विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 6408 1380652 1356538 2026-09-19T10:55:11Z Bishaldev100 28807 /* नेपालको महाभारत */ 1380652 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | image = King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg | caption = राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | reign = विसं १८५५ फागुन २८ – १८७३ मङ्सिर ०८ | full name = | succession =[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor =[[रणबहादुर शाह]] | successor =[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = सिद्धी लक्ष्मी देवी शाह<br>गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | issue = | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | father =[[रणबहादुर शाह]] | mother =[[कान्तवती|कान्तिवती]] | birth_date = विसं १८५४ कात्तिक ०६ | birth_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१८७३ मङ्सिर ०८ (१९ वर्ष) | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = | coronation = विसं १८५५ फागुन २८<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह''' [[नेपाल]]का [[नेपालका राजा|चौथो राजा]] थिए। वि.सं. १८५४ मा पिता [[रणबहादुर शाह]] र माता कान्तिमतिका सुपुत्रका रूपमा जन्मेका श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह आफ्ना बाबु जीवित हुँदाहुँदै पनि डेढ वर्षको अल्पायुमै नेपालका राजा भएका थिए। वि.सं. १८५५ मा राजा भएका उनको अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यसकारण हार्‍यो नेपालले अङ्ग्रेजसँग युद्ध|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/31/34677/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खबरहब|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> उनको राज्यकालमा त्रयी शासन, दामोदर पाँडेको मृत्युदण्ड, १८६२ मा विर्ताहरण, १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या, १८६४ मा [[६४ सालको पर्व]], १८७०-७२ मा नेपाल अंग्रेज युद्ध, १८७२ मा [[सुगौली सन्धी]] जस्ता घटनाहरू भएका थिए। गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई पठनपाठनको पाठ्यक्रम निर्माण गरी राजगुरु रङ्गनाथ पौडेलले राजविधानसार भन्ने ग्रन्थ तयार गरी पढाउने काम भएको थियो। उनले वि.सं. १८६९ मा प्रकाण्ड विद्वानहरूका सल्लाहले (राजगुरु [[रङ्गनाथ पौडेल]] लगायत) आर्य सनातन धर्मको नीतिनियम कर्म गर्दा हिन्दु परम्परागत शास्त्र विधि नछोडी कर्मको फल पाउनका निमित्त सत्कर्म-रत्नावली नामक ग्रन्थको रचना गरेका थिए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०३।</ref> उनकाे पालामा सुगाैलि सन्धि भएकाे थियाे । उनकाे निधन सितला राेगका कारण१८७३ मा भएको थियोे । ==मुख्य घटनाहरू== यिनको पालामा नेपालको सिमाना, रणबहादुर शाहको हत्या र सुगौली सन्धी भएका थिए। बेलायती शक्ति र भोटर्फको शक्तिमा व्यापक रूपमा विस्तार भएको अवस्थामा पनि [[भीमसेन थापा]] जस्ता मुख्तियार भएको कारण यिनले शासन गर्न सके। यिनको शासनकालमा भएको [[सुगौली सन्धि]] नेपालको इतिहासमा प्रसिद्ध छ। यिनले ''वीर विक्रम''को उपाधि धारण गरेका थिए। === राज्याभिषेक === रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी [[कान्तवती|कान्तिवती]]को जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको मान्यता दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]]का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>[[धनवज्र वज्राचार्य|धनबज्र बज्राचार्य]] (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। === नेपालको महाभारत === जोगिनी भएकी महारानी कान्तवतीको वि० सं० १८५६ कार्तिक १९ गते स्वर्गवास भएपछि जोगी भएका राजा रणबहादुर शाह जथाभावी गर्न लागे । अरू महारानीहरू र मन्त्रीहरू रणबहादुरको व्यवहारले अत्यन्त दुःखित भए तथा गृहयुद्धको सम्भावना आयो । वि.सं १८५७ जेठ ८ गते पाटन पुलचोकको आफ्नो किल्ला छोडी रणबहादुर शाह काशीतिस हिँडे । जेठ ११ गते नेपालराज्यको सीमाना नाघी जेठ १७ गते उनी काशी पुगे । रणबहादुरले नेपालमा आई राजकाजमा फेरि हाल्लान् भन्ने डरले उनी नेपाल आउन नपाऊ भन्ने दामोदर पांडे आदि भारादारहरूको विचार थियो । यसपछि वि. सं. १८५९ वैशाख ९ गते कम्पनीसरकारको दूत भई कप्तान नक्स काठमाडौं आए उनले नेपाली भारादारहरूलाई पैसा खुवाई आफ्नो पक्षमा मिलाउन खोजेका थिए । तर नेपाली भारादारहरुले उनले खुवाउन खोजेको घूस खाएनन् । आफ्नो नीति सफल नभएको देखेर वि० सं० १८५९ चैत ८ गते नक्सले काठमाडौं छोडे । यसपछि वि० सं० १८६० माघ १३ गते कम्पनीसरकारले पूर्वोक्त सन्धि तोड्यो र रणबहादुरलाइ नेपाल फर्कने अनुमति दियो । === रणबहादुर शाहको हत्या === === पहिलो भण्डारखाल पर्व === [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]] {{Main|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}}वि.सं १८६३ वैशाखमा हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले [[रणबहादुर शाह]]को हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह]], त्रिभुवन खवास, पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायत ९३ जनाको हत्या भयो। आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गरी काजी [[भीमसेन थापा]] अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक [[तानाशाही|अधिनायक]] बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथि अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछि भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका [[चौतारिया|चौतारा]] तथा [[काजी]] सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज [[रणबहादुर शाह]]की नवविवाहिता किशोरी रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]लाई भने [[सती प्रथा|सती]] जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रूपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए। === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === === सुगौली सन्धि === ==मृत्यु== यिनको मृत्यु अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा विफरको कारणले भएको थियो। उनको मृत्यु भएको १८ दिनसम्म नेपालको राजसिंसासन खाली राखियो र १८ दिन पछि मात्र उनको छोरा युवराज राजेन्द्रको राज्यरोहण गराइयो। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|६ कात्तिक|१८५४|८ मङ्सिर|१८७३}} {{S-reg|}} |- {{succession box| title=[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]| years=१८५५–१८७३| before=[[रणबहादुर शाह]]| after=[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] q16g9bnb9pyaalpdrmb8ddb8wsj1ive 1380653 1380652 2026-09-19T10:55:35Z Bishaldev100 28807 /* नेपालको महाभारत */ 1380653 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | image = King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg | caption = राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | reign = विसं १८५५ फागुन २८ – १८७३ मङ्सिर ०८ | full name = | succession =[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor =[[रणबहादुर शाह]] | successor =[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = सिद्धी लक्ष्मी देवी शाह<br>गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | issue = | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | father =[[रणबहादुर शाह]] | mother =[[कान्तवती|कान्तिवती]] | birth_date = विसं १८५४ कात्तिक ०६ | birth_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१८७३ मङ्सिर ०८ (१९ वर्ष) | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = | coronation = विसं १८५५ फागुन २८<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह''' [[नेपाल]]का [[नेपालका राजा|चौथो राजा]] थिए। वि.सं. १८५४ मा पिता [[रणबहादुर शाह]] र माता कान्तिमतिका सुपुत्रका रूपमा जन्मेका श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह आफ्ना बाबु जीवित हुँदाहुँदै पनि डेढ वर्षको अल्पायुमै नेपालका राजा भएका थिए। वि.सं. १८५५ मा राजा भएका उनको अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यसकारण हार्‍यो नेपालले अङ्ग्रेजसँग युद्ध|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/31/34677/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खबरहब|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> उनको राज्यकालमा त्रयी शासन, दामोदर पाँडेको मृत्युदण्ड, १८६२ मा विर्ताहरण, १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या, १८६४ मा [[६४ सालको पर्व]], १८७०-७२ मा नेपाल अंग्रेज युद्ध, १८७२ मा [[सुगौली सन्धी]] जस्ता घटनाहरू भएका थिए। गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई पठनपाठनको पाठ्यक्रम निर्माण गरी राजगुरु रङ्गनाथ पौडेलले राजविधानसार भन्ने ग्रन्थ तयार गरी पढाउने काम भएको थियो। उनले वि.सं. १८६९ मा प्रकाण्ड विद्वानहरूका सल्लाहले (राजगुरु [[रङ्गनाथ पौडेल]] लगायत) आर्य सनातन धर्मको नीतिनियम कर्म गर्दा हिन्दु परम्परागत शास्त्र विधि नछोडी कर्मको फल पाउनका निमित्त सत्कर्म-रत्नावली नामक ग्रन्थको रचना गरेका थिए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०३।</ref> उनकाे पालामा सुगाैलि सन्धि भएकाे थियाे । उनकाे निधन सितला राेगका कारण१८७३ मा भएको थियोे । ==मुख्य घटनाहरू== यिनको पालामा नेपालको सिमाना, रणबहादुर शाहको हत्या र सुगौली सन्धी भएका थिए। बेलायती शक्ति र भोटर्फको शक्तिमा व्यापक रूपमा विस्तार भएको अवस्थामा पनि [[भीमसेन थापा]] जस्ता मुख्तियार भएको कारण यिनले शासन गर्न सके। यिनको शासनकालमा भएको [[सुगौली सन्धि]] नेपालको इतिहासमा प्रसिद्ध छ। यिनले ''वीर विक्रम''को उपाधि धारण गरेका थिए। === राज्याभिषेक === रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी [[कान्तवती|कान्तिवती]]को जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको मान्यता दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]]का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>[[धनवज्र वज्राचार्य|धनबज्र बज्राचार्य]] (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। === नेपालको महाभारत === जोगिनी भएकी महारानी कान्तवतीको वि.सं. १८५६ कार्तिक १९ गते स्वर्गवास भएपछि जोगी भएका राजा रणबहादुर शाह जथाभावी गर्न लागे । अरू महारानीहरू र मन्त्रीहरू रणबहादुरको व्यवहारले अत्यन्त दुःखित भए तथा गृहयुद्धको सम्भावना आयो । वि.सं १८५७ जेठ ८ गते पाटन पुलचोकको आफ्नो किल्ला छोडी रणबहादुर शाह काशीतिस हिँडे । जेठ ११ गते नेपालराज्यको सीमाना नाघी जेठ १७ गते उनी काशी पुगे । रणबहादुरले नेपालमा आई राजकाजमा फेरि हाल्लान् भन्ने डरले उनी नेपाल आउन नपाऊ भन्ने दामोदर पांडे आदि भारादारहरूको विचार थियो । यसपछि वि. सं. १८५९ वैशाख ९ गते कम्पनीसरकारको दूत भई कप्तान नक्स काठमाडौं आए उनले नेपाली भारादारहरूलाई पैसा खुवाई आफ्नो पक्षमा मिलाउन खोजेका थिए । तर नेपाली भारादारहरुले उनले खुवाउन खोजेको घूस खाएनन् । आफ्नो नीति सफल नभएको देखेर वि० सं० १८५९ चैत ८ गते नक्सले काठमाडौं छोडे । यसपछि वि० सं० १८६० माघ १३ गते कम्पनीसरकारले पूर्वोक्त सन्धि तोड्यो र रणबहादुरलाइ नेपाल फर्कने अनुमति दियो । === रणबहादुर शाहको हत्या === === पहिलो भण्डारखाल पर्व === [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]] {{Main|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}}वि.सं १८६३ वैशाखमा हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले [[रणबहादुर शाह]]को हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह]], त्रिभुवन खवास, पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायत ९३ जनाको हत्या भयो। आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गरी काजी [[भीमसेन थापा]] अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक [[तानाशाही|अधिनायक]] बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथि अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछि भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका [[चौतारिया|चौतारा]] तथा [[काजी]] सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज [[रणबहादुर शाह]]की नवविवाहिता किशोरी रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]लाई भने [[सती प्रथा|सती]] जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रूपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए। === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === === सुगौली सन्धि === ==मृत्यु== यिनको मृत्यु अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा विफरको कारणले भएको थियो। उनको मृत्यु भएको १८ दिनसम्म नेपालको राजसिंसासन खाली राखियो र १८ दिन पछि मात्र उनको छोरा युवराज राजेन्द्रको राज्यरोहण गराइयो। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|६ कात्तिक|१८५४|८ मङ्सिर|१८७३}} {{S-reg|}} |- {{succession box| title=[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]| years=१८५५–१८७३| before=[[रणबहादुर शाह]]| after=[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] j663t8d1z26x05l4m10s0cq0zvpaok5 1380654 1380653 2026-09-19T11:00:28Z Bishaldev100 28807 /* रणबहादुर शाहको हत्या */ 1380654 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | image = King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg | caption = राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | reign = विसं १८५५ फागुन २८ – १८७३ मङ्सिर ०८ | full name = | succession =[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor =[[रणबहादुर शाह]] | successor =[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = सिद्धी लक्ष्मी देवी शाह<br>गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | issue = | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | father =[[रणबहादुर शाह]] | mother =[[कान्तवती|कान्तिवती]] | birth_date = विसं १८५४ कात्तिक ०६ | birth_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१८७३ मङ्सिर ०८ (१९ वर्ष) | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = | coronation = विसं १८५५ फागुन २८<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह''' [[नेपाल]]का [[नेपालका राजा|चौथो राजा]] थिए। वि.सं. १८५४ मा पिता [[रणबहादुर शाह]] र माता कान्तिमतिका सुपुत्रका रूपमा जन्मेका श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह आफ्ना बाबु जीवित हुँदाहुँदै पनि डेढ वर्षको अल्पायुमै नेपालका राजा भएका थिए। वि.सं. १८५५ मा राजा भएका उनको अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यसकारण हार्‍यो नेपालले अङ्ग्रेजसँग युद्ध|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/31/34677/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खबरहब|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> उनको राज्यकालमा त्रयी शासन, दामोदर पाँडेको मृत्युदण्ड, १८६२ मा विर्ताहरण, १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या, १८६४ मा [[६४ सालको पर्व]], १८७०-७२ मा नेपाल अंग्रेज युद्ध, १८७२ मा [[सुगौली सन्धी]] जस्ता घटनाहरू भएका थिए। गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई पठनपाठनको पाठ्यक्रम निर्माण गरी राजगुरु रङ्गनाथ पौडेलले राजविधानसार भन्ने ग्रन्थ तयार गरी पढाउने काम भएको थियो। उनले वि.सं. १८६९ मा प्रकाण्ड विद्वानहरूका सल्लाहले (राजगुरु [[रङ्गनाथ पौडेल]] लगायत) आर्य सनातन धर्मको नीतिनियम कर्म गर्दा हिन्दु परम्परागत शास्त्र विधि नछोडी कर्मको फल पाउनका निमित्त सत्कर्म-रत्नावली नामक ग्रन्थको रचना गरेका थिए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०३।</ref> उनकाे पालामा सुगाैलि सन्धि भएकाे थियाे । उनकाे निधन सितला राेगका कारण१८७३ मा भएको थियोे । ==मुख्य घटनाहरू== यिनको पालामा नेपालको सिमाना, रणबहादुर शाहको हत्या र सुगौली सन्धी भएका थिए। बेलायती शक्ति र भोटर्फको शक्तिमा व्यापक रूपमा विस्तार भएको अवस्थामा पनि [[भीमसेन थापा]] जस्ता मुख्तियार भएको कारण यिनले शासन गर्न सके। यिनको शासनकालमा भएको [[सुगौली सन्धि]] नेपालको इतिहासमा प्रसिद्ध छ। यिनले ''वीर विक्रम''को उपाधि धारण गरेका थिए। === राज्याभिषेक === रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी [[कान्तवती|कान्तिवती]]को जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको मान्यता दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]]का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>[[धनवज्र वज्राचार्य|धनबज्र बज्राचार्य]] (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। === नेपालको महाभारत === जोगिनी भएकी महारानी कान्तवतीको वि.सं. १८५६ कार्तिक १९ गते स्वर्गवास भएपछि जोगी भएका राजा रणबहादुर शाह जथाभावी गर्न लागे । अरू महारानीहरू र मन्त्रीहरू रणबहादुरको व्यवहारले अत्यन्त दुःखित भए तथा गृहयुद्धको सम्भावना आयो । वि.सं १८५७ जेठ ८ गते पाटन पुलचोकको आफ्नो किल्ला छोडी रणबहादुर शाह काशीतिस हिँडे । जेठ ११ गते नेपालराज्यको सीमाना नाघी जेठ १७ गते उनी काशी पुगे । रणबहादुरले नेपालमा आई राजकाजमा फेरि हाल्लान् भन्ने डरले उनी नेपाल आउन नपाऊ भन्ने दामोदर पांडे आदि भारादारहरूको विचार थियो । यसपछि वि. सं. १८५९ वैशाख ९ गते कम्पनीसरकारको दूत भई कप्तान नक्स काठमाडौं आए उनले नेपाली भारादारहरूलाई पैसा खुवाई आफ्नो पक्षमा मिलाउन खोजेका थिए । तर नेपाली भारादारहरुले उनले खुवाउन खोजेको घूस खाएनन् । आफ्नो नीति सफल नभएको देखेर वि० सं० १८५९ चैत ८ गते नक्सले काठमाडौं छोडे । यसपछि वि० सं० १८६० माघ १३ गते कम्पनीसरकारले पूर्वोक्त सन्धि तोड्यो र रणबहादुरलाइ नेपाल फर्कने अनुमति दियो । === रणबहादुर शाहको हत्या === वि० सं० १८६३ वैशाख १४ गते राति काजी त्रिभुवन प्रधानको घरमा भारादारी भइरहेको चेलामा रणबहादुर शाहलाई उनका सौतेने भाइ चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]]ले तरवारले हानी मारे। शेरबहादुर पनि त्यहीं मारिए । शेरबहादुरका मतियार ठहरिएका चौतरिया [[बिदुर शाह|विदुर शाह]] (शेरबहादुरका दाजु), पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन, काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ काटिए । रणबहादुर शाहसँगसँगै उनका दुइ भाइ विदुर शाह र शेरबहादुर शाह मारिएकाले श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहका सन्तानमा प्रभावशाली व्यक्ति कोही पनि बाँकी रहेनन् । नौ वर्षका राजा गीर्वाणयुद्धको हातबाट राजकाज चल्नु सम्भव थिएन । यस कारण शासनमा राजवंशको प्रभाव अत्यन्त गियो । त्रिभुवन प्रधान र नरसिंह गुरुङ मारिदा नेवार र गुरुङ राजकाजबाट बाहि रिए । यस किसिमबाट अरू जातको प्रभाव गिराई भीममेन थापाले खसराज्य खडा गरे । खसमा पनि अनुभवी राजनीतिज्ञ दामोदर पाँडे अधिबाटै मारिएका र बखतवारसिंह बस्न्यात काजको बहाना गरी राजधानीबाहिर अलमल्याइएकाले पृथ्वीनारायण शाहको पालादेखि राजकाजमा ठूलो हात भएका पाँडे बस्न्यातमाका प्रभावशाली व्यक्ति मूल शासनमा कोही रहेनन् । अनुभवहीन भीमसेन थापा र उनका अनुयायीहरूको हातबाट राजकाज चल्न लाग्यो। === पहिलो भण्डारखाल पर्व === [[भण्डारखाल पर्व (१८६३)|भण्डारखाल पर्व]] {{Main|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}}वि.सं १८६३ वैशाखमा हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले [[रणबहादुर शाह]]को हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह]], त्रिभुवन खवास, पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायत ९३ जनाको हत्या भयो। आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गरी काजी [[भीमसेन थापा]] अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक [[तानाशाही|अधिनायक]] बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथि अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछि भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका [[चौतारिया|चौतारा]] तथा [[काजी]] सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज [[रणबहादुर शाह]]की नवविवाहिता किशोरी रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]लाई भने [[सती प्रथा|सती]] जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रूपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए। === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === === सुगौली सन्धि === ==मृत्यु== यिनको मृत्यु अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा विफरको कारणले भएको थियो। उनको मृत्यु भएको १८ दिनसम्म नेपालको राजसिंसासन खाली राखियो र १८ दिन पछि मात्र उनको छोरा युवराज राजेन्द्रको राज्यरोहण गराइयो। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|६ कात्तिक|१८५४|८ मङ्सिर|१८७३}} {{S-reg|}} |- {{succession box| title=[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]| years=१८५५–१८७३| before=[[रणबहादुर शाह]]| after=[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 4u48tseaq13sxx7sbyegxxn9zhn1ctt 1380655 1380654 2026-09-19T11:01:40Z Bishaldev100 28807 /* पहिलो भण्डारखाल पर्व */ 1380655 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | image = King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg | caption = राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | reign = विसं १८५५ फागुन २८ – १८७३ मङ्सिर ०८ | full name = | succession =[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor =[[रणबहादुर शाह]] | successor =[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = सिद्धी लक्ष्मी देवी शाह<br>गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | issue = | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | father =[[रणबहादुर शाह]] | mother =[[कान्तवती|कान्तिवती]] | birth_date = विसं १८५४ कात्तिक ०६ | birth_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१८७३ मङ्सिर ०८ (१९ वर्ष) | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = | coronation = विसं १८५५ फागुन २८<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह''' [[नेपाल]]का [[नेपालका राजा|चौथो राजा]] थिए। वि.सं. १८५४ मा पिता [[रणबहादुर शाह]] र माता कान्तिमतिका सुपुत्रका रूपमा जन्मेका श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह आफ्ना बाबु जीवित हुँदाहुँदै पनि डेढ वर्षको अल्पायुमै नेपालका राजा भएका थिए। वि.सं. १८५५ मा राजा भएका उनको अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यसकारण हार्‍यो नेपालले अङ्ग्रेजसँग युद्ध|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/31/34677/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खबरहब|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> उनको राज्यकालमा त्रयी शासन, दामोदर पाँडेको मृत्युदण्ड, १८६२ मा विर्ताहरण, १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या, १८६४ मा [[६४ सालको पर्व]], १८७०-७२ मा नेपाल अंग्रेज युद्ध, १८७२ मा [[सुगौली सन्धी]] जस्ता घटनाहरू भएका थिए। गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई पठनपाठनको पाठ्यक्रम निर्माण गरी राजगुरु रङ्गनाथ पौडेलले राजविधानसार भन्ने ग्रन्थ तयार गरी पढाउने काम भएको थियो। उनले वि.सं. १८६९ मा प्रकाण्ड विद्वानहरूका सल्लाहले (राजगुरु [[रङ्गनाथ पौडेल]] लगायत) आर्य सनातन धर्मको नीतिनियम कर्म गर्दा हिन्दु परम्परागत शास्त्र विधि नछोडी कर्मको फल पाउनका निमित्त सत्कर्म-रत्नावली नामक ग्रन्थको रचना गरेका थिए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०३।</ref> उनकाे पालामा सुगाैलि सन्धि भएकाे थियाे । उनकाे निधन सितला राेगका कारण१८७३ मा भएको थियोे । ==मुख्य घटनाहरू== यिनको पालामा नेपालको सिमाना, रणबहादुर शाहको हत्या र सुगौली सन्धी भएका थिए। बेलायती शक्ति र भोटर्फको शक्तिमा व्यापक रूपमा विस्तार भएको अवस्थामा पनि [[भीमसेन थापा]] जस्ता मुख्तियार भएको कारण यिनले शासन गर्न सके। यिनको शासनकालमा भएको [[सुगौली सन्धि]] नेपालको इतिहासमा प्रसिद्ध छ। यिनले ''वीर विक्रम''को उपाधि धारण गरेका थिए। === राज्याभिषेक === रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी [[कान्तवती|कान्तिवती]]को जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको मान्यता दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]]का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>[[धनवज्र वज्राचार्य|धनबज्र बज्राचार्य]] (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। === नेपालको महाभारत === जोगिनी भएकी महारानी कान्तवतीको वि.सं. १८५६ कार्तिक १९ गते स्वर्गवास भएपछि जोगी भएका राजा रणबहादुर शाह जथाभावी गर्न लागे । अरू महारानीहरू र मन्त्रीहरू रणबहादुरको व्यवहारले अत्यन्त दुःखित भए तथा गृहयुद्धको सम्भावना आयो । वि.सं १८५७ जेठ ८ गते पाटन पुलचोकको आफ्नो किल्ला छोडी रणबहादुर शाह काशीतिस हिँडे । जेठ ११ गते नेपालराज्यको सीमाना नाघी जेठ १७ गते उनी काशी पुगे । रणबहादुरले नेपालमा आई राजकाजमा फेरि हाल्लान् भन्ने डरले उनी नेपाल आउन नपाऊ भन्ने दामोदर पांडे आदि भारादारहरूको विचार थियो । यसपछि वि. सं. १८५९ वैशाख ९ गते कम्पनीसरकारको दूत भई कप्तान नक्स काठमाडौं आए उनले नेपाली भारादारहरूलाई पैसा खुवाई आफ्नो पक्षमा मिलाउन खोजेका थिए । तर नेपाली भारादारहरुले उनले खुवाउन खोजेको घूस खाएनन् । आफ्नो नीति सफल नभएको देखेर वि० सं० १८५९ चैत ८ गते नक्सले काठमाडौं छोडे । यसपछि वि० सं० १८६० माघ १३ गते कम्पनीसरकारले पूर्वोक्त सन्धि तोड्यो र रणबहादुरलाइ नेपाल फर्कने अनुमति दियो । === रणबहादुर शाहको हत्या === वि० सं० १८६३ वैशाख १४ गते राति काजी त्रिभुवन प्रधानको घरमा भारादारी भइरहेको चेलामा रणबहादुर शाहलाई उनका सौतेने भाइ चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]]ले तरवारले हानी मारे। शेरबहादुर पनि त्यहीं मारिए । शेरबहादुरका मतियार ठहरिएका चौतरिया [[बिदुर शाह|विदुर शाह]] (शेरबहादुरका दाजु), पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन, काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ काटिए । रणबहादुर शाहसँगसँगै उनका दुइ भाइ विदुर शाह र शेरबहादुर शाह मारिएकाले श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहका सन्तानमा प्रभावशाली व्यक्ति कोही पनि बाँकी रहेनन् । नौ वर्षका राजा गीर्वाणयुद्धको हातबाट राजकाज चल्नु सम्भव थिएन । यस कारण शासनमा राजवंशको प्रभाव अत्यन्त गियो । त्रिभुवन प्रधान र नरसिंह गुरुङ मारिदा नेवार र गुरुङ राजकाजबाट बाहि रिए । यस किसिमबाट अरू जातको प्रभाव गिराई भीममेन थापाले खसराज्य खडा गरे । खसमा पनि अनुभवी राजनीतिज्ञ दामोदर पाँडे अधिबाटै मारिएका र बखतवारसिंह बस्न्यात काजको बहाना गरी राजधानीबाहिर अलमल्याइएकाले पृथ्वीनारायण शाहको पालादेखि राजकाजमा ठूलो हात भएका पाँडे बस्न्यातमाका प्रभावशाली व्यक्ति मूल शासनमा कोही रहेनन् । अनुभवहीन भीमसेन थापा र उनका अनुयायीहरूको हातबाट राजकाज चल्न लाग्यो। === पहिलो भण्डारखाल पर्व === {{Main|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}} वि.सं १८६३ वैशाखमा हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले [[रणबहादुर शाह]]को हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह]], त्रिभुवन खवास, पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायत ९३ जनाको हत्या भयो। आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गरी काजी [[भीमसेन थापा]] अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक [[तानाशाही|अधिनायक]] बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथि अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछि भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका [[चौतारिया|चौतारा]] तथा [[काजी]] सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज [[रणबहादुर शाह]]की नवविवाहिता किशोरी रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]लाई भने [[सती प्रथा|सती]] जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रूपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए। === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === === सुगौली सन्धि === ==मृत्यु== यिनको मृत्यु अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा विफरको कारणले भएको थियो। उनको मृत्यु भएको १८ दिनसम्म नेपालको राजसिंसासन खाली राखियो र १८ दिन पछि मात्र उनको छोरा युवराज राजेन्द्रको राज्यरोहण गराइयो। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|६ कात्तिक|१८५४|८ मङ्सिर|१८७३}} {{S-reg|}} |- {{succession box| title=[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]| years=१८५५–१८७३| before=[[रणबहादुर शाह]]| after=[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] mc0wzne52asl346hmkqxsytyf6j9gtx 1380656 1380655 2026-09-19T11:01:59Z Bishaldev100 28807 /* पहिलो भण्डारखाल पर्व */ 1380656 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | image = King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg | caption = राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | reign = विसं १८५५ फागुन २८ – १८७३ मङ्सिर ०८ | full name = | succession =[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor =[[रणबहादुर शाह]] | successor =[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = सिद्धी लक्ष्मी देवी शाह<br>गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | issue = | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | father =[[रणबहादुर शाह]] | mother =[[कान्तवती|कान्तिवती]] | birth_date = विसं १८५४ कात्तिक ०६ | birth_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१८७३ मङ्सिर ०८ (१९ वर्ष) | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = | coronation = विसं १८५५ फागुन २८<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह''' [[नेपाल]]का [[नेपालका राजा|चौथो राजा]] थिए। वि.सं. १८५४ मा पिता [[रणबहादुर शाह]] र माता कान्तिमतिका सुपुत्रका रूपमा जन्मेका श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह आफ्ना बाबु जीवित हुँदाहुँदै पनि डेढ वर्षको अल्पायुमै नेपालका राजा भएका थिए। वि.सं. १८५५ मा राजा भएका उनको अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यसकारण हार्‍यो नेपालले अङ्ग्रेजसँग युद्ध|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/31/34677/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खबरहब|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> उनको राज्यकालमा त्रयी शासन, दामोदर पाँडेको मृत्युदण्ड, १८६२ मा विर्ताहरण, १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या, १८६४ मा [[६४ सालको पर्व]], १८७०-७२ मा नेपाल अंग्रेज युद्ध, १८७२ मा [[सुगौली सन्धी]] जस्ता घटनाहरू भएका थिए। गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई पठनपाठनको पाठ्यक्रम निर्माण गरी राजगुरु रङ्गनाथ पौडेलले राजविधानसार भन्ने ग्रन्थ तयार गरी पढाउने काम भएको थियो। उनले वि.सं. १८६९ मा प्रकाण्ड विद्वानहरूका सल्लाहले (राजगुरु [[रङ्गनाथ पौडेल]] लगायत) आर्य सनातन धर्मको नीतिनियम कर्म गर्दा हिन्दु परम्परागत शास्त्र विधि नछोडी कर्मको फल पाउनका निमित्त सत्कर्म-रत्नावली नामक ग्रन्थको रचना गरेका थिए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०३।</ref> उनकाे पालामा सुगाैलि सन्धि भएकाे थियाे । उनकाे निधन सितला राेगका कारण१८७३ मा भएको थियोे । ==मुख्य घटनाहरू== यिनको पालामा नेपालको सिमाना, रणबहादुर शाहको हत्या र सुगौली सन्धी भएका थिए। बेलायती शक्ति र भोटर्फको शक्तिमा व्यापक रूपमा विस्तार भएको अवस्थामा पनि [[भीमसेन थापा]] जस्ता मुख्तियार भएको कारण यिनले शासन गर्न सके। यिनको शासनकालमा भएको [[सुगौली सन्धि]] नेपालको इतिहासमा प्रसिद्ध छ। यिनले ''वीर विक्रम''को उपाधि धारण गरेका थिए। === राज्याभिषेक === रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी [[कान्तवती|कान्तिवती]]को जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको मान्यता दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]]का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>[[धनवज्र वज्राचार्य|धनबज्र बज्राचार्य]] (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। === नेपालको महाभारत === जोगिनी भएकी महारानी कान्तवतीको वि.सं. १८५६ कार्तिक १९ गते स्वर्गवास भएपछि जोगी भएका राजा रणबहादुर शाह जथाभावी गर्न लागे । अरू महारानीहरू र मन्त्रीहरू रणबहादुरको व्यवहारले अत्यन्त दुःखित भए तथा गृहयुद्धको सम्भावना आयो । वि.सं १८५७ जेठ ८ गते पाटन पुलचोकको आफ्नो किल्ला छोडी रणबहादुर शाह काशीतिस हिँडे । जेठ ११ गते नेपालराज्यको सीमाना नाघी जेठ १७ गते उनी काशी पुगे । रणबहादुरले नेपालमा आई राजकाजमा फेरि हाल्लान् भन्ने डरले उनी नेपाल आउन नपाऊ भन्ने दामोदर पांडे आदि भारादारहरूको विचार थियो । यसपछि वि. सं. १८५९ वैशाख ९ गते कम्पनीसरकारको दूत भई कप्तान नक्स काठमाडौं आए उनले नेपाली भारादारहरूलाई पैसा खुवाई आफ्नो पक्षमा मिलाउन खोजेका थिए । तर नेपाली भारादारहरुले उनले खुवाउन खोजेको घूस खाएनन् । आफ्नो नीति सफल नभएको देखेर वि० सं० १८५९ चैत ८ गते नक्सले काठमाडौं छोडे । यसपछि वि० सं० १८६० माघ १३ गते कम्पनीसरकारले पूर्वोक्त सन्धि तोड्यो र रणबहादुरलाइ नेपाल फर्कने अनुमति दियो । === रणबहादुर शाहको हत्या === वि० सं० १८६३ वैशाख १४ गते राति काजी त्रिभुवन प्रधानको घरमा भारादारी भइरहेको चेलामा रणबहादुर शाहलाई उनका सौतेने भाइ चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]]ले तरवारले हानी मारे। शेरबहादुर पनि त्यहीं मारिए । शेरबहादुरका मतियार ठहरिएका चौतरिया [[बिदुर शाह|विदुर शाह]] (शेरबहादुरका दाजु), पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन, काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ काटिए । रणबहादुर शाहसँगसँगै उनका दुइ भाइ विदुर शाह र शेरबहादुर शाह मारिएकाले श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहका सन्तानमा प्रभावशाली व्यक्ति कोही पनि बाँकी रहेनन् । नौ वर्षका राजा गीर्वाणयुद्धको हातबाट राजकाज चल्नु सम्भव थिएन । यस कारण शासनमा राजवंशको प्रभाव अत्यन्त गियो । त्रिभुवन प्रधान र नरसिंह गुरुङ मारिदा नेवार र गुरुङ राजकाजबाट बाहि रिए । यस किसिमबाट अरू जातको प्रभाव गिराई भीममेन थापाले खसराज्य खडा गरे । खसमा पनि अनुभवी राजनीतिज्ञ दामोदर पाँडे अधिबाटै मारिएका र बखतवारसिंह बस्न्यात काजको बहाना गरी राजधानीबाहिर अलमल्याइएकाले पृथ्वीनारायण शाहको पालादेखि राजकाजमा ठूलो हात भएका पाँडे बस्न्यातमाका प्रभावशाली व्यक्ति मूल शासनमा कोही रहेनन् । अनुभवहीन भीमसेन थापा र उनका अनुयायीहरूको हातबाट राजकाज चल्न लाग्यो। === पहिलो भण्डारखाल पर्व === {{Main|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}} वि.सं १८६३ वैशाखमा हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले [[रणबहादुर शाह]]को हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह]], त्रिभुवन खवास, पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायत ९३ जनाको हत्या भयो। आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गरी काजी [[भीमसेन थापा]] अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक [[तानाशाही|अधिनायक]] बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथि अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछि भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका [[चौतारिया|चौतारा]] तथा [[काजी]] सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज [[रणबहादुर शाह]]की नवविवाहिता किशोरी रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]लाई भने [[सती प्रथा|सती]] जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रूपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए। === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === === सुगौली सन्धि === ==मृत्यु== यिनको मृत्यु अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा विफरको कारणले भएको थियो। उनको मृत्यु भएको १८ दिनसम्म नेपालको राजसिंसासन खाली राखियो र १८ दिन पछि मात्र उनको छोरा युवराज राजेन्द्रको राज्यरोहण गराइयो। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|६ कात्तिक|१८५४|८ मङ्सिर|१८७३}} {{S-reg|}} |- {{succession box| title=[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]| years=१८५५–१८७३| before=[[रणबहादुर शाह]]| after=[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 8ikqpl9lb2bvw6vu2autpb87g4p1001 1380657 1380656 2026-09-19T11:03:15Z Bishaldev100 28807 /* रणबहादुर शाहको हत्या */ 1380657 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | image = King Girvan Yuddhavikram Shah (1797-1816) (restoration) (cropped).jpg | caption = राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह | reign = विसं १८५५ फागुन २८ – १८७३ मङ्सिर ०८ | full name = | succession =[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor =[[रणबहादुर शाह]] | successor =[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] | spouse = सिद्धी लक्ष्मी देवी शाह<br>गोरक्ष राज्य लक्ष्मी देवी शाह | issue = | house = [[शाह वंश]] | house-type =वंश | father =[[रणबहादुर शाह]] | mother =[[कान्तवती|कान्तिवती]] | birth_date = विसं १८५४ कात्तिक ०६ | birth_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date =१८७३ मङ्सिर ०८ (१९ वर्ष) | death_place =[[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|वसन्तपुर]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | date of burial = | place of burial = | coronation = विसं १८५५ फागुन २८<ref>[http://www.royalark.net/Nepal/nepal6.htm Royal Ark]</ref> | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |}} '''गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह''' [[नेपाल]]का [[नेपालका राजा|चौथो राजा]] थिए। वि.सं. १८५४ मा पिता [[रणबहादुर शाह]] र माता कान्तिमतिका सुपुत्रका रूपमा जन्मेका श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह आफ्ना बाबु जीवित हुँदाहुँदै पनि डेढ वर्षको अल्पायुमै नेपालका राजा भएका थिए। वि.सं. १८५५ मा राजा भएका उनको अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यसकारण हार्‍यो नेपालले अङ्ग्रेजसँग युद्ध|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/31/34677/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खबरहब|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ सेप्टेम्बर २०२१}}</ref> उनको राज्यकालमा त्रयी शासन, दामोदर पाँडेको मृत्युदण्ड, १८६२ मा विर्ताहरण, १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या, १८६४ मा [[६४ सालको पर्व]], १८७०-७२ मा नेपाल अंग्रेज युद्ध, १८७२ मा [[सुगौली सन्धी]] जस्ता घटनाहरू भएका थिए। गीर्वाणयुद्ध विक्रमलाई पठनपाठनको पाठ्यक्रम निर्माण गरी राजगुरु रङ्गनाथ पौडेलले राजविधानसार भन्ने ग्रन्थ तयार गरी पढाउने काम भएको थियो। उनले वि.सं. १८६९ मा प्रकाण्ड विद्वानहरूका सल्लाहले (राजगुरु [[रङ्गनाथ पौडेल]] लगायत) आर्य सनातन धर्मको नीतिनियम कर्म गर्दा हिन्दु परम्परागत शास्त्र विधि नछोडी कर्मको फल पाउनका निमित्त सत्कर्म-रत्नावली नामक ग्रन्थको रचना गरेका थिए।<ref>[[राजाराम सुवेदी]], नेपालको तथ्य इतिहास (काठमाडौँ: साझा प्रकाशन २०६१ फागुन ) पृष्ठ २०३।</ref> उनकाे पालामा सुगाैलि सन्धि भएकाे थियाे । उनकाे निधन सितला राेगका कारण१८७३ मा भएको थियोे । ==मुख्य घटनाहरू== यिनको पालामा नेपालको सिमाना, रणबहादुर शाहको हत्या र सुगौली सन्धी भएका थिए। बेलायती शक्ति र भोटर्फको शक्तिमा व्यापक रूपमा विस्तार भएको अवस्थामा पनि [[भीमसेन थापा]] जस्ता मुख्तियार भएको कारण यिनले शासन गर्न सके। यिनको शासनकालमा भएको [[सुगौली सन्धि]] नेपालको इतिहासमा प्रसिद्ध छ। यिनले ''वीर विक्रम''को उपाधि धारण गरेका थिए। === राज्याभिषेक === रणबहादुर शाहले आफ्नी रानी [[कान्तवती|कान्तिवती]]को जिद्दी टार्न नसकी डेढ वर्षका छोरा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]लाई राज्यरोहण गराउने भएपछि त्यसको मान्यता दिलाउनको लागि शक्तिशाली राज्य पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]]का हातबाट राजतिलक लगाइदिने प्रबन्ध मिलाएका थिए।<ref>[[धनवज्र वज्राचार्य|धनबज्र बज्राचार्य]] (सम्पादक) : पण्डित सुदरानन्द विरचित त्रिरत्न सौन्दर्य गाथा, काठमाडौँ: नेपाल सांस्कृतिक परिषद्, वि सं २०१९, पृष्ठ १५३</ref> उक्त शुभकार्यमा काठमाडौँ पुगेका पाल्पाली राजा माथि शङ्का गरेर रणबहादुर शाहले उनलाई नजरबन्द गर्न लगाएका थिए। === नेपालको महाभारत === जोगिनी भएकी महारानी कान्तवतीको वि.सं. १८५६ कार्तिक १९ गते स्वर्गवास भएपछि जोगी भएका राजा रणबहादुर शाह जथाभावी गर्न लागे । अरू महारानीहरू र मन्त्रीहरू रणबहादुरको व्यवहारले अत्यन्त दुःखित भए तथा गृहयुद्धको सम्भावना आयो । वि.सं १८५७ जेठ ८ गते पाटन पुलचोकको आफ्नो किल्ला छोडी रणबहादुर शाह काशीतिस हिँडे । जेठ ११ गते नेपालराज्यको सीमाना नाघी जेठ १७ गते उनी काशी पुगे । रणबहादुरले नेपालमा आई राजकाजमा फेरि हाल्लान् भन्ने डरले उनी नेपाल आउन नपाऊ भन्ने दामोदर पांडे आदि भारादारहरूको विचार थियो । यसपछि वि. सं. १८५९ वैशाख ९ गते कम्पनीसरकारको दूत भई कप्तान नक्स काठमाडौं आए उनले नेपाली भारादारहरूलाई पैसा खुवाई आफ्नो पक्षमा मिलाउन खोजेका थिए । तर नेपाली भारादारहरुले उनले खुवाउन खोजेको घूस खाएनन् । आफ्नो नीति सफल नभएको देखेर वि० सं० १८५९ चैत ८ गते नक्सले काठमाडौं छोडे । यसपछि वि० सं० १८६० माघ १३ गते कम्पनीसरकारले पूर्वोक्त सन्धि तोड्यो र रणबहादुरलाइ नेपाल फर्कने अनुमति दियो । === रणबहादुर शाहको हत्या === वि० सं० १८६३ वैशाख १४ गते राति काजी त्रिभुवन प्रधानको घरमा भारादारी भइरहेको चेलामा रणबहादुर शाहलाई उनका सौतेने भाइ चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]]ले तरवारले हानी मारे। शेरबहादुर पनि त्यहीं मारिए । शेरबहादुरका मतियार ठहरिएका चौतरिया [[बिदुर शाह|विदुर शाह]] (शेरबहादुरका दाजु), पाल्पाली राजा पृथ्वीपाल सेन, काजी त्रिभुवन प्रधान, काजी नरसिंह गुरुङ काटिए । रणबहादुर शाहसँगसँगै उनका दुइ भाइ विदुर शाह र शेरबहादुर शाह मारिएकाले श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहका सन्तानमा प्रभावशाली व्यक्ति कोही पनि बाँकी रहेनन् । नौ वर्षका राजा गीर्वाणयुद्धको हातबाट राजकाज चल्नु सम्भव थिएन । यस कारण शासनमा राजवंशको प्रभाव अत्यन्त गियो । त्रिभुवन प्रधान र नरसिंह गुरुङ मारिदा नेवार र गुरुङ राजकाजबाट बाहिरिए। यस किसिमबाट अरू जातको प्रभाव गिराई भीममेन थापाले खसराज्य खडा गरे। खसमा पनि अनुभवी राजनीतिज्ञ दामोदर पाँडे अधिबाटै मारिएका र बखतवारसिंह बस्न्यात काजको बहाना गरी राजधानीबाहिर अलमल्याइएकाले पृथ्वीनारायण शाहको पालादेखि राजकाजमा ठूलो हात भएका पाँडे बस्न्यातमाका प्रभावशाली व्यक्ति मूल शासनमा कोही रहेनन् । अनुभवहीन भीमसेन थापा र उनका अनुयायीहरूको हातबाट राजकाज चल्न लाग्यो। === पहिलो भण्डारखाल पर्व === {{Main|भण्डारखाल पर्व (१८६३)}} वि.सं १८६३ वैशाखमा हनुमानढोकाको भण्डारखाल बगैचामा एक हप्तासम्म राजनैतिक नियतले [[रणबहादुर शाह]]को हत्याको अनुसन्धानमा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह]], त्रिभुवन खवास, पाल्पाका राजा [[पृथ्वीपाल सेन]] लगायत ९३ जनाको हत्या भयो। आफ्ना प्रायः सबै विरोधीको एकै पटक संहार पूरा गरी काजी [[भीमसेन थापा]] अब नेपाल अधिराज्यका एक मात्र निष्कण्टक [[तानाशाही|अधिनायक]] बने। यिनको स्वेच्छाचारिता माथि अङ्कुश लगाउन सक्ने व्यक्ति नेपालमा अब कोही पनि बाँकी थिएन। यसपछि भीमसेन थापाले बालक राजा श्री ५ [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]बाट मुख्तियार वा राजप्रतिनिधिको पद पनि प्राप्त गरे। "अब उप्रान्त अधिराज्यका [[चौतारिया|चौतारा]] तथा [[काजी]] सबैले मुखियार भीमसेन थापाले लगाए अह्राए अनुसारका कामकाज गर्नू" भन्ने लालमोहर गराएर, आफ्नो अनुकुल रहेकी स्वामी महाराज [[रणबहादुर शाह]]की नवविवाहिता किशोरी रानी [[ललित त्रिपुरा सुन्दरी|ललितत्रिपुरा सुन्दरी]]लाई भने [[सती प्रथा|सती]] जान बाट रोकी राजमाताको हैसियत प्रदान गरेर यिनैलाई बालक राजा गीर्वाण युद्ध विक्रमको संरक्षिकाका रूपमा नियुक्त गर्न पनि यिनी सफल भए। === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === === सुगौली सन्धि === ==मृत्यु== यिनको मृत्यु अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं. १८७३ मा विफरको कारणले भएको थियो। उनको मृत्यु भएको १८ दिनसम्म नेपालको राजसिंसासन खाली राखियो र १८ दिन पछि मात्र उनको छोरा युवराज राजेन्द्रको राज्यरोहण गराइयो। {{नेपालको शाह राजव‌ंशको वंशवृक्ष}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|६ कात्तिक|१८५४|८ मङ्सिर|१८७३}} {{S-reg|}} |- {{succession box| title=[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]| years=१८५५–१८७३| before=[[रणबहादुर शाह]]| after=[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]]}} {{s-end}} [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 8m4l05nokx3x930pk387uccp3hn4vlq 0 7417 1380584 1380418 2026-09-18T12:49:44Z Bishaldev100 28807 1380584 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । == समयरेखा == {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | | | |चितवन | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] | |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह]] * [[प्रतापसिंह शाह|राजा प्रताप सिँह शाह]] * [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]] * बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]] * काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]] * काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]] * काजी [[धोकलसिंह बस्न्यात]] * काजी [[नाहरसिंह बस्न्यात]] * [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]] * काजी [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]] * मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]] * [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]] * काजी [[वंशराज पाँडे|काजी वंशराज पाण्डे]] * काजी [[रणजङ्ग पाँडे|काजी रणजंग पांडे]] * काजी [[जयन्त राना]] * [[काजी बंसराज गुरूङ]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|काजी बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * काजी [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]] * मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]] * भिम सिहँ थापा * चौतारीया [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * चौतारीया [[शूरप्रताप शाह]] * चौतारीया [[दलमर्दन शाह]] * सरदार [[भक्ति थापा]] * काजी [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * [[जङ्गबहादुर राणा]] * [[रणबहादुर शाह|राजा रण बहादुर शाह]] * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] qqr5ud7ci4e6dxowx12jjid5gm99hv3 1380585 1380584 2026-09-18T12:57:40Z Bishaldev100 28807 /* पुरक सन्धि */ 1380585 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । == समयरेखा == {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | | | |चितवन | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] | |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । === [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता === == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * राजा : श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह, प्रताप सिँह शाह, रण बहादुर शाह, गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह * चौतारीया: [[शूरप्रताप शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]], [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * मुख्तियार: रण बहादुर शाह, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]] * काजी : बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]], [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]], [[धोकलसिंह बस्न्यात]], [[नाहरसिंह बस्न्यात]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]], [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]], [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पांडे]], [[जयन्त राना]], [[काजी बंसराज गुरूङ|बंसराज गुरूङ]], [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]], [[भक्ति थापा]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * भिम सिहँ थापा * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] rbfn3v4b6n3ze4iv62bhuct4b6g3t2j 1380586 1380585 2026-09-18T13:05:26Z Bishaldev100 28807 1380586 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । [[राजाराम सुवेदी]], [[दिनेशराज पन्त]] लगायतका इतिहासकारहरूको अनुसार पृथ्वीनारायण शाह भन्दा पहिले [[मानदेव]], [[नागराज]], [[मुकुन्द सेन]]ले हिमालय मुनिको क्षेत्रहरूको एकीकरण गरेका थिए । == समयरेखा == {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | | | |चितवन | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] | |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । === [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता === == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * राजा : श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह, प्रताप सिँह शाह, रण बहादुर शाह, गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह * चौतारीया: [[शूरप्रताप शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]], [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * मुख्तियार: रण बहादुर शाह, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]] * काजी : बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]], [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]], [[धोकलसिंह बस्न्यात]], [[नाहरसिंह बस्न्यात]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]], [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]], [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पांडे]], [[जयन्त राना]], [[काजी बंसराज गुरूङ|बंसराज गुरूङ]], [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]], [[भक्ति थापा]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * भिम सिहँ थापा * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] pnw8u4zgrihae80720g76z1451au499 1380633 1380586 2026-09-19T10:00:46Z Bishaldev100 28807 /* समयरेखा */ 1380633 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो । केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । [[राजाराम सुवेदी]], [[दिनेशराज पन्त]] लगायतका इतिहासकारहरूको अनुसार पृथ्वीनारायण शाह भन्दा पहिले [[मानदेव]], [[नागराज]], [[मुकुन्द सेन]]ले हिमालय मुनिको क्षेत्रहरूको एकीकरण गरेका थिए । == समयरेखा == {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref><ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | | | |चितवन | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] | |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । === [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता === == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * राजा : श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह, प्रताप सिँह शाह, रण बहादुर शाह, गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह * चौतारीया: [[शूरप्रताप शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]], [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * मुख्तियार: रण बहादुर शाह, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]] * काजी : बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]], [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]], [[धोकलसिंह बस्न्यात]], [[नाहरसिंह बस्न्यात]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]], [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]], [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पांडे]], [[जयन्त राना]], [[काजी बंसराज गुरूङ|बंसराज गुरूङ]], [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]], [[भक्ति थापा]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * भिम सिहँ थापा * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] 2uxn0toespl76qhfm9by7yqzp7cah86 1380641 1380633 2026-09-19T10:28:02Z Bishaldev100 28807 1380641 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । [[राजाराम सुवेदी]], [[दिनेशराज पन्त]] लगायतका इतिहासकारहरूको अनुसार पृथ्वीनारायण शाह भन्दा पहिले [[मानदेव]], [[नागराज]], [[मुकुन्द सेन]]ले हिमालय मुनिको क्षेत्रहरूको एकीकरण गरेका थिए । == समयरेखा == {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | | | |चितवन | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] | |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । === [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता === == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * राजा : श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह, प्रताप सिँह शाह, रण बहादुर शाह, गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह * चौतारीया: [[शूरप्रताप शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]], [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * मुख्तियार: रण बहादुर शाह, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]] * काजी : बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]], [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]], [[धोकलसिंह बस्न्यात]], [[नाहरसिंह बस्न्यात]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]], [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]], [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पांडे]], [[जयन्त राना]], [[काजी बंसराज गुरूङ|बंसराज गुरूङ]], [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]] * सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]], [[भक्ति थापा]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * भिम सिहँ थापा * काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]] * काजी [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] 1dya4zow9hzwb1m2bdxg42l6ad8wyll 1380642 1380641 2026-09-19T10:29:59Z Bishaldev100 28807 /* सम्बन्धीत नाम */ 1380642 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । [[राजाराम सुवेदी]], [[दिनेशराज पन्त]] लगायतका इतिहासकारहरूको अनुसार पृथ्वीनारायण शाह भन्दा पहिले [[मानदेव]], [[नागराज]], [[मुकुन्द सेन]]ले हिमालय मुनिको क्षेत्रहरूको एकीकरण गरेका थिए । == समयरेखा == {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | | | |चितवन | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] | |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । === [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता === == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * राजा : श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह, प्रतापसिंह शाह, रण बहादुर शाह, गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह * चौतारीया: [[शूरप्रताप शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]], [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * मुख्तियार: रण बहादुर शाह, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]] * काजी : बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]], [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]], [[धोकलसिंह बस्न्यात]], [[नाहरसिंह बस्न्यात]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]], [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]], [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पांडे]], [[जयन्त राना]], [[काजी बंसराज गुरूङ|बंसराज गुरूङ]], [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]], [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]], [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] * सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]], [[भक्ति थापा]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * भिम सिहँ थापा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] 3fdoi0n46rdq7dolsz25ucho6jez21f 1380643 1380642 2026-09-19T10:30:12Z Bishaldev100 28807 /* सम्बन्धीत नाम */ 1380643 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । [[राजाराम सुवेदी]], [[दिनेशराज पन्त]] लगायतका इतिहासकारहरूको अनुसार पृथ्वीनारायण शाह भन्दा पहिले [[मानदेव]], [[नागराज]], [[मुकुन्द सेन]]ले हिमालय मुनिको क्षेत्रहरूको एकीकरण गरेका थिए । == समयरेखा == {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | | | |चितवन | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] | |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], . [[लमजुङ राज्य]], . [[कास्की राज्य]] . चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । === [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता === == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * राजा : श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह, प्रतापसिंह शाह, रणबहादुर शाह, गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह * चौतारीया: [[शूरप्रताप शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]], [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * मुख्तियार: रण बहादुर शाह, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]] * काजी : बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]], [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]], [[धोकलसिंह बस्न्यात]], [[नाहरसिंह बस्न्यात]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]], [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]], [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पांडे]], [[जयन्त राना]], [[काजी बंसराज गुरूङ|बंसराज गुरूङ]], [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]], [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]], [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] * सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]], [[भक्ति थापा]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * भिम सिहँ थापा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] lgudvce3l3v0k7nsbgsqjvvpjfxvftg 1380645 1380643 2026-09-19T10:33:02Z Bishaldev100 28807 /* राजेन्द्र लक्ष्मी */ 1380645 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । [[राजाराम सुवेदी]], [[दिनेशराज पन्त]] लगायतका इतिहासकारहरूको अनुसार पृथ्वीनारायण शाह भन्दा पहिले [[मानदेव]], [[नागराज]], [[मुकुन्द सेन]]ले हिमालय मुनिको क्षेत्रहरूको एकीकरण गरेका थिए । == समयरेखा == {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | | | |चितवन | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] | |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], [[लमजुङ राज्य]], [[कास्की राज्य]], चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । === [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता === == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * राजा : श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह, प्रतापसिंह शाह, रणबहादुर शाह, गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह * चौतारीया: [[शूरप्रताप शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]], [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * मुख्तियार: रण बहादुर शाह, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]] * काजी : बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]], [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]], [[धोकलसिंह बस्न्यात]], [[नाहरसिंह बस्न्यात]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]], [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]], [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पांडे]], [[जयन्त राना]], [[काजी बंसराज गुरूङ|बंसराज गुरूङ]], [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]], [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]], [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] * सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]], [[भक्ति थापा]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * भिम सिहँ थापा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] e92g92huksrwlasmtwsgyxdam912ln5 1380646 1380645 2026-09-19T10:34:14Z Bishaldev100 28807 /* समयरेखा */ 1380646 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । [[राजाराम सुवेदी]], [[दिनेशराज पन्त]] लगायतका इतिहासकारहरूको अनुसार पृथ्वीनारायण शाह भन्दा पहिले [[मानदेव]], [[नागराज]], [[मुकुन्द सेन]]ले हिमालय मुनिको क्षेत्रहरूको एकीकरण गरेका थिए । == समयरेखा == [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | | | |चितवन | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] | |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], [[लमजुङ राज्य]], [[कास्की राज्य]], चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । === [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता === == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * राजा : श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह, प्रतापसिंह शाह, रणबहादुर शाह, गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह * चौतारीया: [[शूरप्रताप शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]], [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * मुख्तियार: रण बहादुर शाह, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]] * काजी : बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]], [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]], [[धोकलसिंह बस्न्यात]], [[नाहरसिंह बस्न्यात]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]], [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]], [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पांडे]], [[जयन्त राना]], [[काजी बंसराज गुरूङ|बंसराज गुरूङ]], [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]], [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]], [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] * सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]], [[भक्ति थापा]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * भिम सिहँ थापा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] 9fmaig93sln34hj131uk47ktrbnnb9e 1380647 1380646 2026-09-19T10:36:27Z Bishaldev100 28807 /* समयरेखा */ 1380647 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो।<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३}}</ref> केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । [[राजाराम सुवेदी]], [[दिनेशराज पन्त]] लगायतका इतिहासकारहरूको अनुसार पृथ्वीनारायण शाह भन्दा पहिले [[मानदेव]], [[नागराज]], [[मुकुन्द सेन]]ले हिमालय मुनिको क्षेत्रहरूको एकीकरण गरेका थिए । == समयरेखा == [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | |१८३४ श्रवण ३ | |सोमेश्वर र उपर्दाग | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] | |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], [[लमजुङ राज्य]], [[कास्की राज्य]], चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । === [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता === == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * राजा : श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह, प्रतापसिंह शाह, रणबहादुर शाह, गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह * चौतारीया: [[शूरप्रताप शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]], [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * मुख्तियार: रण बहादुर शाह, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]] * काजी : बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]], [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]], [[धोकलसिंह बस्न्यात]], [[नाहरसिंह बस्न्यात]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]], [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]], [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पांडे]], [[जयन्त राना]], [[काजी बंसराज गुरूङ|बंसराज गुरूङ]], [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]], [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]], [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] * सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]], [[भक्ति थापा]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * भिम सिहँ थापा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] b6lze6g8zzd6gr5joz4f0g5npzmkiok 1380648 1380647 2026-09-19T10:37:41Z Bishaldev100 28807 1380648 wikitext text/x-wiki {{विशाल नेपाल}} '''नेपालको एकीकरण''' प्राचीन हिमालय क्षेत्रको चौबिसी [[गोरखा राज्य]]ले गरेको सैनिक अभियान थियो । राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]] तथा उनका वंशज एवं विभिन्न गोरखाली भारदारहरूले पश्चिममा वर्तमान [[हिमाचल प्रदेश|हिमाञ्चल प्रदेश]]को [[सतलज नदी]] देखि सिक्किमसम्म भूभागहरू विजय गरेका थिए । वि.सं. १८०१ मा भएको [[नुवाकोटको युद्ध]] देखि वि.सं. १८६१ मा भएको [[नेपाल-सिख युद्ध|काँगडाको युद्ध]] सम्म नेपाल एकीकरणकाल रह्यो।<ref name=":1">{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_03.pdf |journal=पुर्णिमा |volume=७ |issue=३|pages=163-174}}</ref> केही विचारधाराका अनुसार गोरखालीले नेपालको एकीकरण नगरी गोरखा राज्यको विस्तार मात्र गरेको हुन् ।<ref>{{Cite web |last=निरौला |first=गणेशकुमार |title=गोर्खाको विस्तार कि नेपालको एकीकरण ? |url=https://ghatanarabichar.com/48196 |access-date=2026-09-17 |website=Nepali Digital Newspaper |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=नेपाल |first=दिनकर |date=2020-01-12 |title=पृथ्वीनारायण शाहद्वारा नेपालको एकीकरण भएको हो कि गोर्खा राज्यको विस्तार? |url=https://aadhikholakhabar.com/2020/01/prithibi-narayan-story/ |access-date=2026-09-17 |website=आँधीखोला खवर |language=en}}</ref> तर इतिहासकार [[बाबुराम आचार्य]]का अनुसार उक्त सैनिक अभियान गोरखाली राज्यको विस्तार मात्रै नभै नेपालकै एकीकरण भएको हो । [[राजाराम सुवेदी]], [[दिनेशराज पन्त]] लगायतका इतिहासकारहरूको अनुसार पृथ्वीनारायण शाह भन्दा पहिले [[मानदेव]], [[नागराज]], [[मुकुन्द सेन]]ले हिमालय मुनिको क्षेत्रहरूको एकीकरण गरेका थिए । == समयरेखा == [[चित्र: gorkha3.jpg|thumb|गोरखाली भारदार युद्धको तयारीमा]] नेपाल राज्य त पहिलेदेखि नै थियो, तर त्यो अहिलेको आकारमा थिएन । नेपालको अस्तित्व पाकिस्तान तथा बंगलादेशको भन्दा पहिले देखिको हो । यसको अस्तित्व सम्भवतः भारतभन्दा अघिको हो । करिब अहिलेको काठमाडौँ उपत्यकालाई किरातकाल अर्थात करिब ईपू १० औँ/११ औँ शताब्दीदेखि नै नेपाल नामले चिनिन्थ्यो । १८ औँ शताब्दीको उत्तरार्धसम्म अहिलेको नेपालको आकारभित्र स्वतन्त्र अस्तित्वमा रहेका अनगिन्ती ससाना राज्य अस्तित्वमा थिए । सन् १७६८ देखि पृथ्वीनारायण शाहले गोर्खा राज्यको विस्तार शुरु गरी ससाना राज्यलाई अधीनमा लिएपछि गोर्खा साम्राज्यलाई सन् १८१२ सम्ममा पूर्व टिस्टादेखि पश्चिमको काँगडासम्म सीमा विस्तार गरिएको इतिहासमा प्रस्टै छ । र, अंग्रेज अर्थात ईष्ट इण्डिया कम्पनीसँग सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म लड्नु परेको अनि सन् १८१६ को सुगौलीको सन्धिबाट युद्ध अन्त्य भएको र अहिलेको सीमाभित्र नेपाल खुम्चिनु परेको इतिहास पनि छँदैछ । सन् १८१३ सम्म त नेपालका तत्कालीन शाह शासक र अंग्रेजबीच सुमधुर सम्बन्ध नै थियो, यो कुरा तत्कालीन नेपालका शासक र अंग्रेजबीच भएको लिखतपत्र आदानप्रदान भएका दस्ताबेजबाट स्पष्टै देखिएको छ । {| class="wikitable sortable" |+नेपाल एकिकरण अभियानका घटनाहरू !क्रम !मिति (वि.सं) !मिति (सन्) !घटना !महाराज !कार्यकारी !सन्दर्भ |- |१ |१८०१ असोज १५ |१७४४ |[[नुवाकोट (बागमती प्रदेश)|नुवाकोट]] [[नुवाकोटको युद्ध|विजय]] | colspan="2" rowspan="13" |पृथ्वी नारायण शाह |<ref>{{Cite web |last=थापा |first=मोहन |date=मंसिर ४, २०८१ |title=नुवाकोट विजय र पृथ्वीनारायण शाहको पश्चाताप ! |url=https://www.prabhabonline.com/detail/83594/ |access-date=2026-09-17 |website=प्रभाव पब्लिकेसन}}</ref> |- |२ |वि.सं १८०३ | |नालदुम विजय | |- |३ |वि.सं १८०४ | |भीरकोट विजय | |- |४ |वि.सं १८११ | |दोलखा विजय | |- |५ |१८१९ भदौ ९ |१७६३ |[[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुर विजय]] | |- |६ |१८२२ चैत ३ | |कीर्तिपुर विजय | |- |७ |१८२४ असोज १५ | |सिन्धुलीगढी विजय | |- |८ |१८२५ असोज १३ |१७६८ |काठमाडौँ विजय | |- |९ |१८२५ असोज २४ |१७६८ |पाटन विजय | |- |१० |१८२६ मङ्सिर १ |१७६९ |[[भक्तपुरको युद्ध|भक्तपुर माथि विजय]] | |- |११ |१८२६ चैत १० | |काठमाडौँ राजधानी घोषणा | |- |१२ |१८३० साउन ४ | |चौदण्डीमाथि अधिकार | |- |१३ |१८३१ साउन ५ | |[[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] माथि अधिकार र पुर्वी सिमाना [[टिस्टा नदी]]सम्म पुग्यो | |- | |१८३४ श्रवण ३ | |सोमेश्वर र उपर्दाग | colspan="2" |[[प्रतापसिंह शाह|प्रताप सिह शाह]] |<ref name=":1" /> |- | |१८३९ कार्तिक १८ | |[[लमजुङ राज्य]] | rowspan="6" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | rowspan="3" |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]] | |- | |वि. सं. १८४० | |[[तनहुँ राज्य]] | |- | |बि.सं. १८४२ | |[[कास्की राज्य]] | |- | |१८४२-१८४६ | |[[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]], | rowspan="3" |[[बहादुर शाह]] | |- | |१८४६ |१७९१ |कुमाँउ | |- | |१८४९ |१७९१ - ९२ |[[नेपाल –तिब्बत /चीन युद्ध]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[गढवाल मण्डल|गढवाल राज्य]] | rowspan="4" |[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]] | rowspan="2" |[[रणबहादुर शाह|रण बहादुर शाह]] | |- | |१८६१ |१८०४ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] | |- | |१८६६ |१८०९ मार्च – अगस्ट |[[नेपाल-शिख युद्ध]] | rowspan="3" |[[भीमसेन थापा]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|title=The Gorkhali defeat at Kangra|last=Sijapati|first=Alisha|date=October 2, 2021|website=Nepali Times|language=en-US|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211120070210/https://www.nepalitimes.com/banner/the-gorkhali-defeat-at-kangra/|archivedate=November 20, 2021|accessdate=2021-11-21}}</ref> |- | |१८७२ फाल्गुन २३ |१८१६ |[[सुगौली सन्धि]] | |- | |१८७३ मंसिर २५ |१८१६ |नेपाल-कम्पनी सरकार बीच पुरक सन्धि, तराई क्षेत्रका केही भागहरू फिर्ता |[[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह]] |<ref>{{Cite web |last=मिश्र |first=राजेश |date=फाल्गुन २३, २०८१ |title=सुगौली सन्धिका २०९ वर्ष : नेपालले गुमाएको थियो एकतिहाइ भूभाग |url=https://ekantipur.com/feature/2025/03/07/209-years-of-sugauli-treaty-nepal-lost-one-third-of-its-territory-24-56.html |access-date=2026-09-17 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> |- | |१९१७ कात्तिक १७ |१८६० नोभेम्बर १ | [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता, [[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] |[[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]] |[[जङ्गबहादुर राणा]] |<ref>{{Cite web |last=केशव |first=अधिकारी |date=२०८१ असार ६ |title=जंगबहादुरले यसरी फिर्ता ल्याए चार जिल्ला |url=https://newsofnepal.com/2024/06/19/650891/ |access-date=2026-09-17 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> |} === पृथ्वी नारायण शाह समयको विस्तार === पश्चिममा गोराखा चेपे , पूर्वमा टिस्टा नदि एकीकरण गरेका राज्यहरू: १ नुवाकोट आक्रमण प्रथम वि.सं. १८००<br> नुवाकोट वि.सं. १८०१ २ नालादुम दहचोक महादेव पोखरी कब्जा वि.सं. १८११ ३ कीर्तिपुरमाथिको पहिलो आक्रमण वि.सं. १८१४ भाद्र ९ गते ४ [[मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)|मकवानपुरको विजय]] विसं १८१९ भाद्र ५ गते ५ बङ्गाली सेनासँगको युद्ध वि.सं. १८१९ पुष २७ गते ६ कीर्तिपुरमाथिको दोस्रो सफल आक्रमण वि.सं. १८२१ भाद्र ३० गते ७ कीर्तिपुरमाथिको तेस्रो युद्ध र गोर्खालीलाई सफलता वि.सं. १८२२ चैत्र ३ गते। ८ सिन्धुलीगढीको युद्ध वि.सं. १८२४ ९ कान्तिपुर माथिको विजय वि.सं. १८२५ असोज १३ गते १० ललितपुरमाथि विजय वि.सं. १८२५ असोज २४ गते ११ भक्तपुर माथिको विजय वि.सं. १८२६ मङ्सिर ९ गते भक्तपुरका राजाले आत्मसमर्पण गरेको १२ पूर्वको विजय <br> [[चौदण्डी]] एकीकरण सम्वत १८३०<br> [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]]माथि कब्जा वि.सं. १८३१ १३ सो वर्ष १८३१ माघ १ गते पृथ्वीनारायण शाहको देहवान === राजेन्द्र लक्ष्मी === [[तनहुँ राज्य]], [[लमजुङ राज्य]], [[कास्की राज्य]], चौबीसे राज्यहरू एकीकरण === बहादुर शाह === [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]; [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]] '''वि.सं. १८४३''' <ref>{{cite journal |last1=तेवारी |first1=रामजी |last2= |first2= |date=बि.सं. 2021 |title=बिसं १८४३ मा भएका केही मुख्य घटना |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=वर्ष १, अंक २ |issue= |page=61 |doi= |access-date= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230217150751/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_01_02.pdf |date=2023-02-17 }}</ref> # जेठ १०: शनैश्वरबार: नेपाली सैन्यले [[कालीगण्डकी नदी|कालीगण्डकी]] तर्‍यो । # जेठ १०: राती [[गुल्मी राज्य|गुल्मी]]का राजा भागे । # जेठ ११: आदियबार्: नेपाली सैन्यले गुल्मी [[विजय]] गर्‍यो । # भाद्र २५ गते बुधवार्: नेपाले सेना [[अर्घा]]तर्फ हिड्यो । # भाद्र २६ : नेपाली सैन्यले अर्घा विजय गर्‍यो । # भाद्र २७ गते शुक्रबार्: राती खाँचीका राजा भागे । # भाद्र २८ गते : शनीबर नेपाली शैन्यले खाँची विजय गर्‍यो । # आश्विना २ गते बृहस्पतिबर : नेपाली सैन्यले [[धुर्कोट|धुरकोट]] विजय गर्‍यो । # आश्विना ४ गते शनिबार : दिउँसो साढे ११ बजेदेखि२ बजे सम्म लडेर [[इस्मा राज्य|इस्मा]] विजय गर्‍यो । # आश्विन १४ गते: मंगलबार नेपाली सैन्य पर्वत विजय गर्‍यो । # कार्तिक १९ गते: बुधबार नेपाली सैन्य दाङ तर्फ हिड्यो । # कार्तिक २९ गते शनिबार नेपाली सैन्यले [[दाङ जिल्ला|दाङ]] विजय गर्‍यो । # मंसिर २ गते: मंगलबार नेपाली सैन्यले [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] विजय गर्‍यो । # मंसिर ७ गते आइतबार: नेपाली सैन्य विजय गर्दै [[भेरी नदी]] सम्म पुग्यो। === महाकाली पश्चिमको अभियान === * [[नेपाल-सिख युद्ध|नेपाल-शिख युद्ध]] === सुगौलीको सन्धि === === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । === [[नयाँ मुलुक]]को फिर्ता === == सम्बन्धीत नाम == गोर्खा राज्य विस्तारमा सहभागी, त्यो बेलाको अवस्था सँग जोडीएर आउने, तथा सन्धीहरूमा सम्बन्धीत हुने नामहरू । * राजा : श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वी नारायण शाह, प्रतापसिंह शाह, रणबहादुर शाह, गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह * चौतारीया: [[शूरप्रताप शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[बहादुर शाह|राजकुमार बहादुर शाह]], [[फत्तेजङ्ग शाह|फत्तेजंग शाह]] * मुख्तियार: रण बहादुर शाह, [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]], [[जङ्गबहादुर राणा]] * काजी : बडावीर सेनपति काजी [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]], [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]], [[केहरसिंह बस्न्यात]], [[धोकलसिंह बस्न्यात]], [[नाहरसिंह बस्न्यात]], [[अभिमानसिंह बस्न्यात|अभिमान सिंह बस्नेत]], [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]], मुल काजी [[कीर्तिमानसिंह बस्न्यात|कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात]], [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], [[रणजङ्ग पाँडे|रणजंग पांडे]], [[जयन्त राना]], [[काजी बंसराज गुरूङ|बंसराज गुरूङ]], [[माथवरसिंह थापा|माथवर सिंह थापा]], [[उजिरसिंह थापा|उजीर सिंह थापा]], [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]], [[रणजोर थापा|रणजोर सिंह थापा]] * सरदार [[रामकृष्ण कुँवर|रामकृष्ण कुंवर]], [[भक्ति थापा]] * काजी [[बलभद्र कुँवर|बलभद्र कुंवर]] * [[विराज थापा मगर|विराज बखेती]] * [[बिसे नगर्ची]] * भिम सिहँ थापा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकीकरण क्रमका लडाँइहरू]] {{पृथ्वीनारायण शाह}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल| ]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] pxaymp9w7kbma74z38v4adksbg8yyut 0 8790 1380658 1375744 2026-09-19T11:11:01Z Bishaldev100 28807 /* सन्धिवार्ता */ 1380658 wikitext text/x-wiki {{प्रमुख लेख चिन्ह}} {{Infobox treaty | name = सुगैली सन्धि | long_name = | image = Sugauli treaty.jpg<!-- Example.png --> | image_width = <!-- 200px --> | image_alt = <!-- alt-text here for accessibility; see [[MOS:ACCESS]] --> | caption = <!-- Example caption for either image style --> | type = | context = | date_drafted = | date_signed = १८७२ मङ्सिर १९<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | location_signed = | date_sealed = | date_effective = १८७२ फागुन २४ | condition_effective = | date_expiration = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} OR: --> | date_expiry = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | mediators = <!-- format this as a bullet list --> | negotiators = <!-- format this as a bullet list --> | original_signatories = <!-- format this as a bullet list --> | signatories = [[गजराज मिश्र]] र [[चन्द्र शेखर उपाध्याय]] (नेपाल) <br> प्यरिस ब्राड्स (इस्ट इन्डिया कम्पनी)<!-- format this as a bullet list --> | parties = <!-- format this as a bullet list --> | ratifiers = <!-- format this as a bullet list --> | depositor = <!-- OR: --> | depositories = <!-- format this as a bullet list --> | citations = <!-- format as XX [[Article on Treaty Series|TS]] YYY --> | language = <!-- OR: --> | languages = <!-- format this as a bullet list --> | wikisource = <!-- OR: --> | wikisource1 = <!-- Up to 5 wikisourceN variables may be specified --> | footnotes = }} [[चित्र:India 1792 shepherd 1923.jpg|200px|thumb|right|greater nepal map with british india map]] '''सुगौली सन्धि''' नेपाल र तत्कालिन इस्ट इन्डिया कम्पनी बीचमा भएको सम्झौता हो जसबाट नेपाल अंग्रेज युद्धको विधिवत समाप्ति भएको थियो। यो सन्धिमा नेपालले आफ्नो अधीनस्थ भूमिको २ तिहाई भू-भाग गुमाउनु परेको थियो। यो सन्धिमा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनी]] र [[नेपाल]] बीच २ डिसेम्बर १८१५ मा हस्ताक्षर भएको र यसको पुष्टि ४ मार्च १८१६ भएको थियो। यो सन्धि गरेर ब्रिटिशद्वारा पर्वतीय राज्य नेपालमाथि दोस्रो पल्ट आक्रमण गरिंदा उब्जेको सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म चलेको अंग्रेज-नेपाली युद्धलाई समाप्त गरियो। सन्धिमा हस्ताक्षर गर्नेमा नेपाल पक्षबाट राजगुरू [[गजराज मिश्र]] र [[चन्द्र शेखर उपाध्याय]] तथा ब्रिटिश (कम्पनी) पक्षका लेफ्टिनेन्ट कर्नेल प्यरिस ब्राड्स थिए। सन्धिमा नेपालले लडाईंमा जितेको भूमि छोड्नुपर्ने, ब्रिटिश प्रतिनिधि काठमाडौँमा राखिने, गोर्खालाई ब्रिटिश सेनामा भर्ती गरिने र नेपालले अमेरिकी अथवा युरोपी कर्मचारीलाई राख्ने अधिकारबाट पनि वंचित हुनुपर्यो। यस अघि फ्रान्सका कमाण्डरहरूलाई नेपाली सेनालाई तालीम दिने काममा लगाइन्थ्यो। यस सन्धिमा एक तिहाई भूभाग नेपालले गुमाउनु पर्यो। यस अन्तर्गत [[दार्जिलिङ]][[सिक्किम]]को क्षेत्र पनि पर्छ, यहाँका राजा छोग्यालले अंग्रेज-नेपाली युद्धमा ब्रिटिशलाई सघाएका थिए। नेपालले गुमाएका क्षेत्रहरूमा काली नदीको पश्चिमी भाग [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]](वर्तमान उत्तराखण्ड), [[गढवाल]](वर्तमान उत्तराखण्ड), [[सतलज नदी]]को पश्चिमतर्फका केही क्षेत्रहरू कांगडा (वर्तमान हिमाचल प्रदेश) र तराई क्षेत्रका धेरै भागहरू। तराई क्षेत्रका केही भागहरू सन् १८१६ मा नेपाललाई फर्काइयो र सन् १८५७ को विद्रोहलाई दबाउन नेपालले दिएको सहयोगको निम्ति कृतज्ञता प्रकट गर्न पुनः यस क्षेत्रका केही भागहरू (हालका [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] र [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]]) सन् १८६५ मा नेपाललाई फर्काइयो जसलाई [[नयाँ मुलुक]] भनिन्छ। नेपाल अधिराज्यमा प्रवेश पाउने ब्रिटिश प्रतिनिधि एडवार्ड गार्डनर नैं प्रथम पश्चिमी प्रतिनिधि भए। उनी उत्तर काठमाडौँको एउटा परिसरमा बसे, जुन परिसरलाई [[लाजिम्पाट]] भनिन्छ र यहाँ भारत र ब्रिटिशका दूतावासहरू छन्। सुगौली सन्धिलाई सँच्याउने अर्को सदाको निम्ति शान्ति एवं मैत्री सन्धि डिसेम्बर १९२३ मा भयो जसमा ब्रिटिश प्रतिनिधिलाई ब्रिटिश राजदूतको दर्जा दिइयो। भारत स्वतन्त्र भएपछि भारत र नेपाल बीच ताजा सम्बन्ध राख्न अलग्गै सन्धि गरियो। == सुगौली सन्धिअघि == [[चित्र:सुगौली सन्धि.png|thumb|200px|सुगौली सन्धिले सीमारेखामा ल्याएको अन्तर]] सुगौली सन्धि हुनु अघि [[दार्जिलिङ|दार्जीलिंग]], पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिस्टा]]सम्म, दक्षिण-पश्चिममा [[नैनीताल]], [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]], [[गढवाल मण्डल|गढवाल]] र पश्चिममा बशाहरसम्म नेपालको भूभाग थियो तर वर्तमान कालमा यी क्षेत्र भारतका भूभागमा पदर्छन्। == सन्धिवार्ता == नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो । आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपालसरकारको प्रतिनिधिस्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कंपनीसरकारका प्रतिनिधिस्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए । वार्तामा कंपनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कंपनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो । प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले । पछि कंपनीसरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी संधि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः संधिवार्ता चालू हुन गयो । संधिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए । यस संधिको आखिरी दफामुताबिक नेपालसरकारबाट पन्ध्र दिनभिन्न तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो । तर निश्चित अवधिभिन नेपालसरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपालदरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो । [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए । उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो। सन्धिपत्रमा नेपालसरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभिन्न सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध ने गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल ऑक्टरलोनीको नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरमा पनि नेपालीहरू हारे]]पछि नेपालसरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत संधिका निम्ति तयार भए। नेपालसरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपिसमेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए । नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ,भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी संधिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए । नेपालसरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कंपनीसरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|बृटिश गवर्नर जनरल]]बाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो । == सन्धिको वैधता== १. सन्धिको अनुच्छेद ९ मा राजाद्वारा सन्धि मञ्जुर गरिनु पर्ने कुरा लेखिएको भएपनि राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाण युद्ध बिक्रम]]बाट यस्तो गरेको कुनै रिकर्ड छैन। २. ब्रिटिशलाई नेपालले सन्धिको पालना गर्दैन भन्ने ठूलो डर थियो। यस कारण गभर्नर जनेरल डेबिड अक्टरलोनीले ब्रिटिश सरकारको पक्षबाट सन्धि लागू भएको पुष्टि गरे र सन्धिको एक प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई सुम्पिइयो। == सीमा विवाद== सन्धिमा राष्ट्रको सीमांकन स्पष्ट नभएकोले आज पनि विवाद कायम छ। * सन्धिमा सीमा रेखा स्पष्ट नभएकोले सीमांकन गर्न समस्या परिरहेछ। लगभग ६०००० हेक्टेयर जमीनमा आज पनि विवाद छ।यी जमीनहरूमा दाबी प्रतिदाबी, बहस आदी चलिरहेका छन्। * परिणाम स्वरूप नेपाल भारत सीमामा अतिक्रमणका आरोपहरू एकार्कामा लगाइन्छ। यस्ता ५४ वटा क्षेत्रहरू छन्। यिनमा [[कालापानी]], [[लिम्पियाधुरा]], [[सुस्ता गाउँपालिका|सुस्ता]], [[मेची अञ्चल|मेची]]क्षेत्र, टनकपुर, सन्दाकपुर, [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]], हिले थोरी आदि हुन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] *[[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] *[[:en:List of treaties|सन्धिहरूको सूची]] *[[सिक्किम]] *[[:en:Kumaon Division|कुमाउ]] *[[:en:Garhwal Kingdom|गडवाल]] *[[विशाल नेपाल]] ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.nepalicongress.org.np/contents/nepal/treaties/2.php Treaty Text and Related Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060528083207/http://www.nepalicongress.org.np/contents/nepal/treaties/2.php |date=2006-05-28 }} *[http://www.nepaldemocracy.org/documents/treaties_agreements/nep_india_open_border.htm Indian-Nepalese Border] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध}} [[श्रेणी:नेपालले लडेका युद्धहरू]] [[श्रेणी:नेपालले गरेका सन्धि]] [[श्रेणी:नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] 3pnlpah9p2vzrub39bdzibqxkbhd6u3 1380659 1380658 2026-09-19T11:11:21Z Bishaldev100 28807 1380659 wikitext text/x-wiki {{प्रमुख लेख चिन्ह}} {{Infobox treaty | name = सुगैली सन्धि | long_name = | image = Sugauli treaty.jpg<!-- Example.png --> | image_width = <!-- 200px --> | image_alt = <!-- alt-text here for accessibility; see [[MOS:ACCESS]] --> | caption = <!-- Example caption for either image style --> | type = | context = | date_drafted = | date_signed = १८७२ मङ्सिर १९<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | location_signed = | date_sealed = | date_effective = १८७२ फागुन २४ | condition_effective = | date_expiration = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} OR: --> | date_expiry = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | mediators = <!-- format this as a bullet list --> | negotiators = <!-- format this as a bullet list --> | original_signatories = <!-- format this as a bullet list --> | signatories = [[गजराज मिश्र]] र [[चन्द्र शेखर उपाध्याय]] (नेपाल) <br> प्यरिस ब्राड्स (इस्ट इन्डिया कम्पनी)<!-- format this as a bullet list --> | parties = <!-- format this as a bullet list --> | ratifiers = <!-- format this as a bullet list --> | depositor = <!-- OR: --> | depositories = <!-- format this as a bullet list --> | citations = <!-- format as XX [[Article on Treaty Series|TS]] YYY --> | language = <!-- OR: --> | languages = <!-- format this as a bullet list --> | wikisource = <!-- OR: --> | wikisource1 = <!-- Up to 5 wikisourceN variables may be specified --> | footnotes = }} [[चित्र:India 1792 shepherd 1923.jpg|200px|thumb|right|greater nepal map with british india map]] '''सुगौली सन्धि''' नेपाल र तत्कालिन इस्ट इन्डिया कम्पनी बीचमा भएको सम्झौता हो जसबाट नेपाल अंग्रेज युद्धको विधिवत समाप्ति भएको थियो। यो सन्धिमा नेपालले आफ्नो अधीनस्थ भूमिको २ तिहाई भू-भाग गुमाउनु परेको थियो। यो सन्धिमा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनी]] र [[नेपाल]] बीच २ डिसेम्बर १८१५ मा हस्ताक्षर भएको र यसको पुष्टि ४ मार्च १८१६ भएको थियो। यो सन्धि गरेर ब्रिटिशद्वारा पर्वतीय राज्य नेपालमाथि दोस्रो पल्ट आक्रमण गरिंदा उब्जेको सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म चलेको अंग्रेज-नेपाली युद्धलाई समाप्त गरियो। सन्धिमा हस्ताक्षर गर्नेमा नेपाल पक्षबाट राजगुरू [[गजराज मिश्र]] र [[चन्द्र शेखर उपाध्याय]] तथा ब्रिटिश (कम्पनी) पक्षका लेफ्टिनेन्ट कर्नेल प्यरिस ब्राड्स थिए। सन्धिमा नेपालले लडाईंमा जितेको भूमि छोड्नुपर्ने, ब्रिटिश प्रतिनिधि काठमाडौँमा राखिने, गोर्खालाई ब्रिटिश सेनामा भर्ती गरिने र नेपालले अमेरिकी अथवा युरोपी कर्मचारीलाई राख्ने अधिकारबाट पनि वंचित हुनुपर्यो। यस अघि फ्रान्सका कमाण्डरहरूलाई नेपाली सेनालाई तालीम दिने काममा लगाइन्थ्यो। यस सन्धिमा एक तिहाई भूभाग नेपालले गुमाउनु पर्यो। यस अन्तर्गत [[दार्जिलिङ]], [[सिक्किम]]को क्षेत्र पनि पर्छ, यहाँका राजा छोग्यालले अंग्रेज-नेपाली युद्धमा ब्रिटिशलाई सघाएका थिए। नेपालले गुमाएका क्षेत्रहरूमा काली नदीको पश्चिमी भाग [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]](वर्तमान उत्तराखण्ड), [[गढवाल]](वर्तमान उत्तराखण्ड), [[सतलज नदी]]को पश्चिमतर्फका केही क्षेत्रहरू कांगडा (वर्तमान हिमाचल प्रदेश) र तराई क्षेत्रका धेरै भागहरू। तराई क्षेत्रका केही भागहरू सन् १८१६ मा नेपाललाई फर्काइयो र सन् १८५७ को विद्रोहलाई दबाउन नेपालले दिएको सहयोगको निम्ति कृतज्ञता प्रकट गर्न पुनः यस क्षेत्रका केही भागहरू (हालका [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] र [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]]) सन् १८६५ मा नेपाललाई फर्काइयो जसलाई [[नयाँ मुलुक]] भनिन्छ। नेपाल अधिराज्यमा प्रवेश पाउने ब्रिटिश प्रतिनिधि एडवार्ड गार्डनर नैं प्रथम पश्चिमी प्रतिनिधि भए। उनी उत्तर काठमाडौँको एउटा परिसरमा बसे, जुन परिसरलाई [[लाजिम्पाट]] भनिन्छ र यहाँ भारत र ब्रिटिशका दूतावासहरू छन्। सुगौली सन्धिलाई सँच्याउने अर्को सदाको निम्ति शान्ति एवं मैत्री सन्धि डिसेम्बर १९२३ मा भयो जसमा ब्रिटिश प्रतिनिधिलाई ब्रिटिश राजदूतको दर्जा दिइयो। भारत स्वतन्त्र भएपछि भारत र नेपाल बीच ताजा सम्बन्ध राख्न अलग्गै सन्धि गरियो। == सुगौली सन्धिअघि == [[चित्र:सुगौली सन्धि.png|thumb|200px|सुगौली सन्धिले सीमारेखामा ल्याएको अन्तर]] सुगौली सन्धि हुनु अघि [[दार्जिलिङ|दार्जीलिंग]], पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिस्टा]]सम्म, दक्षिण-पश्चिममा [[नैनीताल]], [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]], [[गढवाल मण्डल|गढवाल]] र पश्चिममा बशाहरसम्म नेपालको भूभाग थियो तर वर्तमान कालमा यी क्षेत्र भारतका भूभागमा पदर्छन्। == सन्धिवार्ता == नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो । आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपालसरकारको प्रतिनिधिस्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कंपनीसरकारका प्रतिनिधिस्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए । वार्तामा कंपनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कंपनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो । प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले । पछि कंपनीसरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी संधि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः संधिवार्ता चालू हुन गयो । संधिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए । यस संधिको आखिरी दफामुताबिक नेपालसरकारबाट पन्ध्र दिनभिन्न तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो । तर निश्चित अवधिभिन नेपालसरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपालदरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो । [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए । उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो। सन्धिपत्रमा नेपालसरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभिन्न सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध ने गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल ऑक्टरलोनीको नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरमा पनि नेपालीहरू हारे]]पछि नेपालसरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत संधिका निम्ति तयार भए। नेपालसरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपिसमेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए । नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ,भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी संधिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए । नेपालसरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कंपनीसरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|बृटिश गवर्नर जनरल]]बाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो । == सन्धिको वैधता== १. सन्धिको अनुच्छेद ९ मा राजाद्वारा सन्धि मञ्जुर गरिनु पर्ने कुरा लेखिएको भएपनि राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाण युद्ध बिक्रम]]बाट यस्तो गरेको कुनै रिकर्ड छैन। २. ब्रिटिशलाई नेपालले सन्धिको पालना गर्दैन भन्ने ठूलो डर थियो। यस कारण गभर्नर जनेरल डेबिड अक्टरलोनीले ब्रिटिश सरकारको पक्षबाट सन्धि लागू भएको पुष्टि गरे र सन्धिको एक प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई सुम्पिइयो। == सीमा विवाद== सन्धिमा राष्ट्रको सीमांकन स्पष्ट नभएकोले आज पनि विवाद कायम छ। * सन्धिमा सीमा रेखा स्पष्ट नभएकोले सीमांकन गर्न समस्या परिरहेछ। लगभग ६०००० हेक्टेयर जमीनमा आज पनि विवाद छ।यी जमीनहरूमा दाबी प्रतिदाबी, बहस आदी चलिरहेका छन्। * परिणाम स्वरूप नेपाल भारत सीमामा अतिक्रमणका आरोपहरू एकार्कामा लगाइन्छ। यस्ता ५४ वटा क्षेत्रहरू छन्। यिनमा [[कालापानी]], [[लिम्पियाधुरा]], [[सुस्ता गाउँपालिका|सुस्ता]], [[मेची अञ्चल|मेची]]क्षेत्र, टनकपुर, सन्दाकपुर, [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]], हिले थोरी आदि हुन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] *[[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] *[[:en:List of treaties|सन्धिहरूको सूची]] *[[सिक्किम]] *[[:en:Kumaon Division|कुमाउ]] *[[:en:Garhwal Kingdom|गडवाल]] *[[विशाल नेपाल]] ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.nepalicongress.org.np/contents/nepal/treaties/2.php Treaty Text and Related Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060528083207/http://www.nepalicongress.org.np/contents/nepal/treaties/2.php |date=2006-05-28 }} *[http://www.nepaldemocracy.org/documents/treaties_agreements/nep_india_open_border.htm Indian-Nepalese Border] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध}} [[श्रेणी:नेपालले लडेका युद्धहरू]] [[श्रेणी:नेपालले गरेका सन्धि]] [[श्रेणी:नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] 0anurwgbhife453ktmqx3dcg3k328ge 1380660 1380659 2026-09-19T11:12:05Z Bishaldev100 28807 1380660 wikitext text/x-wiki {{प्रमुख लेख चिन्ह}} {{Infobox treaty | name = सुगैली सन्धि | long_name = | image = Sugauli treaty.jpg<!