेषी गयाको ची (ठी) को तर्जुमा तपाञीको क्षम कुशल को हाल थाह नभयाको धेरै दीन भयो. तपाञीको क्षम कुशल षवर पाउनाको इन्तीजारीमा छु . वुवा ज्यू सीकारका नीमित्त नुवाकोट तीर सवारी भयाको मा इश्वरका अनुग्रहले माघे संक्रांती का दीन भैरवि संनीघाट सुर्यमति र त्रीसुल गंगाको दोभानमा स्वर्गे भयाको हुनाले बहुतै अफसोस लाग्यो .'' ... | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | | valign="top" |श्री महाराजा रणबहादुर शाहले श्री गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह श्री महाराजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] | |- | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> ===आधिकारिक प्रयोग=== [[चित्र:Amar_Singh_Thapa_letter.gif|अङ्गुठाकार|अमरसिंह थापाले श्री ५ लाई लेखेको पत्रको खाम लेखिएको छ: स्वस्तिश्रीश्रीश्रीश्रीश्रीमम्महाराजाधिराजकाचरण तलअर्जिकान्तिपुर्पहुचैशुभम्]] [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। १८५७ मा रणबहादुर शाहले [[श्रीनाथ गण|श्रीनाथ कम्पनी]]का फौजी जवानहरूलाई जारी गरेको आदेशमा "श्री ५ महाराजा" उल्लेख गरिएको छ । नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[चित्र:Old_Bhardar_letter.gif|अङ्गुठाकार|भीमसेन थापालाई श्री३ जर्नेल भनी सम्बोधन गरी भारदारहरूले लेखेको पत्र]] [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख ३ देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}</ref><ref>{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । ===गणतन्त्र घोषणा र अन्त्य=== २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] 8xe8o054q8ynpivqqh0ahxnot4kxp6f 0 150350 1380030 1357041 2026-09-12T10:34:57Z Bishaldev100 28807 /* प्रयोग */ 1380030 wikitext text/x-wiki अन्य वस्तुको सापेक्षमा आफ्नो स्थितिको कारण, वा वस्तु भित्र कै तनाव, विद्युत आवेश वा अन्य कारण कुनै वस्तुमा उत्पन्न हुने ऊर्जा/ शक्तिलाई स्थिति शक्ति भनिन्छ। यो शक्ति गुरुत्वाकर्षण वा स्प्रिङ विरुद्ध गरिने गर्ने कार्य बराबर हुन्छ।<ref>{{Cite web |title=Hyperphysics – Potential Energy |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/pegrav.html |access-date=2025-02-26 |website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref> ''स्थिति शक्ति (पोटेन्सियल इनर्जी )'' शब्द १९ औँ शताब्दीका स्कटिस इन्जिनियर र भौतिकशास्त्री [[विलियम जोन म्याक्युर्न रेङ्किन|विलियम रेंकिन]] ले प्रस्तुत गरेका थिए। स्थिति शक्तिको साधारण प्रकारमा गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति, स्प्रिङको स्थिति शक्ति, विद्युतीय चार्ज र विद्युतीय क्षेत्रको विद्युतीय स्थिति शक्ति पर्छन्। [[अन्तर्राष्ट्रीय मात्रक प्रणाली|अन्तर्राष्ट्रिय एकाइ प्रणाली]] मा शक्तिको एकाइ (आइएसआइ) जुल (सिम्बोल J) हो। == अवलोकन == मानौं, एउटा m पिण्ड भएको बस्तुलाई उचाइ h बाट खसालिएको छ। गुरुत्व प्रवेग g लगभग स्थिर छ, त्यसैले बस्तुमा लाग्ने गुरुत्व बल {{Math|''mg''}} स्थिर हुन्छ। बल र विस्थापनको गुणनबाट कार्यको मान निस्कन्छ, जुन गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्तिको बराबर हुन्छ, यसरी <math display="block">U_\text{g} = mgh .</math> == स्प्रिङको लागि स्थिति शक्ति == [[चित्र:Springs_009.jpg|दायाँ|अङ्गुठाकार|स्प्रिङहरू स्थिति शक्ति भन्डारण गर्न प्रयोग गरिन्छ।]] कार्य <math display="block"> U(x) = \frac{1}{2}kx^2 ,</math> यसलाई [[स्प्रिङ]]को स्थिति शक्ति भनिन्छ । == दुई वस्तु बीच गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति == गुरुत्वाकर्षण स्थिति शक्ति <math display="block"> U=-\frac{GMm}{r}, </math> == इलेक्ट्रोस्टेटिक बलको स्थिति शक्ति == <math display="block">U(r) = \frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\frac{Qq}{r}.