-- Example.png --> | image_width = <!-- 200px --> | image_alt = <!-- alt-text here for accessibility; see [[MOS:ACCESS]] --> | caption = <!-- Example caption for either image style --> | type = | context = | date_drafted = | date_signed = १८७२ मङ्सिर १९<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | location_signed = | date_sealed = | date_effective = १८७२ फागुन २४ | condition_effective = | date_expiration = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} OR: --> | date_expiry = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | mediators = <!-- format this as a bullet list --> | negotiators = <!-- format this as a bullet list --> | original_signatories = <!-- format this as a bullet list --> | signatories = [[गजराज मिश्र]] र [[चन्द्र शेखर उपाध्याय]] (नेपाल) <br> प्यरिस ब्राड्स (इस्ट इन्डिया कम्पनी)<!-- format this as a bullet list --> | parties = <!-- format this as a bullet list --> | ratifiers = <!-- format this as a bullet list --> | depositor = <!-- OR: --> | depositories = <!-- format this as a bullet list --> | citations = <!-- format as XX [[Article on Treaty Series|TS]] YYY --> | language = <!-- OR: --> | languages = <!-- format this as a bullet list --> | wikisource = <!-- OR: --> | wikisource1 = <!-- Up to 5 wikisourceN variables may be specified --> | footnotes = }} [[चित्र:India 1792 shepherd 1923.jpg|200px|thumb|right|greater nepal map with british india map]] '''सुगौली सन्धि''' नेपाल र तत्कालिन इस्ट इन्डिया कम्पनी बीचमा भएको सम्झौता हो जसबाट नेपाल अंग्रेज युद्धको विधिवत समाप्ति भएको थियो। यो सन्धिमा नेपालले आफ्नो अधीनस्थ भूमिको २ तिहाई भू-भाग गुमाउनु परेको थियो। यो सन्धिमा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिश इस्ट इन्डिया कम्पनी]] र [[नेपाल]] बीच २ डिसेम्बर १८१५ मा हस्ताक्षर भएको र यसको पुष्टि ४ मार्च १८१६ भएको थियो। यो सन्धि गरेर ब्रिटिशद्वारा पर्वतीय राज्य नेपालमाथि दोस्रो पल्ट आक्रमण गरिंदा उब्जेको सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म चलेको अंग्रेज-नेपाली युद्धलाई समाप्त गरियो। सन्धिमा हस्ताक्षर गर्नेमा नेपाल पक्षबाट राजगुरू [[गजराज मिश्र]] र [[चन्द्र शेखर उपाध्याय]] तथा ब्रिटिश (कम्पनी) पक्षका लेफ्टिनेन्ट कर्नेल प्यरिस ब्राड्स थिए। सन्धिमा नेपालले लडाईंमा जितेको भूमि छोड्नुपर्ने, ब्रिटिश प्रतिनिधि काठमाडौँमा राखिने, गोर्खालाई ब्रिटिश सेनामा भर्ती गरिने र नेपालले अमेरिकी अथवा युरोपी कर्मचारीलाई राख्ने अधिकारबाट पनि वंचित हुनुपर्यो। यस अघि फ्रान्सका कमाण्डरहरूलाई नेपाली सेनालाई तालीम दिने काममा लगाइन्थ्यो। यस सन्धिमा एक तिहाई भूभाग नेपालले गुमाउनु पर्यो। यस अन्तर्गत [[दार्जिलिङ]], [[सिक्किम]]को क्षेत्र पनि पर्छ, यहाँका राजा छोग्यालले अंग्रेज-नेपाली युद्धमा ब्रिटिशलाई सघाएका थिए। नेपालले गुमाएका क्षेत्रहरूमा काली नदीको पश्चिमी भाग [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]](वर्तमान उत्तराखण्ड), [[गढवाल]](वर्तमान उत्तराखण्ड), [[सतलज नदी]]को पश्चिमतर्फका केही क्षेत्रहरू कांगडा (वर्तमान हिमाचल प्रदेश) र तराई क्षेत्रका धेरै भागहरू। तराई क्षेत्रका केही भागहरू सन् १८१६ मा नेपाललाई फर्काइयो र सन् १८५७ को विद्रोहलाई दबाउन नेपालले दिएको सहयोगको निम्ति कृतज्ञता प्रकट गर्न पुनः यस क्षेत्रका केही भागहरू (हालका [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] र [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]]) सन् १८६५ मा नेपाललाई फर्काइयो जसलाई [[नयाँ मुलुक]] भनिन्छ। नेपाल अधिराज्यमा प्रवेश पाउने ब्रिटिश प्रतिनिधि एडवार्ड गार्डनर नैं प्रथम पश्चिमी प्रतिनिधि भए। उनी उत्तर काठमाडौँको एउटा परिसरमा बसे, जुन परिसरलाई [[लाजिम्पाट]] भनिन्छ र यहाँ भारत र ब्रिटिशका दूतावासहरू छन्। सुगौली सन्धिलाई सँच्याउने अर्को सदाको निम्ति शान्ति एवं मैत्री सन्धि डिसेम्बर १९२३ मा भयो जसमा ब्रिटिश प्रतिनिधिलाई ब्रिटिश राजदूतको दर्जा दिइयो। भारत स्वतन्त्र भएपछि भारत र नेपाल बीच ताजा सम्बन्ध राख्न अलग्गै सन्धि गरियो। == सुगौली सन्धिअघि == [[चित्र:सुगौली सन्धि.png|thumb|200px|सुगौली सन्धिले सीमारेखामा ल्याएको अन्तर]] सुगौली सन्धि हुनु अघि [[दार्जिलिङ|दार्जीलिंग]], पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिस्टा]]सम्म, दक्षिण-पश्चिममा [[नैनीताल]], [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]], [[गढवाल मण्डल|गढवाल]] र पश्चिममा बशाहरसम्म नेपालको भूभाग थियो तर वर्तमान कालमा यी क्षेत्र भारतका भूभागमा पदर्छन्। == सन्धिवार्ता == नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो । आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपालसरकारको प्रतिनिधिस्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कंपनीसरकारका प्रतिनिधिस्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए । वार्तामा कंपनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कंपनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो । प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले । पछि कंपनीसरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी संधि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः संधिवार्ता चालू हुन गयो । संधिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए । यस संधिको आखिरी दफामुताबिक नेपालसरकारबाट पन्ध्र दिनभिन्न तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो । तर निश्चित अवधिभिन नेपालसरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपालदरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो । [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए । उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो। सन्धिपत्रमा नेपालसरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभिन्न सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध ने गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल ऑक्टरलोनीको नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरमा पनि नेपालीहरू हारे]]पछि नेपालसरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत संधिका निम्ति तयार भए। नेपालसरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपिसमेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए । नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ,भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी संधिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए । नेपालसरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कंपनीसरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|बृटिश गवर्नर जनरल]]बाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो । === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त संधिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कंपनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवं शान्तिपूर्ण तरीकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले । शुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए । अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले । बृटिश कंपनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी हिसाब गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो । त्यसपछि कंपनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, संधिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो । त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो । रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार संघिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो । मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवं चलाकीद्वारा बृटिश कंपनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो । यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ । == सन्धिको वैधता== १. सन्धिको अनुच्छेद ९ मा राजाद्वारा सन्धि मञ्जुर गरिनु पर्ने कुरा लेखिएको भएपनि राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाण युद्ध बिक्रम]]बाट यस्तो गरेको कुनै रिकर्ड छैन। २. ब्रिटिशलाई नेपालले सन्धिको पालना गर्दैन भन्ने ठूलो डर थियो। यस कारण गभर्नर जनेरल डेबिड अक्टरलोनीले ब्रिटिश सरकारको पक्षबाट सन्धि लागू भएको पुष्टि गरे र सन्धिको एक प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई सुम्पिइयो। == सीमा विवाद== सन्धिमा राष्ट्रको सीमांकन स्पष्ट नभएकोले आज पनि विवाद कायम छ। * सन्धिमा सीमा रेखा स्पष्ट नभएकोले सीमांकन गर्न समस्या परिरहेछ। लगभग ६०००० हेक्टेयर जमीनमा आज पनि विवाद छ।यी जमीनहरूमा दाबी प्रतिदाबी, बहस आदी चलिरहेका छन्। * परिणाम स्वरूप नेपाल भारत सीमामा अतिक्रमणका आरोपहरू एकार्कामा लगाइन्छ। यस्ता ५४ वटा क्षेत्रहरू छन्। यिनमा [[कालापानी]], [[लिम्पियाधुरा]], [[सुस्ता गाउँपालिका|सुस्ता]], [[मेची अञ्चल|मेची]]क्षेत्र, टनकपुर, सन्दाकपुर, [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]], हिले थोरी आदि हुन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] *[[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] *[[:en:List of treaties|सन्धिहरूको सूची]] *[[सिक्किम]] *[[:en:Kumaon Division|कुमाउ]] *[[:en:Garhwal Kingdom|गडवाल]] *[[विशाल नेपाल]] ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.nepalicongress.org.np/contents/nepal/treaties/2.php Treaty Text and Related Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060528083207/http://www.nepalicongress.org.np/contents/nepal/treaties/2.php |date=2006-05-28 }} *[http://www.nepaldemocracy.org/documents/treaties_agreements/nep_india_open_border.htm Indian-Nepalese Border] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध}} [[श्रेणी:नेपालले लडेका युद्धहरू]] [[श्रेणी:नेपालले गरेका सन्धि]] [[श्रेणी:नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] 3txq35z60ogh8l8w7mq5d0hkkf0mauf 0 9223 1380603 1358627 2026-09-19T04:44:31Z Bishaldev100 28807 /* स्वतन्त्रता */ 1380603 wikitext text/x-wiki {{infobox country | native_name = संयुक्त अरब इमिरेट्स | conventional_long_name = الامارات العربية المتحدة Dawlat al-Imārāt al-‘Arabīyah al-Muttaḥidah | common_name = संयुक्त अरब इमिरेट्स | demonym = इमिराती | ethnic_groups = 34% [[अरब]]<br /> (19% [[इमिराती people|इमिराती]] र 15% अन्य [[अरब]]को),<br /> 8% [[इरानियन मान्छे|इरानियन]],<br /> 50% [[दक्षिण एसिया]]को, <br /> 8% अन्य (सम्मिलित [[दक्षिणी दुनिय|दक्षिणी]] र [[पूर्वी एसिया]]को) | image_flag = Flag of the United Arab Emirates.svg | image_coat = Coat of arms of the United Arab Emirates.svg | image_map = LocationUnitedArabEmirates.png | national_motto = دولة الإمارات العربية المتحدة <br />''Dawlat Al-Imārāt al-‘Arabīya al-Muttaḥida''{{spaces|2}}<small>([[अरबी भाषा|अरबी]])<br />""अल्लाह, देश, अध्यक्ष""</small> | national_anthem = ''ईशे बिलादे'' | official_languages = [[अरबी भाषा|अरबी]] | capital = [[अबु धाबी|आबू धाबी]] | latd = 22 | latm = 47 | latNS = N | longd = 54 | longm = 37 | longEW = E | largest_city = [[दुबई]] | regional_languages = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[उर्दु भाषा|उर्दु]], [[हिन्दी]], र [[पर्शियन भाषा|पर्शियन]] | government_type = [[सङ्घीय राजशाही|सङ्घीय संवैधानिक राजशाही]] | leader_title1 = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] | leader_title2 = [[संयुक्त अरब अमीरातको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | leader_name1 = [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान]] | leader_name2 = [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम]] | leader_title3 = [[शाही राजकुमार|पहिलो शाही राजकुमार]] | leader_name3 = [[मोहम्मद बिन जाएद अल नाहयान]] | leader_title4 = [[शाही राजकुमार|दोसरो शाही राजकुमार]] | leader_name4 = [[हामदान बिन मोहमे बिन राशिद अल मकतूम]] | legislature = [[सङ्घीय राष्ट्रिय परिषद]] | area_rank = ११६औँ | area_magnitude = 1 E10 | area = ८३,६०० {{smallsup|१}} | areami² = ३२,२७८ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = नगण्य | population_estimate = ४,७९८,४९१ | population_estimate_year = {{CURRENTYEAR}} | population_estimate_rank = १२०औँ | population_census = २,९३८,००० | population_census_year = २००० | population_density = ६४ | population_densitymi² = १३९ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = १५० वां | GDP_PPP_year = २००८ | GDP_PPP = $१८४.९८४ बिलियन | GDP_PPP_rank = - | GDP_PPP_per_capita = $३८,८३० | GDP_PPP_per_capita_rank = १४औँ | sovereignty_type = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको इतिहास|स्वतन्त्रता]] | established_event1 = [[संयुक्त अधिराज्य|युनाईडेट किंगडम]] बाट | established_date1 = २ डिसेम्बर, १९७१ | HDI = 0.890 <!--number only--> | HDI_year = 2019 <!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020}}</ref> | HDI_rank = ३१औ | HDI_category = <span style="color:#090;">उच्च</span> | currency = [[संयुक्त अरब इमिरेट्स दिराम|यूएई दिरहम]] | currency_code = AED | country_code = UAE | time_zone = GMT +४ | utc_offset = +४ | time_zone_DST = आकलन छैन | utc_offset_DST = +४ | date_format = d/mm/yyyy ([[Common Era|CE]]) | drives_on = देब्रे | cctld = [[डटएइ]] | calling_code = +९७१ | Communication Companies = du<ref>http://www.du.ae</ref> | Local calling_code = आबू धाबी : 02 , दुबई : 04 , शारजा र अजमान : 06 , अल ऐन : 03 , फुजाइराह: 09 ,Umm al-Quwain र Ras al-Khaimah : 07 | iso3166code = एइ }} '''संयुक्त अरब इमिरेट्स''' पश्चिमी [[एसिया]]को अरबी प्रायद्विपको दक्षिणपूर्वमा अवस्थित राष्ट्र हो। यो अरब प्रायद्वीपको पूर्वी छेउमा अवस्थित छ र ओमान र साउदी अरेबियासँग सीमानाहरू साझा गर्दछ, जबकि कतार र इरानसँग [[पर्शियन खाडी|फारसको खाडी]]मा समुद्री सीमाहरू छन्। [[अबु धाबी]] राष्ट्रको राजधानी हो भने [[दुबई]] सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर र एक [[वित्तीय केन्द्र|अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्र]] हो। युनाइटेड अरब इमिरेट्स सात इमिरेट्स, [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]] (राजधानी), [[अजमान इमिरेट्स|अजमान]], [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]], फुजैराह, रस अल खैमाह, शारजाह र उम्म अल क्वाइन मिलेर बनेको एक वैकल्पिक राजतन्त्र हो।<ref>{{cite web|url=http://people.exeter.ac.uk/nsaa201/UAE%20Federal%20Boundaries.pdf|title=The Federal Boundaries of the United Arab Emirates}}</ref> प्रत्येक इमिरेट्स एक अमीर द्वारा शासित हुन्छ र अमिरहरू मिलेर सङ्घीय सर्वोच्च परिषद गठन गर्दछ। सङ्घीय सर्वोच्च परिषद्का सदस्यहरूले आफ्ना सदस्यहरूमध्येबाट अध्यक्ष र उपाध्यक्ष चयन गर्छन्। व्यवहारमा, अबु धाबीको अमिर [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]को रूपमा कार्य गर्दछ जबकि दुबई को शासक उपराष्ट्रपति र प्रधानमन्त्री पनि हो।<ref name=":1">{{cite web |title=United Arab Emirates's Constitution of 1971 with Amendments through 2004 |url=https://www.constituteproject.org/constitution/United_Arab_Emirates_2004.pdf |website=ConstituteProject.org |access-date=29 October 2017}}</ref> २०१३ मा, देशको जनसङ्ख्या ९२ लाख थियो, जसमध्ये १४ लाख अमिराती नागरिक र ७८ लाख प्रवासी थिए।<ref name="natur">Habboush, Mahmoud. (10 October 2013) [http://uk.reuters.com/article/uk-emirates-citizenship-feature-idUKBRE99904J20131010 Call to naturalise some expats stirs anxiety in the UAE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714171325/http://uk.reuters.com/article/2013/10/10/uk-emirates-citizenship-feature-idUKBRE99904J20131010 |date=2014-07-14 }}. Uk.reuters.com. Retrieved 10 October 2015</ref><ref>{{cite web|url=http://www.migrationpolicy.org/article/labor-migration-united-arab-emirates-challenges-and-responses|title=Labor Migration in the United Arab Emirates: Challenges and Responses|publisher=migrationpolicy.org|access-date=12 February 2016|date=18 September 2013}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-14703998|title=United Arab Emirates country profile|date=28 September 2016|work=BBC News|access-date=23 October 2016}}</ref> {{As of|2020}}, संयुक्त अरब इमिरेट्सको लगभग ९९ लाख को अनुमानित जनसङ्ख्या छ।<ref name="worldometers.info">{{cite web|url=http://www.worldometers.info/world-population/united-arab-emirates-population/|title=United Arab Emirates Population (2022) |website=www.worldometers.info}}</ref> अहिले युएई रहेको क्षेत्रमा १ लाख २५हजार वर्ष देखि बसोबास रहेको थियो। यो मेसोपोटामिया, पर्सिया, र भारत सहितका कयौँ सभ्यताहरूको व्यापारिक नाका थियो।<ref name="auto">{{cite web|last=thedigitalphilatelist|date=8 January 2021|title=United Arab Emirates|url=https://thedigitalphilatelist.com/united-arab-emirates/|access-date=8 July 2021|website=The Digital Philatelist|language=en-AU}}</ref> स्लाम आधिकारिक धर्म र [[अरबी भाषा|अरबी]] आधिकारिक भाषा हो। युएईको तेल भण्डार विश्व को छैटौँ तथा [[प्राकृतिक ग्याँस|प्राकृतिक ग्यास]]को भाण्डार सातौँ ठुलो हो।<ref name="EIA">{{cite web |url=https://www.eia.gov/beta/international/data/browser/#/?pa=00000000000000000000000000000000002&c=vvvvuvo&ct=0&tl_id=5-A&vs=INTL.57-1-AFG-TBPD.A&vo=0&v=H&start=2014&end=2016 |title=Production of Crude Oil including Lease Condensate 2016|publisher=U.S. [[Energy Information Administration]]|format=CVS download |access-date=27 May 2017}}</ref><ref>U.S. Energy Information Administration, [http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6 International Energy Statistics], accessed 17 January 2019.</ref> अबु धाबीका शासक तथा देशका प्रथम राष्ट्रपति [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|जायद बिन सुल्तान]]ले तेलको आम्दानीलाई स्वास्थ्य, शिक्षा, र पूर्वाधारमा लगानी गरेर अमिरातको विकासको सुरुवात गरे। <ref name="bbc.co.uk">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998|title=United Arab Emirates profile|work=BBC News|date=14 November 2012}}</ref> खाडी सहयोग परिषदको सदस्यहरू मध्ये युएईको अर्थतन्त्र सबैभन्दा विविध छ।<ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/datamapper/index.php|title=IMF Data Mapper|publisher=Imf.org|access-date=12 February 2016}}</ref> २१औँ शताब्दीमा, यो देश तेल र ग्यासमा कम निर्भर बनेको छ र आर्थिक रूपमा पर्यटन र व्यापारमा केन्द्रित हुँदै छ। सरकारले कुनै आयकर लिदैन, यद्यपि त्यहाँ व्यापार कर र २०१८ मा ५% [[मूल्य अभिवृद्धि कर|मूल्य अभिबृद्धी कर]] सुरुवात गरिएको छ।<ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/business/economy/vat/new-era-in-uae-as-vat-takes-effect-1.2149627|title=New era in UAE as VAT takes effect|first=Babu Das |last=Augustine|date=1 January 2018|work=GulfNews|access-date=12 July 2018}}</ref> युएईलाई मध्यम शक्ति मानिन्छ। यो [[संयुक्त राष्ट्र]], [[अरब लिग]], अर्गनाइजेसन अफ ईस्लामिक को-अपरेसन, [[ओपेक]], [[असंलग्न अभियान|असंलग्न आन्दोलन]], [[खाडी सहयोग परिषद]] (GCC) र [[ब्रिक्स]] सदस्य हो। ===ब्रिटिस काल र तेलको खोज=== १९औँ शताब्दी र २०औँ शताब्दीको सुरुवातमा, मोती उद्योग मौलायो। यसले फारसको खाडी आसपासको मानिसलाई आम्दानी र रोजगार दियो। १९१४-१९१८ सम्म चलेको [[पहिलो विश्वयुद्ध|पहिलो विश्व युद्ध]]बाट यस उद्योग नराम्रोसँग प्रभावित भयो नै १९२० दशको को उत्तरार्ध र १९३० दशकको सुरुवातको [[महामन्दी]]ले यस उद्योगलाई पुरै सफाया गर्यो। यस उद्योगमा जे-जति बाँकी थिए, त्यसलाइ पनि दोस्रो विश्वयुद्ध पछिको परिस्थितिले धारासायी बनायो। भर्खरै स्वतन्त्र भएको [[भारत सरकार]]ले अरबबाट आयात हुने मोतीमा भारी कर लगायो। मोती उद्योग धारासायी हुँदा यहाँका राज्य (Trucial States)हरूमा भयंकर आर्थिक सङ्कट लाग्यो।<ref>{{cite web |url=http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp |title=UAE History & Traditions: Pearls & pearling |work=UAEinteract |access-date=12 February 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206103534/http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp |archive-date=6 February 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160206103534/http://www.uaeinteract.com/history/trad/trd08.asp |date=6 February 2016 }}</ref> १९२२ मा, ब्रिटिस सरकारले अरबका राज्य (Trucial State) का शासकहरूसँग ब्रिटिस सरकारको सहमति बिना विदेशी कम्पनीसँग कुनै सम्झौता नगर्ने सुनिश्चितता गरेको थियो। पर्सिया मा (१९०८) र मेसोपोटामिया मा(१९२७ मा) तेलको खोज भएपछि, तेल जस्ता प्राकृतिक स्रोतको खोज हुने सम्भावनालाई ध्यानमा राख्दै, ब्रिटिस नेतृत्वको इराक पेट्रोलियम कम्पनी (IPC)ले यस क्षेत्रमा आफ्नो रुचि देखायो। एङ्लो-पर्सियन अयल कम्पनी (APOC, जुन पछि ब्रिटिस पेट्रोलियम, BP बन्यो)सँग IPC को २३.७५% सेयर थियो। १९३५ बाट, स्थानीय शासकले तेलको खोज गर्न छुट दिए।<ref>{{Cite book|title = From Pearls to Oil|last = Heard|first = David|work= Motivate|year = 2013|isbn = 978-1860633119|location = UAE|pages = 41–42}}</ref> APOCलाई एकलौटी ढङ्गले अगाडि बढ्न रोक लगाइएको थियो किनकी यो IPC को तर्फबाट सञ्चालित हुनपर्थ्यो। मोती उद्योग धारासायी भएपछि गरिबी प्रभावित यस अरबी राज्य र PCL बीच कयौँ सम्झौता भए। पहिलो बोर ड्रिल अबु धाबीमा १९५० मा रास साद्र मा गरियो। {{convert|13000|ft|m|abbr=off|adj=mid|-deep}} यो १ वर्षमा ड्रिल भयो र त्यस समयको १ मिलियन पाउन्ड खर्च भयो तर तेल भेटिएन। [[चित्र:Mid-20th century Dubai.JPG|thumb|left|Dubai in 1950; the area in this photo shows [[Bur Dubai]] in the foreground (centered on Al-Fahidi Fort); [[Deira, Dubai|Deira]] in middle-right on the other side of the creek; and [[Al Shindagha]] (left) and [[Al Ras, Dubai|Al Ras]] (right) in the background across the creek again from Deira]] ब्रिटिसले इमारातहरूमा साना बिकासको लागि बिकास अफिस स्थापना गरेको थियो। सात इमारातका शेखहरूले आफ्ना बीचको मामिला समन्वय गर्नको लागि एक परिषद् बनाए। १९५२ मा उनीहरूले ट्रुसियल स्टेट्स काउन्सिल बनाए,<ref>{{cite web|url=http://nasibbitar.net/adi_sr/DocumentsArticle4.jpg|archive-url=https://web.archive.org/web/20080803020019/http://nasibbitar.net/adi_sr/DocumentsArticle4.jpg|archive-date=3 August 2008|title=Al Khaleej News Paper}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803020019/http://nasibbitar.net/adi_sr/DocumentsArticle4.jpg |date=3 August 2008 }}</ref> र दुबईका शेख रासिद बिन सईद्का कानुनी सल्लाहकार परिषदको महासचिव र कानुनी सल्लाहकार नियुक्त भए। संयुक्त अरब इमिरेट्स को निर्माण पछि यो परिषद खारेज भयो।<ref>{{cite web|url=https://www.fotw.info/flags/ae_tsc.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429011257/https://www.fotw.info/flags/ae_tsc.html |archive-date=29 April 2011 |title=Trucial States Council until 1971 (United Arab Emirates) |publisher=Flags of the World |url-status=live }}</ref> समाजको फिरन्ते स्वभाव र इमरातहरू बीच स्पष्ट सीमाना नहुँदा विवाद अक्सर भैरहन्थ्यो। यी विवादहरू सल्लाह वा बिरलै रुपमा बलबाट समाधान हुन्थ्यो। "ट्रुसियल ओमान स्काउट"ब्रिटिसके शान्ती सुव्यवस्था कायम गर्न प्रयोग गर्ने सानो सैन्य बल थियो। PDTCले विवादित क्षेत्र भन्दा बाहेकको स्थानमा तटमा खोजी जारी राख्यो र अन्य पाँच बोर होल ड्रिल गर्यो। तर ती पनि तेल भेटिएन। यद्यपि २७ अक्टोबर १९६० मा, कम्पनीले तरिफ नजिकै को तटमा तेल पत्ता लगायो।<ref>{{Cite book|title = From Pearls to Oil|last = Heard|first = David|work= Motivate|year = 2013|isbn = 978-1860633119|location = UAE|pages = 413–416}}</ref> १९६२ मा, PDTC अबु धाबी पेट्रोलियम कम्पनी बन्यो। तेलको आम्दानी बढ्दै गएपछि अबु धाबीका शासक [[जायद बिन सुल्तान अल नाहयान]]ले ठुलो स्कुल, हाउजिङ, अस्पताल र सडक निर्माण कार्यक्रम सुरु गरे। जब दुबईको तेल निर्यात १९६९ मा सुरु भयो, शेख [[रसिद बिन सैइद अल मख्तुम]] सीमित भन्डार विविध क्षेत्रमा लगानी गर्न सक्षम भयो जसले आधुनिक दुबईलाई वैश्विक सहर बनायो।<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14703998|title=Middle East &#124; Country profile: United Arab Emirates|work=BBC News|date=11 March 2009}}</ref> ===स्वतन्त्रता === [[चित्र:Flag-hoisting at the Union Declaration.jpg|thumb|left|२ डिसेम्बर १९७१ मा अमारातका शासकहरू द्वारा युनियन हाउस, दुबईमा संयुक्त अरब इमिरेट्सको झाण्डोत्तलन]] १९६६सम्म, यो स्पष्ट भयो कि बेलायती सरकारले अहिलेको संयुक्त अरब इमिरेट्सको क्षेत्रमा प्रशासन सञ्चालन र संरक्षण गर्न सक्ने छैन। बेलायती सांसदहरूले शेखशाहीको रक्षा गर्न ब्रिटिस शाही नौसेनाको तयारीबारे बहस गरे। रक्षा राज्य सचिव डेनिस हेलीले बेलायती सशस्त्र बलहरू गम्भीर रूपमा बढाइएको र केही सन्दर्भमा शेखशाहीको रक्षा गर्न खतरनाक रूपमा कम सुसज्जित भएको रिपोर्ट गरे। २४ जनवरी १९६८ मा, [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|बेलायती प्रधानमन्त्री]] ह्यारोल्ड विल्सनले सरकारको "ब्रिटिस संरक्षणमा बहराइन र कतारसँग मिलेर सात ट्रुसियल शेखडोमहरूसँगको सन्धि सम्बन्ध अन्त्य गर्ने" निर्णयको घोषणा गरे, मार्च १९७१ मा प्रधानमन्त्री एडवर्ड हेथले पुन: पुष्टि गरे। घोषणाको केही दिन पछि, अबु धाबीका शासक शेख जायद बिन सुल्तान अल नाह्यानले जोखिमको डरले बेलायती सशस्त्र सेनाहरूलाई इमिरेट्समा राख्ने सम्पूर्ण खर्च व्यहोर्ने प्रस्ताव गरेर सुरक्षा सन्धिहरूको सम्मान गर्न बेलायतीहरूलाई मनाउने प्रयास गरे। ब्रिटिसलेबर सरकारले प्रस्ताव अस्वीकार गर्यो।<ref>{{cite web|author=Gornall, Jonathan |date=2 December 2011 |url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/sun-sets-on-british-empire-as-uae-raises-its-flag#page5 |title=Sun sets on British Empire as UAE raises its flag |work=The National|location=Abu Dhabi}}</ref>लेबर सांसद गोरोन्वी रोबर्ट्सले शेख जायदलाई बेलायती फिर्ताको खबरको बारेमा जानकारी दिएपछि, [[फारसको खाडी]]का नौ शेखशाहीहरूले अरब इमिरेट्सको एक सङ्घ गठन गर्ने प्रयास गरे, तर १९७१ को मध्यमा उनीहरूले बेलायती सन्धिको म्याद त्यो वर्षको डिसेम्बरमा अन्त्य हुने अवस्थाको बाबजुद पनि युनियनका सर्तहरूमा सहमत हुन सकेनन्।<ref>{{cite web |url=http://guide.theemiratesnetwork.com/basics/history_of_the_emirates.php |title=History the United Arab Emirates (UAE)&nbsp;– TEN Guide |work=Guide.theemiratesnetwork.com |date=11 February 1972 |access-date=23 June 2009 |archive-date=8 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090608021436/http://guide.theemiratesnetwork.com/basics/history_of_the_emirates.php |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090608021436/http://guide.theemiratesnetwork.com/basics/history_of_the_emirates.php |date=8 June 2009 }}</ref> पहिले प्रस्तावित अरब इमिरेट्स सङ्घको हिस्सा बन्न इच्छा गरेको बहराइन १९७१ अगस्ट र कतार १९७१ सेप्टेम्बरमा स्वतन्त्र भयो। जब ब्रिटिस-शेखशाही सन्धि १ डिसेम्बर १९७१ मा समाप्त भयो, दुबै इमिरेट्स पूर्ण रूपमा स्वतन्त्र भए।<ref>{{cite web|url=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-1021.html |title=Bahrain&nbsp;– Independence |publisher=Country-data.com }}</ref> २ डिसेम्बर १९७१ मा, दुबई गेस्टहाउस (अहिले युनियन हाउस भनेर चिनिन्छ) मा छ वटा इमिरेट्स (अबु धाबी, अजमान, दुबई, फुजैराह, शारजाह र उम्म अल क्वाइन) [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको स्थापना|संयुक्त अरब इमिरेट्स भनिने युनियन बनाउन]] सहमत भए। रस अल-खैमाह १० जनवरी १९७२ मा, पछि सम्मिलित भयो।<ref>{{cite book|author=Smith, Simon C. |title=Britain's Revival and Fall in the Gulf: Kuwait, Bahrain, Qatar, and the Trucial States, 1950–71|url=https://books.google.com/books?id=w_qCeBV9IW0C&pg=PA64|year=2004|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-33192-0|page=64}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.encyclopedia.com/doc/1O209-TrucialOmanorTrucialStats.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111119060814/http://www.encyclopedia.com/doc/1O209-TrucialOmanorTrucialStats.html|archive-date=19 November 2011 |title=Trucial Oman or Trucial States&nbsp;– Origin of Trucial Oman or Trucial States &#124; Encyclopedia.com: Oxford Dictionary of World Place Names |encyclopedia=Encyclopedia.com }}</ref> फेब्रुअरी 1972 मा, सङ्घीय राष्ट्रिय परिषद (FNC) सिर्जना गरिएको थियो; यो सात शासकहरूले नियुक्त गरेको ४० सदस्यीय सल्लाहकार निकाय थियो। यूएई ६ डिसेम्बर १९७१ मा [[अरब लिग]] र ९ डिसेम्बर मा संयुक्त राष्ट्र मा प्रवेश गर्यो।<ref>{{Cite book|title=Now the Dust Has Settled|last=De Butts|first=Freddie|publisher=Tabb House|year=1995|isbn=978-1873951132|page=228}}</ref> मे १९८१ मा युएई [[खाडी सहयोग परिषद्]] (GCC)को संस्थापक सदस्य बनेको थियो, अबु धाबीले पहिलो GCC शिखर सम्मेलनको आयोजना गरेको थियो। अबु धाबीका १९ वर्षीय एक अमिराती, अब्दुल्लाह मोहम्मद अल माइनाह,ले १९७१ मा युएईको झन्डा डिजाइन गरे। झन्डाको चार रङ रातो, हरियो, सेतो र कालो छ जसले अरब राष्ट्रको एकताको प्रतिनिधित्व गर्छ। यसलाई २ डिसेम्बर १९७१ मा अङ्गिकार गरियो। अल माइनाहले चिलीको को लागि युएईको राजदुत भएर काम गरे र वर्तमान उनी चेक गणतन्त्रको लागि राजदुत छन्।<ref>{{cite news|url=http://www.cgbc.cz/news/international-relations-abdullah-mohamed-al-maainah|title=International Relations Abdullah Mohamed Al Maainah|publisher=Czech Gulf Business Council|date=12 March 2018|access-date=25 March 2019|archive-date=25 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190325192134/http://www.cgbc.cz/news/international-relations-abdullah-mohamed-al-maainah|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190325192134/http://www.cgbc.cz/news/international-relations-abdullah-mohamed-al-maainah |date=25 March 2019 }}</ref> ==सरकार र राजनीति == ===सरकार=== संयुक्त अरब इमिरेट्स सात वटा वंशीय शेखशाहीबाट बनेको सङ्घीय संबैधानिक राजतन्त्र हो। यसमा [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]], अजमान, [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]], फुजैराह, सारजहा, रास अल खैमाह, उम अल- कुवान का सत्तासीन शेखहरूबाट बन्ने सङ्घीय सर्वोच्च परिषदले शासन गर्छ। राष्ट्रिय सरकारलाई नदिइएको दायित्व अमिरातसँग हुन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B|title=UAE Government: Political system|work=UAEinteract|access-date=12 February 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B|archive-date=13 February 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp#B |date=13 February 2016 }}</ref> प्रत्येक अमिरातको निश्चित आम्दानीको हिस्साबाट युएईको केन्द्रीय बजेट बिनियोजन हुन्छ।<ref>{{cite web|url=http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp|title=UAE Government: Political system|work=UAEinteract|archive-url=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp|archive-date=13 February 2016|access-date=12 February 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160213062650/http://www.uaeinteract.com/government/political_system.asp |date=13 February 2016 }}</ref> संयुक्त अरब इमिरेट्सले प्रत्येक अमिरातको शासकलाई उल्लेख गर्न [[आमिर]] को सट्टा सेख उपाधिको प्रयोग गर्छ। अरबी जातीय समाजको संस्कृतिमा शेखशाही शैलीको नेतृत्वको कारण यो उपाधीको प्रयोग भएको हो। शेख शब्दले नेता, जेठ, वा जातीय मुखियालाई जनाउँछ जसले आफ्ना अनुयायीहरूसँग निर्णय लिने काममा भाग लिन्छ। सङ्घीय सर्वोच्च परिषदले राष्ट्रपति र उप-राष्ट्रपतिको निर्वाचित हुन्छ। सामान्यतया, [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]]को शेख [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] र दुबईका शेख [[संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]] हुन्छन्। प्रधानमन्त्री उप-राष्ट्रपतिको रूपमा काम गर्छ। [[शेख]] [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|जायद बिन सुल्तान अल नाहयान]] युएईका संस्थापक हुन् र उनलाई सात [[अमिरात]]लाई एक देशमा एकीकरण गर्ने श्रेय दिइन्छ। उनी देशको निर्माण भए देखी २००४ नोबेम्बर २ मा उनको मृत्यु सम्म युएईका प्रथम राष्ट्रपति थिए। अर्को दिन सङ्घीय सर्वोच्च परिषदले उनका छोरा [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान|शेख खलिफा बिन जायद अल नाहयान]]लाई उनको पदमा निर्वाचित गर्यो।<ref>{{cite web|url=http://www.arabruleoflaw.org/countryprofiles/uae.html|title=UAE|publisher=Arabruleoflaw.org|access-date=12 February 2016|archive-date=3 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190503194032/http://www.arabruleoflaw.org/countryprofiles/uae.html|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503194032/http://www.arabruleoflaw.org/countryprofiles/uae.html |date=3 May 2019 }}</ref> सङ्घिय सरकारको प्रमुख तीन अङ्ग छन्: *[[व्यवस्थापिका|बिधानपालिका]]: एक सदनात्मक सङ्घीय सर्वोच्च परिषद र सल्लाहकार सङ्घीय राष्ट्रिय परिषद (FNC). *[[कार्यपालिका]]: [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] (सेनाका [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन्चिफ]]), [[संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]] र मन्त्रीपरिषद *[[न्यायपालिका]]: सर्वोच्च अदालत र तल्ला अदालत UAE e-Government युएई सङ्घीय सरकारको विद्युतीय स्वरूपको विस्तार हो।<ref>{{cite web|url=http://government.ae/en/web/guest/service-channels|title=Service Channels – The UAE Government Official Portal|author=UAE federal eGovernment|access-date=8 September 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140827092351/http://government.ae/en/web/guest/service-channels |date=27 August 2014 }}</ref> युएईको मन्त्रिपरिषद ({{lang-ar|مجلس الوزراء}}) सरकारको मुख्य कार्यकारी अङ्ग हो जसको अध्यक्षता [[संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]]ले गर्छन्। सङ्घीय सर्वोच्च परिषदले प्रधानमन्त्रीको नियुक्ति गर्छ र प्रधानमन्त्रीले मन्त्रीको नियुक्ति गर्छ। मन्त्रीपरिषदमा २२ सदस्य रहन्छ र संविधान र सङ्घीय कानुन अनुसार सङ्घको आन्तरिक तथा विदेश मामिला सञ्चालन गर्छ।<ref>{{cite web|url=https://www.uaecabinet.ae/source/PMO%20Moca%20Manual%202010.pdf|title=دليل أعمال نظام مجلس الوزراء|publisher=United Arab Emirates Cabinet|date=January 2010}}</ref> २०१९ डिसेम्बरमा,<ref>{{cite web |title=Monthly ranking of women in national parliaments |url=https://data.ipu.org/women-ranking?month=12&year=2019 |website=ipu.org |publisher=Inter-Parliamentary Union |access-date=19 February 2022 |location=Switzerland }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220219203648/https://data.ipu.org/women-ranking?month=12&year=2019 |date=19 February 2022 }}</ref> आफ्नो तल्लो सदनमा ५०% महिला सहित युएई राष्ट्रिय व्यवस्थापिकामा लैङ्गिक समानता हासिल गर्ने एक मात्र अरब मुलुक, र विश्वको पाँच मध्ये एक देश बन्यो।<ref>{{cite web |title=Monthly ranking of women in national parliaments |url=https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&year=2022 |website=ipu.org |publisher=Inter-Parliamentary Union |access-date=19 February 2022 |location=Switzerland }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220219025029/https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&year=2022 |date=19 February 2022 }}</ref><ref>{{cite web |title=Proportion of women parliamentarians worldwide reaches 'all-time high' |url=https://news.un.org/en/story/2021/03/1086582 |website=UN.org |publisher=United Nations |access-date=19 February 2022 |date=5 March 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220219210314/https://news.un.org/en/story/2021/03/1086582 |date=19 February 2022 }}</ref> युएई सहिष्णुता मन्त्रालय (Ministry of Tolerance),<ref>{{cite news|url=http://wam.ae/en/details/1395302752575|title=UAE's tolerance model has 'potential to become a global movement for good': Sheikh Nahyan|publisher=Emirates News Agency|date=4 February 2019}}</ref> खुसियाली मन्त्रालय (Ministry of Happiness), <ref>{{cite magazine|url=http://fortune.com/2016/02/10/uae-minister-happiness/|title=This Country Just Appointed a Minister Of Happiness|magazine=Fortune.com|date=10 February 2016}}</ref> र [[कृत्रिम बौद्धिकता|कृत्रिम बौद्धिकता मन्त्रालय]] ( Ministry of Artificial Intelligence)<ref>{{cite web|url=https://futurism.com/uae-minister-artificial-intelligence|title=An Inside Look at the First Nation With a State Minister for Artificial Intelligence|publisher=Futurism.com|date=11 December 2017}}</ref> भएको विश्वको एक मात्र देश हो। .<ref>{{cite web|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/ministry-of-possibilities|title=Ministry of Possibilities|publisher=U.AE|date=24 September 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231208032123/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/ministry-of-possibilities |date=8 December 2023 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://uaecabinet.ae/en/details/news/mohammed-bin-rashid-launches-ministry-of-possibilities-to-develop-radical-solutions-for-governments-key-challenges|title=Mohammed bin Rashid Launches 'Ministry of Possibilities' to Develop Radical Solutions for Government's Key Challenges|publisher=UAE Cabinet|date=2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210727143056/https://uaecabinet.ae/en/details/news/mohammed-bin-rashid-launches-ministry-of-possibilities-to-develop-radical-solutions-for-governments-key-challenges |date=2021-07-27 }}</ref> युएईमा राष्ट्रिय युवा परिषद पनि छ, जसबाट क्याबिनेटमा युवा मन्त्रालयको प्रतिनिधित्व गर्छ।<ref>{{cite web|title = Women shining in new UAE Cabinet – Khaleej Times|url = http://www.khaleejtimes.com/nation/government/shaikh-mohammed-to-announce-new-cabinet-today|website = www.khaleejtimes.com|access-date = 11 February 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230920224332/https://www.khaleejtimes.com/nation/government/shaikh-mohammed-to-announce-new-cabinet-today |date=20 September 2023 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://uaecabinet.ae/en/details/news/why-ministers-for-happiness-tolerance-youth-and-the-future|title=Why Ministries for Happiness, Tolerance, Youth and the Future?|publisher=United Arab Emirates Cabinet}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190411010145/https://uaecabinet.ae/en/details/news/why-ministers-for-happiness-tolerance-youth-and-the-future |date=2019-04-11 }}</ref> सङ्घीय राष्ट्रिय परिषद युएईको व्यवस्थापिका हो। प्रत्येक ४ वर्षमा देशव्यापी निर्वाचन हुन्छ।  सङ्घीय राष्ट्रिय परिषदमा सबै अमिरातबाट गरी ४० सदस्य हुन्छन्। प्रत्येक अमिरातलाई निश्चित हिस्सा तोकिएको हुन्छ। यी मध्ये आधा सदस्य सम्बन्धित अमिरातको शासकबाट नियुक्त हुन्छन्, र अर्को आधा निर्वाचित हुन्छन्। कानुन अनुसार, परिषद सदस्य महिला र पुरुष बराबर हुन्छन्। परिषदलाई मुख्यत सल्लाहकारको भूमिकामा सीमित गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-federal-national-council-|title=The Federal National Council|publisher=U.AE|date=3 February 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922121108/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/the-federal-national-council- |date=22 September 2023 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp |archive-url=https://web.archive.org/web/20051027123241/http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp |url-status=dead |archive-date=27 October 2005 |title=UAE Federal e-Government Portal |publisher=Government.ae }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051027123241/http://www.government.ae/gov/en/gov/federal/politics.jsp |date=27 October 2005 }}</ref><ref>[https://www.thenational.ae/uae/government/sheikh-khalifa-uae-s-federal-national-council-to-be-50-per-cent-women-1.800357 Sheikh Khalifa: UAE's Federal National Council to be 50 per cent women] The National, 8 December 2018</ref> ===विदेश सम्बन्ध === [[चित्र:President Trump and The First Lady Participate in an Abraham Accords Signing Ceremony (50346677397).jpg|thumb|Emirati Minister of Foreign Affairs [[Abdullah bin Zayed Al Nahyan]] (furthest right) at the signing of the [[Abraham Accords]].]] अधिकांश देश तथा संयुक्त राष्ट्र सदस्यहरूसँग युएईको फराकिलो कुटनैतिक तथा व्यापारिक सम्बन्ध रहेको छ। यसले [[ओपेक]]मा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ र [[खाडी सहयोग परिषद्|खाडी सहयोग परिषद]]को एक संस्थापक सदस्य हो। युएई [[संयुक्त राष्ट्र]] र यस्का कयौँ [[संयुक्त राष्ट्रसङ्घका विशिष्टीकृत संस्थाहरू|विशेषज्ञ एजेन्सी]]हरू( (ICAO, ILO, UPU, WHO, WIPO),को एक सदस्य हो। साथै [[विश्व बैङ्क|विश्व बैङ्क]], [[अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष]], [[अरब लिग]], अर्गनाइजेसन अफ ईस्लामिक को-अपरेसन , र असंलग्न आन्दोलनको सदस्य पनि हो। यो Organisation Internationale de la Francophonie मा पर्यवेक्षक पनि हो। धेरै देशहरूको कुटनैतिक नियोग राजधानी [[अबु धाबी]]मा छ र धेरै कन्सुलेट युएईको सबैभन्दा ठुलो सहर दुबईमा छ। युएईको विदेश सम्बन्ध [[अरब जगत्|अरब जगत]]को पहिचान र सम्बन्धबाट अभिप्रेरित छ। <ref>{{cite web|url=https://www.sciencespo.fr/kuwait-program/wp-content/uploads/2021/02/Shahrour-Karam-The-evolution-of-Emirati-foreign-policy-1971-2020.pdf|title=The evolution of Emirati foreign policy (1971–2020): The unexpected rise of a small state with boundless ambitions|publisher=SciencesPo|date=2020}}</ref> संयुक्त अरब इमिरेट्सको [[बहराइन]],<ref>{{cite news|url=https://saudigazette.com.sa/article/609429/World/Mena/King-Hamad-hails-strong-Bahrain-UAE-ties-in-meeting-with-Abu-Dhabi-crown-prince|title=King Hamad hails strong Bahrain-UAE ties in meeting with Abu Dhabi crown prince |publisher=Saudi Gazette|date=3 August 2021}}</ref> [[चीन]]<ref>{{cite news |title=Strong bilateral relations serve the strategic interests of both China and the UAE |url=https://www.thenational.ae/opinion/comment/strong-bilateral-relations-serve-the-strategic-interests-of-both-china-and-the-uae-1.749584 |work=The National }}</ref> [[इजिप्ट|मिश्र]] (Egypt),<ref>{{cite web |url=http://www.sis.gov.eg/En/Politics/Foreign/EArab/U.A.E/040306030000000002.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090109153827/http://www.sis.gov.eg/En/Politics/Foreign/EArab/U.A.E/040306030000000002.htm |archive-date=9 January 2009 |title=Egypt and U.A.E. Relations |work=Egypt State Information Service Sis.gov.eg }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109153827/http://www.sis.gov.eg/En/Politics/Foreign/EArab/U.A.E/040306030000000002.htm |date=9 January 2009 }}</ref> [[फ्रान्स]],<ref>{{cite web|url=https://www.thenationalnews.com/uae/france-strengthens-its-bond-with-uae-1.543500|title=France strengthens its bond with UAE|publisher=The National|date=19 December 2008}}</ref> [[भारत]],<ref>{{cite web|url=https://www.mei.edu/publications/india-uae-relations-poised-climb-new-heights|title=India-UAE Relations: Poised to Climb to New Heights |publisher=Middle East Institute|date=23 March 2021}}</ref> [[जोर्डन]],<ref>{{cite web|url=https://www.jordantimes.com/news/local/jordan-uae-ties-%E2%80%98strong-guarantor%E2%80%99-security-peace-%E2%80%94-ambassador|title=Jordan-UAE ties a 'strong guarantor' for security, peace — ambassador|publisher=The Jordan Times|date=12 April 2021}}</ref> [[पाकिस्तान]],<ref>{{cite web|url=https://tribune.com.pk/story/2276704/uae-fm-terms-ties-with-pakistan-unique-case-in-arab-asian-relations|title=UAE FM terms ties with Pakistan "unique case in Arab-Asian relations"|publisher=Tribune|date=20 December 2020}}</ref> [[रुस|रसिया]],<ref>{{cite web|url=https://responsiblestatecraft.org/2020/01/24/why-the-relationship-between-russia-and-the-united-arab-emirates-is-strengthening/|title=Why the Relationship Between Russia and the United Arab Emirates is Strengthening |publisher=Responsible Statecraft|date=24 January 2020}}</ref> [[साउदी अरब]]<ref>{{cite news|url=https://www.newyorker.com/magazine/2018/04/09/a-saudi-princes-quest-to-remake-the-middle-east|title=A Saudi Prince's Quest to Remake the Middle East|author=The New Yorker|date=2 April 2018}}</ref> र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]<ref>{{cite web|url=https://www.arabianbusiness.com/politics-economics/463351-us-states-playing-critical-role-in-widening-uae-bilateral-ties|title=US states play 'critical' role in widening bilateral ties with the UAE|publisher=Arabian Business|date=16 May 2021}}</ref>सँग बलियो सम्बन्ध छ। १९७१ मा युएईबाट ब्रिटेन निस्किएर र एक राज्यको रूपमा युएईको निर्माण पछि, युएई र इरान बीच पर्सियन खाडीमा रहेको तीन टापु अबु मुसस, ग्रेटर तुन्ब, रलेसर तुन्ब, को विषयमा विवाद भयो। युएईले यो विषयलाई अन्तर्राष्ट्रिय अदालतमा ल्याउने प्रयास गर्यो, तर इरानले यो धारणालाई खारेज गर्यो।<ref>{{cite web |url=http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20080229133058/http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf |archive-date=29 February 2008 |title=Konfliktbarometer 2001 |url-status=dead |access-date=1 June 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312203033/https://web.archive.org/web/20080229133058/http://www.hiik.de/konfliktbarometer/pdf/Konfliktbarometer_2001.pdf |date=12 March 2007 }}. Heidelberger Institut für Internationale Konfliktforschung</ref> १९७१ मा निर्माण हुँदा पकिस्तान युएईलाई औपचारिक मान्यता दिने पहिलो देश थियो।<ref>{{cite web |url=http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626001001/http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp |archive-date=26 June 2009 |title=Relations with UAE get wider, deeper |work=Pakistan Observer |date=26 November 2008 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626001001/http://pakobserver.net/200811/26/Editorial01.asp |date=26 June 2009 }}</ref> युएई सहित कयौँ मध्य पूर्वी र अफ्रिकी देशहरूले २०१७ जुनमा कतारलाई आतंकवाद प्रायोजनको आरोपमा [[कतारको कूटनीतिक सङ्कट|कतारसँग कुटनैतिक सम्बन्ध तोडेका थिए]], परिणामस्वरूप [[कतारको कूटनीतिक सङ्कट|कतार कुटनैतिक सङ्कट]] सुरु भयो। सम्बन्ध २०२१ जनवरीमा पुनर्स्थापित भयो।<ref>{{cite web|title=UAE to restore Qatar trade and travel links 'within a week' after row ends|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-55579014|publisher=BBC|date=7 January 2021}}</ref> युएईले २०२० अगस्टमा इजरायललाई मान्यता दियो। दुई देश बीच ऐतिहासिक इजरायल-संयुक्त अरब इमिरेट्स शान्ति सम्झौता भयो र सम्बन्ध सामान्यीकरण तर्फ बढ्यो।<ref>{{Cite news|date=13 August 2020|title=Israel and UAE strike historic deal|language=en-GB|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-53770859|access-date=13 August 2020}}</ref><ref>{{Cite news|date=13 August 2020|title=With President Trump's help, Israel and the United Arab Emirates reach historic deal to normalize relations |language=en| work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-israel-emirates-trump-idUSKCN25926W |access-date=13 August 2020}}</ref><ref>{{cite news |last1=Staff |first1=Toi |title=Full text of the Abraham Accords signed by Israel, the UAE and Bahrain |url=https://www.timesofisrael.com/full-text-of-the-abraham-accords-signed-by-israel-the-uae-and-bahrain/ |access-date=10 October 2020 |publisher=The Times of Israel |date=16 September 2020}}</ref> ===सैन्य=== [[चित्र:F-16e block60.jpg|thumb|left|[[United Arab Emirates Air Force]] F-16 Block 60 "[[General Dynamics F-16 Fighting Falcon variants#F-16E/F Block 60|Desert Falcon]]", taking off from the [[Lockheed Martin]] plant in [[Fort Worth, Texas]].]] संयुक्त अरब इमिरेट्सको सैन्य बलको निर्माण १९७१ मा ऐतिहासिक "ट्रुसियल ओमान स्काउट",जुन पूर्वी अरेबियामा शान्ती सुव्यवस्था कायम गर्ने प्रतीक थियो र जसको कमान्ड ब्रिटिस अधिकारीले गर्थे, बाट भएको थियो। सुरुमा सानो सङ्ख्यामा भएपनि, युएई ससस्त्र बल ठुलो हुँदै गएको छ। युएई सेना अत्याधुनिक हतियारले सुसज्जित छ। यसले पश्चिमी सैन्य अग्रणी देशहरू, मुख्यतः फ्रान्स, संयुक्त राज्य र संय्क्त अधिराज्यबाट हतियार खरुद गर्छ। अधिकांश अधिकारीहरू बेलायतको "रोयल मिलिटरी एकेडेमी" र अन्य अमेरिकाको "युनाइटेड स्टेट्स मिलिटरी एकेडेमी" , अस्ट्रेलियाको "रोयल मिलिट्री कलेज, डनट्रुन" र फ्रान्सको "सेन्ट सिर" सैन्य प्रतिष्ठानबाट प्रशिक्षित छन्। फ्रान्स र संयुक्त राज्य अमेरिकाले रक्षा सहयोग सम्झौता र सैन्य सामग्रीको लागि सबैभन्दा रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।<ref>{{cite news|title=UAE confirms discussions with France on purchase of Rafale aircraft|url=http://www.wam.org.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1200074664706&p=1135099400124&pagename=WAM%2FWamLocEnews%2FW-T-LEN-FullNews|agency=Emirates News Agency|date=5 June 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130509014605/http://www.wam.org.ae/servlet/Satellite?c=WamLocEnews&cid=1200074664706&p=1135099400124&pagename=WAM%2FWamLocEnews%2FW-T-LEN-FullNews|archive-date=9 May 2013}}</ref> युएईका केही सैन्य परिचालनहरूमा १९९३ को सोमालियामा संयुक्त राष्ट्रसङ्घ उणोसोम ई फोर्समा इन्फन्ट्री बटालियन, कोसोभोमा ३५औँ मेकानाइज्ड इन्फन्ट्री बटालियन, [[खाडी युद्ध|इराक युद्ध]]को समयमा कुवेतको एउटा रेजिमेन्ट, लेबनानमा डिमिनिङ अपरेसन, [[अफगानिस्तान|अफगानिस्तानमा]] अपरेशन एन्ड्युरिङ फ्रीडम, लिबियामा अमेरिकी नेतृत्वको हस्तक्षेप, सिरियामा अमेरिकी नेतृत्वको हस्तक्षेप र यमनमा साउदी नेतृत्वको हस्तक्षेप पर्छ। युएईले लिबियाको गृहयुद्ध (२०१४-हालसम्म) मा जनरल खलिफा हफ्तारको लिबियन नेसनल आर्मीको पक्षमा हस्तक्षेप गर्यो।<ref>{{cite news |title=UAE and Egypt behind bombing raids against Libyan militias, say US officials |url=https://www.theguardian.com/world/2014/aug/26/united-arab-emirates-bombing-raids-libyan-militias |work=The Guardian |date=26 August 2014}}</ref><ref>{{cite news |title=Libya migrant attack: UN investigators suspect foreign jet bombed centre |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50302602 |work=BBC News |date=6 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |title=UAE implicated in lethal drone strike in Libya |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-53917791 |work=BBC News |date=27 August 2020}}</ref> ===प्रशासनिक बिभाजन === {|class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- style="background:#efefef; " ! rowspan=2 class="unsortable"|Flag ! rowspan=2 | एमिरेट ! rowspan=2 | राजधानी ! colspan=2 | जनसङ्ख्या ! colspan=3 | क्षेत्रफल |- ! २०१८ ! % ! (km²) ! (mi²) ! % |- | [[चित्र:Flag of Abu Dhabi.svg|border|40px]] | [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]] | [[अबु धाबी]]|| align="right" | 2,784,490 ||align="right"| 29.0% ||align="right"| 67,340 ||align="right"| 26,000 ||align="right"| 86.7% |- | [[चित्र:Flag of Ajman.svg|border|40px]] | [[Emirate of Ajman|Ajman]] | [[Ajman (city)|Ajman]]|| align="right" | 372,922 ||align="right"| 3.9% ||align="right"| 259 ||align="right"| 100 ||align="right"| 0.3% |- | [[चित्र:Flag of Dubai.svg|border|40px]] | [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]] | [[दुबई]]|| align="right" | 4,177,059 ||align="right"| 42.8% ||align="right"| 3,885 ||align="right"| 1,500 ||align="right"| 5.0% |- | [[चित्र:Flag of Fujairah (1952–1972).svg|border|40px]] | [[Emirate of Fujairah|Fujairah]] |[[Fujairah (city)|Fujairah]]|| align="right" | 152,000 ||align="right"| 1.6% ||align="right"| 1,165 ||align="right"| 450 ||align="right"| 1.5% |- | [[चित्र:Flag of Ras al-Khaimah.svg|border|40px]] | [[Emirate of Ras al-Khaimah|Ras al-Khaimah]] |[[Ras al-Khaimah]]|| align="right" | 416,600 ||align="right"| 4.3% ||align="right"| 2,486 ||align="right"| 950 ||align="right"| 3.2% |- | [[चित्र:Flag of Sharjah.svg|border|40px]] | [[Emirate of Sharjah|Sharjah]] | [[Sharjah (city)|Sharjah]]|| align="right" | 2,374,132 ||align="right"| 24.7% ||align="right"| 2,590 ||align="right"| 1,000 ||align="right"| 3.3% |- | [[चित्र:Flag of Umm al-Qaiwain.svg|border|40px]] | [[Emirate of Umm Al Quwain|Umm al-Quwain]] |[[Umm al-Quwain]]|| align="right" | 72,000 ||align="right"| 0.8% ||align="right"| 777 ||align="right"| 300 ||align="right"| 1% |- class="sortbottom" style="background:#ccc;" | [[चित्र:Flag of the United Arab Emirates.svg|border|40px]] |'''UAE''' |Abu Dhabi ||align="right"| 9,599,353 ||align="right"| 100% ||align="right"| 77,700 ||align="right"| 30,000 ||align="right"| 100% |} ===विविध=== युएईमा सार्वजनिक स्थानमा नाच्नु गैरकानुनी हो।<ref>{{cite web|date=23 October 2012|title=Criminal Law of Dubai|url=http://www.lawyersuae.com/court-cases/criminal-law-of-dubai|publisher=lawyersuae.com}}</ref><ref>{{cite web|title=المشارق|url=http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/features/2009/03/20/feature-03|work=al-shorfa.com|access-date=15 February 2015|archive-date=19 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219073733/http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/features/2009/03/20/feature-03|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219073733/http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/features/2009/03/20/feature-03 |date=19 December 2014 }}</ref><ref>[http://www.arabnews.com/node/322024 No dancing in public: Dubai]. Arab News (15 March 2009). Retrieved 26 November 2015.</ref> ==अर्थतन्त्र == [[चित्र:Front_view_from_Burj_Khalifa_Metro_Station.jpg|अङ्गुठाकार|[[बुर्ज खलिफा]] / [[दुबई मल]] मेट्रो स्टेशन नजिकैको राउन्डअबाउटबाट लिइएको तस्वीर]] युएई मात्र ५० वर्षमा आदिवासी जातीय अवस्था बाट मात्र ५० वर्षमा विश्वको एक सर्वाधिक सम्पन्न राष्ट्रको रूपमा स्थापित भएको छ। केही छोटो अवधीको मन्दी, (२००८-०९ को वैश्विक वित्तीय तथा आर्थिक सङ्कट) बाहेक यो देशको इतिहासको सुरुवात देखि नै  आर्थिक वृद्धि प्रभावशाली र स्थीर रहेको छ। २००० देखि २०१८ को बीचमा, औसत कुल गृहस्थ उत्पादन (जिडिपी) बृद्धिदर ४% को नजिक थियो।<ref name=":2">{{cite web|url=https://www.empyrean-advisors.com/united-arab-emirates-country-analysis/|title=United Arab Emirates – Economic, Social, and Institutional Analysis – Empyrean Advisors|website=www.empyrean-advisors.com|access-date=27 September 2019}}</ref> २०१८ अनुसार ४१४.२ अर्ब अमेरिकी डलर नोमिनल जिडिपी र ३९२.८ अर्ब डलर वास्तविक जिडिपी<ref name=":2" /> सहित यो जिसिसीमा दोस्रो ठुलो अर्थतन्त्र ([[साउदी अरब]] पछि) हो।<ref name="Economy2013">{{cite web |url=http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?section=editorschoice&xfile=/data/editorschoice/2013/December/editorschoice_December12.xml |title=UAE's economy growth momentum set to pick up |work=[[Khaleej Times]] |date=27 December 2013 |access-date=5 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104225058/http://khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=%2Fdata%2Feditorschoice%2F2013%2FDecember%2Feditorschoice_December12.xml&section=editorschoice |archive-date=4 January 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140104225058/http://khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?xfile=%2Fdata%2Feditorschoice%2F2013%2FDecember%2Feditorschoice_December12.xml&section=editorschoice |date=4 January 2014 }}</ref> १९७१ मा स्वतन्त्रता यता, युएईको अर्थतन्त्र झन्डै २३१ गुणाले वृद्धि भै २०१३ मा १.४५ ट्रिलियन दिराम पुगेको छ। गैर-तेल व्यापार १.२ ट्रिलियन दिराम, १९८१ बाट २०१२ को बीचमा २८ गुणाले, वृद्धि भएको छ।<ref name="Economy2013"/> अहिले, प्रति व्यक्ति जिडिपी औसात ८०% भन्दा माथि रहेको युएई संसारको धनी राष्ट्रमध्येउ एक हो।<ref name=":2" /> युएईमा लोभलाग्दो आर्थिक उन्नति भएसँगै, १९७५ मा ५५०,०००रहेको जनसङ्ख्या बढेर २०१८ मा १ करोड पुग्यो। यो वृद्धि खासगरी विदेशी कामदारको आगमनले भएको थियो जसले राष्ट्रिय जनसङ्ख्यालाई अल्पमतमा पारेको छ। युएईको विशेष श्रम बजार प्रणाली छ, जसमा युएईमा बसोबासको गर्ने श्रमिकको कडा भिसा प्रणाली छ। यसबाट यहाँको सुक्ष्म अर्थतन्त्रको स्थायित्व मिल्छ र आर्थिक चक्रको समय भित्रै श्रमिकको माग र आपूर्ति छिटोभन्दा छिटो मिलाउन सकिन्छ। यसबाट सरकारले देशमा बेरोजगारी दर ३% भन्दा मुनि राख्न सकेको छ। <ref name=":2" /> ===व्यापार === विश्व बैंक समूहद्वारा प्रकाशित डुइङ बिजनेस २०१७ रिपोर्ट अनुसार युएई व्यवसाय गर्ने सन्दर्भमा विश्वको २६ औं उत्कृष्ट देशमा छ।<ref name="Doing Business">{{cite web |title=Ranking of Economies |url=http://www.doingbusiness.org/rankings |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604005151/http://www.forbes.com/feeds/afx/2007/06/12/afx3810988.html |archive-date=4 June 2011 |work=[[World Bank Group]]}}</ref> युएई विश्व खुशी प्रतिवेदन (WHR) जस्ता धेरै अन्य विश्वव्यापी सूचकांकहरूको शीर्ष स्थानमा छ र २०२५ मा ग्लोबल इनोभेसन इन्डेक्समा ३० औं स्थानमा छ।<ref>{{Cite web |title=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |url=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/united-arab-emirates |access-date=16 October 2025 |website=WIPO}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Dutta|first1=Soumitra|url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html|title=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads|last2=Lanvin|first2=Bruno|publisher=[[World Intellectual Property Organization]]|year=2025|isbn=978-92-805-3797-0|page=19|language=en|doi=10.34667/tind.58864|access-date=17 October 2025}}</ref> युएईको कानूनले ट्रेड युनियनको अनुमति दिँदैन।<ref name="ituc">{{cite web |title=United Arab Emirates |url=http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201231308/http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 |archive-date=1 February 2014 |access-date=7 February 2013 |work=ITUC }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201231308/http://survey.ituc-csi.org/United-Arab-Emirates.html?edition=336 |date=1 February 2014 }}</ref> सामूहिक सौदाबाजीको अधिकार र हडताल गर्ने अधिकारलाई मान्यता दिइएको छैन, र श्रम मन्त्रालयसँग कामदारहरूलाई काममा फर्कन बाध्य पार्ने शक्ति छ। डतालमा भाग लिने आप्रवासी कामदारहरूको कार्य अनुमति रद्द गर्न र देश निकाला गर्न सकिन्छ।<ref name="ituc" /> फलस्वरूप, श्रम मुद्दाहरूको सम्बन्धमा धेरै कम भेदभाव विरोधी कानूनहरू छन्, प्रतिस्पर्धीहरू भन्दा कम प्रमाण र कम प्रेरणाको बावजुद एमिरेट्स - र अन्य जीसीसी अरबहरूले - सार्वजनिक क्षेत्रको जागिरमा प्राथमिकता पाउँछन्। ===मूल्य अभिबृद्धि कर=== २०१८ जनवरी १ बाट युएई सरकारले ५% [[मूल्य अभिवृद्धि कर|मूल्य अभिबृद्धि कर]] (value added tax -भ्याट ) लागु गरेको छ।<ref>{{Cite web |title=Value Added Tax (VAT) - The Official Portal of the UAE Government |url=https://u.ae/en/information-and-services/finance-and-investment/taxation/valueaddedtaxvat#:~:text=The%20rate%20of%20VAT%20is,provide%20high-quality%20public%20services. |access-date=2022-11-28 |website=u.ae |language=en }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200323183006/https://u.ae/en/information-and-services/finance-and-investment/taxation/valueaddedtaxvat#:~:text=The%20rate%20of%20VAT%20is,provide%20high-quality%20public%20services. |date=2020-03-23 }}</ref> ===पर्यटन === [[चित्र:Dubai Marina Beach Panorama.jpg|thumb|left|[[Dubai Marina]] Beach]] [[पर्यटन]] पुरै युएई अर्थतन्त्रको बढ्दो क्षेत्र हो। दुबई मध्य पूर्वको मुख्य पर्यटकीय गन्तव्य हो।<ref name="tdb" /> मास्टरकार्ड वैश्विक गन्तव्य सहरको वार्षिक सूची अनुसार, दुबई विश्वको पाँचौ लोकप्रिय पर्यटकीय गन्तव्य हो।<ref>{{cite web|url=http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/|title=Dubai Ranks Fifth Among Top Global Destinations For Travellers|work=Gulf Business|date=10 July 2014|access-date=4 February 2016|archive-date=17 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017061651/http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017061651/http://gulfbusiness.com/2014/07/dubai-ranks-fifth-among-top-global-destinations-travellers/ |date=17 October 2015 }}</ref> युएईको पर्यटन अर्थतन्त्रको ६६% हिस्सा दुबई, १६% अबु धाबी र १०% शारजहाले ओगटेको छ। दुबईले २०१३ मा १ करोड पर्यटक भित्राएको थियो। त्यस क्षेत्रमा युएईसँग सबैभन्दा उन्नत तथा विकसित पूर्वाधार छ।<ref>{{cite web|url=http://www.theprospectgroup.com/infrastructure-in-the-united-arab-emirates-uae-81876/|title=Infrastructure in the United Arab Emirates (UAE)|work=The Prospect Group}}</ref> १९८० को दशक यता, युएईले पूर्वाधारमा अर्बौं डलर खर्च गरेको छ। यी बिकासहरू खासगरी अबु धाबी र दुबई जस्ता ठुला इमरातहरू मा छन्। उत्तरी इमरातहरू पनि बिकासकर्तालाई आवासीय र व्यवसायिक सम्पत्तिमा छुट दिएर तीव्र लय समाइरहेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.slideshare.net/arunkodiyeri/uae-yearbook-2009 |title=UAE yearbook 2009 |publisher=Slideshare.net |date=13 April 2009 }}</ref><ref name="Topic: Tourism industry of the UAE">{{cite web|title=Topic: Tourism industry of the UAE|url=https://www.statista.com/topics/4643/tourism-industry-of-the-uae/|access-date=31 July 2021|website=Statista|language=en}}</ref> २०१९ मा भित्रिने पर्यटनको खर्च बाहिरिनेको ११८.६ प्रतिशत हिस्सा थियो।<ref name="Topic: Tourism industry of the UAE"/> २०२० जनवरी ६ देखि, संयुक्त अरब इमिरेट्सको पर्यटक भिसा मान्य हुन्छ।<ref>{{cite web|url=https://www.businessliveme.com/uae/uae-offers-5-year-tourist-visa-as-neighbors-vie-for-visitors/|title=UAE Offers 5-Year Tourist Visa as Neighbors Vie for Visitors|access-date=7 January 2020|website=Business Live Middle East|date=7 January 2020}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200809123314/https://www.businessliveme.com/uae/uae-offers-5-year-tourist-visa-as-neighbors-vie-for-visitors/ |date=9 August 2020 }}</ref> २०२८ सम्ममा पर्यटन उद्योगको युएईको जिडिपीमा २८०.६ अर्ब दिराम योगदान रहने अनुमान गरिएको छ। <ref name="Topic: Tourism industry of the UAE"/> ====हवाई ==== {{Multiple image | align = right | direction = horizontal | width = | image1 = Emirates Airbus A380 (A6-EDS) departs London Heathrow 11April2015.jpg | width1 = 190 | alt1 = | caption1 = इमिरेट्स, दुबईमा रहेको विश्वको एक सबैभन्दा ठुलो वायुसेवा कम्पनी हो। | image2 = Etihad Airways - Airbus A380-861.jpg | width2 = 210 | alt2 = | caption2 = [[इतिहाद वायुसेवा]], संयुक्त अरब इमिरेट्सको दोश्रो ठुलो एयरलायन्स हो। यसको मुख्य कार्यालय अबु धाबीको खलिफा शहरमा आबु धाबी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलको नजिक रहेको छ। }} [[दुबई अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] २०१४ मा [[लन्डन|लण्डन]]को [[हिथ्रो विमानस्थल]]लाई उछिनेर विश्वको सबैभन्दा व्यस्त बिमानस्थल बन्यो।<ref>{{Cite news|url = https://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/transport/11372616/Dubai-overtakes-Heathrow-to-become-worlds-busiest-airport.html|title = Dubai Overtakes Heathrow To Become World's Busiest|last = Anderson|first = Elizabeth|date = 27 January 2015|work = The Telegraph|access-date = 12 February 2015}}</ref> ====सवारी अनुमति ==== व्यक्तिगत ग्राहकहरू, नागरिकहरू र निवासीहरू, जो कानूनी उमेर भन्दा माथि छन् र चिकित्सा रूपमा फिट छन्, ड्राइभिङ सिकाउने अनुमति प्राप्त गर्न र नयाँ ड्राइभिङ इजाजतपत्रको लागि आवेदन दिन योग्य छन्। ड्राइभिङ इजाजतपत्र प्राप्त गर्नको लागि न्युनतम उमेर आवश्यकता सवारी साधनमा निर्भर गर्दछ। निम्नानुसार न्युनतम उमेर आवश्यकता छ:<ref>{{cite web|title=Getting a driving licence – The Official Portal of the UAE Government|url=https://u.ae/en/information-and-services/transportation/get-a-driving-licence|access-date=3 August 2021|website=u.ae|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929180023/https://u.ae/en/information-and-services/transportation/get-a-driving-licence |date=29 September 2020 }}</ref> * मोटरसाइकल र सवारी साधनहरूको लागि १७ वर्ष *कार र हल्का गाडीहरूको लागि १८ वर्ष *भारी सवारी र ट्रयाक्टरहरूको लागि २० वर्ष *बसहरूको लागि २१ वर्ष। ===दुरसञ्चार=== युएईमा दुई दुरसञ्चार सेवा प्रदायक, [[इतिसालात|एतिसलात]] र इमिरेट्स इन्टिग्रेटेड टेलिकम्युनिकेसन कम्पनी ( "डु"), सञ्चालनमा छन्। २००७ फेब्रुअरीमा डु आउनु भन्दा अगाडिसम्म एतिसलातको [[एकाधिकार]] चलेको थियो।<ref name=etisalatmon>{{cite web|url=http://opennet.net/sites/opennet.net/files/united_arab_emirates.pdf |title=United Arab Emirates |work=OpenNet Interactive }}</ref> २००७ मा ९.०४ लाख रहेको ईन्टरनेट प्रयोगकर्ता संङ्ख्या २०१२ मा २६.६ लाख पुगेको अनुमान गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://emiratesseo.com/uae-telecom-market-grows-competition/ |title=UAE telecom market grows with competition &#124; Mobile telecomms report |publisher=Ameinfo.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141214221608/http://emiratesseo.com/uae-telecom-market-grows-competition/ |archive-date=14 December 2014 }}</ref> नियामक निकाय, टेलिकम्युनिकेसन रेगुलेटरी अथोरिटी,ले धार्मिक, राजनैतिक तथा यौन सामग्री फिल्टर गर्ने आदेश दिएको छ। <ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/news/uae-news/uae-reports-high-website-censorship |title=UAE reports high website censorship|work=The National Newspaper |date=12 June 2009 }}</ref> [[हुवावे]]को साझेदारीमा २०१९ मा देश भर 5G wireless सेवा स्थापित गरिएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.khaleejtimes.com/technology/uae-ready-for-fast-lane-with-5g---|title=UAE ready for fast lane with 5G in 2019|author=Khaleej Times|date=17 February 2019}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330041759/https://www.khaleejtimes.com/technology/uae-ready-for-fast-lane-with-5g--- |date=30 March 2019 }}</ref> ===ठुला सहर=== {{Largest cities | country = संयुक्त अरब इमिरेट्स | stat_ref = 2021 Calculation | list_by_pop = List of cities in the United Arab Emirates | div_name = इमिरेट | city_1 = दुबई | div_1 = दुबई अमिरात{{!}}दुबई | pop_1 = 3,386,941 | img_1 = Dubai skyline 2015 (crop).jpg | city_2 = अबु धाबी | div_2 = अबु धाबी अमिरात{{!}}अबु धाबी | pop_2 = 1,807,000 | img_2 = | city_3 = Sharjah | div_3 = Sharjah (emirate){{!}}Sharjah | pop_3 = 1,274,749 | img_3 = Sharjah city skyline.jpg | city_4 = अल ऐन | div_4 = अबु धाबी अमिरात{{!}}अबु धाबी | pop_4 = 846,747 | img_4 = Green Mubazzarah.JPG | city_5 = Ajman | div_5 = अजमान इमिरेट्स{{!}} अजमान| pop_5 = 490,035 | img_5 = Ajman Nov. 2010 -24.jpg | city_6 = Ras Al Khaimah | div_6 = Ras al Khaimah | pop_6 = 115,949 | city_7 = Fujairah | div_7 = Emirate of Fujairah{{!}}Fujairah| pop_7 = 97,226 | city_8 = Umm Al Quwain | div_8 = Emirate of Umm Al Quwain{{!}}Umm Al Quwain | pop_8 = 61,700 | city_9 = Dibba Al-Fujairah | div_9 = Emirate of Fujairah{{!}}Fujairah | pop_9 = 41,017 | city_10 = Khor Fakkan | div_10 = Sharjah (emirate){{!}}Sharjah | pop_10 = 39,151 }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Commonscat-inline|United Arab Emirates|संयुक्त अरब इमिरेट्स}} {{एसिया}} [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:अरबी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] iuekra7qoztr6cm92th7sis97whddq0 0 31037 1380644 1321982 2026-09-19T10:31:33Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1380644 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = '''श्री कप्तान''' | name = बलभद्र कुँवर | image = Balbhadra Kunwar.jpg | imagesize = 200 | caption = बलभद्र कुँवरको तस्बिर | death_date = सन् 1822 | birth_place = भँवरकोट, [[पाँचखाल नगरपालिका|पाँचखाल]], [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रे जिल्ला]] | death_place = नौशेरा, पेशावर, [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]], वर्तमान् [[पाकिस्तान]] | nickname = बलबडर (Balbudder) अङ्ग्रेजी उपनाम | allegiance={{flagicon|Nepal}} [[नेपाली]] | rank = कप्तान | battles = [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|नेपाल अंग्रेज युद्ध]], [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] | relations = हेर्नुहोस्: [[कुँवर परिवार]]; [[अमरसिंह थापाको परिवार]]; [[राणा वंश]] }} '''बलभद्र कुँवर ''' (१८४५ माघ १७ - १८७९ चैत्र २८) काभ्रेपलान्चोक जिल्लाको पाँचखाल नगरपालिका वडा अङ्क ६ भमरकोट मा जन्मिएका हुन। नेपाली स्वतन्त्रता सेनानी एवम् [[नेपाली सेना]]का कप्तान थिए। उनी नेपालका एक [[नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू|राष्ट्रिय विभूति]] हुन्। उनका हजुरबुबाको नाम जयकृष्ण र पिताको नाम चन्द्रवीर कुँवरका छोरा (कप्तान वीरभद्र कुँवरका भाई) थिए। उनी [[अमरसिंह थापा]]का नाती तथा काजी [[रणजोर थापा]]का भान्जा हुन। बि.सं १८७१ देखी १८७२ को बीचमा चलेको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पछि उनी प्रसिद्ध भएका थिए । ==परिवार== {{main|कुँवर परिवार}} बलभद्र कुँवरको जन्म हालको [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]]को [[पाँचखाल नगरपालिका|पाँचखाल]] नगरपालिकामा पर्ने भमरकोटमा सुब्बा [[चन्द्रवीर कुँवर]] र अम्बिका देवीका कान्छा छोराको रूपमा भयो । उनको बुवापट्टिका हजुरबुवा सरदार जयकृष्ण कुँवर हुन् र मावली हजुरबुवा [[अमरसिंह थापा]] हुन् । त्यसैले काजी [[रणजोर थापा]] उनका मामा हुन् । <ref>http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref> ==जीवन== [[चित्र:Balbhadra kunwar.jpg|thumb|रुपेश डङ्गोलद्वारा निर्मित बलभद्र कुँवरको हस्तचित्र]] बलभद्र कुँवर नेपाली सेना (तत्कालिन गोरखाली सेना)को पुरानो गोरख गणको कप्तान थिए। उनले देहरादुनको बाहिर [[नालापानीको लडाइँ|नालापानी]]को युद्धमा गोरखाली सेनाका नेतृत्व गर्दै लडेका थिए।<ref name="नेपाली वीरताको जिउँदो इतिहास">{{cite web|title=नेपाली वीरताको जिउँदो इतिहास|url=http://setopati.com/bichar/19324/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306112450/http://setopati.com/bichar/19324/ |date=2016-03-06 }}</ref> उनले नेपाल ब्रिटिस युद्धमा [[नालापानीको लडाइँ|नालापानी]]मा नालापानीको रक्षाको निमित्त नेपालको तर्फबाट करिब ६०० जनाको नेतृत्व गर्दै खटिएका थिए । नेपाली फौजको तुलनामा लगभग ८ गुणा शक्तिशाली सैनिकको नेतृत्व गरेर आएका अंग्रेज सेनापती जिलेस्पी तथा अन्य धेरै सिपाहिहरु नेपालिको हातबाट मारिए । यस युद्धमा अङ्ग्रेज फौजको ठूलो क्षति भएको थियो। यस युद्धमा नेपालीहरूको हार भएपनि नेपाली विरताको कदर गर्दै '''हाम्रा वीर शत्रु बलभद्र र उनका वीर गोरखालीहरूको स्मृतिमा सम्मानोपहार''' भन्ने शिलालेख स्थापित गरी प्रत्येक शवलाई दोसल्ला ओढाई सम्मान गरे । १८१४ अक्टोबर २२का दिन लेफ्टिनेन्ट जनरल जिलेस्पि दुन उपत्यका प्रबेश गरेका थिए । उक्त इलाकाको रक्षार्थ पुरानो गोरख गणका कप्तान बलभद्र कुँवरलाइ जिम्मा लगाइएको थियो । दुन उपत्यका भन्दा झण्डै ८ किमी उत्तरको उच्च स्थानमा रहेको खलङ्गामा किल्ला बनाइएको थियो । ==मृत्यु== बलभद्र कुँवरको मृत्यु पञ्जाबी राजा [[रणजित सिंह|रणजीत सिंह]]को लागि पेशावर, [[पन्जाब, भारत|पञ्जाब]]मा लड्दा अफ्गानी फौजको तोपले भएको थियो। बलभद्र कुँवर नेपालका राष्ट्रिय विभूति हुन्।<ref name="नेपाली वीरताको जिउँदो इतिहास"/> सीख अफगान युद्ध मिति १४/३/१८२३ ई. भनी ईतिहास प्रवेशमा (४६९ पृष्ठ ) दिइएको छ। सो सालको पात्रोसँग मिलाई गणना गर्दा वि.सं. १८७९ चैत्र ३ गते मार्च १४ पर्छ। सो लडाइँको कुरा बुझ्न भीमसेन थापाले [[लाहोर]] पठाएका मानिसले लेखेको पत्र अनुसार "चैतका ३ दुन जांदा अजिम षांसंग पेशौरमा नौशेरा भन्याको ठाउँमा हाम्रा पनि लडाइँ भयो। कप्तान बलभद्र कुँमर पर्या" भनी लेखिएको छ। यो पत्र बि.स. १८८० को हो। यसकारण वि.सं. १८७६ चैत्र ३ गते पेशावर नौशेरामा बलभद्र कुँवरको मृत्यु भएको देखिन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://en.wikipedia.org/Anglo_Nepal_war एङ्ग्लो नेपाल वार] {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:कुँवर खलक]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:काभ्रेपलान्चोक जिल्लाका मानिसहरू]] plxel0yuiu3zj0i1003h3ngqno8z2no 0 42915 1380587 1158985 2026-09-18T13:36:47Z ~2026-50409-06 80959 /* */ gorkha district and IV mentioned some profound personality of this cast 1380587 wikitext text/x-wiki '''देवकोटा''' नेपाल वा नेपाल बाहीर रहने नेपाली समुदायमा प्रचलीत एक थर हो । देवकोटा थरीहरुको उद्गम थलो [[Gorkha District]] जिल्ला भएको मानिन्छ। ==यस थरबाट विशिष्ट व्यक्तित्वहरू== *[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] *'''Pandit Kaviraj Ghananath Devkota (Auther of Chandranighantu)''' *Dr Upendra Devkota *Former secretary Lava Devkota *Politician Rajeshwor Devkota *Prof.Dr Padma prashad Devkot [[श्रेणी:खस जातिका थरहरू]] [[श्रेणी: भारद्वाज गोत्र]] {{भारद्वाज गोत्र}} {{stub}} dmcq05muck7q1ftb5sjfirnjq68kd7l 1380588 1380587 2026-09-18T13:38:02Z ~2026-50409-06 80959 /* यस थरबाट विशिष्ट व्यक्तित्वहरू */ I've corrected a spelling 1380588 wikitext text/x-wiki '''देवकोटा''' नेपाल वा नेपाल बाहीर रहने नेपाली समुदायमा प्रचलीत एक थर हो । देवकोटा थरीहरुको उद्गम थलो [[Gorkha District]] जिल्ला भएको मानिन्छ। ==यस थरबाट विशिष्ट व्यक्तित्वहरू== *[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] *'''Pandit Kaviraj Ghananath Devkota (Author of Chandranighantu)''' *Dr Upendra Devkota *Former secretary Lava Devkota *Politician Rajeshwor Devkota *Prof.Dr Padma prashad Devkot [[श्रेणी:खस जातिका थरहरू]] [[श्रेणी: भारद्वाज गोत्र]] {{भारद्वाज गोत्र}} {{stub}} oanpl3jijkwc2vt7yr4v3kgzx0bzymx 1380589 1380588 2026-09-18T13:39:42Z ~2026-50409-06 80959 /* यस थरबाट विशिष्ट व्यक्तित्वहरू */ added a word for Pandit kaviraj Ghananath Devkota. 1380589 wikitext text/x-wiki '''देवकोटा''' नेपाल वा नेपाल बाहीर रहने नेपाली समुदायमा प्रचलीत एक थर हो । देवकोटा थरीहरुको उद्गम थलो [[Gorkha District]] जिल्ला भएको मानिन्छ। ==यस थरबाट विशिष्ट व्यक्तित्वहरू== *[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] *'''Pandit Kaviraj Ghananath Devkota (Author/Compiler of Chandranighantu)''' *Dr Upendra Devkota *Former secretary Lava Devkota *Politician Rajeshwor Devkota *Prof.Dr Padma prashad Devkot [[श्रेणी:खस जातिका थरहरू]] [[श्रेणी: भारद्वाज गोत्र]] {{भारद्वाज गोत्र}} {{stub}} infjn1qkuzgyvyayyciervy9qmp4x5g 828 67669 1380617 1302832 2026-09-19T06:33:44Z GauthamVarmaD 80974 1380617 Scribunto text/plain -- This module implements the {{lua}} template. local yesno = require('Module:Yesno') local mList = require('Module:List') local mTableTools = require('Module:TableTools') local mMessageBox = require('Module:Message box') local p = {} function p.main(frame) local origArgs = frame:getParent().args local args = {} for k, v in pairs(origArgs) do v = v:match('^%s*(.-)%s*$') if v ~= '' then args[k] = v end end return p._main(args) end function p._main(args) local modules = mTableTools.compressSparseArray(args) local box = p.renderBox(modules) local trackingCategories = p.renderTrackingCategories(args, modules) return box .. trackingCategories end function p.renderBox(modules) local boxArgs = {} if #modules < 1 then boxArgs.text = '<strong class="error">त्रुटि: कुनै मोड्युलहरू निर्दिष्ट गरिएको छैन</strong>' else local moduleLinks = {} for i, module in ipairs(modules) do moduleLinks[i] = string.format('[[:%s]]', module) local maybeSandbox = mw.title.new(module .. '/sandbox') if maybeSandbox and maybeSandbox.exists then moduleLinks[i] = moduleLinks[i] .. string.format(' ([[:%s|sandbox]])', maybeSandbox.fullText) end end local moduleList = mList.makeList('bulleted', moduleLinks) local title = mw.title.getCurrentTitle() if title.subpageText == "doc" then title = title.basePageTitle end if title.contentModel == "Scribunto" then boxArgs.text = 'यो मोड्युल निम्न अन्य मोड्युलहरूमा निर्भर गर्दछ:' .. moduleList else boxArgs.text = 'यो टेम्प्लेटले [[Wikipedia:Lua|Lua]] प्रयोग गर्दछ:\n' .. moduleList end end boxArgs.type = 'notice' boxArgs.small = true boxArgs.image = '[[File:Lua-Logo.svg|30px|alt=|link=]]' return mMessageBox.main('mbox', boxArgs) end function p.renderTrackingCategories(args, modules, titleObj) if yesno(args.nocat) then return '' end local cats = {} -- Error category if #modules < 1 then cats[#cats + 1] = 'Lua templates with errors' end -- Lua templates category titleObj = titleObj or mw.title.getCurrentTitle() local subpageBlacklist = { doc = true, sandbox = true, sandbox2 = true, testcases = true } if not subpageBlacklist[titleObj.subpageText] then local protCatName if titleObj.namespace == 10 then local category = args.category if not category then local categories = { ['Module:String'] = 'Templates based on the String Lua module', ['Module:Math'] = 'Templates based on the Math Lua module', ['Module:BaseConvert'] = 'Templates based on the BaseConvert Lua module', ['Module:Citation/CS1'] = 'Templates based on the Citation/CS1 Lua module' } category = modules[1] and categories[modules[1]] category = category or 'लुआ-आधारित टेम्प्लेटहरू' end cats[#cats + 1] = category protCatName = "Templates using under-protected Lua modules" elseif titleObj.namespace == 828 then protCatName = "Modules depending on under-protected modules" end if not args.noprotcat and protCatName then local protLevels = { autoconfirmed = 1, extendedconfirmed = 2, templateeditor = 3, sysop = 4 } local currentProt if titleObj.id ~= 0 then -- id is 0 (page does not exist) if am previewing before creating a template. currentProt = titleObj.protectionLevels["edit"][1] end if currentProt == nil then currentProt = 0 else currentProt = protLevels[currentProt] end for i, module in ipairs(modules) do if module ~= "WP:libraryUtil" then local moduleTitle = mw.title.new(module) local moduleProt = moduleTitle and moduleTitle.protectionLevels["edit"][1] if moduleProt == nil then moduleProt = 0 else moduleProt = protLevels[moduleProt] end if moduleProt < currentProt then cats[#cats + 1] = protCatName break end end end end end for i, cat in ipairs(cats) do cats[i] = string.format('[[Category:%s]]', cat) end return table.concat(cats) end return p n7n8eri827oltuapq370owwsp16vm00 0 70728 1380592 1368006 2026-09-18T21:55:10Z CommonsDelinker 144 Replacing Ankara_pronunciation.ogg with [[File:Tr-Ankara.oga]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: CRIT 2 CRIT 4 + langcode). 1380592 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name=अङ्कारा |settlement_type= महानगरीय नगरपालिका |nickname = टर्कीको मुटु |official_name= अङ्कारा महानगरीय नगरपालिका<br>''Ankara Büyükşehir Belediyesi'' |image_skyline= Ankara collage3.jpg |image_caption= '''अङ्कारामा रहेका दर्शनीय स्थलहरूको दृश्य''' |imagesize=270px | image_blank_emblem= | blank_emblem_type= | blank_emblem_size= |timezone=[[पूर्वी युरोपेली समय|युरोपेली समय]] |utc_offset=+२ |map_caption=टर्कीमा रहेको अङ्काराको स्थान |timezone_DST=ग्रीष्म समय |utc_offset_DST=+३ |latd=39 |latm=56 |latNS=N |longd=32 |longm=52 |longEW=E |coordinates_region=TR |coordinates_display= title |subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|राष्ट्र]] |subdivision_name =[[टर्की]] |subdivision_type1= क्षेत्र |subdivision_name1= केन्द्रीय एन्टोला |subdivision_type2=[[टर्कीका प्रान्तहरू|प्रान्त]] |subdivision_name2=[[अङ्कारा प्रान्त|अङ्कारा]] |population_metro=5,150,072 |population_total=5,150,072 {{increase}} |population_footnotes=<ref>{{cite web|title=Turkey: Registered Population|url=http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=18616|publisher=Official|accessdate=2015-02-08}}</ref> |population_as_of=२०१४ |population_density_km2= |area_total_km2=24,521 |pushpin_map=Turkey |pushpin_label_position=<!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> |pushpin_map_caption =अङ्काराको स्थान |pushpin_mapsize =270px |elevation_m=938 |postal_code_type=पोस्टल कोड |postal_code=०६xxx |area_code=३१२ |blank_info=०६ |blank_name= अनुमतिपत्र&nbsp;प्लेट |leader_name= मेलिह गोकेक |leader_party= |leader_title=मेयर |leader_title1=गवर्नर |leader_name1= मेहमत किकर |website={{url|http://www.ankara.bel.tr/}}<br/>{{url|http://www.ankara.gov.tr/}}<!-- http://ankara.ankaram.net/en/ --> }} '''अङ्कारा''' ({{IPAc-en|ˈ|æ|ŋ|k|ə|r|ə}};<ref>{{cite web|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/ankara?showCookiePolicy=true|title=Ankara|accessdate=24 September 2014|publisher=Collins Dictionary|date=n.d.}}</ref> {{IPA-tr|ˈaŋ.ka.ɾa|3=Tr-Ankara.oga}}; ऐतिहासिक रूपमा '''एनकेरा''' तथा '''अङ्गोरा'''को नामले पनि जानिन्छ)। यो [[टर्की]]को [[राजधानी]] र दोस्रो सबैभन्दा ठुलो सहर पनि हो। यो भन्दा ठुलो सहरको रूपमा [[इस्तानबुल]] रहेको छ। यो सहरको न्यूनतम अवनति {{convert|sp=us|938|m|ft}} रहेको छ। सन् २०१४ को जनगणना अनुसार यो सहरको जनसङ्ख्या ५१,५०,०७२ रहेको छ भने यसको महानगरीय नगरपालिकाको जनसङ्ख्या ४९,६५,५४२ रहेको छ ।<ref name="rapor.tuik.gov.tr">[http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) – Büyükşehir belediyeleri ve bağlı belediyelerin nüfusları – 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006094859/http://rapor.tuik.gov.tr/reports/rwservlet?adnksdb2&ENVID=adnksdb2Env&report=wa_buyukbelediye.RDF&p_kod=1&p_yil=2011&p_dil=1&desformat=html |date=2014-10-06 }}</ref><ref>[http://www.fallingrain.com/world/TU/68/Ankara.html Ankara, Turkey: Latitude, Longitude and Altitude] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210711095906/http://www.fallingrain.com/world/TU/68/Ankara.html |date=2021-07-11 }}</ref> == इतिहास == {{ठुटो}} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{Commonscat|Ankara|अङ्कारा}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{क्षेत्रका आधारमा एसियाका राजधानीहरू}} [[श्रेणी:युरोपका सहरहरू]] [[श्रेणी:राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:विकिपिडिया नेपाल परियोजनामा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:धेरै जनघनत्व भएका सहरहरू]] bpt56o8xas0yev2m8f6ly29flwaavxt 0 74861 1380591 1094578 2026-09-18T20:07:53Z Sunlightson 66105 1380591 wikitext text/x-wiki दुई वा दुई भन्दा बढी संस्था वा [[कम्पनी]] एक आपसमा गाभिनु वा मिसिनुलाई मर्जर भनिन्छ । मर्जर भनेको अग्रेजी भाषाबाट आएको आगन्तुक शब्द हो । मर्जरले [[कम्पनी]]लाई छिटो बढ्न वा नयाँ स्थानमा नयाँ शाखा नखोलि स्थापित हुन मद्द गर्दछ । === (विलय) मर्जरका प्रकार === आर्थिक दृष्टिले हेर्दा, व्यवसायिक संयोजनलाई पनि तेर्सो (horizontal), ठाडो (vertical) र संयुक्त (conglomerate) विलय (वा अधिग्रहण) का रूपमा वर्गीकृत गर्न सकिन्छ। '''तेर्सो विलय''' त्यस्तो हुन्छ जब दुई प्रतिस्पर्धी एउटै उद्योगमा हुन्छन्। '''ठाडो विलय''' तब हुन्छ जब दुई कम्पनीहरूले मूल्य श्रृंखलामा मिलेर काम गर्छन्, जस्तै जब एउटा कम्पनीले पूरानो आपूर्तिकर्ता (backward integration) वा पूरानो ग्राहक (forward integration) किन्न्छ। जब एक अधिग्रहण गर्ने कम्पनी र यसको लक्ष्य कम्पनीबीच कुनै रणनीतिक सम्बन्ध हुँदैन, यसलाई '''संयुक्त विलय''' भनिन्छ (Douma & Schreuder, 2013)<ref name="academia.edu">{{cite web | url=https://www.academia.edu/93596473 | title=Economic approaches to mergers and acquisitions | date=January 2013 | last1=Schreuder | first1=Hein }}{{self-published inline|date=June 2026}}</ref> अधिकांश प्रयोग हुने मर्जरको ढाँचा त्रिकोणमितीय मर्जर हो, जहाँ लक्ष्य कम्पनीले खरिदकर्ताले पूर्ण रूपमा मालिक रहेको शेल कम्पनी सँग मर्ज हुन्छ, जसले गर्दा यो खरिदकर्ताको सहायक कम्पनी बन्छ। '''अगाडि त्रिकोणमितीय मर्जर''' मा, लक्ष्य कम्पनी सहायक कम्पनीमा मर्ज हुन्छ, र मर्जरको बाँच्ने कम्पनी सहायक कम्पनी हुन्छ; '''उल्टा त्रिकोणमितीय मर्जर''' त्यस्तै हुन्छ, तर यसमा सहायक कम्पनी लक्ष्य कम्पनीमा मर्ज हुन्छ, र मर्जर पछि लक्ष्य कम्पनी बाँच्छ। लक्षित कम्पनी उल्टो त्रिकोणात्मक मर्जरमा बाँचेकोले, यसको ठेक्का, शीर्षक, र अनुमति पत्रहरु कायम रहन्छन् र ती अधिकार प्राप्त गर्ने व्यक्तिलाई स्थानान्तरण गर्नु पर्दैन।<ref>{{cite web |last1=Feldman |first1=Sandra |title=The different types and methods of mergers and acquisitions |url=https://www.wolterskluwer.com/en/expert-insights/the-different-types-and-methods-of-mergers-and-acquisitions |work=Wolters Kluwer }}</ref> मर्जर, सम्पत्ति खरिद र इक्विटी खरिदहरू प्रत्येकलाई फरक ढंगले कर लाग्छ, र करको हिसाबले सबैभन्दा फाइदाजनक संरचना परिस्थितिमा निर्भर हुन्छ। अमेरिकी Internal Revenue Code अनुसार, अगाडि तिरको त्रिकोण मर्जरलाई यसरी कर लाग्छ कि लक्ष्य कम्पनीले आफ्ना सम्पत्ति शेल कम्पनीलाई बेचेको र त्यसपछि तिनीहरूलाई likvidate गरेको जस्तो मानिन्छ, भने उल्टो त्रिकोण मर्जरमा लक्ष्य कम्पनीका शेयरधनीहरूले लक्ष्य कम्पनीको शेयर खरिदकर्तालाई बेचेको जस्तो कर लाग्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:कम्पनी]] 39p2w08z5k0lbu16c7ptcouiecifkl7 3 89175 1380611 1366213 2026-09-19T05:50:09Z RKHvoice 80972 /* */ Rabi Kiran Hamal -Nepali Political Activist, Youth Leader and Social Advocate 1380611 wikitext text/x-wiki Rabi Kiran Hamal Rabi Kiran Hamal (born 11 January 1998) is a Nepali political activist, youth leader and social advocate. He is associated with Nepal's Gen Z Movement and has been involved in public advocacy on governance, institutional reform, judicial accountability, anti-corruption, and youth participation in politics. Hamal has been active in political and civic affairs from a young age. He has also been involved in public discussions, campaigns and political activities concerning democratic governance, public accountability and institutional reform. Early life and education Hamal was born on 11 January 1998 (27 Poush 2054 B.S.) in Simta Rural Municipality–1, Surkhet District, Nepal, to Ratna Bahadur Hamal and Usha Kumari Chand. He spent his childhood in rural Surkhet and later moved to Birendranagar for his education. He studied science at the higher-secondary level and later studied Political Science and Journalism at Ratna Rajya Laxmi Campus in Kathmandu. He has also pursued postgraduate studies in Political Science. Alongside his formal education, Hamal has participated in training and academic programmes related to gender and diversity, social transformation, inclusive leadership, democracy, leadership development and public policy. He has also undertaken studies in life philosophy and social consciousness through programmes associated with Nalanda University. Political career Hamal became involved in political and civic activities at an early age, with a particular focus on youth participation in public affairs and political decision-making. He was previously associated with the Rastriya Prajatantra Party (RPP) and served as a member of its Central Committee. He later left the party and continued his political activities independently. His public advocacy has focused on institutional accountability, transparency, anti-corruption measures, judicial reform and the participation of young people in policymaking and governance. Gen Z Movement Hamal is associated with Nepal's Gen Z Movement, which emerged as a youth-led movement addressing issues of governance, corruption, political accountability and institutional reform. In connection with the movement, Hamal has participated in public discussions, campaigns and political activities concerning judicial accountability, restructuring of public institutions, transparency and youth participation in governance. His public statements have also criticised political interference in state institutions, nepotism, factionalism and the concentration of political power, while calling for greater institutional accountability and democratic governance. Electoral politics Hamal contested the House of Representatives election from Surkhet Constituency No. 1. His electoral and political activities have included advocacy on governance, institutional reform, political accountability and greater participation of young people in public decision-making. Following the election, he has continued to participate in public discussions and political activities concerning Nepal's democratic institutions, governance and political processes. Public engagement Hamal regularly engages in public discussions, interviews, political programmes and social-media activities. His public engagement covers governance, democratic institutions, public policy, political accountability, youth leadership and social reform. He has expressed his views through speeches, articles, interviews, public statements and digital platforms. Political views Hamal has publicly advocated greater transparency and accountability in government, stronger democratic institutions, judicial independence, anti-corruption measures and reform of public institutions. He has also called for greater participation of young people in political decision-making and for institutional changes aimed at strengthening democratic governance and public accountability. See also * Gen Z Movement (Nepal) * Politics of Nepal * Youth politics in Nepal * Governance in Nepal References References should be added from reliable, independent and published sources covering Hamal's biography, political activities, electoral participation and association with the Gen Z Movement. External links Official website or verified public profile, if applicable. रवि किरण हमाल रवि किरण हमाल (जन्म ११ जनवरी १९९८) नेपाली राजनीतिक अभियन्ता, युवा नेता तथा सामाजिक अभियन्ता हुन्। उनी नेपालको जेनजी आन्दोलनसँग सम्बन्धित छन्। उनका राजनीतिक तथा सार्वजनिक गतिविधिहरू सुशासन, संस्थागत सुधार, न्यायिक जवाफदेहिता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण तथा राजनीतिमा युवाको सहभागितासँग सम्बन्धित छन्। हमाल सानै उमेरदेखि राजनीतिक तथा नागरिक गतिविधिमा संलग्न हुँदै आएका छन्। उनले लोकतान्त्रिक शासन, सार्वजनिक जवाफदेहिता, संस्थागत सुधार तथा युवाको राजनीतिक सहभागितासम्बन्धी विभिन्न सार्वजनिक बहस, अभियान तथा कार्यक्रमहरूमा सहभागिता जनाउँदै आएका छन्। प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा हमालको जन्म ११ जनवरी १९९८ (वि.