</math> == प्रयोग == गुरुत्व स्थिति शक्तिको धेरै व्यावहारिक प्रयोगहरू छन्, विशेष गरी [[पम्प भण्डारण जलविद्युत]]को उत्पादन। उदाहरणका लागि, वेल्सको डिनोरविगमा दुईवटा तालहरू छन्, एउटा अर्कोभन्दा उच्च उचाइमा छ। कहिलेकाहीँ जब अतिरिक्त बिजुलीको आवश्यकता पर्दैन (र तुलनात्मक रूपमा बिजुली सस्तो पनि हुन्छ) पानीलाई माथिल्लो तालमा पम्प गरिन्छ, यसरी विद्युतीय ऊर्जालाई (पम्प चलाएर) गुरुत्व स्थिति शक्तिमा रूपान्तरण गरिन्छ । बिजुलीको उच्च मागको समयमा, पानीबाट [[टर्बाइन]] चलाइन्छ र पानी तलतिर बग्छ, स्थिति शक्तिलाई गति शक्तिमा रूपान्तरण गर्दछ र त्यसपछि बिजुलीमा फर्कन्छ। यो प्रक्रिया पूर्ण रूपमा कुशल छैन र मूल ऊर्जाबाट केही अंशको नोक्सान हुन्छ।<ref name="heco">[http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article Energy Storage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407064054/http://www.heco.com/portal/site/heco/menuitem.508576f78baa14340b4c0610c510b1ca/?vgnextoid=94600420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextchannel=ab020420af0db110VgnVCM1000005c011bacRCRD&vgnextfmt=default&vgnextrefresh=1&level=0&ct=article|date=7 April 2014}} ''[[Hawaiian Electric Company]]''. Accessed: 13 February 2012.</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:ऊर्जाको स्वरूप]] sb87lrte2glwmkpyrdrf3vla45o0gqf 0 150847 1380016 1372794 2026-09-12T07:33:37Z Bishaldev100 28807 /* कथा */ 1380016 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vevent" ! colspan="2" class="infobox-above summary" style="font-size: 125%; font-style: italic;" |सिन्दूर |- | colspan="2" class="infobox-image" | |- | colspan="2" class="infobox-full-data description" |सिन्दुर |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |'''निर्देशक''' | class="infobox-data" |[[प्रकाश थापा]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |लेखक | [[दौलतविक्रम विष्ट]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |'''पटकथा''' | class="infobox-data" |[[प्रकाश थापा]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |कथा | class="infobox-data" |[[दौलतविक्रम विष्ट]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |'''मुख्य कलाकार''' | class="infobox-data" |[[नीर शाह]]<br /> विश्व बस्नेत,<br /> मिनाक्षी आनन्द,<br />[[शान्ति मास्के]]<br />[[वसुन्धरा भुसाल]]<br />[[गोपालराज मैनाली|गोपाल राज मैनाली]]<br /> [[हरिहर शर्मा]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |'''छायाङ्कन''' | class="infobox-data" |श्याम मोहन श्रेष्ठ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |सङ्गीत | class="infobox-data" |[[गोपाल योञ्जन]]<br />[[नातिकाजी|नाति काजी]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">उत्पादन कम्पनी<br /></div> | class="infobox-data" |<div style="vertical-align: middle;">[[नेपालको चलचित्रको इतिहास|शाही नेपाल चलचित्र संस्थान]]</div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |'''वितरक''' | class="infobox-data" |रोयल नेपाल फिल्म कर्पोरेसन |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; white-space: normal;">'''प्रदर्शन''' मिति</div> | class="infobox-data" |<div class="plainlist film-date"> * 26 नोभेम्बर 1979 (नेपाल) </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |देश | class="infobox-data" |नेपाल |- ! class="infobox-label" scope="row" style="white-space: nowrap; padding-right: 0.65em;" |भाषा | class="infobox-data" |नेपाली |} '''''चलचित्र सिन्दूर''''' [[प्रकाश थापा]] द्वारा निर्देशित र शाही नेपाल चलचित्र संस्थानद्वारा निर्मित एउटा ऐतिहासिक नेपाली सामाजिक ड्रामा चलचित्र हो। २०३३ सालमा निर्माण शुरु भएर २०३६ साल मङ्सिर १० गते मात्र प्रदर्शनमा आएको थियो।