सं. २०५४ पौष २७ गते) सुर्खेत जिल्लाको सिम्ता गाउँपालिका–१ मा रत्नबहादुर हमाल र उषाकुमारी चन्दका ज्येष्ठ पुत्रका रूपमा भएको हो। उनको बाल्यकाल सुर्खेतको ग्रामीण क्षेत्रमा बित्यो। पछि शिक्षाका लागि उनी वीरेन्द्रनगर पुगे। उनले उच्च माध्यमिक तहमा विज्ञान विषय अध्ययन गरे। त्यसपछि काठमाडौंस्थित रत्न राज्यलक्ष्मी क्याम्पसमा राजनीतिशास्त्र तथा पत्रकारिता अध्ययन गरे। उनले राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर तहको अध्ययनसमेत गरेका छन्। औपचारिक शिक्षासँगै उनले लैङ्गिक तथा विविधता, सामाजिक रूपान्तरण, समावेशी नेतृत्व, लोकतन्त्र, नेतृत्व विकास तथा सार्वजनिक नीतिसम्बन्धी विभिन्न प्रशिक्षण तथा अध्ययन कार्यक्रममा सहभागिता जनाएका छन्। उनले नालन्दा विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धित कार्यक्रममार्फत जीवन दर्शन तथा सामाजिक चेतनासम्बन्धी अध्ययनसमेत गरेका छन्। राजनीतिक यात्रा हमाल प्रारम्भिक उमेरदेखि नै राजनीतिक तथा नागरिक गतिविधिमा संलग्न भएका थिए। उनका राजनीतिक गतिविधिको प्रमुख क्षेत्र युवाको सार्वजनिक तथा राजनीतिक सहभागिता, सुशासन, जवाफदेहिता र संस्थागत सुधार रहेको छ। उनी यसअघि **राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)**सँग आबद्ध थिए र पार्टीको केन्द्रीय समितिका सदस्यका रूपमा काम गरेका थिए। पछि उनले पार्टीबाट अलग भई स्वतन्त्र रूपमा राजनीतिक गतिविधि अघि बढाएका छन्। उनका सार्वजनिक राजनीतिक धारणा संस्थागत जवाफदेहिता, पारदर्शिता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, न्यायिक सुधार तथा नीति निर्माण र शासन प्रक्रियामा युवाको सहभागितासँग सम्बन्धित छन्। जेनजी आन्दोलन हमाल नेपालको जेनजी आन्दोलनसँग सम्बन्धित युवा अगुवामध्ये एक हुन्। शासन, भ्रष्टाचार, राजनीतिक जवाफदेहिता तथा संस्थागत सुधारसँग सम्बन्धित मुद्दाहरू उठाउँदै विकसित भएको उक्त आन्दोलनसँग सम्बन्धित विभिन्न सार्वजनिक छलफल, अभियान तथा गतिविधिमा उनी सहभागी भएका छन्। आन्दोलनसँग सम्बन्धित उनका सार्वजनिक अभिव्यक्तिहरूमा न्यायिक जवाफदेहिता, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, पारदर्शिता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण तथा शासन प्रक्रियामा युवाको सहभागिताजस्ता विषयहरू प्रमुख छन्। उनले राज्यका संस्थाहरूमा राजनीतिक हस्तक्षेप, नातावाद, गुटगत राजनीति तथा राजनीतिक शक्तिको केन्द्रीकरणको आलोचना गर्दै संस्थागत जवाफदेहिता र लोकतान्त्रिक शासनलाई बलियो बनाउनुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन्। निर्वाचन राजनीति हमालले प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा सुर्खेत निर्वाचन क्षेत्र नं. १ बाट उम्मेदवारी दिएका थिए। निर्वाचनका क्रममा उनले सुशासन, संस्थागत सुधार, राजनीतिक जवाफदेहिता तथा सार्वजनिक निर्णय प्रक्रियामा युवाको सहभागितासम्बन्धी विषय उठाएका थिए। निर्वाचनपछि पनि उनले नेपालको लोकतान्त्रिक संस्था, शासन प्रणाली तथा राजनीतिक प्रक्रियासम्बन्धी सार्वजनिक बहस र गतिविधिमा सहभागिता जनाउँदै आएका छन्। सार्वजनिक गतिविधि हमाल सार्वजनिक बहस, अन्तर्वार्ता, राजनीतिक कार्यक्रम तथा सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय छन्। उनका सार्वजनिक गतिविधिहरू शासन प्रणाली, लोकतान्त्रिक संस्था, सार्वजनिक नीति, राजनीतिक जवाफदेहिता, युवा नेतृत्व तथा सामाजिक सुधारसँग सम्बन्धित छन्। उनले भाषण, लेख, अन्तर्वार्ता, सार्वजनिक वक्तव्य तथा डिजिटल माध्यममार्फत आफ्ना राजनीतिक तथा सामाजिक धारणा व्यक्त गर्दै आएका छन्। राजनीतिक दृष्टिकोण हमालले पारदर्शिता, सार्वजनिक जवाफदेहिता, लोकतान्त्रिक संस्थाको सुदृढीकरण, न्यायिक स्वतन्त्रता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण तथा सार्वजनिक संस्थाहरूको सुधारको पक्षमा सार्वजनिक धारणा राख्दै आएका छन्। उनका राजनीतिक अभिव्यक्तिहरूमा युवालाई नीति निर्माण तथा राजनीतिक निर्णय प्रक्रियामा बढी सहभागी गराउने र लोकतान्त्रिक शासन प्रणालीमा संस्थागत सुधार गर्ने विषयसमेत समेटिएका छन्। सम्बन्धित विषय * जेनजी आन्दोलन * नेपालको राजनीति * युवा राजनीति * नेपालमा सुशासन * सार्वजनिक जवाफदेहिता सन्दर्भ यस लेखमा उल्लेख गरिएका जीवनी, राजनीतिक गतिविधि, निर्वाचन तथा संस्थागत भूमिकासम्बन्धी विवरणहरू विश्वसनीय र स्वतन्त्र प्रकाशित स्रोतबाट प्रमाणित गर्न आवश्यक हुन्छ। समाचार संस्था, आधिकारिक निर्वाचन अभिलेख, प्रकाशित अन्तर्वार्ता तथा अन्य स्वतन्त्र स्रोतहरूलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। बाह्य लिङ्क https://english.khabarhub.com/2025/21/502083/ https://english.khabarhub.com/2025/31/503414/ https://english.khabarhub.com/2025/17/506337/ https://english.khabarhub.com/2025/03/509836/ https://english.khabarhub.com/2025/16/511605/ https://english.khabarhub.com/2026/25/555364/ https://english.khabarhub.com/2026/21/559380/ https://english.khabarhub.com/2026/04/561417/ https://english.khabarhub.com/2026/07/566748/ https://english.khabarhub.com/2026/19/568174/ https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/once-they-leave-power-they-will-end-up-in-prison-rabi-kiran-hamal-11-97.html https://english.nepalnews.com/s/nation/hamal-demands-advanced-rescue-technology-for-rasuwa-flood-victims/ == जेनजी आन्दोलन == भाद्र २३ र २४ गते नेपालमा भएको जेन्जी आन्दोलनका विषयमा चर्चा गर्दाखेरि उनले अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेका थिए। भाद्र २२ गते पत्रकार सम्मेलनै गरेर उनले युवा पुस्तालाई सडक संघर्षमा उत्रिन आह्वान गरेका थिए भने राजनीतिक तवरले कसरी अगाडि बढ्न सकिन्छ भनेर उनले युवाहरूलाई सचेतना दिएका थिए हौसला दिएका थिए। [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:४६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == Facebook Profile == <nowiki>https://www.facebook.com/share/18bget2Ycj/</nowiki> [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == TikTok == https://www.tiktok.com/@rabikiranfornation?_r=1&_t=ZS-969xCgPhq3I [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५७, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) hm65q4645ak9mviv06xewmfkxaj94iu 1380613 1380611 2026-09-19T05:52:48Z RKHvoice 80972 /* Once they leave power, they will end up in prison: Rabi Kiran Hamal */ नयाँ खण्ड 1380613 wikitext text/x-wiki Rabi Kiran Hamal Rabi Kiran Hamal (born 11 January 1998) is a Nepali political activist, youth leader and social advocate. He is associated with Nepal's Gen Z Movement and has been involved in public advocacy on governance, institutional reform, judicial accountability, anti-corruption, and youth participation in politics. Hamal has been active in political and civic affairs from a young age. He has also been involved in public discussions, campaigns and political activities concerning democratic governance, public accountability and institutional reform. Early life and education Hamal was born on 11 January 1998 (27 Poush 2054 B.S.) in Simta Rural Municipality–1, Surkhet District, Nepal, to Ratna Bahadur Hamal and Usha Kumari Chand. He spent his childhood in rural Surkhet and later moved to Birendranagar for his education. He studied science at the higher-secondary level and later studied Political Science and Journalism at Ratna Rajya Laxmi Campus in Kathmandu. He has also pursued postgraduate studies in Political Science. Alongside his formal education, Hamal has participated in training and academic programmes related to gender and diversity, social transformation, inclusive leadership, democracy, leadership development and public policy. He has also undertaken studies in life philosophy and social consciousness through programmes associated with Nalanda University. Political career Hamal became involved in political and civic activities at an early age, with a particular focus on youth participation in public affairs and political decision-making. He was previously associated with the Rastriya Prajatantra Party (RPP) and served as a member of its Central Committee. He later left the party and continued his political activities independently. His public advocacy has focused on institutional accountability, transparency, anti-corruption measures, judicial reform and the participation of young people in policymaking and governance. Gen Z Movement Hamal is associated with Nepal's Gen Z Movement, which emerged as a youth-led movement addressing issues of governance, corruption, political accountability and institutional reform. In connection with the movement, Hamal has participated in public discussions, campaigns and political activities concerning judicial accountability, restructuring of public institutions, transparency and youth participation in governance. His public statements have also criticised political interference in state institutions, nepotism, factionalism and the concentration of political power, while calling for greater institutional accountability and democratic governance. Electoral politics Hamal contested the House of Representatives election from Surkhet Constituency No. 1. His electoral and political activities have included advocacy on governance, institutional reform, political accountability and greater participation of young people in public decision-making. Following the election, he has continued to participate in public discussions and political activities concerning Nepal's democratic institutions, governance and political processes. Public engagement Hamal regularly engages in public discussions, interviews, political programmes and social-media activities. His public engagement covers governance, democratic institutions, public policy, political accountability, youth leadership and social reform. He has expressed his views through speeches, articles, interviews, public statements and digital platforms. Political views Hamal has publicly advocated greater transparency and accountability in government, stronger democratic institutions, judicial independence, anti-corruption measures and reform of public institutions. He has also called for greater participation of young people in political decision-making and for institutional changes aimed at strengthening democratic governance and public accountability. See also * Gen Z Movement (Nepal) * Politics of Nepal * Youth politics in Nepal * Governance in Nepal References References should be added from reliable, independent and published sources covering Hamal's biography, political activities, electoral participation and association with the Gen Z Movement. External links Official website or verified public profile, if applicable. रवि किरण हमाल रवि किरण हमाल (जन्म ११ जनवरी १९९८) नेपाली राजनीतिक अभियन्ता, युवा नेता तथा सामाजिक अभियन्ता हुन्। उनी नेपालको जेनजी आन्दोलनसँग सम्बन्धित छन्। उनका राजनीतिक तथा सार्वजनिक गतिविधिहरू सुशासन, संस्थागत सुधार, न्यायिक जवाफदेहिता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण तथा राजनीतिमा युवाको सहभागितासँग सम्बन्धित छन्। हमाल सानै उमेरदेखि राजनीतिक तथा नागरिक गतिविधिमा संलग्न हुँदै आएका छन्। उनले लोकतान्त्रिक शासन, सार्वजनिक जवाफदेहिता, संस्थागत सुधार तथा युवाको राजनीतिक सहभागितासम्बन्धी विभिन्न सार्वजनिक बहस, अभियान तथा कार्यक्रमहरूमा सहभागिता जनाउँदै आएका छन्। प्रारम्भिक जीवन तथा शिक्षा हमालको जन्म ११ जनवरी १९९८ (वि.सं. २०५४ पौष २७ गते) सुर्खेत जिल्लाको सिम्ता गाउँपालिका–१ मा रत्नबहादुर हमाल र उषाकुमारी चन्दका ज्येष्ठ पुत्रका रूपमा भएको हो। उनको बाल्यकाल सुर्खेतको ग्रामीण क्षेत्रमा बित्यो। पछि शिक्षाका लागि उनी वीरेन्द्रनगर पुगे। उनले उच्च माध्यमिक तहमा विज्ञान विषय अध्ययन गरे। त्यसपछि काठमाडौंस्थित रत्न राज्यलक्ष्मी क्याम्पसमा राजनीतिशास्त्र तथा पत्रकारिता अध्ययन गरे। उनले राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर तहको अध्ययनसमेत गरेका छन्। औपचारिक शिक्षासँगै उनले लैङ्गिक तथा विविधता, सामाजिक रूपान्तरण, समावेशी नेतृत्व, लोकतन्त्र, नेतृत्व विकास तथा सार्वजनिक नीतिसम्बन्धी विभिन्न प्रशिक्षण तथा अध्ययन कार्यक्रममा सहभागिता जनाएका छन्। उनले नालन्दा विश्वविद्यालयसँग सम्बन्धित कार्यक्रममार्फत जीवन दर्शन तथा सामाजिक चेतनासम्बन्धी अध्ययनसमेत गरेका छन्। राजनीतिक यात्रा हमाल प्रारम्भिक उमेरदेखि नै राजनीतिक तथा नागरिक गतिविधिमा संलग्न भएका थिए। उनका राजनीतिक गतिविधिको प्रमुख क्षेत्र युवाको सार्वजनिक तथा राजनीतिक सहभागिता, सुशासन, जवाफदेहिता र संस्थागत सुधार रहेको छ। उनी यसअघि **राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (राप्रपा)**सँग आबद्ध थिए र पार्टीको केन्द्रीय समितिका सदस्यका रूपमा काम गरेका थिए। पछि उनले पार्टीबाट अलग भई स्वतन्त्र रूपमा राजनीतिक गतिविधि अघि बढाएका छन्। उनका सार्वजनिक राजनीतिक धारणा संस्थागत जवाफदेहिता, पारदर्शिता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, न्यायिक सुधार तथा नीति निर्माण र शासन प्रक्रियामा युवाको सहभागितासँग सम्बन्धित छन्। जेनजी आन्दोलन हमाल नेपालको जेनजी आन्दोलनसँग सम्बन्धित युवा अगुवामध्ये एक हुन्। शासन, भ्रष्टाचार, राजनीतिक जवाफदेहिता तथा संस्थागत सुधारसँग सम्बन्धित मुद्दाहरू उठाउँदै विकसित भएको उक्त आन्दोलनसँग सम्बन्धित विभिन्न सार्वजनिक छलफल, अभियान तथा गतिविधिमा उनी सहभागी भएका छन्। आन्दोलनसँग सम्बन्धित उनका सार्वजनिक अभिव्यक्तिहरूमा न्यायिक जवाफदेहिता, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, पारदर्शिता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण तथा शासन प्रक्रियामा युवाको सहभागिताजस्ता विषयहरू प्रमुख छन्। उनले राज्यका संस्थाहरूमा राजनीतिक हस्तक्षेप, नातावाद, गुटगत राजनीति तथा राजनीतिक शक्तिको केन्द्रीकरणको आलोचना गर्दै संस्थागत जवाफदेहिता र लोकतान्त्रिक शासनलाई बलियो बनाउनुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन्। निर्वाचन राजनीति हमालले प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा सुर्खेत निर्वाचन क्षेत्र नं. १ बाट उम्मेदवारी दिएका थिए। निर्वाचनका क्रममा उनले सुशासन, संस्थागत सुधार, राजनीतिक जवाफदेहिता तथा सार्वजनिक निर्णय प्रक्रियामा युवाको सहभागितासम्बन्धी विषय उठाएका थिए। निर्वाचनपछि पनि उनले नेपालको लोकतान्त्रिक संस्था, शासन प्रणाली तथा राजनीतिक प्रक्रियासम्बन्धी सार्वजनिक बहस र गतिविधिमा सहभागिता जनाउँदै आएका छन्। सार्वजनिक गतिविधि हमाल सार्वजनिक बहस, अन्तर्वार्ता, राजनीतिक कार्यक्रम तथा सामाजिक सञ्जालमा सक्रिय छन्। उनका सार्वजनिक गतिविधिहरू शासन प्रणाली, लोकतान्त्रिक संस्था, सार्वजनिक नीति, राजनीतिक जवाफदेहिता, युवा नेतृत्व तथा सामाजिक सुधारसँग सम्बन्धित छन्। उनले भाषण, लेख, अन्तर्वार्ता, सार्वजनिक वक्तव्य तथा डिजिटल माध्यममार्फत आफ्ना राजनीतिक तथा सामाजिक धारणा व्यक्त गर्दै आएका छन्। राजनीतिक दृष्टिकोण हमालले पारदर्शिता, सार्वजनिक जवाफदेहिता, लोकतान्त्रिक संस्थाको सुदृढीकरण, न्यायिक स्वतन्त्रता, भ्रष्टाचार नियन्त्रण तथा सार्वजनिक संस्थाहरूको सुधारको पक्षमा सार्वजनिक धारणा राख्दै आएका छन्। उनका राजनीतिक अभिव्यक्तिहरूमा युवालाई नीति निर्माण तथा राजनीतिक निर्णय प्रक्रियामा बढी सहभागी गराउने र लोकतान्त्रिक शासन प्रणालीमा संस्थागत सुधार गर्ने विषयसमेत समेटिएका छन्। सम्बन्धित विषय * जेनजी आन्दोलन * नेपालको राजनीति * युवा राजनीति * नेपालमा सुशासन * सार्वजनिक जवाफदेहिता सन्दर्भ यस लेखमा उल्लेख गरिएका जीवनी, राजनीतिक गतिविधि, निर्वाचन तथा संस्थागत भूमिकासम्बन्धी विवरणहरू विश्वसनीय र स्वतन्त्र प्रकाशित स्रोतबाट प्रमाणित गर्न आवश्यक हुन्छ। समाचार संस्था, आधिकारिक निर्वाचन अभिलेख, प्रकाशित अन्तर्वार्ता तथा अन्य स्वतन्त्र स्रोतहरूलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। बाह्य लिङ्क https://english.khabarhub.com/2025/21/502083/ https://english.khabarhub.com/2025/31/503414/ https://english.khabarhub.com/2025/17/506337/ https://english.khabarhub.com/2025/03/509836/ https://english.khabarhub.com/2025/16/511605/ https://english.khabarhub.com/2026/25/555364/ https://english.khabarhub.com/2026/21/559380/ https://english.khabarhub.com/2026/04/561417/ https://english.khabarhub.com/2026/07/566748/ https://english.khabarhub.com/2026/19/568174/ https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/once-they-leave-power-they-will-end-up-in-prison-rabi-kiran-hamal-11-97.html https://english.nepalnews.com/s/nation/hamal-demands-advanced-rescue-technology-for-rasuwa-flood-victims/ == जेनजी आन्दोलन == भाद्र २३ र २४ गते नेपालमा भएको जेन्जी आन्दोलनका विषयमा चर्चा गर्दाखेरि उनले अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेका थिए। भाद्र २२ गते पत्रकार सम्मेलनै गरेर उनले युवा पुस्तालाई सडक संघर्षमा उत्रिन आह्वान गरेका थिए भने राजनीतिक तवरले कसरी अगाडि बढ्न सकिन्छ भनेर उनले युवाहरूलाई सचेतना दिएका थिए हौसला दिएका थिए। [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:४६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == Facebook Profile == <nowiki>https://www.facebook.com/share/18bget2Ycj/</nowiki> [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == TikTok == https://www.tiktok.com/@rabikiranfornation?_r=1&_t=ZS-969xCgPhq3I [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५७, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == Once they leave power, they will end up in prison: Rabi Kiran Hamal == Republica. “Once they leave power, they will end up in prison: Rabi Kiran Hamal.” myRepublica, 17 September 2026. Read the article⁠�[https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/once-they-leave-power-they-will-end-up-in-prison-rabi-kiran-hamal-11-97.html Once they leave power, they will end up in prison: Rabi Kiran Hamal] [[User:RKHvoice|RKHvoice]] ([[User talk:RKHvoice|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:३७, १९ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) ejtkjn2190ima5yt84omfp0jrje2v73 1380614 1380613 2026-09-19T05:53:12Z Pristome 77523 Undid edits by [[Special:Contribs/RKHvoice|RKHvoice]] ([[User talk:RKHvoice|talk]]) to last version by ~2026-40241-24: unnecessary links or spam 1380614 wikitext text/x-wiki Rabi Kiran Hamal Rabi Kiran Hamal (born 10 January 1998) is a Nepali political activist, youth leader, and social advocate associated with the Gen Z Movement in Nepal. He is known for his advocacy of good governance, institutional reform, judicial accountability, anti-corruption initiatives, and increased youth participation in politics. Early life and education Hamal was born on 10 January 1998 (27 Poush 2054 B.S.) in Ward No. 1, Simta Rural Municipality, Surkhet District, Nepal, to Ratna Bahadur Hamal and Usha Kumari Chand. He spent his childhood in rural Surkhet before moving to Birendranagar for higher education. He completed his higher secondary education in the science stream and later earned a bachelor's degree in Political Science and Journalism from Ratna Rajya Laxmi Campus, Kathmandu. He has also pursued graduate studies in Political Science. In addition to his academic education, Hamal has completed training programs on gender diversity, social transformation, inclusive leadership, democracy, leadership development, and public policy. He has also undertaken studies in life philosophy and social consciousness through programs associated with Nalanda University. Political career Hamal became politically active at a young age and has been involved in campaigns promoting youth engagement in public affairs. He argues that young people should play an active role in policymaking and governance rather than remaining observers of the political process. He is associated with Nepal's Gen Z Movement, through which he has advocated for judicial reform, restructuring of public institutions, transparency, accountability, and measures to combat corruption. His public statements have frequently addressed issues including political patronage, institutional independence, nepotism, and governance reform. Public engagement Hamal regularly participates in public discussions, policy debates, and social media engagement on issues related to governance, democratic institutions, youth leadership, and political reform. He is recognized for expressing his political views through speeches, interviews, and digital platforms. Political views Hamal has advocated for institutional reforms aimed at strengthening transparency, accountability, and democratic governance. His public positions emphasize judicial independence, anti-corruption measures, public sector reform, and greater youth participation in political decision-making. See also - Gen Z Movement (Nepal) - Politics of Nepal - Youth politics in Nepal रवि किरण हमाल सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिका वडा नम्बर १ मा सामान्य परिवारमा जन्मिएका रवि किरण हमाल बाल्यकालदेखि नै पढाइमा अब्बल विद्यार्थी थिए। उनी विसं २०५४ साल पौष २७ गते सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिकामा पिता रत्नबहादुर हमाल र माता उषाकुमारी चन्दको जेष्ठ सुपुत्रको रूपमा जन्मिएका थिए। उनको बाल्यकाल ग्रामीण भेगमै बितेको थियो । पढाइको सिलसिलामा उनी सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर उच्च शिक्षा हासिल गर्न पुगेका थिए । उनले उच्च शिक्षा विज्ञान विषयमा गरेका थिए। त्यसपछि काठमाडौँको रत्नराज्य लक्ष्मी क्याम्पसबाट राजनीतिशास्त्र र पत्रकारितामा उनले स्नातक सम्पन्न गरेका थिए । रवि किरण हमाल नेपाली युवा राजनीतिक अभियन्ता, सामाजिक रूपान्तरणका पक्षधर तथा जेनजी आन्दोलनसँग जोडिएका युवा नेताका रूपमा परिचित छन्। उनी सुशासन, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, न्यायालय शुद्धीकरण, भ्रष्टाचारविरोधी अभियान तथा युवाको राजनीतिक हस्तक्षेपका मुद्दामा सक्रिय छन्। सानै उमेरदेखि राजनीतिमा सक्रिय रहेका हमालले युवाहरूले केवल दर्शक नभई नीति निर्माण र राज्य सञ्चालनमा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्नुपर्छ भन्ने धारणा सार्वजनिक रूपमा व्यक्त गर्दै आएका छन्। उनी विशेषतः नयाँ पुस्ताको राजनीतिक चेतना, वैकल्पिक नेतृत्व र संस्थागत सुधारको पक्षमा स्पष्ट आवाज उठाउने युवा नेताका रूपमा चिनिन्छन्। शिक्षा तथा प्रशिक्षण हमालले राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरेका छन्। उनले लैङ्गिक विविधता, सामाजिक रूपान्तरण तथा समावेशी नेतृत्वसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका विभिन्न कोर्सहरू पनि पूरा गरेका छन्। त्यसैगरी, उनले Nalanda University बाट जीवन दर्शन तथा सामाजिक चेतनासम्बन्धी प्रशिक्षण लिएका छन्। उनका अध्ययन र प्रशिक्षणका क्षेत्रहरू मुख्यतः सामाजिक न्याय, लोकतन्त्र, नेतृत्व विकास र सार्वजनिक नीतिसँग सम्बन्धित रहेका छन्। राजनीतिक सक्रियता रवि किरण हमाल जेनजी आन्दोलनका सक्रिय अगुवा मानिन्छन्। उक्त आन्दोलनमार्फत उनले न्यायालयको शुद्धीकरण, राजनीतिक भागबन्डाको अन्त्य, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, पारदर्शिता र जवाफदेहिताको पक्षमा अभियान चलाएका छन्। उनी भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा अभिव्यक्ति दिने युवा नेताका रूपमा परिचित छन्। राज्य संयन्त्रमा दलगत हस्तक्षेप, नातावाद, गुटगत राजनीति तथा शक्ति केन्द्रित संस्कृतिको आलोचना गर्दै आएका उनले संस्थागत सुधार र उत्तरदायी शासन प्रणालीको वकालत गर्दै आएका छन्। सार्वजनिक छवि उनी सामाजिक सञ्जाल तथा सार्वजनिक बहसहरूमा स्पष्ट, आक्रामक र वैकल्पिक राजनीतिक दृष्टिकोण राख्ने युवा नेताका रूपमा चिनिन्छन्। नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीतिक आवाजका रूपमा उनको पहिचान निर्माण हुँदै गएको छ। == जेनजी आन्दोलन == भाद्र २३ र २४ गते नेपालमा भएको जेन्जी आन्दोलनका विषयमा चर्चा गर्दाखेरि उनले अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेका थिए। भाद्र २२ गते पत्रकार सम्मेलनै गरेर उनले युवा पुस्तालाई सडक संघर्षमा उत्रिन आह्वान गरेका थिए भने राजनीतिक तवरले कसरी अगाडि बढ्न सकिन्छ भनेर उनले युवाहरूलाई सचेतना दिएका थिए हौसला दिएका थिए। [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:४६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == Facebook Profile == <nowiki>https://www.facebook.com/share/18bget2Ycj/</nowiki> [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == TikTok == https://www.tiktok.com/@rabikiranfornation?_r=1&_t=ZS-969xCgPhq3I [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५७, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) 1sof2twnmy78oeuwncxun86fu8ixt74 1380615 1380614 2026-09-19T05:53:55Z RKHvoice 80972 /* Facebook Profile */ नयाँ खण्ड 1380615 wikitext text/x-wiki Rabi Kiran Hamal Rabi Kiran Hamal (born 10 January 1998) is a Nepali political activist, youth leader, and social advocate associated with the Gen Z Movement in Nepal. He is known for his advocacy of good governance, institutional reform, judicial accountability, anti-corruption initiatives, and increased youth participation in politics. Early life and education Hamal was born on 10 January 1998 (27 Poush 2054 B.S.) in Ward No. 1, Simta Rural Municipality, Surkhet District, Nepal, to Ratna Bahadur Hamal and Usha Kumari Chand. He spent his childhood in rural Surkhet before moving to Birendranagar for higher education. He completed his higher secondary education in the science stream and later earned a bachelor's degree in Political Science and Journalism from Ratna Rajya Laxmi Campus, Kathmandu. He has also pursued graduate studies in Political Science. In addition to his academic education, Hamal has completed training programs on gender diversity, social transformation, inclusive leadership, democracy, leadership development, and public policy. He has also undertaken studies in life philosophy and social consciousness through programs associated with Nalanda University. Political career Hamal became politically active at a young age and has been involved in campaigns promoting youth engagement in public affairs. He argues that young people should play an active role in policymaking and governance rather than remaining observers of the political process. He is associated with Nepal's Gen Z Movement, through which he has advocated for judicial reform, restructuring of public institutions, transparency, accountability, and measures to combat corruption. His public statements have frequently addressed issues including political patronage, institutional independence, nepotism, and governance reform. Public engagement Hamal regularly participates in public discussions, policy debates, and social media engagement on issues related to governance, democratic institutions, youth leadership, and political reform. He is recognized for expressing his political views through speeches, interviews, and digital platforms. Political views Hamal has advocated for institutional reforms aimed at strengthening transparency, accountability, and democratic governance. His public positions emphasize judicial independence, anti-corruption measures, public sector reform, and greater youth participation in political decision-making. See also - Gen Z Movement (Nepal) - Politics of Nepal - Youth politics in Nepal रवि किरण हमाल सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिका वडा नम्बर १ मा सामान्य परिवारमा जन्मिएका रवि किरण हमाल बाल्यकालदेखि नै पढाइमा अब्बल विद्यार्थी थिए। उनी विसं २०५४ साल पौष २७ गते सुर्खेतको सिम्ता गाउँपालिकामा पिता रत्नबहादुर हमाल र माता उषाकुमारी चन्दको जेष्ठ सुपुत्रको रूपमा जन्मिएका थिए। उनको बाल्यकाल ग्रामीण भेगमै बितेको थियो । पढाइको सिलसिलामा उनी सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर उच्च शिक्षा हासिल गर्न पुगेका थिए । उनले उच्च शिक्षा विज्ञान विषयमा गरेका थिए। त्यसपछि काठमाडौँको रत्नराज्य लक्ष्मी क्याम्पसबाट राजनीतिशास्त्र र पत्रकारितामा उनले स्नातक सम्पन्न गरेका थिए । रवि किरण हमाल नेपाली युवा राजनीतिक अभियन्ता, सामाजिक रूपान्तरणका पक्षधर तथा जेनजी आन्दोलनसँग जोडिएका युवा नेताका रूपमा परिचित छन्। उनी सुशासन, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, न्यायालय शुद्धीकरण, भ्रष्टाचारविरोधी अभियान तथा युवाको राजनीतिक हस्तक्षेपका मुद्दामा सक्रिय छन्। सानै उमेरदेखि राजनीतिमा सक्रिय रहेका हमालले युवाहरूले केवल दर्शक नभई नीति निर्माण र राज्य सञ्चालनमा प्रत्यक्ष भूमिका खेल्नुपर्छ भन्ने धारणा सार्वजनिक रूपमा व्यक्त गर्दै आएका छन्। उनी विशेषतः नयाँ पुस्ताको राजनीतिक चेतना, वैकल्पिक नेतृत्व र संस्थागत सुधारको पक्षमा स्पष्ट आवाज उठाउने युवा नेताका रूपमा चिनिन्छन्। शिक्षा तथा प्रशिक्षण हमालले राजनीतिशास्त्रमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरेका छन्। उनले लैङ्गिक विविधता, सामाजिक रूपान्तरण तथा समावेशी नेतृत्वसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका विभिन्न कोर्सहरू पनि पूरा गरेका छन्। त्यसैगरी, उनले Nalanda University बाट जीवन दर्शन तथा सामाजिक चेतनासम्बन्धी प्रशिक्षण लिएका छन्। उनका अध्ययन र प्रशिक्षणका क्षेत्रहरू मुख्यतः सामाजिक न्याय, लोकतन्त्र, नेतृत्व विकास र सार्वजनिक नीतिसँग सम्बन्धित रहेका छन्। राजनीतिक सक्रियता रवि किरण हमाल जेनजी आन्दोलनका सक्रिय अगुवा मानिन्छन्। उक्त आन्दोलनमार्फत उनले न्यायालयको शुद्धीकरण, राजनीतिक भागबन्डाको अन्त्य, सार्वजनिक संस्थाहरूको पुनर्संरचना, पारदर्शिता र जवाफदेहिताको पक्षमा अभियान चलाएका छन्। उनी भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा अभिव्यक्ति दिने युवा नेताका रूपमा परिचित छन्। राज्य संयन्त्रमा दलगत हस्तक्षेप, नातावाद, गुटगत राजनीति तथा शक्ति केन्द्रित संस्कृतिको आलोचना गर्दै आएका उनले संस्थागत सुधार र उत्तरदायी शासन प्रणालीको वकालत गर्दै आएका छन्। सार्वजनिक छवि उनी सामाजिक सञ्जाल तथा सार्वजनिक बहसहरूमा स्पष्ट, आक्रामक र वैकल्पिक राजनीतिक दृष्टिकोण राख्ने युवा नेताका रूपमा चिनिन्छन्। नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने राजनीतिक आवाजका रूपमा उनको पहिचान निर्माण हुँदै गएको छ। == जेनजी आन्दोलन == भाद्र २३ र २४ गते नेपालमा भएको जेन्जी आन्दोलनका विषयमा चर्चा गर्दाखेरि उनले अग्रणी भूमिका निर्वाह गरेका थिए। भाद्र २२ गते पत्रकार सम्मेलनै गरेर उनले युवा पुस्तालाई सडक संघर्षमा उत्रिन आह्वान गरेका थिए भने राजनीतिक तवरले कसरी अगाडि बढ्न सकिन्छ भनेर उनले युवाहरूलाई सचेतना दिएका थिए हौसला दिएका थिए। [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:४६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == Facebook Profile == <nowiki>https://www.facebook.com/share/18bget2Ycj/</nowiki> [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५६, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == TikTok == https://www.tiktok.com/@rabikiranfornation?_r=1&_t=ZS-969xCgPhq3I [[User:Kiranrkh|Kiranrkh]] ([[User talk:Kiranrkh|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:५७, ७ मे २०२६ (नेपाली समय) == Facebook Profile == == External links == * [https://www.facebook.com/share/19qrXbwpDf/ Rabi Kiran Hamal on Facebook] [[User:RKHvoice|RKHvoice]] ([[User talk:RKHvoice|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:३८, १९ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) oxmp3dd64n1351s7g4sdjo03eq4ap94 0 92431 1380623 1333778 2026-09-19T08:54:10Z Bishaldev100 28807 1380623 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = सरदार | name = रामकृष्ण कुँवर | othername = |image = Ram Krishna Kunwar.jpg |caption = रामकृष्ण कुँवर |birth_date = वि.सं. | birth_place = [[गोरखा जिल्ला]] |death_date = वि. सं. १८२८ चैत ८ |death_place = |father = अशिराम कुँवर |mother = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |children =[[रणजीत कुँवर]] |relatives = नाति [[बालनरसिंह कुँवर]] }} '''रामकृष्ण कुँवर''' नेपाली सेनाका जनरल र सेनापति थिए। उनले गोरखाको लागि विभिन्न युद्ध लडेका छन्। उनका वंशजहरूले [[राणा शासन]] स्थापित गरे। उनका नाति काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] हुन्। ==परिवार== ==सैन्य जीवन== पृथ्वीनारायण शाहले रामकृष्ण कुँवरको नाममा लेखेको लालमोहरमा 'किरात राज्य जित्नका लागि म तिम्रै भर परेको छु, तिम्रा बुद्धि र तरबार बिना किरात फत्ते गर्न सक्दिनँ, तिम्रा भाई जब तिमालमा मारिए, त्यो बेला म निक्कै दुःखी भएको थिएँ' भन्दै किरात फत्ते गर्न रामकृष्ण कुँवरलाई लालमोहरमा उत्साहित उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |title=तामाङ राजासँग पृथ्वीनारायण शाहको युद्ध |url=https://ekantipur.com/bibidha/2018/11/13/154208823883278329.html |access-date=2026-09-19 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ===पूर्व तर्फको सेनापति=== उनलाई १८२८ भदौ १३ गते (इ. १७७१, २५ अगस्ट ) मा [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह]]ले पलाञ्चोकबाट पूर्वतर्फ विस्तार गर्न सेनापति बनाए। [[अमरसिंह थापा]]लाई उनका नायब बनाएर २६०० सिपाही साथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी नदि]] तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले ठूलो सहयोग गरे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८२</ref> ==श्रोत== {{reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[कुँवर]] *[[बलभद्र कुँवर]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] jxkcf1diimfotlpu62vxql1nn3el7dw 1380624 1380623 2026-09-19T09:03:26Z Bishaldev100 28807 /* सैन्य जीवन */ 1380624 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = सरदार | name = रामकृष्ण कुँवर | othername = |image = Ram Krishna Kunwar.jpg |caption = रामकृष्ण कुँवर |birth_date = वि.सं. | birth_place = [[गोरखा जिल्ला]] |death_date = वि. सं. १८२८ चैत ८ |death_place = |father = अशिराम कुँवर |mother = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |children =[[रणजीत कुँवर]] |relatives = नाति [[बालनरसिंह कुँवर]] }} '''रामकृष्ण कुँवर''' नेपाली सेनाका जनरल र सेनापति थिए। उनले गोरखाको लागि विभिन्न युद्ध लडेका छन्। उनका वंशजहरूले [[राणा शासन]] स्थापित गरे। उनका नाति काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] हुन्। ==परिवार== ==सैन्य जीवन== पृथ्वीनारायण शाहले रामकृष्ण कुँवरको नाममा लेखेको लालमोहरमा 'किरात राज्य जित्नका लागि म तिम्रै भर परेको छु, तिम्रा बुद्धि र तरबार बिना किरात फत्ते गर्न सक्दिनँ, तिम्रा भाई जब तिमालमा मारिए, त्यो बेला म निक्कै दुःखी भएको थिएँ' भन्दै किरात फत्ते गर्न रामकृष्ण कुँवरलाई लालमोहरमा उत्साहित उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |title=तामाङ राजासँग पृथ्वीनारायण शाहको युद्ध |url=https://ekantipur.com/bibidha/2018/11/13/154208823883278329.html |access-date=2026-09-19 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ===पूर्व तर्फको सेनापति=== उनलाई १८२८ भदौ १३ गते (इ. १७७१, २५ अगस्ट ) मा [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह]]ले पलाञ्चोकबाट पूर्वतर्फ विस्तार गर्न सेनापति बनाए। [[अमरसिंह थापा]]लाई उनका नायब बनाएर २६०० सिपाही साथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी नदि]] तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले ठूलो सहयोग गरे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८२</ref> सरदार रामकृष्ण कुँवरले सुझबुझका साथ, कम धन र जनको क्षति हुनेगरी पूर्वका [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी राज्यका भूभाग नेपालमा मिलाएका थिए । पूर्व विजयपछि नेपालको सिमाना सिक्किम पुग्या । [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी विजयपछि पृथ्वीनारायण शाहबाट सरदार रामकृष्ण कुँवरले २२ जोर शीरपाउ उपहार पाए । राजा पृथ्वीनारायण शाहले सरदार रामकृष्ण कुँवरको नाममा वि.सं. १८२९ मा एक लालमोहर गरिदिएका थिए । उक्त लालमोहरमा ‘कीर्तिपुरको युद्धमा काजी कालु पाँडेले वीरगति पाउ“दा रामकृष्ण कुँवरका बुद्धि र वर्गतले नेपालको विस्तार गरेका र तरवारको प्रतापले नेपाल राज्य निर्माण भएकोले उनलाई आधा राज्य दिएको भए पनि पुरस्कार नपुग्ने हो तापनि स्वयम्भूको सेरोफेरो र धुलिखेल क्षेत्र रामकृष्ण कुँवरका सन्तान दरसन्तानले खानू’ भनी दिएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhabonline.com/uploads/epaper/1733105111.pdf|title=जंगबहादुर कुँवरको शासकीय उदय र सरदार रामकृष्ण कुँवरको त्याग|last=थापा|first=मोहन|work=प्रभाव}}</ref> ==श्रोत== {{reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[कुँवर]] *[[बलभद्र कुँवर]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] oxrv5klpwyio76ht2vbty9upmai9uts 1380625 1380624 2026-09-19T09:17:07Z Bishaldev100 28807 /* परिवार */ 1380625 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = सरदार | name = रामकृष्ण कुँवर | othername = |image = Ram Krishna Kunwar.jpg |caption = रामकृष्ण कुँवर |birth_date = वि.सं. | birth_place = [[गोरखा जिल्ला]] |death_date = वि. सं. १८२८ चैत ८ |death_place = |father = अशिराम कुँवर |mother = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |children =[[रणजीत कुँवर]] |relatives = नाति [[बालनरसिंह कुँवर]] }} '''रामकृष्ण कुँवर''' नेपाली सेनाका जनरल र सेनापति थिए। उनले गोरखाको लागि विभिन्न युद्ध लडेका छन्। उनका वंशजहरूले [[राणा शासन]] स्थापित गरे। उनका नाति काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] हुन्। ==परिवार== रामकृष्ण कुँवरको जन्म वि.सं. १७६८ मा कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा भएको थियो । कास्कीका राजाले कुँवरहरुलाई खड्ग युद्धमा दक्ष गराई खडगकोटमा राखेका थिए । पछि त्यो कोटदेखि दक्षिणमा बाक्लो बस्ती भयो जसको नाउँ खडगगाउँ रह्यो । कुँवरहरु लाई त्यहाँ देखिनै खडग कुँवर पनि भन्न थालियो । अहिराम कुँवरका एक छोरी तारा र दुईजना छोरा थिए । [[कास्की राज्य|कास्कीका राजा]]ले उनलाई दियो कलश मात्र पूजी बिहे गर्न अहिराम कुँवरलाई प्रस्ताव राख्दा अहिराम कुँवरले वैदिक विधि अनुसार बिहे गरे मात्र छोरी दिन्छु भन्ने उत्तर दिएपछि राजाले सैनिक पठाई बलपूर्वक विवाह गर्ने योजना गर्दा पराजुली र थापा मित्रका सहयोगबाट कन्याको रक्षा गरे । यस घटनामा दुबैतिरका केहि व्यक्तिहरु घाइते भएका थिए । त्यही दिन अहिराम कुँवर आफ्नी छोरी र छोराहरु रामकृष्ण कुँवर तथा जयकृष्ण कुँवरलाई साथ लिई गोरखाका राजा नरभूपाल शाहका दरबारमा आएका थिए । [[नरभूपाल शाह]]ले अहिराम कुँवरलाई कुँवरखोलाको एउटा गाउँ जीवन निर्वाहको लागि विर्ता दिए र उनलाई फौजमा नियुक्ति गरी सर्दारको दर्जा समेत प्रदान गरे । अहिराम कुँवरको ५६ वर्षको उमेरमा स्वर्गवास भयो । रामकृष्ण कुँवर श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको वीर सेनापति र कुशल प्रशासक थिए । ==सैन्य जीवन== पृथ्वीनारायण शाहले रामकृष्ण कुँवरको नाममा लेखेको लालमोहरमा 'किरात राज्य जित्नका लागि म तिम्रै भर परेको छु, तिम्रा बुद्धि र तरबार बिना किरात फत्ते गर्न सक्दिनँ, तिम्रा भाई जब तिमालमा मारिए, त्यो बेला म निक्कै दुःखी भएको थिएँ' भन्दै किरात फत्ते गर्न रामकृष्ण कुँवरलाई लालमोहरमा उत्साहित उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |title=तामाङ राजासँग पृथ्वीनारायण शाहको युद्ध |url=https://ekantipur.com/bibidha/2018/11/13/154208823883278329.html |access-date=2026-09-19 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ===पूर्व तर्फको सेनापति=== उनलाई १८२८ भदौ १३ गते (इ. १७७१, २५ अगस्ट ) मा [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह]]ले पलाञ्चोकबाट पूर्वतर्फ विस्तार गर्न सेनापति बनाए। [[अमरसिंह थापा]]लाई उनका नायब बनाएर २६०० सिपाही साथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी नदि]] तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले ठूलो सहयोग गरे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८२</ref> सरदार रामकृष्ण कुँवरले सुझबुझका साथ, कम धन र जनको क्षति हुनेगरी पूर्वका [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी राज्यका भूभाग नेपालमा मिलाएका थिए । पूर्व विजयपछि नेपालको सिमाना सिक्किम पुग्या । [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी विजयपछि पृथ्वीनारायण शाहबाट सरदार रामकृष्ण कुँवरले २२ जोर शीरपाउ उपहार पाए । राजा पृथ्वीनारायण शाहले सरदार रामकृष्ण कुँवरको नाममा वि.सं. १८२९ मा एक लालमोहर गरिदिएका थिए । उक्त लालमोहरमा ‘कीर्तिपुरको युद्धमा काजी कालु पाँडेले वीरगति पाउ“दा रामकृष्ण कुँवरका बुद्धि र वर्गतले नेपालको विस्तार गरेका र तरवारको प्रतापले नेपाल राज्य निर्माण भएकोले उनलाई आधा राज्य दिएको भए पनि पुरस्कार नपुग्ने हो तापनि स्वयम्भूको सेरोफेरो र धुलिखेल क्षेत्र रामकृष्ण कुँवरका सन्तान दरसन्तानले खानू’ भनी दिएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhabonline.com/uploads/epaper/1733105111.pdf|title=जंगबहादुर कुँवरको शासकीय उदय र सरदार रामकृष्ण कुँवरको त्याग|last=थापा|first=मोहन|work=प्रभाव}}</ref> ==श्रोत== {{reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[कुँवर]] *[[बलभद्र कुँवर]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] gmh70huhvl8ozr5j1j03b4d09imehzk 1380626 1380625 2026-09-19T09:17:53Z Bishaldev100 28807 /* परिवार */ 1380626 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = सरदार | name = रामकृष्ण कुँवर | othername = |image = Ram Krishna Kunwar.jpg |caption = रामकृष्ण कुँवर |birth_date = वि.सं. | birth_place = [[गोरखा जिल्ला]] |death_date = वि. सं. १८२८ चैत ८ |death_place = |father = अशिराम कुँवर |mother = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |children =[[रणजीत कुँवर]] |relatives = नाति [[बालनरसिंह कुँवर]] }} '''रामकृष्ण कुँवर''' नेपाली सेनाका जनरल र सेनापति थिए। उनले गोरखाको लागि विभिन्न युद्ध लडेका छन्। उनका वंशजहरूले [[राणा शासन]] स्थापित गरे। उनका नाति काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] हुन्। ==परिवार== रामकृष्ण कुँवरको जन्म वि.सं. १७६८ मा कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा भएको थियो । कास्कीका राजाले कुँवरहरुलाई खड्ग युद्धमा दक्ष गराई खडगकोटमा राखेका थिए । पछि त्यो कोटदेखि दक्षिणमा बाक्लो बस्ती भयो जसको नाउँ खडगगाउँ रह्यो । कुँवरहरु लाई त्यहाँ देखिनै खडग कुँवर पनि भन्न थालियो । अहिराम कुँवरका एक छोरी तारा र दुईजना छोरा थिए । [[कास्की राज्य|कास्कीका राजा]]ले उनलाई दियो कलश मात्र पूजी बिहे गर्न अहिराम कुँवरलाई प्रस्ताव राख्दा अहिराम कुँवरले वैदिक विधि अनुसार बिहे गरे मात्र छोरी दिन्छु भन्ने उत्तर दिएपछि राजाले सैनिक पठाई बलपूर्वक विवाह गर्ने योजना गर्दा पराजुली र थापा मित्रका सहयोगबाट कन्याको रक्षा गरे । यस घटनामा दुबैतिरका केहि व्यक्तिहरु घाइते भएका थिए । त्यही दिन अहिराम कुँवर आफ्नी छोरी र छोराहरु रामकृष्ण कुँवर तथा [[जयकृष्ण कुँवर]]लाई साथ लिई गोरखाका राजा नरभूपाल शाहका दरबारमा आएका थिए । [[नरभूपाल शाह]]ले अहिराम कुँवरलाई कुँवरखोलाको एउटा गाउँ जीवन निर्वाहको लागि विर्ता दिए र उनलाई फौजमा नियुक्ति गरी सर्दारको दर्जा समेत प्रदान गरे । अहिराम कुँवरको ५६ वर्षको उमेरमा स्वर्गवास भयो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> रामकृष्ण कुँवर श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको वीर सेनापति र कुशल प्रशासक थिए । ==सैन्य जीवन== पृथ्वीनारायण शाहले रामकृष्ण कुँवरको नाममा लेखेको लालमोहरमा 'किरात राज्य जित्नका लागि म तिम्रै भर परेको छु, तिम्रा बुद्धि र तरबार बिना किरात फत्ते गर्न सक्दिनँ, तिम्रा भाई जब तिमालमा मारिए, त्यो बेला म निक्कै दुःखी भएको थिएँ' भन्दै किरात फत्ते गर्न रामकृष्ण कुँवरलाई लालमोहरमा उत्साहित उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |title=तामाङ राजासँग पृथ्वीनारायण शाहको युद्ध |url=https://ekantipur.com/bibidha/2018/11/13/154208823883278329.html |access-date=2026-09-19 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ===पूर्व तर्फको सेनापति=== उनलाई १८२८ भदौ १३ गते (इ. १७७१, २५ अगस्ट ) मा [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह]]ले पलाञ्चोकबाट पूर्वतर्फ विस्तार गर्न सेनापति बनाए। [[अमरसिंह थापा]]लाई उनका नायब बनाएर २६०० सिपाही साथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी नदि]] तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले ठूलो सहयोग गरे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८२</ref> सरदार रामकृष्ण कुँवरले सुझबुझका साथ, कम धन र जनको क्षति हुनेगरी पूर्वका [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी राज्यका भूभाग नेपालमा मिलाएका थिए । पूर्व विजयपछि नेपालको सिमाना सिक्किम पुग्या । [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी विजयपछि पृथ्वीनारायण शाहबाट सरदार रामकृष्ण कुँवरले २२ जोर शीरपाउ उपहार पाए । राजा पृथ्वीनारायण शाहले सरदार रामकृष्ण कुँवरको नाममा वि.सं. १८२९ मा एक लालमोहर गरिदिएका थिए । उक्त लालमोहरमा ‘कीर्तिपुरको युद्धमा काजी कालु पाँडेले वीरगति पाउ“दा रामकृष्ण कुँवरका बुद्धि र वर्गतले नेपालको विस्तार गरेका र तरवारको प्रतापले नेपाल राज्य निर्माण भएकोले उनलाई आधा राज्य दिएको भए पनि पुरस्कार नपुग्ने हो तापनि स्वयम्भूको सेरोफेरो र धुलिखेल क्षेत्र रामकृष्ण कुँवरका सन्तान दरसन्तानले खानू’ भनी दिएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhabonline.com/uploads/epaper/1733105111.pdf|title=जंगबहादुर कुँवरको शासकीय उदय र सरदार रामकृष्ण कुँवरको त्याग|last=थापा|first=मोहन|work=प्रभाव}}</ref> ==श्रोत== {{reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[कुँवर]] *[[बलभद्र कुँवर]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 9myg8cn48ueqbk3439rb0fyfkbwlnsj 1380635 1380626 2026-09-19T10:04:31Z Bishaldev100 28807 /* सैन्य जीवन */ 1380635 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = सरदार | name = रामकृष्ण कुँवर | othername = |image = Ram Krishna Kunwar.jpg |caption = रामकृष्ण कुँवर |birth_date = वि.सं. | birth_place = [[गोरखा जिल्ला]] |death_date = वि. सं. १८२८ चैत ८ |death_place = |father = अशिराम कुँवर |mother = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |children =[[रणजीत कुँवर]] |relatives = नाति [[बालनरसिंह कुँवर]] }} '''रामकृष्ण कुँवर''' नेपाली सेनाका जनरल र सेनापति थिए। उनले गोरखाको लागि विभिन्न युद्ध लडेका छन्। उनका वंशजहरूले [[राणा शासन]] स्थापित गरे। उनका नाति काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] हुन्। ==परिवार== रामकृष्ण कुँवरको जन्म वि.सं. १७६८ मा कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा भएको थियो । कास्कीका राजाले कुँवरहरुलाई खड्ग युद्धमा दक्ष गराई खडगकोटमा राखेका थिए । पछि त्यो कोटदेखि दक्षिणमा बाक्लो बस्ती भयो जसको नाउँ खडगगाउँ रह्यो । कुँवरहरु लाई त्यहाँ देखिनै खडग कुँवर पनि भन्न थालियो । अहिराम कुँवरका एक छोरी तारा र दुईजना छोरा थिए । [[कास्की राज्य|कास्कीका राजा]]ले उनलाई दियो कलश मात्र पूजी बिहे गर्न अहिराम कुँवरलाई प्रस्ताव राख्दा अहिराम कुँवरले वैदिक विधि अनुसार बिहे गरे मात्र छोरी दिन्छु भन्ने उत्तर दिएपछि राजाले सैनिक पठाई बलपूर्वक विवाह गर्ने योजना गर्दा पराजुली र थापा मित्रका सहयोगबाट कन्याको रक्षा गरे । यस घटनामा दुबैतिरका केहि व्यक्तिहरु घाइते भएका थिए । त्यही दिन अहिराम कुँवर आफ्नी छोरी र छोराहरु रामकृष्ण कुँवर तथा [[जयकृष्ण कुँवर]]लाई साथ लिई गोरखाका राजा नरभूपाल शाहका दरबारमा आएका थिए । [[नरभूपाल शाह]]ले अहिराम कुँवरलाई कुँवरखोलाको एउटा गाउँ जीवन निर्वाहको लागि विर्ता दिए र उनलाई फौजमा नियुक्ति गरी सर्दारको दर्जा समेत प्रदान गरे । अहिराम कुँवरको ५६ वर्षको उमेरमा स्वर्गवास भयो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> रामकृष्ण कुँवर श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको वीर सेनापति र कुशल प्रशासक थिए । ==सैन्य जीवन== पृथ्वीनारायण शाहले रामकृष्ण कुँवरको नाममा लेखेको लालमोहरमा 'किरात राज्य जित्नका लागि म तिम्रै भर परेको छु, तिम्रा बुद्धि र तरबार बिना किरात फत्ते गर्न सक्दिनँ, तिम्रा भाई जब तिमालमा मारिए, त्यो बेला म निक्कै दुःखी भएको थिएँ' भन्दै किरात फत्ते गर्न रामकृष्ण कुँवरलाई लालमोहरमा उत्साहित उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |title=तामाङ राजासँग पृथ्वीनारायण शाहको युद्ध |url=https://ekantipur.com/bibidha/2018/11/13/154208823883278329.html |access-date=2026-09-19 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> === मकवानपुरको युद्ध === {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} ===पूर्व तर्फको सेनापति=== उनलाई १८२८ भदौ १३ गते (इ. १७७१, २५ अगस्ट ) मा [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह]]ले पलाञ्चोकबाट पूर्वतर्फ विस्तार गर्न सेनापति बनाए। [[अमरसिंह थापा]]लाई उनका नायब बनाएर २६०० सिपाही साथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी नदि]] तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले ठूलो सहयोग गरे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८२</ref> सरदार रामकृष्ण कुँवरले सुझबुझका साथ, कम धन र जनको क्षति हुनेगरी पूर्वका [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी राज्यका भूभाग नेपालमा मिलाएका थिए । पूर्व विजयपछि नेपालको सिमाना सिक्किम पुग्या । [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी विजयपछि पृथ्वीनारायण शाहबाट सरदार रामकृष्ण कुँवरले २२ जोर शीरपाउ उपहार पाए । राजा पृथ्वीनारायण शाहले सरदार रामकृष्ण कुँवरको नाममा वि.सं. १८२९ मा एक लालमोहर गरिदिएका थिए । उक्त लालमोहरमा ‘कीर्तिपुरको युद्धमा काजी कालु पाँडेले वीरगति पाउ“दा रामकृष्ण कुँवरका बुद्धि र वर्गतले नेपालको विस्तार गरेका र तरवारको प्रतापले नेपाल राज्य निर्माण भएकोले उनलाई आधा राज्य दिएको भए पनि पुरस्कार नपुग्ने हो तापनि स्वयम्भूको सेरोफेरो र धुलिखेल क्षेत्र रामकृष्ण कुँवरका सन्तान दरसन्तानले खानू’ भनी दिएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhabonline.com/uploads/epaper/1733105111.pdf|title=जंगबहादुर कुँवरको शासकीय उदय र सरदार रामकृष्ण कुँवरको त्याग|last=थापा|first=मोहन|work=प्रभाव}}</ref> ==श्रोत== {{reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[कुँवर]] *[[बलभद्र कुँवर]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] i7g9qctd5bsjtggvcl8qim9h1m6s99r 1380636 1380635 2026-09-19T10:07:43Z Bishaldev100 28807 1380636 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = सरदार | name = रामकृष्ण कुँवर | othername = |image = Ram Krishna Kunwar.jpg |caption = रामकृष्ण कुँवर |birth_date = वि.सं. १७६८ | birth_place = [[कास्की राज्य]], खडगकोट |death_date = वि. सं. १८२८ चैत ८ |death_place = |father = अशिराम कुँवर |mother = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |children =[[रणजीत कुँवर]] |relatives = नाति [[बालनरसिंह कुँवर]] }} '''रामकृष्ण कुँवर''' नेपाली सेनाका जनरल र सेनापति थिए। उनले गोरखाको लागि विभिन्न युद्ध लडेका छन्। उनका वंशजहरूले [[राणा शासन]] स्थापित गरे। उनका नाति काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] हुन्। ==परिवार== रामकृष्ण कुँवरको जन्म वि.सं. १७६८ मा कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा भएको थियो । कास्कीका राजाले कुँवरहरुलाई खड्ग युद्धमा दक्ष गराई खडगकोटमा राखेका थिए । पछि त्यो कोटदेखि दक्षिणमा बाक्लो बस्ती भयो जसको नाउँ खडगगाउँ रह्यो । कुँवरहरु लाई त्यहाँ देखिनै खडग कुँवर पनि भन्न थालियो । अहिराम कुँवरका एक छोरी तारा र दुईजना छोरा थिए । [[कास्की राज्य|कास्कीका राजा]]ले उनलाई दियो कलश मात्र पूजी बिहे गर्न अहिराम कुँवरलाई प्रस्ताव राख्दा अहिराम कुँवरले वैदिक विधि अनुसार बिहे गरे मात्र छोरी दिन्छु भन्ने उत्तर दिएपछि राजाले सैनिक पठाई बलपूर्वक विवाह गर्ने योजना गर्दा पराजुली र थापा मित्रका सहयोगबाट कन्याको रक्षा गरे । यस घटनामा दुबैतिरका केहि व्यक्तिहरु घाइते भएका थिए । त्यही दिन अहिराम कुँवर आफ्नी छोरी र छोराहरु रामकृष्ण कुँवर तथा [[जयकृष्ण कुँवर]]लाई साथ लिई गोरखाका राजा नरभूपाल शाहका दरबारमा आएका थिए । [[नरभूपाल शाह]]ले अहिराम कुँवरलाई कुँवरखोलाको एउटा गाउँ जीवन निर्वाहको लागि विर्ता दिए र उनलाई फौजमा नियुक्ति गरी सर्दारको दर्जा समेत प्रदान गरे । अहिराम कुँवरको ५६ वर्षको उमेरमा स्वर्गवास भयो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> रामकृष्ण कुँवर श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको वीर सेनापति र कुशल प्रशासक थिए । ==सैन्य जीवन== पृथ्वीनारायण शाहले रामकृष्ण कुँवरको नाममा लेखेको लालमोहरमा 'किरात राज्य जित्नका लागि म तिम्रै भर परेको छु, तिम्रा बुद्धि र तरबार बिना किरात फत्ते गर्न सक्दिनँ, तिम्रा भाई जब तिमालमा मारिए, त्यो बेला म निक्कै दुःखी भएको थिएँ' भन्दै किरात फत्ते गर्न रामकृष्ण कुँवरलाई लालमोहरमा उत्साहित उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |title=तामाङ राजासँग पृथ्वीनारायण शाहको युद्ध |url=https://ekantipur.com/bibidha/2018/11/13/154208823883278329.html |access-date=2026-09-19 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> === मकवानपुरको युद्ध === {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} ===पूर्व तर्फको सेनापति=== उनलाई १८२८ भदौ १३ गते (इ. १७७१, २५ अगस्ट ) मा [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह]]ले पलाञ्चोकबाट पूर्वतर्फ विस्तार गर्न सेनापति बनाए। [[अमरसिंह थापा]]लाई उनका नायब बनाएर २६०० सिपाही साथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी नदि]] तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले ठूलो सहयोग गरे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८२</ref> सरदार रामकृष्ण कुँवरले सुझबुझका साथ, कम धन र जनको क्षति हुनेगरी पूर्वका [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी राज्यका भूभाग नेपालमा मिलाएका थिए । पूर्व विजयपछि नेपालको सिमाना सिक्किम पुग्या । [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी विजयपछि पृथ्वीनारायण शाहबाट सरदार रामकृष्ण कुँवरले २२ जोर शीरपाउ उपहार पाए । राजा पृथ्वीनारायण शाहले सरदार रामकृष्ण कुँवरको नाममा वि.सं. १८२९ मा एक लालमोहर गरिदिएका थिए । उक्त लालमोहरमा ‘कीर्तिपुरको युद्धमा काजी कालु पाँडेले वीरगति पाउ“दा रामकृष्ण कुँवरका बुद्धि र वर्गतले नेपालको विस्तार गरेका र तरवारको प्रतापले नेपाल राज्य निर्माण भएकोले उनलाई आधा राज्य दिएको भए पनि पुरस्कार नपुग्ने हो तापनि स्वयम्भूको सेरोफेरो र धुलिखेल क्षेत्र रामकृष्ण कुँवरका सन्तान दरसन्तानले खानू’ भनी दिएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhabonline.com/uploads/epaper/1733105111.pdf|title=जंगबहादुर कुँवरको शासकीय उदय र सरदार रामकृष्ण कुँवरको त्याग|last=थापा|first=मोहन|work=प्रभाव}}</ref> ==श्रोत== {{reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[कुँवर]] *[[बलभद्र कुँवर]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] js5bt4w440la58xy5x4v8x0nqu7a5kk 1380637 1380636 2026-09-19T10:20:26Z Bishaldev100 28807 /* परिवार */ 1380637 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = सरदार | name = रामकृष्ण कुँवर | othername = |image = Ram Krishna Kunwar.jpg |caption = रामकृष्ण कुँवर |birth_date = वि.सं. १७६८ | birth_place = [[कास्की राज्य]], खडगकोट |death_date = वि. सं. १८२८ चैत ८ |death_place = |father = अशिराम कुँवर |mother = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |children =[[रणजीत कुँवर]] |relatives = नाति [[बालनरसिंह कुँवर]] }} '''रामकृष्ण कुँवर''' नेपाली सेनाका जनरल र सेनापति थिए। उनले गोरखाको लागि विभिन्न युद्ध लडेका छन्। उनका वंशजहरूले [[राणा शासन]] स्थापित गरे। उनका नाति काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] हुन्। ==परिवार== {{मुख्य|कुँवर परिवार}} रामकृष्ण कुँवरको जन्म वि.सं. १७६८ मा कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा भएको थियो । कास्कीका राजाले कुँवरहरुलाई खड्ग युद्धमा दक्ष गराई खडगकोटमा राखेका थिए । पछि त्यो कोटदेखि दक्षिणमा बाक्लो बस्ती भयो जसको नाउँ खडगगाउँ रह्यो । कुँवरहरु लाई त्यहाँ देखिनै खडग कुँवर पनि भन्न थालियो । अहिराम कुँवरका एक छोरी तारा र दुईजना छोरा थिए । [[कास्की राज्य|कास्कीका राजा]]ले उनलाई दियो कलश मात्र पूजी बिहे गर्न अहिराम कुँवरलाई प्रस्ताव राख्दा अहिराम कुँवरले वैदिक विधि अनुसार बिहे गरे मात्र छोरी दिन्छु भन्ने उत्तर दिएपछि राजाले सैनिक पठाई बलपूर्वक विवाह गर्ने योजना गर्दा पराजुली र थापा मित्रका सहयोगबाट कन्याको रक्षा गरे । यस घटनामा दुबैतिरका केहि व्यक्तिहरु घाइते भएका थिए । त्यही दिन अहिराम कुँवर आफ्नी छोरी र छोराहरु रामकृष्ण कुँवर तथा [[जयकृष्ण कुँवर]]लाई साथ लिई गोरखाका राजा नरभूपाल शाहका दरबारमा आएका थिए । [[नरभूपाल शाह]]ले अहिराम कुँवरलाई कुँवरखोलाको एउटा गाउँ जीवन निर्वाहको लागि विर्ता दिए र उनलाई फौजमा नियुक्ति गरी सर्दारको दर्जा समेत प्रदान गरे । अहिराम कुँवरको ५६ वर्षको उमेरमा स्वर्गवास भयो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> रामकृष्ण कुँवर श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको वीर सेनापति र कुशल प्रशासक थिए । ==सैन्य जीवन== पृथ्वीनारायण शाहले रामकृष्ण कुँवरको नाममा लेखेको लालमोहरमा 'किरात राज्य जित्नका लागि म तिम्रै भर परेको छु, तिम्रा बुद्धि र तरबार बिना किरात फत्ते गर्न सक्दिनँ, तिम्रा भाई जब तिमालमा मारिए, त्यो बेला म निक्कै दुःखी भएको थिएँ' भन्दै किरात फत्ते गर्न रामकृष्ण कुँवरलाई लालमोहरमा उत्साहित उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |title=तामाङ राजासँग पृथ्वीनारायण शाहको युद्ध |url=https://ekantipur.com/bibidha/2018/11/13/154208823883278329.html |access-date=2026-09-19 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> === मकवानपुरको युद्ध === {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} ===पूर्व तर्फको सेनापति=== उनलाई १८२८ भदौ १३ गते (इ. १७७१, २५ अगस्ट ) मा [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह]]ले पलाञ्चोकबाट पूर्वतर्फ विस्तार गर्न सेनापति बनाए। [[अमरसिंह थापा]]लाई उनका नायब बनाएर २६०० सिपाही साथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी नदि]] तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले ठूलो सहयोग गरे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८२</ref> सरदार रामकृष्ण कुँवरले सुझबुझका साथ, कम धन र जनको क्षति हुनेगरी पूर्वका [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी राज्यका भूभाग नेपालमा मिलाएका थिए । पूर्व विजयपछि नेपालको सिमाना सिक्किम पुग्या । [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी विजयपछि पृथ्वीनारायण शाहबाट सरदार रामकृष्ण कुँवरले २२ जोर शीरपाउ उपहार पाए । राजा पृथ्वीनारायण शाहले सरदार रामकृष्ण कुँवरको नाममा वि.सं. १८२९ मा एक लालमोहर गरिदिएका थिए । उक्त लालमोहरमा ‘कीर्तिपुरको युद्धमा काजी कालु पाँडेले वीरगति पाउ“दा रामकृष्ण कुँवरका बुद्धि र वर्गतले नेपालको विस्तार गरेका र तरवारको प्रतापले नेपाल राज्य निर्माण भएकोले उनलाई आधा राज्य दिएको भए पनि पुरस्कार नपुग्ने हो तापनि स्वयम्भूको सेरोफेरो र धुलिखेल क्षेत्र रामकृष्ण कुँवरका सन्तान दरसन्तानले खानू’ भनी दिएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhabonline.com/uploads/epaper/1733105111.pdf|title=जंगबहादुर कुँवरको शासकीय उदय र सरदार रामकृष्ण कुँवरको त्याग|last=थापा|first=मोहन|work=प्रभाव}}</ref> ==श्रोत== {{reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[कुँवर]] *[[बलभद्र कुँवर]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] t4r95dm7gxktlet3545424lq0j4s328 1380640 1380637 2026-09-19T10:25:19Z Bishaldev100 28807 /* मकवानपुरको युद्ध */ 1380640 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = सरदार | name = रामकृष्ण कुँवर | othername = |image = Ram Krishna Kunwar.jpg |caption = रामकृष्ण कुँवर |birth_date = वि.सं. १७६८ | birth_place = [[कास्की राज्य]], खडगकोट |death_date = वि. सं. १८२८ चैत ८ |death_place = |father = अशिराम कुँवर |mother = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |children =[[रणजीत कुँवर]] |relatives = नाति [[बालनरसिंह कुँवर]] }} '''रामकृष्ण कुँवर''' नेपाली सेनाका जनरल र सेनापति थिए। उनले गोरखाको लागि विभिन्न युद्ध लडेका छन्। उनका वंशजहरूले [[राणा शासन]] स्थापित गरे। उनका नाति काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] हुन्। ==परिवार== {{मुख्य|कुँवर परिवार}} रामकृष्ण कुँवरको जन्म वि.सं. १७६८ मा कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा भएको थियो । कास्कीका राजाले कुँवरहरुलाई खड्ग युद्धमा दक्ष गराई खडगकोटमा राखेका थिए । पछि त्यो कोटदेखि दक्षिणमा बाक्लो बस्ती भयो जसको नाउँ खडगगाउँ रह्यो । कुँवरहरु लाई त्यहाँ देखिनै खडग कुँवर पनि भन्न थालियो । अहिराम कुँवरका एक छोरी तारा र दुईजना छोरा थिए । [[कास्की राज्य|कास्कीका राजा]]ले उनलाई दियो कलश मात्र पूजी बिहे गर्न अहिराम कुँवरलाई प्रस्ताव राख्दा अहिराम कुँवरले वैदिक विधि अनुसार बिहे गरे मात्र छोरी दिन्छु भन्ने उत्तर दिएपछि राजाले सैनिक पठाई बलपूर्वक विवाह गर्ने योजना गर्दा पराजुली र थापा मित्रका सहयोगबाट कन्याको रक्षा गरे । यस घटनामा दुबैतिरका केहि व्यक्तिहरु घाइते भएका थिए । त्यही दिन अहिराम कुँवर आफ्नी छोरी र छोराहरु रामकृष्ण कुँवर तथा [[जयकृष्ण कुँवर]]लाई साथ लिई गोरखाका राजा नरभूपाल शाहका दरबारमा आएका थिए । [[नरभूपाल शाह]]ले अहिराम कुँवरलाई कुँवरखोलाको एउटा गाउँ जीवन निर्वाहको लागि विर्ता दिए र उनलाई फौजमा नियुक्ति गरी सर्दारको दर्जा समेत प्रदान गरे । अहिराम कुँवरको ५६ वर्षको उमेरमा स्वर्गवास भयो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> रामकृष्ण कुँवर श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको वीर सेनापति र कुशल प्रशासक थिए । ==सैन्य जीवन== पृथ्वीनारायण शाहले रामकृष्ण कुँवरको नाममा लेखेको लालमोहरमा 'किरात राज्य जित्नका लागि म तिम्रै भर परेको छु, तिम्रा बुद्धि र तरबार बिना किरात फत्ते गर्न सक्दिनँ, तिम्रा भाई जब तिमालमा मारिए, त्यो बेला म निक्कै दुःखी भएको थिएँ' भन्दै किरात फत्ते गर्न रामकृष्ण कुँवरलाई लालमोहरमा उत्साहित उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |title=तामाङ राजासँग पृथ्वीनारायण शाहको युद्ध |url=https://ekantipur.com/bibidha/2018/11/13/154208823883278329.html |access-date=2026-09-19 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> === मकवानपुरको युद्ध === {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} === सिन्धुलीगढीको युद्ध === === पूर्व तर्फको सेनापति === उनलाई १८२८ भदौ १३ गते (इ. १७७१, २५ अगस्ट ) मा [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह]]ले पलाञ्चोकबाट पूर्वतर्फ विस्तार गर्न सेनापति बनाए। [[अमरसिंह थापा]]लाई उनका नायब बनाएर २६०० सिपाही साथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी नदि]] तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले ठूलो सहयोग गरे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८२</ref> सरदार रामकृष्ण कुँवरले सुझबुझका साथ, कम धन र जनको क्षति हुनेगरी पूर्वका [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी राज्यका भूभाग नेपालमा मिलाएका थिए । पूर्व विजयपछि नेपालको सिमाना सिक्किम पुग्या । [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी विजयपछि पृथ्वीनारायण शाहबाट सरदार रामकृष्ण कुँवरले २२ जोर शीरपाउ उपहार पाए । राजा पृथ्वीनारायण शाहले सरदार रामकृष्ण कुँवरको नाममा वि.सं. १८२९ मा एक लालमोहर गरिदिएका थिए । उक्त लालमोहरमा ‘कीर्तिपुरको युद्धमा काजी कालु पाँडेले वीरगति पाउ“दा रामकृष्ण कुँवरका बुद्धि र वर्गतले नेपालको विस्तार गरेका र तरवारको प्रतापले नेपाल राज्य निर्माण भएकोले उनलाई आधा राज्य दिएको भए पनि पुरस्कार नपुग्ने हो तापनि स्वयम्भूको सेरोफेरो र धुलिखेल क्षेत्र रामकृष्ण कुँवरका सन्तान दरसन्तानले खानू’ भनी दिएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhabonline.com/uploads/epaper/1733105111.pdf|title=जंगबहादुर कुँवरको शासकीय उदय र सरदार रामकृष्ण कुँवरको त्याग|last=थापा|first=मोहन|work=प्रभाव}}</ref> ==श्रोत== {{reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[कुँवर]] *[[बलभद्र कुँवर]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] hx8kes9p00b0fvu3b56pa6jcs8ieqgy 1380649 1380640 2026-09-19T10:41:14Z Bishaldev100 28807 1380649 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = सरदार | name = रामकृष्ण कुँवर | othername = |image = Ram Krishna Kunwar.jpg |caption = रामकृष्ण कुँवर |birth_date = वि.सं. १७६८ | birth_place = [[कास्की राज्य]], खडगकोट |death_date = |death_place = |father = अहिराम कुँवर |mother = |religion = [[हिन्दु]] |battles = [[नेपाल एकीकरण अभियानका युद्धहरू|नेपाल एकिकरण]] |children =[[रणजीत कुँवर]] |relatives = नाति [[बालनरसिंह कुँवर]] }} '''रामकृष्ण कुँवर''' नेपाली सेनाका जनरल र सेनापति थिए। उनले गोरखाको लागि विभिन्न युद्ध लडेका छन्। उनका वंशजहरूले [[राणा शासन]] स्थापित गरे। उनका नाति काजी [[बालनरसिंह कुँवर]] हुन्। ==परिवार== {{मुख्य|कुँवर परिवार}} रामकृष्ण कुँवरको जन्म वि.सं. १७६८ मा कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा भएको थियो । कास्कीका राजाले कुँवरहरुलाई खड्ग युद्धमा दक्ष गराई खडगकोटमा राखेका थिए । पछि त्यो कोटदेखि दक्षिणमा बाक्लो बस्ती भयो जसको नाउँ खडगगाउँ रह्यो । कुँवरहरु लाई त्यहाँ देखिनै खडग कुँवर पनि भन्न थालियो । अहिराम कुँवरका एक छोरी तारा र दुईजना छोरा थिए । [[कास्की राज्य|कास्कीका राजा]]ले उनलाई दियो कलश मात्र पूजी बिहे गर्न अहिराम कुँवरलाई प्रस्ताव राख्दा अहिराम कुँवरले वैदिक विधि अनुसार बिहे गरे मात्र छोरी दिन्छु भन्ने उत्तर दिएपछि राजाले सैनिक पठाई बलपूर्वक विवाह गर्ने योजना गर्दा पराजुली र थापा मित्रका सहयोगबाट कन्याको रक्षा गरे । यस घटनामा दुबैतिरका केहि व्यक्तिहरु घाइते भएका थिए । त्यही दिन अहिराम कुँवर आफ्नी छोरी र छोराहरु रामकृष्ण कुँवर तथा [[जयकृष्ण कुँवर]]लाई साथ लिई गोरखाका राजा नरभूपाल शाहका दरबारमा आएका थिए । [[नरभूपाल शाह]]ले अहिराम कुँवरलाई कुँवरखोलाको एउटा गाउँ जीवन निर्वाहको लागि विर्ता दिए र उनलाई फौजमा नियुक्ति गरी सर्दारको दर्जा समेत प्रदान गरे । अहिराम कुँवरको ५६ वर्षको उमेरमा स्वर्गवास भयो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> रामकृष्ण कुँवर श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहको वीर सेनापति र कुशल प्रशासक थिए । ==सैन्य जीवन== पृथ्वीनारायण शाहले रामकृष्ण कुँवरको नाममा लेखेको लालमोहरमा 'किरात राज्य जित्नका लागि म तिम्रै भर परेको छु, तिम्रा बुद्धि र तरबार बिना किरात फत्ते गर्न सक्दिनँ, तिम्रा भाई जब तिमालमा मारिए, त्यो बेला म निक्कै दुःखी भएको थिएँ' भन्दै किरात फत्ते गर्न रामकृष्ण कुँवरलाई लालमोहरमा उत्साहित उल्लेख छ ।<ref>{{Cite web |title=तामाङ राजासँग पृथ्वीनारायण शाहको युद्ध |url=https://ekantipur.com/bibidha/2018/11/13/154208823883278329.html |access-date=2026-09-19 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> === मकवानपुरको युद्ध === {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} === सिन्धुलीगढीको युद्ध === === पूर्व तर्फको सेनापति === उनलाई १८२८ भदौ १३ गते (इ. १७७१, २५ अगस्ट ) मा [[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह]]ले पलाञ्चोकबाट पूर्वतर्फ विस्तार गर्न सेनापति बनाए। [[अमरसिंह थापा]]लाई उनका नायब बनाएर २६०० सिपाही साथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले [[दुधकोशी नदी|दूधकोशी नदि]] तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले ठूलो सहयोग गरे।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८२</ref> सरदार रामकृष्ण कुँवरले सुझबुझका साथ, कम धन र जनको क्षति हुनेगरी पूर्वका [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी राज्यका भूभाग नेपालमा मिलाएका थिए । पूर्व विजयपछि नेपालको सिमाना सिक्किम पुग्या । [[विजयपुर राज्य|विजयपुर]] र चौदण्डी विजयपछि पृथ्वीनारायण शाहबाट सरदार रामकृष्ण कुँवरले २२ जोर शीरपाउ उपहार पाए । राजा पृथ्वीनारायण शाहले सरदार रामकृष्ण कुँवरको नाममा वि.सं. १८२९ मा एक लालमोहर गरिदिएका थिए । उक्त लालमोहरमा ‘कीर्तिपुरको युद्धमा काजी कालु पाँडेले वीरगति पाउ“दा रामकृष्ण कुँवरका बुद्धि र वर्गतले नेपालको विस्तार गरेका र तरवारको प्रतापले नेपाल राज्य निर्माण भएकोले उनलाई आधा राज्य दिएको भए पनि पुरस्कार नपुग्ने हो तापनि स्वयम्भूको सेरोफेरो र धुलिखेल क्षेत्र रामकृष्ण कुँवरका सन्तान दरसन्तानले खानू’ भनी दिएका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.prabhabonline.com/uploads/epaper/1733105111.pdf|title=जंगबहादुर कुँवरको शासकीय उदय र सरदार रामकृष्ण कुँवरको त्याग|last=थापा|first=मोहन|work=प्रभाव}}</ref> ==श्रोत== {{reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[कुँवर]] *[[बलभद्र कुँवर]] [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] 0plqjhzbskm73sjyaq7f2ouctp7vs35 0 92504 1380627 1354185 2026-09-19T09:25:01Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1380627 wikitext text/x-wiki {{राणा वंश}} '''राणा वंश''' नेपालको शासक वंश हो<ref>[https://books.google.com/books?id=KVDIvLQDGckC&pg=PA319 Greater Game: India's Race with Destiny and China by David Van Praagh]</ref> जसले सन् १८४६ देखि १९५१ सम्म [[नेपाल अधिराज्य]]मा [[शाह वंश]]लाई नाममात्रको शासक बनाइ निरंकुश शासन जमायो।<ref>{{cite news|last=Dietrich|first=Angela|title=Buddhist Monks and Rana Rulers: A History of Persecution|url=http://ccbs.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-BH/bh117536.htm |accessdate=17 September 2013|newspaper=Buddhist Himalaya: A Journal of Nagarjuna Institute of Exact Methods|year=1996}}</ref><ref>{{cite news|last= Lal |first=C. K.|title= The Rana resonance |url= http://nepalitimes.com/news.php?id=8741 |accessdate=17 September 2013|newspaper= [[Nepali Times]] |date=16 February 2001}}</ref> वि.सं. २००७ सालको क्रान्ति ले [[राणा शासन]]को अन्त्य गर्यो।<ref>{{cite web|last=Kraemer|first=Karl-Heinz|title=Democratization and political parties in Nepal|url=http://nepalresearch.org/publications/harvard_9903.htm|publisher=Harvard University|accessdate=2012-11-25}}</ref> यो वंश काजी [[बालनरसिंह कुँवर]]का छोरा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर राणा]]ले स्थापित गरेका हुन्। [[थापा वंश]]का [[माथवरसिंह थापा]]को हत्या पश्चात [[कोत पर्व]] र [[भण्डरखाल पर्व]] मच्चाइ राणा वंशको उदय भयो। पछि यिनीहरूले कुँवरबाट राणा थर लेख्न थाले। राणा वंश [[गोरखा राज्य]]को भारदार [[कुँवर खलक]]को वंशज हुन्। {{sfn|Joshi|Rose|1966|p=30}} त्यतिबेलाको सत्तासीन [[थापा वंश|थापा खलक]] (मुख्तियार भीमसेन थापा खानदान) सँग वैवाहिक सम्बन्ध जोडिएपछि देशको केन्द्रीय दरबारी राजनीतिमा कुँवर खलकले प्रवेश पाए। {{sfn|Acharya|2012|p=11-12}}<ref name="PurushottamShamsher1990" /> राणाहरू अर्को भारदारी परिवार पाँडे खलक सँग पनि जोडिएका थिए।<ref name="PurushottamShamsher1990" /> == इतिहास == चितौरगढका राजा टाटा राय थिए। राजा टाटा रायका भतिजा फगतसिंह थिए। चितौरगढमा मुसलमानको विजयपछि फगतसिंहले आफ्नो छोरा रामसिंह र चारजना अनुयायीका साथ नेपालको पहाड जुम्लाको राजाको सेवामा प्रवेश गरेका थिए । जुम्ली राजाले रामसिंहको बसोबासको लागि आफ्नो दरबार नजिकै घर बनाईदिए । राजाले रामसिंहलाई सधैंको लागि जुम्लामा राख्ने मनसायले वाग्ले क्षेत्री राजाकी कन्यासंग विवाह गरिदिए । यी राजकन्याबाट ६ जना छोराको जन्म भयो । रामसिंहका ६ छोराहरु मध्ये एक छोराले धेरै बहादुरीका साथ युद्ध गरेका हुनाले राजाले उनलाई कुँवर खड्‌काको उपाधिबाट सम्मानित गरे । अध्यापि रामसिंहका सन्तति यहि कुँवरको नामले प्रसिद्ध भई नेपालमा बसिरहेका छन् । रामसिंहका छोरा रतनजितसिंह कुँवरलाई जुम्लाको राजाले सरदारको पदवीबाट समेत विभूषित गरे । रतनजितसिंह कुँवरले पनि आजीवन जुम्लामा रहेर राजाको सेवा गरे । रतनसिंह कुँवरका एक छोरा [[अहिराम कुँवर]]लाई कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहले ससम्मान डाकी आफ्नो सेनामा नियुक्ति गरी भारदारको पद्वीबाट समेत विभूषित गरे । अहिराम कुँवरको छोरा [[रामकृष्ण कुँवर]]को जन्म कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा ( जसलाई खडगकोट अथवा खड्‌का गाउँ) रहन गयो मा भएको थियो । हाल उक्त ठाउँको नामाकरण कास्कीकोट रहन गएको छ । कास्कीका राजाबाट अहिराम कुँवरसंग नराम्रो व्यवहार गरेको कारणबाट गोरखा आई गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले आफ्नो सेनामा नियुक्ति गरी एउटा खोला नै विर्ता गरिदिए । उक्त खोलालाई कुँवरखोला भन्ने चलन छ । रामकृष्ण कुँवरलाई वि.सं. १८२९ मा श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह नेपालको विस्तारमा विशेष योगदानको कदर गरी स्वयम्भू वरिपरि र धुलिखेलको जमीन विर्ता दिएको हुनाले बालनसिंह कुँवरको जन्म स्वयम्भूस्थित रणजित कुँवरको घरमा वि.सं. १८४० मा बालनसिंह कुँवरको जन्म भयो । बालनसिंह कुँवरले काजी [[नयनसिंह थापा]]की जेठी छोरी गणेश कुमारीसंग विवाह गरेपछि [[थापाथली दरबार|थापाथलीको घर]] र जमीन दाइजोको रुपमा पाएका थिए । त्यही [[थापाथली दरबार|थापाथली]]मा कुँवरहरुको देवाली गर्ने प्रचलन चल्यो । === शुरुवात === === पतन === == प्रशासन == {{मुख्य|राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू}} राणाकालीन प्रशासनमा श्री ३ महाराज सर्वेसर्वा हुन्थे। उनी अन्तर्गत मुख्तियार वा चिफसाहेब रहन्थे। त्यसमुनि जङ्गीलाठ, लाठसाहेब र तीन जना कमाण्डिङ जनरल नै त्यसबेला मन्त्रिमण्डल हुन्थ्यो। ती ६ जना प्रधानमन्त्रीकहाँ दैनिकजसो जम्मा भई राजकाजबारे सल्लाह गर्थे। तीमध्ये नै एकजना हजुरिया जनरल (प्रधानमन्त्रीका निजी सचिव) पनि पर्थे। ती बैठकमा आवश्यक परेको बखत [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा]], [[खड्ग निशान अड्डा|खड्ग निसाना]] र सरोकारवाला अड्डाका तालुकवाला र हाकिमहरू पनि बोलाइन्थ्यो। अन्यथा हजुरिया जनरलले बैठकका निर्णय टिपेर अरुहरूलाई बोध वा खड्गनिसाना गराउने चलन थियो। रोलवाला राणाजीमध्ये माथिल्ला १३ जनाको तलब फरक–फरक थियो। मुख्तियारले प्रधानमन्त्रीपट्टि ५० हजार र ३० हजार गरी ८० हजार रुपैयाँ खान्थे भने कमाण्डिङ जनरल चार जनाले ५०/५० हजार रुपैयाँ खान्थे। [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] २ जनाले १५/१५ हजार, मेजर कर्णेल २ जनाले १२/१२ हजार रुपैयाँ खान्थे। कर्णेल २ जनाले रु. ६ हजार ४०० र लेफ्टिनेन्ट कर्णेल २ जनाले रु. ३६०० खान्थे। यो पारिश्रमिक वार्षिक हो। कुनै विशेष परिस्थितिमा प्रधानमन्त्री वा मुख्तियारले अरुहरूको राय लिनुपरेमा मुख्तियारको दलान वा प्रधानमन्त्रीको भुइँ बैठकमा मिटिङ बस्थ्यो। त्यस्ता बैठकमा जङ्गीपट्टि [[मेजर जनरल|मेजर]] र निजामतीपट्टि मीर सुब्बा सम्मलाई सामेल गरिन्थ्यो। ती दर्जा पुगेका कर्मचारी यस्ता सभामा सरिक हुन पाउने हुँदा भारदार भनिन्थ्यो। त्यस्ता जमघटलाई भारदारी भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |last=रिसाल |first=भैरव |title=यस्तो रहेछ किराँतदेखि राणा कालसम्मको शासन-प्रशासन |url=https://www.himalkhabar.com/news/119537 |access-date=2025-02-08 |website=}}</ref> श्री ३ महाराजका उत्तराधिकारीका रूपमा कमान्डर–इन–चीफ हुन्थे। नेपालमा यिनलाई ‘मुख्तियार’ भन्ने चलन थियो तर प्रचलित भाषामा ‘चीफसाहेब’ भनिन्थ्यो। यसरी महाराजको उत्तराधिकारीका रूपमा रहेको हुँदा नेपालको निजामती र सैनिक अधिकारीहरू श्री ३ महाराजपछि यिनमै अवस्थित हुने हुँदा निकै शक्तिशाली थिए। निजामतीतर्फका प्रमुख भए तापनि वास्तविक रूपमा ‘जनप्रशासन’ का प्रमुख कमान्डर–इन–चीफ थिए र यिनै व्यक्तिले प्रशासनको रेखदेख गर्नुपथ्र्यो। यस पदलाई विशेष आकर्षक बनाउने उद्देश्यले श्री ३ महाराज चन्द्रशमशेरले आफ्नो समयमा पन्ध्रवटा मुख्य अड्डा वा विभाग र ५७ वटा साधारण अड्डा वा विभागको जिम्मा पनि कमान्डर–इन–चीफलाई नै दिएका थिए। कमान्डर–इन–चीफको मातहतमा [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी अड्डा]] ([[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] तथा साधारण) [[कुमारी चोक|कुमारीचोक]] (लेखा तथा लेखा परीक्षण), ऐन खाना (कानुन), कौशल भारदारी, तोषाखाना, किताबखाना (निजामती तथा सैनिक दर्जा), मुलुकी खाना र कौषी (राष्ट्रिय ढुकुटी) बिन्तीपत्र निक्सारी अड्डा, [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा]] थिए। कमान्डर–इन–चीफले १७ तोपको सलामी पाउने व्यवस्था भएकोमा मोहनशमशेरले आफू प्रधानमन्त्री भएपछि [[२१ तोपको सलामी|एक्काईस तोपको सलामी]]को व्यवस्था गरे। ===तिर्जा=== सैनिक तथा निजामती कर्मचारीलाई तलब बापत नगद दिने व्यवस्था थिएन । वार्षिक खान्कीका रूपमा उनीहरूले धान, चामल, कोदो आदि जिन्सी वस्तु पाउँथे । सरकारबाट उनीहरूलाई ‘तिर्जा’ अर्थात् बाली उठाउन पाउने अधिकारपत्र दिइन्थ्यो र त्यही अधिकारपत्र देखाएर सैनिक तथा निजामती कर्मचारीहरूले आ-आफ्नो खान्की आफैं उठाउँथे । === प्रशासनिक विभाजन === वि.सं. १९५२ मा राणा प्रधानमन्त्री श्री ३ [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीरशमसेर राणा]]ले नेपालको सम्पूर्ण भूभागलाई '''गौडा''', छोटी '''गौडा र''' गोश्वरामा गरी जिल्ला र तहसिलमा विभाजन गरे। विभाजन अनुसार तराईको भूभागलाई १२ जिल्लामा र पहाडको भूभागलाई २३ तहसिलमा बाँडिएको थियो। यसरी देशको कुल भुभागलाई ३५ जिल्लामा बाँडिएको देखिन आउँछ। यसरी विभाजन गरिएको  जिल्लाको प्रशासनलाई व्यवस्थित रुपमा संञ्चालन गर्न जिल्ला प्रमुखको रुपमा बडाहाकिम र तहसिल प्रमुखको रुपमा गभर्नर नियुक्त गरियो।। जुन वि.सं २०१८ साल सम्म यथावत् थियो। त्यतिखेर काठमाडौँ उपत्यका भित्रका जिल्लाहरूलाई केन्द्रीय प्रशासन अन्तर्गत राखिएको थियो भने पहाडी इलाकालाई तहसिल र तराई इलाकालाई जिल्ला भन्ने प्रचलन थियो। पहाडी इलाका तहसिल भित्र ससाना धेरै जिल्ला हुन्थे।<ref>सतिश कुमार, राणा पोलिटी इन नेपाल: ओरिजिन एण्ड ग्रोथ, बम्बई : एसिया पब्लिशिङ हाउस, सन् १९६७, पृ. १०८।</ref> [[बडाहाकिम]]को नियुक्ति सिधै श्री ३ बाट हुने गर्दथ्यो। खासगरी राणा परिवारका सदस्य र उनीहरूको परीवारसँग सम्बन्धित विश्वास पात्र ब्यक्तिहरूबाट वडाहाकिमको नियुक्ति गरिन्थ्यो। कहिलेकाही श्री ३ को रोलक्रममा रहेको रहेको ब्यक्तिलाई श्री ३ ले उपत्यकाबाट बाहिर राख्नुपर्ने आबस्यकता महसुस गरेमा त्यस्ता ब्यक्तिहरूलाई पनि वडाहाकिम नियुक्त गरी पठाएका पाइन्छ। वडाहाकिम गौडा र छाटीगाडाको प्रमुख प्रशासकिय पद हो। जिल्लाभित्रका सम्पूर्णकार्यालयहरूको अनुगमन , रेखदेख, नियन्त्रण, र निर्देशन गर्नु,जिल्लामा शान्ति सुरक्षा कायम राख्नु , जनतामा अन्याय अत्याचार हुन नदिनु , राणा विरोधी गतिविधि माथि रोक लगाउनु, कर्मचारीको निष्पक्ष मूल्याङकन गरी [[पँजनी|पजनी]]का लागि श्री ३ लाई विवरण पठाइ सहयोग गर्नु, छिमेकी देश खासगरी भारतसँगको सम्बन्धमा मित्रता कायम गर्नु, राजश्व सङ्कलन गरी देशको ढुकुटी मजबुत बनाउनु र आफनो कायको मूल्याङकन गर्न केन्द्र बाट आउने गुप्तचर र [[दौडाहा|दौडाह]]लाई नकारात्मक विवरण लेखी श्री ३ मा पेस गर्ने मौका नदिनु वडाहाकिमका मुख्य कार्य थिए।<ref>{{Cite journal |last=के सी |first=तेज बहादर |date=November 2022 |title=राणाकालीन जिल्ला प्रशासनमा बडाहाकिम व्यवस्था {Badahakim (the Chief Magistrate) in District Administration during Rana Resigme} |url=https://www.nepjol.info/index.php/academia/article/view/49206/36644 |journal=Academia Research Journal |volume=1 |issue=1}}</ref> वडाहाकिम जिल्लाको सम्पूर्ण शक्तिको केन्द्र हो भनेर व्याख्या गरिएता पनि सबै जिल्लामा नियुक्त भई जाने वडाहाकिमहरूमा समान अधिकार थिएन। धनकुटा [[पाल्पाका बडाहाकिम|पाल्पा]] र डोटीका वडाहाकिमहरूमा विशेष अधिकार थियो। उनीहरू सैनिक उपप्रधान हुनुका साथै आफु जस्ता वडाहाकिमबाट भएका फैसलाहरूको अपिल सम्म सुन्न सक्दथे। === कानुन === == अर्थतन्त्र == राणाहरूले आफ्नो शासनको शुरुवातदेखि नै छिमेकी भारतमा ब्रिटिस औपनिवेशिक शक्तिसँग सम्बन्ध व्यवस्थापन गर्ने चुनौतीको सामना गर्नुपरेको थियो। नेपाल औपचारिक रुपमा कसैको उपनिवेश नरहेपनि छिमेकी भारतमा रहेका ब्रिटिसहरूसँगको सम्बन्ध निर्माणका सन्दर्भमा केही आर्थिक नीतिहरूमाथि औपनिवेशिक प्रभाव नपरेको भने होइन। अप्रत्यक्ष उपनिवेशबाट सचेत शासक वर्गले काठमाडौँलाई विस्तारित पूर्वाधार सञ्जालसँग जोड्ने मोटरयोग्य सडक निर्माणको विरोध गरे। बरु त्यसको सट्टा, राजस्व सङ्कलन र किसान परिचालन गर्न ग्रामीण क्षेत्रमा फुटपाथ विस्तार गरे। === कृषि === === उद्योग === [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्धशमशेर]]ले औद्योगिकरणको नीति लिए। उनले आफूले पनि उद्योगमा लगानी गरे र अरु मानिसलाई पनि उद्योगमा रकम लगानी गर्न प्रेरित गरे। उनले वि.सं १९९२ मा उद्योग परिषद् को स्थापना गरे। उद्योगको संरक्षणको लागि औद्योगिक कानुनको व्यवस्था गरे। वि.सं १९९३ मा कम्पनी कानुन, वि.सं १९९४ मा [[नेपाल बैङ्क|नेपाल बैङ्क लिमिटेड]], १९९३ मा [[विराटनगर जुट मिल]], १९९५ मा द जुद्धम्याच फ्याक्टरी, १९९९ मा कटन मिल्स, २००० मा नेपाल प्लाइउड एण्ड बबिन फ्याक्ट्री, मोरङ विद्युत, नेपाल माइका कम्पनी, नेपाल चामल र मैदा कारखाना, १९९२ मा नेपाल केमिकल इन्डस् ट्रिजहरूको स्थापना गरे। त्यस्तै ससाना उद्योगहरूमा सेरामिक्स फ्याक्टरी, कागज कारखाना, साबुन कारखाना, खानी उद्योग, नर्सिङखोला नुन उद्योग, फर्निचर उद्योग, भाँडा उद्योग, जस्ता उद्योगहरू खुले। नेपालमा कुटिर उद्योगका निम्ति जुद्ध शमशेरले "घरेलु इलम प्रचार अड्डा" मार्फत कतुवा, चर्खा, तान, धागो र प्रविधि सम्बन्धी तालिम दिने व्यवस्था मिलाए। वि.सं १९९४ जेठमा नेपालमा १२ दिन उद्योग प्रदर्शनी आयोजना गरियो। १९९६ मा र २००१ मा पनि त्यस्ता प्रदर्शनी भएका थिए। त्यस्ता प्रदर्शनीमा उत्कृष्ट हुनेलाई पुरस्कृत गरिएको थियो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|last=सुवेदी|first=राजाराम|author-link=राजाराम सुवेदी|year=फागुन २०६१|title=नेपालको तथ्य इतिहास|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|url=|isbn=99933-2-406-X|pages=पृष्ठ २६४-२६५}}</ref> === व्यापार === राणा शासनले विभिन्न क्षेत्रका लागि विस्तृत नियमहरू लागु गर्दै व्यापार र वाणिज्यमा कडा नियन्त्रण राख्यो। उदाहरणका लागि, जुम्लामा, स्थानीय आर्थिक अवस्था र व्यापारीहरूको गुनासो सम्बोधन गर्न व्यापार नियमहरू आवधिक रूपमा अद्यावधिक गरिएको थियो। सन् १८४६ को ठेक-थिति आदेशलाई आर्थिक प्रशासनको महत्वपूर्ण अङ्ग मान्न सकिन्छ। जसमा अभिजात वर्गले जगत शुल्क (व्यावसायिक कर), निकासी र दलाली (बाज र घोडाहरूमा लाग्ने कर), कस्तुरी तथा लुगाहरू छाप्ने शुल्कको आम्दानीको हिस्सा प्राप्त गर्ने व्यवस्था थियो। स्थानीय अधिकारीहरूमार्फत् प्राप्त गरिने यी र यस्ता विविध आम्दानीले विभिन्न स्थानको आर्थिक विविधता समेत झल्काउँथ्यो। सन् १८०० को मध्यतिर कपडा, धातुको काम र भाँडाकुँडाको उत्पादन र निर्यात बढ्दै गएपछि काठमाडौँ उत्पादन केन्द्रको रूपमा उभिएको थियो। यद्धपी उक्त अवधिमा राजनीतिक अस्थिरताले व्यापारलाई नराम्ररी प्रभावित गरेको थियो। तिब्बतमा रहेका नेपाली व्यापारीहरूले तिब्बती र चिनियाँ सेनाबाट बारम्बार सास्ती भोग्नु परेको थियो। परिस्थिति निकै प्रतिकूल बनेपछि जवाफमा जङ्गबहादुर राणाले सन् १८५५ मा [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|युद्ध]]को घोषणा गरे। परिणामस्वरुप नेपालले जित हासिल गर्यो र १८५६ मा [[थापाथली सन्धि]] भयो। जसले व्यापार शर्तहरूलाई पुन: पुष्टि गर्नुका साथै तिब्बती भन्सारबाट नेपाली व्यापारीहरूलाई छुट दिइ व्यापार सम्बन्धलाई सहज बनायो। === कर === सन् १८०० को मध्यतिर जङ्गबहादुर राणाले विशेषगरी मोरङ, सप्तरी, महोत्तरी, रौतहट, सर्लाही, बारा, पर्सा र चितवनलगायत तराईका जिल्लाहरूमा जमिनको हकभोग र कर निर्धारणका लागि महत्वपूर्ण सुधारहरू शुरु गरे। जसले राणा शासनको आर्थिक नीतिहरूको लागि आधार तयार गर्यो। उक्त भूमि सुधार योजनाले विशेष गरी बिर्ता (भूमि अनुदान) र पोत बिर्ता (कर योग्य भूमि) को स्वामित्व र उपयोग अधिकार परिभाषित गर्नुका साथै कर सङ्कलन र भूमि व्यवस्थापनमा जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्न जिमिदार (भूमि प्रबन्धक) प्रणालीलाई नियमन गरिएको थियो। यसका अतिरिक्त कर प्रणालीलाई सरल बनाउन दर्शनी शुल्कहरू तथा अन्य अमिलन, नजराना, टिका, गस्ती-सलामी, मेजमानी, भोजनी आदि जस्ता केही शुल्कहरूको उन्मूलन गरिएको थियो। तलुकदारी व्यवस्था राणाकालीन पहाडी भूमिकर सङ्कलन प्रकृयासँग सम्बन्धित व्यवस्था हो। ग्रामीण क्षेत्रमा कर सङ्कलन गर्ने काम तालुकदारको हुन्थ्यो। यो व्यवस्थामा दुई मुख्य पदवालाहरू मुखिया र जिम्मुवाल नियुक्त गरी भूमिकर सङ्कलन गर्ने व्यवस्था गरिएको हुन्थ्यो। == समाजिक संरचना == राणाकालीन सामाजिक व्यवस्था निम्नानुसार विभाजित थियो: # राजपरिवार<br>आलङ्कारिक र धार्मिक भूमिका मात्र # राणापरिवार<br>वास्तविक अधिकारी। [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|ए बि सी क्लास]]मा विभाजित # चौतारिया<br>राजपरिवार नजिकको नातेदार; सर्वसाधारण भन्दा माथि तर भूमिकाबिहिन # भारदार<br> # सर्वसाधारण<br> '''राणाकालीन''' नेपालमा सर्वसाधारणको शिक्षामा पहुँचलाई नियन्त्रण गरिएको थियो। राणा शासन अन्त्य हुँदा साधारण लेखपढ गर्न सक्ने नेपालीको सङ्ख्या सयकडा दुईभन्दा कम थियो। == कला संस्कृति == == सैन्य == == बिज्ञान == * ==स्रोतहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[पाँडे वंश]] [[श्रेणी:राणा शासन]] [[श्रेणी:राणा वंश]] [[श्रेणी:हिन्दु वंशहरू]] [[श्रेणी:नेपालका वंशहरू]] iy3kp05k5t9jn1fo56k2tirapx32u7e 1380628 1380627 2026-09-19T09:26:03Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1380628 wikitext text/x-wiki {{राणा वंश}} '''राणा वंश''' नेपालको शासक वंश हो<ref>[https://books.google.com/books?id=KVDIvLQDGckC&pg=PA319 Greater Game: India's Race with Destiny and China by David Van Praagh]</ref> जसले सन् १८४६ देखि १९५१ सम्म [[नेपाल अधिराज्य]]मा [[शाह वंश]]लाई नाममात्रको शासक बनाइ निरंकुश शासन जमायो।<ref>{{cite news|last=Dietrich|first=Angela|title=Buddhist Monks and Rana Rulers: A History of Persecution|url=http://ccbs.ntu.edu.tw/FULLTEXT/JR-BH/bh117536.htm |accessdate=17 September 2013|newspaper=Buddhist Himalaya: A Journal of Nagarjuna Institute of Exact Methods|year=1996}}</ref><ref>{{cite news|last= Lal |first=C. K.|title= The Rana resonance |url= http://nepalitimes.com/news.php?id=8741 |accessdate=17 September 2013|newspaper= [[Nepali Times]] |date=16 February 2001}}</ref> वि.सं. २००७ सालको क्रान्ति ले [[राणा शासन]]को अन्त्य गर्यो।<ref>{{cite web|last=Kraemer|first=Karl-Heinz|title=Democratization and political parties in Nepal|url=http://nepalresearch.org/publications/harvard_9903.htm|publisher=Harvard University|accessdate=2012-11-25}}</ref> यो वंश काजी [[बालनरसिंह कुँवर]]का छोरा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर राणा]]ले स्थापित गरेका हुन्। [[थापा वंश]]का [[माथवरसिंह थापा]]को हत्या पश्चात [[कोत पर्व]] र [[भण्डरखाल पर्व]] मच्चाइ राणा वंशको उदय भयो। पछि यिनीहरूले कुँवरबाट राणा थर लेख्न थाले। राणा वंश [[गोरखा राज्य]]को भारदार [[कुँवर खलक]]को वंशज हुन्। {{sfn|Joshi|Rose|1966|p=30}} त्यतिबेलाको सत्तासीन [[थापा वंश|थापा खलक]] (मुख्तियार भीमसेन थापा खानदान) सँग वैवाहिक सम्बन्ध जोडिएपछि देशको केन्द्रीय दरबारी राजनीतिमा कुँवर खलकले प्रवेश पाए। {{sfn|Acharya|2012|p=11-12}}<ref name="PurushottamShamsher1990" /> राणाहरू अर्को भारदारी परिवार पाँडे खलक सँग पनि जोडिएका थिए।<ref name="PurushottamShamsher1990" /> == इतिहास == चितौरगढका राजा टाटा राय थिए। राजा टाटा रायका भतिजा फगतसिंह थिए। चितौरगढमा मुसलमानको विजयपछि फगतसिंहले आफ्नो छोरा रामसिंह र चारजना अनुयायीका साथ नेपालको पहाड जुम्लाको राजाको सेवामा प्रवेश गरेका थिए । जुम्ली राजाले रामसिंहको बसोबासको लागि आफ्नो दरबार नजिकै घर बनाईदिए । राजाले रामसिंहलाई सधैंको लागि जुम्लामा राख्ने मनसायले वाग्ले क्षेत्री राजाकी कन्यासंग विवाह गरिदिए । यी राजकन्याबाट ६ जना छोराको जन्म भयो । रामसिंहका ६ छोराहरु मध्ये एक छोराले धेरै बहादुरीका साथ युद्ध गरेका हुनाले राजाले उनलाई कुँवर खड्‌काको उपाधिबाट सम्मानित गरे । अध्यापि रामसिंहका सन्तति यहि कुँवरको नामले प्रसिद्ध भई नेपालमा बसिरहेका छन् । रामसिंहका छोरा रतनजितसिंह कुँवरलाई जुम्लाको राजाले सरदारको पदवीबाट समेत विभूषित गरे । रतनजितसिंह कुँवरले पनि आजीवन जुम्लामा रहेर राजाको सेवा गरे । रतनसिंह कुँवरका एक छोरा [[अहिराम कुँवर]]लाई कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहले ससम्मान डाकी आफ्नो सेनामा नियुक्ति गरी भारदारको पद्वीबाट समेत विभूषित गरे । अहिराम कुँवरको छोरा [[रामकृष्ण कुँवर]]को जन्म कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा ( जसलाई खडगकोट अथवा खड्‌का गाउँ) रहन गयो मा भएको थियो । हाल उक्त ठाउँको नामाकरण कास्कीकोट रहन गएको छ । कास्कीका राजाबाट अहिराम कुँवरसंग नराम्रो व्यवहार गरेको कारणबाट गोरखा आई गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले आफ्नो सेनामा नियुक्ति गरी एउटा खोला नै विर्ता गरिदिए । उक्त खोलालाई कुँवरखोला भन्ने चलन छ । रामकृष्ण कुँवरलाई वि.सं. १८२९ मा श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह नेपालको विस्तारमा विशेष योगदानको कदर गरी स्वयम्भू वरिपरि र धुलिखेलको जमीन विर्ता दिएको हुनाले बालनसिंह कुँवरको जन्म स्वयम्भूस्थित रणजित कुँवरको घरमा वि.सं. १८४० मा बालनसिंह कुँवरको जन्म भयो । बालनसिंह कुँवरले काजी [[नयनसिंह थापा]]की जेठी छोरी गणेश कुमारीसंग विवाह गरेपछि [[थापाथली दरबार|थापाथलीको घर]] र जमीन दाइजोको रुपमा पाएका थिए । त्यही [[थापाथली दरबार|थापाथली]]मा कुँवरहरुको देवाली गर्ने प्रचलन चल्यो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> === शुरुवात === === पतन === == प्रशासन == {{मुख्य|राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू}} राणाकालीन प्रशासनमा श्री ३ महाराज सर्वेसर्वा हुन्थे। उनी अन्तर्गत मुख्तियार वा चिफसाहेब रहन्थे। त्यसमुनि जङ्गीलाठ, लाठसाहेब र तीन जना कमाण्डिङ जनरल नै त्यसबेला मन्त्रिमण्डल हुन्थ्यो। ती ६ जना प्रधानमन्त्रीकहाँ दैनिकजसो जम्मा भई राजकाजबारे सल्लाह गर्थे। तीमध्ये नै एकजना हजुरिया जनरल (प्रधानमन्त्रीका निजी सचिव) पनि पर्थे। ती बैठकमा आवश्यक परेको बखत [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा]], [[खड्ग निशान अड्डा|खड्ग निसाना]] र सरोकारवाला अड्डाका तालुकवाला र हाकिमहरू पनि बोलाइन्थ्यो। अन्यथा हजुरिया जनरलले बैठकका निर्णय टिपेर अरुहरूलाई बोध वा खड्गनिसाना गराउने चलन थियो। रोलवाला राणाजीमध्ये माथिल्ला १३ जनाको तलब फरक–फरक थियो। मुख्तियारले प्रधानमन्त्रीपट्टि ५० हजार र ३० हजार गरी ८० हजार रुपैयाँ खान्थे भने कमाण्डिङ जनरल चार जनाले ५०/५० हजार रुपैयाँ खान्थे। [[लेफ्टिनेन्ट जनरल]] २ जनाले १५/१५ हजार, मेजर कर्णेल २ जनाले १२/१२ हजार रुपैयाँ खान्थे। कर्णेल २ जनाले रु. ६ हजार ४०० र लेफ्टिनेन्ट कर्णेल २ जनाले रु. ३६०० खान्थे। यो पारिश्रमिक वार्षिक हो। कुनै विशेष परिस्थितिमा प्रधानमन्त्री वा मुख्तियारले अरुहरूको राय लिनुपरेमा मुख्तियारको दलान वा प्रधानमन्त्रीको भुइँ बैठकमा मिटिङ बस्थ्यो। त्यस्ता बैठकमा जङ्गीपट्टि [[मेजर जनरल|मेजर]] र निजामतीपट्टि मीर सुब्बा सम्मलाई सामेल गरिन्थ्यो। ती दर्जा पुगेका कर्मचारी यस्ता सभामा सरिक हुन पाउने हुँदा भारदार भनिन्थ्यो। त्यस्ता जमघटलाई भारदारी भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |last=रिसाल |first=भैरव |title=यस्तो रहेछ किराँतदेखि राणा कालसम्मको शासन-प्रशासन |url=https://www.himalkhabar.com/news/119537 |access-date=2025-02-08 |website=}}</ref> श्री ३ महाराजका उत्तराधिकारीका रूपमा कमान्डर–इन–चीफ हुन्थे। नेपालमा यिनलाई ‘मुख्तियार’ भन्ने चलन थियो तर प्रचलित भाषामा ‘चीफसाहेब’ भनिन्थ्यो। यसरी महाराजको उत्तराधिकारीका रूपमा रहेको हुँदा नेपालको निजामती र सैनिक अधिकारीहरू श्री ३ महाराजपछि यिनमै अवस्थित हुने हुँदा निकै शक्तिशाली थिए। निजामतीतर्फका प्रमुख भए तापनि वास्तविक रूपमा ‘जनप्रशासन’ का प्रमुख कमान्डर–इन–चीफ थिए र यिनै व्यक्तिले प्रशासनको रेखदेख गर्नुपथ्र्यो। यस पदलाई विशेष आकर्षक बनाउने उद्देश्यले श्री ३ महाराज चन्द्रशमशेरले आफ्नो समयमा पन्ध्रवटा मुख्य अड्डा वा विभाग र ५७ वटा साधारण अड्डा वा विभागको जिम्मा पनि कमान्डर–इन–चीफलाई नै दिएका थिए। कमान्डर–इन–चीफको मातहतमा [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी अड्डा]] ([[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह]] तथा साधारण) [[कुमारी चोक|कुमारीचोक]] (लेखा तथा लेखा परीक्षण), ऐन खाना (कानुन), कौशल भारदारी, तोषाखाना, किताबखाना (निजामती तथा सैनिक दर्जा), मुलुकी खाना र कौषी (राष्ट्रिय ढुकुटी) बिन्तीपत्र निक्सारी अड्डा, [[मुलुकी बन्दोबस्त अड्डा|मुलुकी बन्दोवस्त अड्डा]] थिए। कमान्डर–इन–चीफले १७ तोपको सलामी पाउने व्यवस्था भएकोमा मोहनशमशेरले आफू प्रधानमन्त्री भएपछि [[२१ तोपको सलामी|एक्काईस तोपको सलामी]]को व्यवस्था गरे। ===तिर्जा=== सैनिक तथा निजामती कर्मचारीलाई तलब बापत नगद दिने व्यवस्था थिएन । वार्षिक खान्कीका रूपमा उनीहरूले धान, चामल, कोदो आदि जिन्सी वस्तु पाउँथे । सरकारबाट उनीहरूलाई ‘तिर्जा’ अर्थात् बाली उठाउन पाउने अधिकारपत्र दिइन्थ्यो र त्यही अधिकारपत्र देखाएर सैनिक तथा निजामती कर्मचारीहरूले आ-आफ्नो खान्की आफैं उठाउँथे । === प्रशासनिक विभाजन === वि.सं. १९५२ मा राणा प्रधानमन्त्री श्री ३ [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीरशमसेर राणा]]ले नेपालको सम्पूर्ण भूभागलाई '''गौडा''', छोटी '''गौडा र''' गोश्वरामा गरी जिल्ला र तहसिलमा विभाजन गरे। विभाजन अनुसार तराईको भूभागलाई १२ जिल्लामा र पहाडको भूभागलाई २३ तहसिलमा बाँडिएको थियो। यसरी देशको कुल भुभागलाई ३५ जिल्लामा बाँडिएको देखिन आउँछ। यसरी विभाजन गरिएको  जिल्लाको प्रशासनलाई व्यवस्थित रुपमा संञ्चालन गर्न जिल्ला प्रमुखको रुपमा बडाहाकिम र तहसिल प्रमुखको रुपमा गभर्नर नियुक्त गरियो।। जुन वि.सं २०१८ साल सम्म यथावत् थियो। त्यतिखेर काठमाडौँ उपत्यका भित्रका जिल्लाहरूलाई केन्द्रीय प्रशासन अन्तर्गत राखिएको थियो भने पहाडी इलाकालाई तहसिल र तराई इलाकालाई जिल्ला भन्ने प्रचलन थियो। पहाडी इलाका तहसिल भित्र ससाना धेरै जिल्ला हुन्थे।<ref>सतिश कुमार, राणा पोलिटी इन नेपाल: ओरिजिन एण्ड ग्रोथ, बम्बई : एसिया पब्लिशिङ हाउस, सन् १९६७, पृ. १०८।</ref> [[बडाहाकिम]]को नियुक्ति सिधै श्री ३ बाट हुने गर्दथ्यो। खासगरी राणा परिवारका सदस्य र उनीहरूको परीवारसँग सम्बन्धित विश्वास पात्र ब्यक्तिहरूबाट वडाहाकिमको नियुक्ति गरिन्थ्यो। कहिलेकाही श्री ३ को रोलक्रममा रहेको रहेको ब्यक्तिलाई श्री ३ ले उपत्यकाबाट बाहिर राख्नुपर्ने आबस्यकता महसुस गरेमा त्यस्ता ब्यक्तिहरूलाई पनि वडाहाकिम नियुक्त गरी पठाएका पाइन्छ। वडाहाकिम गौडा र छाटीगाडाको प्रमुख प्रशासकिय पद हो। जिल्लाभित्रका सम्पूर्णकार्यालयहरूको अनुगमन , रेखदेख, नियन्त्रण, र निर्देशन गर्नु,जिल्लामा शान्ति सुरक्षा कायम राख्नु , जनतामा अन्याय अत्याचार हुन नदिनु , राणा विरोधी गतिविधि माथि रोक लगाउनु, कर्मचारीको निष्पक्ष मूल्याङकन गरी [[पँजनी|पजनी]]का लागि श्री ३ लाई विवरण पठाइ सहयोग गर्नु, छिमेकी देश खासगरी भारतसँगको सम्बन्धमा मित्रता कायम गर्नु, राजश्व सङ्कलन गरी देशको ढुकुटी मजबुत बनाउनु र आफनो कायको मूल्याङकन गर्न केन्द्र बाट आउने गुप्तचर र [[दौडाहा|दौडाह]]लाई नकारात्मक विवरण लेखी श्री ३ मा पेस गर्ने मौका नदिनु वडाहाकिमका मुख्य कार्य थिए।<ref>{{Cite journal |last=के सी |first=तेज बहादर |date=November 2022 |title=राणाकालीन जिल्ला प्रशासनमा बडाहाकिम व्यवस्था {Badahakim (the Chief Magistrate) in District Administration during Rana Resigme} |url=https://www.nepjol.info/index.php/academia/article/view/49206/36644 |journal=Academia Research Journal |volume=1 |issue=1}}</ref> वडाहाकिम जिल्लाको सम्पूर्ण शक्तिको केन्द्र हो भनेर व्याख्या गरिएता पनि सबै जिल्लामा नियुक्त भई जाने वडाहाकिमहरूमा समान अधिकार थिएन। धनकुटा [[पाल्पाका बडाहाकिम|पाल्पा]] र डोटीका वडाहाकिमहरूमा विशेष अधिकार थियो। उनीहरू सैनिक उपप्रधान हुनुका साथै आफु जस्ता वडाहाकिमबाट भएका फैसलाहरूको अपिल सम्म सुन्न सक्दथे। === कानुन === == अर्थतन्त्र == राणाहरूले आफ्नो शासनको शुरुवातदेखि नै छिमेकी भारतमा ब्रिटिस औपनिवेशिक शक्तिसँग सम्बन्ध व्यवस्थापन गर्ने चुनौतीको सामना गर्नुपरेको थियो। नेपाल औपचारिक रुपमा कसैको उपनिवेश नरहेपनि छिमेकी भारतमा रहेका ब्रिटिसहरूसँगको सम्बन्ध निर्माणका सन्दर्भमा केही आर्थिक नीतिहरूमाथि औपनिवेशिक प्रभाव नपरेको भने होइन। अप्रत्यक्ष उपनिवेशबाट सचेत शासक वर्गले काठमाडौँलाई विस्तारित पूर्वाधार सञ्जालसँग जोड्ने मोटरयोग्य सडक निर्माणको विरोध गरे। बरु त्यसको सट्टा, राजस्व सङ्कलन र किसान परिचालन गर्न ग्रामीण क्षेत्रमा फुटपाथ विस्तार गरे। === कृषि === === उद्योग === [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्धशमशेर]]ले औद्योगिकरणको नीति लिए। उनले आफूले पनि उद्योगमा लगानी गरे र अरु मानिसलाई पनि उद्योगमा रकम लगानी गर्न प्रेरित गरे। उनले वि.सं १९९२ मा उद्योग परिषद् को स्थापना गरे। उद्योगको संरक्षणको लागि औद्योगिक कानुनको व्यवस्था गरे। वि.सं १९९३ मा कम्पनी कानुन, वि.सं १९९४ मा [[नेपाल बैङ्क|नेपाल बैङ्क लिमिटेड]], १९९३ मा [[विराटनगर जुट मिल]], १९९५ मा द जुद्धम्याच फ्याक्टरी, १९९९ मा कटन मिल्स, २००० मा नेपाल प्लाइउड एण्ड बबिन फ्याक्ट्री, मोरङ विद्युत, नेपाल माइका कम्पनी, नेपाल चामल र मैदा कारखाना, १९९२ मा नेपाल केमिकल इन्डस् ट्रिजहरूको स्थापना गरे। त्यस्तै ससाना उद्योगहरूमा सेरामिक्स फ्याक्टरी, कागज कारखाना, साबुन कारखाना, खानी उद्योग, नर्सिङखोला नुन उद्योग, फर्निचर उद्योग, भाँडा उद्योग, जस्ता उद्योगहरू खुले। नेपालमा कुटिर उद्योगका निम्ति जुद्ध शमशेरले "घरेलु इलम प्रचार अड्डा" मार्फत कतुवा, चर्खा, तान, धागो र प्रविधि सम्बन्धी तालिम दिने व्यवस्था मिलाए। वि.सं १९९४ जेठमा नेपालमा १२ दिन उद्योग प्रदर्शनी आयोजना गरियो। १९९६ मा र २००१ मा पनि त्यस्ता प्रदर्शनी भएका थिए। त्यस्ता प्रदर्शनीमा उत्कृष्ट हुनेलाई पुरस्कृत गरिएको थियो।<ref name="सुवेदी">{{cite book|last=सुवेदी|first=राजाराम|author-link=राजाराम सुवेदी|year=फागुन २०६१|title=नेपालको तथ्य इतिहास|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|url=|isbn=99933-2-406-X|pages=पृष्ठ २६४-२६५}}</ref> === व्यापार === राणा शासनले विभिन्न क्षेत्रका लागि विस्तृत नियमहरू लागु गर्दै व्यापार र वाणिज्यमा कडा नियन्त्रण राख्यो। उदाहरणका लागि, जुम्लामा, स्थानीय आर्थिक अवस्था र व्यापारीहरूको गुनासो सम्बोधन गर्न व्यापार नियमहरू आवधिक रूपमा अद्यावधिक गरिएको थियो। सन् १८४६ को ठेक-थिति आदेशलाई आर्थिक प्रशासनको महत्वपूर्ण अङ्ग मान्न सकिन्छ। जसमा अभिजात वर्गले जगत शुल्क (व्यावसायिक कर), निकासी र दलाली (बाज र घोडाहरूमा लाग्ने कर), कस्तुरी तथा लुगाहरू छाप्ने शुल्कको आम्दानीको हिस्सा प्राप्त गर्ने व्यवस्था थियो। स्थानीय अधिकारीहरूमार्फत् प्राप्त गरिने यी र यस्ता विविध आम्दानीले विभिन्न स्थानको आर्थिक विविधता समेत झल्काउँथ्यो। सन् १८०० को मध्यतिर कपडा, धातुको काम र भाँडाकुँडाको उत्पादन र निर्यात बढ्दै गएपछि काठमाडौँ उत्पादन केन्द्रको रूपमा उभिएको थियो। यद्धपी उक्त अवधिमा राजनीतिक अस्थिरताले व्यापारलाई नराम्ररी प्रभावित गरेको थियो। तिब्बतमा रहेका नेपाली व्यापारीहरूले तिब्बती र चिनियाँ सेनाबाट बारम्बार सास्ती भोग्नु परेको थियो। परिस्थिति निकै प्रतिकूल बनेपछि जवाफमा जङ्गबहादुर राणाले सन् १८५५ मा [[अन्तिम नेपाल तिब्बत युद्ध|युद्ध]]को घोषणा गरे। परिणामस्वरुप नेपालले जित हासिल गर्यो र १८५६ मा [[थापाथली सन्धि]] भयो। जसले व्यापार शर्तहरूलाई पुन: पुष्टि गर्नुका साथै तिब्बती भन्सारबाट नेपाली व्यापारीहरूलाई छुट दिइ व्यापार सम्बन्धलाई सहज बनायो। === कर === सन् १८०० को मध्यतिर जङ्गबहादुर राणाले विशेषगरी मोरङ, सप्तरी, महोत्तरी, रौतहट, सर्लाही, बारा, पर्सा र चितवनलगायत तराईका जिल्लाहरूमा जमिनको हकभोग र कर निर्धारणका लागि महत्वपूर्ण सुधारहरू शुरु गरे। जसले राणा शासनको आर्थिक नीतिहरूको लागि आधार तयार गर्यो। उक्त भूमि सुधार योजनाले विशेष गरी बिर्ता (भूमि अनुदान) र पोत बिर्ता (कर योग्य भूमि) को स्वामित्व र उपयोग अधिकार परिभाषित गर्नुका साथै कर सङ्कलन र भूमि व्यवस्थापनमा जवाफदेहिता सुनिश्चित गर्न जिमिदार (भूमि प्रबन्धक) प्रणालीलाई नियमन गरिएको थियो। यसका अतिरिक्त कर प्रणालीलाई सरल बनाउन दर्शनी शुल्कहरू तथा अन्य अमिलन, नजराना, टिका, गस्ती-सलामी, मेजमानी, भोजनी आदि जस्ता केही शुल्कहरूको उन्मूलन गरिएको थियो। तलुकदारी व्यवस्था राणाकालीन पहाडी भूमिकर सङ्कलन प्रकृयासँग सम्बन्धित व्यवस्था हो। ग्रामीण क्षेत्रमा कर सङ्कलन गर्ने काम तालुकदारको हुन्थ्यो। यो व्यवस्थामा दुई मुख्य पदवालाहरू मुखिया र जिम्मुवाल नियुक्त गरी भूमिकर सङ्कलन गर्ने व्यवस्था गरिएको हुन्थ्यो। == समाजिक संरचना == राणाकालीन सामाजिक व्यवस्था निम्नानुसार विभाजित थियो: # राजपरिवार<br>आलङ्कारिक र धार्मिक भूमिका मात्र # राणापरिवार<br>वास्तविक अधिकारी। [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|ए बि सी क्लास]]मा विभाजित # चौतारिया<br>राजपरिवार नजिकको नातेदार; सर्वसाधारण भन्दा माथि तर भूमिकाबिहिन # भारदार<br> # सर्वसाधारण<br> '''राणाकालीन''' नेपालमा सर्वसाधारणको शिक्षामा पहुँचलाई नियन्त्रण गरिएको थियो। राणा शासन अन्त्य हुँदा साधारण लेखपढ गर्न सक्ने नेपालीको सङ्ख्या सयकडा दुईभन्दा कम थियो। == कला संस्कृति == == सैन्य == == बिज्ञान == * ==स्रोतहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोला== *[[पाँडे वंश]] [[श्रेणी:राणा शासन]] [[श्रेणी:राणा वंश]] [[श्रेणी:हिन्दु वंशहरू]] [[श्रेणी:नेपालका वंशहरू]] e7sf6dbpebbmzfibq2alw2bm4syixcc 0 93502 1380593 1380082 2026-09-18T22:11:39Z ~2026-50473-26 80967 /* खेलकुद */ 1380593 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = कुशवाहा (कोइरी)<br>kushwaha (Koiri) | image = [[File:Koiri caste couple of nepal.png|thumb|Koiri caste couple of nepal]] | caption = | popplace = {{flag|नेपाल}}, {{flag|भारत}}, {{flag|मौरिसस }}, {{flag|पाकिस्तान }}, {{flag|बर्मा }}, {{flag|बङ्गलादेश }} | pop = ३,५५,७०७ (नेपालको कुल जनसंख्याको १.२२%) २०२१ राष्ट्रिय जनगणना | languages = [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र [[भोजपुरी]] | religions = [[हिन्दू धर्म]] १००% (२०२१) | related = अन्य इन्डो-आर्यन जाति र [[मधेशी]] समुदायहरू<ref>{{cite web |title=नेपाली मधेशी समाज (Nepalko Madheshi Samaj) |url=https://www.researchgate.net/publication/340827126 |website=ResearchGate |access-date=30 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/93185530/Social-Composition-of-Nepal-Caste-Ethnicity-amp-Religion |title=Chapter 3. Social composition of the Population: Caste/Ethnicity and Religion in Nepal |author=Dr. Dilli Ram Dahal |publisher=[[Government of Nepal]], Central Bureau of Statistics |date=2002-12-30 |accessdate=2013-12-05}}</ref> }} '''कुशवाहा (कोइरी)''' [[तराई]] मा वसोवास गर्ने एक उच्च जाति हो । नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या करिब १.२२% जति रहेको छ। यसको संख्या करिब ३ लाख ५५ हजार भन्दा बढी छ। यो समुदाय मुख्य रूपमा [[मधेश प्रदेश]], [[कोशी प्रदेश]], [[लुम्बिनी प्रदेश]] का जिल्लाहरूमा बढी बसोबास गर्छन् र मधेशी समाजमा एक महत्वपूर्ण समुदाय मानिन्छ। <ref name=":1">Government of Nepal, National Statistics Office. ''National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report''. Kathmandu: NSO, 2023. https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf</ref> यिनीहरूको मुख्य पुरखौली पेशा कृषि अनि जमिन्दारी हो । तर अब तिनीहरू हरेक पेशा, व्यवसाय, शिक्षा, निजामती सेवा, सेना आदिमा छन्, तिनीहरू अन्य मधेशी जातिहरूको तुलनामा प्रभावशाली र सुव्यवस्थित शक्तिशाली जाति हुन्। यिनीहरू निकै परिश्रमी हुन्छन् । कुशवाहा समुदाय मधेशी उच्च जातिको [[वैश्य]] वर्ग मा पर्दछन्<ref name=":2">Government of Nepal; Central Bureau of Statistics; UNFPA. ''Population Monograph of Nepal, Volume II: Social Demography''. Kathmandu: CBS/UNFPA, 2014. https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf</ref>, तर धेरैले आफूलाई [[क्षत्रिय]] दर्जा भएको दाबी पनि गर्छन्। यिनीहरूका पूर्वज शाकाहारी भएतापनि हाल यसमा परिवर्तन हुँदै आएको छ। यस समुदायमा परम्परागत रूपमा प्रचलित थर महतो रहेको पाइन्छ। नेपालमा कुशवाहा/कोइरी समुदायमा प्रयोग हुने थरहरूमा महतो, सिंह, कुशवाहा, मेहता, मौर्य, मुराव, भगत, सिन्हा तथा वर्मा आदि पर्दछन्। नेपालका केही कुशवाहा संगठनहरूले नेपालमा कुशवाहा(कोइरी) समुदायको जनसंख्या १० लाखभन्दा बढी रहेको दाबी गरेका छन्। यदि यो संख्या मानिने हो भने, यो नेपालका कुल जनसंख्याको करिब ३.४% बराबर हुन्छ।<ref>{{cite web |title=Kushwaha community claims over 10 lakh population in Nepal |url=https://www.enewsbureau.com/news-details/9602/2021-01-20 |website=eNews Bureau |date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Final_Population_compostion_12_2.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal}}</ref> == इतिहास == === उत्पत्ति === कुशवाहा समुदायको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध भारतका [[बिहार]] र [[उत्तर प्रदेश]] का कुशवाहासँग गहिरो छ। सयौं वर्षअघिदेखि धेरैजसो कुशवाहा नेपालमा बसोबास गर्न आएका हुन् र आफ्नो समृद्ध कृषि परम्परा ल्याएका छन्। यो समुदाय आफ्नो वंशलाई सूर्यवंशी राजवंशसँग जोड्दछ र परम्परागत रूपमा [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। उनीहरूलाई पौराणिक राजा कुश, जो भगवान् रामका पुत्र थिए, का वंशज मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Hari Bansh |title=The Terai Community and National Integration in Nepal |date=1993 |publisher=Centre for Economic and Technical Studies |isbn=978-81-7022-523-2}}</ref> ऐतिहासिक अभिलेखहरूले देखाउँछन् कि उनीहरूको मधेश क्षेत्रमा बसोबास आधुनिक नेपाल निर्माण हुनु अघि देखि नै रहेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal|date=3 March 2011}}</ref><ref name="madeshi EthnicGroupsNepal">{{cite web |title=Ethnic Groups in Nepal |url=https://www.madhesiyouth.com/data/federal-states-in-nepal/ethnic-groups-in-nepal/ }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपाल र विश्वभर कुशवाहा थर पनि व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ।<ref name="KushwahaSurname">{{cite web |title=Kushwaha Surname Distribution |url=https://forebears.io/surnames/kushwaha}}</ref> कुशवाहा समुदायका केही प्रतिनिधि खेलकुद र अन्य क्षेत्रमा पनि परिचित छन्, जस्तै अजय कुशवाहा(Ajay Kushwaha)।<ref name="AjayKushwahaFIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha - FIBA Profile |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha}}</ref> नेपालमा कुशवाहाहरूको प्राचीन इतिहास विभिन्न क्षेत्रका ऐतिहासिक अभिलेखबाट ट्रेस गर्न सकिन्छ। मधेश क्षेत्रमा कुशवाहाहरूको उपस्थिति आधुनिक नेपालको स्थापना हुनु अघि नै देखिन्छ, जसलाई [[मिथिला |मिथिला]] र वरिपरि क्षेत्रहरूमा उनीहरूको बसोबास र शासनको ऐतिहासिक सन्दर्भहरूले प्रमाणित गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity and History |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal |date=3 March 2011 |access-date=2025-03-11}}</ref> कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने [[वंश]]हरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory">{{cite web |title=History of Kushwaha |url=https://kushwaha.in/history-of-kushwaha/}}</ref> {{Infobox royalty | name = कुश | title = [[अयोध्या|अयोध्या]] का राजकुमार<br>कासुर का राजा | type = हिन्दू | image = Kusa, one of Rāma’s sons..jpg | image_size = 100px | caption = कुश, [[राम]] र [[सीता]]का जुडवाँ पुत्रमध्ये एक | father = [[राम]] | mother = [[सीता]] | dynasty = [[रघुवंश|रघुवंश]]-[[सूर्यवंश]] | issue = अतिथि | spouse = कुमुदवती (''आनन्द रामायण'' अनुसार चम्पिका भनिने) }} नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने वंशहरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory"/> भारत र नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफूलाई [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र कुशका वंशज मान्दछ, मुख्य रूपमा रामायणसँगको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण। हिन्दू परम्पराअनुसार, कुश आफ्नो जुडवाँ भाई [[लव]]सँगै पिता रामद्वारा निर्वासित गरिएपछि [[वाल्मीकि]]द्वारा हुर्काइएका थिए र पछि एक महत्वपूर्ण व्यक्तित्व बने। कुशवाहा समुदायले विश्वास गर्छ कि उनीहरूको नाम “कुश” बाट उत्पन्न भएको हो, जसले उनीहरूलाई [[अयोध्या]]को शाही वंशसँग प्रतीकात्मक रूपमा जोड्दछ।<ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Ashwani |title=Community Warriors: State, Peasants and Caste Armies in Bihar |date=2008 |publisher=Anthem Press |isbn=9781843317098 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=num2I4NFGqIC}}</ref> यो दाबी प्रायः उनीहरूको ऐतिहासिक भूमिका युद्धकर्मी र कृषकको रूपमा रहेर पनि बलियो बनाइन्छ, जुन [[क्षत्रिय]] वर्ग, अर्थात् युद्धकर्मी वर्ग,सँग मेल खान्छ, जसमा कुश रहेको मानिन्छ। धेरै कुशवाहाहरूले आफूलाई [[मौर्य वंश]] र [[शाक्य]] वंश (गौतम बुद्धको वंशज)सँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्, जसले उनीहरूको क्षत्रिय वंशावलीको विश्वासलाई थप बलियो बनाउँछ। समयसँगै, समुदायले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान कायम राख्दै आएको छ, जुन मुख्य रूपमा कृषि र कुशको विरासतमा आधारित रहेको छ।सांस्कृतिक रूपमा, कुशवाहा समुदायले अझै पनि केही संस्कार, प्रथा र परम्पराहरू पालन गर्दै आएको छ, जसलाई उनीहरूले आफ्नो शाही विरासतसँग सम्बन्धित ठान्छन्। कुशसँगको यो सम्बन्ध उनीहरूको पहिचानको महत्वपूर्ण भाग हो र प्राचीन, कुलीन वंशावलीप्रति गर्वको अनुभूति प्रदान गर्छ। कुषावती कोसाल राज्य को एउटा नगर थियो, जसलाई महाकाव्य [[रामायण]]सँग सम्बन्धित गरिएको छ र कुश तथा कुशवाहा समुदायसँग जोडिएको मानिन्छ। पिता राम पछि कुश शासनमा आएका थिए र उनले क्रमशः लवपुरी (आजको लाहोर) र कुष (कासुर)का शहरहरू स्थापना गरेका थिए।[[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|वाल्मीकि लव र कुशलाई धनुर्विद्यामा प्रशिक्षण दिँदै]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|250px|ऋषि वाल्मीकि, लव र कुशलाई रामायण सिकाउँदै]] [[रामायण]] अनुसार, गर्भवती रानी [[सीता]]लाई राजा [[राम]]ले अयोध्याबाट बाहिर पठाउनुभयो। यसको उद्देश्य धर्मको सर्वोच्चता देखाउनु र आफ्नो राज्यका एक नागरिकले लगाएको आरोपलाई खारेज गर्नु थियो। त्यसपछि सीता वाल्मीकि आश्रम मा शरण लिए, जुन त्रिवेणी धाम नजिक अवस्थित थियो, जहाँ तमासा नदी, सोना र सप्तगण्डकी नदीहरू भेटिन्छन्। यो आश्रम हालको [[चितवन जिल्ला]] मा तमसा नदी को नजिक रहेको छ।<ref>{{cite book|title=Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> त्यहाँ सीताले जुडवाँ पुत्रहरू, [[कुश]] र [[लव]] जन्माइन्। उनीहरू वाल्मीकि ऋषिद्वारा शिक्षा र सैनिक प्रशिक्षण प्राप्त गरे। साथै, उनीहरूले [[राम]]को कथा पनि सिके।'''कुश''' ({{langx|sa|कुश}}, {{IAST3|Kuśa}}) [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र थिए।<ref>{{Cite book |last=Mani |first=Chandra Mauli |url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77 |title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata |date=2009 |publisher=Northern Book Centre |isbn=978-81-7211-257-8 |pages=77 |language=en}}</ref> उनको कथा हिन्दू महाकाव्य [[रामायण]]मा वर्णन गरिएको छ। हिन्दू परम्पराअनुसार, उनले [[कश्मीर]], [[सिन्धु नदी]] र हिन्दू कुश क्षेत्रहरू भारतको सीमा भूभागको रूपमा शासन गरेको मानिन्छ, जसलाई हिन्दू कुश क्षेत्र भनेर चिनिन्छ। कथा अनुसार उनले [[कश्मीर उपत्यका]]मा [[श्रीनगर]] नगर स्थापना गरे र कासुर नगर लवपुरीसँगै स्थापना गरेको पनि बताइन्छ।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab | page = 111 | year = 2005 | publisher = Al-Faisal Nashran | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ }}</ref> यद्यपि स्थानीय कथाहरूले जनाउँछन् कि कासुर १५२५ मा पश्तुन आप्रवासीहरूले स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xoJICgAAQBAJ&dq=kasur+arabic&pg=PT77|title=Beyond The Border: An Indian in Pakistan|last=Sikand|first=Yoginder|date=2011-07-19|publisher=Penguin UK|isbn=9789352141326|language=en}}</ref><ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|last=Nadiem|first=Ihsan H.|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref> काशी–बनारस राज्य र [[मौर्य साम्राज्य]], जसले ईसा पूर्व ३२० देखि १८५ सम्म [[दक्षिण एशिया]]मा शासन गरेको थियो, का शासक वंशहरूले आफूलाई कुशका वंशज भएको दाबी गरेका छन्। कुशलाई [[रघुवंश]]का इक्ष्वाकु वंश तथा [[सूर्यवंश]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ। कथा अनुसार, उनले आफ्नी पत्नी कुमुदवतीबाट दुई सन्तान प्राप्त गरेका थिए: अतिथि (पुत्र) र कनिकमालिका (पुत्री), जसको विवाह यादव वंशका राजा महाभोजसँग भएको बताइन्छ। === वंशहरूको सूची === कुशवाहा समुदाय ऐतिहासिक रूपमा विभिन्न शासन गर्ने तथा योद्धा वंशहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ, जसमध्ये केही प्रमुख वंशहरू यसप्रकार छन्: * '''[[मौर्य साम्राज्य|मौर्य वंश]]''': सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |title=Ashoka and the Decline of the Mauryas |date=1961 |publisher=Oxford University Press}}</ref> कुशवाहा समुदायले ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक परम्पराका आधारमा आफ्नो वंशावली [[मौर्य साम्राज्य]]सँग जोड्ने दाबी गर्छ। उनीहरूले आफूलाई [[सूर्यवंशी]] क्षत्रिय का वंशजको रूपमा पनि पहिचान गर्ने गर्दछन्, विशेष गरी मौर्य वंशका संस्थापक [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित भएको बताइन्छ।<ref name="MauryaHistory">{{cite web |title=About Maurya |url=https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060326/https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html |date=2025-06-10 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Thapar |first1=Romila |title=Asoka and the Decline of the Mauryas |url=https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap |date=1998 |publisher=OUP India |isbn=9780195644456 |pages=[https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap/page/334 334]}}</ref> == '''[[शाक्य]]''': [[गौतम बुद्ध]]सँग सम्बन्धित प्राचीन वंश। कुशवाहा समुदायका केही समूहहरूले आफ्नो वंशावली [[शाक्य]] वंशसँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्। शाक्यहरू उत्तरी भारत र नेपाल क्षेत्रमा बसोबास गर्ने एक प्राचीन समुदाय थिए, जसलाई प्रायः [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। शाक्य गणराज्यको पतनपछि यसको केही सदस्यहरूले कृषि कार्यलाई निरन्तरता दिएका थिए।<ref name="ShakyaCaste">{{cite web |title=Shakya Caste |url=https://sites.google.com/view/shakya-caste}}</ref> == [[File:Koiri kushwaha heritage Nepal.png|thumb| Koiri kushwaha heritage Nepal terai region]] * '''लिच्छवि''': प्राचीन नेपालका शिलालेखहरूमा विभिन्न समुदायहरूको प्रशासनिक भूमिकाको उल्लेख पाइन्छ। कोइरी जातिले लिच्छवीहरू आफ्नो जात को भएको दाबी गर्छन् किनभने तिनीहरू मूल रूपमा वैशाली बिहारका का हुन्। उनीहरूले नेपालमा शासन गरे। <ref>{{Cite book |last=Regmi |first=D.R. |title=Ancient Nepal |date=1969 |publisher=Firma K. L. Mukhopadhyay}}</ref> * '''कछवाहा(कुशवाहा)''': कछवाहा/कुशवाहा वंश एक प्रमुख राजपूत वंश हो, जसले विशेष गरी [[राजस्थान]] र [[जयपुर]] क्षेत्रमा शासन गरेको इतिहास पाइन्छ।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Rajendra |title=The Kachhwaha Dynasty: History and Heritage |publisher=Oxford University Press |year=2010 |pages=45–60}}</ref> *'''हरिकेल''' (वा हरकल): प्राचीन पूर्वी बंगालको एक शक्तिशाली र स्वतन्त्र राज्य थियो। यस राज्यको स्थापना र प्रारम्भिक शासन [[कोइरी]] (Koiri/Koeri) जातका '''महाराजाधिराज कान्तिदेव'''ले गरेका थिए।<ref name="Ray2014">{{cite book |last=Ray |first=Himanshu Prabha |title=Archaeology of Religion in South Asia |url=https://www.google.co.in/books/edition/Archaeology_of_Religion_in_South_Asia/QEkgEAAAQBAJ?hl=en |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=978-0415325912 |access-date=2026-03-20 |language=en}}</ref> हरिकेल राज्य करिब ५०० वर्षसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो, जसमा वर्तमान बंगलादेशका सिलेट र चट्टग्राम विभागहरूका साथै भारतको त्रिपुरा र दक्षिण आसाम (कछार) का केही भागहरू समावेश थिए। [[File:The flag of the Harikela dynasty, which belonged to the Koiri caste.jpg|thumb|The flag of the Harikela dynasty which belonged to the Koiri caste.]] मध्यकालको प्रारम्भिक चरण (इस्वी संवत् ८ औँ शताब्दी) मा दरभंगा जिल्लाको मानपुर नजिकै कोइरी समुदायसँग सम्बन्धित एउटा महत्वपूर्ण शिलालेख फेला परेको छ। उक्त शिलालेखमा 'भूमिस्पर्श मुद्रा' मा रहेका गौतम बुद्धको मूर्ति दान गरिएको उल्लेख छ। मूर्तिको आसनमुनि '''"येन धर्मदत्त कोइरी"''' (Yena dhar-madatta Koiri) भन्ने वाक्यांश कुँदिएको छ, जसले त्यस समयमा कोइरी समुदायको धार्मिक र सामाजिक प्रतिष्ठालाई झल्काउँछ।<ref name="Ray2014" /> [[File:Silver coins of the Harikela dynasty, associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi), and the second features a trident (Trishula).jpg|thumb|Silver coins of the Harikela dynasty associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi) and the second features a trident (Trishula)]] [[File:Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste.jpg|thumb|Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste .]] [[File:Mata PrasRaja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.jpg|thumb|Raja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.]] == सामाजिक-आर्थिक अवस्था == [[File:Literacy rate of nepali koiri.png|thumb|Caste-wise literacy rate of Nepali Koiris]] नेपालमा कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषि सम्बन्धित पेशामा संलग्न भए पनि, उच्च साक्षरताको कारण उनीहरू सामाजिक र आर्थिक रूपमा अत्यन्त सशक्त बनेका छन्। विशेष गरी तराई क्षेत्रमा, कुशवाहा समुदायले शिक्षा, पेशागत दक्षता, र नेतृत्व क्षमतामा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ।पछिल्लो जनगणना अनुसार ८०% भन्दा बढी कुशवाहा साक्षर छन् जुन नेपालको औसत साक्षरता दरभन्दा बढी हो। नेपालको औसत साक्षरता दर ७७.४% छ। कोइरी समुदाय केवल कृषिमा सीमित नभई सरकारी सेवा, राजनीति, व्यवसाय, र अन्य पेशागत क्षेत्रमा पनि प्रभावशाली उपस्थित छ। उनीहरूको उच्च साक्षरता दर र सामुदायिक एकता उनीहरूलाई नीति निर्माण, प्रशासन, र स्थानीय नेतृत्वमा अग्रणी बनाउँछ। कुशवाहा एकताबद्ध र शक्तिशाली प्रमुख मधेशी जाति मध्ये एक हुन्।नेपालमा जमिन नभएको र गरिब कोइरी विरलै देख्नुहुनेछ, तिनीहरू नेपालमा आर्थिक, राजनीतिक रूपमा माथिल्लो जातका जमिनदार हुन्। समुदायका विभिन्न सामाजिक र सामुदायिक संस्थाहरूले शिक्षा सचेतना, सांस्कृतिक संरक्षण, सामाजिक विकास, र नेतृत्व क्षमताको विकासमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। यी पहलहरूले कुशवाहा समुदायलाई नेपाली समाजभित्र प्रभावशाली, सशक्त, र अग्रणी समुदायको रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।<ref name="NKKS">{{cite web |title=Nepal Kushwaha Kalyan Samaj |url=https://nkks.org.np/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060432/https://nkks.org.np/ |date=2025-06-10 }}</ref> == तराई क्षेत्रमा जाति अनुसार कृषि जमिन स्वामित्व == [[File:Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.jpg|thumb|Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.]] नेपालको २०२१ को राष्ट्रिय जनगणनासँग सम्बन्धित तथ्यांकका आधारमा तयार गरिएको यस तालिकाले तराई क्षेत्रमा विभिन्न जाति समुदायहरूको औसत कृषि जमिन स्वामित्व तथा कुल कृषि जमिनमा उनीहरूको हिस्सा देखाउँछ। कुशवाहाको तराईमा अन्य कुनै पनि जातिको तुलनामा धेरै जग्गा छ, उनीहरू तराई क्षेत्रमा बहुमत जग्गाधनी हुन्। धेरै तल्लो जातका मानिसहरू पहिले कोइरीको जमिनमा मजदुरी गर्थे र कोही अझै पनि गर्छन्। यस अनुसार कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषिमा संलग्न रहेको देखिन्छ र औसत रूपमा करिब ६.२ बिगाहा जमिन स्वामित्व रहेको उल्लेख गरिएको छ, जुन तालिकामा समावेश गरिएको समुदायहरू मध्ये उच्चमध्ये एक हो। यस्तै यादव, भूमिहार र थारु समुदायहरू पनि कृषिमा प्रमुख रूपमा संलग्न देखिन्छन् र उनीहरूको पनि उल्लेखनीय कृषि जमिन स्वामित्व रहेको देखिन्छ। कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो र तराई नेपालको अन्न भण्डार हो। यस प्रकारको तथ्यांकले तराई क्षेत्रमा कृषि पेशामा संलग्न विभिन्न समुदायहरूको आर्थिक र सामाजिक संरचनालाई बुझ्न मद्दत पुर्‍याउँछ। कोइरी नेपालको एक बलियो कृषिप्रधान जाति हो। == संस्कृति == [[File:Holi festival celebration in Kathmandu 2025-070A3169.jpg|thumb|women's of kushwaha (koiri) community celebrating holi in nepal]] [[File:Chhath Puja Ritual from India.jpg|thumb|Nepali kushwaha (koiri) community celebrating chhath puja in Kathmandu]] कुशवाहा समुदाय मुख्यतः [[हिन्दू धर्म]] मान्ने समुदाय हो। यस समुदायले विशेषगरी [[शिव]], [[राम]] र [[विष्णु]] जस्ता देवताहरूको पूजा–आराधना गर्ने गर्छन्। कुशवाहा समुदायमा मनाइने प्रमुख पर्वहरूमा [[छठ पर्व]], [[दीपावली]] र [[होली]] पर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Religious Practices |url=https://news.sainicaste.com/2024/03/who-is-kushwaha-caste-god.html |website=Saini Caste News}}</ref> == उपसमूह (कुलहरू) == ऐतिहासिक रूपमा [[कोइरी]] समुदायभित्र विभिन्न उपसमूहहरू(कुलहरू) रहेको उल्लेख पाइन्छ। ब्रिटिशकालीन जाति अध्ययनहरूमा कोइरी समुदायभित्र निम्न उपसमूहहरूको उल्लेख गरिएको छ:<ref>{{cite book |title=The Tribes and Castes of Bengal |last=Risley |first=H. H. |year=1891 |publisher=Government of Bengal}}</ref> * बरकी-दांगी (Barki-Dangi) * छोटकी-दांगी (Chhotki-Dangi) * जरुहार (Jaruhar) * कनौजिया (Kanaujia) * मगहिया (Magahiya) * तिरहुतिया (Tirhutia) * चिरमैट (Chirmait) * कुम्रह (Kumrh) * बनाफर (Banaphar) * गोइता (Goita) * धार (Dhar) * रेतिया (Reutia) * पौरिया (Pauria) * बराकर (Barakar) * पालमोहाँ (Palmohan) == वास्तुकला == [[File:Janaki temple janakpur.jpg|thumb|जानकी मन्दिर जनकपुर कोइरी शैलीको वास्तुकला ]] कोइरी (कुशवाहा) समुदायसँग सम्बन्धित वास्तुकलाको एक उदाहरण [[जानकी मन्दिर]] (जनकपुर) मा देख्न सकिन्छ, जसलाई प्रायः ‘‘कोइरी शैली’’को वास्तुकलाको महत्वपूर्ण नमुना मानिन्छ। यो कोइरी जातिले पनि निर्माण गरेको हुन सक्छ। कुशवाहा (कोइरी) वैदिक क्षत्रिय वा विगतका क्षत्रिय हुन् भन्ने कुरा प्रमाणित हुन्छ । <ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> [[File:Drone image of jankai temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture.png|thumb|Drone image of janaki temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture]] यस प्रकारको वास्तुकलामा हिन्दु, मुगल र क्षेत्रीय मिथिला कलाको मिश्रण देखिन्छ। जनकपुरस्थित जानकी मन्दिर तीन तलाको संरचना हो र यो मुख्यतः ढुंगा तथा सेतो संगमरमरबाट निर्माण गरिएको छ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> मन्दिरको संरचनामा गुम्बज, झ्यालहरूमा जालीदार नक्काशी, रंगीन सिसा, स्तम्भ तथा मिथिला चित्रकलाबाट सजावट गरिएको हुन्छ। मन्दिर परिसरमा करिब ६० वटा कोठाहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ, जसले यस वास्तुकलालाई विशिष्ट र आकर्षक बनाउँछ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> यस शैलीको वास्तुकलाले मधेश तथा मिथिला क्षेत्रको सांस्कृतिक प्रभाव र धार्मिक परम्परालाई प्रतिबिम्बित गरेको मानिन्छ। == सामाजिक स्थिति == नेपालका विभिन्न जाति तथा जातीय समूहहरूको ऐतिहासिक रूपमा सरकार, कृषि, व्यापार, निजामती सेवा, न्यायपालिका र सैनिक संस्थाहरूमा प्रतिनिधित्व फरक–फरक रहेको छ। नेपालको [[शाह वंश]]को शासनकाल (१७६८–२००८) मा पहाडी उच्च जाति जस्तै [[बाहुन]] र [[क्षेत्री]]हरूले निजामती सेवा, न्यायपालिका तथा सेनाको उच्च पदहरूमा उल्लेखनीय प्रभुत्व राखेका थिए। तराई क्षेत्रमा गरिएको केही अध्ययनहरू अनुसार (२०१५ भन्दा अगाडिका तथ्याङ्कहरू), केही मधेसी जाति समूहहरूको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा बढी देखिएको थियो। उदाहरणका लागि, कुशवाहा ([[कोइरी]]) समुदायको नेपाल सरकारको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको राष्ट्रिय जनसंख्या हिस्साभन्दा करिब ३.२ गुणा बढी रहेको उल्लेख गरिएको छ, जसले उनीहरूलाई प्रतिनिधित्वको हिसाबले देशमा चौथो स्थानमा राख्दछ। यसैगरी [[राजपूत]] समुदायको प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा करिब ५.६ गुणा बढी रहेको पाइन्छ भने [[मैथिल ब्राह्मण]]हरूको प्रतिनिधित्व करिब ४.२ गुणा रहेको देखिन्छ।<ref name="Hatlebakk07">{{cite web |last=Hatlebakk |first=Magnus |year=2007 |title=Economic and social structures that may explain the recent conflicts in the Terai of Nepal |location=Kathmandu |publisher=Norwegian Embassy |url=http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-date=2011-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |date=2011-07-24 }}</ref> [[यादव]] समुदाय नेपालका मधेसी समुदायभित्रका सबैभन्दा ठूलो जाति समूहहरूमध्ये एक हो। केही जिल्लाहरूमा उनीहरूको ठूलो जनसंख्याका कारण पछिल्ला दशकहरूमा राजनीतिक प्रतिनिधित्व पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यस समुदायका एक प्रमुख व्यक्तित्व [[रामबरन यादव]] हुन्, जो सन् २००८ जुलाई २३ देखि २०१५ अक्टोबर २९ सम्म नेपालका प्रथम राष्ट्रपति बनेका थिए।<ref name="OCHA1">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=12 |date=April 2007 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113112940/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |archive-date=13 November 2009}}</ref> नेपालमा [[नेपाली भाषा]] राष्ट्रिय भाषा हो भने [[मैथिली भाषा]] दोस्रो धेरै बोलिने भाषामध्ये एक हो। हिन्दू समाजमा प्रचलित [[जाति व्यवस्था]]लाई सन् १९६१ मा लागू गरिएको ''नयाँ मुलुकी ऐन'' द्वारा कानुनी रूपमा निषेध गरिएको थियो।<ref name="OCHA2">{{cite journal|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/2E89F2121C2C57A24925733F000F4F21-Full_report.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=16 |date=July–August 2007 |publisher=OCHA}}</ref><ref name="OCHA3">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=30 |date=June–July 2008 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218090410/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |archive-date=18 February 2010}}</ref><ref name="Him-ext">{{cite web |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |title=Body of murder victim found in Gulmi |publisher=The Himalayan Times |first=Hari |last=Sharma |date=2010-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |archive-date=25 May 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |date=2012-05-25 }}</ref> [[File:Average Height of Nepalese Men and Women in every Province.png|thumb|'''नेपालका विभिन्न प्रदेशहरूमा पुरुष तथा महिलाको औसत उचाइ''']] == जनसंख्या == नेपालको केन्द्रीय तथ्यांक विभागले कुशवाहा जातिलाई व्यापक मधेसी जाति समूह अन्तर्गतको एक उपसमूहका रूपमा वर्गीकृत गरेको छ। यो समुदाय मुख्यतः नेपालको [[तराई]] क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएको छ, जहाँ कृषिलाई मुख्य पेशाका रूपमा अपनाइन्छ। [[राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय]] द्वारा प्रकाशित [[२०२१ नेपाल जनगणना]] अनुसार नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या ३५५,७०७ रहेको छ, जुन नेपालको कुल जनसंख्याको करिब १.२२% हो।<ref name="Census2021">{{Cite book |title=National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report |publisher=National Statistics Office, Nepal |year=2021}}</ref> प्रदेश अनुसार कुशवाहा जनसंख्याको वितरण निम्नानुसार रहेको छ:<ref name="Census2021"/> * [[मधेश प्रदेश]] – ४.५६% * [[लुम्बिनी प्रदेश]] – २% * [[कोशी प्रदेश]] – १% * [[बागमती प्रदेश]] – ०.५% * [[गण्डकी प्रदेश]] – ०.१% * [[कर्णाली प्रदेश]] – ०.१% * [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] – ०.७% राष्ट्रिय औसत (करिब १.३%) भन्दा बढी कुशवाहा जनसंख्या रहेका जिल्लाहरू निम्न छन्:<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |access-date=2025-06-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |date=2023-03-14 }}</ref> * [[सर्लाही]] – ७.९% * [[रौतहट]] – ३.५% * [[बारा]] – ४.५% * [[पर्सा]] – ३.९% * [[धनुषा]] – ५.१% * [[सिराहा]] – ६.०% * [[सप्तरी]] – १.०% * [[महोत्तरी]] – ५.८% * [[सुनसरी]] – ४.१% * [[मोरङ]] – १.०% * [[कपिलवस्तु]] – ०.५% * [[रुपन्देही]] – १.०% * [[बाँके]] – ०.५% * [[बर्दिया]] – ०.२% * [[झापा]] – ०.१% * [[चितवन]] – <०.१% * [[नवलपरासी]] – <०.१% * [[काठमाडौं]] – ०.१% ==उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू== * '''रामचन्द्र सिंह कुशवाहा''' – नेपालका लोकतान्त्रिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित एक स्वतन्त्रता सेनानी। उहाँ महोत्तरी जिल्लाको पडरिया निवासी हुनुहुन्थ्यो। लामो समयदेखि क्यान्सरबाट पीडित रहनु भएका उहाँको काठमाडौँस्थित वीर अस्पतालमा उपचारका क्रममा सन् २०२5 मा निधन भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Freedom fighter Kushwaha no more |url=https://english.onlinekhabar.com/freedom-fighter-kushwaha-no-more.html |website=OnlineKhabar |date=16 July 2025}}</ref> * [[डॉ. उपेन्द्र महतो]] (नेपाली: डॉ. उपेन्द्र महतो), व्यवसायी, परोपकारी तथा गैर‑आवासीय नेपाली संघ (NRNA) का संस्थापक अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato: Nepali Business Tycoon & NRNA Founder |url=https://www.sourcenepal.com/upendra-mahato/}}</ref> * [[राजेन्द्र महतो]] (नेपाली: राजेन्द्र महतो; जन्म १९५८), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व उप–प्रधानमन्त्री तथा विभिन्न पार्टीका नेता।<ref>{{cite web |title=Rajendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rajendra_Mahato}}</ref> * [[लक्ष्मी महतो कोइरी]] (नेपाली: लझ्मी महतो कोइरी; जन्म १९६४), नेपाली राजनीतिज्ञ, House of Representatives का सदस्य (२०८० सम्म) र CPN (UML) का प्रतिनिधि।<ref>{{cite web |title=Laxmi Mahato Koiri |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Laxmi_Mahato_Koiri}}</ref> * उपेन्द्र महतो (राजनीतिज्ञ) – मधेश प्रदेश सभाका सदस्य, Sarlahi‑1 (A) बाट निर्वाचित प्रदेश विपक्षी नेता (२०१७ देखि)।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Upendra_Mahato}}</ref> * [[बिरेन्द्र प्रसाद महतो]] (नेपाली: बिरेन्द्र प्रसाद महतो; जन्म १९६९), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व वन तथा वातावरण मन्त्री र संघीय संसद सदस्य।<ref>{{cite web |title=Birendra Prasad Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Birendra_Prasad_Mahato}}</ref> * [[संजय कुमार महतो]] (नेपाली: संजयकुमार महतो), नेपाली कांग्रेसका प्रदेश सभा सदस्य, मधेश प्रदेश १ (Dhanusha‑1A) बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sanjay Kumar Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sanjay_Kumar_Mahato}}</ref> * [[सिताराम महतो]] (नेपाली: सिताराम महतो; जन्म १९५५), नेपाली कांग्रेस पार्टीका राजनीतिज्ञ र संघीय प्रतिनिधि सभा सदस्य, Sunsari‑2 बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sitaram Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sitaram_Mahato}}</ref> * [[मुगा लाल महतो]] (नेपाली: मुगा लाल महतो), नेपाली राजनीतिज्ञ, Sunsari‑4 निर्वाचन क्षेत्रमा संविधान सभा सदस्य।<ref>{{cite web |title=Muga Lal Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Muga_Lal_Mahato}}</ref> * रबिन महतो (Rabin Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; सर्लाही–२ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=RSP’s Rabin Mahato defeats NCP’s Yadav in Sarlahi-2 by 33,989 votes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/rsps-rabin-mahato-defeats-ncps-yadav-in-sarlahi-2-by-33989-votes-41-52.html}}</ref> * प्रमोद कुमार महतो (Pramod Kumar Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; महोत्तरी–१ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=Pramod Kumar Mahato Wins Mahottari-1 Seat with 34,636 Votes |url=https://khojsamachar.com/pramod-kumar-mahato-wins-mahottari-1-election/}}</ref> * '''इर. बसन्त कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा इन्जिनियर। उहाँ २०२५ देखि मधेश प्रदेश सरकारमा खेलकुद तथा समाज कल्याण मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ र मधेश प्रदेश सभाका सदस्य पनि हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Er. Basant Kushwaha |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Er._Basant_Kushwaha}}</ref> * '''सरोज सिंह कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका प्रदेश सभा सदस्य तथा जनता समाजवादी पार्टी (नेपाल) का राजनीतिज्ञ। उहाँ महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका हुन्।<ref>{{cite web |title=JSP-N lawmaker Saroj Singh Kushwaha suspended |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2025/10/17/jsp-n-lawmaker-saroj-singh-kushwaha-suspended}}</ref> * '''अजय कुमार कुशवाहा''' – बारा जिल्लाको कलैया उपमहानगरपालिका वडा नं. ११ का निर्वाचित वडा अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Ajay Kumar Kushwaha |url=https://kalaiyamun.gov.np/en/content/ajay-kumar-kushwaha}}</ref> * '''राम प्रसाद मेहता''' – सुनसरी जिल्लाका नेपाली राजनीतिज्ञ तथा कोशी प्रदेश सरकारका सामाजिक विकास मन्त्री। उहाँ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) (CPN-UML) सँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ। उहाँले २०७९ को निर्वाचनमा सुनसरी २ (ख) बाट प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचित भएका थिए र हाल कोशी प्रदेशमा मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Over 47000 votes invalid in Sunsari |url=https://risingnepaldaily.com/news/19590 |website=Rising Nepal}}</ref><ref>{{cite web |title=“Effective Cooperation Needed for Drug Control,” Says Koshi Province Chief Minister |url=https://english.pardafas.com/effective-cooperation-needed-for-drug-control-says-koshi-province-chief-minister |website=Pardafas}}</ref> * '''राजन मेहता''' – सुनसरी जिल्लाको इनरुवा नगरपालिकाका मेयर तथा राजनीतिज्ञ। उहाँ नेपाली कांग्रेससँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ र स्थानीय तह निर्वाचनमा निर्वाचित भएका हुन्। उहाँले जिल्ला समन्वय समिति, सुनसरीको प्रमुखको रूपमा पनि जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको छ।<ref>{{cite web |title=District Coordination Committee, Sunsari Chief Mr. Rajan Mehta hosted the coordination meeting |url=https://daosunsari.moha.gov.np/en/post/district-coordination-committee-sunsari-chief-mr-rajan-mehta-hosted-the |website=DAO Sunsari}}</ref><ref>{{cite web |title=Mayor Rajan Mehta Receiving Victory Certificate after Local Level Election |url=https://www.dreamstime.com/rajan-mehta-the-newly-elected-mayor-of-inaruwa-municipality-is-receiving-the-official-certificate-of-victory-from-the-election-image422987909 |website=Dreamstime }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''[[निशा मेहता]]''' सुनसरी जिल्लासँग सम्बन्धित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की नेतृ तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्। उहाँ २०७९ सालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा रास्वपाबाट मधेसी महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत निर्वाचित हुनुभएको हो।<ref>{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा समानुपातिक सदस्यहरूको सूची|url=https://election.gov.np}}</ref>उहाँ नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषद्मा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री तथा खानेपानी मन्त्रीको रूपमा नियुक्त हुनुभएको छ।<ref>{{cite web |title=नयाँ मन्त्रिपरिषद् गठन |url=https://moha.gov.np}}</ref>मेहता स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्ति हुन्। उहाँले नर्सिङ विषयमा स्नातकोत्तर (Master’s) उपाधि हासिल गर्नुभएको छ र यसअघि स्वास्थ्य सेवा तथा शिक्षण क्षेत्रमा कार्यरत रहनुभएको थियो।<ref>{{cite web |title=Nisha Mehta |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nisha_Mehta}}</ref> *'''जवाहरलाल कुशवाहा''' मधेश प्रदेश सभाका सदस्य हुन्, जो सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ (क) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा निर्वाचित भई पछि नेकपा (माओवादी केन्द्र) मा प्रवेश गरेका हुन्।<ref name="JawaharMaoist">{{cite news |title=स्वतन्त्र सांसद जवाहरलाल कुशवाहा माओवादी केन्द्रमा प्रवेश |url=https://www.ratopati.com/story/321456/jawaharlal-kushwaha |work=रातोपाटी |date=२०२३-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="MadheshAssembly">{{cite web |title=प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''रघुनाथ महतो कोइरी''' सुनसरी जिल्लाका एक स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले विभिन्न तहका निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा सहभागिता जनाउँदै स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएका छन्।<ref name="EC_Nepal_Result">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभा निर्वाचन परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''लक्ष्मण महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लासँग सम्बन्धित राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मधेश प्रदेशको प्रदेश सभा तथा स्थानीय तहका निर्वाचनहरूमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका छन्।<ref name="ElectionRecord">{{cite news |title=धनुषामा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको प्रभाव |url=https://ekantipur.com/news |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''रामनरेश महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लाका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मुख्यतया तराई-मधेस क्षेत्रमा कुशवाहा (कोइरी) समुदायको हकहित र प्रतिनिधित्वको सवालमा आवाज उठाउँदै आएका छन्।<ref name="CommunityLeader">{{cite web |title=मधेसको राजनीतिमा जातीय समीकरण र प्रतिनिधित्व |url=https://gorkhapatraonline.com/ |website=गोरखापत्र अनलाइन |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''राज किशोर महतो''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का राजनीतिज्ञ हुन्। उनी २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ बाट भारी मतका साथ निर्वाचित भएका हुन्। उनले नेपाली कांग्रेसका प्रभावशाली नेता महेन्द्र यादवलाई पराजित गर्दै युवा राजनीतिको लहरलाई स्थापित गरेका थिए।<ref name="Dhanusa4_2082">{{cite news |title=धनुषा ४ मा रास्वपाका राज किशोर महतो विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusa/constituency-4 |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |date=२०२६-०३-११ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''वीरेन्द्र कुमार मेहता''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका केन्द्रीय सदस्य हुन्। उनी मधेस प्रदेशमा पार्टीको संगठन विस्तार र वैकल्पिक राजनीतिको प्रवर्द्धनमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। उनी २०८२ को निर्वाचनमा पार्टीको रणनीतिक योजना निर्माण र युवा परिचालनमा संलग्न रहेका थिए।<ref name="VirendraRSP">{{cite news |title=रास्वपा केन्द्रीय समितिमा नयाँ अनुहार |url=https://kfgo.com/2026/03/07/inside-the-nepal-campaign |work=The Mighty 790 KFGO |date=२०२६-०३-०७ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> *'''फकिरा महतो''' मधेस प्रदेश सभाका सदस्य हुन्। उनी सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ (ख) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी हाल मधेस प्रदेश सभामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) को प्रतिनिधित्व गर्दै विभिन्न संसदीय समितिहरूमा सक्रिय छन्।<ref name="FakeeraMadhesh">{{cite web |title=मधेस प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''सञ्जय कुमार महतो''' धनुषा जिल्लाका राजनीतिज्ञ हुन्। उनले २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा-४ बाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको तर्फबाट उम्मेदवारी दिएका थिए। उनी मधेसको स्थानीय राजनीति र सामुदायिक विकासका मुद्दाहरूमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।<ref name="SanjayDhanusa">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ - परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''प्रमेश्वर महतो''' (सहिद) सिरहा जिल्लाको लाहानसँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको ऐतिहासिक मधेश आन्दोलनका क्रममा लाहानमा भएको प्रदर्शनमा सहादत प्राप्त गरेका थिए। उनलाई नेपाल सरकारले औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ र उनको सम्मानमा लाहानका विभिन्न स्थानमा स्मारकहरू निर्माण गरिएका छन्।<ref name="Sahid_Lahan">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिदहरूको सम्झना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/72431 |work=गोरखापत्र अनलाइन |date=२०२२-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="Madesh_Martyrs">{{cite web |title=सहिदहरूको सूची - मधेश प्रदेश सरकार |url=https://madesh.gov.np/martyrs-list |website=मधेश प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''बेचन मेहता''' (सहिद) सुनसरी जिल्लाको इनरुवासँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको मधेश आन्दोलनका क्रममा माघ महिनामा इनरुवामा भएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा सहादत प्राप्त गरेका थिए। नेपाल सरकारले उनलाई औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ। इनरुवा नगरपालिका भित्र उनको सम्मानमा 'सहिद बेचन मेहता चोक' र उनको पूर्ण कदको सालिक निर्माण गरिएको छ।<ref name="BechanSahid">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिद बेचन मेहताको स्मरण |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/735624 |work=अनलाइनखबर |date=२०१९-०१-२१ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="SunsariMartyr">{{cite web |title=सुनसरीका सहिदहरूको विवरण |url=https://madesh.gov.np/ |website=मधेश प्रदेश सरकार |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''अनिता देवी''' जनमत पार्टीकी एक प्रभावशाली नेतृ हुन्। उनी नेपाल सरकारको संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रीको रूपमा कार्य गरिसकेकी छिन्। उनी कुशवाहा समुदायबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उच्च तहमा पुग्ने थोरै महिला नेतृहरूमध्ये एक हुन्।<ref name="AnitaDevi">{{cite news |title=अनिता देवी सामान्य प्रशासन मन्त्री नियुक्त |url=https://www.nepallive.com/story/301245 |work=नेपाल लाइभ |date=२०२३-०८-१४ |access-date=२०२६-०३-१७ |language=ne}}</ref> === खेलकुद === * [[पुजा महतो]] (नेपाली: पुजा महतो; जन्म १७ फेब्रुअरी २००६), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="ESPNCricinfo"/> * [[किशोर महतो]] (नेपाली: किशोर महतो), नेपाली पुरुष क्रिकेट खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Kishore Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kishore_Mahato |website=Wikipedia}}</ref> * [[संगम महतो]] (नेपाली: संगम महतो), नेपाली महिला भलिबल टोलीकी खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Sangam Mahato Profile |url=https://www.hamrokhelkud.net/players/sangam-mahato/ |website=HamroKhelkud }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[भरत सिंह महता]] (नेपाली: भरत सिंह महता; जन्म १२ अगस्ट १९९७), नेपाली पारा‑टाइक्वान्डो प्रतिस्पर्धी; पेरालम्पिक्समा प्रतिस्पर्धा।<ref>{{cite web |title=Bharat Singh Mahata |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bharat_Singh_Mahata |website=Wikipedia}}</ref> * कुशल सिंह मेहता (Kushal Singh Mehta), क्रिकेट खेलाडी (क्रिकहिरोज प्रोफाइल अनुसार)।<ref>{{cite web |title=Kushal‑singh‑mehta Cricket Stats |url=https://cricheroes.com/player-profile/8161779/kushal-singh-mehta/stats}}</ref> *'''सर्वज्ञ सिंह कुशवाहा''' विश्वकै सबैभन्दा कम उमेरका 'फिडे रेटेड' (FIDE rated) चेस खेलाडी हुन्। उनले मात्र ३ वर्ष ७ महिनाको उमेरमा १५७२ रेटिङ प्राप्त गरेर गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड्समा आफ्नो नाम दर्ता गराउने प्रयास गरिरहेका छन्।<ref name="Sarwagya_Chess">{{cite news |title=Sarwagya Singh Kushwaha becomes youngest FIDE-rated chess player |url=https://khelnow.com/chess/sarwagya-singh-kushwaha-youngest-fide-rated-202512 |work=Khel Now |date=२०२५-१२-०३ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:नेपालका जातिहरू]] * [[क्षत्रिय ]] * [[मौर्य साम्राज्य ]] * [[मधेश प्रदेश ]] * [[तराई]] * [[निशा मेहता]] 0bwfekq7yv4pyjpwdem2wlcz5tmqvtz 1380594 1380593 2026-09-18T22:15:28Z ~2026-50473-26 80967 /* */ 1380594 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = कुशवाहा (कोइरी)<br>kushwaha (Koiri) | image = [[File:Koiri caste couple of nepal.png|thumb|Koiri caste couple of nepal]] | caption = | popplace = {{flag|नेपाल}}, {{flag|भारत}}, {{flag|मौरिसस }}, {{flag|पाकिस्तान }}, {{flag|बर्मा }}, {{flag|बङ्गलादेश }} | pop = ३,५५,७०७ (नेपालको कुल जनसंख्याको १.२२%) २०२१ राष्ट्रिय जनगणना | languages = [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र [[भोजपुरी]] | religions = [[हिन्दू धर्म]] १००% (२०२१) | related = अन्य इन्डो-आर्यन जाति र [[मधेशी]] समुदायहरू<ref>{{cite web |title=नेपाली मधेशी समाज (Nepalko Madheshi Samaj) |url=https://www.researchgate.net/publication/340827126 |website=ResearchGate |access-date=30 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/93185530/Social-Composition-of-Nepal-Caste-Ethnicity-amp-Religion |title=Chapter 3. Social composition of the Population: Caste/Ethnicity and Religion in Nepal |author=Dr. Dilli Ram Dahal |publisher=[[Government of Nepal]], Central Bureau of Statistics |date=2002-12-30 |accessdate=2013-12-05}}</ref> }} '''कुशवाहा (कोइरी)''' [[तराई]] मा वसोवास गर्ने एक उच्च जाति हो । नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या करिब १.२२% जति रहेको छ। यसको संख्या करिब ३ लाख ५५ हजार भन्दा बढी छ। यो समुदाय मुख्य रूपमा [[मधेश प्रदेश]], [[कोशी प्रदेश]], [[लुम्बिनी प्रदेश]] का जिल्लाहरूमा बढी बसोबास गर्छन् र मधेशी समाजमा एक महत्वपूर्ण समुदाय मानिन्छ। <ref>Government of Nepal, National Statistics Office. ''National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report''. Kathmandu: NSO, 2023. https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf</ref> यिनीहरूको मुख्य पुरखौली पेशा कृषि अनि जमिन्दारी हो । तर अब तिनीहरू हरेक पेशा, व्यवसाय, शिक्षा, निजामती सेवा, सेना आदिमा छन्, तिनीहरू अन्य मधेशी जातिहरूको तुलनामा प्रभावशाली र सुव्यवस्थित शक्तिशाली जाति हुन्। यिनीहरू निकै परिश्रमी हुन्छन् । कुशवाहा समुदाय मधेशी उच्च जातिको [[वैश्य]] वर्ग मा पर्दछन्<ref>Government of Nepal; Central Bureau of Statistics; UNFPA. ''Population Monograph of Nepal, Volume II: Social Demography''. Kathmandu: CBS/UNFPA, 2014. https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf</ref>, तर धेरैले आफूलाई [[क्षत्रिय]] दर्जा भएको दाबी पनि गर्छन्। यिनीहरूका पूर्वज शाकाहारी भएतापनि हाल यसमा परिवर्तन हुँदै आएको छ। यस समुदायमा परम्परागत रूपमा प्रचलित थर महतो रहेको पाइन्छ। नेपालमा कुशवाहा/कोइरी समुदायमा प्रयोग हुने थरहरूमा महतो, सिंह, कुशवाहा, मेहता, मौर्य, मुराव, भगत, सिन्हा तथा वर्मा आदि पर्दछन्। नेपालका केही कुशवाहा संगठनहरूले नेपालमा कुशवाहा(कोइरी) समुदायको जनसंख्या १० लाखभन्दा बढी रहेको दाबी गरेका छन्। यदि यो संख्या मानिने हो भने, यो नेपालका कुल जनसंख्याको करिब ३.४% बराबर हुन्छ।<ref>{{cite web |title=Kushwaha community claims over 10 lakh population in Nepal |url=https://www.enewsbureau.com/news-details/9602/2021-01-20 |website=eNews Bureau |date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Final_Population_compostion_12_2.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal}}</ref> == इतिहास == === उत्पत्ति === कुशवाहा समुदायको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध भारतका [[बिहार]] र [[उत्तर प्रदेश]] का कुशवाहासँग गहिरो छ। सयौं वर्षअघिदेखि धेरैजसो कुशवाहा नेपालमा बसोबास गर्न आएका हुन् र आफ्नो समृद्ध कृषि परम्परा ल्याएका छन्। यो समुदाय आफ्नो वंशलाई सूर्यवंशी राजवंशसँग जोड्दछ र परम्परागत रूपमा [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। उनीहरूलाई पौराणिक राजा कुश, जो भगवान् रामका पुत्र थिए, का वंशज मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Hari Bansh |title=The Terai Community and National Integration in Nepal |date=1993 |publisher=Centre for Economic and Technical Studies |isbn=978-81-7022-523-2}}</ref> ऐतिहासिक अभिलेखहरूले देखाउँछन् कि उनीहरूको मधेश क्षेत्रमा बसोबास आधुनिक नेपाल निर्माण हुनु अघि देखि नै रहेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal|date=3 March 2011}}</ref><ref name="madeshi EthnicGroupsNepal">{{cite web |title=Ethnic Groups in Nepal |url=https://www.madhesiyouth.com/data/federal-states-in-nepal/ethnic-groups-in-nepal/ }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपाल र विश्वभर कुशवाहा थर पनि व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ।<ref name="KushwahaSurname">{{cite web |title=Kushwaha Surname Distribution |url=https://forebears.io/surnames/kushwaha}}</ref> कुशवाहा समुदायका केही प्रतिनिधि खेलकुद र अन्य क्षेत्रमा पनि परिचित छन्, जस्तै अजय कुशवाहा(Ajay Kushwaha)।<ref name="AjayKushwahaFIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha - FIBA Profile |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha}}</ref> नेपालमा कुशवाहाहरूको प्राचीन इतिहास विभिन्न क्षेत्रका ऐतिहासिक अभिलेखबाट ट्रेस गर्न सकिन्छ। मधेश क्षेत्रमा कुशवाहाहरूको उपस्थिति आधुनिक नेपालको स्थापना हुनु अघि नै देखिन्छ, जसलाई [[मिथिला |मिथिला]] र वरिपरि क्षेत्रहरूमा उनीहरूको बसोबास र शासनको ऐतिहासिक सन्दर्भहरूले प्रमाणित गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity and History |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal |date=3 March 2011 |access-date=2025-03-11}}</ref> कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने [[वंश]]हरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory">{{cite web |title=History of Kushwaha |url=https://kushwaha.in/history-of-kushwaha/}}</ref> {{Infobox royalty | name = कुश | title = [[अयोध्या|अयोध्या]] का राजकुमार<br>कासुर का राजा | type = हिन्दू | image = Kusa, one of Rāma’s sons..jpg | image_size = 100px | caption = कुश, [[राम]] र [[सीता]]का जुडवाँ पुत्रमध्ये एक | father = [[राम]] | mother = [[सीता]] | dynasty = [[रघुवंश|रघुवंश]]-[[सूर्यवंश]] | issue = अतिथि | spouse = कुमुदवती (''आनन्द रामायण'' अनुसार चम्पिका भनिने) }} नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने वंशहरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory"/> भारत र नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफूलाई [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र कुशका वंशज मान्दछ, मुख्य रूपमा रामायणसँगको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण। हिन्दू परम्पराअनुसार, कुश आफ्नो जुडवाँ भाई [[लव]]सँगै पिता रामद्वारा निर्वासित गरिएपछि [[वाल्मीकि]]द्वारा हुर्काइएका थिए र पछि एक महत्वपूर्ण व्यक्तित्व बने। कुशवाहा समुदायले विश्वास गर्छ कि उनीहरूको नाम “कुश” बाट उत्पन्न भएको हो, जसले उनीहरूलाई [[अयोध्या]]को शाही वंशसँग प्रतीकात्मक रूपमा जोड्दछ।<ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Ashwani |title=Community Warriors: State, Peasants and Caste Armies in Bihar |date=2008 |publisher=Anthem Press |isbn=9781843317098 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=num2I4NFGqIC}}</ref> यो दाबी प्रायः उनीहरूको ऐतिहासिक भूमिका युद्धकर्मी र कृषकको रूपमा रहेर पनि बलियो बनाइन्छ, जुन [[क्षत्रिय]] वर्ग, अर्थात् युद्धकर्मी वर्ग,सँग मेल खान्छ, जसमा कुश रहेको मानिन्छ। धेरै कुशवाहाहरूले आफूलाई [[मौर्य वंश]] र [[शाक्य]] वंश (गौतम बुद्धको वंशज)सँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्, जसले उनीहरूको क्षत्रिय वंशावलीको विश्वासलाई थप बलियो बनाउँछ। समयसँगै, समुदायले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान कायम राख्दै आएको छ, जुन मुख्य रूपमा कृषि र कुशको विरासतमा आधारित रहेको छ।सांस्कृतिक रूपमा, कुशवाहा समुदायले अझै पनि केही संस्कार, प्रथा र परम्पराहरू पालन गर्दै आएको छ, जसलाई उनीहरूले आफ्नो शाही विरासतसँग सम्बन्धित ठान्छन्। कुशसँगको यो सम्बन्ध उनीहरूको पहिचानको महत्वपूर्ण भाग हो र प्राचीन, कुलीन वंशावलीप्रति गर्वको अनुभूति प्रदान गर्छ। कुषावती कोसाल राज्य को एउटा नगर थियो, जसलाई महाकाव्य [[रामायण]]सँग सम्बन्धित गरिएको छ र कुश तथा कुशवाहा समुदायसँग जोडिएको मानिन्छ। पिता राम पछि कुश शासनमा आएका थिए र उनले क्रमशः लवपुरी (आजको लाहोर) र कुष (कासुर)का शहरहरू स्थापना गरेका थिए।[[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|वाल्मीकि लव र कुशलाई धनुर्विद्यामा प्रशिक्षण दिँदै]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|250px|ऋषि वाल्मीकि, लव र कुशलाई रामायण सिकाउँदै]] [[रामायण]] अनुसार, गर्भवती रानी [[सीता]]लाई राजा [[राम]]ले अयोध्याबाट बाहिर पठाउनुभयो। यसको उद्देश्य धर्मको सर्वोच्चता देखाउनु र आफ्नो राज्यका एक नागरिकले लगाएको आरोपलाई खारेज गर्नु थियो। त्यसपछि सीता वाल्मीकि आश्रम मा शरण लिए, जुन त्रिवेणी धाम नजिक अवस्थित थियो, जहाँ तमासा नदी, सोना र सप्तगण्डकी नदीहरू भेटिन्छन्। यो आश्रम हालको [[चितवन जिल्ला]] मा तमसा नदी को नजिक रहेको छ।<ref>{{cite book|title=Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> त्यहाँ सीताले जुडवाँ पुत्रहरू, [[कुश]] र [[लव]] जन्माइन्। उनीहरू वाल्मीकि ऋषिद्वारा शिक्षा र सैनिक प्रशिक्षण प्राप्त गरे। साथै, उनीहरूले [[राम]]को कथा पनि सिके।'''कुश''' ({{langx|sa|कुश}}, {{IAST3|Kuśa}}) [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र थिए।<ref>{{Cite book |last=Mani |first=Chandra Mauli |url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77 |title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata |date=2009 |publisher=Northern Book Centre |isbn=978-81-7211-257-8 |pages=77 |language=en}}</ref> उनको कथा हिन्दू महाकाव्य [[रामायण]]मा वर्णन गरिएको छ। हिन्दू परम्पराअनुसार, उनले [[कश्मीर]], [[सिन्धु नदी]] र हिन्दू कुश क्षेत्रहरू भारतको सीमा भूभागको रूपमा शासन गरेको मानिन्छ, जसलाई हिन्दू कुश क्षेत्र भनेर चिनिन्छ। कथा अनुसार उनले [[कश्मीर उपत्यका]]मा [[श्रीनगर]] नगर स्थापना गरे र कासुर नगर लवपुरीसँगै स्थापना गरेको पनि बताइन्छ।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab | page = 111 | year = 2005 | publisher = Al-Faisal Nashran | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ }}</ref> यद्यपि स्थानीय कथाहरूले जनाउँछन् कि कासुर १५२५ मा पश्तुन आप्रवासीहरूले स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xoJICgAAQBAJ&dq=kasur+arabic&pg=PT77|title=Beyond The Border: An Indian in Pakistan|last=Sikand|first=Yoginder|date=2011-07-19|publisher=Penguin UK|isbn=9789352141326|language=en}}</ref><ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|last=Nadiem|first=Ihsan H.|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref> काशी–बनारस राज्य र [[मौर्य साम्राज्य]], जसले ईसा पूर्व ३२० देखि १८५ सम्म [[दक्षिण एशिया]]मा शासन गरेको थियो, का शासक वंशहरूले आफूलाई कुशका वंशज भएको दाबी गरेका छन्। कुशलाई [[रघुवंश]]का इक्ष्वाकु वंश तथा [[सूर्यवंश]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ। कथा अनुसार, उनले आफ्नी पत्नी कुमुदवतीबाट दुई सन्तान प्राप्त गरेका थिए: अतिथि (पुत्र) र कनिकमालिका (पुत्री), जसको विवाह यादव वंशका राजा महाभोजसँग भएको बताइन्छ। === वंशहरूको सूची === कुशवाहा समुदाय ऐतिहासिक रूपमा विभिन्न शासन गर्ने तथा योद्धा वंशहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ, जसमध्ये केही प्रमुख वंशहरू यसप्रकार छन्: * '''[[मौर्य साम्राज्य|मौर्य वंश]]''': सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |title=Ashoka and the Decline of the Mauryas |date=1961 |publisher=Oxford University Press}}</ref> कुशवाहा समुदायले ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक परम्पराका आधारमा आफ्नो वंशावली [[मौर्य साम्राज्य]]सँग जोड्ने दाबी गर्छ। उनीहरूले आफूलाई [[सूर्यवंशी]] क्षत्रिय का वंशजको रूपमा पनि पहिचान गर्ने गर्दछन्, विशेष गरी मौर्य वंशका संस्थापक [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित भएको बताइन्छ।<ref name="MauryaHistory">{{cite web |title=About Maurya |url=https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060326/https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html |date=2025-06-10 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Thapar |first1=Romila |title=Asoka and the Decline of the Mauryas |url=https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap |date=1998 |publisher=OUP India |isbn=9780195644456 |pages=[https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap/page/334 334]}}</ref> == '''[[शाक्य]]''': [[गौतम बुद्ध]]सँग सम्बन्धित प्राचीन वंश। कुशवाहा समुदायका केही समूहहरूले आफ्नो वंशावली [[शाक्य]] वंशसँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्। शाक्यहरू उत्तरी भारत र नेपाल क्षेत्रमा बसोबास गर्ने एक प्राचीन समुदाय थिए, जसलाई प्रायः [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। शाक्य गणराज्यको पतनपछि यसको केही सदस्यहरूले कृषि कार्यलाई निरन्तरता दिएका थिए।<ref name="ShakyaCaste">{{cite web |title=Shakya Caste |url=https://sites.google.com/view/shakya-caste}}</ref> == [[File:Koiri kushwaha heritage Nepal.png|thumb| Koiri kushwaha heritage Nepal terai region]] * '''लिच्छवि''': प्राचीन नेपालका शिलालेखहरूमा विभिन्न समुदायहरूको प्रशासनिक भूमिकाको उल्लेख पाइन्छ। कोइरी जातिले लिच्छवीहरू आफ्नो जात को भएको दाबी गर्छन् किनभने तिनीहरू मूल रूपमा वैशाली बिहारका का हुन्। उनीहरूले नेपालमा शासन गरे। <ref>{{Cite book |last=Regmi |first=D.R. |title=Ancient Nepal |date=1969 |publisher=Firma K. L. Mukhopadhyay}}</ref> * '''कछवाहा(कुशवाहा)''': कछवाहा/कुशवाहा वंश एक प्रमुख राजपूत वंश हो, जसले विशेष गरी [[राजस्थान]] र [[जयपुर]] क्षेत्रमा शासन गरेको इतिहास पाइन्छ।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Rajendra |title=The Kachhwaha Dynasty: History and Heritage |publisher=Oxford University Press |year=2010 |pages=45–60}}</ref> *'''हरिकेल''' (वा हरकल): प्राचीन पूर्वी बंगालको एक शक्तिशाली र स्वतन्त्र राज्य थियो। यस राज्यको स्थापना र प्रारम्भिक शासन [[कोइरी]] (Koiri/Koeri) जातका '''महाराजाधिराज कान्तिदेव'''ले गरेका थिए।<ref name="Ray2014">{{cite book |last=Ray |first=Himanshu Prabha |title=Archaeology of Religion in South Asia |url=https://www.google.co.in/books/edition/Archaeology_of_Religion_in_South_Asia/QEkgEAAAQBAJ?hl=en |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=978-0415325912 |access-date=2026-03-20 |language=en}}</ref> हरिकेल राज्य करिब ५०० वर्षसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो, जसमा वर्तमान बंगलादेशका सिलेट र चट्टग्राम विभागहरूका साथै भारतको त्रिपुरा र दक्षिण आसाम (कछार) का केही भागहरू समावेश थिए। [[File:The flag of the Harikela dynasty, which belonged to the Koiri caste.jpg|thumb|The flag of the Harikela dynasty which belonged to the Koiri caste.]] मध्यकालको प्रारम्भिक चरण (इस्वी संवत् ८ औँ शताब्दी) मा दरभंगा जिल्लाको मानपुर नजिकै कोइरी समुदायसँग सम्बन्धित एउटा महत्वपूर्ण शिलालेख फेला परेको छ। उक्त शिलालेखमा 'भूमिस्पर्श मुद्रा' मा रहेका गौतम बुद्धको मूर्ति दान गरिएको उल्लेख छ। मूर्तिको आसनमुनि '''"येन धर्मदत्त कोइरी"''' (Yena dhar-madatta Koiri) भन्ने वाक्यांश कुँदिएको छ, जसले त्यस समयमा कोइरी समुदायको धार्मिक र सामाजिक प्रतिष्ठालाई झल्काउँछ।<ref name="Ray2014" /> [[File:Silver coins of the Harikela dynasty, associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi), and the second features a trident (Trishula).jpg|thumb|Silver coins of the Harikela dynasty associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi) and the second features a trident (Trishula)]] [[File:Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste.jpg|thumb|Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste .]] [[File:Mata PrasRaja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.jpg|thumb|Raja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.]] == सामाजिक-आर्थिक अवस्था == [[File:Literacy rate of nepali koiri.png|thumb|Caste-wise literacy rate of Nepali Koiris]] नेपालमा कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषि सम्बन्धित पेशामा संलग्न भए पनि, उच्च साक्षरताको कारण उनीहरू सामाजिक र आर्थिक रूपमा अत्यन्त सशक्त बनेका छन्। विशेष गरी तराई क्षेत्रमा, कुशवाहा समुदायले शिक्षा, पेशागत दक्षता, र नेतृत्व क्षमतामा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ।पछिल्लो जनगणना अनुसार ८०% भन्दा बढी कुशवाहा साक्षर छन् जुन नेपालको औसत साक्षरता दरभन्दा बढी हो। नेपालको औसत साक्षरता दर ७७.४% छ। कोइरी समुदाय केवल कृषिमा सीमित नभई सरकारी सेवा, राजनीति, व्यवसाय, र अन्य पेशागत क्षेत्रमा पनि प्रभावशाली उपस्थित छ। उनीहरूको उच्च साक्षरता दर र सामुदायिक एकता उनीहरूलाई नीति निर्माण, प्रशासन, र स्थानीय नेतृत्वमा अग्रणी बनाउँछ। कुशवाहा एकताबद्ध र शक्तिशाली प्रमुख मधेशी जाति मध्ये एक हुन्।नेपालमा जमिन नभएको र गरिब कोइरी विरलै देख्नुहुनेछ, तिनीहरू नेपालमा आर्थिक, राजनीतिक रूपमा माथिल्लो जातका जमिनदार हुन्। समुदायका विभिन्न सामाजिक र सामुदायिक संस्थाहरूले शिक्षा सचेतना, सांस्कृतिक संरक्षण, सामाजिक विकास, र नेतृत्व क्षमताको विकासमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। यी पहलहरूले कुशवाहा समुदायलाई नेपाली समाजभित्र प्रभावशाली, सशक्त, र अग्रणी समुदायको रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।<ref name="NKKS">{{cite web |title=Nepal Kushwaha Kalyan Samaj |url=https://nkks.org.np/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060432/https://nkks.org.np/ |date=2025-06-10 }}</ref> == तराई क्षेत्रमा जाति अनुसार कृषि जमिन स्वामित्व == [[File:Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.jpg|thumb|Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.]] नेपालको २०२१ को राष्ट्रिय जनगणनासँग सम्बन्धित तथ्यांकका आधारमा तयार गरिएको यस तालिकाले तराई क्षेत्रमा विभिन्न जाति समुदायहरूको औसत कृषि जमिन स्वामित्व तथा कुल कृषि जमिनमा उनीहरूको हिस्सा देखाउँछ। कुशवाहाको तराईमा अन्य कुनै पनि जातिको तुलनामा धेरै जग्गा छ, उनीहरू तराई क्षेत्रमा बहुमत जग्गाधनी हुन्। धेरै तल्लो जातका मानिसहरू पहिले कोइरीको जमिनमा मजदुरी गर्थे र कोही अझै पनि गर्छन्। यस अनुसार कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषिमा संलग्न रहेको देखिन्छ र औसत रूपमा करिब ६.२ बिगाहा जमिन स्वामित्व रहेको उल्लेख गरिएको छ, जुन तालिकामा समावेश गरिएको समुदायहरू मध्ये उच्चमध्ये एक हो। यस्तै यादव, भूमिहार र थारु समुदायहरू पनि कृषिमा प्रमुख रूपमा संलग्न देखिन्छन् र उनीहरूको पनि उल्लेखनीय कृषि जमिन स्वामित्व रहेको देखिन्छ। कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो र तराई नेपालको अन्न भण्डार हो। यस प्रकारको तथ्यांकले तराई क्षेत्रमा कृषि पेशामा संलग्न विभिन्न समुदायहरूको आर्थिक र सामाजिक संरचनालाई बुझ्न मद्दत पुर्‍याउँछ। कोइरी नेपालको एक बलियो कृषिप्रधान जाति हो। == संस्कृति == [[File:Holi festival celebration in Kathmandu 2025-070A3169.jpg|thumb|women's of kushwaha (koiri) community celebrating holi in nepal]] [[File:Chhath Puja Ritual from India.jpg|thumb|Nepali kushwaha (koiri) community celebrating chhath puja in Kathmandu]] कुशवाहा समुदाय मुख्यतः [[हिन्दू धर्म]] मान्ने समुदाय हो। यस समुदायले विशेषगरी [[शिव]], [[राम]] र [[विष्णु]] जस्ता देवताहरूको पूजा–आराधना गर्ने गर्छन्। कुशवाहा समुदायमा मनाइने प्रमुख पर्वहरूमा [[छठ पर्व]], [[दीपावली]] र [[होली]] पर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Religious Practices |url=https://news.sainicaste.com/2024/03/who-is-kushwaha-caste-god.html |website=Saini Caste News}}</ref> == उपसमूह (कुलहरू) == ऐतिहासिक रूपमा [[कोइरी]] समुदायभित्र विभिन्न उपसमूहहरू(कुलहरू) रहेको उल्लेख पाइन्छ। ब्रिटिशकालीन जाति अध्ययनहरूमा कोइरी समुदायभित्र निम्न उपसमूहहरूको उल्लेख गरिएको छ:<ref>{{cite book |title=The Tribes and Castes of Bengal |last=Risley |first=H. H. |year=1891 |publisher=Government of Bengal}}</ref> * बरकी-दांगी (Barki-Dangi) * छोटकी-दांगी (Chhotki-Dangi) * जरुहार (Jaruhar) * कनौजिया (Kanaujia) * मगहिया (Magahiya) * तिरहुतिया (Tirhutia) * चिरमैट (Chirmait) * कुम्रह (Kumrh) * बनाफर (Banaphar) * गोइता (Goita) * धार (Dhar) * रेतिया (Reutia) * पौरिया (Pauria) * बराकर (Barakar) * पालमोहाँ (Palmohan) == वास्तुकला == [[File:Janaki temple janakpur.jpg|thumb|जानकी मन्दिर जनकपुर कोइरी शैलीको वास्तुकला ]] कोइरी (कुशवाहा) समुदायसँग सम्बन्धित वास्तुकलाको एक उदाहरण [[जानकी मन्दिर]] (जनकपुर) मा देख्न सकिन्छ, जसलाई प्रायः ‘‘कोइरी शैली’’को वास्तुकलाको महत्वपूर्ण नमुना मानिन्छ। यो कोइरी जातिले पनि निर्माण गरेको हुन सक्छ। कुशवाहा (कोइरी) वैदिक क्षत्रिय वा विगतका क्षत्रिय हुन् भन्ने कुरा प्रमाणित हुन्छ । <ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> [[File:Drone image of jankai temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture.png|thumb|Drone image of janaki temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture]] यस प्रकारको वास्तुकलामा हिन्दु, मुगल र क्षेत्रीय मिथिला कलाको मिश्रण देखिन्छ। जनकपुरस्थित जानकी मन्दिर तीन तलाको संरचना हो र यो मुख्यतः ढुंगा तथा सेतो संगमरमरबाट निर्माण गरिएको छ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> मन्दिरको संरचनामा गुम्बज, झ्यालहरूमा जालीदार नक्काशी, रंगीन सिसा, स्तम्भ तथा मिथिला चित्रकलाबाट सजावट गरिएको हुन्छ। मन्दिर परिसरमा करिब ६० वटा कोठाहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ, जसले यस वास्तुकलालाई विशिष्ट र आकर्षक बनाउँछ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> यस शैलीको वास्तुकलाले मधेश तथा मिथिला क्षेत्रको सांस्कृतिक प्रभाव र धार्मिक परम्परालाई प्रतिबिम्बित गरेको मानिन्छ। == सामाजिक स्थिति == नेपालका विभिन्न जाति तथा जातीय समूहहरूको ऐतिहासिक रूपमा सरकार, कृषि, व्यापार, निजामती सेवा, न्यायपालिका र सैनिक संस्थाहरूमा प्रतिनिधित्व फरक–फरक रहेको छ। नेपालको [[शाह वंश]]को शासनकाल (१७६८–२००८) मा पहाडी उच्च जाति जस्तै [[बाहुन]] र [[क्षेत्री]]हरूले निजामती सेवा, न्यायपालिका तथा सेनाको उच्च पदहरूमा उल्लेखनीय प्रभुत्व राखेका थिए। तराई क्षेत्रमा गरिएको केही अध्ययनहरू अनुसार (२०१५ भन्दा अगाडिका तथ्याङ्कहरू), केही मधेसी जाति समूहहरूको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा बढी देखिएको थियो। उदाहरणका लागि, कुशवाहा ([[कोइरी]]) समुदायको नेपाल सरकारको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको राष्ट्रिय जनसंख्या हिस्साभन्दा करिब ३.२ गुणा बढी रहेको उल्लेख गरिएको छ, जसले उनीहरूलाई प्रतिनिधित्वको हिसाबले देशमा चौथो स्थानमा राख्दछ। यसैगरी [[राजपूत]] समुदायको प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा करिब ५.६ गुणा बढी रहेको पाइन्छ भने [[मैथिल ब्राह्मण]]हरूको प्रतिनिधित्व करिब ४.२ गुणा रहेको देखिन्छ।<ref name="Hatlebakk07">{{cite web |last=Hatlebakk |first=Magnus |year=2007 |title=Economic and social structures that may explain the recent conflicts in the Terai of Nepal |location=Kathmandu |publisher=Norwegian Embassy |url=http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-date=2011-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |date=2011-07-24 }}</ref> [[यादव]] समुदाय नेपालका मधेसी समुदायभित्रका सबैभन्दा ठूलो जाति समूहहरूमध्ये एक हो। केही जिल्लाहरूमा उनीहरूको ठूलो जनसंख्याका कारण पछिल्ला दशकहरूमा राजनीतिक प्रतिनिधित्व पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यस समुदायका एक प्रमुख व्यक्तित्व [[रामबरन यादव]] हुन्, जो सन् २००८ जुलाई २३ देखि २०१५ अक्टोबर २९ सम्म नेपालका प्रथम राष्ट्रपति बनेका थिए।<ref name="OCHA1">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=12 |date=April 2007 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113112940/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |archive-date=13 November 2009}}</ref> नेपालमा [[नेपाली भाषा]] राष्ट्रिय भाषा हो भने [[मैथिली भाषा]] दोस्रो धेरै बोलिने भाषामध्ये एक हो। हिन्दू समाजमा प्रचलित [[जाति व्यवस्था]]लाई सन् १९६१ मा लागू गरिएको ''नयाँ मुलुकी ऐन'' द्वारा कानुनी रूपमा निषेध गरिएको थियो।<ref name="OCHA2">{{cite journal|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/2E89F2121C2C57A24925733F000F4F21-Full_report.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=16 |date=July–August 2007 |publisher=OCHA}}</ref><ref name="OCHA3">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=30 |date=June–July 2008 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218090410/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |archive-date=18 February 2010}}</ref><ref name="Him-ext">{{cite web |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |title=Body of murder victim found in Gulmi |publisher=The Himalayan Times |first=Hari |last=Sharma |date=2010-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |archive-date=25 May 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |date=2012-05-25 }}</ref> [[File:Average Height of Nepalese Men and Women in every Province.png|thumb|'''नेपालका विभिन्न प्रदेशहरूमा पुरुष तथा महिलाको औसत उचाइ''']] == जनसंख्या == नेपालको केन्द्रीय तथ्यांक विभागले कुशवाहा जातिलाई व्यापक मधेसी जाति समूह अन्तर्गतको एक उपसमूहका रूपमा वर्गीकृत गरेको छ। यो समुदाय मुख्यतः नेपालको [[तराई]] क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएको छ, जहाँ कृषिलाई मुख्य पेशाका रूपमा अपनाइन्छ। [[राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय]] द्वारा प्रकाशित [[२०२१ नेपाल जनगणना]] अनुसार नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या ३५५,७०७ रहेको छ, जुन नेपालको कुल जनसंख्याको करिब १.२२% हो।<ref name="Census2021">{{Cite book |title=National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report |publisher=National Statistics Office, Nepal |year=2021}}</ref> प्रदेश अनुसार कुशवाहा जनसंख्याको वितरण निम्नानुसार रहेको छ:<ref name="Census2021"/> * [[मधेश प्रदेश]] – ४.५६% * [[लुम्बिनी प्रदेश]] – २% * [[कोशी प्रदेश]] – १% * [[बागमती प्रदेश]] – ०.५% * [[गण्डकी प्रदेश]] – ०.१% * [[कर्णाली प्रदेश]] – ०.१% * [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] – ०.७% राष्ट्रिय औसत (करिब १.३%) भन्दा बढी कुशवाहा जनसंख्या रहेका जिल्लाहरू निम्न छन्:<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |access-date=2025-06-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |date=2023-03-14 }}</ref> * [[सर्लाही]] – ७.९% * [[रौतहट]] – ३.५% * [[बारा]] – ४.५% * [[पर्सा]] – ३.९% * [[धनुषा]] – ५.१% * [[सिराहा]] – ६.०% * [[सप्तरी]] – १.०% * [[महोत्तरी]] – ५.८% * [[सुनसरी]] – ४.१% * [[मोरङ]] – १.०% * [[कपिलवस्तु]] – ०.५% * [[रुपन्देही]] – १.०% * [[बाँके]] – ०.५% * [[बर्दिया]] – ०.२% * [[झापा]] – ०.१% * [[चितवन]] – <०.१% * [[नवलपरासी]] – <०.१% * [[काठमाडौं]] – ०.१% ==उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू== * '''रामचन्द्र सिंह कुशवाहा''' – नेपालका लोकतान्त्रिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित एक स्वतन्त्रता सेनानी। उहाँ महोत्तरी जिल्लाको पडरिया निवासी हुनुहुन्थ्यो। लामो समयदेखि क्यान्सरबाट पीडित रहनु भएका उहाँको काठमाडौँस्थित वीर अस्पतालमा उपचारका क्रममा सन् २०२5 मा निधन भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Freedom fighter Kushwaha no more |url=https://english.onlinekhabar.com/freedom-fighter-kushwaha-no-more.html |website=OnlineKhabar |date=16 July 2025}}</ref> * [[डॉ. उपेन्द्र महतो]] (नेपाली: डॉ. उपेन्द्र महतो), व्यवसायी, परोपकारी तथा गैर‑आवासीय नेपाली संघ (NRNA) का संस्थापक अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato: Nepali Business Tycoon & NRNA Founder |url=https://www.sourcenepal.com/upendra-mahato/}}</ref> * [[राजेन्द्र महतो]] (नेपाली: राजेन्द्र महतो; जन्म १९५८), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व उप–प्रधानमन्त्री तथा विभिन्न पार्टीका नेता।<ref>{{cite web |title=Rajendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rajendra_Mahato}}</ref> * [[लक्ष्मी महतो कोइरी]] (नेपाली: लझ्मी महतो कोइरी; जन्म १९६४), नेपाली राजनीतिज्ञ, House of Representatives का सदस्य (२०८० सम्म) र CPN (UML) का प्रतिनिधि।<ref>{{cite web |title=Laxmi Mahato Koiri |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Laxmi_Mahato_Koiri}}</ref> * उपेन्द्र महतो (राजनीतिज्ञ) – मधेश प्रदेश सभाका सदस्य, Sarlahi‑1 (A) बाट निर्वाचित प्रदेश विपक्षी नेता (२०१७ देखि)।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Upendra_Mahato}}</ref> * [[बिरेन्द्र प्रसाद महतो]] (नेपाली: बिरेन्द्र प्रसाद महतो; जन्म १९६९), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व वन तथा वातावरण मन्त्री र संघीय संसद सदस्य।<ref>{{cite web |title=Birendra Prasad Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Birendra_Prasad_Mahato}}</ref> * [[संजय कुमार महतो]] (नेपाली: संजयकुमार महतो), नेपाली कांग्रेसका प्रदेश सभा सदस्य, मधेश प्रदेश १ (Dhanusha‑1A) बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sanjay Kumar Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sanjay_Kumar_Mahato}}</ref> * [[सिताराम महतो]] (नेपाली: सिताराम महतो; जन्म १९५५), नेपाली कांग्रेस पार्टीका राजनीतिज्ञ र संघीय प्रतिनिधि सभा सदस्य, Sunsari‑2 बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sitaram Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sitaram_Mahato}}</ref> * [[मुगा लाल महतो]] (नेपाली: मुगा लाल महतो), नेपाली राजनीतिज्ञ, Sunsari‑4 निर्वाचन क्षेत्रमा संविधान सभा सदस्य।<ref>{{cite web |title=Muga Lal Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Muga_Lal_Mahato}}</ref> * रबिन महतो (Rabin Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; सर्लाही–२ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=RSP’s Rabin Mahato defeats NCP’s Yadav in Sarlahi-2 by 33,989 votes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/rsps-rabin-mahato-defeats-ncps-yadav-in-sarlahi-2-by-33989-votes-41-52.html}}</ref> * प्रमोद कुमार महतो (Pramod Kumar Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; महोत्तरी–१ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=Pramod Kumar Mahato Wins Mahottari-1 Seat with 34,636 Votes |url=https://khojsamachar.com/pramod-kumar-mahato-wins-mahottari-1-election/}}</ref> * '''इर. बसन्त कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा इन्जिनियर। उहाँ २०२५ देखि मधेश प्रदेश सरकारमा खेलकुद तथा समाज कल्याण मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ र मधेश प्रदेश सभाका सदस्य पनि हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Er. Basant Kushwaha |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Er._Basant_Kushwaha}}</ref> * '''सरोज सिंह कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका प्रदेश सभा सदस्य तथा जनता समाजवादी पार्टी (नेपाल) का राजनीतिज्ञ। उहाँ महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका हुन्।<ref>{{cite web |title=JSP-N lawmaker Saroj Singh Kushwaha suspended |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2025/10/17/jsp-n-lawmaker-saroj-singh-kushwaha-suspended}}</ref> * '''अजय कुमार कुशवाहा''' – बारा जिल्लाको कलैया उपमहानगरपालिका वडा नं. ११ का निर्वाचित वडा अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Ajay Kumar Kushwaha |url=https://kalaiyamun.gov.np/en/content/ajay-kumar-kushwaha}}</ref> * '''राम प्रसाद मेहता''' – सुनसरी जिल्लाका नेपाली राजनीतिज्ञ तथा कोशी प्रदेश सरकारका सामाजिक विकास मन्त्री। उहाँ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) (CPN-UML) सँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ। उहाँले २०७९ को निर्वाचनमा सुनसरी २ (ख) बाट प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचित भएका थिए र हाल कोशी प्रदेशमा मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Over 47000 votes invalid in Sunsari |url=https://risingnepaldaily.com/news/19590 |website=Rising Nepal}}</ref><ref>{{cite web |title=“Effective Cooperation Needed for Drug Control,” Says Koshi Province Chief Minister |url=https://english.pardafas.com/effective-cooperation-needed-for-drug-control-says-koshi-province-chief-minister |website=Pardafas}}</ref> * '''राजन मेहता''' – सुनसरी जिल्लाको इनरुवा नगरपालिकाका मेयर तथा राजनीतिज्ञ। उहाँ नेपाली कांग्रेससँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ र स्थानीय तह निर्वाचनमा निर्वाचित भएका हुन्। उहाँले जिल्ला समन्वय समिति, सुनसरीको प्रमुखको रूपमा पनि जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको छ।<ref>{{cite web |title=District Coordination Committee, Sunsari Chief Mr. Rajan Mehta hosted the coordination meeting |url=https://daosunsari.moha.gov.np/en/post/district-coordination-committee-sunsari-chief-mr-rajan-mehta-hosted-the |website=DAO Sunsari}}</ref><ref>{{cite web |title=Mayor Rajan Mehta Receiving Victory Certificate after Local Level Election |url=https://www.dreamstime.com/rajan-mehta-the-newly-elected-mayor-of-inaruwa-municipality-is-receiving-the-official-certificate-of-victory-from-the-election-image422987909 |website=Dreamstime }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''[[निशा मेहता]]''' सुनसरी जिल्लासँग सम्बन्धित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की नेतृ तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्। उहाँ २०७९ सालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा रास्वपाबाट मधेसी महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत निर्वाचित हुनुभएको हो।<ref>{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा समानुपातिक सदस्यहरूको सूची|url=https://election.gov.np}}</ref>उहाँ नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषद्मा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री तथा खानेपानी मन्त्रीको रूपमा नियुक्त हुनुभएको छ।<ref>{{cite web |title=नयाँ मन्त्रिपरिषद् गठन |url=https://moha.gov.np}}</ref>मेहता स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्ति हुन्। उहाँले नर्सिङ विषयमा स्नातकोत्तर (Master’s) उपाधि हासिल गर्नुभएको छ र यसअघि स्वास्थ्य सेवा तथा शिक्षण क्षेत्रमा कार्यरत रहनुभएको थियो।<ref>{{cite web |title=Nisha Mehta |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nisha_Mehta}}</ref> *'''जवाहरलाल कुशवाहा''' मधेश प्रदेश सभाका सदस्य हुन्, जो सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ (क) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा निर्वाचित भई पछि नेकपा (माओवादी केन्द्र) मा प्रवेश गरेका हुन्।<ref name="JawaharMaoist">{{cite news |title=स्वतन्त्र सांसद जवाहरलाल कुशवाहा माओवादी केन्द्रमा प्रवेश |url=https://www.ratopati.com/story/321456/jawaharlal-kushwaha |work=रातोपाटी |date=२०२३-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="MadheshAssembly">{{cite web |title=प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''रघुनाथ महतो कोइरी''' सुनसरी जिल्लाका एक स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले विभिन्न तहका निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा सहभागिता जनाउँदै स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएका छन्।<ref name="EC_Nepal_Result">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभा निर्वाचन परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''लक्ष्मण महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लासँग सम्बन्धित राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मधेश प्रदेशको प्रदेश सभा तथा स्थानीय तहका निर्वाचनहरूमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका छन्।<ref name="ElectionRecord">{{cite news |title=धनुषामा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको प्रभाव |url=https://ekantipur.com/news |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''रामनरेश महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लाका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मुख्यतया तराई-मधेस क्षेत्रमा कुशवाहा (कोइरी) समुदायको हकहित र प्रतिनिधित्वको सवालमा आवाज उठाउँदै आएका छन्।<ref name="CommunityLeader">{{cite web |title=मधेसको राजनीतिमा जातीय समीकरण र प्रतिनिधित्व |url=https://gorkhapatraonline.com/ |website=गोरखापत्र अनलाइन |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''राज किशोर महतो''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का राजनीतिज्ञ हुन्। उनी २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ बाट भारी मतका साथ निर्वाचित भएका हुन्। उनले नेपाली कांग्रेसका प्रभावशाली नेता महेन्द्र यादवलाई पराजित गर्दै युवा राजनीतिको लहरलाई स्थापित गरेका थिए।<ref name="Dhanusa4_2082">{{cite news |title=धनुषा ४ मा रास्वपाका राज किशोर महतो विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusa/constituency-4 |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |date=२०२६-०३-११ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''वीरेन्द्र कुमार मेहता''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका केन्द्रीय सदस्य हुन्। उनी मधेस प्रदेशमा पार्टीको संगठन विस्तार र वैकल्पिक राजनीतिको प्रवर्द्धनमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। उनी २०८२ को निर्वाचनमा पार्टीको रणनीतिक योजना निर्माण र युवा परिचालनमा संलग्न रहेका थिए।<ref name="VirendraRSP">{{cite news |title=रास्वपा केन्द्रीय समितिमा नयाँ अनुहार |url=https://kfgo.com/2026/03/07/inside-the-nepal-campaign |work=The Mighty 790 KFGO |date=२०२६-०३-०७ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> *'''फकिरा महतो''' मधेस प्रदेश सभाका सदस्य हुन्। उनी सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ (ख) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी हाल मधेस प्रदेश सभामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) को प्रतिनिधित्व गर्दै विभिन्न संसदीय समितिहरूमा सक्रिय छन्।<ref name="FakeeraMadhesh">{{cite web |title=मधेस प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''सञ्जय कुमार महतो''' धनुषा जिल्लाका राजनीतिज्ञ हुन्। उनले २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा-४ बाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको तर्फबाट उम्मेदवारी दिएका थिए। उनी मधेसको स्थानीय राजनीति र सामुदायिक विकासका मुद्दाहरूमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।<ref name="SanjayDhanusa">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ - परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''प्रमेश्वर महतो''' (सहिद) सिरहा जिल्लाको लाहानसँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको ऐतिहासिक मधेश आन्दोलनका क्रममा लाहानमा भएको प्रदर्शनमा सहादत प्राप्त गरेका थिए। उनलाई नेपाल सरकारले औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ र उनको सम्मानमा लाहानका विभिन्न स्थानमा स्मारकहरू निर्माण गरिएका छन्।