<ref>{{Cite web |last=थापा |first=राहुल |date=2026-01-16 |title=Blockbuster : नेपाली चलचित्रकी नायिका मीनाक्षी आनन्दको कुरा |url=https://himalayadarpan.com/blockbuster-actress-of-nepali-cinema-meenakshi-anand/ |access-date=2026-07-19 |website=Himalaya Darpan - Latest North Bengal & Northeast India News in Nepali |language=ne-NP}}</ref> नेपालको दोस्रो रङ्गीन फिचर फिल्मका रूपमा प्रख्यात, यो नेपाली सिनेमाको इतिहासमा लगातार ५२ हप्तासम्म थिएटरमा चलेर "स्वर्ण जयन्ती" पूरा गर्ने पहिलो चलचित्र हो।<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-03-03 |title=Historic Nepali film Sindoor to screen - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/historic-nepali-film-sindoor-to-screen-on-international-womens-day.html |access-date=2026-07-01 |language=en-GB}}</ref> फिल्मको कथा प्रख्यात नेपाली उपन्यासकार [[दौलतविक्रम विष्ट|दौलत बिक्रम बिस्ट]]ले लेखेका हुन्। [[विधवा विवाह]] र महिला सशक्तीकरण यो चलचित्रको मुख्य कथवस्तु हो। == कथावस्तु == ''सिन्दूर चलचित्रले'' परम्परागत नेपाली समाजभित्र स्थापित प्रेम, विवाह र जटिल पारिवारिक अपेक्षाहरूको नाजुक गतिशीलताको अन्वेषण गर्दछ। यो कथा महिलाको गरिमा र आत्मनिर्णयको महत्त्वलाई उजागर गर्दै सामाजिक दबाबहरू मार्गनिर्देशन गर्ने एउटी युवतीको वरिपरि घुम्छ। यस चलचित्रलेतीव्र भावनात्मक र प्रगतिशील सामाजिक विषयवस्तुहरूलाई कुशलतापूर्वक सन्तुलनमा राखेको छ। === कथा === उषालाई गीतकार सुमनको गीत निकै मन पर्छ। उनकी सहपाठी प्रेम सुमनको गीत छापिएका पत्रिकाहरू उषालाई पुर्‍याइदिने गर्छ। तर उनीहरूलाई भने सुमन को हो भन्ने थाह हुँदैन। बिदाको समयमा कर्णेल (उषाको बुवा), उषा, प्रेम र प्रेमको बुवा आफ्नो गाउँ जान्छन्। गाउँमा कर्णेलको घरखेतको जिम्मा हरिले लिएको हुन्छ। हरिको छोरा बिकास डाक्टरी अध्ध्ययन गरिरहेका विद्यार्थी हुन्छन् र गीत कविता लेख्ने पनि गर्छन्। गाउँमा उषा, प्रेम, बिकासको भेट हुन्छ। पछि उषा बिकासको माया बस्छ। उषाले पनि गीतकार सुमन भनेको बिकास नै हो भन्ने थाहा पाउँछिन्। प्रेमले उषालाई "माया त आफ्नो हैसियात बराबरको सँग गर्नु पर्छ। बिकास जस्तो त दस जनालाई म नोकर राख्न सक्छु।" भन्छ। प्रेमको वुवाले गाउँलेहरू लगाएर कर्णेललाई हरिको कुरा लगाउँछ र कर्णेलले पनि हरिलाई कामबाट हटाइदिन्छ। त्यसैबेला कर्णेललाई हृदयघात हुन्छ। बिकासले जाँच गर्छ र छिटोभन्दा छिटो सहरमा अस्पताल पुर्‍याउनु पर्ने कुरा उषालाई बताउँछ। काठमाडौं आएपछि कर्णेललाई स्वास्थलाभ हुन्छ। प्रेमले उषालाई निकै मद्दत गर्छ। कर्णेलले छोरीलाई प्रेमसँग विवाह गर्न भन्छ। मन नपरे पनि वुबाको स्वास्थ्यावस्था र वुबाको कुरा काट्न नसकी उषाले प्रेमसँग विवाह गर्छिन्। तर विवाह पछि उषाको मनमा कहिले पनि शान्ति हुँदैन। लोग्ने, सासू, नग्दसँग उनको कुरा कहिल्यै मिल्दैन। बिकासको पढाई सकिएर काठमाडौंमा नै चिकित्सा अभ्यास गरिरहेका हुन्छन्। विवाह पहिले नै गर्भ बसेको र प्रेमीले घोका दिएपछि उनको नन्दले आत्महत्या गर्छिन्। उनको सासू मानसिक रुपमा विक्षिप्त भएर उषालाई बोक्सीको आरोप लगाउँछिन्। एकपटक प्रेम रक्सीको नसामा मोटरसाइकल दुर्घटना हुँदा उनको ज्यान जान्छ। त्यसपछि त झन् उनको सासूले यो बोक्सीले मेरो छोरा,छोरी खायो भन्दै दुर्व्यहार गर्छिन्। उनी