<ref name="Sahid_Lahan">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिदहरूको सम्झना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/72431 |work=गोरखापत्र अनलाइन |date=२०२२-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="Madesh_Martyrs">{{cite web |title=सहिदहरूको सूची - मधेश प्रदेश सरकार |url=https://madesh.gov.np/martyrs-list |website=मधेश प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''बेचन मेहता''' (सहिद) सुनसरी जिल्लाको इनरुवासँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको मधेश आन्दोलनका क्रममा माघ महिनामा इनरुवामा भएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा सहादत प्राप्त गरेका थिए। नेपाल सरकारले उनलाई औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ। इनरुवा नगरपालिका भित्र उनको सम्मानमा 'सहिद बेचन मेहता चोक' र उनको पूर्ण कदको सालिक निर्माण गरिएको छ।<ref name="BechanSahid">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिद बेचन मेहताको स्मरण |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/735624 |work=अनलाइनखबर |date=२०१९-०१-२१ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="SunsariMartyr">{{cite web |title=सुनसरीका सहिदहरूको विवरण |url=https://madesh.gov.np/ |website=मधेश प्रदेश सरकार |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''अनिता देवी''' जनमत पार्टीकी एक प्रभावशाली नेतृ हुन्। उनी नेपाल सरकारको संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रीको रूपमा कार्य गरिसकेकी छिन्। उनी कुशवाहा समुदायबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उच्च तहमा पुग्ने थोरै महिला नेतृहरूमध्ये एक हुन्।<ref name="AnitaDevi">{{cite news |title=अनिता देवी सामान्य प्रशासन मन्त्री नियुक्त |url=https://www.nepallive.com/story/301245 |work=नेपाल लाइभ |date=२०२३-०८-१४ |access-date=२०२६-०३-१७ |language=ne}}</ref> === खेलकुद === * [[पुजा महतो]] (नेपाली: पुजा महतो; जन्म १७ फेब्रुअरी २००६), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="ESPNCricinfo"/> * [[किशोर महतो]] (नेपाली: किशोर महतो), नेपाली पुरुष क्रिकेट खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Kishore Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kishore_Mahato |website=Wikipedia}}</ref> * [[संगम महतो]] (नेपाली: संगम महतो), नेपाली महिला भलिबल टोलीकी खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Sangam Mahato Profile |url=https://www.hamrokhelkud.net/players/sangam-mahato/ |website=HamroKhelkud }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[भरत सिंह महता]] (नेपाली: भरत सिंह महता; जन्म १२ अगस्ट १९९७), नेपाली पारा‑टाइक्वान्डो प्रतिस्पर्धी; पेरालम्पिक्समा प्रतिस्पर्धा।<ref>{{cite web |title=Bharat Singh Mahata |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bharat_Singh_Mahata |website=Wikipedia}}</ref> * कुशल सिंह मेहता (Kushal Singh Mehta), क्रिकेट खेलाडी (क्रिकहिरोज प्रोफाइल अनुसार)।<ref>{{cite web |title=Kushal‑singh‑mehta Cricket Stats |url=https://cricheroes.com/player-profile/8161779/kushal-singh-mehta/stats}}</ref> *'''सर्वज्ञ सिंह कुशवाहा''' विश्वकै सबैभन्दा कम उमेरका 'फिडे रेटेड' (FIDE rated) चेस खेलाडी हुन्। उनले मात्र ३ वर्ष ७ महिनाको उमेरमा १५७२ रेटिङ प्राप्त गरेर गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड्समा आफ्नो नाम दर्ता गराउने प्रयास गरिरहेका छन्।<ref name="Sarwagya_Chess">{{cite news |title=Sarwagya Singh Kushwaha becomes youngest FIDE-rated chess player |url=https://khelnow.com/chess/sarwagya-singh-kushwaha-youngest-fide-rated-202512 |work=Khel Now |date=२०२५-१२-०३ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:नेपालका जातिहरू]] * [[क्षत्रिय ]] * [[मौर्य साम्राज्य ]] * [[मधेश प्रदेश ]] * [[तराई]] * [[निशा मेहता]] geuafzhwx0v24u4d42ne8v5dny2lm5c 1380595 1380594 2026-09-18T22:17:40Z ~2026-50473-26 80967 1380595 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = कुशवाहा (कोइरी)<br>kushwaha (Koiri) | image = [[File:Koiri caste couple of nepal.png|thumb|Koiri caste couple of nepal]] | caption = | popplace = {{flag|नेपाल}}, {{flag|भारत}}, {{flag|मौरिसस }}, {{flag|पाकिस्तान }}, {{flag|बर्मा }}, {{flag|बङ्गलादेश }} | pop = ३,५५,७०७ (नेपालको कुल जनसंख्याको १.२२%) २०२१ राष्ट्रिय जनगणना | languages = [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र [[भोजपुरी]] | religions = [[हिन्दू धर्म]] १००% (२०२१) | related = अन्य इन्डो-आर्यन जाति र [[मधेशी]] समुदायहरू<ref>{{cite web |title=नेपाली मधेशी समाज (Nepalko Madheshi Samaj) |url=https://www.researchgate.net/publication/340827126 |website=ResearchGate |access-date=30 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/93185530/Social-Composition-of-Nepal-Caste-Ethnicity-amp-Religion |title=Chapter 3. Social composition of the Population: Caste/Ethnicity and Religion in Nepal |author=Dr. Dilli Ram Dahal |publisher=[[Government of Nepal]], Central Bureau of Statistics |date=2002-12-30 |accessdate=2013-12-05}}</ref> }} '''कुशवाहा (कोइरी)''' [[तराई]] मा वसोवास गर्ने एक उच्च जाति हो । नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या करिब १.२२% जति रहेको छ। यसको संख्या करिब ३ लाख ५५ हजार भन्दा बढी छ। यो समुदाय मुख्य रूपमा [[मधेश प्रदेश]], [[कोशी प्रदेश]], [[लुम्बिनी प्रदेश]] का जिल्लाहरूमा बढी बसोबास गर्छन् र मधेशी समाजमा एक महत्वपूर्ण समुदाय मानिन्छ। <ref>Government of Nepal, National Statistics Office. ''National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report''. Kathmandu: NSO, 2023. https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf</ref> यिनीहरूको मुख्य पुरखौली पेशा कृषि अनि जमिन्दारी हो । तर अब तिनीहरू हरेक पेशा, व्यवसाय, शिक्षा, निजामती सेवा, सेना आदिमा छन्, तिनीहरू अन्य मधेशी जातिहरूको तुलनामा प्रभावशाली र सुव्यवस्थित शक्तिशाली जाति हुन्। यिनीहरू निकै परिश्रमी हुन्छन् । कुशवाहा समुदाय मधेशी उच्च जातिको [[वैश्य]] वर्ग मा पर्दछन्<ref>Government of Nepal; Central Bureau of Statistics; UNFPA. ''Population Monograph of Nepal, Volume II: Social Demography''. Kathmandu: CBS/UNFPA, 2014. https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf</ref>, तर धेरैले आफूलाई [[क्षत्रिय]] दर्जा भएको दाबी पनि गर्छन्। यिनीहरूका पूर्वज शाकाहारी भएतापनि हाल यसमा परिवर्तन हुँदै आएको छ। यस समुदायमा परम्परागत रूपमा प्रचलित थर महतो रहेको पाइन्छ। नेपालमा कुशवाहा/कोइरी समुदायमा प्रयोग हुने थरहरूमा महतो, सिंह, कुशवाहा, मेहता, मौर्य, मुराव, भगत, सिन्हा तथा वर्मा आदि पर्दछन्। नेपालका केही कुशवाहा संगठनहरूले नेपालमा कुशवाहा(कोइरी) समुदायको जनसंख्या १० लाखभन्दा बढी रहेको दाबी गरेका छन्। यदि यो संख्या मानिने हो भने, यो नेपालका कुल जनसंख्याको करिब ३.४% बराबर हुन्छ।<ref>{{cite web |title=Kushwaha community claims over 10 lakh population in Nepal |url=https://www.enewsbureau.com/news-details/9602/2021-01-20 |website=eNews Bureau |date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Final_Population_compostion_12_2.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal}}</ref> == इतिहास == === उत्पत्ति === कुशवाहा समुदायको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध भारतका [[बिहार]] र [[उत्तर प्रदेश]] का कुशवाहासँग गहिरो छ। सयौं वर्षअघिदेखि धेरैजसो कुशवाहा नेपालमा बसोबास गर्न आएका हुन् र आफ्नो समृद्ध कृषि परम्परा ल्याएका छन्। यो समुदाय आफ्नो वंशलाई सूर्यवंशी राजवंशसँग जोड्दछ र परम्परागत रूपमा [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। उनीहरूलाई पौराणिक राजा कुश, जो भगवान् रामका पुत्र थिए, का वंशज मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Hari Bansh |title=The Terai Community and National Integration in Nepal |date=1993 |publisher=Centre for Economic and Technical Studies |isbn=978-81-7022-523-2}}</ref> ऐतिहासिक अभिलेखहरूले देखाउँछन् कि उनीहरूको मधेश क्षेत्रमा बसोबास आधुनिक नेपाल निर्माण हुनु अघि देखि नै रहेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal|date=3 March 2011}}</ref><ref name="madeshi EthnicGroupsNepal">{{cite web |title=Ethnic Groups in Nepal |url=https://www.madhesiyouth.com/data/federal-states-in-nepal/ethnic-groups-in-nepal/ }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपाल र विश्वभर कुशवाहा थर पनि व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ।<ref name="KushwahaSurname">{{cite web |title=Kushwaha Surname Distribution |url=https://forebears.io/surnames/kushwaha}}</ref> कुशवाहा समुदायका केही प्रतिनिधि खेलकुद र अन्य क्षेत्रमा पनि परिचित छन्, जस्तै अजय कुशवाहा(Ajay Kushwaha)।<ref name="AjayKushwahaFIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha - FIBA Profile |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha}}</ref> नेपालमा कुशवाहाहरूको प्राचीन इतिहास विभिन्न क्षेत्रका ऐतिहासिक अभिलेखबाट ट्रेस गर्न सकिन्छ। मधेश क्षेत्रमा कुशवाहाहरूको उपस्थिति आधुनिक नेपालको स्थापना हुनु अघि नै देखिन्छ, जसलाई [[मिथिला |मिथिला]] र वरिपरि क्षेत्रहरूमा उनीहरूको बसोबास र शासनको ऐतिहासिक सन्दर्भहरूले प्रमाणित गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity and History |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal |date=3 March 2011 |access-date=2025-03-11}}</ref> कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने [[वंश]]हरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory">{{cite web |title=History of Kushwaha |url=https://kushwaha.in/history-of-kushwaha/}}</ref> {{Infobox royalty | name = कुश | title = [[अयोध्या|अयोध्या]] का राजकुमार<br>कासुर का राजा | type = हिन्दू | image = Kusa, one of Rāma’s sons..jpg | image_size = 100px | caption = कुश, [[राम]] र [[सीता]]का जुडवाँ पुत्रमध्ये एक | father = [[राम]] | mother = [[सीता]] | dynasty = [[रघुवंश|रघुवंश]]-[[सूर्यवंश]] | issue = अतिथि | spouse = कुमुदवती (''आनन्द रामायण'' अनुसार चम्पिका भनिने) }} नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने वंशहरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory"/> भारत र नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफूलाई [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र कुशका वंशज मान्दछ, मुख्य रूपमा रामायणसँगको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण। हिन्दू परम्पराअनुसार, कुश आफ्नो जुडवाँ भाई [[लव]]सँगै पिता रामद्वारा निर्वासित गरिएपछि [[वाल्मीकि]]द्वारा हुर्काइएका थिए र पछि एक महत्वपूर्ण व्यक्तित्व बने। कुशवाहा समुदायले विश्वास गर्छ कि उनीहरूको नाम “कुश” बाट उत्पन्न भएको हो, जसले उनीहरूलाई [[अयोध्या]]को शाही वंशसँग प्रतीकात्मक रूपमा जोड्दछ।<ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Ashwani |title=Community Warriors: State, Peasants and Caste Armies in Bihar |date=2008 |publisher=Anthem Press |isbn=9781843317098 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=num2I4NFGqIC}}</ref> यो दाबी प्रायः उनीहरूको ऐतिहासिक भूमिका युद्धकर्मी र कृषकको रूपमा रहेर पनि बलियो बनाइन्छ, जुन [[क्षत्रिय]] वर्ग, अर्थात् युद्धकर्मी वर्ग,सँग मेल खान्छ, जसमा कुश रहेको मानिन्छ। धेरै कुशवाहाहरूले आफूलाई [[मौर्य वंश]] र [[शाक्य]] वंश (गौतम बुद्धको वंशज)सँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्, जसले उनीहरूको क्षत्रिय वंशावलीको विश्वासलाई थप बलियो बनाउँछ। समयसँगै, समुदायले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान कायम राख्दै आएको छ, जुन मुख्य रूपमा कृषि र कुशको विरासतमा आधारित रहेको छ।सांस्कृतिक रूपमा, कुशवाहा समुदायले अझै पनि केही संस्कार, प्रथा र परम्पराहरू पालन गर्दै आएको छ, जसलाई उनीहरूले आफ्नो शाही विरासतसँग सम्बन्धित ठान्छन्। कुशसँगको यो सम्बन्ध उनीहरूको पहिचानको महत्वपूर्ण भाग हो र प्राचीन, कुलीन वंशावलीप्रति गर्वको अनुभूति प्रदान गर्छ। कुषावती कोसाल राज्य को एउटा नगर थियो, जसलाई महाकाव्य [[रामायण]]सँग सम्बन्धित गरिएको छ र कुश तथा कुशवाहा समुदायसँग जोडिएको मानिन्छ। पिता राम पछि कुश शासनमा आएका थिए र उनले क्रमशः लवपुरी (आजको लाहोर) र कुष (कासुर)का शहरहरू स्थापना गरेका थिए।[[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|वाल्मीकि लव र कुशलाई धनुर्विद्यामा प्रशिक्षण दिँदै]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|250px|ऋषि वाल्मीकि, लव र कुशलाई रामायण सिकाउँदै]] [[रामायण]] अनुसार, गर्भवती रानी [[सीता]]लाई राजा [[राम]]ले अयोध्याबाट बाहिर पठाउनुभयो। यसको उद्देश्य धर्मको सर्वोच्चता देखाउनु र आफ्नो राज्यका एक नागरिकले लगाएको आरोपलाई खारेज गर्नु थियो। त्यसपछि सीता वाल्मीकि आश्रम मा शरण लिए, जुन त्रिवेणी धाम नजिक अवस्थित थियो, जहाँ तमासा नदी, सोना र सप्तगण्डकी नदीहरू भेटिन्छन्। यो आश्रम हालको [[चितवन जिल्ला]] मा तमसा नदी को नजिक रहेको छ।<ref>{{cite book|title=Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> त्यहाँ सीताले जुडवाँ पुत्रहरू, [[कुश]] र [[लव]] जन्माइन्। उनीहरू वाल्मीकि ऋषिद्वारा शिक्षा र सैनिक प्रशिक्षण प्राप्त गरे। साथै, उनीहरूले [[राम]]को कथा पनि सिके।'''कुश''' ({{langx|sa|कुश}}, {{IAST3|Kuśa}}) [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र थिए।<ref>{{Cite book |last=Mani |first=Chandra Mauli |url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77 |title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata |date=2009 |publisher=Northern Book Centre |isbn=978-81-7211-257-8 |pages=77 |language=en}}</ref> उनको कथा हिन्दू महाकाव्य [[रामायण]]मा वर्णन गरिएको छ। हिन्दू परम्पराअनुसार, उनले [[कश्मीर]], [[सिन्धु नदी]] र हिन्दू कुश क्षेत्रहरू भारतको सीमा भूभागको रूपमा शासन गरेको मानिन्छ, जसलाई हिन्दू कुश क्षेत्र भनेर चिनिन्छ। कथा अनुसार उनले [[कश्मीर उपत्यका]]मा [[श्रीनगर]] नगर स्थापना गरे र कासुर नगर लवपुरीसँगै स्थापना गरेको पनि बताइन्छ।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab | page = 111 | year = 2005 | publisher = Al-Faisal Nashran | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ }}</ref> यद्यपि स्थानीय कथाहरूले जनाउँछन् कि कासुर १५२५ मा पश्तुन आप्रवासीहरूले स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xoJICgAAQBAJ&dq=kasur+arabic&pg=PT77|title=Beyond The Border: An Indian in Pakistan|last=Sikand|first=Yoginder|date=2011-07-19|publisher=Penguin UK|isbn=9789352141326|language=en}}</ref><ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|last=Nadiem|first=Ihsan H.|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref> काशी–बनारस राज्य र [[मौर्य साम्राज्य]], जसले ईसा पूर्व ३२० देखि १८५ सम्म [[दक्षिण एशिया]]मा शासन गरेको थियो, का शासक वंशहरूले आफूलाई कुशका वंशज भएको दाबी गरेका छन्। कुशलाई [[रघुवंश]]का इक्ष्वाकु वंश तथा [[सूर्यवंश]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ। कथा अनुसार, उनले आफ्नी पत्नी कुमुदवतीबाट दुई सन्तान प्राप्त गरेका थिए: अतिथि (पुत्र) र कनिकमालिका (पुत्री), जसको विवाह यादव वंशका राजा महाभोजसँग भएको बताइन्छ। === वंशहरूको सूची === कुशवाहा समुदाय ऐतिहासिक रूपमा विभिन्न शासन गर्ने तथा योद्धा वंशहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ, जसमध्ये केही प्रमुख वंशहरू यसप्रकार छन्: * '''[[मौर्य साम्राज्य|मौर्य वंश]]''': सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |title=Ashoka and the Decline of the Mauryas |date=1961 |publisher=Oxford University Press}}</ref> कुशवाहा समुदायले ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक परम्पराका आधारमा आफ्नो वंशावली [[मौर्य साम्राज्य]]सँग जोड्ने दाबी गर्छ। उनीहरूले आफूलाई [[सूर्यवंशी]] क्षत्रिय का वंशजको रूपमा पनि पहिचान गर्ने गर्दछन्, विशेष गरी मौर्य वंशका संस्थापक [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित भएको बताइन्छ।<ref name="MauryaHistory">{{cite web |title=About Maurya |url=https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060326/https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html |date=2025-06-10 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Thapar |first1=Romila |title=Asoka and the Decline of the Mauryas |url=https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap |date=1998 |publisher=OUP India |isbn=9780195644456 |pages=[https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap/page/334 334]}}</ref> * '''[[शाक्य]]''': [[गौतम बुद्ध]]सँग सम्बन्धित प्राचीन वंश। कुशवाहा समुदायका केही समूहहरूले आफ्नो वंशावली [[शाक्य]] वंशसँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्। शाक्यहरू उत्तरी भारत र नेपाल क्षेत्रमा बसोबास गर्ने एक प्राचीन समुदाय थिए, जसलाई प्रायः [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। शाक्य गणराज्यको पतनपछि यसको केही सदस्यहरूले कृषि कार्यलाई निरन्तरता दिएका थिए।<ref name="ShakyaCaste">{{cite web |title=Shakya Caste |url=https://sites.google.com/view/shakya-caste}}</ref> == [[File:Koiri kushwaha heritage Nepal.png|thumb| Koiri kushwaha heritage Nepal terai region]] * '''लिच्छवि''': प्राचीन नेपालका शिलालेखहरूमा विभिन्न समुदायहरूको प्रशासनिक भूमिकाको उल्लेख पाइन्छ। कोइरी जातिले लिच्छवीहरू आफ्नो जात को भएको दाबी गर्छन् किनभने तिनीहरू मूल रूपमा वैशाली बिहारका का हुन्। उनीहरूले नेपालमा शासन गरे। <ref>{{Cite book |last=Regmi |first=D.R. |title=Ancient Nepal |date=1969 |publisher=Firma K. L. Mukhopadhyay}}</ref> * '''कछवाहा(कुशवाहा)''': कछवाहा/कुशवाहा वंश एक प्रमुख राजपूत वंश हो, जसले विशेष गरी [[राजस्थान]] र [[जयपुर]] क्षेत्रमा शासन गरेको इतिहास पाइन्छ।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Rajendra |title=The Kachhwaha Dynasty: History and Heritage |publisher=Oxford University Press |year=2010 |pages=45–60}}</ref> *'''हरिकेल''' (वा हरकल): प्राचीन पूर्वी बंगालको एक शक्तिशाली र स्वतन्त्र राज्य थियो। यस राज्यको स्थापना र प्रारम्भिक शासन [[कोइरी]] (Koiri/Koeri) जातका '''महाराजाधिराज कान्तिदेव'''ले गरेका थिए।<ref name="Ray2014">{{cite book |last=Ray |first=Himanshu Prabha |title=Archaeology of Religion in South Asia |url=https://www.google.co.in/books/edition/Archaeology_of_Religion_in_South_Asia/QEkgEAAAQBAJ?hl=en |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=978-0415325912 |access-date=2026-03-20 |language=en}}</ref> हरिकेल राज्य करिब ५०० वर्षसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो, जसमा वर्तमान बंगलादेशका सिलेट र चट्टग्राम विभागहरूका साथै भारतको त्रिपुरा र दक्षिण आसाम (कछार) का केही भागहरू समावेश थिए। [[File:The flag of the Harikela dynasty, which belonged to the Koiri caste.jpg|thumb|The flag of the Harikela dynasty which belonged to the Koiri caste.]] मध्यकालको प्रारम्भिक चरण (इस्वी संवत् ८ औँ शताब्दी) मा दरभंगा जिल्लाको मानपुर नजिकै कोइरी समुदायसँग सम्बन्धित एउटा महत्वपूर्ण शिलालेख फेला परेको छ। उक्त शिलालेखमा 'भूमिस्पर्श मुद्रा' मा रहेका गौतम बुद्धको मूर्ति दान गरिएको उल्लेख छ। मूर्तिको आसनमुनि '''"येन धर्मदत्त कोइरी"''' (Yena dhar-madatta Koiri) भन्ने वाक्यांश कुँदिएको छ, जसले त्यस समयमा कोइरी समुदायको धार्मिक र सामाजिक प्रतिष्ठालाई झल्काउँछ।<ref name="Ray2014" /> [[File:Silver coins of the Harikela dynasty, associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi), and the second features a trident (Trishula).jpg|thumb|Silver coins of the Harikela dynasty associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi) and the second features a trident (Trishula)]] [[File:Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste.jpg|thumb|Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste .]] [[File:Mata PrasRaja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.jpg|thumb|Raja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.]] == सामाजिक-आर्थिक अवस्था == [[File:Literacy rate of nepali koiri.png|thumb|Caste-wise literacy rate of Nepali Koiris]] नेपालमा कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषि सम्बन्धित पेशामा संलग्न भए पनि, उच्च साक्षरताको कारण उनीहरू सामाजिक र आर्थिक रूपमा अत्यन्त सशक्त बनेका छन्। विशेष गरी तराई क्षेत्रमा, कुशवाहा समुदायले शिक्षा, पेशागत दक्षता, र नेतृत्व क्षमतामा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ।पछिल्लो जनगणना अनुसार ८०% भन्दा बढी कुशवाहा साक्षर छन् जुन नेपालको औसत साक्षरता दरभन्दा बढी हो। नेपालको औसत साक्षरता दर ७७.४% छ। कोइरी समुदाय केवल कृषिमा सीमित नभई सरकारी सेवा, राजनीति, व्यवसाय, र अन्य पेशागत क्षेत्रमा पनि प्रभावशाली उपस्थित छ। उनीहरूको उच्च साक्षरता दर र सामुदायिक एकता उनीहरूलाई नीति निर्माण, प्रशासन, र स्थानीय नेतृत्वमा अग्रणी बनाउँछ। कुशवाहा एकताबद्ध र शक्तिशाली प्रमुख मधेशी जाति मध्ये एक हुन्।नेपालमा जमिन नभएको र गरिब कोइरी विरलै देख्नुहुनेछ, तिनीहरू नेपालमा आर्थिक, राजनीतिक रूपमा माथिल्लो जातका जमिनदार हुन्। समुदायका विभिन्न सामाजिक र सामुदायिक संस्थाहरूले शिक्षा सचेतना, सांस्कृतिक संरक्षण, सामाजिक विकास, र नेतृत्व क्षमताको विकासमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। यी पहलहरूले कुशवाहा समुदायलाई नेपाली समाजभित्र प्रभावशाली, सशक्त, र अग्रणी समुदायको रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।<ref name="NKKS">{{cite web |title=Nepal Kushwaha Kalyan Samaj |url=https://nkks.org.np/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060432/https://nkks.org.np/ |date=2025-06-10 }}</ref> == तराई क्षेत्रमा जाति अनुसार कृषि जमिन स्वामित्व == [[File:Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.jpg|thumb|Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.]] नेपालको २०२१ को राष्ट्रिय जनगणनासँग सम्बन्धित तथ्यांकका आधारमा तयार गरिएको यस तालिकाले तराई क्षेत्रमा विभिन्न जाति समुदायहरूको औसत कृषि जमिन स्वामित्व तथा कुल कृषि जमिनमा उनीहरूको हिस्सा देखाउँछ। कुशवाहाको तराईमा अन्य कुनै पनि जातिको तुलनामा धेरै जग्गा छ, उनीहरू तराई क्षेत्रमा बहुमत जग्गाधनी हुन्। धेरै तल्लो जातका मानिसहरू पहिले कोइरीको जमिनमा मजदुरी गर्थे र कोही अझै पनि गर्छन्। यस अनुसार कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषिमा संलग्न रहेको देखिन्छ र औसत रूपमा करिब ६.२ बिगाहा जमिन स्वामित्व रहेको उल्लेख गरिएको छ, जुन तालिकामा समावेश गरिएको समुदायहरू मध्ये उच्चमध्ये एक हो। यस्तै यादव, भूमिहार र थारु समुदायहरू पनि कृषिमा प्रमुख रूपमा संलग्न देखिन्छन् र उनीहरूको पनि उल्लेखनीय कृषि जमिन स्वामित्व रहेको देखिन्छ। कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो र तराई नेपालको अन्न भण्डार हो। यस प्रकारको तथ्यांकले तराई क्षेत्रमा कृषि पेशामा संलग्न विभिन्न समुदायहरूको आर्थिक र सामाजिक संरचनालाई बुझ्न मद्दत पुर्‍याउँछ। कोइरी नेपालको एक बलियो कृषिप्रधान जाति हो। == संस्कृति == [[File:Holi festival celebration in Kathmandu 2025-070A3169.jpg|thumb|women's of kushwaha (koiri) community celebrating holi in nepal]] [[File:Chhath Puja Ritual from India.jpg|thumb|Nepali kushwaha (koiri) community celebrating chhath puja in Kathmandu]] कुशवाहा समुदाय मुख्यतः [[हिन्दू धर्म]] मान्ने समुदाय हो। यस समुदायले विशेषगरी [[शिव]], [[राम]] र [[विष्णु]] जस्ता देवताहरूको पूजा–आराधना गर्ने गर्छन्। कुशवाहा समुदायमा मनाइने प्रमुख पर्वहरूमा [[छठ पर्व]], [[दीपावली]] र [[होली]] पर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Religious Practices |url=https://news.sainicaste.com/2024/03/who-is-kushwaha-caste-god.html |website=Saini Caste News}}</ref> == उपसमूह (कुलहरू) == ऐतिहासिक रूपमा [[कोइरी]] समुदायभित्र विभिन्न उपसमूहहरू(कुलहरू) रहेको उल्लेख पाइन्छ। ब्रिटिशकालीन जाति अध्ययनहरूमा कोइरी समुदायभित्र निम्न उपसमूहहरूको उल्लेख गरिएको छ:<ref>{{cite book |title=The Tribes and Castes of Bengal |last=Risley |first=H. H. |year=1891 |publisher=Government of Bengal}}</ref> * बरकी-दांगी (Barki-Dangi) * छोटकी-दांगी (Chhotki-Dangi) * जरुहार (Jaruhar) * कनौजिया (Kanaujia) * मगहिया (Magahiya) * तिरहुतिया (Tirhutia) * चिरमैट (Chirmait) * कुम्रह (Kumrh) * बनाफर (Banaphar) * गोइता (Goita) * धार (Dhar) * रेतिया (Reutia) * पौरिया (Pauria) * बराकर (Barakar) * पालमोहाँ (Palmohan) == वास्तुकला == [[File:Janaki temple janakpur.jpg|thumb|जानकी मन्दिर जनकपुर कोइरी शैलीको वास्तुकला ]] कोइरी (कुशवाहा) समुदायसँग सम्बन्धित वास्तुकलाको एक उदाहरण [[जानकी मन्दिर]] (जनकपुर) मा देख्न सकिन्छ, जसलाई प्रायः ‘‘कोइरी शैली’’को वास्तुकलाको महत्वपूर्ण नमुना मानिन्छ। यो कोइरी जातिले पनि निर्माण गरेको हुन सक्छ। कुशवाहा (कोइरी) वैदिक क्षत्रिय वा विगतका क्षत्रिय हुन् भन्ने कुरा प्रमाणित हुन्छ । <ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> [[File:Drone image of jankai temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture.png|thumb|Drone image of janaki temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture]] यस प्रकारको वास्तुकलामा हिन्दु, मुगल र क्षेत्रीय मिथिला कलाको मिश्रण देखिन्छ। जनकपुरस्थित जानकी मन्दिर तीन तलाको संरचना हो र यो मुख्यतः ढुंगा तथा सेतो संगमरमरबाट निर्माण गरिएको छ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> मन्दिरको संरचनामा गुम्बज, झ्यालहरूमा जालीदार नक्काशी, रंगीन सिसा, स्तम्भ तथा मिथिला चित्रकलाबाट सजावट गरिएको हुन्छ। मन्दिर परिसरमा करिब ६० वटा कोठाहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ, जसले यस वास्तुकलालाई विशिष्ट र आकर्षक बनाउँछ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> यस शैलीको वास्तुकलाले मधेश तथा मिथिला क्षेत्रको सांस्कृतिक प्रभाव र धार्मिक परम्परालाई प्रतिबिम्बित गरेको मानिन्छ। == सामाजिक स्थिति == नेपालका विभिन्न जाति तथा जातीय समूहहरूको ऐतिहासिक रूपमा सरकार, कृषि, व्यापार, निजामती सेवा, न्यायपालिका र सैनिक संस्थाहरूमा प्रतिनिधित्व फरक–फरक रहेको छ। नेपालको [[शाह वंश]]को शासनकाल (१७६८–२००८) मा पहाडी उच्च जाति जस्तै [[बाहुन]] र [[क्षेत्री]]हरूले निजामती सेवा, न्यायपालिका तथा सेनाको उच्च पदहरूमा उल्लेखनीय प्रभुत्व राखेका थिए। तराई क्षेत्रमा गरिएको केही अध्ययनहरू अनुसार (२०१५ भन्दा अगाडिका तथ्याङ्कहरू), केही मधेसी जाति समूहहरूको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा बढी देखिएको थियो। उदाहरणका लागि, कुशवाहा ([[कोइरी]]) समुदायको नेपाल सरकारको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको राष्ट्रिय जनसंख्या हिस्साभन्दा करिब ३.२ गुणा बढी रहेको उल्लेख गरिएको छ, जसले उनीहरूलाई प्रतिनिधित्वको हिसाबले देशमा चौथो स्थानमा राख्दछ। यसैगरी [[राजपूत]] समुदायको प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा करिब ५.६ गुणा बढी रहेको पाइन्छ भने [[मैथिल ब्राह्मण]]हरूको प्रतिनिधित्व करिब ४.२ गुणा रहेको देखिन्छ।<ref name="Hatlebakk07">{{cite web |last=Hatlebakk |first=Magnus |year=2007 |title=Economic and social structures that may explain the recent conflicts in the Terai of Nepal |location=Kathmandu |publisher=Norwegian Embassy |url=http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-date=2011-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |date=2011-07-24 }}</ref> [[यादव]] समुदाय नेपालका मधेसी समुदायभित्रका सबैभन्दा ठूलो जाति समूहहरूमध्ये एक हो। केही जिल्लाहरूमा उनीहरूको ठूलो जनसंख्याका कारण पछिल्ला दशकहरूमा राजनीतिक प्रतिनिधित्व पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यस समुदायका एक प्रमुख व्यक्तित्व [[रामबरन यादव]] हुन्, जो सन् २००८ जुलाई २३ देखि २०१५ अक्टोबर २९ सम्म नेपालका प्रथम राष्ट्रपति बनेका थिए।<ref name="OCHA1">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=12 |date=April 2007 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113112940/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |archive-date=13 November 2009}}</ref> नेपालमा [[नेपाली भाषा]] राष्ट्रिय भाषा हो भने [[मैथिली भाषा]] दोस्रो धेरै बोलिने भाषामध्ये एक हो। हिन्दू समाजमा प्रचलित [[जाति व्यवस्था]]लाई सन् १९६१ मा लागू गरिएको ''नयाँ मुलुकी ऐन'' द्वारा कानुनी रूपमा निषेध गरिएको थियो।<ref name="OCHA2">{{cite journal|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/2E89F2121C2C57A24925733F000F4F21-Full_report.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=16 |date=July–August 2007 |publisher=OCHA}}</ref><ref name="OCHA3">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=30 |date=June–July 2008 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218090410/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |archive-date=18 February 2010}}</ref><ref name="Him-ext">{{cite web |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |title=Body of murder victim found in Gulmi |publisher=The Himalayan Times |first=Hari |last=Sharma |date=2010-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |archive-date=25 May 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |date=2012-05-25 }}</ref> [[File:Average Height of Nepalese Men and Women in every Province.png|thumb|'''नेपालका विभिन्न प्रदेशहरूमा पुरुष तथा महिलाको औसत उचाइ''']] == जनसंख्या == नेपालको केन्द्रीय तथ्यांक विभागले कुशवाहा जातिलाई व्यापक मधेसी जाति समूह अन्तर्गतको एक उपसमूहका रूपमा वर्गीकृत गरेको छ। यो समुदाय मुख्यतः नेपालको [[तराई]] क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएको छ, जहाँ कृषिलाई मुख्य पेशाका रूपमा अपनाइन्छ। [[राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय]] द्वारा प्रकाशित [[२०२१ नेपाल जनगणना]] अनुसार नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या ३५५,७०७ रहेको छ, जुन नेपालको कुल जनसंख्याको करिब १.२२% हो।<ref name="Census2021">{{Cite book |title=National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report |publisher=National Statistics Office, Nepal |year=2021}}</ref> प्रदेश अनुसार कुशवाहा जनसंख्याको वितरण निम्नानुसार रहेको छ:<ref name="Census2021"/> * [[मधेश प्रदेश]] – ४.५६% * [[लुम्बिनी प्रदेश]] – २% * [[कोशी प्रदेश]] – १% * [[बागमती प्रदेश]] – ०.५% * [[गण्डकी प्रदेश]] – ०.१% * [[कर्णाली प्रदेश]] – ०.१% * [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] – ०.७% राष्ट्रिय औसत (करिब १.३%) भन्दा बढी कुशवाहा जनसंख्या रहेका जिल्लाहरू निम्न छन्:<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |access-date=2025-06-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |date=2023-03-14 }}</ref> * [[सर्लाही]] – ७.९% * [[रौतहट]] – ३.५% * [[बारा]] – ४.५% * [[पर्सा]] – ३.९% * [[धनुषा]] – ५.१% * [[सिराहा]] – ६.०% * [[सप्तरी]] – १.०% * [[महोत्तरी]] – ५.८% * [[सुनसरी]] – ४.१% * [[मोरङ]] – १.०% * [[कपिलवस्तु]] – ०.५% * [[रुपन्देही]] – १.०% * [[बाँके]] – ०.५% * [[बर्दिया]] – ०.२% * [[झापा]] – ०.१% * [[चितवन]] – <०.१% * [[नवलपरासी]] – <०.१% * [[काठमाडौं]] – ०.१% ==उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू== * '''रामचन्द्र सिंह कुशवाहा''' – नेपालका लोकतान्त्रिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित एक स्वतन्त्रता सेनानी। उहाँ महोत्तरी जिल्लाको पडरिया निवासी हुनुहुन्थ्यो। लामो समयदेखि क्यान्सरबाट पीडित रहनु भएका उहाँको काठमाडौँस्थित वीर अस्पतालमा उपचारका क्रममा सन् २०२5 मा निधन भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Freedom fighter Kushwaha no more |url=https://english.onlinekhabar.com/freedom-fighter-kushwaha-no-more.html |website=OnlineKhabar |date=16 July 2025}}</ref> * [[डॉ. उपेन्द्र महतो]] (नेपाली: डॉ. उपेन्द्र महतो), व्यवसायी, परोपकारी तथा गैर‑आवासीय नेपाली संघ (NRNA) का संस्थापक अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato: Nepali Business Tycoon & NRNA Founder |url=https://www.sourcenepal.com/upendra-mahato/}}</ref> * [[राजेन्द्र महतो]] (नेपाली: राजेन्द्र महतो; जन्म १९५८), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व उप–प्रधानमन्त्री तथा विभिन्न पार्टीका नेता।<ref>{{cite web |title=Rajendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rajendra_Mahato}}</ref> * [[लक्ष्मी महतो कोइरी]] (नेपाली: लझ्मी महतो कोइरी; जन्म १९६४), नेपाली राजनीतिज्ञ, House of Representatives का सदस्य (२०८० सम्म) र CPN (UML) का प्रतिनिधि।<ref>{{cite web |title=Laxmi Mahato Koiri |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Laxmi_Mahato_Koiri}}</ref> * उपेन्द्र महतो (राजनीतिज्ञ) – मधेश प्रदेश सभाका सदस्य, Sarlahi‑1 (A) बाट निर्वाचित प्रदेश विपक्षी नेता (२०१७ देखि)।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Upendra_Mahato}}</ref> * [[बिरेन्द्र प्रसाद महतो]] (नेपाली: बिरेन्द्र प्रसाद महतो; जन्म १९६९), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व वन तथा वातावरण मन्त्री र संघीय संसद सदस्य।<ref>{{cite web |title=Birendra Prasad Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Birendra_Prasad_Mahato}}</ref> * [[संजय कुमार महतो]] (नेपाली: संजयकुमार महतो), नेपाली कांग्रेसका प्रदेश सभा सदस्य, मधेश प्रदेश १ (Dhanusha‑1A) बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sanjay Kumar Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sanjay_Kumar_Mahato}}</ref> * [[सिताराम महतो]] (नेपाली: सिताराम महतो; जन्म १९५५), नेपाली कांग्रेस पार्टीका राजनीतिज्ञ र संघीय प्रतिनिधि सभा सदस्य, Sunsari‑2 बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sitaram Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sitaram_Mahato}}</ref> * [[मुगा लाल महतो]] (नेपाली: मुगा लाल महतो), नेपाली राजनीतिज्ञ, Sunsari‑4 निर्वाचन क्षेत्रमा संविधान सभा सदस्य।<ref>{{cite web |title=Muga Lal Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Muga_Lal_Mahato}}</ref> * रबिन महतो (Rabin Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; सर्लाही–२ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=RSP’s Rabin Mahato defeats NCP’s Yadav in Sarlahi-2 by 33,989 votes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/rsps-rabin-mahato-defeats-ncps-yadav-in-sarlahi-2-by-33989-votes-41-52.html}}</ref> * प्रमोद कुमार महतो (Pramod Kumar Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; महोत्तरी–१ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=Pramod Kumar Mahato Wins Mahottari-1 Seat with 34,636 Votes |url=https://khojsamachar.com/pramod-kumar-mahato-wins-mahottari-1-election/}}</ref> * '''इर. बसन्त कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा इन्जिनियर। उहाँ २०२५ देखि मधेश प्रदेश सरकारमा खेलकुद तथा समाज कल्याण मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ र मधेश प्रदेश सभाका सदस्य पनि हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Er. Basant Kushwaha |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Er._Basant_Kushwaha}}</ref> * '''सरोज सिंह कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका प्रदेश सभा सदस्य तथा जनता समाजवादी पार्टी (नेपाल) का राजनीतिज्ञ। उहाँ महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका हुन्।<ref>{{cite web |title=JSP-N lawmaker Saroj Singh Kushwaha suspended |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2025/10/17/jsp-n-lawmaker-saroj-singh-kushwaha-suspended}}</ref> * '''अजय कुमार कुशवाहा''' – बारा जिल्लाको कलैया उपमहानगरपालिका वडा नं. ११ का निर्वाचित वडा अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Ajay Kumar Kushwaha |url=https://kalaiyamun.gov.np/en/content/ajay-kumar-kushwaha}}</ref> * '''राम प्रसाद मेहता''' – सुनसरी जिल्लाका नेपाली राजनीतिज्ञ तथा कोशी प्रदेश सरकारका सामाजिक विकास मन्त्री। उहाँ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) (CPN-UML) सँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ। उहाँले २०७९ को निर्वाचनमा सुनसरी २ (ख) बाट प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचित भएका थिए र हाल कोशी प्रदेशमा मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Over 47000 votes invalid in Sunsari |url=https://risingnepaldaily.com/news/19590 |website=Rising Nepal}}</ref><ref>{{cite web |title=“Effective Cooperation Needed for Drug Control,” Says Koshi Province Chief Minister |url=https://english.pardafas.com/effective-cooperation-needed-for-drug-control-says-koshi-province-chief-minister |website=Pardafas}}</ref> * '''राजन मेहता''' – सुनसरी जिल्लाको इनरुवा नगरपालिकाका मेयर तथा राजनीतिज्ञ। उहाँ नेपाली कांग्रेससँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ र स्थानीय तह निर्वाचनमा निर्वाचित भएका हुन्। उहाँले जिल्ला समन्वय समिति, सुनसरीको प्रमुखको रूपमा पनि जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको छ।<ref>{{cite web |title=District Coordination Committee, Sunsari Chief Mr. Rajan Mehta hosted the coordination meeting |url=https://daosunsari.moha.gov.np/en/post/district-coordination-committee-sunsari-chief-mr-rajan-mehta-hosted-the |website=DAO Sunsari}}</ref><ref>{{cite web |title=Mayor Rajan Mehta Receiving Victory Certificate after Local Level Election |url=https://www.dreamstime.com/rajan-mehta-the-newly-elected-mayor-of-inaruwa-municipality-is-receiving-the-official-certificate-of-victory-from-the-election-image422987909 |website=Dreamstime }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''[[निशा मेहता]]''' सुनसरी जिल्लासँग सम्बन्धित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की नेतृ तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्। उहाँ २०७९ सालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा रास्वपाबाट मधेसी महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत निर्वाचित हुनुभएको हो।<ref>{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा समानुपातिक सदस्यहरूको सूची|url=https://election.gov.np}}</ref>उहाँ नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषद्मा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री तथा खानेपानी मन्त्रीको रूपमा नियुक्त हुनुभएको छ।<ref>{{cite web |title=नयाँ मन्त्रिपरिषद् गठन |url=https://moha.gov.np}}</ref>मेहता स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्ति हुन्। उहाँले नर्सिङ विषयमा स्नातकोत्तर (Master’s) उपाधि हासिल गर्नुभएको छ र यसअघि स्वास्थ्य सेवा तथा शिक्षण क्षेत्रमा कार्यरत रहनुभएको थियो।<ref>{{cite web |title=Nisha Mehta |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nisha_Mehta}}</ref> *'''जवाहरलाल कुशवाहा''' मधेश प्रदेश सभाका सदस्य हुन्, जो सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ (क) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा निर्वाचित भई पछि नेकपा (माओवादी केन्द्र) मा प्रवेश गरेका हुन्।<ref name="JawaharMaoist">{{cite news |title=स्वतन्त्र सांसद जवाहरलाल कुशवाहा माओवादी केन्द्रमा प्रवेश |url=https://www.ratopati.com/story/321456/jawaharlal-kushwaha |work=रातोपाटी |date=२०२३-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="MadheshAssembly">{{cite web |title=प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''रघुनाथ महतो कोइरी''' सुनसरी जिल्लाका एक स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले विभिन्न तहका निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा सहभागिता जनाउँदै स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएका छन्।<ref name="EC_Nepal_Result">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभा निर्वाचन परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''लक्ष्मण महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लासँग सम्बन्धित राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मधेश प्रदेशको प्रदेश सभा तथा स्थानीय तहका निर्वाचनहरूमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका छन्।<ref name="ElectionRecord">{{cite news |title=धनुषामा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको प्रभाव |url=https://ekantipur.com/news |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''रामनरेश महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लाका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मुख्यतया तराई-मधेस क्षेत्रमा कुशवाहा (कोइरी) समुदायको हकहित र प्रतिनिधित्वको सवालमा आवाज उठाउँदै आएका छन्।<ref name="CommunityLeader">{{cite web |title=मधेसको राजनीतिमा जातीय समीकरण र प्रतिनिधित्व |url=https://gorkhapatraonline.com/ |website=गोरखापत्र अनलाइन |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''राज किशोर महतो''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का राजनीतिज्ञ हुन्। उनी २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ बाट भारी मतका साथ निर्वाचित भएका हुन्। उनले नेपाली कांग्रेसका प्रभावशाली नेता महेन्द्र यादवलाई पराजित गर्दै युवा राजनीतिको लहरलाई स्थापित गरेका थिए।<ref name="Dhanusa4_2082">{{cite news |title=धनुषा ४ मा रास्वपाका राज किशोर महतो विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusa/constituency-4 |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |date=२०२६-०३-११ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''वीरेन्द्र कुमार मेहता''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका केन्द्रीय सदस्य हुन्। उनी मधेस प्रदेशमा पार्टीको संगठन विस्तार र वैकल्पिक राजनीतिको प्रवर्द्धनमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। उनी २०८२ को निर्वाचनमा पार्टीको रणनीतिक योजना निर्माण र युवा परिचालनमा संलग्न रहेका थिए।<ref name="VirendraRSP">{{cite news |title=रास्वपा केन्द्रीय समितिमा नयाँ अनुहार |url=https://kfgo.com/2026/03/07/inside-the-nepal-campaign |work=The Mighty 790 KFGO |date=२०२६-०३-०७ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> *'''फकिरा महतो''' मधेस प्रदेश सभाका सदस्य हुन्। उनी सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ (ख) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी हाल मधेस प्रदेश सभामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) को प्रतिनिधित्व गर्दै विभिन्न संसदीय समितिहरूमा सक्रिय छन्।<ref name="FakeeraMadhesh">{{cite web |title=मधेस प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''सञ्जय कुमार महतो''' धनुषा जिल्लाका राजनीतिज्ञ हुन्। उनले २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा-४ बाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको तर्फबाट उम्मेदवारी दिएका थिए। उनी मधेसको स्थानीय राजनीति र सामुदायिक विकासका मुद्दाहरूमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।<ref name="SanjayDhanusa">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ - परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''प्रमेश्वर महतो''' (सहिद) सिरहा जिल्लाको लाहानसँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको ऐतिहासिक मधेश आन्दोलनका क्रममा लाहानमा भएको प्रदर्शनमा सहादत प्राप्त गरेका थिए। उनलाई नेपाल सरकारले औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ र उनको सम्मानमा लाहानका विभिन्न स्थानमा स्मारकहरू निर्माण गरिएका छन्।<ref name="Sahid_Lahan">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिदहरूको सम्झना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/72431 |work=गोरखापत्र अनलाइन |date=२०२२-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="Madesh_Martyrs">{{cite web |title=सहिदहरूको सूची - मधेश प्रदेश सरकार |url=https://madesh.gov.np/martyrs-list |website=मधेश प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''बेचन मेहता''' (सहिद) सुनसरी जिल्लाको इनरुवासँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको मधेश आन्दोलनका क्रममा माघ महिनामा इनरुवामा भएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा सहादत प्राप्त गरेका थिए। नेपाल सरकारले उनलाई औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ। इनरुवा नगरपालिका भित्र उनको सम्मानमा 'सहिद बेचन मेहता चोक' र उनको पूर्ण कदको सालिक निर्माण गरिएको छ।<ref name="BechanSahid">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिद बेचन मेहताको स्मरण |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/735624 |work=अनलाइनखबर |date=२०१९-०१-२१ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="SunsariMartyr">{{cite web |title=सुनसरीका सहिदहरूको विवरण |url=https://madesh.gov.np/ |website=मधेश प्रदेश सरकार |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''अनिता देवी''' जनमत पार्टीकी एक प्रभावशाली नेतृ हुन्। उनी नेपाल सरकारको संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रीको रूपमा कार्य गरिसकेकी छिन्। उनी कुशवाहा समुदायबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उच्च तहमा पुग्ने थोरै महिला नेतृहरूमध्ये एक हुन्।<ref name="AnitaDevi">{{cite news |title=अनिता देवी सामान्य प्रशासन मन्त्री नियुक्त |url=https://www.nepallive.com/story/301245 |work=नेपाल लाइभ |date=२०२३-०८-१४ |access-date=२०२६-०३-१७ |language=ne}}</ref> === खेलकुद === * [[पुजा महतो]] (नेपाली: पुजा महतो; जन्म १७ फेब्रुअरी २००६), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="ESPNCricinfo"/> * [[किशोर महतो]] (नेपाली: किशोर महतो), नेपाली पुरुष क्रिकेट खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Kishore Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kishore_Mahato |website=Wikipedia}}</ref> * [[संगम महतो]] (नेपाली: संगम महतो), नेपाली महिला भलिबल टोलीकी खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Sangam Mahato Profile |url=https://www.hamrokhelkud.net/players/sangam-mahato/ |website=HamroKhelkud }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[भरत सिंह महता]] (नेपाली: भरत सिंह महता; जन्म १२ अगस्ट १९९७), नेपाली पारा‑टाइक्वान्डो प्रतिस्पर्धी; पेरालम्पिक्समा प्रतिस्पर्धा।<ref>{{cite web |title=Bharat Singh Mahata |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bharat_Singh_Mahata |website=Wikipedia}}</ref> * कुशल सिंह मेहता (Kushal Singh Mehta), क्रिकेट खेलाडी (क्रिकहिरोज प्रोफाइल अनुसार)।<ref>{{cite web |title=Kushal‑singh‑mehta Cricket Stats |url=https://cricheroes.com/player-profile/8161779/kushal-singh-mehta/stats}}</ref> *'''सर्वज्ञ सिंह कुशवाहा''' विश्वकै सबैभन्दा कम उमेरका 'फिडे रेटेड' (FIDE rated) चेस खेलाडी हुन्। उनले मात्र ३ वर्ष ७ महिनाको उमेरमा १५७२ रेटिङ प्राप्त गरेर गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड्समा आफ्नो नाम दर्ता गराउने प्रयास गरिरहेका छन्।<ref name="Sarwagya_Chess">{{cite news |title=Sarwagya Singh Kushwaha becomes youngest FIDE-rated chess player |url=https://khelnow.com/chess/sarwagya-singh-kushwaha-youngest-fide-rated-202512 |work=Khel Now |date=२०२५-१२-०३ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:नेपालका जातिहरू]] * [[क्षत्रिय ]] * [[मौर्य साम्राज्य ]] * [[मधेश प्रदेश ]] * [[तराई]] * [[निशा मेहता]] i3x9n6ub703tp79w3fcabb5msblc9al 1380596 1380595 2026-09-18T22:21:08Z ~2026-50473-26 80967 /* वंशहरूको सूची */ 1380596 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = कुशवाहा (कोइरी)<br>kushwaha (Koiri) | image = [[File:Koiri caste couple of nepal.png|thumb|Koiri caste couple of nepal]] | caption = | popplace = {{flag|नेपाल}}, {{flag|भारत}}, {{flag|मौरिसस }}, {{flag|पाकिस्तान }}, {{flag|बर्मा }}, {{flag|बङ्गलादेश }} | pop = ३,५५,७०७ (नेपालको कुल जनसंख्याको १.२२%) २०२१ राष्ट्रिय जनगणना | languages = [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र [[भोजपुरी]] | religions = [[हिन्दू धर्म]] १००% (२०२१) | related = अन्य इन्डो-आर्यन जाति र [[मधेशी]] समुदायहरू<ref>{{cite web |title=नेपाली मधेशी समाज (Nepalko Madheshi Samaj) |url=https://www.researchgate.net/publication/340827126 |website=ResearchGate |access-date=30 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/93185530/Social-Composition-of-Nepal-Caste-Ethnicity-amp-Religion |title=Chapter 3. Social composition of the Population: Caste/Ethnicity and Religion in Nepal |author=Dr. Dilli Ram Dahal |publisher=[[Government of Nepal]], Central Bureau of Statistics |date=2002-12-30 |accessdate=2013-12-05}}</ref> }} '''कुशवाहा (कोइरी)''' [[तराई]] मा वसोवास गर्ने एक उच्च जाति हो । नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या करिब १.२२% जति रहेको छ। यसको संख्या करिब ३ लाख ५५ हजार भन्दा बढी छ। यो समुदाय मुख्य रूपमा [[मधेश प्रदेश]], [[कोशी प्रदेश]], [[लुम्बिनी प्रदेश]] का जिल्लाहरूमा बढी बसोबास गर्छन् र मधेशी समाजमा एक महत्वपूर्ण समुदाय मानिन्छ। <ref>Government of Nepal, National Statistics Office. ''National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report''. Kathmandu: NSO, 2023. https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf</ref> यिनीहरूको मुख्य पुरखौली पेशा कृषि अनि जमिन्दारी हो । तर अब तिनीहरू हरेक पेशा, व्यवसाय, शिक्षा, निजामती सेवा, सेना आदिमा छन्, तिनीहरू अन्य मधेशी जातिहरूको तुलनामा प्रभावशाली र सुव्यवस्थित शक्तिशाली जाति हुन्। यिनीहरू निकै परिश्रमी हुन्छन् । कुशवाहा समुदाय मधेशी उच्च जातिको [[वैश्य]] वर्ग मा पर्दछन्<ref>Government of Nepal; Central Bureau of Statistics; UNFPA. ''Population Monograph of Nepal, Volume II: Social Demography''. Kathmandu: CBS/UNFPA, 2014. https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf</ref>, तर धेरैले आफूलाई [[क्षत्रिय]] दर्जा भएको दाबी पनि गर्छन्। यिनीहरूका पूर्वज शाकाहारी भएतापनि हाल यसमा परिवर्तन हुँदै आएको छ। यस समुदायमा परम्परागत रूपमा प्रचलित थर महतो रहेको पाइन्छ। नेपालमा कुशवाहा/कोइरी समुदायमा प्रयोग हुने थरहरूमा महतो, सिंह, कुशवाहा, मेहता, मौर्य, मुराव, भगत, सिन्हा तथा वर्मा आदि पर्दछन्। नेपालका केही कुशवाहा संगठनहरूले नेपालमा कुशवाहा(कोइरी) समुदायको जनसंख्या १० लाखभन्दा बढी रहेको दाबी गरेका छन्। यदि यो संख्या मानिने हो भने, यो नेपालका कुल जनसंख्याको करिब ३.४% बराबर हुन्छ।<ref>{{cite web |title=Kushwaha community claims over 10 lakh population in Nepal |url=https://www.enewsbureau.com/news-details/9602/2021-01-20 |website=eNews Bureau |date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Final_Population_compostion_12_2.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal}}</ref> == इतिहास == === उत्पत्ति === कुशवाहा समुदायको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध भारतका [[बिहार]] र [[उत्तर प्रदेश]] का कुशवाहासँग गहिरो छ। सयौं वर्षअघिदेखि धेरैजसो कुशवाहा नेपालमा बसोबास गर्न आएका हुन् र आफ्नो समृद्ध कृषि परम्परा ल्याएका छन्। यो समुदाय आफ्नो वंशलाई सूर्यवंशी राजवंशसँग जोड्दछ र परम्परागत रूपमा [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। उनीहरूलाई पौराणिक राजा कुश, जो भगवान् रामका पुत्र थिए, का वंशज मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Hari Bansh |title=The Terai Community and National Integration in Nepal |date=1993 |publisher=Centre for Economic and Technical Studies |isbn=978-81-7022-523-2}}</ref> ऐतिहासिक अभिलेखहरूले देखाउँछन् कि उनीहरूको मधेश क्षेत्रमा बसोबास आधुनिक नेपाल निर्माण हुनु अघि देखि नै रहेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal|date=3 March 2011}}</ref><ref name="madeshi EthnicGroupsNepal">{{cite web |title=Ethnic Groups in Nepal |url=https://www.madhesiyouth.com/data/federal-states-in-nepal/ethnic-groups-in-nepal/ }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपाल र विश्वभर कुशवाहा थर पनि व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ।<ref name="KushwahaSurname">{{cite web |title=Kushwaha Surname Distribution |url=https://forebears.io/surnames/kushwaha}}</ref> कुशवाहा समुदायका केही प्रतिनिधि खेलकुद र अन्य क्षेत्रमा पनि परिचित छन्, जस्तै अजय कुशवाहा(Ajay Kushwaha)।<ref name="AjayKushwahaFIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha - FIBA Profile |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha}}</ref> नेपालमा कुशवाहाहरूको प्राचीन इतिहास विभिन्न क्षेत्रका ऐतिहासिक अभिलेखबाट ट्रेस गर्न सकिन्छ। मधेश क्षेत्रमा कुशवाहाहरूको उपस्थिति आधुनिक नेपालको स्थापना हुनु अघि नै देखिन्छ, जसलाई [[मिथिला |मिथिला]] र वरिपरि क्षेत्रहरूमा उनीहरूको बसोबास र शासनको ऐतिहासिक सन्दर्भहरूले प्रमाणित गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity and History |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal |date=3 March 2011 |access-date=2025-03-11}}</ref> कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने [[वंश]]हरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory">{{cite web |title=History of Kushwaha |url=https://kushwaha.in/history-of-kushwaha/}}</ref> {{Infobox royalty | name = कुश | title = [[अयोध्या|अयोध्या]] का राजकुमार<br>कासुर का राजा | type = हिन्दू | image = Kusa, one of Rāma’s sons..jpg | image_size = 100px | caption = कुश, [[राम]] र [[सीता]]का जुडवाँ पुत्रमध्ये एक | father = [[राम]] | mother = [[सीता]] | dynasty = [[रघुवंश|रघुवंश]]-[[सूर्यवंश]] | issue = अतिथि | spouse = कुमुदवती (''आनन्द रामायण'' अनुसार चम्पिका भनिने) }} नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने वंशहरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory"/> भारत र नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफूलाई [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र कुशका वंशज मान्दछ, मुख्य रूपमा रामायणसँगको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण। हिन्दू परम्पराअनुसार, कुश आफ्नो जुडवाँ भाई [[लव]]सँगै पिता रामद्वारा निर्वासित गरिएपछि [[वाल्मीकि]]द्वारा हुर्काइएका थिए र पछि एक महत्वपूर्ण व्यक्तित्व बने। कुशवाहा समुदायले विश्वास गर्छ कि उनीहरूको नाम “कुश” बाट उत्पन्न भएको हो, जसले उनीहरूलाई [[अयोध्या]]को शाही वंशसँग प्रतीकात्मक रूपमा जोड्दछ।<ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Ashwani |title=Community Warriors: State, Peasants and Caste Armies in Bihar |date=2008 |publisher=Anthem Press |isbn=9781843317098 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=num2I4NFGqIC}}</ref> यो दाबी प्रायः उनीहरूको ऐतिहासिक भूमिका युद्धकर्मी र कृषकको रूपमा रहेर पनि बलियो बनाइन्छ, जुन [[क्षत्रिय]] वर्ग, अर्थात् युद्धकर्मी वर्ग,सँग मेल खान्छ, जसमा कुश रहेको मानिन्छ। धेरै कुशवाहाहरूले आफूलाई [[मौर्य वंश]] र [[शाक्य]] वंश (गौतम बुद्धको वंशज)सँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्, जसले उनीहरूको क्षत्रिय वंशावलीको विश्वासलाई थप बलियो बनाउँछ। समयसँगै, समुदायले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान कायम राख्दै आएको छ, जुन मुख्य रूपमा कृषि र कुशको विरासतमा आधारित रहेको छ।सांस्कृतिक रूपमा, कुशवाहा समुदायले अझै पनि केही संस्कार, प्रथा र परम्पराहरू पालन गर्दै आएको छ, जसलाई उनीहरूले आफ्नो शाही विरासतसँग सम्बन्धित ठान्छन्। कुशसँगको यो सम्बन्ध उनीहरूको पहिचानको महत्वपूर्ण भाग हो र प्राचीन, कुलीन वंशावलीप्रति गर्वको अनुभूति प्रदान गर्छ। कुषावती कोसाल राज्य को एउटा नगर थियो, जसलाई महाकाव्य [[रामायण]]सँग सम्बन्धित गरिएको छ र कुश तथा कुशवाहा समुदायसँग जोडिएको मानिन्छ। पिता राम पछि कुश शासनमा आएका थिए र उनले क्रमशः लवपुरी (आजको लाहोर) र कुष (कासुर)का शहरहरू स्थापना गरेका थिए।[[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|वाल्मीकि लव र कुशलाई धनुर्विद्यामा प्रशिक्षण दिँदै]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|250px|ऋषि वाल्मीकि, लव र कुशलाई रामायण सिकाउँदै]] [[रामायण]] अनुसार, गर्भवती रानी [[सीता]]लाई राजा [[राम]]ले अयोध्याबाट बाहिर पठाउनुभयो। यसको उद्देश्य धर्मको सर्वोच्चता देखाउनु र आफ्नो राज्यका एक नागरिकले लगाएको आरोपलाई खारेज गर्नु थियो। त्यसपछि सीता वाल्मीकि आश्रम मा शरण लिए, जुन त्रिवेणी धाम नजिक अवस्थित थियो, जहाँ तमासा नदी, सोना र सप्तगण्डकी नदीहरू भेटिन्छन्। यो आश्रम हालको [[चितवन जिल्ला]] मा तमसा नदी को नजिक रहेको छ।<ref>{{cite book|title=Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> त्यहाँ सीताले जुडवाँ पुत्रहरू, [[कुश]] र [[लव]] जन्माइन्। उनीहरू वाल्मीकि ऋषिद्वारा शिक्षा र सैनिक प्रशिक्षण प्राप्त गरे। साथै, उनीहरूले [[राम]]को कथा पनि सिके।'''कुश''' ({{langx|sa|कुश}}, {{IAST3|Kuśa}}) [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र थिए।<ref>{{Cite book |last=Mani |first=Chandra Mauli |url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77 |title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata |date=2009 |publisher=Northern Book Centre |isbn=978-81-7211-257-8 |pages=77 |language=en}}</ref> उनको कथा हिन्दू महाकाव्य [[रामायण]]मा वर्णन गरिएको छ। हिन्दू परम्पराअनुसार, उनले [[कश्मीर]], [[सिन्धु नदी]] र हिन्दू कुश क्षेत्रहरू भारतको सीमा भूभागको रूपमा शासन गरेको मानिन्छ, जसलाई हिन्दू कुश क्षेत्र भनेर चिनिन्छ। कथा अनुसार उनले [[कश्मीर उपत्यका]]मा [[श्रीनगर]] नगर स्थापना गरे र कासुर नगर लवपुरीसँगै स्थापना गरेको पनि बताइन्छ।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab | page = 111 | year = 2005 | publisher = Al-Faisal Nashran | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ }}</ref> यद्यपि स्थानीय कथाहरूले जनाउँछन् कि कासुर १५२५ मा पश्तुन आप्रवासीहरूले स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xoJICgAAQBAJ&dq=kasur+arabic&pg=PT77|title=Beyond The Border: An Indian in Pakistan|last=Sikand|first=Yoginder|date=2011-07-19|publisher=Penguin UK|isbn=9789352141326|language=en}}</ref><ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|last=Nadiem|first=Ihsan H.|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref> काशी–बनारस राज्य र [[मौर्य साम्राज्य]], जसले ईसा पूर्व ३२० देखि १८५ सम्म [[दक्षिण एशिया]]मा शासन गरेको थियो, का शासक वंशहरूले आफूलाई कुशका वंशज भएको दाबी गरेका छन्। कुशलाई [[रघुवंश]]का इक्ष्वाकु वंश तथा [[सूर्यवंश]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ। कथा अनुसार, उनले आफ्नी पत्नी कुमुदवतीबाट दुई सन्तान प्राप्त गरेका थिए: अतिथि (पुत्र) र कनिकमालिका (पुत्री), जसको विवाह यादव वंशका राजा महाभोजसँग भएको बताइन्छ। === वंशहरूको सूची === कुशवाहा समुदाय ऐतिहासिक रूपमा विभिन्न शासन गर्ने तथा योद्धा वंशहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ, जसमध्ये केही प्रमुख वंशहरू यसप्रकार छन्: * '''[[मौर्य साम्राज्य|मौर्य वंश]]''': सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |title=Ashoka and the Decline of the Mauryas |date=1961 |publisher=Oxford University Press}}</ref> कुशवाहा समुदायले ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक परम्पराका आधारमा आफ्नो वंशावली [[मौर्य साम्राज्य]]सँग जोड्ने दाबी गर्छ। उनीहरूले आफूलाई [[सूर्यवंशी]] क्षत्रिय का वंशजको रूपमा पनि पहिचान गर्ने गर्दछन्, विशेष गरी मौर्य वंशका संस्थापक [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित भएको बताइन्छ।<ref name="MauryaHistory">{{cite web |title=About Maurya |url=https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060326/https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html |date=2025-06-10 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Thapar |first1=Romila |title=Asoka and the Decline of the Mauryas |url=https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap |date=1998 |publisher=OUP India |isbn=9780195644456 |pages=[https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap/page/334 334]}}</ref> * '''[[शाक्य]]''': [[गौतम बुद्ध]]सँग सम्बन्धित प्राचीन वंश। कुशवाहा समुदायका केही समूहहरूले आफ्नो वंशावली [[शाक्य]] वंशसँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्। शाक्यहरू उत्तरी भारत र नेपाल क्षेत्रमा बसोबास गर्ने एक प्राचीन समुदाय थिए, जसलाई प्रायः [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। शाक्य गणराज्यको पतनपछि यसको केही सदस्यहरूले कृषि कार्यलाई निरन्तरता दिएका थिए।<ref name="ShakyaCaste">{{cite web |title=Shakya Caste |url=https://sites.google.com/view/shakya-caste}}</ref> [[File:Koiri kushwaha heritage Nepal.png|thumb| Koiri kushwaha heritage Nepal terai region]] * '''लिच्छवि''': प्राचीन नेपालका शिलालेखहरूमा विभिन्न समुदायहरूको प्रशासनिक भूमिकाको उल्लेख पाइन्छ। कोइरी जातिले लिच्छवीहरू आफ्नो जात को भएको दाबी गर्छन् किनभने तिनीहरू मूल रूपमा वैशाली बिहारका का हुन्। उनीहरूले नेपालमा शासन गरे। <ref>{{Cite book |last=Regmi |first=D.R. |title=Ancient Nepal |date=1969 |publisher=Firma K. L. Mukhopadhyay}}</ref> * '''कछवाहा(कुशवाहा)''': कछवाहा/कुशवाहा वंश एक प्रमुख राजपूत वंश हो, जसले विशेष गरी [[राजस्थान]] र [[जयपुर]] क्षेत्रमा शासन गरेको इतिहास पाइन्छ।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Rajendra |title=The Kachhwaha Dynasty: History and Heritage |publisher=Oxford University Press |year=2010 |pages=45–60}}</ref> *'''हरिकेल''' (वा हरकल): प्राचीन पूर्वी बंगालको एक शक्तिशाली र स्वतन्त्र राज्य थियो। यस राज्यको स्थापना र प्रारम्भिक शासन [[कोइरी]] (Koiri/Koeri) जातका '''महाराजाधिराज कान्तिदेव'''ले गरेका थिए।<ref name="Ray2014">{{cite book |last=Ray |first=Himanshu Prabha |title=Archaeology of Religion in South Asia |url=https://www.google.co.in/books/edition/Archaeology_of_Religion_in_South_Asia/QEkgEAAAQBAJ?hl=en |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=978-0415325912 |access-date=2026-03-20 |language=en}}</ref> हरिकेल राज्य करिब ५०० वर्षसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो, जसमा वर्तमान बंगलादेशका सिलेट र चट्टग्राम विभागहरूका साथै भारतको त्रिपुरा र दक्षिण आसाम (कछार) का केही भागहरू समावेश थिए। [[File:The flag of the Harikela dynasty, which belonged to the Koiri caste.jpg|thumb|The flag of the Harikela dynasty which belonged to the Koiri caste.]] मध्यकालको प्रारम्भिक चरण (इस्वी संवत् ८ औँ शताब्दी) मा दरभंगा जिल्लाको मानपुर नजिकै कोइरी समुदायसँग सम्बन्धित एउटा महत्वपूर्ण शिलालेख फेला परेको छ। उक्त शिलालेखमा 'भूमिस्पर्श मुद्रा' मा रहेका गौतम बुद्धको मूर्ति दान गरिएको उल्लेख छ। मूर्तिको आसनमुनि '''"येन धर्मदत्त कोइरी"''' (Yena dhar-madatta Koiri) भन्ने वाक्यांश कुँदिएको छ, जसले त्यस समयमा कोइरी समुदायको धार्मिक र सामाजिक प्रतिष्ठालाई झल्काउँछ।<ref name="Ray2014" /> [[File:Silver coins of the Harikela dynasty, associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi), and the second features a trident (Trishula).jpg|thumb|Silver coins of the Harikela dynasty associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi) and the second features a trident (Trishula)]] [[File:Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste.jpg|thumb|Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste .]] [[File:Mata PrasRaja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.jpg|thumb|Raja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.]] == सामाजिक-आर्थिक अवस्था == [[File:Literacy rate of nepali koiri.png|thumb|Caste-wise literacy rate of Nepali Koiris]] नेपालमा कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषि सम्बन्धित पेशामा संलग्न भए पनि, उच्च साक्षरताको कारण उनीहरू सामाजिक र आर्थिक रूपमा अत्यन्त सशक्त बनेका छन्। विशेष गरी तराई क्षेत्रमा, कुशवाहा समुदायले शिक्षा, पेशागत दक्षता, र नेतृत्व क्षमतामा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ।पछिल्लो जनगणना अनुसार ८०% भन्दा बढी कुशवाहा साक्षर छन् जुन नेपालको औसत साक्षरता दरभन्दा बढी हो। नेपालको औसत साक्षरता दर ७७.४% छ। कोइरी समुदाय केवल कृषिमा सीमित नभई सरकारी सेवा, राजनीति, व्यवसाय, र अन्य पेशागत क्षेत्रमा पनि प्रभावशाली उपस्थित छ। उनीहरूको उच्च साक्षरता दर र सामुदायिक एकता उनीहरूलाई नीति निर्माण, प्रशासन, र स्थानीय नेतृत्वमा अग्रणी बनाउँछ। कुशवाहा एकताबद्ध र शक्तिशाली प्रमुख मधेशी जाति मध्ये एक हुन्।नेपालमा जमिन नभएको र गरिब कोइरी विरलै देख्नुहुनेछ, तिनीहरू नेपालमा आर्थिक, राजनीतिक रूपमा माथिल्लो जातका जमिनदार हुन्। समुदायका विभिन्न सामाजिक र सामुदायिक संस्थाहरूले शिक्षा सचेतना, सांस्कृतिक संरक्षण, सामाजिक विकास, र नेतृत्व क्षमताको विकासमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। यी पहलहरूले कुशवाहा समुदायलाई नेपाली समाजभित्र प्रभावशाली, सशक्त, र अग्रणी समुदायको रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।<ref name="NKKS">{{cite web |title=Nepal Kushwaha Kalyan Samaj |url=https://nkks.org.np/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060432/https://nkks.org.np/ |date=2025-06-10 }}</ref> == तराई क्षेत्रमा जाति अनुसार कृषि जमिन स्वामित्व == [[File:Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.jpg|thumb|Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.]] नेपालको २०२१ को राष्ट्रिय जनगणनासँग सम्बन्धित तथ्यांकका आधारमा तयार गरिएको यस तालिकाले तराई क्षेत्रमा विभिन्न जाति समुदायहरूको औसत कृषि जमिन स्वामित्व तथा कुल कृषि जमिनमा उनीहरूको हिस्सा देखाउँछ। कुशवाहाको तराईमा अन्य कुनै पनि जातिको तुलनामा धेरै जग्गा छ, उनीहरू तराई क्षेत्रमा बहुमत जग्गाधनी हुन्। धेरै तल्लो जातका मानिसहरू पहिले कोइरीको जमिनमा मजदुरी गर्थे र कोही अझै पनि गर्छन्। यस अनुसार कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषिमा संलग्न रहेको देखिन्छ र औसत रूपमा करिब ६.२ बिगाहा जमिन स्वामित्व रहेको उल्लेख गरिएको छ, जुन तालिकामा समावेश गरिएको समुदायहरू मध्ये उच्चमध्ये एक हो। यस्तै यादव, भूमिहार र थारु समुदायहरू पनि कृषिमा प्रमुख रूपमा संलग्न देखिन्छन् र उनीहरूको पनि उल्लेखनीय कृषि जमिन स्वामित्व रहेको देखिन्छ। कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो र तराई नेपालको अन्न भण्डार हो। यस प्रकारको तथ्यांकले तराई क्षेत्रमा कृषि पेशामा संलग्न विभिन्न समुदायहरूको आर्थिक र सामाजिक संरचनालाई बुझ्न मद्दत पुर्‍याउँछ। कोइरी नेपालको एक बलियो कृषिप्रधान जाति हो। == संस्कृति == [[File:Holi festival celebration in Kathmandu 2025-070A3169.jpg|thumb|women's of kushwaha (koiri) community celebrating holi in nepal]] [[File:Chhath Puja Ritual from India.jpg|thumb|Nepali kushwaha (koiri) community celebrating chhath puja in Kathmandu]] कुशवाहा समुदाय मुख्यतः [[हिन्दू धर्म]] मान्ने समुदाय हो। यस समुदायले विशेषगरी [[शिव]], [[राम]] र [[विष्णु]] जस्ता देवताहरूको पूजा–आराधना गर्ने गर्छन्। कुशवाहा समुदायमा मनाइने प्रमुख पर्वहरूमा [[छठ पर्व]], [[दीपावली]] र [[होली]] पर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Religious Practices |url=https://news.sainicaste.com/2024/03/who-is-kushwaha-caste-god.html |website=Saini Caste News}}</ref> == उपसमूह (कुलहरू) == ऐतिहासिक रूपमा [[कोइरी]] समुदायभित्र विभिन्न उपसमूहहरू(कुलहरू) रहेको उल्लेख पाइन्छ। ब्रिटिशकालीन जाति अध्ययनहरूमा कोइरी समुदायभित्र निम्न उपसमूहहरूको उल्लेख गरिएको छ:<ref>{{cite book |title=The Tribes and Castes of Bengal |last=Risley |first=H. H. |year=1891 |publisher=Government of Bengal}}</ref> * बरकी-दांगी (Barki-Dangi) * छोटकी-दांगी (Chhotki-Dangi) * जरुहार (Jaruhar) * कनौजिया (Kanaujia) * मगहिया (Magahiya) * तिरहुतिया (Tirhutia) * चिरमैट (Chirmait) * कुम्रह (Kumrh) * बनाफर (Banaphar) * गोइता (Goita) * धार (Dhar) * रेतिया (Reutia) * पौरिया (Pauria) * बराकर (Barakar) * पालमोहाँ (Palmohan) == वास्तुकला == [[File:Janaki temple janakpur.jpg|thumb|जानकी मन्दिर जनकपुर कोइरी शैलीको वास्तुकला ]] कोइरी (कुशवाहा) समुदायसँग सम्बन्धित वास्तुकलाको एक उदाहरण [[जानकी मन्दिर]] (जनकपुर) मा देख्न सकिन्छ, जसलाई प्रायः ‘‘कोइरी शैली’’को वास्तुकलाको महत्वपूर्ण नमुना मानिन्छ। यो कोइरी जातिले पनि निर्माण गरेको हुन सक्छ। कुशवाहा (कोइरी) वैदिक क्षत्रिय वा विगतका क्षत्रिय हुन् भन्ने कुरा प्रमाणित हुन्छ । <ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> [[File:Drone image of jankai temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture.png|thumb|Drone image of janaki temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture]] यस प्रकारको वास्तुकलामा हिन्दु, मुगल र क्षेत्रीय मिथिला कलाको मिश्रण देखिन्छ। जनकपुरस्थित जानकी मन्दिर तीन तलाको संरचना हो र यो मुख्यतः ढुंगा तथा सेतो संगमरमरबाट निर्माण गरिएको छ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> मन्दिरको संरचनामा गुम्बज, झ्यालहरूमा जालीदार नक्काशी, रंगीन सिसा, स्तम्भ तथा मिथिला चित्रकलाबाट सजावट गरिएको हुन्छ। मन्दिर परिसरमा करिब ६० वटा कोठाहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ, जसले यस वास्तुकलालाई विशिष्ट र आकर्षक बनाउँछ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> यस शैलीको वास्तुकलाले मधेश तथा मिथिला क्षेत्रको सांस्कृतिक प्रभाव र धार्मिक परम्परालाई प्रतिबिम्बित गरेको मानिन्छ। == सामाजिक स्थिति == नेपालका विभिन्न जाति तथा जातीय समूहहरूको ऐतिहासिक रूपमा सरकार, कृषि, व्यापार, निजामती सेवा, न्यायपालिका र सैनिक संस्थाहरूमा प्रतिनिधित्व फरक–फरक रहेको छ। नेपालको [[शाह वंश]]को शासनकाल (१७६८–२००८) मा पहाडी उच्च जाति जस्तै [[बाहुन]] र [[क्षेत्री]]हरूले निजामती सेवा, न्यायपालिका तथा सेनाको उच्च पदहरूमा उल्लेखनीय प्रभुत्व राखेका थिए। तराई क्षेत्रमा गरिएको केही अध्ययनहरू अनुसार (२०१५ भन्दा अगाडिका तथ्याङ्कहरू), केही मधेसी जाति समूहहरूको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा बढी देखिएको थियो। उदाहरणका लागि, कुशवाहा ([[कोइरी]]) समुदायको नेपाल सरकारको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको राष्ट्रिय जनसंख्या हिस्साभन्दा करिब ३.२ गुणा बढी रहेको उल्लेख गरिएको छ, जसले उनीहरूलाई प्रतिनिधित्वको हिसाबले देशमा चौथो स्थानमा राख्दछ। यसैगरी [[राजपूत]] समुदायको प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा करिब ५.६ गुणा बढी रहेको पाइन्छ भने [[मैथिल ब्राह्मण]]हरूको प्रतिनिधित्व करिब ४.२ गुणा रहेको देखिन्छ।<ref name="Hatlebakk07">{{cite web |last=Hatlebakk |first=Magnus |year=2007 |title=Economic and social structures that may explain the recent conflicts in the Terai of Nepal |location=Kathmandu |publisher=Norwegian Embassy |url=http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-date=2011-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |date=2011-07-24 }}</ref> [[यादव]] समुदाय नेपालका मधेसी समुदायभित्रका सबैभन्दा ठूलो जाति समूहहरूमध्ये एक हो। केही जिल्लाहरूमा उनीहरूको ठूलो जनसंख्याका कारण पछिल्ला दशकहरूमा राजनीतिक प्रतिनिधित्व पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यस समुदायका एक प्रमुख व्यक्तित्व [[रामबरन यादव]] हुन्, जो सन् २००८ जुलाई २३ देखि २०१५ अक्टोबर २९ सम्म नेपालका प्रथम राष्ट्रपति बनेका थिए।<ref name="OCHA1">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=12 |date=April 2007 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113112940/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |archive-date=13 November 2009}}</ref> नेपालमा [[नेपाली भाषा]] राष्ट्रिय भाषा हो भने [[मैथिली भाषा]] दोस्रो धेरै बोलिने भाषामध्ये एक हो। हिन्दू समाजमा प्रचलित [[जाति व्यवस्था]]लाई सन् १९६१ मा लागू गरिएको ''नयाँ मुलुकी ऐन'' द्वारा कानुनी रूपमा निषेध गरिएको थियो।<ref name="OCHA2">{{cite journal|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/2E89F2121C2C57A24925733F000F4F21-Full_report.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=16 |date=July–August 2007 |publisher=OCHA}}</ref><ref name="OCHA3">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=30 |date=June–July 2008 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218090410/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |archive-date=18 February 2010}}</ref><ref name="Him-ext">{{cite web |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |title=Body of murder victim found in Gulmi |publisher=The Himalayan Times |first=Hari |last=Sharma |date=2010-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |archive-date=25 May 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |date=2012-05-25 }}</ref> [[File:Average Height of Nepalese Men and Women in every Province.png|thumb|'''नेपालका विभिन्न प्रदेशहरूमा पुरुष तथा महिलाको औसत उचाइ''']] == जनसंख्या == नेपालको केन्द्रीय तथ्यांक विभागले कुशवाहा जातिलाई व्यापक मधेसी जाति समूह अन्तर्गतको एक उपसमूहका रूपमा वर्गीकृत गरेको छ। यो समुदाय मुख्यतः नेपालको [[तराई]] क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएको छ, जहाँ कृषिलाई मुख्य पेशाका रूपमा अपनाइन्छ। [[राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय]] द्वारा प्रकाशित [[२०२१ नेपाल जनगणना]] अनुसार नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या ३५५,७०७ रहेको छ, जुन नेपालको कुल जनसंख्याको करिब १.२२% हो।<ref name="Census2021">{{Cite book |title=National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report |publisher=National Statistics Office, Nepal |year=2021}}</ref> प्रदेश अनुसार कुशवाहा जनसंख्याको वितरण निम्नानुसार रहेको छ:<ref name="Census2021"/> * [[मधेश प्रदेश]] – ४.५६% * [[लुम्बिनी प्रदेश]] – २% * [[कोशी प्रदेश]] – १% * [[बागमती प्रदेश]] – ०.५% * [[गण्डकी प्रदेश]] – ०.१% * [[कर्णाली प्रदेश]] – ०.१% * [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] – ०.७% राष्ट्रिय औसत (करिब १.३%) भन्दा बढी कुशवाहा जनसंख्या रहेका जिल्लाहरू निम्न छन्:<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |access-date=2025-06-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |date=2023-03-14 }}</ref> * [[सर्लाही]] – ७.९% * [[रौतहट]] – ३.५% * [[बारा]] – ४.५% * [[पर्सा]] – ३.९% * [[धनुषा]] – ५.१% * [[सिराहा]] – ६.०% * [[सप्तरी]] – १.०% * [[महोत्तरी]] – ५.८% * [[सुनसरी]] – ४.१% * [[मोरङ]] – १.०% * [[कपिलवस्तु]] – ०.५% * [[रुपन्देही]] – १.०% * [[बाँके]] – ०.५% * [[बर्दिया]] – ०.२% * [[झापा]] – ०.१% * [[चितवन]] – <०.१% * [[नवलपरासी]] – <०.१% * [[काठमाडौं]] – ०.१% ==उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू== * '''रामचन्द्र सिंह कुशवाहा''' – नेपालका लोकतान्त्रिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित एक स्वतन्त्रता सेनानी। उहाँ महोत्तरी जिल्लाको पडरिया निवासी हुनुहुन्थ्यो। लामो समयदेखि क्यान्सरबाट पीडित रहनु भएका उहाँको काठमाडौँस्थित वीर अस्पतालमा उपचारका क्रममा सन् २०२5 मा निधन भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Freedom fighter Kushwaha no more |url=https://english.onlinekhabar.com/freedom-fighter-kushwaha-no-more.html |website=OnlineKhabar |date=16 July 2025}}</ref> * [[डॉ. उपेन्द्र महतो]] (नेपाली: डॉ. उपेन्द्र महतो), व्यवसायी, परोपकारी तथा गैर‑आवासीय नेपाली संघ (NRNA) का संस्थापक अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato: Nepali Business Tycoon & NRNA Founder |url=https://www.sourcenepal.com/upendra-mahato/}}</ref> * [[राजेन्द्र महतो]] (नेपाली: राजेन्द्र महतो; जन्म १९५८), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व उप–प्रधानमन्त्री तथा विभिन्न पार्टीका नेता।<ref>{{cite web |title=Rajendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rajendra_Mahato}}</ref> * [[लक्ष्मी महतो कोइरी]] (नेपाली: लझ्मी महतो कोइरी; जन्म १९६४), नेपाली राजनीतिज्ञ, House of Representatives का सदस्य (२०८० सम्म) र CPN (UML) का प्रतिनिधि।<ref>{{cite web |title=Laxmi Mahato Koiri |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Laxmi_Mahato_Koiri}}</ref> * उपेन्द्र महतो (राजनीतिज्ञ) – मधेश प्रदेश सभाका सदस्य, Sarlahi‑1 (A) बाट निर्वाचित प्रदेश विपक्षी नेता (२०१७ देखि)।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Upendra_Mahato}}</ref> * [[बिरेन्द्र प्रसाद महतो]] (नेपाली: बिरेन्द्र प्रसाद महतो; जन्म १९६९), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व वन तथा वातावरण मन्त्री र संघीय संसद सदस्य।<ref>{{cite web |title=Birendra Prasad Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Birendra_Prasad_Mahato}}</ref> * [[संजय कुमार महतो]] (नेपाली: संजयकुमार महतो), नेपाली कांग्रेसका प्रदेश सभा सदस्य, मधेश प्रदेश १ (Dhanusha‑1A) बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sanjay Kumar Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sanjay_Kumar_Mahato}}</ref> * [[सिताराम महतो]] (नेपाली: सिताराम महतो; जन्म १९५५), नेपाली कांग्रेस पार्टीका राजनीतिज्ञ र संघीय प्रतिनिधि सभा सदस्य, Sunsari‑2 बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sitaram Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sitaram_Mahato}}</ref> * [[मुगा लाल महतो]] (नेपाली: मुगा लाल महतो), नेपाली राजनीतिज्ञ, Sunsari‑4 निर्वाचन क्षेत्रमा संविधान सभा सदस्य।<ref>{{cite web |title=Muga Lal Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Muga_Lal_Mahato}}</ref> * रबिन महतो (Rabin Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; सर्लाही–२ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=RSP’s Rabin Mahato defeats NCP’s Yadav in Sarlahi-2 by 33,989 votes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/rsps-rabin-mahato-defeats-ncps-yadav-in-sarlahi-2-by-33989-votes-41-52.html}}</ref> * प्रमोद कुमार महतो (Pramod Kumar Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; महोत्तरी–१ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=Pramod Kumar Mahato Wins Mahottari-1 Seat with 34,636 Votes |url=https://khojsamachar.com/pramod-kumar-mahato-wins-mahottari-1-election/}}</ref> * '''इर. बसन्त कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा इन्जिनियर। उहाँ २०२५ देखि मधेश प्रदेश सरकारमा खेलकुद तथा समाज कल्याण मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ र मधेश प्रदेश सभाका सदस्य पनि हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Er. Basant Kushwaha |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Er._Basant_Kushwaha}}</ref> * '''सरोज सिंह कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका प्रदेश सभा सदस्य तथा जनता समाजवादी पार्टी (नेपाल) का राजनीतिज्ञ। उहाँ महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका हुन्।<ref>{{cite web |title=JSP-N lawmaker Saroj Singh Kushwaha suspended |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2025/10/17/jsp-n-lawmaker-saroj-singh-kushwaha-suspended}}</ref> * '''अजय कुमार कुशवाहा''' – बारा जिल्लाको कलैया उपमहानगरपालिका वडा नं. ११ का निर्वाचित वडा अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Ajay Kumar Kushwaha |url=https://kalaiyamun.gov.np/en/content/ajay-kumar-kushwaha}}</ref> * '''राम प्रसाद मेहता''' – सुनसरी जिल्लाका नेपाली राजनीतिज्ञ तथा कोशी प्रदेश सरकारका सामाजिक विकास मन्त्री। उहाँ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) (CPN-UML) सँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ। उहाँले २०७९ को निर्वाचनमा सुनसरी २ (ख) बाट प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचित भएका थिए र हाल कोशी प्रदेशमा मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Over 47000 votes invalid in Sunsari |url=https://risingnepaldaily.com/news/19590 |website=Rising Nepal}}</ref><ref>{{cite web |title=“Effective Cooperation Needed for Drug Control,” Says Koshi Province Chief Minister |url=https://english.pardafas.com/effective-cooperation-needed-for-drug-control-says-koshi-province-chief-minister |website=Pardafas}}</ref> * '''राजन मेहता''' – सुनसरी जिल्लाको इनरुवा नगरपालिकाका मेयर तथा राजनीतिज्ञ। उहाँ नेपाली कांग्रेससँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ र स्थानीय तह निर्वाचनमा निर्वाचित भएका हुन्। उहाँले जिल्ला समन्वय समिति, सुनसरीको प्रमुखको रूपमा पनि जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको छ।<ref>{{cite web |title=District Coordination Committee, Sunsari Chief Mr. Rajan Mehta hosted the coordination meeting |url=https://daosunsari.moha.gov.np/en/post/district-coordination-committee-sunsari-chief-mr-rajan-mehta-hosted-the |website=DAO Sunsari}}</ref><ref>{{cite web |title=Mayor Rajan Mehta Receiving Victory Certificate after Local Level Election |url=https://www.dreamstime.com/rajan-mehta-the-newly-elected-mayor-of-inaruwa-municipality-is-receiving-the-official-certificate-of-victory-from-the-election-image422987909 |website=Dreamstime }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''[[निशा मेहता]]''' सुनसरी जिल्लासँग सम्बन्धित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की नेतृ तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्। उहाँ २०७९ सालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा रास्वपाबाट मधेसी महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत निर्वाचित हुनुभएको हो।<ref>{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा समानुपातिक सदस्यहरूको सूची|url=https://election.gov.np}}</ref>उहाँ नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषद्मा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री तथा खानेपानी मन्त्रीको रूपमा नियुक्त हुनुभएको छ।<ref>{{cite web |title=नयाँ मन्त्रिपरिषद् गठन |url=https://moha.gov.np}}</ref>मेहता स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्ति हुन्। उहाँले नर्सिङ विषयमा स्नातकोत्तर (Master’s) उपाधि हासिल गर्नुभएको छ र यसअघि स्वास्थ्य सेवा तथा शिक्षण क्षेत्रमा कार्यरत रहनुभएको थियो।<ref>{{cite web |title=Nisha Mehta |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nisha_Mehta}}</ref> *'''जवाहरलाल कुशवाहा''' मधेश प्रदेश सभाका सदस्य हुन्, जो सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ (क) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा निर्वाचित भई पछि नेकपा (माओवादी केन्द्र) मा प्रवेश गरेका हुन्।<ref name="JawaharMaoist">{{cite news |title=स्वतन्त्र सांसद जवाहरलाल कुशवाहा माओवादी केन्द्रमा प्रवेश |url=https://www.ratopati.com/story/321456/jawaharlal-kushwaha |work=रातोपाटी |date=२०२३-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="MadheshAssembly">{{cite web |title=प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''रघुनाथ महतो कोइरी''' सुनसरी जिल्लाका एक स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले विभिन्न तहका निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा सहभागिता जनाउँदै स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएका छन्।<ref name="EC_Nepal_Result">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभा निर्वाचन परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''लक्ष्मण महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लासँग सम्बन्धित राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मधेश प्रदेशको प्रदेश सभा तथा स्थानीय तहका निर्वाचनहरूमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका छन्।<ref name="ElectionRecord">{{cite news |title=धनुषामा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको प्रभाव |url=https://ekantipur.com/news |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''रामनरेश महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लाका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मुख्यतया तराई-मधेस क्षेत्रमा कुशवाहा (कोइरी) समुदायको हकहित र प्रतिनिधित्वको सवालमा आवाज उठाउँदै आएका छन्।<ref name="CommunityLeader">{{cite web |title=मधेसको राजनीतिमा जातीय समीकरण र प्रतिनिधित्व |url=https://gorkhapatraonline.com/ |website=गोरखापत्र अनलाइन |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''राज किशोर महतो''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का राजनीतिज्ञ हुन्। उनी २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ बाट भारी मतका साथ निर्वाचित भएका हुन्। उनले नेपाली कांग्रेसका प्रभावशाली नेता महेन्द्र यादवलाई पराजित गर्दै युवा राजनीतिको लहरलाई स्थापित गरेका थिए।<ref name="Dhanusa4_2082">{{cite news |title=धनुषा ४ मा रास्वपाका राज किशोर महतो विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusa/constituency-4 |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |date=२०२६-०३-११ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''वीरेन्द्र कुमार मेहता''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका केन्द्रीय सदस्य हुन्। उनी मधेस प्रदेशमा पार्टीको संगठन विस्तार र वैकल्पिक राजनीतिको प्रवर्द्धनमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। उनी २०८२ को निर्वाचनमा पार्टीको रणनीतिक योजना निर्माण र युवा परिचालनमा संलग्न रहेका थिए।<ref name="VirendraRSP">{{cite news |title=रास्वपा केन्द्रीय समितिमा नयाँ अनुहार |url=https://kfgo.com/2026/03/07/inside-the-nepal-campaign |work=The Mighty 790 KFGO |date=२०२६-०३-०७ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> *'''फकिरा महतो''' मधेस प्रदेश सभाका सदस्य हुन्। उनी सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ (ख) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी हाल मधेस प्रदेश सभामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) को प्रतिनिधित्व गर्दै विभिन्न संसदीय समितिहरूमा सक्रिय छन्।<ref name="FakeeraMadhesh">{{cite web |title=मधेस प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''सञ्जय कुमार महतो''' धनुषा जिल्लाका राजनीतिज्ञ हुन्। उनले २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा-४ बाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको तर्फबाट उम्मेदवारी दिएका थिए। उनी मधेसको स्थानीय राजनीति र सामुदायिक विकासका मुद्दाहरूमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।<ref name="SanjayDhanusa">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ - परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''प्रमेश्वर महतो''' (सहिद) सिरहा जिल्लाको लाहानसँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको ऐतिहासिक मधेश आन्दोलनका क्रममा लाहानमा भएको प्रदर्शनमा सहादत प्राप्त गरेका थिए। उनलाई नेपाल सरकारले औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ र उनको सम्मानमा लाहानका विभिन्न स्थानमा स्मारकहरू निर्माण गरिएका छन्।<ref name="Sahid_Lahan">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिदहरूको सम्झना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/72431 |work=गोरखापत्र अनलाइन |date=२०२२-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="Madesh_Martyrs">{{cite web |title=सहिदहरूको सूची - मधेश प्रदेश सरकार |url=https://madesh.gov.np/martyrs-list |website=मधेश प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''बेचन मेहता''' (सहिद) सुनसरी जिल्लाको इनरुवासँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको मधेश आन्दोलनका क्रममा माघ महिनामा इनरुवामा भएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा सहादत प्राप्त गरेका थिए। नेपाल सरकारले उनलाई औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ। इनरुवा नगरपालिका भित्र उनको सम्मानमा 'सहिद बेचन मेहता चोक' र उनको पूर्ण कदको सालिक निर्माण गरिएको छ।<ref name="BechanSahid">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिद बेचन मेहताको स्मरण |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/735624 |work=अनलाइनखबर |date=२०१९-०१-२१ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="SunsariMartyr">{{cite web |title=सुनसरीका सहिदहरूको विवरण |url=https://madesh.gov.np/ |website=मधेश प्रदेश सरकार |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''अनिता देवी''' जनमत पार्टीकी एक प्रभावशाली नेतृ हुन्। उनी नेपाल सरकारको संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रीको रूपमा कार्य गरिसकेकी छिन्। उनी कुशवाहा समुदायबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उच्च तहमा पुग्ने थोरै महिला नेतृहरूमध्ये एक हुन्।<ref name="AnitaDevi">{{cite news |title=अनिता देवी सामान्य प्रशासन मन्त्री नियुक्त |url=https://www.nepallive.com/story/301245 |work=नेपाल लाइभ |date=२०२३-०८-१४ |access-date=२०२६-०३-१७ |language=ne}}</ref> === खेलकुद === * [[पुजा महतो]] (नेपाली: पुजा महतो; जन्म १७ फेब्रुअरी २००६), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="ESPNCricinfo"/> * [[किशोर महतो]] (नेपाली: किशोर महतो), नेपाली पुरुष क्रिकेट खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Kishore Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kishore_Mahato |website=Wikipedia}}</ref> * [[संगम महतो]] (नेपाली: संगम महतो), नेपाली महिला भलिबल टोलीकी खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Sangam Mahato Profile |url=https://www.hamrokhelkud.net/players/sangam-mahato/ |website=HamroKhelkud }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[भरत सिंह महता]] (नेपाली: भरत सिंह महता; जन्म १२ अगस्ट १९९७), नेपाली पारा‑टाइक्वान्डो प्रतिस्पर्धी; पेरालम्पिक्समा प्रतिस्पर्धा।<ref>{{cite web |title=Bharat Singh Mahata |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bharat_Singh_Mahata |website=Wikipedia}}</ref> * कुशल सिंह मेहता (Kushal Singh Mehta), क्रिकेट खेलाडी (क्रिकहिरोज प्रोफाइल अनुसार)।<ref>{{cite web |title=Kushal‑singh‑mehta Cricket Stats |url=https://cricheroes.com/player-profile/8161779/kushal-singh-mehta/stats}}</ref> *'''सर्वज्ञ सिंह कुशवाहा''' विश्वकै सबैभन्दा कम उमेरका 'फिडे रेटेड' (FIDE rated) चेस खेलाडी हुन्। उनले मात्र ३ वर्ष ७ महिनाको उमेरमा १५७२ रेटिङ प्राप्त गरेर गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड्समा आफ्नो नाम दर्ता गराउने प्रयास गरिरहेका छन्।<ref name="Sarwagya_Chess">{{cite news |title=Sarwagya Singh Kushwaha becomes youngest FIDE-rated chess player |url=https://khelnow.com/chess/sarwagya-singh-kushwaha-youngest-fide-rated-202512 |work=Khel Now |date=२०२५-१२-०३ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:नेपालका जातिहरू]] * [[क्षत्रिय ]] * [[मौर्य साम्राज्य ]] * [[मधेश प्रदेश ]] * [[तराई]] * [[निशा मेहता]] jg34fmzjzlhdxp1kbcpmbaswhxzmgh0 1380598 1380596 2026-09-18T22:43:30Z Madeshi kshatriya 11 80968 /* खेलकुद */ 1380598 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = कुशवाहा (कोइरी)<br>kushwaha (Koiri) | image = [[File:Koiri caste couple of nepal.png|thumb|Koiri caste couple of nepal]] | caption = | popplace = {{flag|नेपाल}}, {{flag|भारत}}, {{flag|मौरिसस }}, {{flag|पाकिस्तान }}, {{flag|बर्मा }}, {{flag|बङ्गलादेश }} | pop = ३,५५,७०७ (नेपालको कुल जनसंख्याको १.२२%) २०२१ राष्ट्रिय जनगणना | languages = [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र [[भोजपुरी]] | religions = [[हिन्दू धर्म]] १००% (२०२१) | related = अन्य इन्डो-आर्यन जाति र [[मधेशी]] समुदायहरू<ref>{{cite web |title=नेपाली मधेशी समाज (Nepalko Madheshi Samaj) |url=https://www.researchgate.net/publication/340827126 |website=ResearchGate |access-date=30 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/93185530/Social-Composition-of-Nepal-Caste-Ethnicity-amp-Religion |title=Chapter 3. Social composition of the Population: Caste/Ethnicity and Religion in Nepal |author=Dr. Dilli Ram Dahal |publisher=[[Government of Nepal]], Central Bureau of Statistics |date=2002-12-30 |accessdate=2013-12-05}}</ref> }} '''कुशवाहा (कोइरी)''' [[तराई]] मा वसोवास गर्ने एक उच्च जाति हो । नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या करिब १.२२% जति रहेको छ। यसको संख्या करिब ३ लाख ५५ हजार भन्दा बढी छ। यो समुदाय मुख्य रूपमा [[मधेश प्रदेश]], [[कोशी प्रदेश]], [[लुम्बिनी प्रदेश]] का जिल्लाहरूमा बढी बसोबास गर्छन् र मधेशी समाजमा एक महत्वपूर्ण समुदाय मानिन्छ। <ref>Government of Nepal, National Statistics Office. ''National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report''. Kathmandu: NSO, 2023. https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf</ref> यिनीहरूको मुख्य पुरखौली पेशा कृषि अनि जमिन्दारी हो । तर अब तिनीहरू हरेक पेशा, व्यवसाय, शिक्षा, निजामती सेवा, सेना आदिमा छन्, तिनीहरू अन्य मधेशी जातिहरूको तुलनामा प्रभावशाली र सुव्यवस्थित शक्तिशाली जाति हुन्। यिनीहरू निकै परिश्रमी हुन्छन् । कुशवाहा समुदाय मधेशी उच्च जातिको [[वैश्य]] वर्ग मा पर्दछन्<ref>Government of Nepal; Central Bureau of Statistics; UNFPA. ''Population Monograph of Nepal, Volume II: Social Demography''. Kathmandu: CBS/UNFPA, 2014. https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf</ref>, तर धेरैले आफूलाई [[क्षत्रिय]] दर्जा भएको दाबी पनि गर्छन्। यिनीहरूका पूर्वज शाकाहारी भएतापनि हाल यसमा परिवर्तन हुँदै आएको छ। यस समुदायमा परम्परागत रूपमा प्रचलित थर महतो रहेको पाइन्छ। नेपालमा कुशवाहा/कोइरी समुदायमा प्रयोग हुने थरहरूमा महतो, सिंह, कुशवाहा, मेहता, मौर्य, मुराव, भगत, सिन्हा तथा वर्मा आदि पर्दछन्। नेपालका केही कुशवाहा संगठनहरूले नेपालमा कुशवाहा(कोइरी) समुदायको जनसंख्या १० लाखभन्दा बढी रहेको दाबी गरेका छन्। यदि यो संख्या मानिने हो भने, यो नेपालका कुल जनसंख्याको करिब ३.४% बराबर हुन्छ।<ref>{{cite web |title=Kushwaha community claims over 10 lakh population in Nepal |url=https://www.enewsbureau.com/news-details/9602/2021-01-20 |website=eNews Bureau |date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Final_Population_compostion_12_2.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal}}</ref> == इतिहास == === उत्पत्ति === कुशवाहा समुदायको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध भारतका [[बिहार]] र [[उत्तर प्रदेश]] का कुशवाहासँग गहिरो छ। सयौं वर्षअघिदेखि धेरैजसो कुशवाहा नेपालमा बसोबास गर्न आएका हुन् र आफ्नो समृद्ध कृषि परम्परा ल्याएका छन्। यो समुदाय आफ्नो वंशलाई सूर्यवंशी राजवंशसँग जोड्दछ र परम्परागत रूपमा [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। उनीहरूलाई पौराणिक राजा कुश, जो भगवान् रामका पुत्र थिए, का वंशज मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Hari Bansh |title=The Terai Community and National Integration in Nepal |date=1993 |publisher=Centre for Economic and Technical Studies |isbn=978-81-7022-523-2}}</ref> ऐतिहासिक अभिलेखहरूले देखाउँछन् कि उनीहरूको मधेश क्षेत्रमा बसोबास आधुनिक नेपाल निर्माण हुनु अघि देखि नै रहेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal|date=3 March 2011}}</ref><ref name="madeshi EthnicGroupsNepal">{{cite web |title=Ethnic Groups in Nepal |url=https://www.madhesiyouth.com/data/federal-states-in-nepal/ethnic-groups-in-nepal/ }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपाल र विश्वभर कुशवाहा थर पनि व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ।<ref name="KushwahaSurname">{{cite web |title=Kushwaha Surname Distribution |url=https://forebears.io/surnames/kushwaha}}</ref> कुशवाहा समुदायका केही प्रतिनिधि खेलकुद र अन्य क्षेत्रमा पनि परिचित छन्, जस्तै अजय कुशवाहा(Ajay Kushwaha)।<ref name="AjayKushwahaFIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha - FIBA Profile |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha}}</ref> नेपालमा कुशवाहाहरूको प्राचीन इतिहास विभिन्न क्षेत्रका ऐतिहासिक अभिलेखबाट ट्रेस गर्न सकिन्छ। मधेश क्षेत्रमा कुशवाहाहरूको उपस्थिति आधुनिक नेपालको स्थापना हुनु अघि नै देखिन्छ, जसलाई [[मिथिला |मिथिला]] र वरिपरि क्षेत्रहरूमा उनीहरूको बसोबास र शासनको ऐतिहासिक सन्दर्भहरूले प्रमाणित गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity and History |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal |date=3 March 2011 |access-date=2025-03-11}}</ref> कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने [[वंश]]हरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory">{{cite web |title=History of Kushwaha |url=https://kushwaha.in/history-of-kushwaha/}}</ref> {{Infobox royalty | name = कुश | title = [[अयोध्या|अयोध्या]] का राजकुमार<br>कासुर का राजा | type = हिन्दू | image = Kusa, one of Rāma’s sons..jpg | image_size = 100px | caption = कुश, [[राम]] र [[सीता]]का जुडवाँ पुत्रमध्ये एक | father = [[राम]] | mother = [[सीता]] | dynasty = [[रघुवंश|रघुवंश]]-[[सूर्यवंश]] | issue = अतिथि | spouse = कुमुदवती (''आनन्द रामायण'' अनुसार चम्पिका भनिने) }} नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने वंशहरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory"/> भारत र नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफूलाई [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र कुशका वंशज मान्दछ, मुख्य रूपमा रामायणसँगको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण। हिन्दू परम्पराअनुसार, कुश आफ्नो जुडवाँ भाई [[लव]]सँगै पिता रामद्वारा निर्वासित गरिएपछि [[वाल्मीकि]]द्वारा हुर्काइएका थिए र पछि एक महत्वपूर्ण व्यक्तित्व बने। कुशवाहा समुदायले विश्वास गर्छ कि उनीहरूको नाम “कुश” बाट उत्पन्न भएको हो, जसले उनीहरूलाई [[अयोध्या]]को शाही वंशसँग प्रतीकात्मक रूपमा जोड्दछ।<ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Ashwani |title=Community Warriors: State, Peasants and Caste Armies in Bihar |date=2008 |publisher=Anthem Press |isbn=9781843317098 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=num2I4NFGqIC}}</ref> यो दाबी प्रायः उनीहरूको ऐतिहासिक भूमिका युद्धकर्मी र कृषकको रूपमा रहेर पनि बलियो बनाइन्छ, जुन [[क्षत्रिय]] वर्ग, अर्थात् युद्धकर्मी वर्ग,सँग मेल खान्छ, जसमा कुश रहेको मानिन्छ। धेरै कुशवाहाहरूले आफूलाई [[मौर्य वंश]] र [[शाक्य]] वंश (गौतम बुद्धको वंशज)सँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्, जसले उनीहरूको क्षत्रिय वंशावलीको विश्वासलाई थप बलियो बनाउँछ। समयसँगै, समुदायले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान कायम राख्दै आएको छ, जुन मुख्य रूपमा कृषि र कुशको विरासतमा आधारित रहेको छ।सांस्कृतिक रूपमा, कुशवाहा समुदायले अझै पनि केही संस्कार, प्रथा र परम्पराहरू पालन गर्दै आएको छ, जसलाई उनीहरूले आफ्नो शाही विरासतसँग सम्बन्धित ठान्छन्। कुशसँगको यो सम्बन्ध उनीहरूको पहिचानको महत्वपूर्ण भाग हो र प्राचीन, कुलीन वंशावलीप्रति गर्वको अनुभूति प्रदान गर्छ। कुषावती कोसाल राज्य को एउटा नगर थियो, जसलाई महाकाव्य [[रामायण]]सँग सम्बन्धित गरिएको छ र कुश तथा कुशवाहा समुदायसँग जोडिएको मानिन्छ। पिता राम पछि कुश शासनमा आएका थिए र उनले क्रमशः लवपुरी (आजको लाहोर) र कुष (कासुर)का शहरहरू स्थापना गरेका थिए।[[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|वाल्मीकि लव र कुशलाई धनुर्विद्यामा प्रशिक्षण दिँदै]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|250px|ऋषि वाल्मीकि, लव र कुशलाई रामायण सिकाउँदै]] [[रामायण]] अनुसार, गर्भवती रानी [[सीता]]लाई राजा [[राम]]ले अयोध्याबाट बाहिर पठाउनुभयो। यसको उद्देश्य धर्मको सर्वोच्चता देखाउनु र आफ्नो राज्यका एक नागरिकले लगाएको आरोपलाई खारेज गर्नु थियो। त्यसपछि सीता वाल्मीकि आश्रम मा शरण लिए, जुन त्रिवेणी धाम नजिक अवस्थित थियो, जहाँ तमासा नदी, सोना र सप्तगण्डकी नदीहरू भेटिन्छन्। यो आश्रम हालको [[चितवन जिल्ला]] मा तमसा नदी को नजिक रहेको छ।<ref>{{cite book|title=Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> त्यहाँ सीताले जुडवाँ पुत्रहरू, [[कुश]] र [[लव]] जन्माइन्। उनीहरू वाल्मीकि ऋषिद्वारा शिक्षा र सैनिक प्रशिक्षण प्राप्त गरे। साथै, उनीहरूले [[राम]]को कथा पनि सिके।'''कुश''' ({{langx|sa|कुश}}, {{IAST3|Kuśa}}) [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र थिए।<ref>{{Cite book |last=Mani |first=Chandra Mauli |url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77 |title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata |date=2009 |publisher=Northern Book Centre |isbn=978-81-7211-257-8 |pages=77 |language=en}}</ref> उनको कथा हिन्दू महाकाव्य [[रामायण]]मा वर्णन गरिएको छ। हिन्दू परम्पराअनुसार, उनले [[कश्मीर]], [[सिन्धु नदी]] र हिन्दू कुश क्षेत्रहरू भारतको सीमा भूभागको रूपमा शासन गरेको मानिन्छ, जसलाई हिन्दू कुश क्षेत्र भनेर चिनिन्छ। कथा अनुसार उनले [[कश्मीर उपत्यका]]मा [[श्रीनगर]] नगर स्थापना गरे र कासुर नगर लवपुरीसँगै स्थापना गरेको पनि बताइन्छ।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab | page = 111 | year = 2005 | publisher = Al-Faisal Nashran | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ }}</ref> यद्यपि स्थानीय कथाहरूले जनाउँछन् कि कासुर १५२५ मा पश्तुन आप्रवासीहरूले स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xoJICgAAQBAJ&dq=kasur+arabic&pg=PT77|title=Beyond The Border: An Indian in Pakistan|last=Sikand|first=Yoginder|date=2011-07-19|publisher=Penguin UK|isbn=9789352141326|language=en}}</ref><ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|last=Nadiem|first=Ihsan H.|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref> काशी–बनारस राज्य र [[मौर्य साम्राज्य]], जसले ईसा पूर्व ३२० देखि १८५ सम्म [[दक्षिण एशिया]]मा शासन गरेको थियो, का शासक वंशहरूले आफूलाई कुशका वंशज भएको दाबी गरेका छन्। कुशलाई [[रघुवंश]]का इक्ष्वाकु वंश तथा [[सूर्यवंश]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ। कथा अनुसार, उनले आफ्नी पत्नी कुमुदवतीबाट दुई सन्तान प्राप्त गरेका थिए: अतिथि (पुत्र) र कनिकमालिका (पुत्री), जसको विवाह यादव वंशका राजा महाभोजसँग भएको बताइन्छ। === वंशहरूको सूची === कुशवाहा समुदाय ऐतिहासिक रूपमा विभिन्न शासन गर्ने तथा योद्धा वंशहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ, जसमध्ये केही प्रमुख वंशहरू यसप्रकार छन्: * '''[[मौर्य साम्राज्य|मौर्य वंश]]''': सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |title=Ashoka and the Decline of the Mauryas |date=1961 |publisher=Oxford University Press}}</ref> कुशवाहा समुदायले ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक परम्पराका आधारमा आफ्नो वंशावली [[मौर्य साम्राज्य]]सँग जोड्ने दाबी गर्छ। उनीहरूले आफूलाई [[सूर्यवंशी]] क्षत्रिय का वंशजको रूपमा पनि पहिचान गर्ने गर्दछन्, विशेष गरी मौर्य वंशका संस्थापक [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित भएको बताइन्छ।<ref name="MauryaHistory">{{cite web |title=About Maurya |url=https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060326/https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html |date=2025-06-10 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Thapar |first1=Romila |title=Asoka and the Decline of the Mauryas |url=https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap |date=1998 |publisher=OUP India |isbn=9780195644456 |pages=[https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap/page/334 334]}}</ref> * '''[[शाक्य]]''': [[गौतम बुद्ध]]सँग सम्बन्धित प्राचीन वंश। कुशवाहा समुदायका केही समूहहरूले आफ्नो वंशावली [[शाक्य]] वंशसँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्। शाक्यहरू उत्तरी भारत र नेपाल क्षेत्रमा बसोबास गर्ने एक प्राचीन समुदाय थिए, जसलाई प्रायः [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। शाक्य गणराज्यको पतनपछि यसको केही सदस्यहरूले कृषि कार्यलाई निरन्तरता दिएका थिए।<ref name="ShakyaCaste">{{cite web |title=Shakya Caste |url=https://sites.google.com/view/shakya-caste}}</ref> [[File:Koiri kushwaha heritage Nepal.png|thumb| Koiri kushwaha heritage Nepal terai region]] * '''लिच्छवि''': प्राचीन नेपालका शिलालेखहरूमा विभिन्न समुदायहरूको प्रशासनिक भूमिकाको उल्लेख पाइन्छ। कोइरी जातिले लिच्छवीहरू आफ्नो जात को भएको दाबी गर्छन् किनभने तिनीहरू मूल रूपमा वैशाली बिहारका का हुन्। उनीहरूले नेपालमा शासन गरे। <ref>{{Cite book |last=Regmi |first=D.R. |title=Ancient Nepal |date=1969 |publisher=Firma K. L. Mukhopadhyay}}</ref> * '''कछवाहा(कुशवाहा)''': कछवाहा/कुशवाहा वंश एक प्रमुख राजपूत वंश हो, जसले विशेष गरी [[राजस्थान]] र [[जयपुर]] क्षेत्रमा शासन गरेको इतिहास पाइन्छ।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Rajendra |title=The Kachhwaha Dynasty: History and Heritage |publisher=Oxford University Press |year=2010 |pages=45–60}}</ref> *'''हरिकेल''' (वा हरकल): प्राचीन पूर्वी बंगालको एक शक्तिशाली र स्वतन्त्र राज्य थियो। यस राज्यको स्थापना र प्रारम्भिक शासन [[कोइरी]] (Koiri/Koeri) जातका '''महाराजाधिराज कान्तिदेव'''ले गरेका थिए।<ref name="Ray2014">{{cite book |last=Ray |first=Himanshu Prabha |title=Archaeology of Religion in South Asia |url=https://www.google.co.in/books/edition/Archaeology_of_Religion_in_South_Asia/QEkgEAAAQBAJ?hl=en |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=978-0415325912 |access-date=2026-03-20 |language=en}}</ref> हरिकेल राज्य करिब ५०० वर्षसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो, जसमा वर्तमान बंगलादेशका सिलेट र चट्टग्राम विभागहरूका साथै भारतको त्रिपुरा र दक्षिण आसाम (कछार) का केही भागहरू समावेश थिए। [[File:The flag of the Harikela dynasty, which belonged to the Koiri caste.jpg|thumb|The flag of the Harikela dynasty which belonged to the Koiri caste.]] मध्यकालको प्रारम्भिक चरण (इस्वी संवत् ८ औँ शताब्दी) मा दरभंगा जिल्लाको मानपुर नजिकै कोइरी समुदायसँग सम्बन्धित एउटा महत्वपूर्ण शिलालेख फेला परेको छ। उक्त शिलालेखमा 'भूमिस्पर्श मुद्रा' मा रहेका गौतम बुद्धको मूर्ति दान गरिएको उल्लेख छ। मूर्तिको आसनमुनि '''"येन धर्मदत्त कोइरी"''' (Yena dhar-madatta Koiri) भन्ने वाक्यांश कुँदिएको छ, जसले त्यस समयमा कोइरी समुदायको धार्मिक र सामाजिक प्रतिष्ठालाई झल्काउँछ।<ref name="Ray2014" /> [[File:Silver coins of the Harikela dynasty, associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi), and the second features a trident (Trishula).jpg|thumb|Silver coins of the Harikela dynasty associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi) and the second features a trident (Trishula)]] [[File:Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste.jpg|thumb|Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste .]] [[File:Mata PrasRaja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.jpg|thumb|Raja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.]] == सामाजिक-आर्थिक अवस्था == [[File:Literacy rate of nepali koiri.png|thumb|Caste-wise literacy rate of Nepali Koiris]] नेपालमा कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषि सम्बन्धित पेशामा संलग्न भए पनि, उच्च साक्षरताको कारण उनीहरू सामाजिक र आर्थिक रूपमा अत्यन्त सशक्त बनेका छन्। विशेष गरी तराई क्षेत्रमा, कुशवाहा समुदायले शिक्षा, पेशागत दक्षता, र नेतृत्व क्षमतामा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ।पछिल्लो जनगणना अनुसार ८०% भन्दा बढी कुशवाहा साक्षर छन् जुन नेपालको औसत साक्षरता दरभन्दा बढी हो। नेपालको औसत साक्षरता दर ७७.४% छ। कोइरी समुदाय केवल कृषिमा सीमित नभई सरकारी सेवा, राजनीति, व्यवसाय, र अन्य पेशागत क्षेत्रमा पनि प्रभावशाली उपस्थित छ। उनीहरूको उच्च साक्षरता दर र सामुदायिक एकता उनीहरूलाई नीति निर्माण, प्रशासन, र स्थानीय नेतृत्वमा अग्रणी बनाउँछ। कुशवाहा एकताबद्ध र शक्तिशाली प्रमुख मधेशी जाति मध्ये एक हुन्।नेपालमा जमिन नभएको र गरिब कोइरी विरलै देख्नुहुनेछ, तिनीहरू नेपालमा आर्थिक, राजनीतिक रूपमा माथिल्लो जातका जमिनदार हुन्। समुदायका विभिन्न सामाजिक र सामुदायिक संस्थाहरूले शिक्षा सचेतना, सांस्कृतिक संरक्षण, सामाजिक विकास, र नेतृत्व क्षमताको विकासमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। यी पहलहरूले कुशवाहा समुदायलाई नेपाली समाजभित्र प्रभावशाली, सशक्त, र अग्रणी समुदायको रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।<ref name="NKKS">{{cite web |title=Nepal Kushwaha Kalyan Samaj |url=https://nkks.org.np/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060432/https://nkks.org.np/ |date=2025-06-10 }}</ref> == तराई क्षेत्रमा जाति अनुसार कृषि जमिन स्वामित्व == [[File:Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.jpg|thumb|Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.]] नेपालको २०२१ को राष्ट्रिय जनगणनासँग सम्बन्धित तथ्यांकका आधारमा तयार गरिएको यस तालिकाले तराई क्षेत्रमा विभिन्न जाति समुदायहरूको औसत कृषि जमिन स्वामित्व तथा कुल कृषि जमिनमा उनीहरूको हिस्सा देखाउँछ। कुशवाहाको तराईमा अन्य कुनै पनि जातिको तुलनामा धेरै जग्गा छ, उनीहरू तराई क्षेत्रमा बहुमत जग्गाधनी हुन्। धेरै तल्लो जातका मानिसहरू पहिले कोइरीको जमिनमा मजदुरी गर्थे र कोही अझै पनि गर्छन्। यस अनुसार कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषिमा संलग्न रहेको देखिन्छ र औसत रूपमा करिब ६.२ बिगाहा जमिन स्वामित्व रहेको उल्लेख गरिएको छ, जुन तालिकामा समावेश गरिएको समुदायहरू मध्ये उच्चमध्ये एक हो। यस्तै यादव, भूमिहार र थारु समुदायहरू पनि कृषिमा प्रमुख रूपमा संलग्न देखिन्छन् र उनीहरूको पनि उल्लेखनीय कृषि जमिन स्वामित्व रहेको देखिन्छ। कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो र तराई नेपालको अन्न भण्डार हो। यस प्रकारको तथ्यांकले तराई क्षेत्रमा कृषि पेशामा संलग्न विभिन्न समुदायहरूको आर्थिक र सामाजिक संरचनालाई बुझ्न मद्दत पुर्‍याउँछ। कोइरी नेपालको एक बलियो कृषिप्रधान जाति हो। == संस्कृति == [[File:Holi festival celebration in Kathmandu 2025-070A3169.jpg|thumb|women's of kushwaha (koiri) community celebrating holi in nepal]] [[File:Chhath Puja Ritual from India.jpg|thumb|Nepali kushwaha (koiri) community celebrating chhath puja in Kathmandu]] कुशवाहा समुदाय मुख्यतः [[हिन्दू धर्म]] मान्ने समुदाय हो। यस समुदायले विशेषगरी [[शिव]], [[राम]] र [[विष्णु]] जस्ता देवताहरूको पूजा–आराधना गर्ने गर्छन्। कुशवाहा समुदायमा मनाइने प्रमुख पर्वहरूमा [[छठ पर्व]], [[दीपावली]] र [[होली]] पर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Religious Practices |url=https://news.sainicaste.com/2024/03/who-is-kushwaha-caste-god.html |website=Saini Caste News}}</ref> == उपसमूह (कुलहरू) == ऐतिहासिक रूपमा [[कोइरी]] समुदायभित्र विभिन्न उपसमूहहरू(कुलहरू) रहेको उल्लेख पाइन्छ। ब्रिटिशकालीन जाति अध्ययनहरूमा कोइरी समुदायभित्र निम्न उपसमूहहरूको उल्लेख गरिएको छ:<ref>{{cite book |title=The Tribes and Castes of Bengal |last=Risley |first=H. H. |year=1891 |publisher=Government of Bengal}}</ref> * बरकी-दांगी (Barki-Dangi) * छोटकी-दांगी (Chhotki-Dangi) * जरुहार (Jaruhar) * कनौजिया (Kanaujia) * मगहिया (Magahiya) * तिरहुतिया (Tirhutia) * चिरमैट (Chirmait) * कुम्रह (Kumrh) * बनाफर (Banaphar) * गोइता (Goita) * धार (Dhar) * रेतिया (Reutia) * पौरिया (Pauria) * बराकर (Barakar) * पालमोहाँ (Palmohan) == वास्तुकला == [[File:Janaki temple janakpur.jpg|thumb|जानकी मन्दिर जनकपुर कोइरी शैलीको वास्तुकला ]] कोइरी (कुशवाहा) समुदायसँग सम्बन्धित वास्तुकलाको एक उदाहरण [[जानकी मन्दिर]] (जनकपुर) मा देख्न सकिन्छ, जसलाई प्रायः ‘‘कोइरी शैली’’को वास्तुकलाको महत्वपूर्ण नमुना मानिन्छ। यो कोइरी जातिले पनि निर्माण गरेको हुन सक्छ। कुशवाहा (कोइरी) वैदिक क्षत्रिय वा विगतका क्षत्रिय हुन् भन्ने कुरा प्रमाणित हुन्छ । <ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> [[File:Drone image of jankai temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture.png|thumb|Drone image of janaki temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture]] यस प्रकारको वास्तुकलामा हिन्दु, मुगल र क्षेत्रीय मिथिला कलाको मिश्रण देखिन्छ। जनकपुरस्थित जानकी मन्दिर तीन तलाको संरचना हो र यो मुख्यतः ढुंगा तथा सेतो संगमरमरबाट निर्माण गरिएको छ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> मन्दिरको संरचनामा गुम्बज, झ्यालहरूमा जालीदार नक्काशी, रंगीन सिसा, स्तम्भ तथा मिथिला चित्रकलाबाट सजावट गरिएको हुन्छ। मन्दिर परिसरमा करिब ६० वटा कोठाहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ, जसले यस वास्तुकलालाई विशिष्ट र आकर्षक बनाउँछ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> यस शैलीको वास्तुकलाले मधेश तथा मिथिला क्षेत्रको सांस्कृतिक प्रभाव र धार्मिक परम्परालाई प्रतिबिम्बित गरेको मानिन्छ। == सामाजिक स्थिति == नेपालका विभिन्न जाति तथा जातीय समूहहरूको ऐतिहासिक रूपमा सरकार, कृषि, व्यापार, निजामती सेवा, न्यायपालिका र सैनिक संस्थाहरूमा प्रतिनिधित्व फरक–फरक रहेको छ। नेपालको [[शाह वंश]]को शासनकाल (१७६८–२००८) मा पहाडी उच्च जाति जस्तै [[बाहुन]] र [[क्षेत्री]]हरूले निजामती सेवा, न्यायपालिका तथा सेनाको उच्च पदहरूमा उल्लेखनीय प्रभुत्व राखेका थिए। तराई क्षेत्रमा गरिएको केही अध्ययनहरू अनुसार (२०१५ भन्दा अगाडिका तथ्याङ्कहरू), केही मधेसी जाति समूहहरूको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा बढी देखिएको थियो। उदाहरणका लागि, कुशवाहा ([[कोइरी]]) समुदायको नेपाल सरकारको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको राष्ट्रिय जनसंख्या हिस्साभन्दा करिब ३.२ गुणा बढी रहेको उल्लेख गरिएको छ, जसले उनीहरूलाई प्रतिनिधित्वको हिसाबले देशमा चौथो स्थानमा राख्दछ। यसैगरी [[राजपूत]] समुदायको प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा करिब ५.६ गुणा बढी रहेको पाइन्छ भने [[मैथिल ब्राह्मण]]हरूको प्रतिनिधित्व करिब ४.२ गुणा रहेको देखिन्छ।<ref name="Hatlebakk07">{{cite web |last=Hatlebakk |first=Magnus |year=2007 |title=Economic and social structures that may explain the recent conflicts in the Terai of Nepal |location=Kathmandu |publisher=Norwegian Embassy |url=http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-date=2011-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |date=2011-07-24 }}</ref> [[यादव]] समुदाय नेपालका मधेसी समुदायभित्रका सबैभन्दा ठूलो जाति समूहहरूमध्ये एक हो। केही जिल्लाहरूमा उनीहरूको ठूलो जनसंख्याका कारण पछिल्ला दशकहरूमा राजनीतिक प्रतिनिधित्व पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यस समुदायका एक प्रमुख व्यक्तित्व [[रामबरन यादव]] हुन्, जो सन् २००८ जुलाई २३ देखि २०१५ अक्टोबर २९ सम्म नेपालका प्रथम राष्ट्रपति बनेका थिए।<ref name="OCHA1">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=12 |date=April 2007 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113112940/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |archive-date=13 November 2009}}</ref> नेपालमा [[नेपाली भाषा]] राष्ट्रिय भाषा हो भने [[मैथिली भाषा]] दोस्रो धेरै बोलिने भाषामध्ये एक हो। हिन्दू समाजमा प्रचलित [[जाति व्यवस्था]]लाई सन् १९६१ मा लागू गरिएको ''नयाँ मुलुकी ऐन'' द्वारा कानुनी रूपमा निषेध गरिएको थियो।<ref name="OCHA2">{{cite journal|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/2E89F2121C2C57A24925733F000F4F21-Full_report.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=16 |date=July–August 2007 |publisher=OCHA}}</ref><ref name="OCHA3">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=30 |date=June–July 2008 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218090410/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |archive-date=18 February 2010}}</ref><ref name="Him-ext">{{cite web |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |title=Body of murder victim found in Gulmi |publisher=The Himalayan Times |first=Hari |last=Sharma |date=2010-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |archive-date=25 May 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |date=2012-05-25 }}</ref> [[File:Average Height of Nepalese Men and Women in every Province.png|thumb|'''नेपालका विभिन्न प्रदेशहरूमा पुरुष तथा महिलाको औसत उचाइ''']] == जनसंख्या == नेपालको केन्द्रीय तथ्यांक विभागले कुशवाहा जातिलाई व्यापक मधेसी जाति समूह अन्तर्गतको एक उपसमूहका रूपमा वर्गीकृत गरेको छ। यो समुदाय मुख्यतः नेपालको [[तराई]] क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएको छ, जहाँ कृषिलाई मुख्य पेशाका रूपमा अपनाइन्छ। [[राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय]] द्वारा प्रकाशित [[२०२१ नेपाल जनगणना]] अनुसार नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या ३५५,७०७ रहेको छ, जुन नेपालको कुल जनसंख्याको करिब १.२२% हो।<ref name="Census2021">{{Cite book |title=National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report |publisher=National Statistics Office, Nepal |year=2021}}</ref> प्रदेश अनुसार कुशवाहा जनसंख्याको वितरण निम्नानुसार रहेको छ:<ref name="Census2021"/> * [[मधेश प्रदेश]] – ४.५६% * [[लुम्बिनी प्रदेश]] – २% * [[कोशी प्रदेश]] – १% * [[बागमती प्रदेश]] – ०.५% * [[गण्डकी प्रदेश]] – ०.१% * [[कर्णाली प्रदेश]] – ०.१% * [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] – ०.७% राष्ट्रिय औसत (करिब १.३%) भन्दा बढी कुशवाहा जनसंख्या रहेका जिल्लाहरू निम्न छन्:<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |access-date=2025-06-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |date=2023-03-14 }}</ref> * [[सर्लाही]] – ७.९% * [[रौतहट]] – ३.५% * [[बारा]] – ४.५% * [[पर्सा]] – ३.९% * [[धनुषा]] – ५.१% * [[सिराहा]] – ६.०% * [[सप्तरी]] – १.०% * [[महोत्तरी]] – ५.८% * [[सुनसरी]] – ४.१% * [[मोरङ]] – १.०% * [[कपिलवस्तु]] – ०.५% * [[रुपन्देही]] – १.०% * [[बाँके]] – ०.५% * [[बर्दिया]] – ०.२% * [[झापा]] – ०.१% * [[चितवन]] – <०.१% * [[नवलपरासी]] – <०.१% * [[काठमाडौं]] – ०.१% ==उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू== * '''रामचन्द्र सिंह कुशवाहा''' – नेपालका लोकतान्त्रिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित एक स्वतन्त्रता सेनानी। उहाँ महोत्तरी जिल्लाको पडरिया निवासी हुनुहुन्थ्यो। लामो समयदेखि क्यान्सरबाट पीडित रहनु भएका उहाँको काठमाडौँस्थित वीर अस्पतालमा उपचारका क्रममा सन् २०२5 मा निधन भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Freedom fighter Kushwaha no more |url=https://english.onlinekhabar.com/freedom-fighter-kushwaha-no-more.html |website=OnlineKhabar |date=16 July 2025}}</ref> * [[डॉ. उपेन्द्र महतो]] (नेपाली: डॉ. उपेन्द्र महतो), व्यवसायी, परोपकारी तथा गैर‑आवासीय नेपाली संघ (NRNA) का संस्थापक अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato: Nepali Business Tycoon & NRNA Founder |url=https://www.sourcenepal.com/upendra-mahato/}}</ref> * [[राजेन्द्र महतो]] (नेपाली: राजेन्द्र महतो; जन्म १९५८), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व उप–प्रधानमन्त्री तथा विभिन्न पार्टीका नेता।<ref>{{cite web |title=Rajendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rajendra_Mahato}}</ref> * [[लक्ष्मी महतो कोइरी]] (नेपाली: लझ्मी महतो कोइरी; जन्म १९६४), नेपाली राजनीतिज्ञ, House of Representatives का सदस्य (२०८० सम्म) र CPN (UML) का प्रतिनिधि।<ref>{{cite web |title=Laxmi Mahato Koiri |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Laxmi_Mahato_Koiri}}</ref> * उपेन्द्र महतो (राजनीतिज्ञ) – मधेश प्रदेश सभाका सदस्य, Sarlahi‑1 (A) बाट निर्वाचित प्रदेश विपक्षी नेता (२०१७ देखि)।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Upendra_Mahato}}</ref> * [[बिरेन्द्र प्रसाद महतो]] (नेपाली: बिरेन्द्र प्रसाद महतो; जन्म १९६९), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व वन तथा वातावरण मन्त्री र संघीय संसद सदस्य।<ref>{{cite web |title=Birendra Prasad Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Birendra_Prasad_Mahato}}</ref> * [[संजय कुमार महतो]] (नेपाली: संजयकुमार महतो), नेपाली कांग्रेसका प्रदेश सभा सदस्य, मधेश प्रदेश १ (Dhanusha‑1A) बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sanjay Kumar Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sanjay_Kumar_Mahato}}</ref> * [[सिताराम महतो]] (नेपाली: सिताराम महतो; जन्म १९५५), नेपाली कांग्रेस पार्टीका राजनीतिज्ञ र संघीय प्रतिनिधि सभा सदस्य, Sunsari‑2 बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sitaram Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sitaram_Mahato}}</ref> * [[मुगा लाल महतो]] (नेपाली: मुगा लाल महतो), नेपाली राजनीतिज्ञ, Sunsari‑4 निर्वाचन क्षेत्रमा संविधान सभा सदस्य।<ref>{{cite web |title=Muga Lal Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Muga_Lal_Mahato}}</ref> * रबिन महतो (Rabin Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; सर्लाही–२ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=RSP’s Rabin Mahato defeats NCP’s Yadav in Sarlahi-2 by 33,989 votes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/rsps-rabin-mahato-defeats-ncps-yadav-in-sarlahi-2-by-33989-votes-41-52.html}}</ref> * प्रमोद कुमार महतो (Pramod Kumar Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; महोत्तरी–१ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=Pramod Kumar Mahato Wins Mahottari-1 Seat with 34,636 Votes |url=https://khojsamachar.com/pramod-kumar-mahato-wins-mahottari-1-election/}}</ref> * '''इर. बसन्त कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा इन्जिनियर। उहाँ २०२५ देखि मधेश प्रदेश सरकारमा खेलकुद तथा समाज कल्याण मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ र मधेश प्रदेश सभाका सदस्य पनि हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Er. Basant Kushwaha |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Er._Basant_Kushwaha}}</ref> * '''सरोज सिंह कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका प्रदेश सभा सदस्य तथा जनता समाजवादी पार्टी (नेपाल) का राजनीतिज्ञ। उहाँ महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका हुन्।<ref>{{cite web |title=JSP-N lawmaker Saroj Singh Kushwaha suspended |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2025/10/17/jsp-n-lawmaker-saroj-singh-kushwaha-suspended}}</ref> * '''अजय कुमार कुशवाहा''' – बारा जिल्लाको कलैया उपमहानगरपालिका वडा नं. ११ का निर्वाचित वडा अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Ajay Kumar Kushwaha |url=https://kalaiyamun.gov.np/en/content/ajay-kumar-kushwaha}}</ref> * '''राम प्रसाद मेहता''' – सुनसरी जिल्लाका नेपाली राजनीतिज्ञ तथा कोशी प्रदेश सरकारका सामाजिक विकास मन्त्री। उहाँ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) (CPN-UML) सँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ। उहाँले २०७९ को निर्वाचनमा सुनसरी २ (ख) बाट प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचित भएका थिए र हाल कोशी प्रदेशमा मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Over 47000 votes invalid in Sunsari |url=https://risingnepaldaily.com/news/19590 |website=Rising Nepal}}</ref><ref>{{cite web |title=“Effective Cooperation Needed for Drug Control,” Says Koshi Province Chief Minister |url=https://english.pardafas.com/effective-cooperation-needed-for-drug-control-says-koshi-province-chief-minister |website=Pardafas}}</ref> * '''राजन मेहता''' – सुनसरी जिल्लाको इनरुवा नगरपालिकाका मेयर तथा राजनीतिज्ञ। उहाँ नेपाली कांग्रेससँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ र स्थानीय तह निर्वाचनमा निर्वाचित भएका हुन्। उहाँले जिल्ला समन्वय समिति, सुनसरीको प्रमुखको रूपमा पनि जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको छ।<ref>{{cite web |title=District Coordination Committee, Sunsari Chief Mr. Rajan Mehta hosted the coordination meeting |url=https://daosunsari.moha.gov.np/en/post/district-coordination-committee-sunsari-chief-mr-rajan-mehta-hosted-the |website=DAO Sunsari}}</ref><ref>{{cite web |title=Mayor Rajan Mehta Receiving Victory Certificate after Local Level Election |url=https://www.dreamstime.com/rajan-mehta-the-newly-elected-mayor-of-inaruwa-municipality-is-receiving-the-official-certificate-of-victory-from-the-election-image422987909 |website=Dreamstime }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''[[निशा मेहता]]''' सुनसरी जिल्लासँग सम्बन्धित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की नेतृ तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्। उहाँ २०७९ सालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा रास्वपाबाट मधेसी महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत निर्वाचित हुनुभएको हो।<ref>{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा समानुपातिक सदस्यहरूको सूची|url=https://election.gov.np}}</ref>उहाँ नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषद्मा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री तथा खानेपानी मन्त्रीको रूपमा नियुक्त हुनुभएको छ।<ref>{{cite web |title=नयाँ मन्त्रिपरिषद् गठन |url=https://moha.gov.np}}</ref>मेहता स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्ति हुन्। उहाँले नर्सिङ विषयमा स्नातकोत्तर (Master’s) उपाधि हासिल गर्नुभएको छ र यसअघि स्वास्थ्य सेवा तथा शिक्षण क्षेत्रमा कार्यरत रहनुभएको थियो।<ref>{{cite web |title=Nisha Mehta |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nisha_Mehta}}</ref> *'''जवाहरलाल कुशवाहा''' मधेश प्रदेश सभाका सदस्य हुन्, जो सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ (क) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा निर्वाचित भई पछि नेकपा (माओवादी केन्द्र) मा प्रवेश गरेका हुन्।<ref name="JawaharMaoist">{{cite news |title=स्वतन्त्र सांसद जवाहरलाल कुशवाहा माओवादी केन्द्रमा प्रवेश |url=https://www.ratopati.com/story/321456/jawaharlal-kushwaha |work=रातोपाटी |date=२०२३-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="MadheshAssembly">{{cite web |title=प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''रघुनाथ महतो कोइरी''' सुनसरी जिल्लाका एक स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले विभिन्न तहका निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा सहभागिता जनाउँदै स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएका छन्।<ref name="EC_Nepal_Result">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभा निर्वाचन परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''लक्ष्मण महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लासँग सम्बन्धित राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मधेश प्रदेशको प्रदेश सभा तथा स्थानीय तहका निर्वाचनहरूमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका छन्।<ref name="ElectionRecord">{{cite news |title=धनुषामा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको प्रभाव |url=https://ekantipur.com/news |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''रामनरेश महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लाका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मुख्यतया तराई-मधेस क्षेत्रमा कुशवाहा (कोइरी) समुदायको हकहित र प्रतिनिधित्वको सवालमा आवाज उठाउँदै आएका छन्।<ref name="CommunityLeader">{{cite web |title=मधेसको राजनीतिमा जातीय समीकरण र प्रतिनिधित्व |url=https://gorkhapatraonline.com/ |website=गोरखापत्र अनलाइन |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''राज किशोर महतो''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का राजनीतिज्ञ हुन्। उनी २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ बाट भारी मतका साथ निर्वाचित भएका हुन्। उनले नेपाली कांग्रेसका प्रभावशाली नेता महेन्द्र यादवलाई पराजित गर्दै युवा राजनीतिको लहरलाई स्थापित गरेका थिए।<ref name="Dhanusa4_2082">{{cite news |title=धनुषा ४ मा रास्वपाका राज किशोर महतो विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusa/constituency-4 |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |date=२०२६-०३-११ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''वीरेन्द्र कुमार मेहता''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका केन्द्रीय सदस्य हुन्। उनी मधेस प्रदेशमा पार्टीको संगठन विस्तार र वैकल्पिक राजनीतिको प्रवर्द्धनमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। उनी २०८२ को निर्वाचनमा पार्टीको रणनीतिक योजना निर्माण र युवा परिचालनमा संलग्न रहेका थिए।<ref name="VirendraRSP">{{cite news |title=रास्वपा केन्द्रीय समितिमा नयाँ अनुहार |url=https://kfgo.com/2026/03/07/inside-the-nepal-campaign |work=The Mighty 790 KFGO |date=२०२६-०३-०७ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> *'''फकिरा महतो''' मधेस प्रदेश सभाका सदस्य हुन्। उनी सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ (ख) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी हाल मधेस प्रदेश सभामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) को प्रतिनिधित्व गर्दै विभिन्न संसदीय समितिहरूमा सक्रिय छन्।<ref name="FakeeraMadhesh">{{cite web |title=मधेस प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''सञ्जय कुमार महतो''' धनुषा जिल्लाका राजनीतिज्ञ हुन्। उनले २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा-४ बाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको तर्फबाट उम्मेदवारी दिएका थिए। उनी मधेसको स्थानीय राजनीति र सामुदायिक विकासका मुद्दाहरूमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।<ref name="SanjayDhanusa">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ - परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''प्रमेश्वर महतो''' (सहिद) सिरहा जिल्लाको लाहानसँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको ऐतिहासिक मधेश आन्दोलनका क्रममा लाहानमा भएको प्रदर्शनमा सहादत प्राप्त गरेका थिए। उनलाई नेपाल सरकारले औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ र उनको सम्मानमा लाहानका विभिन्न स्थानमा स्मारकहरू निर्माण गरिएका छन्।<ref name="Sahid_Lahan">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिदहरूको सम्झना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/72431 |work=गोरखापत्र अनलाइन |date=२०२२-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="Madesh_Martyrs">{{cite web |title=सहिदहरूको सूची - मधेश प्रदेश सरकार |url=https://madesh.gov.np/martyrs-list |website=मधेश प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''बेचन मेहता''' (सहिद) सुनसरी जिल्लाको इनरुवासँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको मधेश आन्दोलनका क्रममा माघ महिनामा इनरुवामा भएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा सहादत प्राप्त गरेका थिए। नेपाल सरकारले उनलाई औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ। इनरुवा नगरपालिका भित्र उनको सम्मानमा 'सहिद बेचन मेहता चोक' र उनको पूर्ण कदको सालिक निर्माण गरिएको छ।<ref name="BechanSahid">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिद बेचन मेहताको स्मरण |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/735624 |work=अनलाइनखबर |date=२०१९-०१-२१ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="SunsariMartyr">{{cite web |title=सुनसरीका सहिदहरूको विवरण |url=https://madesh.gov.np/ |website=मधेश प्रदेश सरकार |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''अनिता देवी''' जनमत पार्टीकी एक प्रभावशाली नेतृ हुन्। उनी नेपाल सरकारको संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रीको रूपमा कार्य गरिसकेकी छिन्। उनी कुशवाहा समुदायबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उच्च तहमा पुग्ने थोरै महिला नेतृहरूमध्ये एक हुन्।<ref name="AnitaDevi">{{cite news |title=अनिता देवी सामान्य प्रशासन मन्त्री नियुक्त |url=https://www.nepallive.com/story/301245 |work=नेपाल लाइभ |date=२०२३-०८-१४ |access-date=२०२६-०३-१७ |language=ne}}</ref> === खेलकुद === * [[इन्दु बर्मा]] (नेपाली: इन्दु बर्मा), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी तथा कप्तान।<ref name="ICC">{{cite web |title=Indu Barma |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/70947/indu-barma |publisher=International Cricket Council}}</ref> * [[पुजा महतो]] (नेपाली: पुजा महतो; जन्म १७ फेब्रुअरी २००६), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="ESPNCricinfo"/> * [[किशोर महतो]] (नेपाली: किशोर महतो), नेपाली पुरुष क्रिकेट खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Kishore Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kishore_Mahato |website=Wikipedia}}</ref> * [[संगम महतो]] (नेपाली: संगम महतो), नेपाली महिला भलिबल टोलीकी खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Sangam Mahato Profile |url=https://www.hamrokhelkud.net/players/sangam-mahato/ |website=HamroKhelkud }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[भरत सिंह महता]] (नेपाली: भरत सिंह महता; जन्म १२ अगस्ट १९९७), नेपाली पारा‑टाइक्वान्डो प्रतिस्पर्धी; पेरालम्पिक्समा प्रतिस्पर्धा।<ref>{{cite web |title=Bharat Singh Mahata |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bharat_Singh_Mahata |website=Wikipedia}}</ref> * कुशल सिंह मेहता (Kushal Singh Mehta), क्रिकेट खेलाडी (क्रिकहिरोज प्रोफाइल अनुसार)।<ref>{{cite web |title=Kushal‑singh‑mehta Cricket Stats |url=https://cricheroes.com/player-profile/8161779/kushal-singh-mehta/stats}}</ref> *'''सर्वज्ञ सिंह कुशवाहा''' विश्वकै सबैभन्दा कम उमेरका 'फिडे रेटेड' (FIDE rated) चेस खेलाडी हुन्। उनले मात्र ३ वर्ष ७ महिनाको उमेरमा १५७२ रेटिङ प्राप्त गरेर गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड्समा आफ्नो नाम दर्ता गराउने प्रयास गरिरहेका छन्।<ref name="Sarwagya_Chess">{{cite news |title=Sarwagya Singh Kushwaha becomes youngest FIDE-rated chess player |url=https://khelnow.com/chess/sarwagya-singh-kushwaha-youngest-fide-rated-202512 |work=Khel Now |date=२०२५-१२-०३ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:नेपालका जातिहरू]] * [[क्षत्रिय ]] * [[मौर्य साम्राज्य ]] * [[मधेश प्रदेश ]] * [[तराई]] * [[निशा मेहता]] 2p99llzxr6xgnqcufp1t5wb1avnsi5d 1380599 1380598 2026-09-18T22:48:49Z Madeshi kshatriya 11 80968 /* खेलकुद */ 1380599 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = कुशवाहा (कोइरी)<br>kushwaha (Koiri) | image = [[File:Koiri caste couple of nepal.png|thumb|Koiri caste couple of nepal]] | caption = | popplace = {{flag|नेपाल}}, {{flag|भारत}}, {{flag|मौरिसस }}, {{flag|पाकिस्तान }}, {{flag|बर्मा }}, {{flag|बङ्गलादेश }} | pop = ३,५५,७०७ (नेपालको कुल जनसंख्याको १.२२%) २०२१ राष्ट्रिय जनगणना | languages = [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र [[भोजपुरी]] | religions = [[हिन्दू धर्म]] १००% (२०२१) | related = अन्य इन्डो-आर्यन जाति र [[मधेशी]] समुदायहरू<ref>{{cite web |title=नेपाली मधेशी समाज (Nepalko Madheshi Samaj) |url=https://www.researchgate.net/publication/340827126 |website=ResearchGate |access-date=30 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/93185530/Social-Composition-of-Nepal-Caste-Ethnicity-amp-Religion |title=Chapter 3. Social composition of the Population: Caste/Ethnicity and Religion in Nepal |author=Dr. Dilli Ram Dahal |publisher=[[Government of Nepal]], Central Bureau of Statistics |date=2002-12-30 |accessdate=2013-12-05}}</ref> }} '''कुशवाहा (कोइरी)''' [[तराई]] मा वसोवास गर्ने एक उच्च जाति हो । नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या करिब १.२२% जति रहेको छ। यसको संख्या करिब ३ लाख ५५ हजार भन्दा बढी छ। यो समुदाय मुख्य रूपमा [[मधेश प्रदेश]], [[कोशी प्रदेश]], [[लुम्बिनी प्रदेश]] का जिल्लाहरूमा बढी बसोबास गर्छन् र मधेशी समाजमा एक महत्वपूर्ण समुदाय मानिन्छ। <ref>Government of Nepal, National Statistics Office. ''National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report''. Kathmandu: NSO, 2023. https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf</ref> यिनीहरूको मुख्य पुरखौली पेशा कृषि अनि जमिन्दारी हो । तर अब तिनीहरू हरेक पेशा, व्यवसाय, शिक्षा, निजामती सेवा, सेना आदिमा छन्, तिनीहरू अन्य मधेशी जातिहरूको तुलनामा प्रभावशाली र सुव्यवस्थित शक्तिशाली जाति हुन्। यिनीहरू निकै परिश्रमी हुन्छन् । कुशवाहा समुदाय मधेशी उच्च जातिको [[वैश्य]] वर्ग मा पर्दछन्<ref>Government of Nepal; Central Bureau of Statistics; UNFPA. ''Population Monograph of Nepal, Volume II: Social Demography''. Kathmandu: CBS/UNFPA, 2014. https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf</ref>, तर धेरैले आफूलाई [[क्षत्रिय]] दर्जा भएको दाबी पनि गर्छन्। यिनीहरूका पूर्वज शाकाहारी भएतापनि हाल यसमा परिवर्तन हुँदै आएको छ। यस समुदायमा परम्परागत रूपमा प्रचलित थर महतो रहेको पाइन्छ। नेपालमा कुशवाहा/कोइरी समुदायमा प्रयोग हुने थरहरूमा महतो, सिंह, कुशवाहा, मेहता, मौर्य, मुराव, भगत, सिन्हा तथा वर्मा आदि पर्दछन्। नेपालका केही कुशवाहा संगठनहरूले नेपालमा कुशवाहा(कोइरी) समुदायको जनसंख्या १० लाखभन्दा बढी रहेको दाबी गरेका छन्। यदि यो संख्या मानिने हो भने, यो नेपालका कुल जनसंख्याको करिब ३.४% बराबर हुन्छ।<ref>{{cite web |title=Kushwaha community claims over 10 lakh population in Nepal |url=https://www.enewsbureau.com/news-details/9602/2021-01-20 |website=eNews Bureau |date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Final_Population_compostion_12_2.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal}}</ref> == इतिहास == === उत्पत्ति === कुशवाहा समुदायको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध भारतका [[बिहार]] र [[उत्तर प्रदेश]] का कुशवाहासँग गहिरो छ। सयौं वर्षअघिदेखि धेरैजसो कुशवाहा नेपालमा बसोबास गर्न आएका हुन् र आफ्नो समृद्ध कृषि परम्परा ल्याएका छन्। यो समुदाय आफ्नो वंशलाई सूर्यवंशी राजवंशसँग जोड्दछ र परम्परागत रूपमा [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। उनीहरूलाई पौराणिक राजा कुश, जो भगवान् रामका पुत्र थिए, का वंशज मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Hari Bansh |title=The Terai Community and National Integration in Nepal |date=1993 |publisher=Centre for Economic and Technical Studies |isbn=978-81-7022-523-2}}</ref> ऐतिहासिक अभिलेखहरूले देखाउँछन् कि उनीहरूको मधेश क्षेत्रमा बसोबास आधुनिक नेपाल निर्माण हुनु अघि देखि नै रहेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal|date=3 March 2011}}</ref><ref name="madeshi EthnicGroupsNepal">{{cite web |title=Ethnic Groups in Nepal |url=https://www.madhesiyouth.com/data/federal-states-in-nepal/ethnic-groups-in-nepal/ }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपाल र विश्वभर कुशवाहा थर पनि व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ।<ref name="KushwahaSurname">{{cite web |title=Kushwaha Surname Distribution |url=https://forebears.io/surnames/kushwaha}}</ref> कुशवाहा समुदायका केही प्रतिनिधि खेलकुद र अन्य क्षेत्रमा पनि परिचित छन्, जस्तै अजय कुशवाहा(Ajay Kushwaha)।<ref name="AjayKushwahaFIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha - FIBA Profile |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha}}</ref> नेपालमा कुशवाहाहरूको प्राचीन इतिहास विभिन्न क्षेत्रका ऐतिहासिक अभिलेखबाट ट्रेस गर्न सकिन्छ। मधेश क्षेत्रमा कुशवाहाहरूको उपस्थिति आधुनिक नेपालको स्थापना हुनु अघि नै देखिन्छ, जसलाई [[मिथिला |मिथिला]] र वरिपरि क्षेत्रहरूमा उनीहरूको बसोबास र शासनको ऐतिहासिक सन्दर्भहरूले प्रमाणित गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity and History |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal |date=3 March 2011 |access-date=2025-03-11}}</ref> कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने [[वंश]]हरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory">{{cite web |title=History of Kushwaha |url=https://kushwaha.in/history-of-kushwaha/}}</ref> {{Infobox royalty | name = कुश | title = [[अयोध्या|अयोध्या]] का राजकुमार<br>कासुर का राजा | type = हिन्दू | image = Kusa, one of Rāma’s sons..jpg | image_size = 100px | caption = कुश, [[राम]] र [[सीता]]का जुडवाँ पुत्रमध्ये एक | father = [[राम]] | mother = [[सीता]] | dynasty = [[रघुवंश|रघुवंश]]-[[सूर्यवंश]] | issue = अतिथि | spouse = कुमुदवती (''आनन्द रामायण'' अनुसार चम्पिका भनिने) }} नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने वंशहरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory"/> भारत र नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफूलाई [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र कुशका वंशज मान्दछ, मुख्य रूपमा रामायणसँगको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण। हिन्दू परम्पराअनुसार, कुश आफ्नो जुडवाँ भाई [[लव]]सँगै पिता रामद्वारा निर्वासित गरिएपछि [[वाल्मीकि]]द्वारा हुर्काइएका थिए र पछि एक महत्वपूर्ण व्यक्तित्व बने। कुशवाहा समुदायले विश्वास गर्छ कि उनीहरूको नाम “कुश” बाट उत्पन्न भएको हो, जसले उनीहरूलाई [[अयोध्या]]को शाही वंशसँग प्रतीकात्मक रूपमा जोड्दछ।<ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Ashwani |title=Community Warriors: State, Peasants and Caste Armies in Bihar |date=2008 |publisher=Anthem Press |isbn=9781843317098 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=num2I4NFGqIC}}</ref> यो दाबी प्रायः उनीहरूको ऐतिहासिक भूमिका युद्धकर्मी र कृषकको रूपमा रहेर पनि बलियो बनाइन्छ, जुन [[क्षत्रिय]] वर्ग, अर्थात् युद्धकर्मी वर्ग,सँग मेल खान्छ, जसमा कुश रहेको मानिन्छ। धेरै कुशवाहाहरूले आफूलाई [[मौर्य वंश]] र [[शाक्य]] वंश (गौतम बुद्धको वंशज)सँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्, जसले उनीहरूको क्षत्रिय वंशावलीको विश्वासलाई थप बलियो बनाउँछ। समयसँगै, समुदायले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान कायम राख्दै आएको छ, जुन मुख्य रूपमा कृषि र कुशको विरासतमा आधारित रहेको छ।सांस्कृतिक रूपमा, कुशवाहा समुदायले अझै पनि केही संस्कार, प्रथा र परम्पराहरू पालन गर्दै आएको छ, जसलाई उनीहरूले आफ्नो शाही विरासतसँग सम्बन्धित ठान्छन्। कुशसँगको यो सम्बन्ध उनीहरूको पहिचानको महत्वपूर्ण भाग हो र प्राचीन, कुलीन वंशावलीप्रति गर्वको अनुभूति प्रदान गर्छ। कुषावती कोसाल राज्य को एउटा नगर थियो, जसलाई महाकाव्य [[रामायण]]सँग सम्बन्धित गरिएको छ र कुश तथा कुशवाहा समुदायसँग जोडिएको मानिन्छ। पिता राम पछि कुश शासनमा आएका थिए र उनले क्रमशः लवपुरी (आजको लाहोर) र कुष (कासुर)का शहरहरू स्थापना गरेका थिए।[[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|वाल्मीकि लव र कुशलाई धनुर्विद्यामा प्रशिक्षण दिँदै]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|250px|ऋषि वाल्मीकि, लव र कुशलाई रामायण सिकाउँदै]] [[रामायण]] अनुसार, गर्भवती रानी [[सीता]]लाई राजा [[राम]]ले अयोध्याबाट बाहिर पठाउनुभयो। यसको उद्देश्य धर्मको सर्वोच्चता देखाउनु र आफ्नो राज्यका एक नागरिकले लगाएको आरोपलाई खारेज गर्नु थियो। त्यसपछि सीता वाल्मीकि आश्रम मा शरण लिए, जुन त्रिवेणी धाम नजिक अवस्थित थियो, जहाँ तमासा नदी, सोना र सप्तगण्डकी नदीहरू भेटिन्छन्। यो आश्रम हालको [[चितवन जिल्ला]] मा तमसा नदी को नजिक रहेको छ।<ref>{{cite book|title=Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> त्यहाँ सीताले जुडवाँ पुत्रहरू, [[कुश]] र [[लव]] जन्माइन्। उनीहरू वाल्मीकि ऋषिद्वारा शिक्षा र सैनिक प्रशिक्षण प्राप्त गरे। साथै, उनीहरूले [[राम]]को कथा पनि सिके।'''कुश''' ({{langx|sa|कुश}}, {{IAST3|Kuśa}}) [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र थिए।<ref>{{Cite book |last=Mani |first=Chandra Mauli |url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77 |title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata |date=2009 |publisher=Northern Book Centre |isbn=978-81-7211-257-8 |pages=77 |language=en}}</ref> उनको कथा हिन्दू महाकाव्य [[रामायण]]मा वर्णन गरिएको छ। हिन्दू परम्पराअनुसार, उनले [[कश्मीर]], [[सिन्धु नदी]] र हिन्दू कुश क्षेत्रहरू भारतको सीमा भूभागको रूपमा शासन गरेको मानिन्छ, जसलाई हिन्दू कुश क्षेत्र भनेर चिनिन्छ। कथा अनुसार उनले [[कश्मीर उपत्यका]]मा [[श्रीनगर]] नगर स्थापना गरे र कासुर नगर लवपुरीसँगै स्थापना गरेको पनि बताइन्छ।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab | page = 111 | year = 2005 | publisher = Al-Faisal Nashran | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ }}</ref> यद्यपि स्थानीय कथाहरूले जनाउँछन् कि कासुर १५२५ मा पश्तुन आप्रवासीहरूले स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xoJICgAAQBAJ&dq=kasur+arabic&pg=PT77|title=Beyond The Border: An Indian in Pakistan|last=Sikand|first=Yoginder|date=2011-07-19|publisher=Penguin UK|isbn=9789352141326|language=en}}</ref><ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|last=Nadiem|first=Ihsan H.|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref> काशी–बनारस राज्य र [[मौर्य साम्राज्य]], जसले ईसा पूर्व ३२० देखि १८५ सम्म [[दक्षिण एशिया]]मा शासन गरेको थियो, का शासक वंशहरूले आफूलाई कुशका वंशज भएको दाबी गरेका छन्। कुशलाई [[रघुवंश]]का इक्ष्वाकु वंश तथा [[सूर्यवंश]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ। कथा अनुसार, उनले आफ्नी पत्नी कुमुदवतीबाट दुई सन्तान प्राप्त गरेका थिए: अतिथि (पुत्र) र कनिकमालिका (पुत्री), जसको विवाह यादव वंशका राजा महाभोजसँग भएको बताइन्छ। === वंशहरूको सूची === कुशवाहा समुदाय ऐतिहासिक रूपमा विभिन्न शासन गर्ने तथा योद्धा वंशहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ, जसमध्ये केही प्रमुख वंशहरू यसप्रकार छन्: * '''[[मौर्य साम्राज्य|मौर्य वंश]]''': सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |title=Ashoka and the Decline of the Mauryas |date=1961 |publisher=Oxford University Press}}</ref> कुशवाहा समुदायले ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक परम्पराका आधारमा आफ्नो वंशावली [[मौर्य साम्राज्य]]सँग जोड्ने दाबी गर्छ। उनीहरूले आफूलाई [[सूर्यवंशी]] क्षत्रिय का वंशजको रूपमा पनि पहिचान गर्ने गर्दछन्, विशेष गरी मौर्य वंशका संस्थापक [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित भएको बताइन्छ।<ref name="MauryaHistory">{{cite web |title=About Maurya |url=https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060326/https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html |date=2025-06-10 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Thapar |first1=Romila |title=Asoka and the Decline of the Mauryas |url=https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap |date=1998 |publisher=OUP India |isbn=9780195644456 |pages=[https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap/page/334 334]}}</ref> * '''[[शाक्य]]''': [[गौतम बुद्ध]]सँग सम्बन्धित प्राचीन वंश। कुशवाहा समुदायका केही समूहहरूले आफ्नो वंशावली [[शाक्य]] वंशसँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्। शाक्यहरू उत्तरी भारत र नेपाल क्षेत्रमा बसोबास गर्ने एक प्राचीन समुदाय थिए, जसलाई प्रायः [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। शाक्य गणराज्यको पतनपछि यसको केही सदस्यहरूले कृषि कार्यलाई निरन्तरता दिएका थिए।<ref name="ShakyaCaste">{{cite web |title=Shakya Caste |url=https://sites.google.com/view/shakya-caste}}</ref> [[File:Koiri kushwaha heritage Nepal.png|thumb| Koiri kushwaha heritage Nepal terai region]] * '''लिच्छवि''': प्राचीन नेपालका शिलालेखहरूमा विभिन्न समुदायहरूको प्रशासनिक भूमिकाको उल्लेख पाइन्छ। कोइरी जातिले लिच्छवीहरू आफ्नो जात को भएको दाबी गर्छन् किनभने तिनीहरू मूल रूपमा वैशाली बिहारका का हुन्। उनीहरूले नेपालमा शासन गरे। <ref>{{Cite book |last=Regmi |first=D.R. |title=Ancient Nepal |date=1969 |publisher=Firma K. L. Mukhopadhyay}}</ref> * '''कछवाहा(कुशवाहा)''': कछवाहा/कुशवाहा वंश एक प्रमुख राजपूत वंश हो, जसले विशेष गरी [[राजस्थान]] र [[जयपुर]] क्षेत्रमा शासन गरेको इतिहास पाइन्छ।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Rajendra |title=The Kachhwaha Dynasty: History and Heritage |publisher=Oxford University Press |year=2010 |pages=45–60}}</ref> *'''हरिकेल''' (वा हरकल): प्राचीन पूर्वी बंगालको एक शक्तिशाली र स्वतन्त्र राज्य थियो। यस राज्यको स्थापना र प्रारम्भिक शासन [[कोइरी]] (Koiri/Koeri) जातका '''महाराजाधिराज कान्तिदेव'''ले गरेका थिए।<ref name="Ray2014">{{cite book |last=Ray |first=Himanshu Prabha |title=Archaeology of Religion in South Asia |url=https://www.google.co.in/books/edition/Archaeology_of_Religion_in_South_Asia/QEkgEAAAQBAJ?hl=en |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=978-0415325912 |access-date=2026-03-20 |language=en}}</ref> हरिकेल राज्य करिब ५०० वर्षसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो, जसमा वर्तमान बंगलादेशका सिलेट र चट्टग्राम विभागहरूका साथै भारतको त्रिपुरा र दक्षिण आसाम (कछार) का केही भागहरू समावेश थिए। [[File:The flag of the Harikela dynasty, which belonged to the Koiri caste.jpg|thumb|The flag of the Harikela dynasty which belonged to the Koiri caste.]] मध्यकालको प्रारम्भिक चरण (इस्वी संवत् ८ औँ शताब्दी) मा दरभंगा जिल्लाको मानपुर नजिकै कोइरी समुदायसँग सम्बन्धित एउटा महत्वपूर्ण शिलालेख फेला परेको छ। उक्त शिलालेखमा 'भूमिस्पर्श मुद्रा' मा रहेका गौतम बुद्धको मूर्ति दान गरिएको उल्लेख छ। मूर्तिको आसनमुनि '''"येन धर्मदत्त कोइरी"''' (Yena dhar-madatta Koiri) भन्ने वाक्यांश कुँदिएको छ, जसले त्यस समयमा कोइरी समुदायको धार्मिक र सामाजिक प्रतिष्ठालाई झल्काउँछ।<ref name="Ray2014" /> [[File:Silver coins of the Harikela dynasty, associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi), and the second features a trident (Trishula).jpg|thumb|Silver coins of the Harikela dynasty associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi) and the second features a trident (Trishula)]] [[File:Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste.jpg|thumb|Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste .]] [[File:Mata PrasRaja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.jpg|thumb|Raja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.]] == सामाजिक-आर्थिक अवस्था == [[File:Literacy rate of nepali koiri.png|thumb|Caste-wise literacy rate of Nepali Koiris]] नेपालमा कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषि सम्बन्धित पेशामा संलग्न भए पनि, उच्च साक्षरताको कारण उनीहरू सामाजिक र आर्थिक रूपमा अत्यन्त सशक्त बनेका छन्। विशेष गरी तराई क्षेत्रमा, कुशवाहा समुदायले शिक्षा, पेशागत दक्षता, र नेतृत्व क्षमतामा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ।पछिल्लो जनगणना अनुसार ८०% भन्दा बढी कुशवाहा साक्षर छन् जुन नेपालको औसत साक्षरता दरभन्दा बढी हो। नेपालको औसत साक्षरता दर ७७.४% छ। कोइरी समुदाय केवल कृषिमा सीमित नभई सरकारी सेवा, राजनीति, व्यवसाय, र अन्य पेशागत क्षेत्रमा पनि प्रभावशाली उपस्थित छ। उनीहरूको उच्च साक्षरता दर र सामुदायिक एकता उनीहरूलाई नीति निर्माण, प्रशासन, र स्थानीय नेतृत्वमा अग्रणी बनाउँछ। कुशवाहा एकताबद्ध र शक्तिशाली प्रमुख मधेशी जाति मध्ये एक हुन्।नेपालमा जमिन नभएको र गरिब कोइरी विरलै देख्नुहुनेछ, तिनीहरू नेपालमा आर्थिक, राजनीतिक रूपमा माथिल्लो जातका जमिनदार हुन्। समुदायका विभिन्न सामाजिक र सामुदायिक संस्थाहरूले शिक्षा सचेतना, सांस्कृतिक संरक्षण, सामाजिक विकास, र नेतृत्व क्षमताको विकासमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। यी पहलहरूले कुशवाहा समुदायलाई नेपाली समाजभित्र प्रभावशाली, सशक्त, र अग्रणी समुदायको रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।<ref name="NKKS">{{cite web |title=Nepal Kushwaha Kalyan Samaj |url=https://nkks.org.np/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060432/https://nkks.org.np/ |date=2025-06-10 }}</ref> == तराई क्षेत्रमा जाति अनुसार कृषि जमिन स्वामित्व == [[File:Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.jpg|thumb|Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.]] नेपालको २०२१ को राष्ट्रिय जनगणनासँग सम्बन्धित तथ्यांकका आधारमा तयार गरिएको यस तालिकाले तराई क्षेत्रमा विभिन्न जाति समुदायहरूको औसत कृषि जमिन स्वामित्व तथा कुल कृषि जमिनमा उनीहरूको हिस्सा देखाउँछ। कुशवाहाको तराईमा अन्य कुनै पनि जातिको तुलनामा धेरै जग्गा छ, उनीहरू तराई क्षेत्रमा बहुमत जग्गाधनी हुन्। धेरै तल्लो जातका मानिसहरू पहिले कोइरीको जमिनमा मजदुरी गर्थे र कोही अझै पनि गर्छन्। यस अनुसार कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषिमा संलग्न रहेको देखिन्छ र औसत रूपमा करिब ६.२ बिगाहा जमिन स्वामित्व रहेको उल्लेख गरिएको छ, जुन तालिकामा समावेश गरिएको समुदायहरू मध्ये उच्चमध्ये एक हो। यस्तै यादव, भूमिहार र थारु समुदायहरू पनि कृषिमा प्रमुख रूपमा संलग्न देखिन्छन् र उनीहरूको पनि उल्लेखनीय कृषि जमिन स्वामित्व रहेको देखिन्छ। कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो र तराई नेपालको अन्न भण्डार हो। यस प्रकारको तथ्यांकले तराई क्षेत्रमा कृषि पेशामा संलग्न विभिन्न समुदायहरूको आर्थिक र सामाजिक संरचनालाई बुझ्न मद्दत पुर्‍याउँछ। कोइरी नेपालको एक बलियो कृषिप्रधान जाति हो। == संस्कृति == [[File:Holi festival celebration in Kathmandu 2025-070A3169.jpg|thumb|women's of kushwaha (koiri) community celebrating holi in nepal]] [[File:Chhath Puja Ritual from India.jpg|thumb|Nepali kushwaha (koiri) community celebrating chhath puja in Kathmandu]] कुशवाहा समुदाय मुख्यतः [[हिन्दू धर्म]] मान्ने समुदाय हो। यस समुदायले विशेषगरी [[शिव]], [[राम]] र [[विष्णु]] जस्ता देवताहरूको पूजा–आराधना गर्ने गर्छन्। कुशवाहा समुदायमा मनाइने प्रमुख पर्वहरूमा [[छठ पर्व]], [[दीपावली]] र [[होली]] पर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Religious Practices |url=https://news.sainicaste.com/2024/03/who-is-kushwaha-caste-god.html |website=Saini Caste News}}</ref> == उपसमूह (कुलहरू) == ऐतिहासिक रूपमा [[कोइरी]] समुदायभित्र विभिन्न उपसमूहहरू(कुलहरू) रहेको उल्लेख पाइन्छ। ब्रिटिशकालीन जाति अध्ययनहरूमा कोइरी समुदायभित्र निम्न उपसमूहहरूको उल्लेख गरिएको छ:<ref>{{cite book |title=The Tribes and Castes of Bengal |last=Risley |first=H. H. |year=1891 |publisher=Government of Bengal}}</ref> * बरकी-दांगी (Barki-Dangi) * छोटकी-दांगी (Chhotki-Dangi) * जरुहार (Jaruhar) * कनौजिया (Kanaujia) * मगहिया (Magahiya) * तिरहुतिया (Tirhutia) * चिरमैट (Chirmait) * कुम्रह (Kumrh) * बनाफर (Banaphar) * गोइता (Goita) * धार (Dhar) * रेतिया (Reutia) * पौरिया (Pauria) * बराकर (Barakar) * पालमोहाँ (Palmohan) == वास्तुकला == [[File:Janaki temple janakpur.jpg|thumb|जानकी मन्दिर जनकपुर कोइरी शैलीको वास्तुकला ]] कोइरी (कुशवाहा) समुदायसँग सम्बन्धित वास्तुकलाको एक उदाहरण [[जानकी मन्दिर]] (जनकपुर) मा देख्न सकिन्छ, जसलाई प्रायः ‘‘कोइरी शैली’’को वास्तुकलाको महत्वपूर्ण नमुना मानिन्छ। यो कोइरी जातिले पनि निर्माण गरेको हुन सक्छ। कुशवाहा (कोइरी) वैदिक क्षत्रिय वा विगतका क्षत्रिय हुन् भन्ने कुरा प्रमाणित हुन्छ । <ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> [[File:Drone image of jankai temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture.png|thumb|Drone image of janaki temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture]] यस प्रकारको वास्तुकलामा हिन्दु, मुगल र क्षेत्रीय मिथिला कलाको मिश्रण देखिन्छ। जनकपुरस्थित जानकी मन्दिर तीन तलाको संरचना हो र यो मुख्यतः ढुंगा तथा सेतो संगमरमरबाट निर्माण गरिएको छ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> मन्दिरको संरचनामा गुम्बज, झ्यालहरूमा जालीदार नक्काशी, रंगीन सिसा, स्तम्भ तथा मिथिला चित्रकलाबाट सजावट गरिएको हुन्छ। मन्दिर परिसरमा करिब ६० वटा कोठाहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ, जसले यस वास्तुकलालाई विशिष्ट र आकर्षक बनाउँछ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> यस शैलीको वास्तुकलाले मधेश तथा मिथिला क्षेत्रको सांस्कृतिक प्रभाव र धार्मिक परम्परालाई प्रतिबिम्बित गरेको मानिन्छ। == सामाजिक स्थिति == नेपालका विभिन्न जाति तथा जातीय समूहहरूको ऐतिहासिक रूपमा सरकार, कृषि, व्यापार, निजामती सेवा, न्यायपालिका र सैनिक संस्थाहरूमा प्रतिनिधित्व फरक–फरक रहेको छ। नेपालको [[शाह वंश]]को शासनकाल (१७६८–२००८) मा पहाडी उच्च जाति जस्तै [[बाहुन]] र [[क्षेत्री]]हरूले निजामती सेवा, न्यायपालिका तथा सेनाको उच्च पदहरूमा उल्लेखनीय प्रभुत्व राखेका थिए। तराई क्षेत्रमा गरिएको केही अध्ययनहरू अनुसार (२०१५ भन्दा अगाडिका तथ्याङ्कहरू), केही मधेसी जाति समूहहरूको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा बढी देखिएको थियो। उदाहरणका लागि, कुशवाहा ([[कोइरी]]) समुदायको नेपाल सरकारको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको राष्ट्रिय जनसंख्या हिस्साभन्दा करिब ३.२ गुणा बढी रहेको उल्लेख गरिएको छ, जसले उनीहरूलाई प्रतिनिधित्वको हिसाबले देशमा चौथो स्थानमा राख्दछ। यसैगरी [[राजपूत]] समुदायको प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा करिब ५.६ गुणा बढी रहेको पाइन्छ भने [[मैथिल ब्राह्मण]]हरूको प्रतिनिधित्व करिब ४.२ गुणा रहेको देखिन्छ।<ref name="Hatlebakk07">{{cite web |last=Hatlebakk |first=Magnus |year=2007 |title=Economic and social structures that may explain the recent conflicts in the Terai of Nepal |location=Kathmandu |publisher=Norwegian Embassy |url=http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-date=2011-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |date=2011-07-24 }}</ref> [[यादव]] समुदाय नेपालका मधेसी समुदायभित्रका सबैभन्दा ठूलो जाति समूहहरूमध्ये एक हो। केही जिल्लाहरूमा उनीहरूको ठूलो जनसंख्याका कारण पछिल्ला दशकहरूमा राजनीतिक प्रतिनिधित्व पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यस समुदायका एक प्रमुख व्यक्तित्व [[रामबरन यादव]] हुन्, जो सन् २००८ जुलाई २३ देखि २०१५ अक्टोबर २९ सम्म नेपालका प्रथम राष्ट्रपति बनेका थिए।<ref name="OCHA1">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=12 |date=April 2007 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113112940/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |archive-date=13 November 2009}}</ref> नेपालमा [[नेपाली भाषा]] राष्ट्रिय भाषा हो भने [[मैथिली भाषा]] दोस्रो धेरै बोलिने भाषामध्ये एक हो। हिन्दू समाजमा प्रचलित [[जाति व्यवस्था]]लाई सन् १९६१ मा लागू गरिएको ''नयाँ मुलुकी ऐन'' द्वारा कानुनी रूपमा निषेध गरिएको थियो।<ref name="OCHA2">{{cite journal|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/2E89F2121C2C57A24925733F000F4F21-Full_report.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=16 |date=July–August 2007 |publisher=OCHA}}</ref><ref name="OCHA3">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=30 |date=June–July 2008 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218090410/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |archive-date=18 February 2010}}</ref><ref name="Him-ext">{{cite web |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |title=Body of murder victim found in Gulmi |publisher=The Himalayan Times |first=Hari |last=Sharma |date=2010-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |archive-date=25 May 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |date=2012-05-25 }}</ref> [[File:Average Height of Nepalese Men and Women in every Province.png|thumb|'''नेपालका विभिन्न प्रदेशहरूमा पुरुष तथा महिलाको औसत उचाइ''']] == जनसंख्या == नेपालको केन्द्रीय तथ्यांक विभागले कुशवाहा जातिलाई व्यापक मधेसी जाति समूह अन्तर्गतको एक उपसमूहका रूपमा वर्गीकृत गरेको छ। यो समुदाय मुख्यतः नेपालको [[तराई]] क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएको छ, जहाँ कृषिलाई मुख्य पेशाका रूपमा अपनाइन्छ। [[राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय]] द्वारा प्रकाशित [[२०२१ नेपाल जनगणना]] अनुसार नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या ३५५,७०७ रहेको छ, जुन नेपालको कुल जनसंख्याको करिब १.२२% हो।<ref name="Census2021">{{Cite book |title=National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report |publisher=National Statistics Office, Nepal |year=2021}}</ref> प्रदेश अनुसार कुशवाहा जनसंख्याको वितरण निम्नानुसार रहेको छ:<ref name="Census2021"/> * [[मधेश प्रदेश]] – ४.५६% * [[लुम्बिनी प्रदेश]] – २% * [[कोशी प्रदेश]] – १% * [[बागमती प्रदेश]] – ०.५% * [[गण्डकी प्रदेश]] – ०.१% * [[कर्णाली प्रदेश]] – ०.१% * [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] – ०.७% राष्ट्रिय औसत (करिब १.३%) भन्दा बढी कुशवाहा जनसंख्या रहेका जिल्लाहरू निम्न छन्:<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |access-date=2025-06-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |date=2023-03-14 }}</ref> * [[सर्लाही]] – ७.९% * [[रौतहट]] – ३.५% * [[बारा]] – ४.५% * [[पर्सा]] – ३.९% * [[धनुषा]] – ५.१% * [[सिराहा]] – ६.०% * [[सप्तरी]] – १.०% * [[महोत्तरी]] – ५.८% * [[सुनसरी]] – ४.१% * [[मोरङ]] – १.०% * [[कपिलवस्तु]] – ०.५% * [[रुपन्देही]] – १.०% * [[बाँके]] – ०.५% * [[बर्दिया]] – ०.२% * [[झापा]] – ०.१% * [[चितवन]] – <०.१% * [[नवलपरासी]] – <०.१% * [[काठमाडौं]] – ०.१% ==उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू== * '''रामचन्द्र सिंह कुशवाहा''' – नेपालका लोकतान्त्रिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित एक स्वतन्त्रता सेनानी। उहाँ महोत्तरी जिल्लाको पडरिया निवासी हुनुहुन्थ्यो। लामो समयदेखि क्यान्सरबाट पीडित रहनु भएका उहाँको काठमाडौँस्थित वीर अस्पतालमा उपचारका क्रममा सन् २०२5 मा निधन भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Freedom fighter Kushwaha no more |url=https://english.onlinekhabar.com/freedom-fighter-kushwaha-no-more.html |website=OnlineKhabar |date=16 July 2025}}</ref> * [[डॉ. उपेन्द्र महतो]] (नेपाली: डॉ. उपेन्द्र महतो), व्यवसायी, परोपकारी तथा गैर‑आवासीय नेपाली संघ (NRNA) का संस्थापक अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato: Nepali Business Tycoon & NRNA Founder |url=https://www.sourcenepal.com/upendra-mahato/}}</ref> * [[राजेन्द्र महतो]] (नेपाली: राजेन्द्र महतो; जन्म १९५८), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व उप–प्रधानमन्त्री तथा विभिन्न पार्टीका नेता।<ref>{{cite web |title=Rajendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rajendra_Mahato}}</ref> * [[लक्ष्मी महतो कोइरी]] (नेपाली: लझ्मी महतो कोइरी; जन्म १९६४), नेपाली राजनीतिज्ञ, House of Representatives का सदस्य (२०८० सम्म) र CPN (UML) का प्रतिनिधि।<ref>{{cite web |title=Laxmi Mahato Koiri |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Laxmi_Mahato_Koiri}}</ref> * उपेन्द्र महतो (राजनीतिज्ञ) – मधेश प्रदेश सभाका सदस्य, Sarlahi‑1 (A) बाट निर्वाचित प्रदेश विपक्षी नेता (२०१७ देखि)।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Upendra_Mahato}}</ref> * [[बिरेन्द्र प्रसाद महतो]] (नेपाली: बिरेन्द्र प्रसाद महतो; जन्म १९६९), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व वन तथा वातावरण मन्त्री र संघीय संसद सदस्य।<ref>{{cite web |title=Birendra Prasad Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Birendra_Prasad_Mahato}}</ref> * [[संजय कुमार महतो]] (नेपाली: संजयकुमार महतो), नेपाली कांग्रेसका प्रदेश सभा सदस्य, मधेश प्रदेश १ (Dhanusha‑1A) बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sanjay Kumar Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sanjay_Kumar_Mahato}}</ref> * [[सिताराम महतो]] (नेपाली: सिताराम महतो; जन्म १९५५), नेपाली कांग्रेस पार्टीका राजनीतिज्ञ र संघीय प्रतिनिधि सभा सदस्य, Sunsari‑2 बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sitaram Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sitaram_Mahato}}</ref> * [[मुगा लाल महतो]] (नेपाली: मुगा लाल महतो), नेपाली राजनीतिज्ञ, Sunsari‑4 निर्वाचन क्षेत्रमा संविधान सभा सदस्य।<ref>{{cite web |title=Muga Lal Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Muga_Lal_Mahato}}</ref> * रबिन महतो (Rabin Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; सर्लाही–२ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=RSP’s Rabin Mahato defeats NCP’s Yadav in Sarlahi-2 by 33,989 votes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/rsps-rabin-mahato-defeats-ncps-yadav-in-sarlahi-2-by-33989-votes-41-52.html}}</ref> * प्रमोद कुमार महतो (Pramod Kumar Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; महोत्तरी–१ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=Pramod Kumar Mahato Wins Mahottari-1 Seat with 34,636 Votes |url=https://khojsamachar.com/pramod-kumar-mahato-wins-mahottari-1-election/}}</ref> * '''इर. बसन्त कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा इन्जिनियर। उहाँ २०२५ देखि मधेश प्रदेश सरकारमा खेलकुद तथा समाज कल्याण मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ र मधेश प्रदेश सभाका सदस्य पनि हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Er. Basant Kushwaha |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Er._Basant_Kushwaha}}</ref> * '''सरोज सिंह कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका प्रदेश सभा सदस्य तथा जनता समाजवादी पार्टी (नेपाल) का राजनीतिज्ञ। उहाँ महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका हुन्।<ref>{{cite web |title=JSP-N lawmaker Saroj Singh Kushwaha suspended |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2025/10/17/jsp-n-lawmaker-saroj-singh-kushwaha-suspended}}</ref> * '''अजय कुमार कुशवाहा''' – बारा जिल्लाको कलैया उपमहानगरपालिका वडा नं. ११ का निर्वाचित वडा अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Ajay Kumar Kushwaha |url=https://kalaiyamun.gov.np/en/content/ajay-kumar-kushwaha}}</ref> * '''राम प्रसाद मेहता''' – सुनसरी जिल्लाका नेपाली राजनीतिज्ञ तथा कोशी प्रदेश सरकारका सामाजिक विकास मन्त्री। उहाँ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) (CPN-UML) सँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ। उहाँले २०७९ को निर्वाचनमा सुनसरी २ (ख) बाट प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचित भएका थिए र हाल कोशी प्रदेशमा मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Over 47000 votes invalid in Sunsari |url=https://risingnepaldaily.com/news/19590 |website=Rising Nepal}}</ref><ref>{{cite web |title=“Effective Cooperation Needed for Drug Control,” Says Koshi Province Chief Minister |url=https://english.pardafas.com/effective-cooperation-needed-for-drug-control-says-koshi-province-chief-minister |website=Pardafas}}</ref> * '''राजन मेहता''' – सुनसरी जिल्लाको इनरुवा नगरपालिकाका मेयर तथा राजनीतिज्ञ। उहाँ नेपाली कांग्रेससँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ र स्थानीय तह निर्वाचनमा निर्वाचित भएका हुन्। उहाँले जिल्ला समन्वय समिति, सुनसरीको प्रमुखको रूपमा पनि जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको छ।<ref>{{cite web |title=District Coordination Committee, Sunsari Chief Mr. Rajan Mehta hosted the coordination meeting |url=https://daosunsari.moha.gov.np/en/post/district-coordination-committee-sunsari-chief-mr-rajan-mehta-hosted-the |website=DAO Sunsari}}</ref><ref>{{cite web |title=Mayor Rajan Mehta Receiving Victory Certificate after Local Level Election |url=https://www.dreamstime.com/rajan-mehta-the-newly-elected-mayor-of-inaruwa-municipality-is-receiving-the-official-certificate-of-victory-from-the-election-image422987909 |website=Dreamstime }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''[[निशा मेहता]]''' सुनसरी जिल्लासँग सम्बन्धित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की नेतृ तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्। उहाँ २०७९ सालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा रास्वपाबाट मधेसी महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत निर्वाचित हुनुभएको हो।<ref>{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा समानुपातिक सदस्यहरूको सूची|url=https://election.gov.np}}</ref>उहाँ नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषद्मा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री तथा खानेपानी मन्त्रीको रूपमा नियुक्त हुनुभएको छ।<ref>{{cite web |title=नयाँ मन्त्रिपरिषद् गठन |url=https://moha.gov.np}}</ref>मेहता स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्ति हुन्। उहाँले नर्सिङ विषयमा स्नातकोत्तर (Master’s) उपाधि हासिल गर्नुभएको छ र यसअघि स्वास्थ्य सेवा तथा शिक्षण क्षेत्रमा कार्यरत रहनुभएको थियो।<ref>{{cite web |title=Nisha Mehta |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nisha_Mehta}}</ref> *'''जवाहरलाल कुशवाहा''' मधेश प्रदेश सभाका सदस्य हुन्, जो सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ (क) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा निर्वाचित भई पछि नेकपा (माओवादी केन्द्र) मा प्रवेश गरेका हुन्।<ref name="JawaharMaoist">{{cite news |title=स्वतन्त्र सांसद जवाहरलाल कुशवाहा माओवादी केन्द्रमा प्रवेश |url=https://www.ratopati.com/story/321456/jawaharlal-kushwaha |work=रातोपाटी |date=२०२३-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="MadheshAssembly">{{cite web |title=प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''रघुनाथ महतो कोइरी''' सुनसरी जिल्लाका एक स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले विभिन्न तहका निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा सहभागिता जनाउँदै स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएका छन्।<ref name="EC_Nepal_Result">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभा निर्वाचन परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''लक्ष्मण महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लासँग सम्बन्धित राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मधेश प्रदेशको प्रदेश सभा तथा स्थानीय तहका निर्वाचनहरूमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका छन्।<ref name="ElectionRecord">{{cite news |title=धनुषामा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको प्रभाव |url=https://ekantipur.com/news |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''रामनरेश महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लाका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मुख्यतया तराई-मधेस क्षेत्रमा कुशवाहा (कोइरी) समुदायको हकहित र प्रतिनिधित्वको सवालमा आवाज उठाउँदै आएका छन्।<ref name="CommunityLeader">{{cite web |title=मधेसको राजनीतिमा जातीय समीकरण र प्रतिनिधित्व |url=https://gorkhapatraonline.com/ |website=गोरखापत्र अनलाइन |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''राज किशोर महतो''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का राजनीतिज्ञ हुन्। उनी २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ बाट भारी मतका साथ निर्वाचित भएका हुन्। उनले नेपाली कांग्रेसका प्रभावशाली नेता महेन्द्र यादवलाई पराजित गर्दै युवा राजनीतिको लहरलाई स्थापित गरेका थिए।<ref name="Dhanusa4_2082">{{cite news |title=धनुषा ४ मा रास्वपाका राज किशोर महतो विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusa/constituency-4 |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |date=२०२६-०३-११ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''वीरेन्द्र कुमार मेहता''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका केन्द्रीय सदस्य हुन्। उनी मधेस प्रदेशमा पार्टीको संगठन विस्तार र वैकल्पिक राजनीतिको प्रवर्द्धनमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। उनी २०८२ को निर्वाचनमा पार्टीको रणनीतिक योजना निर्माण र युवा परिचालनमा संलग्न रहेका थिए।<ref name="VirendraRSP">{{cite news |title=रास्वपा केन्द्रीय समितिमा नयाँ अनुहार |url=https://kfgo.com/2026/03/07/inside-the-nepal-campaign |work=The Mighty 790 KFGO |date=२०२६-०३-०७ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> *'''फकिरा महतो''' मधेस प्रदेश सभाका सदस्य हुन्। उनी सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ (ख) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी हाल मधेस प्रदेश सभामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) को प्रतिनिधित्व गर्दै विभिन्न संसदीय समितिहरूमा सक्रिय छन्।<ref name="FakeeraMadhesh">{{cite web |title=मधेस प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''सञ्जय कुमार महतो''' धनुषा जिल्लाका राजनीतिज्ञ हुन्। उनले २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा-४ बाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको तर्फबाट उम्मेदवारी दिएका थिए। उनी मधेसको स्थानीय राजनीति र सामुदायिक विकासका मुद्दाहरूमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।<ref name="SanjayDhanusa">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ - परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''प्रमेश्वर महतो''' (सहिद) सिरहा जिल्लाको लाहानसँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको ऐतिहासिक मधेश आन्दोलनका क्रममा लाहानमा भएको प्रदर्शनमा सहादत प्राप्त गरेका थिए। उनलाई नेपाल सरकारले औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ र उनको सम्मानमा लाहानका विभिन्न स्थानमा स्मारकहरू निर्माण गरिएका छन्।<ref name="Sahid_Lahan">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिदहरूको सम्झना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/72431 |work=गोरखापत्र अनलाइन |date=२०२२-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="Madesh_Martyrs">{{cite web |title=सहिदहरूको सूची - मधेश प्रदेश सरकार |url=https://madesh.gov.np/martyrs-list |website=मधेश प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''बेचन मेहता''' (सहिद) सुनसरी जिल्लाको इनरुवासँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको मधेश आन्दोलनका क्रममा माघ महिनामा इनरुवामा भएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा सहादत प्राप्त गरेका थिए। नेपाल सरकारले उनलाई औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ। इनरुवा नगरपालिका भित्र उनको सम्मानमा 'सहिद बेचन मेहता चोक' र उनको पूर्ण कदको सालिक निर्माण गरिएको छ।<ref name="BechanSahid">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिद बेचन मेहताको स्मरण |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/735624 |work=अनलाइनखबर |date=२०१९-०१-२१ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="SunsariMartyr">{{cite web |title=सुनसरीका सहिदहरूको विवरण |url=https://madesh.gov.np/ |website=मधेश प्रदेश सरकार |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''अनिता देवी''' जनमत पार्टीकी एक प्रभावशाली नेतृ हुन्। उनी नेपाल सरकारको संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रीको रूपमा कार्य गरिसकेकी छिन्। उनी कुशवाहा समुदायबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उच्च तहमा पुग्ने थोरै महिला नेतृहरूमध्ये एक हुन्।<ref name="AnitaDevi">{{cite news |title=अनिता देवी सामान्य प्रशासन मन्त्री नियुक्त |url=https://www.nepallive.com/story/301245 |work=नेपाल लाइभ |date=२०२३-०८-१४ |access-date=२०२६-०३-१७ |language=ne}}</ref> === खेलकुद === * [[इन्दु बर्मा]] (नेपाली: इन्दु बर्मा), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी तथा कप्तान।<ref name="ICC">{{cite web |title=Indu Barma |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/70947/indu-barma |publisher=International Cricket Council}}</ref> * [[पुजा महतो]] (नेपाली: पुजा महतो; जन्म १७ फेब्रुअरी २००६), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="ESPNCricinfo"/> * [[किशोर महतो]] (नेपाली: किशोर महतो), नेपाली पुरुष क्रिकेट खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Kishore Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kishore_Mahato |website=Wikipedia}}</ref> * [[संगम महतो]] (नेपाली: संगम महतो), नेपाली महिला भलिबल टोलीकी खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Sangam Mahato Profile |url=https://www.hamrokhelkud.net/players/sangam-mahato/ |website=HamroKhelkud }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[अजय कुशवाहा]] (नेपाली: अजय कुशवाहा; जन्म १४ अप्रिल १९९८), नेपाली बास्केटबल खेलाडी तथा नेपाल राष्ट्रिय बास्केटबल टोलीका अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="FIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha |publisher=FIBA}}</ref> * [[भरत सिंह महता]] (नेपाली: भरत सिंह महता; जन्म १२ अगस्ट १९९७), नेपाली पारा‑टाइक्वान्डो प्रतिस्पर्धी; पेरालम्पिक्समा प्रतिस्पर्धा।<ref>{{cite web |title=Bharat Singh Mahata |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bharat_Singh_Mahata |website=Wikipedia}}</ref> * कुशल सिंह मेहता (Kushal Singh Mehta), क्रिकेट खेलाडी (क्रिकहिरोज प्रोफाइल अनुसार)।<ref>{{cite web |title=Kushal‑singh‑mehta Cricket Stats |url=https://cricheroes.com/player-profile/8161779/kushal-singh-mehta/stats}}</ref> *'''सर्वज्ञ सिंह कुशवाहा''' विश्वकै सबैभन्दा कम उमेरका 'फिडे रेटेड' (FIDE rated) चेस खेलाडी हुन्। उनले मात्र ३ वर्ष ७ महिनाको उमेरमा १५७२ रेटिङ प्राप्त गरेर गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड्समा आफ्नो नाम दर्ता गराउने प्रयास गरिरहेका छन्।<ref name="Sarwagya_Chess">{{cite news |title=Sarwagya Singh Kushwaha becomes youngest FIDE-rated chess player |url=https://khelnow.com/chess/sarwagya-singh-kushwaha-youngest-fide-rated-202512 |work=Khel Now |date=२०२५-१२-०३ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:नेपालका जातिहरू]] * [[क्षत्रिय ]] * [[मौर्य साम्राज्य ]] * [[मधेश प्रदेश ]] * [[तराई]] * [[निशा मेहता]] i23jzs0ztdanc2x0ogch72g5g8uziox 1380600 1380599 2026-09-18T22:52:29Z Madeshi kshatriya 11 80968 /* खेलकुद */ 1380600 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = कुशवाहा (कोइरी)<br>kushwaha (Koiri) | image = [[File:Koiri caste couple of nepal.png|thumb|Koiri caste couple of nepal]] | caption = | popplace = {{flag|नेपाल}}, {{flag|भारत}}, {{flag|मौरिसस }}, {{flag|पाकिस्तान }}, {{flag|बर्मा }}, {{flag|बङ्गलादेश }} | pop = ३,५५,७०७ (नेपालको कुल जनसंख्याको १.२२%) २०२१ राष्ट्रिय जनगणना | languages = [[मैथिली भाषा|मैथिली]], [[नेपाली भाषा|नेपाली]] र [[भोजपुरी]] | religions = [[हिन्दू धर्म]] १००% (२०२१) | related = अन्य इन्डो-आर्यन जाति र [[मधेशी]] समुदायहरू<ref>{{cite web |title=नेपाली मधेशी समाज (Nepalko Madheshi Samaj) |url=https://www.researchgate.net/publication/340827126 |website=ResearchGate |access-date=30 March 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scribd.com/doc/93185530/Social-Composition-of-Nepal-Caste-Ethnicity-amp-Religion |title=Chapter 3. Social composition of the Population: Caste/Ethnicity and Religion in Nepal |author=Dr. Dilli Ram Dahal |publisher=[[Government of Nepal]], Central Bureau of Statistics |date=2002-12-30 |accessdate=2013-12-05}}</ref> }} '''कुशवाहा (कोइरी)''' [[तराई]] मा वसोवास गर्ने एक उच्च जाति हो । नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या करिब १.२२% जति रहेको छ। यसको संख्या करिब ३ लाख ५५ हजार भन्दा बढी छ। यो समुदाय मुख्य रूपमा [[मधेश प्रदेश]], [[कोशी प्रदेश]], [[लुम्बिनी प्रदेश]] का जिल्लाहरूमा बढी बसोबास गर्छन् र मधेशी समाजमा एक महत्वपूर्ण समुदाय मानिन्छ। <ref>Government of Nepal, National Statistics Office. ''National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report''. Kathmandu: NSO, 2023. https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Caste%20Ethnicity_report_NPHC_2021.pdf</ref> यिनीहरूको मुख्य पुरखौली पेशा कृषि अनि जमिन्दारी हो । तर अब तिनीहरू हरेक पेशा, व्यवसाय, शिक्षा, निजामती सेवा, सेना आदिमा छन्, तिनीहरू अन्य मधेशी जातिहरूको तुलनामा प्रभावशाली र सुव्यवस्थित शक्तिशाली जाति हुन्। यिनीहरू निकै परिश्रमी हुन्छन् । कुशवाहा समुदाय मधेशी उच्च जातिको [[वैश्य]] वर्ग मा पर्दछन्<ref>Government of Nepal; Central Bureau of Statistics; UNFPA. ''Population Monograph of Nepal, Volume II: Social Demography''. Kathmandu: CBS/UNFPA, 2014. https://nepal.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/Population%20Monograph%20V02.pdf</ref>, तर धेरैले आफूलाई [[क्षत्रिय]] दर्जा भएको दाबी पनि गर्छन्। यिनीहरूका पूर्वज शाकाहारी भएतापनि हाल यसमा परिवर्तन हुँदै आएको छ। यस समुदायमा परम्परागत रूपमा प्रचलित थर महतो रहेको पाइन्छ। नेपालमा कुशवाहा/कोइरी समुदायमा प्रयोग हुने थरहरूमा महतो, सिंह, कुशवाहा, मेहता, मौर्य, मुराव, भगत, सिन्हा तथा वर्मा आदि पर्दछन्। नेपालका केही कुशवाहा संगठनहरूले नेपालमा कुशवाहा(कोइरी) समुदायको जनसंख्या १० लाखभन्दा बढी रहेको दाबी गरेका छन्। यदि यो संख्या मानिने हो भने, यो नेपालका कुल जनसंख्याको करिब ३.४% बराबर हुन्छ।<ref>{{cite web |title=Kushwaha community claims over 10 lakh population in Nepal |url=https://www.enewsbureau.com/news-details/9602/2021-01-20 |website=eNews Bureau |date=20 January 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=National Population and Housing Census 2021 |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/Final_Population_compostion_12_2.pdf |publisher=Central Bureau of Statistics, Nepal}}</ref> == इतिहास == === उत्पत्ति === कुशवाहा समुदायको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध भारतका [[बिहार]] र [[उत्तर प्रदेश]] का कुशवाहासँग गहिरो छ। सयौं वर्षअघिदेखि धेरैजसो कुशवाहा नेपालमा बसोबास गर्न आएका हुन् र आफ्नो समृद्ध कृषि परम्परा ल्याएका छन्। यो समुदाय आफ्नो वंशलाई सूर्यवंशी राजवंशसँग जोड्दछ र परम्परागत रूपमा [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। उनीहरूलाई पौराणिक राजा कुश, जो भगवान् रामका पुत्र थिए, का वंशज मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Jha |first=Hari Bansh |title=The Terai Community and National Integration in Nepal |date=1993 |publisher=Centre for Economic and Technical Studies |isbn=978-81-7022-523-2}}</ref> ऐतिहासिक अभिलेखहरूले देखाउँछन् कि उनीहरूको मधेश क्षेत्रमा बसोबास आधुनिक नेपाल निर्माण हुनु अघि देखि नै रहेको थियो।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal|date=3 March 2011}}</ref><ref name="madeshi EthnicGroupsNepal">{{cite web |title=Ethnic Groups in Nepal |url=https://www.madhesiyouth.com/data/federal-states-in-nepal/ethnic-groups-in-nepal/ }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपाल र विश्वभर कुशवाहा थर पनि व्यापक रूपमा प्रयोग हुन्छ।<ref name="KushwahaSurname">{{cite web |title=Kushwaha Surname Distribution |url=https://forebears.io/surnames/kushwaha}}</ref> कुशवाहा समुदायका केही प्रतिनिधि खेलकुद र अन्य क्षेत्रमा पनि परिचित छन्, जस्तै अजय कुशवाहा(Ajay Kushwaha)।