निराश भएर आत्महत्या गर्न जान्छिन् तर उनको कर्णेल बुवाले बचाएर माइतमा ल्याएर राख्छन्। उनको ससुरा उनलाई लिन आउँछन् तर कर्णेलले उनलाई हप्काएर पठाउँछन्। कर्णेललाई फेरी हृदयघात हुन्छ र बिकासले उपचार गर्छ। नियमित उपचारको क्रममा कर्णेलले पहिलेको घटना लाई लिएर माफी माग्छ र बुवाको हालखबर बारे सोध्छ। बिकासले बुवाको मृत्यु भइसकेको कुरा बताउँछ र कर्णेल माफी माग्न नपाएकोमा दु:ख मनाउँछ। बिकासले उषाको लागि मन फिर्न अन्य गतिविधिमा संलग्न हुन र आफूलाई व्यस्त राख्न सल्लाह दिन्छ्न् र [[इन्टरनेसनल रेड क्रस एन्ड रेड क्रिसेन्ट मुभमेन्ट|रेडक्रस]]को कार्यक्रममा सहभागी हुन पनि सिफारिस गर्छ। == कलाकार == फिल्मले स्थापित थिएटर अभिनेता र ताजा अनुहारहरूको मिश्रणलाई एकसाथ ल्याएर धेरै ऐतिहासिक करियरहरू सुरु गर्‍यो: {| class="wikitable" |+ !कलाकार !भुमिका |- |मीनाक्षी आनन्द (नायिका) |उषा |- |बिस्व बस्नेत (नायक) |बिकास (गीतकार सुमन) |- |[[नीर शाह]] |प्रेम |- |[[गोपालराज मैनाली|गोपाल राज मैनाली]] |चंखे |- |[[वसुन्धरा भुसाल]] |नक्कली |- |[[शान्ति मास्के]] |प्रेमकी आमा |- |[[हरिहर शर्मा]] |प्रेमको बुवा |- |[[हरिप्रसाद रिमाल]] |कर्णेल, उषाको बुवा |- |प्रकाश थापा | |} * == गीतहरू == {| class="wikitable" |+ !गीत !शब्द !स्वर !संगीत !सन्दर्भ |- |आहा! बनमा फुल्यो फुलै फुल |[[किरण खरेल]] |[[तारादेवी]] |[[नातिकाजी]] | |- |लुकु लुकु लाग्यो मलाई |[[किरण खरेल]] |[[नारायणगोपाल]] [[तारादेवी]] |[[नातिकाजी|नातीकाजी]], [[गोपाल योञ्जन|गोपाल योन्जन]] |<ref>{{Cite web |title=लुकूँ लुकूँ लाग्यो मलाई |url=https://paleti.com.np/record/luku-luku-lagyo-malai |access-date=2026-07-18 |website=Paleti |language=ne}}</ref> |- |को कसको हो, कसले चिन्न सक्छ र? |[[किरण खरेल]] |[[नारायणगोपाल]] |[[नातिकाजी|नातीकाजी]], [[गोपाल योञ्जन|गोपाल योन्जन]] |<ref>{{Cite web |title=को कस्को हो |url=https://paleti.com.np/record/ko-kasko-ho |access-date=2026-07-18 |website=Paleti |language=ne}}</ref> |- |हे नक्कली |लक्ष्मण लोहनी |[[उदितनारायण झा|उदितनारायण]], सुसुमा श्रेष्ठ |गोपाल योञ्जन |<ref>[https://m.youtube.com/watch?v=BrkrUA_cmqg&pp=ygUKaGUgbmFra2FsaQ%3D%3D Nakkali He Hasili SINDOOR Film song]</ref> |- |मलाई हाँसीदेउ नभन |[[किरण खरेल]] |[[तारादेवी]] |[[नातिकाजी|नातीकाजी]], [[गोपाल योञ्जन|गोपाल योन्जन]] | |} * == रिलीज र विरासत == यस चलचित्रको आधिकारिक रूपमा नोभेम्बर 26, 1979 मा प्रिमियर भयो (वैकल्पिक रूपमा केही क्षेत्रीय रिलिज तालिकाहरूमा 1980 को रूपमा उद्धृत गरिएको छ। यो ऐतिहासिक जय नेपाल, विश्वज्योति र रञ्जन सिनेमासहित [[काठमाडौँ]] प्रमुख थिएटरहरूमा 52 हप्तासम्म निरन्तर चलेको थियो। घरेलु सीमाभन्दा पर, ''सिन्दूरले'' उज्बेकिस्तान फिल्म फेस्टिभलमा प्रदर्शनका लागि छनोट हुँदा विश्वव्यापी मञ्चमा देशको प्रतिनिधित्व गऱ्यो।<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-03-03 |title=Historic Nepali film Sindoor to screen - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/historic-nepali-film-sindoor-to-screen-on-international-womens-day.html |access-date=2026-07-01 |language=en-GB}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://english.onlinekhabar.com/historic-nepali-film-sindoor-to-screen-on-international-womens-day.html "Historic Nepali film Sindoor to screen - OnlineKhabar English News"]. 2025-03-03<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-07-01</span></span>.