<ref name="AjayKushwahaFIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha - FIBA Profile |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha}}</ref> नेपालमा कुशवाहाहरूको प्राचीन इतिहास विभिन्न क्षेत्रका ऐतिहासिक अभिलेखबाट ट्रेस गर्न सकिन्छ। मधेश क्षेत्रमा कुशवाहाहरूको उपस्थिति आधुनिक नेपालको स्थापना हुनु अघि नै देखिन्छ, जसलाई [[मिथिला |मिथिला]] र वरिपरि क्षेत्रहरूमा उनीहरूको बसोबास र शासनको ऐतिहासिक सन्दर्भहरूले प्रमाणित गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Identity and History |url=https://kushwaha.in/kushwaha-our-identity/ |website=Kushwaha Community Portal |date=3 March 2011 |access-date=2025-03-11}}</ref> कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने [[वंश]]हरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory">{{cite web |title=History of Kushwaha |url=https://kushwaha.in/history-of-kushwaha/}}</ref> {{Infobox royalty | name = कुश | title = [[अयोध्या|अयोध्या]] का राजकुमार<br>कासुर का राजा | type = हिन्दू | image = Kusa, one of Rāma’s sons..jpg | image_size = 100px | caption = कुश, [[राम]] र [[सीता]]का जुडवाँ पुत्रमध्ये एक | father = [[राम]] | mother = [[सीता]] | dynasty = [[रघुवंश|रघुवंश]]-[[सूर्यवंश]] | issue = अतिथि | spouse = कुमुदवती (''आनन्द रामायण'' अनुसार चम्पिका भनिने) }} नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफ्नो [[क्षत्रिय]] दर्जा प्राचीन शासन गर्ने वंशहरूसँगको ऐतिहासिक, सांस्कृतिक र परम्परागत सम्बन्धको आधारमा दाबी गरेको छ।<ref name="KushwahaHistory"/> भारत र नेपालमा कुशवाहा समुदायले आफूलाई [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र कुशका वंशज मान्दछ, मुख्य रूपमा रामायणसँगको ऐतिहासिक र सांस्कृतिक सम्बन्धका कारण। हिन्दू परम्पराअनुसार, कुश आफ्नो जुडवाँ भाई [[लव]]सँगै पिता रामद्वारा निर्वासित गरिएपछि [[वाल्मीकि]]द्वारा हुर्काइएका थिए र पछि एक महत्वपूर्ण व्यक्तित्व बने। कुशवाहा समुदायले विश्वास गर्छ कि उनीहरूको नाम “कुश” बाट उत्पन्न भएको हो, जसले उनीहरूलाई [[अयोध्या]]को शाही वंशसँग प्रतीकात्मक रूपमा जोड्दछ।<ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Ashwani |title=Community Warriors: State, Peasants and Caste Armies in Bihar |date=2008 |publisher=Anthem Press |isbn=9781843317098 |page=36 |url=https://books.google.com/books?id=num2I4NFGqIC}}</ref> यो दाबी प्रायः उनीहरूको ऐतिहासिक भूमिका युद्धकर्मी र कृषकको रूपमा रहेर पनि बलियो बनाइन्छ, जुन [[क्षत्रिय]] वर्ग, अर्थात् युद्धकर्मी वर्ग,सँग मेल खान्छ, जसमा कुश रहेको मानिन्छ। धेरै कुशवाहाहरूले आफूलाई [[मौर्य वंश]] र [[शाक्य]] वंश (गौतम बुद्धको वंशज)सँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्, जसले उनीहरूको क्षत्रिय वंशावलीको विश्वासलाई थप बलियो बनाउँछ। समयसँगै, समुदायले आफ्नो सांस्कृतिक पहिचान कायम राख्दै आएको छ, जुन मुख्य रूपमा कृषि र कुशको विरासतमा आधारित रहेको छ।सांस्कृतिक रूपमा, कुशवाहा समुदायले अझै पनि केही संस्कार, प्रथा र परम्पराहरू पालन गर्दै आएको छ, जसलाई उनीहरूले आफ्नो शाही विरासतसँग सम्बन्धित ठान्छन्। कुशसँगको यो सम्बन्ध उनीहरूको पहिचानको महत्वपूर्ण भाग हो र प्राचीन, कुलीन वंशावलीप्रति गर्वको अनुभूति प्रदान गर्छ। कुषावती कोसाल राज्य को एउटा नगर थियो, जसलाई महाकाव्य [[रामायण]]सँग सम्बन्धित गरिएको छ र कुश तथा कुशवाहा समुदायसँग जोडिएको मानिन्छ। पिता राम पछि कुश शासनमा आएका थिए र उनले क्रमशः लवपुरी (आजको लाहोर) र कुष (कासुर)का शहरहरू स्थापना गरेका थिए।[[File:Valmiki train Lava Kushas in Art of Archery.jpg|thumb|left|वाल्मीकि लव र कुशलाई धनुर्विद्यामा प्रशिक्षण दिँदै]] [[File:The Poet Valmiki, teaching Ramayana to Kusa and Lava.jpg|thumb|250px|ऋषि वाल्मीकि, लव र कुशलाई रामायण सिकाउँदै]] [[रामायण]] अनुसार, गर्भवती रानी [[सीता]]लाई राजा [[राम]]ले अयोध्याबाट बाहिर पठाउनुभयो। यसको उद्देश्य धर्मको सर्वोच्चता देखाउनु र आफ्नो राज्यका एक नागरिकले लगाएको आरोपलाई खारेज गर्नु थियो। त्यसपछि सीता वाल्मीकि आश्रम मा शरण लिए, जुन त्रिवेणी धाम नजिक अवस्थित थियो, जहाँ तमासा नदी, सोना र सप्तगण्डकी नदीहरू भेटिन्छन्। यो आश्रम हालको [[चितवन जिल्ला]] मा तमसा नदी को नजिक रहेको छ।<ref>{{cite book|title=Historic Rama of Valmiki|author=Vishvanath Limaye|publisher=Gyan Ganga Prakashan|year=1984}}</ref> त्यहाँ सीताले जुडवाँ पुत्रहरू, [[कुश]] र [[लव]] जन्माइन्। उनीहरू वाल्मीकि ऋषिद्वारा शिक्षा र सैनिक प्रशिक्षण प्राप्त गरे। साथै, उनीहरूले [[राम]]को कथा पनि सिके।'''कुश''' ({{langx|sa|कुश}}, {{IAST3|Kuśa}}) [[राम]] र [[सीता]]का पुत्र थिए।<ref>{{Cite book |last=Mani |first=Chandra Mauli |url=https://books.google.com/books?id=0xludqcKE4IC&pg=PA77 |title=Memorable Characters from the Rāmāyaṇa and the Mahābhārata |date=2009 |publisher=Northern Book Centre |isbn=978-81-7211-257-8 |pages=77 |language=en}}</ref> उनको कथा हिन्दू महाकाव्य [[रामायण]]मा वर्णन गरिएको छ। हिन्दू परम्पराअनुसार, उनले [[कश्मीर]], [[सिन्धु नदी]] र हिन्दू कुश क्षेत्रहरू भारतको सीमा भूभागको रूपमा शासन गरेको मानिन्छ, जसलाई हिन्दू कुश क्षेत्र भनेर चिनिन्छ। कथा अनुसार उनले [[कश्मीर उपत्यका]]मा [[श्रीनगर]] नगर स्थापना गरे र कासुर नगर लवपुरीसँगै स्थापना गरेको पनि बताइन्छ।<ref>{{cite book | last = Nadiem | first = Ihsan N | title = Punjab | page = 111 | year = 2005 | publisher = Al-Faisal Nashran | isbn = 9789695034347 | url = https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ }}</ref> यद्यपि स्थानीय कथाहरूले जनाउँछन् कि कासुर १५२५ मा पश्तुन आप्रवासीहरूले स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=EZifwYm8MT0C&q=kasur+arabic+punjab|title=Chiefs and Families of Note in the Punjab|last=Chopra|first=Gulshan Lall|date=1940|publisher=Government Printing|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=xoJICgAAQBAJ&dq=kasur+arabic&pg=PT77|title=Beyond The Border: An Indian in Pakistan|last=Sikand|first=Yoginder|date=2011-07-19|publisher=Penguin UK|isbn=9789352141326|language=en}}</ref><ref>{{Citebook|url=https://books.google.com/books?id=pyFuAAAAMAAJ&q=kasur+pashtun|title=Punjab: land, history, people|last=Nadiem|first=Ihsan H.|date=2005|publisher=al-Faisal Nashran|isbn=9789695032831|language=en}}</ref> काशी–बनारस राज्य र [[मौर्य साम्राज्य]], जसले ईसा पूर्व ३२० देखि १८५ सम्म [[दक्षिण एशिया]]मा शासन गरेको थियो, का शासक वंशहरूले आफूलाई कुशका वंशज भएको दाबी गरेका छन्। कुशलाई [[रघुवंश]]का इक्ष्वाकु वंश तथा [[सूर्यवंश]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ। कथा अनुसार, उनले आफ्नी पत्नी कुमुदवतीबाट दुई सन्तान प्राप्त गरेका थिए: अतिथि (पुत्र) र कनिकमालिका (पुत्री), जसको विवाह यादव वंशका राजा महाभोजसँग भएको बताइन्छ। === वंशहरूको सूची === कुशवाहा समुदाय ऐतिहासिक रूपमा विभिन्न शासन गर्ने तथा योद्धा वंशहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ, जसमध्ये केही प्रमुख वंशहरू यसप्रकार छन्: * '''[[मौर्य साम्राज्य|मौर्य वंश]]''': सम्राट [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |title=Ashoka and the Decline of the Mauryas |date=1961 |publisher=Oxford University Press}}</ref> कुशवाहा समुदायले ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक परम्पराका आधारमा आफ्नो वंशावली [[मौर्य साम्राज्य]]सँग जोड्ने दाबी गर्छ। उनीहरूले आफूलाई [[सूर्यवंशी]] क्षत्रिय का वंशजको रूपमा पनि पहिचान गर्ने गर्दछन्, विशेष गरी मौर्य वंशका संस्थापक [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]सँग सम्बन्धित भएको बताइन्छ।<ref name="MauryaHistory">{{cite web |title=About Maurya |url=https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060326/https://www.sksmcommunity.com/AboutMaurya.html |date=2025-06-10 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Thapar |first1=Romila |title=Asoka and the Decline of the Mauryas |url=https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap |date=1998 |publisher=OUP India |isbn=9780195644456 |pages=[https://archive.org/details/asokadeclineofma0000thap/page/334 334]}}</ref> * '''[[शाक्य]]''': [[गौतम बुद्ध]]सँग सम्बन्धित प्राचीन वंश। कुशवाहा समुदायका केही समूहहरूले आफ्नो वंशावली [[शाक्य]] वंशसँग पनि जोड्ने दाबी गर्छन्। शाक्यहरू उत्तरी भारत र नेपाल क्षेत्रमा बसोबास गर्ने एक प्राचीन समुदाय थिए, जसलाई प्रायः [[क्षत्रिय]] वर्गसँग सम्बन्धित मानिन्छ। शाक्य गणराज्यको पतनपछि यसको केही सदस्यहरूले कृषि कार्यलाई निरन्तरता दिएका थिए।<ref name="ShakyaCaste">{{cite web |title=Shakya Caste |url=https://sites.google.com/view/shakya-caste}}</ref> [[File:Koiri kushwaha heritage Nepal.png|thumb| Koiri kushwaha heritage Nepal terai region]] * '''लिच्छवि''': प्राचीन नेपालका शिलालेखहरूमा विभिन्न समुदायहरूको प्रशासनिक भूमिकाको उल्लेख पाइन्छ। कोइरी जातिले लिच्छवीहरू आफ्नो जात को भएको दाबी गर्छन् किनभने तिनीहरू मूल रूपमा वैशाली बिहारका का हुन्। उनीहरूले नेपालमा शासन गरे। <ref>{{Cite book |last=Regmi |first=D.R. |title=Ancient Nepal |date=1969 |publisher=Firma K. L. Mukhopadhyay}}</ref> * '''कछवाहा(कुशवाहा)''': कछवाहा/कुशवाहा वंश एक प्रमुख राजपूत वंश हो, जसले विशेष गरी [[राजस्थान]] र [[जयपुर]] क्षेत्रमा शासन गरेको इतिहास पाइन्छ।<ref>{{Cite book |last=Singh |first=Rajendra |title=The Kachhwaha Dynasty: History and Heritage |publisher=Oxford University Press |year=2010 |pages=45–60}}</ref> *'''हरिकेल''' (वा हरकल): प्राचीन पूर्वी बंगालको एक शक्तिशाली र स्वतन्त्र राज्य थियो। यस राज्यको स्थापना र प्रारम्भिक शासन [[कोइरी]] (Koiri/Koeri) जातका '''महाराजाधिराज कान्तिदेव'''ले गरेका थिए।<ref name="Ray2014">{{cite book |last=Ray |first=Himanshu Prabha |title=Archaeology of Religion in South Asia |url=https://www.google.co.in/books/edition/Archaeology_of_Religion_in_South_Asia/QEkgEAAAQBAJ?hl=en |publisher=Routledge |year=2014 |isbn=978-0415325912 |access-date=2026-03-20 |language=en}}</ref> हरिकेल राज्य करिब ५०० वर्षसम्म अस्तित्वमा रहेको थियो, जसमा वर्तमान बंगलादेशका सिलेट र चट्टग्राम विभागहरूका साथै भारतको त्रिपुरा र दक्षिण आसाम (कछार) का केही भागहरू समावेश थिए। [[File:The flag of the Harikela dynasty, which belonged to the Koiri caste.jpg|thumb|The flag of the Harikela dynasty which belonged to the Koiri caste.]] मध्यकालको प्रारम्भिक चरण (इस्वी संवत् ८ औँ शताब्दी) मा दरभंगा जिल्लाको मानपुर नजिकै कोइरी समुदायसँग सम्बन्धित एउटा महत्वपूर्ण शिलालेख फेला परेको छ। उक्त शिलालेखमा 'भूमिस्पर्श मुद्रा' मा रहेका गौतम बुद्धको मूर्ति दान गरिएको उल्लेख छ। मूर्तिको आसनमुनि '''"येन धर्मदत्त कोइरी"''' (Yena dhar-madatta Koiri) भन्ने वाक्यांश कुँदिएको छ, जसले त्यस समयमा कोइरी समुदायको धार्मिक र सामाजिक प्रतिष्ठालाई झल्काउँछ।<ref name="Ray2014" /> [[File:Silver coins of the Harikela dynasty, associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi), and the second features a trident (Trishula).jpg|thumb|Silver coins of the Harikela dynasty associated with the Koiri caste; the first coin features a bull (Nandi) and the second features a trident (Trishula)]] [[File:Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste.jpg|thumb|Mata Prasad was owner of easte in Katehir who belonged to koiri caste .]] [[File:Mata PrasRaja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.jpg|thumb|Raja Bodh Ram who obtained Raja title from Asaf-ud-daula who was Koiri by caste.]] == सामाजिक-आर्थिक अवस्था == [[File:Literacy rate of nepali koiri.png|thumb|Caste-wise literacy rate of Nepali Koiris]] नेपालमा कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषि सम्बन्धित पेशामा संलग्न भए पनि, उच्च साक्षरताको कारण उनीहरू सामाजिक र आर्थिक रूपमा अत्यन्त सशक्त बनेका छन्। विशेष गरी तराई क्षेत्रमा, कुशवाहा समुदायले शिक्षा, पेशागत दक्षता, र नेतृत्व क्षमतामा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ।पछिल्लो जनगणना अनुसार ८०% भन्दा बढी कुशवाहा साक्षर छन् जुन नेपालको औसत साक्षरता दरभन्दा बढी हो। नेपालको औसत साक्षरता दर ७७.४% छ। कोइरी समुदाय केवल कृषिमा सीमित नभई सरकारी सेवा, राजनीति, व्यवसाय, र अन्य पेशागत क्षेत्रमा पनि प्रभावशाली उपस्थित छ। उनीहरूको उच्च साक्षरता दर र सामुदायिक एकता उनीहरूलाई नीति निर्माण, प्रशासन, र स्थानीय नेतृत्वमा अग्रणी बनाउँछ। कुशवाहा एकताबद्ध र शक्तिशाली प्रमुख मधेशी जाति मध्ये एक हुन्।नेपालमा जमिन नभएको र गरिब कोइरी विरलै देख्नुहुनेछ, तिनीहरू नेपालमा आर्थिक, राजनीतिक रूपमा माथिल्लो जातका जमिनदार हुन्। समुदायका विभिन्न सामाजिक र सामुदायिक संस्थाहरूले शिक्षा सचेतना, सांस्कृतिक संरक्षण, सामाजिक विकास, र नेतृत्व क्षमताको विकासमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। यी पहलहरूले कुशवाहा समुदायलाई नेपाली समाजभित्र प्रभावशाली, सशक्त, र अग्रणी समुदायको रूपमा स्थापित गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।<ref name="NKKS">{{cite web |title=Nepal Kushwaha Kalyan Samaj |url=https://nkks.org.np/ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250610060432/https://nkks.org.np/ |date=2025-06-10 }}</ref> == तराई क्षेत्रमा जाति अनुसार कृषि जमिन स्वामित्व == [[File:Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.jpg|thumb|Caste-wise Agricultural Landholding Data - Terai Region.]] नेपालको २०२१ को राष्ट्रिय जनगणनासँग सम्बन्धित तथ्यांकका आधारमा तयार गरिएको यस तालिकाले तराई क्षेत्रमा विभिन्न जाति समुदायहरूको औसत कृषि जमिन स्वामित्व तथा कुल कृषि जमिनमा उनीहरूको हिस्सा देखाउँछ। कुशवाहाको तराईमा अन्य कुनै पनि जातिको तुलनामा धेरै जग्गा छ, उनीहरू तराई क्षेत्रमा बहुमत जग्गाधनी हुन्। धेरै तल्लो जातका मानिसहरू पहिले कोइरीको जमिनमा मजदुरी गर्थे र कोही अझै पनि गर्छन्। यस अनुसार कुशवाहा (कोइरी) समुदाय मुख्यतः कृषिमा संलग्न रहेको देखिन्छ र औसत रूपमा करिब ६.२ बिगाहा जमिन स्वामित्व रहेको उल्लेख गरिएको छ, जुन तालिकामा समावेश गरिएको समुदायहरू मध्ये उच्चमध्ये एक हो। यस्तै यादव, भूमिहार र थारु समुदायहरू पनि कृषिमा प्रमुख रूपमा संलग्न देखिन्छन् र उनीहरूको पनि उल्लेखनीय कृषि जमिन स्वामित्व रहेको देखिन्छ। कृषि नेपालको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो र तराई नेपालको अन्न भण्डार हो। यस प्रकारको तथ्यांकले तराई क्षेत्रमा कृषि पेशामा संलग्न विभिन्न समुदायहरूको आर्थिक र सामाजिक संरचनालाई बुझ्न मद्दत पुर्‍याउँछ। कोइरी नेपालको एक बलियो कृषिप्रधान जाति हो। == संस्कृति == [[File:Holi festival celebration in Kathmandu 2025-070A3169.jpg|thumb|women's of kushwaha (koiri) community celebrating holi in nepal]] [[File:Chhath Puja Ritual from India.jpg|thumb|Nepali kushwaha (koiri) community celebrating chhath puja in Kathmandu]] कुशवाहा समुदाय मुख्यतः [[हिन्दू धर्म]] मान्ने समुदाय हो। यस समुदायले विशेषगरी [[शिव]], [[राम]] र [[विष्णु]] जस्ता देवताहरूको पूजा–आराधना गर्ने गर्छन्। कुशवाहा समुदायमा मनाइने प्रमुख पर्वहरूमा [[छठ पर्व]], [[दीपावली]] र [[होली]] पर्दछन्।<ref>{{Cite web |title=Kushwaha Religious Practices |url=https://news.sainicaste.com/2024/03/who-is-kushwaha-caste-god.html |website=Saini Caste News}}</ref> == उपसमूह (कुलहरू) == ऐतिहासिक रूपमा [[कोइरी]] समुदायभित्र विभिन्न उपसमूहहरू(कुलहरू) रहेको उल्लेख पाइन्छ। ब्रिटिशकालीन जाति अध्ययनहरूमा कोइरी समुदायभित्र निम्न उपसमूहहरूको उल्लेख गरिएको छ:<ref>{{cite book |title=The Tribes and Castes of Bengal |last=Risley |first=H. H. |year=1891 |publisher=Government of Bengal}}</ref> * बरकी-दांगी (Barki-Dangi) * छोटकी-दांगी (Chhotki-Dangi) * जरुहार (Jaruhar) * कनौजिया (Kanaujia) * मगहिया (Magahiya) * तिरहुतिया (Tirhutia) * चिरमैट (Chirmait) * कुम्रह (Kumrh) * बनाफर (Banaphar) * गोइता (Goita) * धार (Dhar) * रेतिया (Reutia) * पौरिया (Pauria) * बराकर (Barakar) * पालमोहाँ (Palmohan) == वास्तुकला == [[File:Janaki temple janakpur.jpg|thumb|जानकी मन्दिर जनकपुर कोइरी शैलीको वास्तुकला ]] कोइरी (कुशवाहा) समुदायसँग सम्बन्धित वास्तुकलाको एक उदाहरण [[जानकी मन्दिर]] (जनकपुर) मा देख्न सकिन्छ, जसलाई प्रायः ‘‘कोइरी शैली’’को वास्तुकलाको महत्वपूर्ण नमुना मानिन्छ। यो कोइरी जातिले पनि निर्माण गरेको हुन सक्छ। कुशवाहा (कोइरी) वैदिक क्षत्रिय वा विगतका क्षत्रिय हुन् भन्ने कुरा प्रमाणित हुन्छ । <ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> [[File:Drone image of jankai temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture.png|thumb|Drone image of janaki temple ( jankapur nepal) in koiri style architecture]] यस प्रकारको वास्तुकलामा हिन्दु, मुगल र क्षेत्रीय मिथिला कलाको मिश्रण देखिन्छ। जनकपुरस्थित जानकी मन्दिर तीन तलाको संरचना हो र यो मुख्यतः ढुंगा तथा सेतो संगमरमरबाट निर्माण गरिएको छ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> मन्दिरको संरचनामा गुम्बज, झ्यालहरूमा जालीदार नक्काशी, रंगीन सिसा, स्तम्भ तथा मिथिला चित्रकलाबाट सजावट गरिएको हुन्छ। मन्दिर परिसरमा करिब ६० वटा कोठाहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ, जसले यस वास्तुकलालाई विशिष्ट र आकर्षक बनाउँछ।<ref>{{cite web |title=Janaki Mandir |url=https://visitsnepal.com/product/janaki-mandir/}}</ref> यस शैलीको वास्तुकलाले मधेश तथा मिथिला क्षेत्रको सांस्कृतिक प्रभाव र धार्मिक परम्परालाई प्रतिबिम्बित गरेको मानिन्छ। == सामाजिक स्थिति == नेपालका विभिन्न जाति तथा जातीय समूहहरूको ऐतिहासिक रूपमा सरकार, कृषि, व्यापार, निजामती सेवा, न्यायपालिका र सैनिक संस्थाहरूमा प्रतिनिधित्व फरक–फरक रहेको छ। नेपालको [[शाह वंश]]को शासनकाल (१७६८–२००८) मा पहाडी उच्च जाति जस्तै [[बाहुन]] र [[क्षेत्री]]हरूले निजामती सेवा, न्यायपालिका तथा सेनाको उच्च पदहरूमा उल्लेखनीय प्रभुत्व राखेका थिए। तराई क्षेत्रमा गरिएको केही अध्ययनहरू अनुसार (२०१५ भन्दा अगाडिका तथ्याङ्कहरू), केही मधेसी जाति समूहहरूको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा बढी देखिएको थियो। उदाहरणका लागि, कुशवाहा ([[कोइरी]]) समुदायको नेपाल सरकारको निजामती सेवामा प्रतिनिधित्व उनीहरूको राष्ट्रिय जनसंख्या हिस्साभन्दा करिब ३.२ गुणा बढी रहेको उल्लेख गरिएको छ, जसले उनीहरूलाई प्रतिनिधित्वको हिसाबले देशमा चौथो स्थानमा राख्दछ। यसैगरी [[राजपूत]] समुदायको प्रतिनिधित्व उनीहरूको जनसंख्या अनुपातभन्दा करिब ५.६ गुणा बढी रहेको पाइन्छ भने [[मैथिल ब्राह्मण]]हरूको प्रतिनिधित्व करिब ४.२ गुणा रहेको देखिन्छ।<ref name="Hatlebakk07">{{cite web |last=Hatlebakk |first=Magnus |year=2007 |title=Economic and social structures that may explain the recent conflicts in the Terai of Nepal |location=Kathmandu |publisher=Norwegian Embassy |url=http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |archive-date=2011-07-24 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724190445/http://www.norway.org.np/NR/rdonlyres/0993F5660B3548A98F819167B4FD596C/72944/http___wwwcmi.pdf |date=2011-07-24 }}</ref> [[यादव]] समुदाय नेपालका मधेसी समुदायभित्रका सबैभन्दा ठूलो जाति समूहहरूमध्ये एक हो। केही जिल्लाहरूमा उनीहरूको ठूलो जनसंख्याका कारण पछिल्ला दशकहरूमा राजनीतिक प्रतिनिधित्व पनि उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। यस समुदायका एक प्रमुख व्यक्तित्व [[रामबरन यादव]] हुन्, जो सन् २००८ जुलाई २३ देखि २०१५ अक्टोबर २९ सम्म नेपालका प्रथम राष्ट्रपति बनेका थिए।<ref name="OCHA1">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=12 |date=April 2007 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20091113112940/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/B66F206172F49BE4C12572F49BE4C12572D50030C3F0/$file/OCHA+overview+no+12+April+07.pdf |archive-date=13 November 2009}}</ref> नेपालमा [[नेपाली भाषा]] राष्ट्रिय भाषा हो भने [[मैथिली भाषा]] दोस्रो धेरै बोलिने भाषामध्ये एक हो। हिन्दू समाजमा प्रचलित [[जाति व्यवस्था]]लाई सन् १९६१ मा लागू गरिएको ''नयाँ मुलुकी ऐन'' द्वारा कानुनी रूपमा निषेध गरिएको थियो।<ref name="OCHA2">{{cite journal|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/2E89F2121C2C57A24925733F000F4F21-Full_report.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=16 |date=July–August 2007 |publisher=OCHA}}</ref><ref name="OCHA3">{{cite journal|url=http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |title=Highlights |journal=OCHA Nepal Situation Overview |issue=30 |date=June–July 2008 |publisher=OCHA |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218090410/http://www.internal-displacement.org/8025708F004CE90B/(httpDocuments)/5CC0BE0C971587F2C1257496004A9B9E/$file/ocha+sitrep+12+july08.pdf |archive-date=18 February 2010}}</ref><ref name="Him-ext">{{cite web |url=http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |title=Body of murder victim found in Gulmi |publisher=The Himalayan Times |first=Hari |last=Sharma |date=2010-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |archive-date=25 May 2012 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525142109/http://www.thehimalayantimes.com/fullNews.php?headline=Body+of+murder+victim+found+in+Gulmi&NewsID=266104 |date=2012-05-25 }}</ref> [[File:Average Height of Nepalese Men and Women in every Province.png|thumb|'''नेपालका विभिन्न प्रदेशहरूमा पुरुष तथा महिलाको औसत उचाइ''']] == जनसंख्या == नेपालको केन्द्रीय तथ्यांक विभागले कुशवाहा जातिलाई व्यापक मधेसी जाति समूह अन्तर्गतको एक उपसमूहका रूपमा वर्गीकृत गरेको छ। यो समुदाय मुख्यतः नेपालको [[तराई]] क्षेत्रमा बसोबास गर्दै आएको छ, जहाँ कृषिलाई मुख्य पेशाका रूपमा अपनाइन्छ। [[राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालय]] द्वारा प्रकाशित [[२०२१ नेपाल जनगणना]] अनुसार नेपालमा कुशवाहा समुदायको जनसंख्या ३५५,७०७ रहेको छ, जुन नेपालको कुल जनसंख्याको करिब १.२२% हो।<ref name="Census2021">{{Cite book |title=National Population and Housing Census 2021: Caste/Ethnicity Report |publisher=National Statistics Office, Nepal |year=2021}}</ref> प्रदेश अनुसार कुशवाहा जनसंख्याको वितरण निम्नानुसार रहेको छ:<ref name="Census2021"/> * [[मधेश प्रदेश]] – ४.५६% * [[लुम्बिनी प्रदेश]] – २% * [[कोशी प्रदेश]] – १% * [[बागमती प्रदेश]] – ०.५% * [[गण्डकी प्रदेश]] – ०.१% * [[कर्णाली प्रदेश]] – ०.१% * [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] – ०.७% राष्ट्रिय औसत (करिब १.३%) भन्दा बढी कुशवाहा जनसंख्या रहेका जिल्लाहरू निम्न छन्:<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, District Level Detail Report |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |access-date=2025-06-20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |date=2023-03-14 }}</ref> * [[सर्लाही]] – ७.९% * [[रौतहट]] – ३.५% * [[बारा]] – ४.५% * [[पर्सा]] – ३.९% * [[धनुषा]] – ५.१% * [[सिराहा]] – ६.०% * [[सप्तरी]] – १.०% * [[महोत्तरी]] – ५.८% * [[सुनसरी]] – ४.१% * [[मोरङ]] – १.०% * [[कपिलवस्तु]] – ०.५% * [[रुपन्देही]] – १.०% * [[बाँके]] – ०.५% * [[बर्दिया]] – ०.२% * [[झापा]] – ०.१% * [[चितवन]] – <०.१% * [[नवलपरासी]] – <०.१% * [[काठमाडौं]] – ०.१% ==उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू== * '''रामचन्द्र सिंह कुशवाहा''' – नेपालका लोकतान्त्रिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित एक स्वतन्त्रता सेनानी। उहाँ महोत्तरी जिल्लाको पडरिया निवासी हुनुहुन्थ्यो। लामो समयदेखि क्यान्सरबाट पीडित रहनु भएका उहाँको काठमाडौँस्थित वीर अस्पतालमा उपचारका क्रममा सन् २०२5 मा निधन भएको थियो।<ref>{{cite web |title=Freedom fighter Kushwaha no more |url=https://english.onlinekhabar.com/freedom-fighter-kushwaha-no-more.html |website=OnlineKhabar |date=16 July 2025}}</ref> * [[डॉ. उपेन्द्र महतो]] (नेपाली: डॉ. उपेन्द्र महतो), व्यवसायी, परोपकारी तथा गैर‑आवासीय नेपाली संघ (NRNA) का संस्थापक अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato: Nepali Business Tycoon & NRNA Founder |url=https://www.sourcenepal.com/upendra-mahato/}}</ref> * [[राजेन्द्र महतो]] (नेपाली: राजेन्द्र महतो; जन्म १९५८), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व उप–प्रधानमन्त्री तथा विभिन्न पार्टीका नेता।<ref>{{cite web |title=Rajendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rajendra_Mahato}}</ref> * [[लक्ष्मी महतो कोइरी]] (नेपाली: लझ्मी महतो कोइरी; जन्म १९६४), नेपाली राजनीतिज्ञ, House of Representatives का सदस्य (२०८० सम्म) र CPN (UML) का प्रतिनिधि।<ref>{{cite web |title=Laxmi Mahato Koiri |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Laxmi_Mahato_Koiri}}</ref> * उपेन्द्र महतो (राजनीतिज्ञ) – मधेश प्रदेश सभाका सदस्य, Sarlahi‑1 (A) बाट निर्वाचित प्रदेश विपक्षी नेता (२०१७ देखि)।<ref>{{cite web |title=Upendra Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Upendra_Mahato}}</ref> * [[बिरेन्द्र प्रसाद महतो]] (नेपाली: बिरेन्द्र प्रसाद महतो; जन्म १९६९), नेपाली राजनीतिज्ञ, पूर्व वन तथा वातावरण मन्त्री र संघीय संसद सदस्य।<ref>{{cite web |title=Birendra Prasad Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Birendra_Prasad_Mahato}}</ref> * [[संजय कुमार महतो]] (नेपाली: संजयकुमार महतो), नेपाली कांग्रेसका प्रदेश सभा सदस्य, मधेश प्रदेश १ (Dhanusha‑1A) बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sanjay Kumar Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sanjay_Kumar_Mahato}}</ref> * [[सिताराम महतो]] (नेपाली: सिताराम महतो; जन्म १९५५), नेपाली कांग्रेस पार्टीका राजनीतिज्ञ र संघीय प्रतिनिधि सभा सदस्य, Sunsari‑2 बाट निर्वाचित।<ref>{{cite web |title=Sitaram Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sitaram_Mahato}}</ref> * [[मुगा लाल महतो]] (नेपाली: मुगा लाल महतो), नेपाली राजनीतिज्ञ, Sunsari‑4 निर्वाचन क्षेत्रमा संविधान सभा सदस्य।<ref>{{cite web |title=Muga Lal Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Muga_Lal_Mahato}}</ref> * रबिन महतो (Rabin Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; सर्लाही–२ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=RSP’s Rabin Mahato defeats NCP’s Yadav in Sarlahi-2 by 33,989 votes |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/rsps-rabin-mahato-defeats-ncps-yadav-in-sarlahi-2-by-33989-votes-41-52.html}}</ref> * प्रमोद कुमार महतो (Pramod Kumar Mahato) – रास्ट्रिया स्वतन्त्र पार्टीका उम्मेदवार; महोत्तरी–१ क्षेत्रबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी।<ref>{{cite news |title=Pramod Kumar Mahato Wins Mahottari-1 Seat with 34,636 Votes |url=https://khojsamachar.com/pramod-kumar-mahato-wins-mahottari-1-election/}}</ref> * '''इर. बसन्त कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका एक नेपाली राजनीतिज्ञ तथा इन्जिनियर। उहाँ २०२५ देखि मधेश प्रदेश सरकारमा खेलकुद तथा समाज कल्याण मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ र मधेश प्रदेश सभाका सदस्य पनि हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Er. Basant Kushwaha |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Er._Basant_Kushwaha}}</ref> * '''सरोज सिंह कुशवाहा''' – मधेश प्रदेशका प्रदेश सभा सदस्य तथा जनता समाजवादी पार्टी (नेपाल) का राजनीतिज्ञ। उहाँ महोत्तरी निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित भएका हुन्।<ref>{{cite web |title=JSP-N lawmaker Saroj Singh Kushwaha suspended |url=https://kathmandupost.com/province-no-2/2025/10/17/jsp-n-lawmaker-saroj-singh-kushwaha-suspended}}</ref> * '''अजय कुमार कुशवाहा''' – बारा जिल्लाको कलैया उपमहानगरपालिका वडा नं. ११ का निर्वाचित वडा अध्यक्ष।<ref>{{cite web |title=Ajay Kumar Kushwaha |url=https://kalaiyamun.gov.np/en/content/ajay-kumar-kushwaha}}</ref> * '''राम प्रसाद मेहता''' – सुनसरी जिल्लाका नेपाली राजनीतिज्ञ तथा कोशी प्रदेश सरकारका सामाजिक विकास मन्त्री। उहाँ नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) (CPN-UML) सँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ। उहाँले २०७९ को निर्वाचनमा सुनसरी २ (ख) बाट प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचित भएका थिए र हाल कोशी प्रदेशमा मन्त्रीको रूपमा कार्यरत हुनुहुन्छ।<ref>{{cite web |title=Over 47000 votes invalid in Sunsari |url=https://risingnepaldaily.com/news/19590 |website=Rising Nepal}}</ref><ref>{{cite web |title=“Effective Cooperation Needed for Drug Control,” Says Koshi Province Chief Minister |url=https://english.pardafas.com/effective-cooperation-needed-for-drug-control-says-koshi-province-chief-minister |website=Pardafas}}</ref> * '''राजन मेहता''' – सुनसरी जिल्लाको इनरुवा नगरपालिकाका मेयर तथा राजनीतिज्ञ। उहाँ नेपाली कांग्रेससँग सम्बन्धित हुनुहुन्छ र स्थानीय तह निर्वाचनमा निर्वाचित भएका हुन्। उहाँले जिल्ला समन्वय समिति, सुनसरीको प्रमुखको रूपमा पनि जिम्मेवारी सम्हाल्नु भएको छ।<ref>{{cite web |title=District Coordination Committee, Sunsari Chief Mr. Rajan Mehta hosted the coordination meeting |url=https://daosunsari.moha.gov.np/en/post/district-coordination-committee-sunsari-chief-mr-rajan-mehta-hosted-the |website=DAO Sunsari}}</ref><ref>{{cite web |title=Mayor Rajan Mehta Receiving Victory Certificate after Local Level Election |url=https://www.dreamstime.com/rajan-mehta-the-newly-elected-mayor-of-inaruwa-municipality-is-receiving-the-official-certificate-of-victory-from-the-election-image422987909 |website=Dreamstime }}{{Dead link|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''[[निशा मेहता]]''' सुनसरी जिल्लासँग सम्बन्धित राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) की नेतृ तथा प्रतिनिधि सभा सदस्य हुन्। उहाँ २०७९ सालको प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा रास्वपाबाट मधेसी महिला क्लस्टर अन्तर्गत समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीमार्फत निर्वाचित हुनुभएको हो।<ref>{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा समानुपातिक सदस्यहरूको सूची|url=https://election.gov.np}}</ref>उहाँ नेपाल सरकारको मन्त्रिपरिषद्मा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्री तथा खानेपानी मन्त्रीको रूपमा नियुक्त हुनुभएको छ।<ref>{{cite web |title=नयाँ मन्त्रिपरिषद् गठन |url=https://moha.gov.np}}</ref>मेहता स्वास्थ्य क्षेत्रसँग सम्बन्धित व्यक्ति हुन्। उहाँले नर्सिङ विषयमा स्नातकोत्तर (Master’s) उपाधि हासिल गर्नुभएको छ र यसअघि स्वास्थ्य सेवा तथा शिक्षण क्षेत्रमा कार्यरत रहनुभएको थियो।<ref>{{cite web |title=Nisha Mehta |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Nisha_Mehta}}</ref> *'''जवाहरलाल कुशवाहा''' मधेश प्रदेश सभाका सदस्य हुन्, जो सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ (क) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा निर्वाचित भई पछि नेकपा (माओवादी केन्द्र) मा प्रवेश गरेका हुन्।<ref name="JawaharMaoist">{{cite news |title=स्वतन्त्र सांसद जवाहरलाल कुशवाहा माओवादी केन्द्रमा प्रवेश |url=https://www.ratopati.com/story/321456/jawaharlal-kushwaha |work=रातोपाटी |date=२०२३-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="MadheshAssembly">{{cite web |title=प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''रघुनाथ महतो कोइरी''' सुनसरी जिल्लाका एक स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले विभिन्न तहका निर्वाचनमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा सहभागिता जनाउँदै स्थानीय राजनीतिमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएका छन्।<ref name="EC_Nepal_Result">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभा निर्वाचन परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''लक्ष्मण महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लासँग सम्बन्धित राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मधेश प्रदेशको प्रदेश सभा तथा स्थानीय तहका निर्वाचनहरूमा स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका छन्।<ref name="ElectionRecord">{{cite news |title=धनुषामा स्वतन्त्र उम्मेदवारहरूको प्रभाव |url=https://ekantipur.com/news |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''रामनरेश महतो कोइरी''' धनुषा जिल्लाका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ हुन्। उनले मुख्यतया तराई-मधेस क्षेत्रमा कुशवाहा (कोइरी) समुदायको हकहित र प्रतिनिधित्वको सवालमा आवाज उठाउँदै आएका छन्।<ref name="CommunityLeader">{{cite web |title=मधेसको राजनीतिमा जातीय समीकरण र प्रतिनिधित्व |url=https://gorkhapatraonline.com/ |website=गोरखापत्र अनलाइन |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''राज किशोर महतो''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का राजनीतिज्ञ हुन्। उनी २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ बाट भारी मतका साथ निर्वाचित भएका हुन्। उनले नेपाली कांग्रेसका प्रभावशाली नेता महेन्द्र यादवलाई पराजित गर्दै युवा राजनीतिको लहरलाई स्थापित गरेका थिए।<ref name="Dhanusa4_2082">{{cite news |title=धनुषा ४ मा रास्वपाका राज किशोर महतो विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusa/constituency-4 |work=कान्तिपुर पब्लिकेसन्स |date=२०२६-०३-११ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref> *'''वीरेन्द्र कुमार मेहता''' राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका केन्द्रीय सदस्य हुन्। उनी मधेस प्रदेशमा पार्टीको संगठन विस्तार र वैकल्पिक राजनीतिको प्रवर्द्धनमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्। उनी २०८२ को निर्वाचनमा पार्टीको रणनीतिक योजना निर्माण र युवा परिचालनमा संलग्न रहेका थिए।<ref name="VirendraRSP">{{cite news |title=रास्वपा केन्द्रीय समितिमा नयाँ अनुहार |url=https://kfgo.com/2026/03/07/inside-the-nepal-campaign |work=The Mighty 790 KFGO |date=२०२६-०३-०७ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> *'''फकिरा महतो''' मधेस प्रदेश सभाका सदस्य हुन्। उनी सर्लाही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ (ख) बाट निर्वाचित भएका थिए। उनी हाल मधेस प्रदेश सभामा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) को प्रतिनिधित्व गर्दै विभिन्न संसदीय समितिहरूमा सक्रिय छन्।<ref name="FakeeraMadhesh">{{cite web |title=मधेस प्रदेश सभा सदस्यहरूको विवरण |url=https://pams.gov.np/member |website=मधेश प्रदेश सभा सचिवालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''सञ्जय कुमार महतो''' धनुषा जिल्लाका राजनीतिज्ञ हुन्। उनले २०८२ को प्रतिनिधि सभा निर्वाचनमा धनुषा-४ बाट नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको तर्फबाट उम्मेदवारी दिएका थिए। उनी मधेसको स्थानीय राजनीति र सामुदायिक विकासका मुद्दाहरूमा सक्रिय रहँदै आएका छन्।<ref name="SanjayDhanusa">{{cite web |title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ - परिणाम |url=https://result.election.gov.np/ |publisher=निर्वाचन आयोग नेपाल |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221123062409/https://result.election.gov.np/ |date=2022-11-23 }}</ref> *'''प्रमेश्वर महतो''' (सहिद) सिरहा जिल्लाको लाहानसँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको ऐतिहासिक मधेश आन्दोलनका क्रममा लाहानमा भएको प्रदर्शनमा सहादत प्राप्त गरेका थिए। उनलाई नेपाल सरकारले औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ र उनको सम्मानमा लाहानका विभिन्न स्थानमा स्मारकहरू निर्माण गरिएका छन्।<ref name="Sahid_Lahan">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिदहरूको सम्झना |url=https://gorkhapatraonline.com/news/72431 |work=गोरखापत्र अनलाइन |date=२०२२-०१-२२ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="Madesh_Martyrs">{{cite web |title=सहिदहरूको सूची - मधेश प्रदेश सरकार |url=https://madesh.gov.np/martyrs-list |website=मधेश प्रदेश सरकार मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''बेचन मेहता''' (सहिद) सुनसरी जिल्लाको इनरुवासँग सम्बन्धित एक मधेशी आन्दोलनकारी हुन्। उनले २०६३ सालको मधेश आन्दोलनका क्रममा माघ महिनामा इनरुवामा भएको विरोध प्रदर्शनका क्रममा सहादत प्राप्त गरेका थिए। नेपाल सरकारले उनलाई औपचारिक रूपमा सहिद घोषणा गरेको छ। इनरुवा नगरपालिका भित्र उनको सम्मानमा 'सहिद बेचन मेहता चोक' र उनको पूर्ण कदको सालिक निर्माण गरिएको छ।<ref name="BechanSahid">{{cite news |title=मधेश आन्दोलनका सहिद बेचन मेहताको स्मरण |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/735624 |work=अनलाइनखबर |date=२०१९-०१-२१ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne}}</ref><ref name="SunsariMartyr">{{cite web |title=सुनसरीका सहिदहरूको विवरण |url=https://madesh.gov.np/ |website=मधेश प्रदेश सरकार |access-date=२०२६-०३-१२ |language=ne }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *'''अनिता देवी''' जनमत पार्टीकी एक प्रभावशाली नेतृ हुन्। उनी नेपाल सरकारको संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रीको रूपमा कार्य गरिसकेकी छिन्। उनी कुशवाहा समुदायबाट राष्ट्रिय राजनीतिमा उच्च तहमा पुग्ने थोरै महिला नेतृहरूमध्ये एक हुन्।<ref name="AnitaDevi">{{cite news |title=अनिता देवी सामान्य प्रशासन मन्त्री नियुक्त |url=https://www.nepallive.com/story/301245 |work=नेपाल लाइभ |date=२०२३-०८-१४ |access-date=२०२६-०३-१७ |language=ne}}</ref> === खेलकुद === * [[इन्दु बर्मा]] (नेपाली: इन्दु बर्मा), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी तथा कप्तान।<ref name="ICC">{{cite web |title=Indu Barma |url=https://www.icc-cricket.com/rankings/70947/indu-barma |publisher=International Cricket Council}}</ref> * [[पुजा महतो]] (नेपाली: पुजा महतो; जन्म १७ फेब्रुअरी २००६), नेपाली महिला क्रिकेट टोलीकी अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="ESPNCricinfo"/> * [[किशोर महतो]] (नेपाली: किशोर महतो), नेपाली पुरुष क्रिकेट खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Kishore Mahato |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kishore_Mahato |website=Wikipedia}}</ref> * [[संगम महतो]] (नेपाली: संगम महतो), नेपाली महिला भलिबल टोलीकी खेलाडी।<ref>{{cite web |title=Sangam Mahato Profile |url=https://www.hamrokhelkud.net/players/sangam-mahato/ |website=HamroKhelkud }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[अजय कुशवाहा]] (नेपाली: अजय कुशवाहा; जन्म १४ अप्रिल १९९८), नेपाली बास्केटबल खेलाडी तथा नेपाल राष्ट्रिय बास्केटबल टोलीका अन्तर्राष्ट्रिय खेलाडी।<ref name="FIBA">{{cite web |title=Ajay Kushwaha |url=https://www.fiba.basketball/en/players/251732-ajay-kushwaha |publisher=FIBA}}</ref> * [[प्रतीक कुशवाहा]] (नेपाली: प्रतीक कुशवाहा), नेपाली युवा क्रिकेट खेलाडी; सन् २०२३ मा नेपालबाट इन्डो–नेपाल मैत्रीपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय यू–१६ क्रिकेट प्रतियोगितामा सहभागी।<ref name="DAV">{{cite web |title=DAV Team Departed for Indo-Nepal Friendship International U-16 Sports Meet |url=https://davnepal.com/news/news.php?id=1170 |publisher=DAV Sushil Kedia Vishwa Bharati School}}</ref> * [[भरत सिंह महता]] (नेपाली: भरत सिंह महता; जन्म १२ अगस्ट १९९७), नेपाली पारा‑टाइक्वान्डो प्रतिस्पर्धी; पेरालम्पिक्समा प्रतिस्पर्धा।<ref>{{cite web |title=Bharat Singh Mahata |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bharat_Singh_Mahata |website=Wikipedia}}</ref> * कुशल सिंह मेहता (Kushal Singh Mehta), क्रिकेट खेलाडी (क्रिकहिरोज प्रोफाइल अनुसार)।<ref>{{cite web |title=Kushal‑singh‑mehta Cricket Stats |url=https://cricheroes.com/player-profile/8161779/kushal-singh-mehta/stats}}</ref> *'''सर्वज्ञ सिंह कुशवाहा''' विश्वकै सबैभन्दा कम उमेरका 'फिडे रेटेड' (FIDE rated) चेस खेलाडी हुन्। उनले मात्र ३ वर्ष ७ महिनाको उमेरमा १५७२ रेटिङ प्राप्त गरेर गिनिज बुक अफ वर्ल्ड रेकर्ड्समा आफ्नो नाम दर्ता गराउने प्रयास गरिरहेका छन्।<ref name="Sarwagya_Chess">{{cite news |title=Sarwagya Singh Kushwaha becomes youngest FIDE-rated chess player |url=https://khelnow.com/chess/sarwagya-singh-kushwaha-youngest-fide-rated-202512 |work=Khel Now |date=२०२५-१२-०३ |access-date=२०२६-०३-१२ |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:नेपालका जातिहरू]] * [[क्षत्रिय ]] * [[मौर्य साम्राज्य ]] * [[मधेश प्रदेश ]] * [[तराई]] * [[निशा मेहता]] 082en5s9rbyx0p2byyitqq4atgt9px9 0 97997 1380619 1370575 2026-09-19T07:18:33Z Bishaldev100 28807 1380619 wikitext text/x-wiki नेपालमा [[जेठ १५]] लाई गणतन्त्र दिवसको रुपमा मनाइन्छ । [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|जनआन्दोलन २०६२/६३]] पछि राजतन्त्रको अधिकार कटौती भयो। [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]]बाट गठित [[नेपालको पहिलो संविधान सभा|संविधानसभा]]को पहिलो बैठकले २०६५ [[जेठ]] १५ गते नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://president.gov.np/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%97%E0%A4%A3%E0%A4%A4%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0/|title=नेपालमा गणतन्त्रको पृष्ठभूमि - राष्ट्रपतिको कार्यालय|work=राष्ट्रपतिको कार्यालय|access-date=2026-08-20|language=ne-NP}}</ref> २३८ वर्ष लामो [[शाह वंश]] राजपरम्पराको अन्त्यको घोषणा भएको उक्त दिनलाई प्रत्येक वर्ष '''गणतन्त्र दिवस'''का रूपमा मनाउन थालिएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज गणतन्त्र दिवस|युआरएल=https://annapurnapost.com/news/aaj-gnntntr-divs-128370|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> नेपालमा जेठ १५ गणतन्त्र दिवसमा संसदमा [[नेपालमा बजेट|बजेट]] पेश गर्नु पर्ने संवैधानिक प्रावधान छ।<ref>{{Cite news|url=https://www.aarthikdainik.com/view/63455/|title=गणतन्त्र दिवस र बजेट वक्तव्य : एकै दिन|last=सिंह|first=शंकर मान|date=२०७९, जेठ १|work=aarthikdainik}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240523071902/https://www.aarthikdainik.com/view/63455/|date=2024-05-23}}</ref><ref>{{Cite news|url=गणतन्त्र दिवसमा खप्टिएको ‘बजेट डे’|title=https://ekantipur.com/opinion/2017/05/29/20170529081742.html|last=वाग्ले|first=अच्युत|date=जेष्ठ १५, २०७४|work=कान्तिपुर}}</ref> [[नेपालको संविधान|संविधानको]] धारा ११९ को उपधारा (३) मा ‘नेपाल सरकारको [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थमन्त्री]]ले राजस्व र व्ययको अनुमान प्रत्येक वर्ष जेठ महिनाको पन्ध्र गते संघीय संसदमा पेस गर्नेछ’ भन्ने प्रावधान छ । == यो पनि हेर्नुहोस == * [[नेपालको इतिहास]] {{दिवसहरू}} == सन्दर्भ == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:दिवसहरू]] cp3fes3hxpwe0qyh55ifhhyqzitq0vc 0 99393 1380651 1354145 2026-09-19T10:44:21Z Bishaldev100 28807 1380651 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country |native_name =कास्की राज्य <!-- Name in a modern syntax of native language(s). Leave blank if name is only in English. Separate with line breaks<br/> or use Template:Plainlist. If language uses Latin characters, place name(s) in italics. --> |conventional_long_name = <!-- Full name in English --> |common_name =कास्की <!-- Name to be used in constructing links and category names; not for display --> |continent = एसिया<!-- Generates categories of the type "Former countries in Europe" --> |region =हिन्दु <!-- Reserved for generating categories on subregions of continents --> |era = <!-- Use: "Napoleonic Wars", "Cold War", etc. --> |status = <!-- Status: see Category list on template page --> |status_text = <!-- A free text to describe status at the top of the infobox. Use sparingly. --> |empire = <!-- The empire or country to which the entity was in a state of dependency --> |government_type = राजतन्त्र<!-- To generate categories: "Monarchy", "Republic", etc. to generate categories --> <!-- Rise and fall, events, years and dates --> <!-- only fill in the start/end event entry if a specific article exists. Don't just say "abolition" or "declaration" --> |event_start =स्थापना <!-- Default: "Established" --> |date_start = विसं १५२४ <!-- Optional: Date of establishment, in format 1 January (no year) --> |year_start = विसं १५२४<!-- Year of establishment --> |event_end = विलयकाल<!-- Default: "Disestablished" --> |date_end = विसं १८४२ आषाढ<!-- Optional: Date of disestablishment, in format 1 January (no year) --> |year_end = <!-- Year of disestablishment --> |year_exile_start = <!-- Year of start of exile (if dealing with exiled government: status="Exile") --kaskikot > |year_exile_end = <!-- Year of end of exile (leave blank if still in exile) --> |event1 = <!-- Optional: other events between "start" and "end" --> |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event5 = |date_event5 = |event_pre = <!-- Optional: A crucial event that took place before "event_start" --> |date_pre = |event_post = <!-- Optional: A crucial event that took place after "event_end" --> |date_post = <!-- Flag navigation: Preceding and succeeding entities p1 to p5 and s1 to s5 --> |p1 = <!-- Name of the article for preceding entity, numbered 1-5 --> |flag_p1 = <!-- Default: "Flag of {{{p1}}}.svg" (size 30) --> |image_p1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |p2 = |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = <!-- Name of the article for succeeding entity, numbered 1-5 --> |flag_s1 = <!-- Default: "Flag of {{{s1}}}.svg" (size 30) --> |image_s1 = <!-- Use: [[File:Sin escudo.svg|20px|Image missing]] --> |s2 = |flag_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = |image_flag = <!-- Default: Flag of {{{common_name}}}.svg --> |flag_alt = <!-- Alt text for flag --> |image_flag2 = <!-- Second flag --> |flag_alt2 = <!-- Alt text for second flag --> |flag = <!-- Link target under flag image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> |flag2 = <!-- Link target under flag2 image. Default: Flag of {{{common_name}}} --> |flag_type = <!-- Displayed text for link under flag. Default "Flag" --> |flag2_type = <!-- Displayed text for link under flag2. Default "Flag" --> |image_coat = <!-- Default: Coat of arms of {{{common_name}}}.svg --> |coa_size = <!-- Size of coat of arms --> |coat_alt = <!-- Alt text for coat of arms --> |symbol_type = <!-- Displayed text for link under symbol. Default "Coat of arms" --> |symbol_type_article = <!-- Link target under symbol image. Default: Coat of arms of {{{common_name}}} --> |image_map = Nepal Chaubisya Rajyas 24 states of Nepal before unification.jpg |image_map_alt = |image_map_caption = |image_map2 = <!-- If second map is needed; does not appear by default --> |image_map2_alt = |image_map2_caption = |capital = |capital_exile = <!-- If status="Exile" --> |national_motto = |national_anthem = |common_languages = |religion = |demonym = |currency = <!-- Titles and names of the first and last leaders and their deputies --> |leader1 = विचित्र खान<!-- Name of king or president --> |leader2 = नाराज खान |leader3 = जगाती खान |leader4 = कुलमण्डन खान (शाह ) |year_leader1 = <!-- Years served --> |year_leader2 = |year_leader3 = |year_leader4 = |title_leader = राजा<!-- Default: "King" for monarchy, otherwise "President" --> |representative1 = <!-- Name of representative of head of state (e.g. colonial governor) --> |representative2 = |representative3 = |representative4 = |year_representative1 = <!-- Years served --> |year_representative2 = |year_representative3 = |year_representative4 = |title_representative = <!-- Default: "Governor" --> |deputy1 = <!-- Name of prime minister --> |deputy2 = |deputy3 = |deputy4 = |year_deputy1 = <!-- Years served --> |year_deputy2 = |year_deputy3 = |year_deputy4 = |title_deputy = <!-- Default: "Prime minister" --> <!-- Legislature --> |legislature = <!-- Name of legislature --> |house1 = <!-- Name of first chamber --> |type_house1 = <!-- Default: "Upper house" --> |house2 = <!-- Name of second chamber --> |type_house2 = <!-- Default: "Lower house" --> <!-- Area and population of a given year --> |stat_year1 = <!-- year of the statistic, specify either area, population or both --> |stat_area1 = <!-- area in square kílometres (w/o commas or spaces), area in square miles is calculated --> |stat_pop1 = <!-- population (w/o commas or spaces), population density is calculated if area is also given --> |stat_year2 = |stat_area2 = |stat_pop2 = |stat_year3 = |stat_area3 = |stat_pop3 = |stat_year4 = |stat_area4 = |stat_pop4 = |stat_year5 = |stat_area5 = |stat_pop5 = |today = <!-- Overlapping modern countries, if no more than four of these --><!-- Do NOT add flags, per MOS:INFOBOXFLAG --> |footnote_a = <!-- Accepts wikilinks --> |footnote_b = <!-- Accepts wikilinks --> ... |footnote_h = <!-- Accepts wikilinks --> |footnotes = <!-- Accepts wikilinks --> }}'''कास्की''' [[चौबिसी राज्यहरू|चौबीसी राज्य]] थियो। बि.सं १५२४ मा स्थापना भएको कास्की राज्य बि.सं १८४२ मा [[गोरखा राज्य|गोर्खा]] र [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसी राज्य]] बीचको युद्धमा पराजित भएपछि नेपालामा विलय भएको थियो । == नामाकरण == कास्की राज्यको नामाकरणका सम्वन्धमा [[कश्यप|कश्यप ऋषि]]को तपोभूमी रहेको यस ठाउँलाई "काश्यपकुट्ट" शब्द दिइएको र तहाँ "कास्यप सिहंता" नामक अमुल्य आर्युवैदिक ग्रन्थ रचना गरेकामा त्यही शब्द खिईदै अपभ्रंस भई कास्यप बाट कास्की बनेको किंवदन्ति एकातर्फ छ भने अर्कोतर्फ प्राकृत खनिज स्रोतको भण्डारलाई "काष" र त्यसबाट "काषकी" हुदै कास्की रहन गएको किंवदन्ति छ। जिल्लाको मध्यभागमा रहेको कास्कीडाँडा र कास्कीकोटबाट नै कास्कीको नाम रहन गएको कुरा नेपाल एकीकरणको सन्दर्भमा निकै भाषाविदहरूका आधारमा गुरुङ्ग तमु भाषामा "कास" भन्नाले कछाड र "शिव" भन्नाले लगाउने अर्थात "कास शिव" कछाड लगाउनेहरू वस्ने ठाउँ शव्दबाट खिइँदै कास्कीको नामाकरण हुन गएको कुरा गुरुङ्ग भाषाविदहरूको भनाई रहेको पाइन्छ। तर ठोस आधार र तर्कहरूको आधारमा प्रमाणिकरण भने हुन सकेको छैन।<ref>कास्की जिल्लाको संक्षिप्त परिचय"। http://ddckaski.gov.np/ne-brief-introduction/{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == इतिहास == कास्की [[शाह वंश|शाहवंशीय राजा]]को हात पर्नु भन्दा पहिले गुरुङहरूको शासनको सवाल छ गुरुङहरूको वाहुल्यता भएको यस क्षेत्रमा उनीहरूको आफ्नै किसिम र स्वभावको थपौली अर्थात मुख्यौली शासन रहेको हुनु पर्दछ । तर गुरुङ्गहरूको शाह वंशीय शासन जस्तो स्पष्ट रूपमा शासन ब्यवस्थाको रुपरेखा आउन सकेको छैन । प्राचीनकालमा कर्णाली नदी पूर्व त्रिशुली गण्डकी पश्चिमको क्षेत्र ६ गुरुङ र ८ मगर [[सामन्त]] प्रमुखहरूको अधिनमा रहेको अर्थात तिनीहरूको आफ्नो अधिनमा लिएको उल्लेख पाईन्छ । सोह्रौँ शताब्दिमा राजा [[कुलमण्डन खाँ|कुलमण्डन शाह]]बाट शासित यो राज्य वि. सं. १८४२ जेष्ठमा राजा [[सिद्ध नारायण शाह]]को राज्यकालमा नेपाल एकीकरणमा गाभिएको पाइन्छ। प्रचलित शब्द "त्रिशक्ति" मध्येको एउटा राज्य कास्की भएबाट यो भाग ऐतिहासिक भएको पुष्ट्याईं मिल्दछ। [[जङ्गबहादुर राणा]] वि. सं. १९१४ सम्ममा ज्यादै शक्तिशाली वने जसको फलस्वरुप राजाको लाल मोहर प्राप्त गरी कास्की तथा लमजुङको श्री ३ महाराज तथा मुलुकको प्रधानमन्त्री बन्न पुगे । ===राजाहरूको सुची<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१३४|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref>=== # विचित्र खान # नराज खान # जगति खान # कुलमण्डन खान (शाह) # जलाल शाही #राज शाही # नारायण शाही # शिव शाही # जिल्ल शाही #प्रताप शाही # सिद्दिनारायन शाही # नरनारायण शाही ===१८२८ को लडाइँ === १९२८ वैशाख २७<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखा विलयकालका घटना |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६६}}</ref> मा काजी [[वंशराज पाँडे]]को नेतृत्वको नेपाली सेनाले कास्की राज्यको कोत्रे र दुलेगौंडामा अधिकार गर्यो। कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहको सेनाले भण्डारीढिकमा मोर्चा लिन लगाई पर्वतका राजासँग सहयोग माग्न मानिस दौडाए। तर उनलाई पर्वतबाट सहयोग नमिलेकाले एक्लै लड्नुपर्दा हार हुनगयो। वर्षा पूरा हुँदानहुँदै पर्वतका राजा कीर्तिवम मल्लले नेपालका विरुद्ध सैन्यसङ्गठन गरिसकेका थिए। पुगनपुग २००० सिपाही लिएर पर्वतका राजाले नेपाली सेनाउपर बि.सं. १८२८ पौष ५ मा आक्रमण गरे। पर्वत पक्षले ५०० नेपाली सेना सहित काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई कटे भने काजी वंशराज पाँडेलाई कैद गरे। त्यस युद्धमा बचेका सिपाहीहरूले ढोर राज्यमा शरण लिए। तर ढोरमा पनि शत्रुले आक्रमण गरेकाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। बचेका केही सिपाहीसाथ नेपालीहरूले भीर्कोट, गह्रौ, पैयू र रिसिङका आफ्ना ठाना छोडिदिए। उता पृथ्वीनारायण शाले [[धोकलसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा सेना पठाएका भएपनि त्यो सेनालघि बढ्ने साहस गरेन। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। ===नेपालसँग सम्झौता === कास्की राज्यमाथि पर्वत र लमजुङ राज्यले मौका मौकामा आक्रमण गरी लुट मच्चाएका थिए। त्यसैले कास्की राज्य छिमेकीहरूबाट असुरक्षित थियो।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |date=२०४८ मङ्सिर |title=कास्कीका अन्तिम राजा |journal=गरिमा |volume=१०८ |pages=58-62}}</ref> त्यसको सुरक्षा गोरखाले मात्र गर्न सक्थ्यो। कास्कीका राजाले सहयोग मागेपछि पृथ्वीनारायण शाहले १८३१ मा चौतारिया [[महोद्दामकीर्ति शाह]]लाई कास्कीतिर पठाई कास्कीको सुरक्षाको जिम्मा लिए। राजेन्द्रलम्श्मीको नायवीकालमा चौबीसीहरू मिलेर गोरखा उपर पटक पटक आक्रमण गरी हैरान पारिरहेका र कास्की राज्य सँग भएको सम्झौता अनुसार सो राज्यको सुरक्षाका लागि त्यसको आसपासको क्षेत्र कब्जा गर्न आवश्यक ठानी दलमर्दन शाह, वंशराज पाँडे र अमरसिंह थापाको नेतृत्वमा दुई हजार जति सेनालाई लमजुङ हन्न खटाइयो। अमरसिंह थापाले कास्कीको देउरालीमा आड बनाएर बसेका पर्वतका सैनिकलाई त्यहाँबाट धपाएर लमजुङलाई घेरामा पारेका थिए भने दलमर्दन शाहको नेतृत्वमा रहेको फौजले बि सं १८३९ कार्तिकमा लमजुङको तार्कु भन्ने क्षेत्र दखल गरेको थियो। ===१८४१-१८४२ को लडाइँ === चौबीसीहरू एकगठ भएर नेपाल विरुद्ध आक्रमण गर्दैछन् भन्ने खबर पाएपछि काजी अभिमानसिंह बस्न्यात, नरु शाह नेतृत्वको फौज लमजुङ बचाउन त्यहाँ पुगे।ब्बि.सं. १८४१ आषाढ १२ मा कास्की, पर्वत र अन्य चौवीसी राज्यहरूका संयुक्त सेनासँग लमजुङको मकैडाँडामा बहेको युद्धमा विजय गोरखालीको भयो। कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहले गोरखासँगको सम्झौता तोडी मकैडाँडाको युद्धमा चौबीसीको पक्ष लिएको हुनाले राजेन्द्रलक्ष्मीले [[दलजित शाह]] र [[स्वरुपसिंह कार्की]]को नेतृत्वमा कास्की दखल गर्न फौज पठाइन् जसले बि.सं. १८४२ आषाढमा कास्की कब्जा गर्‍यो। ==सैन्य== आवादी : ८००० कुरिया , प्रत्येक कुरियाबाट एक सिपाही राज्यको निम्ति जानुपर्ने == सामाजिक व्यवस्था == [[चित्र:Kaskikot_Ancient_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|Kaskikot Ancient Palace]] कास्की राज्यका ठकुरी र क्षत्रीहरूले आफ्नो दाज्यू-को असामयिक मृत्यु भएर तरूनी अवस्थामा नै वैध व्यधर्ममा पुगेकी भाउज्यूलाई अपनाउने चलन थियो । पछि त्यस्ता केही व्यवहारहरू क्रमश: छुट्तै गए 1 2 3राजाको जेठो छोरो बाबुकै ठाउँमा हकवाला हुन्थ्यो भने अरू छोराहरूले नयाँ राज्य, ठकुराईहरू जुटाई राजा हुन सक्थे । पहिलेका ठकुरी र क्षत्रीहरूले मामाकी छोरीलाई बहिनी ठानी विवाह गर्दैनथे । आफ्ना कन्या र कुमारहरू बिक्री गर्ने चलन थिएन तापनि घतिक्षत्री र मगरहरूमा त्यो कुरा लागूहुँदैनथ्यो । ठकुरी र क्षत्रीहरूले आफ्ना पुरोहित र गुरुको गोत्र स्वीकार्नु पर्ने हुँदा गुरु फेर्ने चलन थिएन । होमे, डोमे र आरने फेर्न हुँदैन, अनिष्ट हुन्छ भनिन्थ्यो । राजाका भारदारहरूले काम गर्न नसक्ने स्थितिमा निजका छोरालाई सोही खान्गी दिई बहाली गराउने परंपरा कास्की राज्यबाट शुरू भएको थियो । तरुनी छोरीलाई ( वैश्यभन्दा तलका व्यक्तिले ) पैसा सापटी लिई बाँधा राख्ने चलन कहीं कहीं थियो । कन्याको विवाहमा वरपक्षबाट शुल्क लिने चलन थिएन तर कास्कीमा कन्याको संख्या महंगे थियो । समाजमा पछि अनमेल विवाह, बालविवाह बढेकाले गोप्यरूपमा कन्याको शुल्क लिने चलन पनि चल्यो । प्रायः जातिमा साटो हाली विवाह गर्ने चलन थियो । बृद्ध भएका खानदानीलाई आयु बढाउन परे तरुनी केटी विवाह गरे आयु सर्छ भन्ने विश्वास त्यो वेला त्यो वेला हुनाले अनमेल विवाह कास्की राज्यमा गैह्र कानूनी थिएन । एउटै बाबुका सन्तानमा पृथक पृथक अधिकार हुन्थ्यो । जेठो छोरालाई पिण्डदान गर्ने अधिकारी ठानिन्थ्यो भने अरू छोरा विलासका उपज मानिन्थ्यो । तर छोरीलाई देवी मानी श्रद्धा र सम्मान गर्ने प्रथा थियो । छोरीलाई बाबुको अंशको हकदार ठानिदैनथ्यो । निःसन्तान व्यक्तिको सम्पत्ति नजिकको हकदारले कानूनपूर्वक दावा गरे भोग गर्न पाउँथ्यो भने हकदार पनि नभएको वेवारिसेको सम्पत्ति राज्यकोषमा दाखिल भई बिक्री वितरण गरिन्थ्यो । ब्राह्मणको हकमा विर्ता जमीन परेमा राज्यले नहडपी अर्कै ब्राह्मणलाई दान गर्ने चलन थियो । <ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=कास्की राज्यको न्यायप्रणाली |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_103_05.pdf |journal= |pages=21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240719202710/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_103_05.pdf |date=2024-07-19 }}</ref> आफ्नी स्वास्नी लैजाने व्यक्तिलाई जार भनिन्थ्यो भने स्वास्नी गुमाउने-लाई साधु भनिन्थ्यो । साधुले जार साधन गर्न पाउँथ्यो । जारलाई काट्न सके पराक्रम गरेको ठानी जुँगा मुसारिन्थ्यो । जारलाई एकै चोटमा मार्न पाइन्थ्यो । त्यसो गरी जार मारे कानून लाग्दैनथ्यो । तर एउटा पतिले बढीपत्नी संग्रह गरे सजायँ हुँदैनथ्यो । एक पत्नीले बहुपति राख्ने रीति थिएन । अंशवण्डा गर्दा जात हेरी भाग लगाउने चलन थियो . ===सती प्रथा=== [[सती प्रथा]] त्यो वेला प्रचूर प्रयोगमा थियो । सती जान बाटो लागेकी नारी मृत्युको डरले भाग्ने चेष्टा गरे [[मलामी]]हरूले कुटपीट गरी पतिको शव राखिएको [[चिता]]मा लगी पोल्ने,दाह गर्ने प्रचलन थियो । ===दासप्रथा === कास्की राज्यमा [[दासप्रथा]] अत्यन्तै प्रचलित थियो । घर्ती थरका मतवाली क्षत्रीहरूलाई दासदासी बनाउने चलन थियो । रोका थरका मगरहरू पनि कहीं कहीं राख्ने चलन थियो । कास्कीका दासदासी-लाई कमारो कमारी भन्ने चलन थियो । आजकाल त कमारो भन्नु पनि गौरव गर्न चाहने बुद्धिजीवी कास्की-तिर भेटिन्छन्, तर ती भने नक्कली हुन् । पंछी र चौपाया जस्तै कमारो कमारीको सुक्री बिक्री गर्ने चलन त्यो वेला थियो । कमारोको भन्दा कमारीको मोल दोब्बर पर्थ्यो । अझ तरुनी कमारीको तेब्बर पनि पर्दथ्यो । कति खानदानीले कमारीबाटै सन्तान पैदागरी आफ्नै सन्तान बिक्री गर्थे । त्यो वेलाको कानूनले कमारीलाई यौनतृप्तिको साधन मान्ने मान्यता प्रदान गरेको थियो । कमारो कमारीले बिठ्याई गरेमा तिनैका मालिकलाई औटिक ( गाल, दुर्नाम ) आउँथ्यो र मालिक -लाई नै सजायँ गर्ने चलन थियो ।<ref>{{Cite journal |last=सुवेदी |first=राजाराम |title=कास्की राज्यको न्यायप्रणाली |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_103_05.pdf |journal= |pages=20 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240719202710/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_103_05.pdf |date=2024-07-19 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] o1uhk04nqhqvjb46b8akqbzow0bm7o8 0 99407 1380629 1298488 2026-09-19T09:28:27Z Bishaldev100 28807 /* ऐतिहासिक पृष्ठभूमि */ 1380629 wikitext text/x-wiki {{Infobox noble house |surname = कुँवर वंश/कुँवर काजी खलक |estates = |coat of arms = |country = [[गोरखा राज्य]]<br/>[[नेपाल अधिराज्य]] |titles = [[काजी]] |styles = {{Plainlist| *[[काजी|काजी साहेब]] *कुँवर काजी}} |founder = अहिराम कुँवर (ऐतिहासिक)<br/>रामसिंह राणा (वंशावली) |final ruler = [[जङ्गबहादुर राणा]] (रामकृष्ण परिवार)<br/>[[बलभद्र कुँवर]] (जयकृष्ण परिवार) |current head = |founding year = १७ औँ शताब्दी |deposition = १५ मे १८४८ ([[राणा वंश]]को स्थापना) |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] |ethnicity = [[खस जाति|खस क्षत्रिय]] ([[क्षेत्री]]) {{plainlist| *हिन्दू गोत्र: [[वत्स गोत्र|वत्स]]}} }} '''कुँवर वंश''' वा '''कुँवर काजी खलक''' ऐतिहासिक गोरखा राज्य तथा नेपाल अधिराज्यको एक भारदारी सम्भ्रान्त [[परिवार]] थियो । यस परिवारको एक शाखापछि [[राणा वंश]] हुन गयो । यस परिवारको दुई शाखा; रामकृष्ण परिवार (राणा वंश) र जयकृष्ण परिवार ('''कुँवर वंश) हुन गयो ।''' ==वंशावली तथा किम्बदन्ती== कुँवरहरूको वंशावली अनुसार चित्तौडगढमा राजा तत्ता राणा थिए । उनका भतिजा फखत सिंह राणाका छोरा रामसिंह राणा चित्तौडगढको पतनपछि नेपालको पश्चिमी पहाड पसेका थिए । रामसिंहलाई ती पहाडी राजाले बिनातीका बगाले क्षेत्री राजाकी छोरी बिहे गरिदिए । रामसिंहको बगाले राजकुमारीबाट छ जना छोरा भए । रामसिंहका एक छोराले '''कुँवर खड्का'''को उपाधि पाएका थिए । रामसिंहका छोरा राउत कुँवरलाई कास्कीका राजाले सरदार बनाए । राउतका छोरा अहिराम कुँवरले कास्कीका राजाको दमन सहन नसकेपछि पराजुली थापाहरूको सहयोगमा झडप गरी गोरखा गए । कुँवर वंशावलीमा भनिएको मूलपुरुष रामसिंहले बगाले क्षेत्रीकी छोरी बिहे गर्नुको अर्थ [[भीमसेन थापा]]को [[बगाले थापा]] कुलसंग कुँवरहरूको घनिष्ठता भएको जोन वेल्पटन तर्क गर्छन् ।{{sfn|Whelpton|2006|p=36}} ==ऐतिहासिक पृष्ठभूमि== चितौरगढका राजा टाटा राय थिए। राजा टाटा रायका भतिजा फगतसिंह थिए। चितौरगढमा मुसलमानको विजयपछि फगतसिंहले आफ्नो छोरा रामसिंह र चारजना अनुयायीका साथ नेपालको पहाड जुम्लाको राजाको सेवामा प्रवेश गरेका थिए । जुम्ली राजाले रामसिंहको बसोबासको लागि आफ्नो दरबार नजिकै घर बनाईदिए । राजाले रामसिंहलाई सधैंको लागि जुम्लामा राख्ने मनसायले वाग्ले क्षेत्री राजाकी कन्यासंग विवाह गरिदिए । यी राजकन्याबाट ६ जना छोराको जन्म भयो । रामसिंहका ६ छोराहरु मध्ये एक छोराले धेरै बहादुरीका साथ युद्ध गरेका हुनाले राजाले उनलाई कुँवर खड्‌काको उपाधिबाट सम्मानित गरे । अध्यापि रामसिंहका सन्तति यहि कुँवरको नामले प्रसिद्ध भई नेपालमा बसिरहेका छन् । रामसिंहका छोरा रतनजितसिंह कुँवरलाई जुम्लाको राजाले सरदारको पदवीबाट समेत विभूषित गरे । रतनजितसिंह कुँवरले पनि आजीवन जुम्लामा रहेर राजाको सेवा गरे । रतनसिंह कुँवरका एक छोरा [[अहिराम कुँवर]]लाई कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहले ससम्मान डाकी आफ्नो सेनामा नियुक्ति गरी भारदारको पद्वीबाट समेत विभूषित गरे । अहिराम कुँवरको छोरा [[रामकृष्ण कुँवर]]को जन्म कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा ( जसलाई खडगकोट अथवा खड्‌का गाउँ) रहन गयो मा भएको थियो । हाल उक्त ठाउँको नामाकरण कास्कीकोट रहन गएको छ । कास्कीका राजाबाट अहिराम कुँवरसंग नराम्रो व्यवहार गरेको कारणबाट गोरखा आई गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले आफ्नो सेनामा नियुक्ति गरी एउटा खोला नै विर्ता गरिदिए । उक्त खोलालाई कुँवरखोला भन्ने चलन छ । रामकृष्ण कुँवरलाई वि.सं. १८२९ मा श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह नेपालको विस्तारमा विशेष योगदानको कदर गरी स्वयम्भू वरिपरि र धुलिखेलको जमीन विर्ता दिएको हुनाले बालनसिंह कुँवरको जन्म स्वयम्भूस्थित रणजित कुँवरको घरमा वि.सं. १८४० मा बालनसिंह कुँवरको जन्म भयो । बालनसिंह कुँवरले काजी [[नयनसिंह थापा]]की जेठी छोरी गणेश कुमारीसंग विवाह गरेपछि [[थापाथली दरबार|थापाथलीको घर]] र जमीन दाइजोको रुपमा पाएका थिए । त्यही [[थापाथली दरबार|थापाथली]]मा कुँवरहरुको देवाली गर्ने प्रचलन चल्यो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref>[[File:Ram Krishna Kunwar.jpg|thumb|''[[सरदार]]'' [[रामकृष्ण कुँवर]], ]] अहिराम (असिराम) कुँवर कास्कीका सम्भ्रान्त व्यक्ति थिए । उनी गोरखा राज्यको सेनामा भर्ना भए ।<ref name="lamb2">http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref> अहिरामका तीन छोरा थिए ; [[रामकृष्ण कुँवर]], जयकृष्ण कुँवर र अमरसिंह कुँवर ।{{sfn|Pradhan|2012|p=193}} रामकृष्ण पृथ्वीनारायण शाहका प्रमुख सेनापति थिए ।{{sfn|Adhikari|1984|p=27}}{{sfn|Hamal|1995|pp=180-181}} ===रामकृष्ण परिवार (राणा वंश)=== {{see|राणा वंश}} [[File:Bal Narsingh Kunwar (cropped).jpg|thumb|''[[काजी]]'' [[बालनरसिंह कुँवर]], रामकृष्ण परिवारका प्रमुख उत्तराधिकारी]] रामकृष्णका एक छोरा थिए; रणजीत कुँवर ।{{sfn|Pradhan|2012|p=193}} रणजीत कुँवर जुम्ला क्षेत्रका सुब्बा (क्षेत्राधिकारी) थिए ।{{sfn|Mahesh Chandra Regmi|1975|p=223}}{{sfn|Bolt|1967|p=51}} रणजीतका तीन छोरा: [[बालनरसिंह कुँवर]], बलराम कुँवर र रेवन्त कुँवर थिए ।{{sfn|Pradhan|2012|p=193}} बालनरसिंह कुँवरले राजा रणबहादुर शाहका हत्यारा शेरबहादुर शाहलाई दरबारमा काटेका थिए ।{{sfn|Acharya|2012|p=67}}{{sfn|Nepal|2007|pp=62–63}}{{sfn|Pradhan|2012|pp=27-28}} उनी [[मुख्तियार]] [[भीमसेन थापा]]का नजिकका भारदार थिए ।{{sfn|Acharya|2012|p=67}} भीमसेनका भाइ काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]को ज्वाइँ भएका कारणले बालनरसिंहको भारदारी पदमा बढुवा भयो । बालनरसिंहका माहिंला छोरा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर कुँवर]] थिए जसले [[राणा वंश]]को उदय गराए । ===जयकृष्ण परिवार=== [[File:Balbhadra Kunwar.jpg|thumb|कप्तान [[बलभद्र कुँवर]], [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]]का युद्धनायक]] जयकृष्ण कुँवरका [[चन्द्रवीर कुँवर]] नामक एक छोरा थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} '''सरदार''' चन्द्रवीर गढवाल क्षेत्रको एक-तिहाइ भूभागका सुब्बा (बडाहाकिम) थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} उनी काभ्रे भँवरकोटका बासिन्दा थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} चन्द्रवीरका छोराहरू: वीरभद्र र [[बलभद्र कुँवर]] थिए ।<ref name="lamb2">http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref> कप्तान बलभद्र कुँवर नेपालको राष्ट्रिय विभूति (नायक) मानिन्छन् । ==हेर्नुहोला== *[[पाँडे वंश]] ==सामाग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:भारदारी खलक]] [[श्रेणी:कुँवर खलक]] etulys0zjbuja084vrx400pffschvhk 1380630 1380629 2026-09-19T09:32:47Z Bishaldev100 28807 /* रामकृष्ण परिवार (राणा वंश) */ 1380630 wikitext text/x-wiki {{Infobox noble house |surname = कुँवर वंश/कुँवर काजी खलक |estates = |coat of arms = |country = [[गोरखा राज्य]]<br/>[[नेपाल अधिराज्य]] |titles = [[काजी]] |styles = {{Plainlist| *[[काजी|काजी साहेब]] *कुँवर काजी}} |founder = अहिराम कुँवर (ऐतिहासिक)<br/>रामसिंह राणा (वंशावली) |final ruler = [[जङ्गबहादुर राणा]] (रामकृष्ण परिवार)<br/>[[बलभद्र कुँवर]] (जयकृष्ण परिवार) |current head = |founding year = १७ औँ शताब्दी |deposition = १५ मे १८४८ ([[राणा वंश]]को स्थापना) |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] |ethnicity = [[खस जाति|खस क्षत्रिय]] ([[क्षेत्री]]) {{plainlist| *हिन्दू गोत्र: [[वत्स गोत्र|वत्स]]}} }} '''कुँवर वंश''' वा '''कुँवर काजी खलक''' ऐतिहासिक गोरखा राज्य तथा नेपाल अधिराज्यको एक भारदारी सम्भ्रान्त [[परिवार]] थियो । यस परिवारको एक शाखापछि [[राणा वंश]] हुन गयो । यस परिवारको दुई शाखा; रामकृष्ण परिवार (राणा वंश) र जयकृष्ण परिवार ('''कुँवर वंश) हुन गयो ।''' ==वंशावली तथा किम्बदन्ती== कुँवरहरूको वंशावली अनुसार चित्तौडगढमा राजा तत्ता राणा थिए । उनका भतिजा फखत सिंह राणाका छोरा रामसिंह राणा चित्तौडगढको पतनपछि नेपालको पश्चिमी पहाड पसेका थिए । रामसिंहलाई ती पहाडी राजाले बिनातीका बगाले क्षेत्री राजाकी छोरी बिहे गरिदिए । रामसिंहको बगाले राजकुमारीबाट छ जना छोरा भए । रामसिंहका एक छोराले '''कुँवर खड्का'''को उपाधि पाएका थिए । रामसिंहका छोरा राउत कुँवरलाई कास्कीका राजाले सरदार बनाए । राउतका छोरा अहिराम कुँवरले कास्कीका राजाको दमन सहन नसकेपछि पराजुली थापाहरूको सहयोगमा झडप गरी गोरखा गए । कुँवर वंशावलीमा भनिएको मूलपुरुष रामसिंहले बगाले क्षेत्रीकी छोरी बिहे गर्नुको अर्थ [[भीमसेन थापा]]को [[बगाले थापा]] कुलसंग कुँवरहरूको घनिष्ठता भएको जोन वेल्पटन तर्क गर्छन् ।{{sfn|Whelpton|2006|p=36}} ==ऐतिहासिक पृष्ठभूमि== चितौरगढका राजा टाटा राय थिए। राजा टाटा रायका भतिजा फगतसिंह थिए। चितौरगढमा मुसलमानको विजयपछि फगतसिंहले आफ्नो छोरा रामसिंह र चारजना अनुयायीका साथ नेपालको पहाड जुम्लाको राजाको सेवामा प्रवेश गरेका थिए । जुम्ली राजाले रामसिंहको बसोबासको लागि आफ्नो दरबार नजिकै घर बनाईदिए । राजाले रामसिंहलाई सधैंको लागि जुम्लामा राख्ने मनसायले वाग्ले क्षेत्री राजाकी कन्यासंग विवाह गरिदिए । यी राजकन्याबाट ६ जना छोराको जन्म भयो । रामसिंहका ६ छोराहरु मध्ये एक छोराले धेरै बहादुरीका साथ युद्ध गरेका हुनाले राजाले उनलाई कुँवर खड्‌काको उपाधिबाट सम्मानित गरे । अध्यापि रामसिंहका सन्तति यहि कुँवरको नामले प्रसिद्ध भई नेपालमा बसिरहेका छन् । रामसिंहका छोरा रतनजितसिंह कुँवरलाई जुम्लाको राजाले सरदारको पदवीबाट समेत विभूषित गरे । रतनजितसिंह कुँवरले पनि आजीवन जुम्लामा रहेर राजाको सेवा गरे । रतनसिंह कुँवरका एक छोरा [[अहिराम कुँवर]]लाई कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहले ससम्मान डाकी आफ्नो सेनामा नियुक्ति गरी भारदारको पद्वीबाट समेत विभूषित गरे । अहिराम कुँवरको छोरा [[रामकृष्ण कुँवर]]को जन्म कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा ( जसलाई खडगकोट अथवा खड्‌का गाउँ) रहन गयो मा भएको थियो । हाल उक्त ठाउँको नामाकरण कास्कीकोट रहन गएको छ । कास्कीका राजाबाट अहिराम कुँवरसंग नराम्रो व्यवहार गरेको कारणबाट गोरखा आई गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले आफ्नो सेनामा नियुक्ति गरी एउटा खोला नै विर्ता गरिदिए । उक्त खोलालाई कुँवरखोला भन्ने चलन छ । रामकृष्ण कुँवरलाई वि.सं. १८२९ मा श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह नेपालको विस्तारमा विशेष योगदानको कदर गरी स्वयम्भू वरिपरि र धुलिखेलको जमीन विर्ता दिएको हुनाले बालनसिंह कुँवरको जन्म स्वयम्भूस्थित रणजित कुँवरको घरमा वि.सं. १८४० मा बालनसिंह कुँवरको जन्म भयो । बालनसिंह कुँवरले काजी [[नयनसिंह थापा]]की जेठी छोरी गणेश कुमारीसंग विवाह गरेपछि [[थापाथली दरबार|थापाथलीको घर]] र जमीन दाइजोको रुपमा पाएका थिए । त्यही [[थापाथली दरबार|थापाथली]]मा कुँवरहरुको देवाली गर्ने प्रचलन चल्यो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref>[[File:Ram Krishna Kunwar.jpg|thumb|''[[सरदार]]'' [[रामकृष्ण कुँवर]], ]] अहिराम (असिराम) कुँवर कास्कीका सम्भ्रान्त व्यक्ति थिए । उनी गोरखा राज्यको सेनामा भर्ना भए ।<ref name="lamb2">http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref> अहिरामका तीन छोरा थिए ; [[रामकृष्ण कुँवर]], जयकृष्ण कुँवर र अमरसिंह कुँवर ।{{sfn|Pradhan|2012|p=193}} रामकृष्ण पृथ्वीनारायण शाहका प्रमुख सेनापति थिए ।{{sfn|Adhikari|1984|p=27}}{{sfn|Hamal|1995|pp=180-181}} ===रामकृष्ण परिवार (राणा वंश)=== {{see|राणा वंश}} [[File:Bal Narsingh Kunwar (cropped).jpg|thumb|''[[काजी]]'' [[बालनरसिंह कुँवर]], रामकृष्ण परिवारका प्रमुख उत्तराधिकारी]] रामकृष्णका एक छोरा थिए; रणजीत कुँवर ।{{sfn|Pradhan|2012|p=193}} रणजीत कुँवर जुम्ला क्षेत्रका सुब्बा (क्षेत्राधिकारी) थिए ।{{sfn|Mahesh Chandra Regmi|1975|p=223}}{{sfn|Bolt|1967|p=51}} रणजीतका तीन छोरा: [[बालनरसिंह कुँवर]], बलराम कुँवर र रेवन्त कुँवर थिए ।{{sfn|Pradhan|2012|p=193}} बालनरसिंह कुँवरले राजा रणबहादुर शाहका हत्यारा [[शेरबहादुर शाह]]लाई दरबारमा काटेका थिए ।{{sfn|Acharya|2012|p=67}}{{sfn|Nepal|2007|pp=62–63}}{{sfn|Pradhan|2012|pp=27-28}} उनी [[मुख्तियार]] [[भीमसेन थापा]]का नजिकका भारदार थिए ।{{sfn|Acharya|2012|p=67}} भीमसेनका भाइ काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]को ज्वाइँ भएका कारणले बालनरसिंहको भारदारी पदमा बढुवा भयो । बालनरसिंहका माहिंला छोरा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर कुँवर]] थिए जसले [[राणा वंश]]को उदय गराए । ===जयकृष्ण परिवार=== [[File:Balbhadra Kunwar.jpg|thumb|कप्तान [[बलभद्र कुँवर]], [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]]का युद्धनायक]] जयकृष्ण कुँवरका [[चन्द्रवीर कुँवर]] नामक एक छोरा थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} '''सरदार''' चन्द्रवीर गढवाल क्षेत्रको एक-तिहाइ भूभागका सुब्बा (बडाहाकिम) थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} उनी काभ्रे भँवरकोटका बासिन्दा थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} चन्द्रवीरका छोराहरू: वीरभद्र र [[बलभद्र कुँवर]] थिए ।<ref name="lamb2">http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref> कप्तान बलभद्र कुँवर नेपालको राष्ट्रिय विभूति (नायक) मानिन्छन् । ==हेर्नुहोला== *[[पाँडे वंश]] ==सामाग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:भारदारी खलक]] [[श्रेणी:कुँवर खलक]] 6zzcg0v07x2xnoi2ws5ghto4w10o0ws 1380631 1380630 2026-09-19T09:41:33Z Bishaldev100 28807 /* हेर्नुहोला */ 1380631 wikitext text/x-wiki {{Infobox noble house |surname = कुँवर वंश/कुँवर काजी खलक |estates = |coat of arms = |country = [[गोरखा राज्य]]<br/>[[नेपाल अधिराज्य]] |titles = [[काजी]] |styles = {{Plainlist| *[[काजी|काजी साहेब]] *कुँवर काजी}} |founder = अहिराम कुँवर (ऐतिहासिक)<br/>रामसिंह राणा (वंशावली) |final ruler = [[जङ्गबहादुर राणा]] (रामकृष्ण परिवार)<br/>[[बलभद्र कुँवर]] (जयकृष्ण परिवार) |current head = |founding year = १७ औँ शताब्दी |deposition = १५ मे १८४८ ([[राणा वंश]]को स्थापना) |religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] |ethnicity = [[खस जाति|खस क्षत्रिय]] ([[क्षेत्री]]) {{plainlist| *हिन्दू गोत्र: [[वत्स गोत्र|वत्स]]}} }} '''कुँवर वंश''' वा '''कुँवर काजी खलक''' ऐतिहासिक गोरखा राज्य तथा नेपाल अधिराज्यको एक भारदारी सम्भ्रान्त [[परिवार]] थियो । यस परिवारको एक शाखापछि [[राणा वंश]] हुन गयो । यस परिवारको दुई शाखा; रामकृष्ण परिवार (राणा वंश) र जयकृष्ण परिवार ('''कुँवर वंश) हुन गयो ।''' ==वंशावली तथा किम्बदन्ती== कुँवरहरूको वंशावली अनुसार चित्तौडगढमा राजा तत्ता राणा थिए । उनका भतिजा फखत सिंह राणाका छोरा रामसिंह राणा चित्तौडगढको पतनपछि नेपालको पश्चिमी पहाड पसेका थिए । रामसिंहलाई ती पहाडी राजाले बिनातीका बगाले क्षेत्री राजाकी छोरी बिहे गरिदिए । रामसिंहको बगाले राजकुमारीबाट छ जना छोरा भए । रामसिंहका एक छोराले '''कुँवर खड्का'''को उपाधि पाएका थिए । रामसिंहका छोरा राउत कुँवरलाई कास्कीका राजाले सरदार बनाए । राउतका छोरा अहिराम कुँवरले कास्कीका राजाको दमन सहन नसकेपछि पराजुली थापाहरूको सहयोगमा झडप गरी गोरखा गए । कुँवर वंशावलीमा भनिएको मूलपुरुष रामसिंहले बगाले क्षेत्रीकी छोरी बिहे गर्नुको अर्थ [[भीमसेन थापा]]को [[बगाले थापा]] कुलसंग कुँवरहरूको घनिष्ठता भएको जोन वेल्पटन तर्क गर्छन् ।{{sfn|Whelpton|2006|p=36}} ==ऐतिहासिक पृष्ठभूमि== चितौरगढका राजा टाटा राय थिए। राजा टाटा रायका भतिजा फगतसिंह थिए। चितौरगढमा मुसलमानको विजयपछि फगतसिंहले आफ्नो छोरा रामसिंह र चारजना अनुयायीका साथ नेपालको पहाड जुम्लाको राजाको सेवामा प्रवेश गरेका थिए । जुम्ली राजाले रामसिंहको बसोबासको लागि आफ्नो दरबार नजिकै घर बनाईदिए । राजाले रामसिंहलाई सधैंको लागि जुम्लामा राख्ने मनसायले वाग्ले क्षेत्री राजाकी कन्यासंग विवाह गरिदिए । यी राजकन्याबाट ६ जना छोराको जन्म भयो । रामसिंहका ६ छोराहरु मध्ये एक छोराले धेरै बहादुरीका साथ युद्ध गरेका हुनाले राजाले उनलाई कुँवर खड्‌काको उपाधिबाट सम्मानित गरे । अध्यापि रामसिंहका सन्तति यहि कुँवरको नामले प्रसिद्ध भई नेपालमा बसिरहेका छन् । रामसिंहका छोरा रतनजितसिंह कुँवरलाई जुम्लाको राजाले सरदारको पदवीबाट समेत विभूषित गरे । रतनजितसिंह कुँवरले पनि आजीवन जुम्लामा रहेर राजाको सेवा गरे । रतनसिंह कुँवरका एक छोरा [[अहिराम कुँवर]]लाई कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहले ससम्मान डाकी आफ्नो सेनामा नियुक्ति गरी भारदारको पद्वीबाट समेत विभूषित गरे । अहिराम कुँवरको छोरा [[रामकृष्ण कुँवर]]को जन्म कास्कीको ढुङ्गेसाँघुमा ( जसलाई खडगकोट अथवा खड्‌का गाउँ) रहन गयो मा भएको थियो । हाल उक्त ठाउँको नामाकरण कास्कीकोट रहन गएको छ । कास्कीका राजाबाट अहिराम कुँवरसंग नराम्रो व्यवहार गरेको कारणबाट गोरखा आई गोरखाका राजा [[नरभूपाल शाह]]ले आफ्नो सेनामा नियुक्ति गरी एउटा खोला नै विर्ता गरिदिए । उक्त खोलालाई कुँवरखोला भन्ने चलन छ । रामकृष्ण कुँवरलाई वि.सं. १८२९ मा श्री ५ पृथ्वीनारायण शाह नेपालको विस्तारमा विशेष योगदानको कदर गरी स्वयम्भू वरिपरि र धुलिखेलको जमीन विर्ता दिएको हुनाले बालनसिंह कुँवरको जन्म स्वयम्भूस्थित रणजित कुँवरको घरमा वि.सं. १८४० मा बालनसिंह कुँवरको जन्म भयो । बालनसिंह कुँवरले काजी [[नयनसिंह थापा]]की जेठी छोरी गणेश कुमारीसंग विवाह गरेपछि [[थापाथली दरबार|थापाथलीको घर]] र जमीन दाइजोको रुपमा पाएका थिए । त्यही [[थापाथली दरबार|थापाथली]]मा कुँवरहरुको देवाली गर्ने प्रचलन चल्यो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref>[[File:Ram Krishna Kunwar.jpg|thumb|''[[सरदार]]'' [[रामकृष्ण कुँवर]], ]] अहिराम (असिराम) कुँवर कास्कीका सम्भ्रान्त व्यक्ति थिए । उनी गोरखा राज्यको सेनामा भर्ना भए ।<ref name="lamb2">http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref> अहिरामका तीन छोरा थिए ; [[रामकृष्ण कुँवर]], जयकृष्ण कुँवर र अमरसिंह कुँवर ।{{sfn|Pradhan|2012|p=193}} रामकृष्ण पृथ्वीनारायण शाहका प्रमुख सेनापति थिए ।{{sfn|Adhikari|1984|p=27}}{{sfn|Hamal|1995|pp=180-181}} ===रामकृष्ण परिवार (राणा वंश)=== {{see|राणा वंश}} [[File:Bal Narsingh Kunwar (cropped).jpg|thumb|''[[काजी]]'' [[बालनरसिंह कुँवर]], रामकृष्ण परिवारका प्रमुख उत्तराधिकारी]] रामकृष्णका एक छोरा थिए; रणजीत कुँवर ।{{sfn|Pradhan|2012|p=193}} रणजीत कुँवर जुम्ला क्षेत्रका सुब्बा (क्षेत्राधिकारी) थिए ।{{sfn|Mahesh Chandra Regmi|1975|p=223}}{{sfn|Bolt|1967|p=51}} रणजीतका तीन छोरा: [[बालनरसिंह कुँवर]], बलराम कुँवर र रेवन्त कुँवर थिए ।{{sfn|Pradhan|2012|p=193}} बालनरसिंह कुँवरले राजा रणबहादुर शाहका हत्यारा [[शेरबहादुर शाह]]लाई दरबारमा काटेका थिए ।{{sfn|Acharya|2012|p=67}}{{sfn|Nepal|2007|pp=62–63}}{{sfn|Pradhan|2012|pp=27-28}} उनी [[मुख्तियार]] [[भीमसेन थापा]]का नजिकका भारदार थिए ।{{sfn|Acharya|2012|p=67}} भीमसेनका भाइ काजी [[नयनसिंह थापा|नैनसिंह थापा]]को ज्वाइँ भएका कारणले बालनरसिंहको भारदारी पदमा बढुवा भयो । बालनरसिंहका माहिंला छोरा [[जङ्गबहादुर राणा|जङ्गबहादुर कुँवर]] थिए जसले [[राणा वंश]]को उदय गराए । ===जयकृष्ण परिवार=== [[File:Balbhadra Kunwar.jpg|thumb|कप्तान [[बलभद्र कुँवर]], [[नालापानीको लडाइँ|नालापानीको युद्ध]]का युद्धनायक]] जयकृष्ण कुँवरका [[चन्द्रवीर कुँवर]] नामक एक छोरा थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} '''सरदार''' चन्द्रवीर गढवाल क्षेत्रको एक-तिहाइ भूभागका सुब्बा (बडाहाकिम) थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} उनी काभ्रे भँवरकोटका बासिन्दा थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} चन्द्रवीरका छोराहरू: वीरभद्र र [[बलभद्र कुँवर]] थिए ।<ref name="lamb2">http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref> कप्तान बलभद्र कुँवर नेपालको राष्ट्रिय विभूति (नायक) मानिन्छन् । ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[पाँडे वंश]] ==सामाग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:भारदारी खलक]] [[श्रेणी:कुँवर खलक]] r5agzjteufck77qfa552o2bkvh97pnv 0 100891 1380638 1308941 2026-09-19T10:21:57Z Bishaldev100 28807 /* परिवार */ 1380638 wikitext text/x-wiki '''चन्द्रवीर कुँवर''' कुमाऊँँ-गढवालका एक तिहाइ भूभागका सुब्बा (प्रान्तीय हाकिम) थिए । चन्द्रवीर नेपालको भारदारी [[कुँवर परिवार]]का थिए । कुमाऊँँ-गढवालको प्रान्तीय राजनीति तथा सैन्य नीतिमा उनको संग्लनता थियो । ==परिवार== {{main|कुँवर परिवार}} कास्कीका राजाले कुँवरहरुलाई खड्ग युद्धमा दक्ष गराई खडगकोटमा राखेका थिए । पछि त्यो कोटदेखि दक्षिणमा बाक्लो बस्ती भयो जसको नाउँ खडगगाउँ रह्यो । कुँवरहरु लाई त्यहाँ देखिनै खडग कुँवर पनि भन्न थालियो । अहिराम कुँवरका एक छोरी तारा र दुईजना छोरा थिए । [[कास्की राज्य|कास्कीका राजा]]ले उनलाई दियो कलश मात्र पूजी बिहे गर्न अहिराम कुँवरलाई प्रस्ताव राख्दा अहिराम कुँवरले वैदिक विधि अनुसार बिहे गरे मात्र छोरी दिन्छु भन्ने उत्तर दिएपछि राजाले सैनिक पठाई बलपूर्वक विवाह गर्ने योजना गर्दा पराजुली र थापा मित्रका सहयोगबाट कन्याको रक्षा गरे । यस घटनामा दुबैतिरका केहि व्यक्तिहरु घाइते भएका थिए । त्यही दिन अहिराम कुँवर आफ्नी छोरी र छोराहरु रामकृष्ण कुँवर तथा [[जयकृष्ण कुँवर]]लाई साथ लिई गोरखाका राजा नरभूपाल शाहका दरबारमा आएका थिए । [[नरभूपाल शाह]]ले अहिराम कुँवरलाई कुँवरखोलाको एउटा गाउँ जीवन निर्वाहको लागि विर्ता दिए र उनलाई फौजमा नियुक्ति गरी सर्दारको दर्जा समेत प्रदान गरे । अहिराम कुँवरको ५६ वर्षको उमेरमा स्वर्गवास भयो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> चन्द्रवीर कुँवर गोरखाली सेनाका एक योद्धा जयकृष्ण कुँवरका एकमात्र छोरा थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} कुँवरहरूको जागिर रहेकोले उनी काभ्रे भँवरकोटका बासिन्दा थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} चन्द्रवीरका छोराहरू: वीरभद्र र [[बलभद्र कुँवर]] थिए ।<ref name="lamb2">http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref> कप्तान बलभद्र कुँवर नेपालको राष्ट्रिय विभूति (नायक) मानिन्छन् । ==सरदारी== उनी काजी पदपछिको दोस्रो मानार्थ '''सरदार''' थिए । चन्द्रवीर गढवाल क्षेत्रको एक-तिहाइ भूभागका सुब्बा (बडाहाकिम) थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} नेपालको पश्चिमी प्रान्त [[कुमाऊँ|कुमाऊँँ]]-[[गढवाल मण्डल|गढवाल]]को राजनीतिमा उनको ठूलो संग्लनता थियो । उनी बडाकाजी [[अमरसिंह थापा]]का समर्थक थिए । उनलाई सुब्बा [[हस्तीदल शाह]]को बदलामा [[गढवाल मण्डल|गढवाल]] ल्याइएको थियो । ==स्रोत== {{Reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:काभ्रेपलान्चोक जिल्लाका मानिसहरू]] 7r910v1p8rr7ghru8h2mq3l1zc5wprm 1380639 1380638 2026-09-19T10:22:27Z Bishaldev100 28807 /* परिवार */ 1380639 wikitext text/x-wiki '''चन्द्रवीर कुँवर''' कुमाऊँँ-गढवालका एक तिहाइ भूभागका सुब्बा (प्रान्तीय हाकिम) थिए । चन्द्रवीर नेपालको भारदारी [[कुँवर परिवार]]का थिए । कुमाऊँँ-गढवालको प्रान्तीय राजनीति तथा सैन्य नीतिमा उनको संग्लनता थियो । ==परिवार== {{main|कुँवर परिवार}} कास्कीका राजाले कुँवरहरुलाई खड्ग युद्धमा दक्ष गराई खडगकोटमा राखेका थिए । पछि त्यो कोटदेखि दक्षिणमा बाक्लो बस्ती भयो जसको नाउँ खडगगाउँ रह्यो । कुँवरहरु लाई त्यहाँ देखिनै खडग कुँवर पनि भन्न थालियो । अहिराम कुँवरका एक छोरी तारा र दुईजना छोरा थिए । [[कास्की राज्य|कास्कीका राजा]]ले उनलाई दियो कलश मात्र पूजी बिहे गर्न अहिराम कुँवरलाई प्रस्ताव राख्दा अहिराम कुँवरले वैदिक विधि अनुसार बिहे गरे मात्र छोरी दिन्छु भन्ने उत्तर दिएपछि राजाले सैनिक पठाई बलपूर्वक विवाह गर्ने योजना गर्दा पराजुली र थापा मित्रका सहयोगबाट कन्याको रक्षा गरे । यस घटनामा दुबैतिरका केहि व्यक्तिहरु घाइते भएका थिए । त्यही दिन अहिराम कुँवर आफ्नी छोरी र छोराहरु [[रामकृष्ण कुँवर]] तथा [[जयकृष्ण कुँवर]]लाई साथ लिई गोरखाका राजा नरभूपाल शाहका दरबारमा आएका थिए । [[नरभूपाल शाह]]ले अहिराम कुँवरलाई कुँवरखोलाको एउटा गाउँ जीवन निर्वाहको लागि विर्ता दिए र उनलाई फौजमा नियुक्ति गरी सर्दारको दर्जा समेत प्रदान गरे । अहिराम कुँवरको ५६ वर्षको उमेरमा स्वर्गवास भयो ।<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> चन्द्रवीर कुँवर गोरखाली सेनाका एक योद्धा जयकृष्ण कुँवरका एकमात्र छोरा थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} कुँवरहरूको जागिर रहेकोले उनी काभ्रे भँवरकोटका बासिन्दा थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} चन्द्रवीरका छोराहरू: वीरभद्र र [[बलभद्र कुँवर]] थिए ।<ref name="lamb2">http://www.royalark.net/Nepal/lamb2.htm</ref> कप्तान बलभद्र कुँवर नेपालको राष्ट्रिय विभूति (नायक) मानिन्छन् । ==सरदारी== उनी काजी पदपछिको दोस्रो मानार्थ '''सरदार''' थिए । चन्द्रवीर गढवाल क्षेत्रको एक-तिहाइ भूभागका सुब्बा (बडाहाकिम) थिए ।{{sfn|Regmi|1987|p=48}} नेपालको पश्चिमी प्रान्त [[कुमाऊँ|कुमाऊँँ]]-[[गढवाल मण्डल|गढवाल]]को राजनीतिमा उनको ठूलो संग्लनता थियो । उनी बडाकाजी [[अमरसिंह थापा]]का समर्थक थिए । उनलाई सुब्बा [[हस्तीदल शाह]]को बदलामा [[गढवाल मण्डल|गढवाल]] ल्याइएको थियो । ==स्रोत== {{Reflist}} [[श्रेणी:कुँवर खलक]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सैन्य कर्मचारीहरू]] [[श्रेणी:काभ्रेपलान्चोक जिल्लाका मानिसहरू]] i4v27h0w02ocskuw5vqhtnit6uwkh0a 0 103954 1380605 1380460 2026-09-19T04:47:23Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1380605 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Unificacion-de-Italia.gif|thumb|255x255px|इटालीको एकीकरण]]'''इटालीको एकीकरण''' ( {{lang-it|Unità d'Italia}} {{IPA-it|uniˈta ddiˈtaːlja|}} ) १९ औँ शताब्दीको इटलीमा एक राजनैतिक र सामाजिक अभियान थियो । यस अभियानको सुरुवात र अन्त तिथि इतिहासकारमा विवाद छ । १८२० र १८३० को दशकमा भियनाको कांग्रेसको नतिजा विरुद्ध भएका विद्रोहहरूबाट प्रेरित भएर, [[सन् १८४८ को क्रान्ति|१८४८ को क्रान्ति]]ले एकीकरण प्रक्रियालाई गति दियो र १८७० मा रोम कब्जा गरेपछि १८७१ मा रोमलाई इटालीको राजधानीको रूपमा आधिकारिक रूपमा तोकेर यो प्रक्रिया पूरा भयो।<ref name="Collier2003">{{cite book|last=Collier|first=Martin|title=Italian unification, 1820–71|url=https://archive.org/details/italianunificati0000coll|publisher=Heinemann|year=2003|isbn=978-0-435-32754-5|edition=First|series=Heinemann Advanced History|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/italianunificati0000coll/page/2 2]|quote=The ''Risorgimento'' is the name given to the process that ended with the political unification of Italy in 1871.}}</ref>{{sfn|Riall|2002|p=1}}सन् १८७० मा इटालीको एकीकरण सम्पन्न भएको हो। इटालीले १७ मार्चमा एकीकरणको वार्षिकोत्सव मनाउँछ। ==पृष्ठभुमि == एकीकरण अघि अर्थात १९ औँ शताब्दीको सुरुमा इटाली ५ भागमा विभाजित थियो र ती क्षेत्रमा विभिन्न साम्राज्यको अधिकार थियो । त्यस समय इटालीको स्थिती निम्नानुसार थियो । # नेपल्स र सिसिली नामक दक्षिणका दुई क्षेत्राहरू बुर्बो राजवंशको अधीनमा एक राज्यको एउपमा थिए । # रोम र यसको आसपासको चर्चको राज्यमा फ्रान्सको प्रभाव थियो । # मध्य इटालीको परमा, मेडेना, टस्कनी र रोम्पागनामाथी अस्ट्रिया साम्राज्यको प्रभाव थियो । # उत्तरतर्फको लोम्बार्डी - भेनेसियाको क्षेत्र अष्ट्रीया साम्राज्य अन्तर्गत पर्दथ्यो । # सार्डिनिया तथा पिड्मन्ट राज्य मात्र स्वतन्त्र राज्यको रूपमा थिए । === मेज्जिनी === मेज्जिनीले युवा इटाली (Young Italy) नामक संस्था स्थापना गरी इटालीलाई गणतन्त्र राज्य बनाउने लक्ष्य राखेका थिए । त्यसैले उनलाई ´इटालियन राष्ट्रियताको जनक´ मानिन्छ । [[चित्र:Giuseppe_Mazzini.jpg|thumb|Giuseppe Mazzini]] === गेरीबाल्डी === {{main|गेरीबाल्डी}} [[चित्र:Garibaldi (1866).jpg|thumb|Giuseppe Garibaldi]] गेरीबाल्डीको जन्म सन् १८०५ मा भएको थियो । विदेशी शक्ति सँग युद्ध गरी इटालीको एकीकरण गर्नका लागि एक हजार युवाहरूको सङ्गठन गरेका थिए जसलाई ´रातो सर्ट´ भनिन्थ्यो । उनले भूमिगत तथा खुला दुवै किसिमका युद्धद्वारा इटालीको एकीकरणमा महत्त्वपूर्ण काम गरेकाले ´राष्ट्रियताका योद्धा´ मानिन्छन् । === काबुर === {{main|काबुर}} [[कामिलो बेन्सो काभुर|काबुर]](Cavour) इटालीको पिडमन्ट र सार्डिनियाका राजा इमान्युअलका प्रधानमन्त्री थिए । उनले इटालीका स-साना राज्यहरूलाई एकीकरण गरी इटालीलाई एउटा विशाल र शक्तिशाली राष्ट्र बनाउन महत्त्वपूर्ण काम गरे । सन् १८५५ मा, यो राज्य क्रिमियन युद्धमा बेलायत र फ्रान्सको मित्रराष्ट्र बन्यो, जसले [[ठूला शक्ति]]हरूको नजरमा काभुरको कूटनीतिलाई वैधता प्रदान गर्‍यो।<ref>{{cite journal |last1=Dal Lago |first1=Enrico |date=2013 |title=Lincoln, Cavour, and National Unification: American Republicanism and Italian Liberal Nationalism in Comparative Perspective |journal=The Journal of the Civil War Era |volume=3 |issue=1 |pages=85–113 |doi=10.1353/cwe.2013.0017 |jstor=26062022 |id={{Project MUSE|499081}}}}</ref><ref>William L. Langer, ed., ''An Encyclopedia of World History''. 4th ed. 1968. pp 704–707.</ref> ==१८५६को पेरिस शान्ति सम्मेलन== क्रीमियाको युद्धमा [[रुसी साम्राज्य]] र [[अटोमन साम्राज्य]] टर्की बीच लडाइँ भयो । बेलायत र फ्रान्सले टर्कीको पक्षमा सहायता गरेकोले काबुरले पनि उनीहरूलाई साथ दिए । अन्त्यमा टर्की , बेलायत र फ्रान्स पक्षको विजय भएकाले सन् १८५६ को पेरिस शान्ति सम्मेलनमा सार्डिनियाले पनि भाग लिने मौका पायो । यस अवसरमा अस्ट्रियाले इटालीमा गरेको अत्याचारका विरुद्ध काबुरले आवाज उठाउने मौका पाए । उनको अस्ट्रियाविरोधी भनाइलाई बेलायत र फ्रान्सले सहानुभूति देखाए । ==अस्ट्रियाविरुद्ध युद्ध== फ्रान्सेली समर्थनको आश्वासन पाएपछि, काभोर अस्ट्रिया विरुद्ध युद्ध गर्न तयार थिए। सार्डिनियाका प्रधानमन्त्री काउन्ट काभुर (Count Cavour) ले नेपोलियन तृतीयलाई आफ्नो मित्रराष्ट्रका रूपमा पक्षमा बनाएपछी अप्रिल १८५९ मा इटालीको स्वतन्त्रताको युद्ध सुरु भयो।<ref>{{cite web |title=Second War of Italian Independence, 1859-61 |url=https://www.historyofwar.org/articles/wars_second_war_italian_independence.html |access-date=16 February 2026 |website=History of War}}</ref><ref>{{cite web |title=150 years ago: 1859 |url=https://www.napoleon.org/en/history-of-the-two-empires/articles/150-years-ago-1859/ |access-date=16 February 2026 |website=Napoleon Foundation |publisher=FONDATION NAPOLÉON}}</ref> नेपोलियन तृतीयले एक गुप्त गुप्तसन्धिमा हस्ताक्षर गरे र काभुरले सैन्य अभ्यासहरू मार्फत अस्ट्रियालाई उक्साए, जसले अन्ततः अप्रिल १८५९ मा युद्धको रूप लियो।<ref>{{cite web |title=Napoleon III and Europe |url=https://ehne.fr/en/encyclopedia/themes/international-relations/arbiters-and-arbitration-in-europe-beginning-modern-times/napoleon-iii-and-europe |access-date=16 February 2026 |website=EHNE |publisher=Digital Encyclopedia of European History}}</ref> काभुरले इटालीको मुक्ति अभियानमा भर्ना हुनका लागि स्वयंसेवकहरूलाई आह्वान गरे। अस्ट्रियालीहरूले फ्रान्सेलीहरू सहायताका लागि आउनु अघि नै आफ्नो सेना प्रयोग गरेर सार्डिनियालीहरूलाई पराजित गर्ने योजना बनाएका थिए। अस्ट्रियासँग १४०,००० सैनिकको सेना थियो, जबकि तुलनात्मक रूपमा सार्डिनियालीहरूसँग मात्र ७०,००० सैनिक थिए। यद्यपि, अस्ट्रियाको यो संख्यात्मक शक्तिलाई उनीहरूको प्रभावहीन नेतृत्वले कमजोर बनायो, जसलाई सम्राटले सैन्य दक्षताभन्दा पनि कुलीन वंशका आधारमा नियुक्त गरेका थिए। उनीहरूको सेना पिडमोन्ट प्रवेश गर्न ढिलो भयो, र टुरिनसम्मको ८० किलोमिटर (५० माइल) दूरी तय गर्न उनीहरूलाई लगभग १० दिन लाग्यो। त्यतिन्जेलसम्ममा, फ्रान्सेलीहरूले सार्डिनियालीहरूलाई थप बल पुर्‍याइसकेका थिए, त्यसैले अस्ट्रियालीहरू पछि हटे।