</cite></ref> महिला सशक्तिकरणको स्थायी सन्देशको मान्यतामा, फिल्म विकास बोर्डले [[अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवस|अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस]] सम्मानमा मार्च 2025 मा सिन्दूरको विशेष ऐतिहासिक प्रदर्शनको आयोजना गरेको थियो।<ref name=":0">{{Cite web |date=2025-03-03 |title=Historic Nepali film Sindoor to screen - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/historic-nepali-film-sindoor-to-screen-on-international-womens-day.html |access-date=2026-07-01 |language=en-GB}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://english.onlinekhabar.com/historic-nepali-film-sindoor-to-screen-on-international-womens-day.html "Historic Nepali film Sindoor to screen - OnlineKhabar English News"]. 2025-03-03<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-07-01</span></span>.</cite></ref><ref>{{Cite web |last=रंगसंसार |first=रंगसंसार |title=ऐतिहासिक नेपाली चलचित्र ‘सिन्दूर’ प्रदर्शन गरिने |url=https://www.rangasansar.com/detail/9787/ |access-date= |website=रंगसंसार}}</ref> == सन्दर्भहरू == <references /> ==बाह्य कडीहरू== * [https://nmdb.film.gov.np/movies/521 Nepali Movie Database ] [[श्रेणी:नेपाली नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] 6hgzh59vuxj1nnus5kqlcpjs2giikyr 0 151617 1379964 1378831 2026-09-11T12:30:59Z Xqbot 2106 बोट: दोहोरो अनुप्रेषणलाई [[महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]]मा ठिक गर्दै 1379964 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा लैङ्गिक अल्पसङ्ख्यक र सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय]] m49u8oiq9rtrzuwwjawupwnnnyopz9w 0 151623 1379956 2026-09-11T12:08:55Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[श्री दरबार]] पृष्ठलाई [[श्रीमहल]]मा सारियो 1379956 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[श्रीमहल]] 5jws8dol6yif3wf3kuiajs5ioglx6mq 0 151624 1379976 2026-09-11T14:44:07Z ~2026-49271-12 80835 नयाँ पृष्ठ: <mark>भन्नाले देशको कुल जनसङ्ख्यामा आश्रित जनसङ्ख्या (बालबालिका र वृद्धवृद्धा) को तुलनामा काम गर्न सक्ने सक्रिय वा कार्यशील उमेर समूह (१५ वर्षदेखि ६४ वर्षसम्म) को जनसङ्ख्यामा हुन... 1379976 wikitext text/x-wiki <mark>भन्नाले देशको कुल जनसङ्ख्यामा आश्रित जनसङ्ख्या (बालबालिका र वृद्धवृद्धा) को तुलनामा काम गर्न सक्ने सक्रिय वा कार्यशील उमेर समूह (१५ वर्षदेखि ६४ वर्षसम्म) को जनसङ्ख्यामा हुने अत्यधिक वृद्धिलाई बुझाउँ</mark><mark>छ</mark> 2x8w022f0bbru41s4l4eyzhzpybwtue 0 151625 1379979 2026-09-11T15:17:55Z पर्वत सुवेदी 31224 पर्वत सुवेदीद्वारा [[भोर्लेटार, लमजुङ]] पृष्ठलाई [[भोर्लेटार]]मा सारियो 1379979 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[भोर्लेटार]] lvrw7zoziuxwrh4n43wo76r2n5svlql 3 151627 1380020 2026-09-12T08:21:29Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[Template:Welcome|स्वागतम्]] 1380020 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Tek baahadur b kज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०५३]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Tek baahadur b k|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:०६, १२ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) mb1uty0yd0omd83i65imrxyxh2rth1u 0 151628 1380032 2026-09-12T10:45:03Z Bishaldev100 28807 Bishaldev100द्वारा [[नेबुलर परिकल्पना]] पृष्ठलाई [[निहारिका परिकल्पना]]मा सारियो 1380032 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[निहारिका परिकल्पना]] 4i4lff800qj9cipzoxxsj2l54lys18f