<ref>{{cite web |last1=Geddes |first1=Marc |last2=Stratton |first2=Claire |last3=Goodwin |first3=Liz |title=Napoleon III and Italian Unification |url=https://newhistories.sites.sheffield.ac.uk/volumes/2009-10/volume-1/issue-1-conflict/napoleon-iii-and-italian-unification |access-date=16 February 2026 |website=New Histories |publisher=Marc Geddes}}</ref> त्यसैले, कामिलो बेन्सो काभुरको इसारामा, लोम्बार्डी र भेनेशियामा अस्ट्रिया विरुद्ध विद्रोह भयो। विद्रोह देखेर, अस्ट्रियाले युद्धको अपरिहार्यता महसुस गर्यो। फलस्वरूप, १८५९ मा दुई पक्षहरू बीच शत्रुता सुरु भयो। युद्ध अझै चलिरहेको बेला, फ्रान्स अचानक द्वन्द्वबाट पछि हट्यो। यो युद्धमा अस्ट्रियालाई सहयोग गर्न प्रशियाको तत्परता र यसको महँगो प्रकृतिको कारणले भएको थियो। यसबाहेक, [[नेपोलियन तृतीय|नेपोलियन]]ले इटालीको एकीकरण फ्रान्सको लागि अनुपयुक्त भएको महसुस गरे। यस अवस्थामा, इटाली र अस्ट्रिया बीच जुरिचको सन्धिमा हस्ताक्षर गरियो, जसका सर्तहरू निम्नानुसार थिए: (१) लोम्बार्डीको क्षेत्र पिडमोन्टलाई सुम्पियो, (२) [[भेनिस]]लाई अस्ट्रियाको नियन्त्रणमा राखिएको थियो, (३) नाइस र सभोयका क्षेत्रहरू फ्रान्सलाई सुम्पियो। इटाली यस सन्धिबाट सन्तुष्ट थिएन, किनकि यो भेनिस अस्ट्रियाको शासनमा भएकोमा असन्तुष्ट थियो। तैपनि, लोम्बार्डीको अधिग्रहण एकीकरणको दिशामा एक प्रमुख उपलब्धि थियो, यद्यपि केन्द्र र दक्षिणमा एकीकरणको काम बाँकी नै रह्यो। ==रोम माथी नियन्त्रण == [[चित्र:Porta_Pia_Pagliari_Vizzotto.JPG|thumb|रोम माथी अधिकार]] जुलाई १८७० मा, फ्रान्को-प्रुसियन युद्ध सुरु भयो। त्यसबेला रोमको सुरक्षाका लागि फ्रेन्च सेना रहेको थियो। अगस्टको सुरुमा, [[फ्रान्सेली सम्राटहरू|फ्रान्सेली सम्राट]] [[नेपोलियन तृतीय]]ले रोमबाट आफ्नो सेना फिर्ता बोलाए, जसले गर्दा पोपको राज्यले पाउँदै आएको सुरक्षा समाप्त भयो। व्यापक जनप्रदर्शनहरूले इटाली सरकारले रोममाथि नियन्त्रण कायम गरोस् भन्ने जनचाहना देखाएका थिए। सेडानको युद्धमा [[दोस्रो फ्रान्सेली साम्राज्य]]को पतन नभएसम्म इटाली सरकारले कुनै प्रत्यक्ष कदम चालेन। राजा भिक्टर इम्यानुएल द्वितीयले काउन्ट गुस्ताभो पोन्जा डि सन मार्टिनोलाई [[पोप]] पियस नवौंकहाँ एउटा व्यक्तिगत पत्रसहित पठाए। उक्त पत्रमा पोपको सुरक्षाको बहानामा इटाली सेनालाई शान्तिपूर्ण रूपमा रोम प्रवेश गर्न दिने र पोपको प्रतिष्ठा पनि जोगिने प्रस्ताव राखिएको थियो। तर, पोपको राज्य (Papacy) ले सो प्रस्तावलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गरिदियो: {{blockquote|text=सन मार्टिनोप्रति पोपको व्यवहार (१० सेप्टेम्बर १८७०) अमित्रवत थियो। पियस नवौंले आफूभित्रको आक्रोस रोक्न सकेनन्। राजाको पत्र टेबुलमा फाल्दै उनले चिच्याएर भने, " तिमीहरू सबै सर्पका गुँड, सेताम्मे चिहान र विश्वासहीन हौ।" उनी सम्भवतः राजाबाट प्राप्त भएका अन्य पत्रहरूतर्फ इसारा गर्दै थिए। पछि, अलि शान्त भएपछि उनले भने: "म कुनै पैगम्बर वा पैगम्बरको छोरा होइन, तर म तिमीहरूलाई भन्छु, तिमीहरू कहिल्यै रोम प्रवेश गर्ने छैनौ!"। सन मार्टिनो यति धेरै लज्जित भए कि उनी भोलिपल्टै त्यहाँबाट निस्किए।<ref>{{cite book|last=De Cesare |first=Raffaele|title=The Last Days of Papal Rome|url=https://archive.org/details/thelastdaysofpap00cesauoft|publisher= Archibald Constable & Co|year=1909|page=[https://archive.org/details/thelastdaysofpap00cesauoft/page/444 444]}}</ref>}} जनरल राफाएल काडोर्नाको कमान्डमा रहेको रोयल इटालियन आर्मीले ११ सेप्टेम्बरमा पोपको सीमा पार गर्यो र शान्तिपूर्ण प्रवेशको वार्ता हुन सक्ने आशाका साथ बिस्तारै रोमतर्फ अघि बढ्यो। इटालीको सेना १९ सेप्टेम्बरमा अरेलियन पर्खाल (Aurelian Walls) पुग्यो र रोमलाई घेराबन्दी गर्‍यो। आफ्नो अपरिहार्य हार निश्चित छ भन्नेमा विश्वस्त भए तापनि, पियस नवौं अन्तिमसम्म पनि आफ्नो अडानमा अडिग रहे र आफ्ना सैनिकहरूलाई प्रतीकात्मक प्रतिरोध गर्न लगाए। २० सेप्टेम्बरमा, तीन घण्टाको तोपको प्रहारपछि पोर्टा पियास्थित अरेलियन पर्खाल भत्कियो, त्यसपछि बर्साग्लेरी (इटालीको सेना) रोम प्रवेश गर्‍यो र भिया पिया हुँदै अघि बढ्यो, जसको नाम पछि परिवर्तन गरेर भिया एक्सएक्स सेप्टेम्ब्रे (Via XX Settembre) राखियो। यस क्रममा उनन्चास इटाली सैनिक र चार अधिकारी, तथा उन्नाइस पोपका सैनिकको मृत्यु भयो। २ अक्टोबरमा भएको जनमत संग्रहपछि रोम र लाटियमलाई इटालीको राज्यमा गाभियो। यस जनमत संग्रहको परिणामलाई ९ अक्टोबरको आदेशद्वारा स्वीकृत गरियो। युद्धको समयमा रोमको फ्रेन्च सेना त्यहाँबाट युद्धमा भाग लिन गएको हुनाले सार्डिनियाले सजिलैसँग [[रोम]] माथी अधिकार गर्यो । २० सेप्टेम्बर १८७० ई. मा इटलीको सेनापति केडोनीले रोम माथी इटलीको अधिकार स्थापित गरे । शुरुमा इटाली सरकारले 'ल अफ ग्यारेन्टीज' (Law of Guarantees) अन्तर्गत पोपलाई लियोनाइन शहर राख्न दिने प्रस्ताव गरेको थियो, तर पोपले सो प्रस्ताव अस्वीकार गरे। किनकि त्यसलाई स्वीकार गर्नु भनेको उनको पुरानो क्षेत्रमा इटाली राज्यको शासनको वैधतालाई अप्रत्यक्ष रूपमा समर्थन गर्नुहुन्थ्यो। पियस नवौंले आफूलाई भ्याटिकनमा बन्दी घोषणा गरे, यद्यपि उनलाई आवतजावत गर्न वास्तवमा कुनै रोक लगाइएको थिएन। बरु, पदच्युत हुनु र आफ्नो पूर्व शक्तिको ठूलो हिस्सा गुमाउनुले उनको व्यक्तिगत सुरक्षाको दायरा पनि हटेको थियो—यदि उनी रोमका सडकहरूमा हिँडेका भए, पहिले आफ्ना विचारहरू गुप्त राख्ने राजनीतिक विरोधीहरूबाट उनी खतरामा पर्न सक्थे। आधिकारिक रूपमा, जुलाई १८७१ भन्दा पहिले राजधानी फ्लोरेन्सबाट रोम सारिएको थिएन।<ref>{{cite web |title=La breccia di Porta Pia |url=http://www.150anni-lanostrastoria.it/index.php/presa-di-roma |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410002755/http://www.150anni-lanostrastoria.it/index.php/presa-di-roma |archive-date=10 April 2022 |access-date=30 September 2014 |publisher=150anni-lanostrastoria.it}}</ref> २ जून १८७१ ई. मा भिक्टर इमेनुएल रोम प्रवेश गरे । इटलीको संसद को उद्घाटन गर्दै उनले भने, <nowiki>:</nowiki> <nowiki>''</nowiki>हाम्रो राष्ट्रिय एकता पूर्ण भयो, अब हाम्रो कार्य राष्ट्रलाई महान बनाउनु हो।<nowiki>''</nowiki> ==सन्दर्भ== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[फ्रान्सको क्रान्ति (१८४८)]] * [[जर्मनीको एकीकरण]] {{विश्वको इतिहास}} {{कमन्सश्रेणी|Italian Risorgimento}} [[श्रेणी:इटालीको इतिहास]] [[श्रेणी:इटालीको एकीकरण]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] ne0mfminhgxx9nt9m2gytimr6v8ipn3 0 109029 1380632 1375337 2026-09-19T09:52:38Z Bishaldev100 28807 1380632 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific_suffix = | name = गजराज मिश्र | honorific_prefix = | image = |image_size = 300px | caption = | birth_date = | death_date = बि.सं १८७४ | birth_place = | death_place = पटना | father = | mother = | spouse = | citizenship = नेपाल | nationality = नेपाल | children = छोरा नन्दु मिश्र |office = पटनामा नेपालको वकिल |term_start = |term_end = |monarch = पृथ्वीनारायण शाह <br>[[प्रतापसिंह शाह]] <br>[[रणबहादुर शाह]]<br>[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] <br> [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] |predecessor = |successor = दीनानाथ उपाध्याय |nickname = | birth_name = | relations = | laterwork = }}'''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}</ref> == जीवनी == राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। === बहादुर शाहको उद्धार === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई "राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।" भनी अनुरोध गरे। === अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि === नेपाल सरकारको तर्फबाट सन्धिको वार्ता चलाउन गजराज मिश्र पटना गएका थिए। त्यसबखत भारतमा [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|बृटिस कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल]] लर्ड बेलेज्ली थिए। [[मूलकाजी|मुलकाजी]] [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]को कार्यकालमा, ३०अक्टोबर १८०१ (तदनुसार १८५८ कार्तिक वदि ९) मा, नेपाल र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बीच अन्ततः वाणिज्य र गठबन्धन सन्धिमा हस्ताक्षर भयो। यो सन्धि दुई देशको सम्बन्धको इतिहासमा दोस्रो सन्धि थियो। यो सन्धिमा नेपाल दरबारको तर्फबाट गजराज मिश्र र इस्ट इन्डिया कम्पनीको तर्फबाट चार्ल्स क्रफोर्डले भारतको दानापुरमा हस्ताक्षर गरेका थिए। {{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}{{refn|group=note|सन्धिका धाराहरूमध्ये, यसले दुई राज्यहरू बीच स्थायी शान्ति र मित्रता, रणबहादुर शाहको पेन्सन, काठमाडौँमा ब्रिटिश रेसिडेन्सी स्थापना र दुई राज्यहरू बीच व्यापारिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो।{{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}}} त्यसपछि क्याप्टेन नक्स बृटिस सरकारको दूत रेजिडेन्ट भै कान्तिपुर आए।<ref>Aitchison-Treaties, Sanads etc. - Vol II-P.104</ref> यो सन्धिको धारा ९ मा लेखिएको छ- "...स्वामीज्यूले फौज राख्न सक्ने छैन। उनको सुरक्षाको लागि नेपाल सरकारको तर्फबाट २०००) जवान फौजी पहरा राखिने छ। तर उनले बोलेर वा लेखेर सरकारविरोधी भावना फैलाउन सक्ने छैन र यस विषयमा उनी होसियार रहनुपर्दछ। उनले कुनै विदेशी वा फरारलाई आश्रय दिन सक्ने छैन, न त मद्दत नै। जनतामा कुनै किसिमको गडबडि मचाउन पनि उनले ओआउने छैनन्।"/ राजा रणबहादुरले आफ्नो निर्वासनको समयमा बनारसबाट आफ्ना भाइहरू चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]] र चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर शाही]]लाई पत्र लेखे जहाँ उनले गजराज मिश्र र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]ले अंग्रेजहरूसँगको वाणिज्य र गठबन्धनको सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछि गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई गद्दीच्युत गर्ने र चौतरिया [[श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)|कृष्ण शाह]]लाई नेपालको राजा बनाउने योजना बनाएको आरोप लगाएका थिए।{{sfn|Nepali|1971|p=105}}{{refn|group=note|आफ्नो कैद खुलाउनको निमित्त रणबहादुर शाहले नेपालमा चौतारिया भै बसेका आफ्ना भाइ शेरबहादुर शाहलाई पत्र लेखी आफ्नो पक्षमा बनाउन कोशिस गरे। उनले भाइलाई लेखेको समस्त पत्रहरूमा राजा गीर्वाणयुद्धको संभार गर्नका निमित्त लेखेका छन्। साथै प्रत्येक पत्रमा भाइप्रति माया ममतापनि व्यक्त गरिएको थियो,- जुन भाइले अन्तमा उनकै हत्या गर्‍यो। रणबहादुर शाहले आफ्ना भाइ शेरबहादुरलाई लेखेको पत्रमा बनारसको आफ्नो कैद अर्थात नजरबन्द हटाउनको निमित्त प्रबन्ध गर्न अनुरोध पनि गरेका छन्। उनले लेखेका थिए, ''जसप्रकारले श्री ५ को रजाइ थीर हुन्या देसका आयाका मानीस ठहर नआउन्या मेरो कयद तहींबाट तिमीहरूले गर्‍या हुन्याछ, त्यो काम गरी मलाई झिकाउन्या काम गर...।" Rana Bahadur Shah also wrote, ''घा बन्दोवस्तको निउ मात्रै छ।... तंलाइ मलाई फाडी श्री कृष्णलाई राजा तुल्याउनालाई यो प्रपंच रहेछ।... मिश्र र दाम्या त श्री कृष्णलाई बेकी नेपाल जाइ राजा थाप्न लाइ एकत्व भै लागिराह्याछन्।..."यसरी उनले चौतरिया शेरबहादुर शाहलाई चेतावनी दिए कि भारदारहरूले राजा गिरवाणलाई गोरखामा निर्वासित गर्ने षड्यन्त्र रचिरहेका छन्। {{sfn|Nepali|1971|p=105}} *Rana Bahadur Shah wrote similar letters to Chautariya Bidur Shahi also.{{sfn|Nepali|1971|p=105}}}} उनले मुलकाजी बख्तावर सिंह बस्न्यात र काजी परिषद्का सदस्यलाई गुरु गजराज मिश्रको विरुद्धमा फकाएका थिए र मिश्रको कुनै पनि आज्ञा पालन नगर्न आदेश दिएका थिए। {{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}} {{refn|group=note|रणबहादुर शाहले काजी परिषद्का काजी बख्तावर सिंह बस्न्यातलाई फकाउन पत्र लेखेका थिए, जो हत्या गरिएका काजी कीर्तिमान बस्नेतका भाइ थिए। यी पत्रहरूमा रणबहादुर शाहले बख्तावर सिंहलाई उनलाई नजरबन्दबाट मुक्त गर्ने व्यवस्था गर्न मात्र नभई अंग्रेजहरूसँगको सन्धि सम्पन्न गर्नमा मुख्य हात रहेको गजराज मिश्रबाट सावधान रहन पनि लेखेका छन्। उनले लेखेका थिए: ''मिश्रले हाम्रो नाम ली जेठी रानीलाई देखाई तिमीहरूलाई फुलाउला, हपकाउन्या गर्ला। मिश्रलाई मैले पठायको छैन। मलाइ मिचि गयाको छ। मेरो सल्लाहसित गयाको छ भनि तेसमा भर नपर्‍यास्"'{{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}}} === सुगौली सन्धि === नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो। आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपाल सरकारको प्रतिनिधि स्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधि स्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले। पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपाल सरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए। यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपाल दरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो। सन्धिपत्रमा नेपाल सरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपि समेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए। नेपाल सरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो। ==मृत्यु== <ref>{{Cite web |title=A report from Patna by Candraśekhara Upādhyāya re Gajarāja Miśra's death and British overtures of friendship (VS 1874) |url=https://nepalica.hadw-bw.de/nepal/editions/show/1630 |access-date=2026-08-14 |website=nepalica.hadw-bw.de|editor-first=Manik|editor-last=Bajracharya|editor2-last=Cubelic|editor2-first=Simon|editor3-last=Khatiwoda|editor3-first=Rajan}}</ref> ==आलोचना == यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे। नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए।{{cn}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===टिप्पणी === {{notelist}} [[श्रेणी:व्यक्तित्व]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]] <references /> d7txvivkxb39ehr1h0adwozx18b0lii 1380634 1380632 2026-09-19T10:02:24Z Bishaldev100 28807 1380634 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | honorific_suffix = | name = गजराज मिश्र | honorific_prefix = | image = |image_size = 300px | caption = | birth_date = | death_date = बि.सं १८७४ | birth_place = | death_place = पटना | father = | mother = | spouse = | citizenship = नेपाल | nationality = नेपाल | children = छोरा नन्दु मिश्र |office = पटनामा नेपालको वकिल |term_start = |term_end = |monarch = पृथ्वीनारायण शाह <br>[[प्रतापसिंह शाह]] <br>[[रणबहादुर शाह]]<br>[[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] <br> [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजेन्द्र विक्रम शाह]] |predecessor = |successor = दीनानाथ उपाध्याय |nickname = | birth_name = | relations = | laterwork = }}'''[[राजगुरु]] गजराज मिश्र''' नेपालको राजनीतिज्ञ, राजदूत, तथा [[शाह वंश]]का राजगुरु थिए । उनी राजा [[प्रतापसिंह शाह]] र राजकुमार [[बहादुर शाह]]का गुरु थिए । उनी बनारसमा कार्यरत नेपाली राजदूत थिए। छिमेकी भारतका राजनीतिक गतिविधिबाट सजग रहने उद्देश्यअनुसार राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित गजराज मिश्रलाई स्थायी बनारसमै राख्दै आएका थिए। सन् १८१६ मार्च ४ का दिन नेपाल र तत्कालिन [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बिच भएको [[सुगौली सन्धि]]मा नेपालको तर्फबाट हस्ताक्षर गर्ने मध्ये गजराज मिश्र एक थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |title=Archived copy |access-date=2017-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110607215048/http://www.nepalarmy.mil.np/history.php?page=two |archive-date=2011-06-07 |url-status=dead }}</ref> == जीवनी == राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले छिमेकी देशहरूको गतिविधि हेर्न पण्डित गजराज मिश्रलाई बनारसमा आफ्नो प्रतिनिधि र वकिलको रूपमा नियुक्त गरेका थिए। १८३१ मा राजा पृथ्वीनारायण शाहको नुवाकोट [[देवीघाट|देविघाट]]मा मृत्यु भयो। === बहादुर शाहको उद्धार === प्रतापसिंह शाहले "बहादुर शाहले आफ्ना विरुद्ध विद्रोह गर्ने पो हुन् कि?" भन्ने अनावश्यक शङ्का लिई यिनले आफ्ना आफ्ना प्रमुख सल्लाहकार राजगुरु [[व्रजनाथ पौड्याल|व्रजनाथ पौड्याल पण्डित]] तथा सरदार [[स्वरुपसिंह कार्की]]हरूको परामर्श अनुसार काका काजी दलजीत शाहका साथ पिताको आशौच वारि बसीरहेका राजकुमार बहादुर शाहलाई आशौच भित्रै नुवाकोटमा सहसा कैद गरियो। राजकुमार दलजीत शाह पछि भागेर वेपत्ता भएकाले उनको सर्वस्वहरण गरियो। राजकुमार बहादुर शाहले नजरबन्द अवस्थामा नै आफ्ना पिताको काजकिरिया सम्पन्न गरे।<ref>चवन्न सालको घटना: ''[[अब यस्तो कहिल्यै नहोस्]]; बाबुराम आचार्य;''</ref> गजराज मिश्र राजा प्रताप सिंह र राजकुमार बहादुर शाह दुवैका गुरु थिए। आफ्ना शिष्य राजा प्रताप सिंहलाई आशीर्वाद दिन बनारसबाट काठमाडौं आउँदा आफ्ना अर्का शिष्य बहादुर शाहको कैदबाट निराश भए। उनले राजालाई "राजकुमार बहादुरलाई कैदको सट्टा बरु देशनिकाला गरियोस्।" भनी अनुरोध गरे। === अंग्रेजसँग वाणिज्य सन्धि === नेपाल सरकारको तर्फबाट सन्धिको वार्ता चलाउन गजराज मिश्र पटना गएका थिए। त्यसबखत भारतमा [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|बृटिस कम्पनी सरकारका गभर्नर जनरल]] लर्ड बेलेज्ली थिए। [[मूलकाजी|मुलकाजी]] [[बख्तावरसिंह बस्न्यात|बख्तावर सिंह बस्न्यात]]को कार्यकालमा, ३०अक्टोबर १८०१ (तदनुसार १८५८ कार्तिक वदि ९) मा, नेपाल र [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] बीच अन्ततः वाणिज्य र गठबन्धन सन्धिमा हस्ताक्षर भयो। यो सन्धि दुई देशको सम्बन्धको इतिहासमा दोस्रो सन्धि थियो। यो सन्धिमा नेपाल दरबारको तर्फबाट गजराज मिश्र र इस्ट इन्डिया कम्पनीको तर्फबाट चार्ल्स क्रफोर्डले भारतको दानापुरमा हस्ताक्षर गरेका थिए। {{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}{{refn|group=note|सन्धिका धाराहरूमध्ये, यसले दुई राज्यहरू बीच स्थायी शान्ति र मित्रता, रणबहादुर शाहको पेन्सन, काठमाडौँमा ब्रिटिश रेसिडेन्सी स्थापना र दुई राज्यहरू बीच व्यापारिक सम्बन्ध स्थापना गर्ने निर्णय गरेको थियो।{{sfn|Amatya|1978}}{{sfn|Nepal|2007|p=51}}}} त्यसपछि क्याप्टेन नक्स बृटिस सरकारको दूत रेजिडेन्ट भै कान्तिपुर आए।<ref>Aitchison-Treaties, Sanads etc. - Vol II-P.104</ref> यो सन्धिको धारा ९ मा लेखिएको छ- "...स्वामीज्यूले फौज राख्न सक्ने छैन। उनको सुरक्षाको लागि नेपाल सरकारको तर्फबाट २०००) जवान फौजी पहरा राखिने छ। तर उनले बोलेर वा लेखेर सरकारविरोधी भावना फैलाउन सक्ने छैन र यस विषयमा उनी होसियार रहनुपर्दछ। उनले कुनै विदेशी वा फरारलाई आश्रय दिन सक्ने छैन, न त मद्दत नै। जनतामा कुनै किसिमको गडबडि मचाउन पनि उनले ओआउने छैनन्।"/ राजा रणबहादुरले आफ्नो निर्वासनको समयमा बनारसबाट आफ्ना भाइहरू चौतरिया [[शेरबहादुर शाह]] र चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर शाही]]लाई पत्र लेखे जहाँ उनले गजराज मिश्र र [[दामोदर पाँडे|दामोदर पाण्डे]]ले अंग्रेजहरूसँगको वाणिज्य र गठबन्धनको सन्धिमा हस्ताक्षर गरेपछि गिर्वाणयुद्ध विक्रम शाहलाई गद्दीच्युत गर्ने र चौतरिया [[श्रीकृष्ण शाह (चौतारिया)|कृष्ण शाह]]लाई नेपालको राजा बनाउने योजना बनाएको आरोप लगाएका थिए।{{sfn|Nepali|1971|p=105}}{{refn|group=note|आफ्नो कैद खुलाउनको निमित्त रणबहादुर शाहले नेपालमा चौतारिया भै बसेका आफ्ना भाइ शेरबहादुर शाहलाई पत्र लेखी आफ्नो पक्षमा बनाउन कोशिस गरे। उनले भाइलाई लेखेको समस्त पत्रहरूमा राजा गीर्वाणयुद्धको संभार गर्नका निमित्त लेखेका छन्। साथै प्रत्येक पत्रमा भाइप्रति माया ममतापनि व्यक्त गरिएको थियो,- जुन भाइले अन्तमा उनकै हत्या गर्‍यो। रणबहादुर शाहले आफ्ना भाइ शेरबहादुरलाई लेखेको पत्रमा बनारसको आफ्नो कैद अर्थात नजरबन्द हटाउनको निमित्त प्रबन्ध गर्न अनुरोध पनि गरेका छन्। उनले लेखेका थिए, ''जसप्रकारले श्री ५ को रजाइ थीर हुन्या देसका आयाका मानीस ठहर नआउन्या मेरो कयद तहींबाट तिमीहरूले गर्‍या हुन्याछ, त्यो काम गरी मलाई झिकाउन्या काम गर...।" Rana Bahadur Shah also wrote, ''घा बन्दोवस्तको निउ मात्रै छ।... तंलाइ मलाई फाडी श्री कृष्णलाई राजा तुल्याउनालाई यो प्रपंच रहेछ।... मिश्र र दाम्या त श्री कृष्णलाई बेकी नेपाल जाइ राजा थाप्न लाइ एकत्व भै लागिराह्याछन्।..."यसरी उनले चौतरिया शेरबहादुर शाहलाई चेतावनी दिए कि भारदारहरूले राजा गिरवाणलाई गोरखामा निर्वासित गर्ने षड्यन्त्र रचिरहेका छन्। {{sfn|Nepali|1971|p=105}} *Rana Bahadur Shah wrote similar letters to Chautariya Bidur Shahi also.{{sfn|Nepali|1971|p=105}}}} उनले मुलकाजी बख्तावर सिंह बस्न्यात र काजी परिषद्का सदस्यलाई गुरु गजराज मिश्रको विरुद्धमा फकाएका थिए र मिश्रको कुनै पनि आज्ञा पालन नगर्न आदेश दिएका थिए। {{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}} {{refn|group=note|रणबहादुर शाहले काजी परिषद्का काजी बख्तावर सिंह बस्न्यातलाई फकाउन पत्र लेखेका थिए, जो हत्या गरिएका काजी कीर्तिमान बस्नेतका भाइ थिए। यी पत्रहरूमा रणबहादुर शाहले बख्तावर सिंहलाई उनलाई नजरबन्दबाट मुक्त गर्ने व्यवस्था गर्न मात्र नभई अंग्रेजहरूसँगको सन्धि सम्पन्न गर्नमा मुख्य हात रहेको गजराज मिश्रबाट सावधान रहन पनि लेखेका छन्। उनले लेखेका थिए: ''मिश्रले हाम्रो नाम ली जेठी रानीलाई देखाई तिमीहरूलाई फुलाउला, हपकाउन्या गर्ला। मिश्रलाई मैले पठायको छैन। मलाइ मिचि गयाको छ। मेरो सल्लाहसित गयाको छ भनि तेसमा भर नपर्‍यास्"'{{sfn|Nepali|1971|pp=105-106}}}} === सुगौली सन्धि === नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मई सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो। आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो । नेपाल सरकारको प्रतिनिधि स्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिश कम्पनी सरकारका प्रतिनिधि स्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित संधिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको संपूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले। पछि कम्पनी सरकारका अधिकारीहरूले नेपालको संपूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफूसँग राखी त्यसको सट्टा दुइ लाख रुपियाँ नेपाल सरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धि वार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहि २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए। यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपाल सरकारबाट पन्ध्र दिनभित्र तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिमा नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन । नेपाल दरबारमा अंग्रेजद्वारा प्रेषित यस संधिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठूलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अंग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए । तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो। सन्धिपत्रमा नेपाल सरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभित्र सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध नै गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- मेजर जनरल [[डेभिड अक्टरलोनी|ऑक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौंतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरको लडाइँ]] मा पनि नेपालीहरू हारेपछि नेपाल सरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपाल सरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपि समेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा संधिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित संधि मात्र लागू नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी ऑक्टरलोनीले कुरा थपे । युद्ध जारी गर्नुपर्छ, भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए। नेपाल सरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको संधिपत्रको प्रति [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]ले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुइ बजे अंग्रेज कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अंग्रेज प्रतिनिधिले बृटिश गवर्नर जनरलबाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो। ==मृत्यु== <ref>{{Cite web |title=A report from Patna by Candraśekhara Upādhyāya re Gajarāja Miśra's death and British overtures of friendship (VS 1874) |url=https://nepalica.hadw-bw.de/nepal/editions/show/1630 |access-date=2026-08-14 |website=nepalica.hadw-bw.de|editor-first=Manik|editor-last=Bajracharya|editor2-last=Cubelic|editor2-first=Simon|editor3-last=Khatiwoda|editor3-first=Rajan}}</ref> ==आलोचना == यिनले नेपालका गोप्य सूचना कम्पनी सरकारलाई दिने, आफ्नो देशको सरकारबीच कलह सृजना गरी विभाजन ल्याउने भूमिका खेल्नुका साथै कम्पनी सरकारले पठाएको सन्धि समझौतामा नेपाल सरकारलाई अनुमोदन गराउने दबाबकारी भूमिका निर्वाह गरे। नेपालको तर्फबाट सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर गर्ने [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]] र गजराज मिश्रले सन्धिपछि नेपाल देशलाई नै त्यागी कम्पनी सरकारसँग गई कम्पनी सरकारलाई फाइदा हुने सन्धि अनुमोदन गराउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेको हुँदा ब्रिटेस अग्रेज (कम्पनी) सरकारले यिनीहरूलाई कलकता, काशी, कांगडामा अथाहा चल–अचल सम्पति दिनुको साथै चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई मुजफ्फरपुरस्थित कर्नुलमा ३६ वाट मौजा (बस्ति)को जमिन र जनता दिइ उसका नाति–पनातिहरूलाई भारतका मजिष्टेट समेतका उच्च पदमा सुरक्षित गराए।{{cn}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===टिप्पणी === {{notelist}} [[श्रेणी:व्यक्तित्व]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली कूटनीतिज्ञहरू]] <references /> pi6g4o0pz229e8umlyyle6dtce5ggfh 0 123511 1380661 1312665 2026-09-19T11:33:49Z KB Thakulla 31378 /* नतिजा */ 1380661 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९ | country = नेपाल | type = संसदीय | ongoing = yes | turnout = | previous_election = स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४ | previous_year = २०७४ | election_date = ३० वैशाख २०७९<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-60289322.amp|title=नेपाल निर्वाचन २०७९: वैशाख ३० मा स्थानीय तहको चुनाव गर्ने सरकारको निर्णय|date=|access-date=११ वैशाख २०७९}}</ref> | next_election = स्थानीय तह निर्वाचन, २०८४ | next_year = २०८४ | seats_for_election = ६ महानगरपालिका <br/> ११ उपमहानगरपालिका<br/> २७६ नगरपालिका<br/> ४६० गाउँपालिका | 1blank = नगरप्रमुख/अध्यक्ष&nbsp;+/– | 2blank = नगरप्रमुख/अध्यक्ष<br>(निर्वाचन अगाडि) | 3blank = Councils | 4blank = Councils&nbsp;+/– | 5blank = सिट <!-- Congress -->| image1 = [[चित्र:Prime Minister of Nepal, Shri Sher Bahadur Deuba, in Glasgow, Scotland on November 02, 2021 (1).jpg|100px]] | leader1 = [[शेरबहादुर देउवा]] | party1 = नेपाली काङ्ग्रेस | leader_since1 = २०७२ फागुन २४ | 1data1 = | 2data1 = २८३ | 3data1 = | 4data1 = | 5data1 = <!-- CPN (UML) --> | image2 = [[चित्र:The Prime Minister of Nepal, Shri K.P. Sharma Oli being received by the Union Minister for External Affairs, Smt. Sushma Swaraj on his arrival, at Indira Gandhi International Airport, in New Delhi (cropped).jpg|100px]] | party2 = नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) | leader2 = [[खड्गप्रसाद ओली]] [[केपी शर्मा ओली]] | leader_since2 = २०७७ फागुन २४ | 1data2 = | 2data2 = २७३ | 3data2 = | 4data2 = | 5data2 = <!-- CPN (Maoist Centre) --> | image3 = [[चित्र:Prachanda 2009.jpg|100px]] | leader3 = [[पुष्पकमल दाहाल]] | party3 = नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) | leader_since3 = २०७७ फागुन २४ | 1data3 = | 2data3 = ९० | 3data3 = | 4data3 = | 5data3 = <!-- PSPN --> | image4 = [[चित्र:Upendra Yadav at Rajbiraj (cropped).jpg|100px]] | party4 = जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल | leader4 = [[उपेन्द्र यादव]] | leader_since4 = वैशाख २०७६ | 1data4 = | 2data4 = ४० | 3data4 = | 4data4 = | 5data4 = <!-- CPN (US) --> | image5 = [[चित्र:Madhav Kumar Nepal 2009-09-23.jpg|100px]] | party5 = [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] | leader5 = [[माधवकुमार नेपाल]] | leader_since5 = २०७८ भदौ २ | 1data5 = | 2data5 = २३ | 3data5 = | 4data5 = | 5data5 = <!-- LSPN --> | image6 = [[चित्र:MahanthaThakur.png|100px]] | party6 = लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल | leader6 = [[महन्थ ठाकुर]] | leader_since6 = २०७८ भदौ २ | 1data6 = | 2data6 = १८ | 3data6 = | 4data6 = | 5data6 = }} '''स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९''' [[नेपाल]]को ६ महानगरपालिका, १ ३ उपमहानगरपालिका, २७६ नगरपालिका र ४६ ० गाउँपालिकामा सम्पन्न भएको थियो। [[नेपालको संविधान २०७२|नेपालको संविधान २ ०७२]] लागु भए पश्चात् सम्पन्न भएको यो दोस्रो स्थानीय तहको निर्वाचन हो।<ref>{{cite web|title=देउवाको रणनीति : स्थानीय तहभन्दा पहिले संसदको चुनाव|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/12/1049735|access-date=2021-12-08|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> यस स्थानीय तह निर्वाचनमा मुख्य तह सत्तारुढ [[नेपाली काङ्ग्रेस]] र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] बीच ठुलो प्रतिस्पर्धा हुने बुझिएको छ। == नतिजा== {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! colspan="2" style="text-align:left;" |दल !प्रमुख/ अध्यक्ष !उपप्रमुख/ उपाध्यक्ष !वडा अध्यक्ष !वडा सदस्य !कुल सदस्य |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | style="text-align:left;" |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] | style="text-align:center;" |३२८ | style="text-align:center;" |३०० | style="text-align:center;" |२,६५५ | style="text-align:center;" |१०,४३० | style="text-align:center;" |१३,७१३ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}" | | style="text-align:left;" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | style="text-align:center;" |२०५ | style="text-align:center;" |२३९ | style="text-align:center;" |२,१२५ | style="text-align:center;" |९,२८४ | style="text-align:center;" |११,८५३ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | | style="text-align:left;" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] | style="text-align:center;" |१२१ | style="text-align:center;" |१२८ | style="text-align:center;" |१,०५३ | style="text-align:center;" |३,७४२ | style="text-align:center;" |५,०४४ |- | bgcolor="{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}" | | style="text-align:left;" |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] | style="text-align:center;" |३० | style="text-align:center;" |३१ | style="text-align:center;" |२९५ | style="text-align:center;" |१,१९२ | style="text-align:center;" |१,५४८ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | | style="text-align:left;" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)]] | style="text-align:center;" |२० | style="text-align:center;" |२३ | style="text-align:center;" |१९० | style="text-align:center;" |७५३ | style="text-align:center;" |९८६ |- | bgcolor="{{party color|Loktantrik Samajwadi Party, Nepal}}" | | style="text-align:left;" |[[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]] | style="text-align:center;" |१६ | style="text-align:center;" |१२ | style="text-align:center;" |१०३ | style="text-align:center;" |४५० | style="text-align:center;" |५८१ |- | style="background-color:{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}" | | style="text-align:left;" |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | style="text-align:center;" |४ | style="text-align:center;" |४ | style="text-align:center;" |६२ | style="text-align:center;" |२३५ | style="text-align:center;" |३०५ |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Janamorcha}}" | | style="text-align:left;" |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] | style="text-align:center;" |४ | style="text-align:center;" |३ | style="text-align:center;" |२६ | style="text-align:center;" |१२६ | style="text-align:center;" |१५९ |- | style="background-color:{{party color|Nagrik Unmukti Party}}" | | style="text-align:left;" |नागरिक उन्मुक्ति पार्टी | style="text-align:center;" |४ | style="text-align:center;" |३ | style="text-align:center;" |१३ | style="text-align:center;" |७८ | style="text-align:center;" |९९ |- | style="background-color:orangered" | | style="text-align:left;" |जनमत पार्टी | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |१९ | style="text-align:center;" |७४ | style="text-align:center;" |९६ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Workers Peasants Party}}" | | style="text-align:left;" |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |१९ | style="text-align:center;" |६४ | style="text-align:center;" |८५ |- | bgcolor="{{party color|People's Progressive Party (Nepal)}}" | | style="text-align:left;" |[[जनता प्रगतिशील पार्टी (नेपाल)|जनता प्रगतिशील पार्टी]] | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |४ | style="text-align:center;" |१६ | style="text-align:center;" |२२ |- | style="background-color:{{party color|Bibeksheel Sajha Party}}" | | style="text-align:left;" |[[विवेकशील साझा पार्टी]] | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |७ | style="text-align:center;" |११ |- | bgcolor="{{party color|Terai Madhesh Loktantrik Party}}" | | style="text-align:left;" |[[तराई-मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी|तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी]] | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |३ | style="text-align:center;" |८ | style="text-align:center;" |१२ |- | | style="text-align:left;" |[[नेपाल जनता पार्टी]] | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |८ | style="text-align:center;" |१० |- | | style="text-align:left;" |सङ्घिय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मंच | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |७ | style="text-align:center;" |९ |- | | style="text-align:left;" |नेपाली काङ्ग्रेस (बि.पी.) | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |५ | style="text-align:center;" |७ |- | | style="text-align:left;" |नेपाल लोकतान्त्रिक पार्टी | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |६ | style="text-align:center;" |७ |- | bgcolor="{{party color|Rastriya Janamukti Party}}" | | style="text-align:left;" |राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |६ | style="text-align:center;" |७ |- | | style="text-align:left;" |बहुजन शक्ति पार्टी | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |५ | style="text-align:center;" |६ |- | | style="text-align:left;" |बहुजन एकता पार्टी नेपाल | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |४ | style="text-align:center;" |५ |- | | style="text-align:left;" |नेपाल सुशासन पार्टी | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |३ | style="text-align:center;" |४ |- | | style="text-align:left;" |नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी माओवादी समाजवादी | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |२ | style="text-align:center;" |२ |- | | style="text-align:left;" |नेपाल सद्भावना पार्टी | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |० | style="text-align:center;" |१ | style="text-align:center;" |१ |- | style="background-color:{{party color|Independent (politician)}}" | | style="text-align:left;" |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | style="text-align:center;" |१३ | style="text-align:center;" |४ | style="text-align:center;" |१३६ | style="text-align:center;" |२३२ | style="text-align:center;" |३८५ |- ! colspan="2" style="text-align:left;" |जम्मा !७५३ !७५३ !६,७४२ !२६,७९० !३५,०३८ |- ! colspan="7" |स्रोत : निर्वाचन आयोग, नेपाल<ref name=":0">{{Cite web|url=https://election.gov.np/admin/public//storage/Local%20Election/%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%A8/E-Bulletine%2043%20Issu%20ful.pdf|title=स्थानीय तह निर्वाचन इ-बुलेटिन •वर्ष १ • अङ्क ४३ • २०७९ जेठ १२ गते बिहिबार|date=26 May 2022|website=निर्वाचन आयोग नेपाल}}</ref> |} == टिप्पणीहरू == {{Notes}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, २ ०७९]] {{नेपालमा भएका निर्वाचनहरू}} [[श्रेणी:नेपालका निर्वाचनहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा भएका निर्वाचनहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२०६५–हाल)]] [[श्रेणी:नेपालको निर्वाचन २०७९]] qiy3k9hshz9yvhuo2e5xxyghmcedfm6 0 129425 1380616 1112335 2026-09-19T05:55:37Z Bishaldev100 28807 1380616 wikitext text/x-wiki '''दुबई अमीरात''' ( {{Lang-ar|إمارة دبيّ}} ; pr {{Transliteration|ar|''Imārat Dubayy''}} ) संयुक्त अरब इमिरेट्सका सात इमिरेट्स मध्ये एक हो। <ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/the-7-emirates-of-the-uae.html|title=The Seven Emirates of the UAE|website=WorldAtlas|language=en-US|accessdate=2021-08-31}}</ref> यो [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमिरेट्स]] को सबैभन्दा जनसंख्या भएको इमिरेट्स हो। इमिरेट्सको राजधानी यसैको नामको सहर, [[दुबई]] हो। == भूगोल == दुबई सहर [[फारसको खाडी]]को तटमा अवस्थित छ, जबकि दुबई अमिरात ( इमिरेट्स) भित्री भागमा फैलिएको छ, दक्षिणमा अबु धाबी इमिरेट्स, उत्तरपूर्वमा शारजाह इमिरेट्स, दक्षिणपूर्वमा [[ओमान|ओमान]] देशको सिमाना छ। पूर्वमा अजमानको इमिरेट्स, र उत्तरमा रस अल खैमाहको इमिरेट्ससम्म फैलिएको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:Emirates of the United Arab Emirates}} oi2nd1mtwvwhsyocsfaq4w2m5xmadfq 0 129459 1380612 1216131 2026-09-19T05:51:05Z Bishaldev100 28807 /* सरकार */ 1380612 wikitext text/x-wiki '''अबु धाबी अमीरात''' ( {{IPAc-en|ˌ|æ|b|uː|_|ˈ|d|ɑː|b|i}}, {{IPAc-en|ˌ|ɑː|-}}, वा {{IPAc-en|-|ˈ|d|æ|-}} ; <ref name="wells">{{Citation|title=Longman Pronunciation Dictionary}}</ref> <ref>{{Citation|title=Cambridge English Pronouncing Dictionary|location=Cambridge}}</ref> {{Lang-ar|إِمَارَةْ أَبُوظَبِي}} {{Transliteration|ar|''Imārat Abū Ẓaby''}}, pronounced [ʔabuː ˈðˤɑbi] ) <ref name="wells" /> [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] (UAE) को सात इमिरेट्स मध्ये एक हो। यो [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]को सबैभन्दा ठूलो इमिरेट्स हो, राष्ट्रको कुल भूमि क्षेत्रको ८७% वा 67,340 किमी ² (वा 26,000 वर्ग माइल) हो। अबु धाबीसँग सात इमिरेट्समध्ये दोस्रो ठूलो जनसंख्या पनि छ। जुन २०११ मा यहाँको जनसंख्या अनुमानित २१,२०,७०० थियो, जसमध्ये 439,100 मानिसहरू (21% भन्दा कम) एमिरेटी नागरिक थिए। [[अबुधाबी|अबु धाबी]] सहर, जसको नामबाट इमिरेट्स नाम राखिएको छ, अमिरात र संंघ, दुवैको राजधानी हो। <ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/place/United-Arab-Emirates|title=United Arab Emirates {{!}} History, Culture, Population, Map, & Capital|website=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=2021-08-31}}</ref> == व्युत्पत्ति == यस क्षेत्रको नाम अबु धाबी हुनु अघि, यो ''मिलह'' भनेर चिनिन्थ्यो, जसको अरबीमा [[नुन]] हो, सम्भवतः यस क्षेत्रको नुन पानीको कारणले गर्दा। मिल्ह अझै पनि अबु धाबी मा एक टापुको नाम हो। <ref name="name">{{Cite web|url=http://www.uaeinteract.com/news/rss-news.asp?ID=24335|title=How did Dubai, Abu Dhabi and other cities get their names? Experts reveal all|date=3 October 2007|publisher=UAE Interact|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140407043402/http://www.uaeinteract.com/news/rss-news.asp?ID=24335|archivedate=7 April 2014|accessdate=5 April 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407043402/http://www.uaeinteract.com/news/rss-news.asp?ID=24335 |date=7 April 2014 }}</ref> [[चित्र:Khalifa_Bin_Zayed_Al_Nahyan-CROPPED.jpg|thumb| शेख खलिफा बिन जायद अल नाह्यान , 2004 देखि 2022 सम्म अबु धाबीका अमिर।]] == सरकार == इमिरेट्सको राजनीतिक रूप, वंशानुगत पूर्ण राजतन्त्र हो। कानून मुख्यतया शरियामा आधारित छ। २०२२ सम्म राष्ट्र प्रमुख शेख खलिफा बिन जायद अल नाह्यान थिए। उनी [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमिरेट्सका]] पहिलो राष्ट्रपति शेख [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]]का छोरा थिए। कासर अल-होसन महल-किल्ला १७६० देेेखि ९६६६ सम्म अबु धाबीका शासकहरूको आवास थियो । अमिर [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान|मोहम्मद बिन जायद अल नाह्यान]] (पहिले युवराज ) ले कार्यकारी परिषद्को प्रमुख र संघको सशस्त्र बलको उप सर्वोच्च कमाण्डरको रूपमा पर्याप्त प्रभाव राख्छ। <ref>{{Cite web|url=http://www.uaeinteract.com/business/gabu.asp|title=UAE Government Offices: Abu Dhabi|last=UAEinteract.com|publisher=UAEinteract|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090602214743/http://www.uaeinteract.com/business/gabu.asp|archivedate=June 2, 2009|accessdate=2009-07-07}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090602214743/http://www.uaeinteract.com/business/gabu.asp |date=2009-06-02 }}</ref> कार्यकारी परिषद् भनेको इमिरेट्सको सरकार हो। क्राउन प्रिन्सलाई उनको कर्तव्यमा क्राउन प्रिन्सको अदालत, वा दिवानले सहयोग गर्दछ। कार्यपालिकाको कूल सदस्य संख्या क्रमशः घटेर ९८ पुगेको छ र अहिले यसमा सत्तारुढ परिवारका प्रतिष्ठित सदस्यहरुका साथै सम्मानित राजनीतिज्ञहरु रहेका छन् । <ref name="alloexpat">{{Cite web|url=http://www.abudhabi.alloexpat.com/abudhabi_information/government_abudhabi.php|title=Government in Abu Dhabi, Abu Dhabi Politics - Allo' Expat Abu Dhabi|publisher=Abudhabi.alloexpat.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090612045908/http://www.abudhabi.alloexpat.com/abudhabi_information/government_abudhabi.php|archivedate=June 12, 2009|accessdate=2009-07-07}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{ढाँचा:Emirates of the United Arab Emirates}} {{कमन्सश्रेणी|Emirate of Abu Dhabi}} j9bktw9tj64bvlwwold2gz89o3sl28o 0 130370 1380620 1372815 2026-09-19T08:01:05Z Bishaldev100 28807 /* रक्षामन्त्री */ 1380620 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | full name = Mohamed bin Rashid bin Saeed bin Maktoum Al Maktoum | native name = محمد بن راشد آل مكتوم | image = Mohammed bin Rashid Al Maktoum (15-02-2021).jpg | caption = Sheikh Mohammed in 2021 | spouse = ''[[#Wives and children|See list]]'' | issue = ''[[#Wives and children|See list]]'' | father = [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]] | mother = Latifa bint Hamdan Al Nahyan | birth_date = {{Birth date and age|1949|07|15|df=y}} | birth_place = [[Al Shindagha]], [[दुबई]], [[Trucial States]]<br/> (अहिले [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब एमिरेट्स]]) | succession = उप-राष्ट्रपति {{labeldata|Assumed&nbsp;office|5 January 2006}} {{labeldata|President|[[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]] (2006–2022)<br>[[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान]] (2022–present)}} | predecessor = [[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम]] | successor = | succession1 = ४ औं प्रधानमन्त्री, युएइ {{labeldata|Assumed office|11 February 2006}} {{labeldata|President|[[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]]<br>[[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान]]}} {{labeldata|Deputy|{{plainlist| * [[Hamdan bin Zayed bin Sultan Al Nahyan]] (2006–2009) * [[Sultan bin Zayed bin Sultan Al Nahyan]] (2006–2009) * [[मन्सुर बिन जायद अल नाह्यान]] (2009–present) * [[Saif bin Zayed Al Nahyan]] (2009–present) * [[मकतुम बिन मोहम्मद अल मकतुम]] (2021–present) }}}} | predecessor1 = मकतुम बिन रसिद अल मकतुम | successor1 = | succession2 = संयुक्त अरब इमिरेट्सको [[रक्षा मन्त्री]] {{labeldata|Assumed office|9 December 1971}} {{labeldata|President|{{plainlist| * [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]] (1971–2004) * खलिफा बिन जायद अल नाहयान (2004–2022) * मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान (2022–present) }}}} | predecessor2 = ''Position established'' | successor2 = | succession3 = [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]का शासक | reign3 = 4 January 2006 – present | predecessor3 = [[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम]] | successor3 = [[Hamdan bin Mohammed Al Maktoum]] | suc-type3 = [[Heir apparent]] | succession4 = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|कार्यबाहक राष्ट्रपति,संयुक्त अरब इमिरेट्स]] {{labeldata|In office|13 – 14 May 2022<ref>{{cite news |title=UAE president Sheikh Khalifa bin Zayed dies |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-dies-wam-agency-2022-05-13/ |access-date=13 May 2022 |work=[[Reuters]] |date=13 May 2022}}</ref>}} | predecessor4 = [[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]] | successor4 = [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान]] | religion = [[Sunni Islam]] | module = {{Infobox police officer | embed=yes | department = दुबई पुलिस फोर्स | serviceyears = 1968–1970 | rank = Head of Dubai Police and Public Security | website = [https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/h-h-sheikh-mohammed-bin-rashid-al-maktoum Official website] }} }} [[शेख]] '''मोहम्मद बिन रशीद अल मकतूम''' ( {{Lang-ar|محمد بن راشد آل مكتوم}} ; {{Transliteration|ar|Muḥammad bin Rāshid ʾĀl Maktūm}} ; जन्म: 1५ जुुुलाई १९४९) [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] (UAE) को उपराष्ट्रपति, [[संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|प्रधानमन्त्री]], र रक्षा मन्त्री साथै [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]का शासक हुन् । <ref>{{Cite web|url=http://tec.gov.ae/en/dubai-government/rulers-of-dubai/|title=Dubai Rulers|publisher=Government of Dubai|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019075927/http://tec.gov.ae/en/dubai-government/rulers-of-dubai|archivedate=19 October 2016|accessdate=2 March 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161019075927/http://tec.gov.ae/en/dubai-government/rulers-of-dubai |date=19 October 2016 }}</ref> उनी [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|युएई]]का पूर्व-उपराष्ट्रपति तथा दुबईका शासक शेख राशिद बिन सईद अल मकतूमका तेस्रो छोरा हुन्। सन् २००६ मा उनको दाइ मकतुमको मृत्यु भएपछि युएईको उप-राष्ट्रपति र दुबईको शासकको स्थानमा उनी उत्तराधिकारी भएका थिए। <ref>{{Cite book|title=Dubai: The Making of a Megapolis|date=January 2011|url=https://books.google.com/books?id=7OokHr76UBsC&pg=PT159}}</ref> अरबपति,<ref name=":17">{{Cite web|url=https://www.occrp.org/en/openlux/luxembourg-companies-lead-to-luxury-real-estate-across-europe|title=Luxembourg Companies Lead to Luxury Real Estate Across Europe|last=OCCRP|website=OCCRP|language=en|access-date=14 July 2021}}</ref> मोहम्मदले आफ्नो अधिकांश आम्दानी घर जग्गाबाट उत्पन्न गर्छन्। उहाँलाई "विश्वको सबैभन्दा प्रमुख घर जग्गा विकासकर्ताहरू मध्ये एक" भनेर वर्णन गरिएको छ। उहाँको स्वामित्वमा रहेको जग्गा राज्यको सम्पत्तिको रूपमा व्यवस्थापन गरिन्छ। <ref name=":7">{{Cite book|last=Herb|first=Michael|url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt1287d29|title=The Wages of Oil: Parliaments and Economic Development in Kuwait and the UAE|date=2014|publisher=Cornell University Press|isbn=978-0-8014-5336-6|pages=110–111|jstor=10.7591/j.ctt1287d29}}</ref> दुबई सरकार र सत्तारुढ अल मकतूम परिवारको सम्पत्तिहरू बीचको अस्पष्ट रेखा छ। <ref name=":7" /> उनले दुबईको विश्वव्यापी शहरको रूपमा विकासको निरीक्षण गरे, साथै एमिरेट्स एयरलाइन, डीपी वर्ल्ड, र जुमेराह समूह लगायत सरकारी स्वामित्वमा रहेका धेरै उद्यमहरूको सुरुवात गरे। यी मध्ये केहि दुबई होल्डिंग द्वारा आयोजित छन्। <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-51762543|title=Sheikh Mohammed Al Maktoum: Who is Dubai's ruler?|date=16 February 2021|work=BBC News|access-date=13 April 2021|language=en-GB}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-dubai-model-analysis-1-idUSTRE5AQ3FD20091127|title="Dubai model" was the vision of one man|last=Analysis|first=Andrew Hammond-|date=27 November 2009|work=[[Reuters]]|access-date=13 April 2021|language=en}}</ref> मोहम्मदले दुबईमा टेक्नोलोजी पार्क, फ्री इकोनोमिक जोन, दुबई इन्टरनेट सिटी, दुबई मिडिया सिटी,<ref name=":2">{{Cite news|url=https://nextcity.org/urbanist-news/how-dubai-became-dubai|title=How Dubai Became Dubai|date=2013-02-27|work=nextcity.org|access-date=2022-10-20|language=en}}</ref> दुबई इन्टरनेशनल फाइनान्स सेन्टर, पाम टापु <ref name=":5">{{Cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-oct-13-fg-dubai13-story.html|title=In Dubai, the Sky's No Limit|date=13 October 2005|website=Los Angeles Times|language=en-US|access-date=10 May 2021}}</ref>र बुर्ज अल अरब होटल जस्ता केही परियोजनाहरूको विकासको निरीक्षण गरेका छन्। उनले विश्वको सबैभन्दा अग्लो भवन [[बुर्ज खलिफा]]को निर्माण पनि सञ्चालन गरेका थिए ।<ref name=":6">{{Cite web|url=https://www.ft.com/content/eb00cfcc-f9a0-11db-9b6b-000b5df10621|title=Dubai ruler has big ideas for the little city-state|date=3 May 2007|website=www.ft.com|language=en-GB|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/eb00cfcc-f9a0-11db-9b6b-000b5df10621|archive-date=10 December 2022|url-access=subscription|access-date=10 May 2021}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== सेख मोहम्मद दुबईका शासक सेख रसिद बिन सइद अल मकतुमका चार मध्ये तेस्रो छोरा थिए। अल मकतुम परिवार [[दुबई]]को सत्तासीन खानदान हो। यो खानदान अल-फलासी वंशको वंशज हो जसको मुखियालाई सेख मोहम्मद भनिन्छ।<ref>{{cite web | url=http://sheikhmohammed.co.ae/english/dubai/dubai_almaktoum.asp | title=Rulers of Dubai (archived version) | publisher=www.sheikhmohammed.ae | access-date=27 October 2016 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20071018025527/http://sheikhmohammed.co.ae/english/dubai/dubai_almaktoum.asp | archive-date=18 October 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071018025527/http://sheikhmohammed.co.ae/english/dubai/dubai_almaktoum.asp |date=18 October 2007 }}</ref> उनका आमा शेखा लतिफा बिन्त हम्दान अल नाह्यन हुन्। उनी अबुधाबीका पूर्व शासक हम्दान बिन जायद बिन खलिफा अल नाह्यानका छोरी हुन्। <ref>{{Cite book|title=Spirit of the Union: Lecture on the Occasion of the United Arab Emirates' Fortieth National Day |url=https://archive.org/details/spiritofunionlec0000shei |author=Mohammed bin Rashid Al Maktoum |year=2012 |isbn=9781860633300 |location=Dubai, UAE |pages=[https://archive.org/details/spiritofunionlec0000shei/page/34 34] |oclc=957655419}}</ref> मोहम्मदको प्रारम्भिक जीवन भव्य थिएन। उनको बाल्यकाल बिना बिजुलीको घरमा बित्यो। उनको परिवार एउटै कोठामा पङ्खाको मुनि सुत्नु पर्थ्यो। गार्ड र नोकरहरू गरि सय भन्दा धेरै मानिसहरू उनको घरमा बस्थे।<ref name=":3">{{Cite book |last=Krane |first=Jim |url=http://archive.org/details/dubaistoryofworl0000kran |title=Dubai: The Story of the World's Fastest City |publisher=Atlantic |year=2010 |isbn=978-1-84887-009-3 |location=London |pages=180–181}}</ref> ===शिक्षा === ==राजनैतिक जीवन== ===दुबई पुलिस === [[File:Shaikh Mohmmed bin Rashid Al Maktoum Airforce.jpg|thumb|Sheikh Mohammed at the Dubai Air Show, 2007]] सैन्य तालिम पछि मोहम्मद दुबई फर्किए पछि उनको पिताले उनलाई दुबई पुलिस फोर्स र दुबई डिफेन्स फोर्स (जुन पछि संघीय रक्षा बल बन्यो)को प्रमुखमा नियुक्त गरे। त्यतिबेला उनको उमेर २० वर्ष मात्र थियो। <ref name="UAE">{{Cite news|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/h-h-sheikh-mohammed-bin-rashid-al-maktoum|title=H. H. Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum – The Official Portal of the UAE Government|date=|work=[[United Arab Emirates]]|access-date=15 April 2021|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230718104109/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/h-h-sheikh-mohammed-bin-rashid-al-maktoum |date=18 July 2023 }}</ref><ref name=":4">{{Cite book|last=Krane|first=Jim|url=https://books.google.com/books?id=mJWrVWZuUJEC|title=City of Gold: Dubai and the Dream of Capitalism|date=15 September 2009|publisher=St. Martin's Publishing Group|isbn=978-1-4299-1899-2|language=en}}</ref><ref name=":3" /> ===रक्षामन्त्री === १९६८ जनवरी मा, उनका बुबा राशिद र शेख जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान पहिलो पटक दुबई र अबु धाबी बीचको मरुभूमिमा अर्गोउब एल सेदिरा मा<ref name=":02">{{Cite book|title=Spirit of the Union|url=https://archive.org/details/spiritofunionlec0000shei|last=Maktoum|first=Mohammed|publisher=Motivate|year=2012|isbn=978-1-86063-330-0|location=Dubai|pages=[https://archive.org/details/spiritofunionlec0000shei/page/29 29]}}</ref> ट्रुसियल राज्यहरूबाट बेलायत फिर्ता भएपछी आमाअरत हरूको [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको स्थापना|संघ बनाउन]] सहमत भएको भेटमा उनी उपस्थित भएका थिए । जब २ डिसेम्बर १९७१ मा [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]को नयाँ [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको स्थापना|राष्ट्र स्थापना]] भयो, उनी २२ वर्षको उमेरमा यस राष्ट्रको पहिलो रक्षा मन्त्री बने। <ref name="aps31may">{{cite news|url=http://www.thefreelibrary.com/UAE+-+Profiles+-+Ministers.-a0117430159|title=UAE – Profiles – Ministers|date=31 May 2004|newspaper=APS Review Downstream Trends|access-date=15 April 2013}}</ref><ref name=":4" /> ===दुबईका युवराज === १९९५ जनवरी ३ मा, शेख मोहम्मदका जेठा दाजु मकतुम बिन रसिदले उनलाई र उनका भाइ हम्दान बिन रसिद लाइ दुबईको युवराज नियुक्त गर्ने दुई आदेशमा हस्ताक्षर गरे।<ref>{{Cite news|url=https://www.upi.com/Archives/1995/01/04/Dubai-ruler-appoints-crown-prince/8479789195600/|title=Dubai ruler appoints crown prince|date=4 January 1995|work=[[United Press International|UPI]]|access-date=15 April 2021|language=en|archive-date=15 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415104837/https://www.upi.com/Archives/1995/01/04/Dubai-ruler-appoints-crown-prince/8479789195600/|url-status=live}}</ref> युवराज नियुक्त भएको बेलामा मोहम्मद रक्षा मंत्री थिए, जुन पदमा उनी १९७१ डिसेम्बर ९ देखि पदासिन थिए।1,<ref name="UAE"/> मोहम्मदले १९९५ को उत्तरार्धमा "दुबई सपिङ फेस्टिभल" सुरु गरे. वार्षिक आयोजना हुने यो कार्यक्रम युएईको अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदानाकर्ता हो. <ref>{{Cite web|last=Hess|first=Anna|date=29 January 2017|title=How Dubai's Shopping Festival Marks a Liberalized Economy|url=https://pennpoliticalreview.org/2017/01/how-dubais-shopping-festival-marks-a-liberalized-economy/|access-date=9 May 2021|website=Penn Political Review|archive-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509054353/https://pennpoliticalreview.org/2017/01/how-dubais-shopping-festival-marks-a-liberalized-economy/|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210509054353/https://pennpoliticalreview.org/2017/01/how-dubais-shopping-festival-marks-a-liberalized-economy/ |date=9 May 2021 }}</ref> सन् २००१ मा, शेख मोहम्मदले दुबई भन्सारका प्रमुख र विश्व भन्सार संघका अध्यक्ष ओबैद सक्र बिन-बुसिटलाई गिरफ्तार गर्ने आदेश दिए।<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1163740.stm|title = Customs chief on corruption charges|date = 10 February 2001|work = BBC News|access-date = 1 November 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20141107163830/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1163740.stm|archive-date = 7 November 2014}}</ref> ===दुबईका शासक, युएईका उप-राष्ट्रपति तथा प्रधानमन्त्री === [[File:The Ruler of Dubai His Highness Sheikh Mohammed bin Rashid Al Maktoum calling on the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on March 11, 2010.jpg|thumb|left|[[भारतको प्रधानमन्त्री]] [[मनमोहन सिंह]]को साथमा, मार्च २०१० ]]२००६ जनवरी ४ मा उनका दाजु मकतुमको मृत्य पछी, मोहम्मद दुबईको शासक बने. <ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4582236.stm|title=Dubai's formidable new ruler|last=Wheeler|first=Julia|date=5 January 2006|newspaper=BBC News|access-date=30 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20081231000857/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4582236.stm|archive-date=31 December 2008|url-status=live}}</ref> अर्को दिन, संघीय राष्ट्रिय परिषदले उनलाई युएईको नयाँ उप-राष्ट्रपतिको रुपमा चयन गर्यो. फेब्रुअरी ११ मा, राष्ट्रपति खलिफा बिन जायद अल नाहयानले उनलाई प्रधानमन्त्रीमा गरेको मनोनयनलाई परिषद स्वीकृत गर्यो. <ref>{{cite web|url=http://uaepm.ae/English/PrimeMinister/Pages/Biography.aspx|title=Biography|publisher=United Arab Emirates Prime Minister|archive-url=https://web.archive.org/web/20150125110449/http://uaepm.ae/English/PrimeMinister/Pages/Biography.aspx|archive-date=25 January 2015|access-date=27 October 2016|url-status=dead}}</ref> मोहम्मदले 2006 मा दुबई इस्हिटाब्लिसमेन्ट फर विमिन्स डेभलपमेन्ट (Dubai Establishment for Women Development) गठन गर्न एक कानून जारी गरे, २००९ मा दुबई विमिन्स इस्हिटाब्लिसमेन्ट ( Dubai Women's Establishment) रूपमा नामकरण गरियो। <ref>{{Cite news|url=https://dlp.dubai.gov.ae/Legislation%20Reference/2009/Law%20No.%20(36)%20of%202009.pdf|title=Law No. (36) of 2009 Amending Law No. (24) of 2006 Establishing the Dubai Establishment for Women Development|date=|work=Government of Dubai|access-date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203093119/https://dlp.dubai.gov.ae/Legislation%20Reference/2009/Law%20No.%20(36)%20of%202009.pdf|archive-date=3 December 2021|language=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.zawya.com/mena/en/press-releases/story/Dubai_Electricity_and_Water_Authority_is_the_Gold_Sponsor_of_the_4th_Arab_Women_Leadership_Forum_-ZAWYA20141023095431/|title=Dubai Electricity and Water Authority is the Gold Sponsor of the 4th Arab Women Leadership Forum|date=23 October 2014|publisher=Zawya|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914102119/https://www.zawya.com/mena/en/press-releases/story/Dubai_Electricity_and_Water_Authority_is_the_Gold_Sponsor_of_the_4th_Arab_Women_Leadership_Forum_-ZAWYA20141023095431/|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|url-status=live}}</ref> उनले सन् २०१५ मा युएई जेन्डर ब्यालेन्स काउन्सिल (UAE Gender Balance Council) पनि गठन गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=https://www.worldgovernmentsummit.org/press/releases/towards-gender-balance-in-governments|title=Towards Gender Balance in Government|date=10 February 2015|publisher=World Government Summit|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914103634/https://www.worldgovernmentsummit.org/press/releases/towards-gender-balance-in-governments|archive-date=14 September 2021|access-date=14 September 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thenationalnews.com/uae/government/sheikh-mohammed-bin-rashid-forms-gender-balance-council-to-empower-women-1.2581|title=Sheikh Mohammed bin Rashid forms Gender Balance Council to empower women|date=2015-02-10|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|access-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912202129/https://www.thenationalnews.com/uae/government/sheikh-mohammed-bin-rashid-forms-gender-balance-council-to-empower-women-1.2581|archive-date=12 September 2021|language=en|url-status=live}}</ref> On 19 October 2020, Mohammed led the UAE Council of Ministers meeting that ratified a [[Israel–United Arab Emirates normalization agreement|peace agreement with Israel]], normalizing diplomatic relationships between the countries.<ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2020/10/19/UAE-Cabinet-approves-peace-deal-with-Israel|title=UAE Cabinet approves peace deal with Israel|date=19 October 2020|website=Al Arabiya English|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508142222/https://english.alarabiya.net/News/gulf/2020/10/19/UAE-Cabinet-approves-peace-deal-with-Israel|archive-date=8 May 2021|access-date=30 March 2021|url-status=live}}</ref> The council, again headed by Sheikh Mohammed, approved the decision to found an Emirati embassy in [[Tel Aviv]] in January, and Mohammed swore in the first Emirati ambassador to Israel, Mahmoud Al Khajah, a month later.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/uk-emirates-israel-diplomacy-idUSKBN2AE0NZ|title=UAE swears in country's first ambassador to Israel - Dubai media office|date=2021-02-14|work=[[Reuters]]|access-date=2023-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912200226/https://www.reuters.com/article/uk-emirates-israel-diplomacy-idUSKBN2AE0NZ|archive-date=2021-09-12|language=en}}</ref> ==== अन्तरिक्ष खोज ==== Mohammed founded the [[Mohammed bin Rashid Space Centre]] in 2015,<ref>{{Cite news|url=https://wam.ae/en/details/1395279405288|title=Mohammed bin Rashid Space Centre established|date=2015-04-18|work=[[Emirates News Agency]]|access-date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526053137/https://wam.ae/en/details/1395279405288|archive-date=26 May 2022|language=en|url-status=live}}</ref> which announced it would be launching a spacecraft to [[Mars]] to study the planet’s atmosphere;<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/the-facts-on-hope-the-uaes-mars-mission-al-amal/a-54067401|title=The facts on Hope: The UAE's Mars mission 'Al-Amal' {{!}} DW {{!}} 09.02.2021|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|website=DW.COM|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821135910/https://www.dw.com/en/the-facts-on-hope-the-uaes-mars-mission-al-amal/a-54067401|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021|url-status=live}}</ref> He stated that the planet was chosen for its "epic challenge,"<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/07/16/u-a-e-plans-arab-worlds-first-mission-to-mars/|title=U.A.E. plans Arab world's first mission to Mars|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=21 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116110118/https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2014/07/16/u-a-e-plans-arab-worlds-first-mission-to-mars/|archive-date=16 January 2022|language=en-US|issn=0190-8286|url-status=live}}</ref> saying it would benefit the Emirati economy.<ref>{{Cite news|url=https://www.thenationalnews.com/business/uaes-space-programme-to-take-economy-to-a-new-frontier-1.109664|title=UAE's space programme to take economy to a new frontier|date=2015-12-20|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|access-date=2022-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821135910/https://www.thenationalnews.com/business/uaes-space-programme-to-take-economy-to-a-new-frontier-1.109664|archive-date=21 August 2021|language=en|url-status=live}}</ref> He announced that the mission would be called Hope after a public vote, as the name would "send a message of optimism to millions of young Arabs,"<ref>{{Cite web|url=https://spacenews.com/uae-positions-2020-mars-probe-as-catalyst-for-a-new-generation-of-arab-scientists-and-engineers/|title=UAE Positions 2020 Mars Probe as "Catalyst" for New Generation of Scientists and Engineers|date=6 May 2015|website=SpaceNews|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219202255/https://spacenews.com/uae-positions-2020-mars-probe-as-catalyst-for-a-new-generation-of-arab-scientists-and-engineers/|archive-date=19 February 2023|access-date=21 August 2021|url-status=live}}</ref> since "Arab civilisation once played a great role in contributing to human knowledge, and [would] play that role again."<ref>{{Cite tweet|user=HHShkMohd|author=Mohammed bin Rashid Al Maktoum|date=6 May 2015|number=595912196049096706|title=Arab civilisation once played a great role in contributing to human knowledge, and will play that role again}}</ref> Mohammed announced that the [[Emirates Mars Mission|Hope mission]] had succeeded at orbit insertion on 9 February 2021,<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-56060890|title=UAE Hope mission returns first image of Mars|date=14 February 2021|work=BBC News|access-date=22 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814083405/https://www.bbc.com/news/science-environment-56060890|archive-date=14 August 2021|language=en-GB|url-status=live}}</ref> and shared the first picture the probe had captured days later. Hope became the first Arab mission to space, as well as the first of three missions in July 2020—the others from the US and China—to arrive at Mars.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2021/02/09/mars-probe-uae-attempts-to-become-first-arab-country-to-reach-mars-with-hope-probe.html|title=United Arab Emirates becomes the first Arab country to reach Mars|last=Murphy|first=Natasha Turak,Dan|date=9 February 2021|website=CNBC|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324000939/https://www.cnbc.com/2021/02/09/mars-probe-uae-attempts-to-become-first-arab-country-to-reach-mars-with-hope-probe.html|archive-date=24 March 2022|access-date=22 August 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2021/02/14/UAE-s-Mars-Mission-Hope-probe-sends-first-photo-of-planet-s-surface|title=UAE's Mars Mission 'Hope' probe sends first photo of planet's surface|date=14 February 2021|website=Al Arabiya English|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220216042956/https://english.alarabiya.net/News/gulf/2021/02/14/UAE-s-Mars-Mission-Hope-probe-sends-first-photo-of-planet-s-surface|archive-date=16 February 2022|access-date=21 August 2021|url-status=live}}</ref> In 2020, Mohammed announced a second mission, this one to the moon.<ref>{{Cite web|url=https://www.space.com/uae-moon-mission-ispace-lander-2022|title=Japanese ispace lander to carry UAE moon rover to lunar surface in 2022|last=April 2021|first=Mike Wall 14|date=14 April 2021|website=Space.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210825120549/https://www.space.com/uae-moon-mission-ispace-lander-2022|archive-date=25 August 2021|access-date=22 August 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2020/09/29/UAE-to-launch-new-Emirati-space-mission-to-explore-moon-Dubai-ruler|title=UAE to launch new Emirati space mission to explore moon: Dubai ruler|date=29 September 2020|website=Al Arabiya English|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821135910/https://english.alarabiya.net/News/gulf/2020/09/29/UAE-to-launch-new-Emirati-space-mission-to-explore-moon-Dubai-ruler|archive-date=21 August 2021|access-date=21 August 2021|url-status=live}}</ref> The [[Emirates Lunar Mission]] will use a rover reportedly built entirely in the UAE,<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2020/11/24/middleeast/uae-moon-rover-mission-scn-spc-intl/index.html|title=UAE hopes this tiny lunar rover will discover unexplored parts of the moon|date=2020-11-24|work=CNN|access-date=2023-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210821203857/https://www.cnn.com/2020/11/24/middleeast/uae-moon-rover-mission-scn-spc-intl/index.html|archive-date=2021-08-21|language=en}}</ref> and is scheduled for 2022.<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/uae-partners-with-japans-ispace-send-rover-moon-2022-2021-04-14/|title=UAE partners with Japan's ispace to send rover to the moon in 2022|date=14 April 2021|website=[[Reuters]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315162208/https://www.reuters.com/world/middle-east/uae-partners-with-japans-ispace-send-rover-moon-2022-2021-04-14/|archive-date=15 March 2022|access-date=21 August 2021|url-status=live}}</ref> ===अन्तरिक्ष खोज=== ==व्यवसायिक जीवन== ===एमिरेट्स एयरलाइन्सको सुरुवात=== ===बुर्ज अल अरब र जुमेराह=== ===दुबई ईन्टरनेट सिटि र टेकम=== ===पाल्म आइल्यान्ड=== [[File:ISS-47 Palm Jumeirah, Dubai.jpg|thumb|[[Palm Jumeirah]] seen from space]] पाल्म आइल्याण्ड को बिकास र निर्माण नाखिल प्रोपर्टिज (Nakheel Properties)ले गरेको थियो, जसको संस्थापक मोहम्मद थिए.।<ref name=":162">{{Cite web|url=https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=38351|title=Sheikh Mohammed and the Making of 'Dubai, Inc.'|last1=Mayo|first1=Anthony|last2=Nohria|first2=Nitin|website=Harvard Business School|last3=Mendhro|first3=Umaimah|last4=Cromwell|first4=Johnathan|access-date=21 June 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718040401/https://www.hbs.edu/faculty/Pages/item.aspx?num=38351 |date=18 July 2021 }}</ref> ==रूचि, गतिविधि र परोपकारी कार्य== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९४९ मा जन्म]] [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका उपराष्ट्रपतिहरू]] cy5mul61x91iuvdby21vklic006apu5 0 132095 1380604 1216631 2026-09-19T04:45:34Z Bishaldev100 28807 1380604 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | full name = जायद बिन सुल्तान बिन जायद बिन खलिफा अल नाह्यान | image = Sheikh Zayed with King Faisal, 1974 (cropped).jpg | caption = Sheikh Zayed in 1974. | alt = Official portrait of Zayed | succession = युएईका प्रथम राष्ट्रपति {{Infobox officeholder/office | termstart = १९७१ डिसेम्बर २ | termend = २००४ नोभेम्बर २ | president = | vicepresident = [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]]<br>[[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम]] | primeminister = [[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम]]<br>[[Rashid bin Saeed Al Maktoum]]<br>[[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम]] | predecessor = ''Post established'' | successor = [[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]] }} | succession1 = [[अबु धाबीका आमिर]] | reign1 = ६ अगस्ट १९६६-२ नोभेम्बर २००४ | predecessor1 = [[Shakhbut bin Sultan Al Nahyan]] | successor1 = खलिफा बिन जायद अल नाह्यान | spouse = {{plainlist| *Sheikha [[Hassa bint Mohammed Al Nahyan]] *Sheikha bint Madhad Al Mashghouni *[[Fatima bint Mubarak Al Ketbi]] *[[Mouza bint Suhail Al Khaili]] *Ayesha bint Ali Al Darmaki *Amna bint Salah Buduwa Al Darmaki }} | issue = ''[[#Marriage and children|see list]]'' | father = सुल्तान बिन जायद बिन खलिफा अल नाह्यान | mother = [[Salama bint Butti Al Qubaisi]] | birth_date = {{Birth date|1918|5|6|df=y}}<ref name="NYT"/><!-- sources say "around 1918" --> | birth_place = [[अबुधाबी|अबु धाबी]] (majority view, see [[#Family and early life|text]]), [[Trucial States]] | death_date = {{Death date and age|2004|11|2|1918|5|6|df=y}} | death_place = अबु धाबी, संयुक्त अरब इमिरेट्स | burial_place = [[शेख जाइद भव्य मस्जिद]] | house = [[अल नाह्यान]] | religion = [[Sunni Islam]]}} [[शेख]] '''जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान''' ( {{Lang-ar|زَايِد بِن سُلْطَان آل نَهْيَان|Zāyed bin Sulṭān Āl Nahyān}} ; ६ मे १९१८– २ नोभेम्बर २००४) एक अमिराती राजनीतिज्ञ, [[राजनेता]] र परोपकारी थिए, जसले सन् १९७१ देखि २००४ मा आफ्नो मृत्युसम्म संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) को पहिलो राष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गरेका थिए <ref name="NYT">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2004/11/03/international/middleeast/03zayed.html|title=Zayed bin Sultan, Gulf Leader and Statesman, Dies|date=3 November 2004|access-date=25 January 2014|archivedate=30 July 2013}}</ref> <ref name="kill2005mar">{{Cite journal|date=March 2005|title=Sheikh Zayed bin Sultan Al Nahyan (1918–2004)|url=http://www.wrmea.org/wrmea-archives/272-washington-report-archives-2000-2005/march-2005/8590-in-memoriam-sheikh-zayed-bin-sultan-al-nahyan-1918-2004.html|page=41|archivedate=5 February 2017|access-date=18 April 2013}}</ref> उनलाई [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]को संस्थापक पिता <ref>{{Cite web|title=UAE themes: From Year of Zayed to Giving and Tolerance|url=https://www.khaleejtimes.com/photos/nation/uae-themes-from-year-of-zayed-to-giving-and-tolerance|access-date=2021-03-22|archivedate=22 March 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|date=2021-03-16|title=Sheikh Khalifa announces 2021 as Year of the 50th|url=https://gulfbusiness.com/sheikh-khalifa-announces-2021-as-year-of-the-50th/|access-date=2021-03-22|archivedate=22 March 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Year-long grand celebrations marking 50 years of UAE|url=https://gulfnews.com/uae/government/year-long-grand-celebrations-marking-50-years-of-uae-1.77870867|access-date=2021-03-22|archivedate=22 March 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|title=Watch: Sheikh Zayed at first police graduation ceremony 50 years ago|url=https://www.khaleejtimes.com/news/watch-sheikh-zayed-at-first-police-graduation-ceremony-50-years-ago|access-date=2021-03-22|archivedate=7 March 2021}}</ref> र सात इमिरेट्सलाई एकताबद्ध गर्दै [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको स्थापना|संयुक्त अरब इमिरेट्सको गठन]]को प्रमुख व्यक्ति मानिन्छ। उनी सन् १९६६ देखि आफ्नो मृत्युसम्म अबु धाबीको शासक पनि थिए। <ref name="thesis">{{Cite web|url=http://etheses.dur.ac.uk/3448/1/electronic_version_of_my_thesis.pdf|title=The Political Thought of Zayed bin Sultan Al Nahyan|archivedate=5 February 2017|access-date=15 April 2016}}</ref> जायद आफ्ना दाजु भाइ शेख शाखबुत बिन सुल्तानको स्थानमा ६ अगस्ट १९६६ मा अबु धाबीको शासक बनेका थिए। शाकबुतलाई बेलायती समर्थनमा शासक परिवारका सदस्यहरूले रक्तहीन कूद्वारा पदच्युत गरे। <ref name="B2013">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Iih_tdb1rlIC&pg=PT155|title=British Policy in the Persian Gulf, 1961–1968: Conceptions of Informal Empire|date=29 March 2013|page=183|access-date=14 May 2022}}</ref> [[चित्र:Khalifa_and_Zayed_Al_Nahyan.jpg|बायाँ|अङ्गुठाकार|शेख जायद र उनका पुत्र शेख [[खलिफा बिन जायद अल नाहयान|खलिफा]] ]] == नीति र परोपकार == देशको ठूलो तेल राजस्व प्रयोग गरेर, जायेदले अस्पताल, विद्यालय र विश्वविद्यालय जस्ता संस्थाहरू निर्माण गरे र [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|युएईका]] नागरिकहरूलाई तिनीहरूमा निःशुल्क पहुँच लाई सम्भव बनायो। उनी [[अरब जगत]]का साथै छिमेकी देशहरू र विश्वभरि उचित कारणहरूका लागि दसौं लाखौं [पाउन्ड स्टर्लिंग] चन्दा दिनको लागि पनि परिचित थिए। <ref name="Maitra 2015">{{Cite book|title=Zayed: From challenges to union|date=2015}}</ref>{{Page needed|date=August 2020}} १९९७ अप्रिलमा , ''द न्यूयोर्क टाइम्सले'' त्यहाँ निर्वाचित [[संसदीय व्यवस्था|विधायिका]] किन छैन भनेर प्रश्न गरेको मा, जायेदले जवाफ दिए,<blockquote>हामीले हाम्रा जनतालाई सन्तुस्ट पार्ने प्रणालीलाई किन त्यागेर असन्तुष्टि र टकरावलाई जन्म दिने प्रणाली लागू गर्ने ? हाम्रो शासन प्रणाली हाम्रो धर्ममा आधारित छ र हाम्रा जनताले यही चाहन्छन्। उनीहरुले विकल्प खोजेमा हामी उनीहरुको कुरा सुन्न तयार छौं । हामीले जहिले पनि हाम्रा जनताले आफ्ना मागहरू खुलेर राख्नको लागि भनेका छौ। हामी सबै एउटै डुङ्गामा छौं, र उनीहरू दुवै कप्तान र चालक दल हुन्। कुनै पनि विचार व्यक्त गर्नका लागि हाम्रा ढोकाहरू खुला छन्, र यो हाम्रा सबै नागरिकहरूले राम्ररी बुझेका छन्। हाम्रो गहिरो विश्वास छ कि अल्लाहले मानिसहरूलाई स्वतन्त्र सृष्टि गर्नुभएको छ, र प्रत्येक व्यक्तिले छनौटको स्वतन्त्रताको उपभोग गर्नुपर्दछ भनेर निर्धारित गरेको छ। कसैले पनि आफूले अरूलाई दास बनाएको जस्तो व्यवहार गर्नु हुँदैन। नेतृत्वको पदमा रहेकाहरूले आफ्ना प्रजाहरूसँग दया र समझदारीका साथ व्यवहार गर्नुपर्छ, किनकि यो अल्लाहले उनीहरूलाई आज्ञा गरेको कर्तव्य हो, जसले हामीलाई सबै जीवित प्राणीहरूलाई मर्यादाका साथ व्यवहार गर्न आदेश दिन्छ। पृथ्वीमा अल्लाहको उत्तराधिकारीको रूपमा सृजना गरिएको मानवजातिको लागि कुनै पनि कुरा कसरी कम हुन सक्छ? हाम्रो शासन प्रणालीमा कुनै एक व्यक्तिमा आफ्नो अधिकार निहित हुदैन, तर हाम्रो धर्ममा निहित छ र अल्लाहको पुस्तक [[कुरान|कुरानमा]] आधारित छ। अरूले जे ठगी गरेका छन् त्यसको हामीलाई के आवश्यकता छ? यसका शिक्षाहरू शाश्वत र पूर्ण छन्, जबकि मानिसद्वारा स्थापित प्रणालीहरू क्षणिक र अपूर्ण छन्। <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RhpFQpXwddoC|title=Folklore and Folklife in the United Arab Emirates|date=1 January 2002|archive-date=5 February 2017|access-date=12 July 2016}}</ref></blockquote>जमिन पनि प्राय: ''नि:शुल्क'' (नि:शुल्क) वितरण गरिएको थियो। यस नीतिले धेरै भूमिहीन परिवारहरूलाई फाइदा पुर्‍याए पनि, धेरै धनी कुल र व्यक्तिहरूलाई उनीहरूको हैसियत र शाही परिवारसँगको प्रभावको अनुपातमा नि:शुल्क जग्गा अनुदान दिइयो। उनको मजलिस (परम्परागत अरब परामर्श/ सल्लाहकार परिषद) जनताको लागि खुला थियो।{{स्रोत नखुलेको|date=July 2014}} उनले गैर-मुस्लिम धार्मिक भवन, जस्तै गिर्जाघर र मन्दिर निर्माण गर्न अनुमति दिए।{{स्रोत नखुलेको|date=July 2014}} जायेद परम्परागत मापदण्डहरूमा शिक्षामा पहुँच र महिला श्रम अधिकार जस्ता महिलाहरूका लागि निश्चित अधिकारहरूको पक्षमा पनि थिए। [[महिला अधिकार]] सम्बन्धी उनका विचारहरू GCC राष्ट्रहरूमा उहाँका समकक्षहरू भन्दा धेरै उदार थिए।{{स्रोत नखुलेको|date=July 2014}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Template:Presidents of the United Arab Emirates}} [[श्रेणी:सन् २००४ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९१८ मा जन्म]] [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका राष्ट्रपतिहरू]] imwm7g9g2dz8kjajsug6yb3p0rbqloa 0 132129 1380622 1362244 2026-09-19T08:04:32Z Bishaldev100 28807 /* मृत्यु */ 1380622 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil with the President of UAE, Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahayan at the Ceremonial Reception, at Mushrif Palace, in Abu Dhabi on November 22, 2010 (cropped).jpg | caption = Khalifa in 2010 | succession = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|संयुक्त अरब इमिरेट्सको दोस्रो राष्ट्रपति]] {{Infobox officeholder/office | status = | termstart = 3 November 2004 | termend = 13 May 2022 | president = | 1blankname = उप-राष्ट्रपति तथा प्रधानमन्त्री | 1namedata = [[मकतुम बिन रसिद अल मकतुम]]<br />[[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम]] | primeminister = | vicepresident = | predecessor = [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]] | successor = [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान]] }} | succession1 = [[Ruler of Abu Dhabi]] | reign1 = 2 November 2004 – 13 May 2022 | predecessor1 = [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]] | successor1 = [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान]] | spouse = {{marriage|[[Shamsa bint Suhail Al Mazrouei]]|1964}}<ref>{{Cite news|url=https://www.na.ae/en/Images/LIWA04.pdf|title=Memories of Abu Dhabi and Al Ain in the Early Nineteen-Sixties|date=|work=National Archives|access-date=28 May 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180526095848/http://www.na.ae/en/Images/LIWA04.pdf |date=26 May 2018 }}</ref> | father = [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]] | mother = [[Hassa bint Mohammed Al Nahyan]] | birth_date = {{birth date|df=yes|1948|09|07}} | birth_place = [[अल ऐन]], [[Trucial States]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2022|05|13|1948|09|07}} | death_place = [[अबुधाबी|अबु धाबी]], [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] | issue = 8, including [[Sultan bin Khalifa Al Nahyan|Sultan]] and [[Mohammed bin Khalifa bin Zayed Al Nahyan|Mohammed]] | burial_place = Al Bateen Cemetery<ref>{{cite web |date=13 May 2022 |title=UAE President Sheikh Khalifa laid to rest |url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/13/funeral-prayers-held-for-uae-president-sheikh-khalifa/ |access-date=14 May 2022 |website=The National}}</ref> | religion = [[सुन्नी इस्लाम]] {{labeldata|Education|[[Royal Military Academy Sandhurst]]}} | house = [[अल नाहयान]] }} [[शेख]] '''खलिफा बिन जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान''' ({{Lang-ar| خليفة بن زايد بن سلطان آل نهيان‎}}; २०२२ सेप्टेम्बर ७ -२०२२ मे १३) <ref>{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/uae/uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-passes-away|title=UAE President Sheikh Khalifa bin Zayed passes away|website=Khaleej Times|language=en|accessdate=13 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/uae/uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-passes-away-1.1652437049728|title=UAE President Sheikh Khalifa bin Zayed passes away on 13 May 2022 at the age of 73|website=gulfnews.com|language=en|accessdate=13 May 2022}}</ref> [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|संयुक्त अरब इमिरेट्सका दोस्रो राष्ट्रपति]] र [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबु धाबी]]का शासक थिए। उनको कार्यकाल नोभेम्बर २००४ देखि मे २०२२ मा आफ्नो मृत्युसम्म थियो । <ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Sheikh-Khalifa-ibn-Zayid-Al-Nahyan|title=Sheikh Khalifa ibn Zayed Al Nahyan {{!}} Biography, Family, & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|accessdate=31 August 2021}}</ref> शेख खलिफा [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]]का पहिलो राष्ट्रपति [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]]का जेठा छोरा थिए। अबु धाबीको युवराजको रुपमा, सन् १९९० को दशकको उत्तरार्धमा उनका पिताको स्वास्थ्यमा समस्या आएपछि उनले राष्ट्रपति पदका केही पक्षहरू पूरा गरे । <ref name="UAE">{{Cite news|url=https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/hh-sheikh-khalifa-bin-zayed-al-nahyan|title=H. H. Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan|date=|work=[[Cabinet of the United Arab Emirates|United Arab Emirates]]|access-date=30 March 2021|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241112055229/https://u.ae/en/about-the-uae/the-uae-government/government-leaders/hh-sheikh-khalifa-bin-zayed-al-nahyan |date=12 November 2024 }}</ref> २००४ नोभेम्बर २ मा उनको पिताको मृत्यु भएपछि उनी उनको बुबाको उत्तराधिकारी भए , र अर्को दिन संघीय सर्वोच्च काउन्सिलले उनलाई युएईको राष्ट्रपति रूपमा चयन गर्यो। अबु धाबीको शासकको रूपमा, उनले लुभ्रे अबु धाबी, न्यूयोर्क विश्वविद्यालय अबु धाबी र सोर्बोन विश्वविद्यालय अबु धाबी स्थापना गर्न मद्दत गर्दै अबु धाबीमा सांस्कृतिक र शैक्षिक केन्द्रहरू आकर्षित गरे। उनले [[इतिहाद वायुसेवा|इतिहाद एयरवेज]] पनि स्थापना गरे । <ref name="g">{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2022/may/13/uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-al-nahyan-dies-aged-73|title=UAE president Sheikh Khalifa bin Zayed Al Nahyan dies aged 73|date=13 May 2022|website=The Guardian}}</ref> खलिफाको राष्ट्रपतिकालमा, संयुक्त अरब इमिरेट्स एक क्षेत्रीय आर्थिक शक्तिको रुपमा उदय भयो र यसको गैर-तेल अर्थव्यवस्था बढ्यो। <ref>{{Cite web|url=https://www.thenationalnews.com/business/economy/2022/05/14/how-the-uae-economy-transformed-under-sheikh-khalifas-leadership/|title=The UAE economy's transformation under Sheikh Khalifa's leadership|date=14 May 2022|publisher=The National}}</ref> <ref name="g"/> खलिफालाई पश्चिमा समर्थक आधुनिकीकरणकर्ताको रूपमा हेरिएको थियो जसको कम-कुञ्जी दृष्टिकोणले क्षेत्रीय राजनीतिमा तनावपूर्ण युगबाट देशलाई अगाडि बढाउन मद्दत गर्‍यो र संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलसँग घनिष्ठ सम्बन्ध बनायो। <ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/modernising-uae-leader-khalifa-moved-uae-closer-us-2022-05-13/|title=Modernising UAE leader Khalifa moved UAE closer to U.S.|date=13 May 2022|publisher=Reuters}}</ref> [[सन् २००७–२००८ को वित्तीय सङ्कट|२००७-२००८ को आर्थिक संकट]]को समयमा राष्ट्रपतिको रूपमा, उनले [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]मा आपतकालीन बेलआउट कोषमा अरबौं डलरको भुक्तानीको निर्देशन दिए। <ref name="g" /> २०१० जनवरी ४ मा, संसारको सबैभन्दा अग्लो मानव निर्मित संरचना, सुरुमा बुर्ज दुबई भनेर चिनिने , उनको सम्मानमा [[बुर्ज खलिफा]] नामकरण गरिएको थियो। <ref>{{Cite news|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8439618.stm|title=World's tallest building opens in Dubai|date=4 January 2010|work=[[BBC News]]|access-date=11 April 2013}}</ref> २०१४ जनवरी मा , खलिफालाई [[मस्तिष्काघात]] / [[मस्तिष्काघात|स्ट्रोक]] भयो र शल्यक्रिया पछि स्थिर अवस्थामा थियो। <ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.thenational.ae/uae/sheikh-khalifas-condition-stable-as-he-recovers-from-stroke|title=Sheikh Khalifa's condition stable as he recovers from stroke|date=25 January 2014|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|access-date=16 July 2014|location=Abu Dhabi}}</ref> त्यसपछि उनले राज्यको मामिलामा तल्लो प्रोफाइल ग्रहण गरे तर औपचारिक आलंकारिक राष्ट्रपतिको शक्ति कायमै राखे। उनका सौतेनी भाइ [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान|मोहम्मद बिन जायद अल नाह्यानले]] राज्यको सार्वजनिक मामिलाहरू र अबु धाबीको इमिरेट्सको दिन-प्रतिदिन निर्णयहरू सञ्चालन गरे। <ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/b2c77348-8659-11e3-aa31-00144feab7de|title=UAE president stable after suffering stroke|date=26 January 2014|work=[[Financial Times]]}}</ref> २०१८ मा, ''[[फोर्ब्स]]ले'' [[संसारको सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्तिहरूको फोर्ब्स सूची|विश्वको सबैभन्दा शक्तिशाली व्यक्तिहरूको सूचीमा]] खलिफाको नाम समावेश गरेको ठियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/powerful-people/list/|title=The World's Most Powerful People|website=Forbes|language=en|accessdate=6 September 2021}}</ref> २०२२ मे १३ मा उनको मृत्यु पछि, उनको भाइ मोहम्मद बिन जायद उनका उत्तराधिकारी बने। == व्यक्तिगत जीवन == [[चित्र:Khalifa_and_Zayed_Al_Nahyan.jpg|अङ्गुठाकार| शेख खलिफा आफ्नो बुबा [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|शेख जायद अल नाह्यान]] संग|बायाँ]] खलिफा शेख [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|जायद बिन सुल्तान अल नाहयान]] र हसा बिन्त मोहम्मद बिन खलिफा अल नाह्यानका जेठा छोरा थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.crossborderinformation.com/news/monitoring-news/uae-death-sheikha-hassa-bint-mohammed-marks-end-mbk-era|title=UAE: Death of Sheikha Hassa Bint Mohammed marks end of MBK era {{!}} Cross-border Information|website=www.crossborderinformation.com|accessdate=12 September 2021}}</ref> शेख खलिफाको विवाह शम्सा बिन्त सुहेल अल माजरौईसँग भयो र उनका उनका आठ जना सन्तान थिए: सुल्तान, मोहम्मद, शम्मा, सलामा, ओशा, शेखा, लतेफा र मौजा। <ref>{{Cite web|url=http://www.sheikhashamma.ae/en/home/|title=Home|website=Sheikha Shamma bint Sultan bin Khalifa Al Nahyan|language=en-GB|accessdate=12 September 2021}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.sbkf.ae/main/home.php|title=H. H. Sheikh Sultan Bin Khalifa Al Nahyan Humanitarian & Science Foundation|website=www.sbkf.ae|accessdate=12 September 2021}}</ref> == राजनैतिक जीवन == === राजप्रतिनिधी र युवराज: १९६६-१९७१ === जब उनका बुबा, जायद, 1966 मा अबु धाबी को अमिर बने, खलिफा अबु धाबी को पूर्वी क्षेत्र मा शासक को प्रतिनिधि र अल ऐन मा अदालत विभाग को प्रमुख नियुक्त गरियो।<ref>{{Cite news|url=https://english.alarabiya.net/News/gulf/2022/05/13/From-childhood-in-Al-Ain-to-revered-leader-Sheikh-Khalifa-s-path-to-UAE-presidency|title=From childhood in Al Ain to revered leader: Sheikh Khalifa's path to UAE presidency|date=2022-05-13|work=Al Arabiya|access-date=2022-12-23|language=en}}</ref> जायेद अबु धाबीको अमिर हुनु अघि पूर्वी क्षेत्रका शासकका प्रतिनिधि थिए। केही महिनापछि पद ताहनौन बिन मोहम्मद अल नाह्यानलाई सुम्पियो।<ref>{{Cite news|url=https://wam.ae/en/details/1395302617209|title=Abu Dhabi's Ruler's Representative hails leadership's support for renewable energy|date=2017-06-02|work=Emirates News Agency|access-date=2022-12-23|language=en}}</ref> १ फेब्रुअरी १९६९ मा, खलिफालाई अबु धाबीको क्राउन प्रिन्स मनोनीत गरियो, र अर्को दिन उनलाई अबु धाबी रक्षा विभागको प्रमुख नियुक्त गरियो। त्यो पोस्टमा, उनले अबु धाबी डिफेन्स फोर्सको निर्माणको निरीक्षण गरे, जुन 1971 पछि युएई सशस्त्र बलको कोर बन्यो।<ref name="UAE" /> === उप-प्रधानमन्त्री === === राष्ट्रपति: २००४-२०२२ === == मृत्यु == शेख खलिफाको मृत्यु १३ मे २०२२ मा ७३ वर्षको उमेरमा भएको थियो <ref>{{Cite web|url=https://www.thenationalnews.com/uae/2022/05/13/president-sheikh-khalifa-dies-age-73/|title=President Sheikh Khalifa dies aged 73|date=13 May 2022|website=The National|language=en|accessdate=13 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-dies-wam-agency-2022-05-13/|title=UAE president Sheikh Khalifa bin Zayed dies|date=13 May 2022|access-date=13 May 2022|publisher=Reuters}}</ref> उनको [[अन्तिम संस्कार|अन्त्येष्टि]] [[अबुधाबी|अबु धाबी]]को अल बातीन कब्रिस्तानमा गरिएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.khaleejtimes.com/sheikh-khalifa/uae-sheikh-khalifa-laid-to-rest-in-al-bateen-cemetery|title=Look: Sheikh Khalifa laid to rest at Al Bateen cemetery|last=Reporter|first=A. Staff|website=Khaleej Times|language=en|accessdate=14 May 2022}}</ref> उनको मृत्युपछि उनका सौतेनी भाइ [[मोहम्मद बिन जायद अल नाहयान|मोहम्मद]] अबु धाबीको शासकको रूपमा उनको उत्तराधिकारी भए, <ref>{{Cite news|url=https://www.wam.ae/en/details/1395303047003|title=Mohamed bin Zayed, Sheikhs perform funeral prayer for late UAE President|date=2022-05-13|work=Emirates News Agency|access-date=2022-12-14|language=en}}</ref> र भोलिपल्ट [[युएईको राष्ट्रपति]] निर्वाचित भए। <ref>{{Cite news|url=https://www.wam.ae/en/details/1395303047321|title=Federal Supreme Council elects Mohamed bin Zayed as UAE President|date=2022-05-14|work=Emirates News Agency|access-date=2022-12-15|language=en}}</ref> राष्ट्रपति कार्यालयले राष्ट्रिय [[झण्डा आधा झुकाउने|झण्डा आधा झुकाएर]] ४० दिने राष्ट्रिय शोकको घोषणा गर्दै संघीय तथा स्थानीय तहका निजी फर्म तथा सरकारी निकायको काम तीन दिनसम्म बिदाको घोषणा गरेको थियो । <ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/uae/uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-passes-away-1.1652437049728|title=UAE President Sheikh Khalifa bin Zayed passes away|date=2022-05-13|work=Gulf News|access-date=2022-12-15|language=en}}</ref> [[अरब लिग|अरब लिगका]] अन्य धेरै राष्ट्रहरूमा पनि राष्ट्रिय शोकको घोषणा गरिएको थियो। बहराइन, <ref>{{Cite web|url=https://www.skynewsarabia.com/middle-east/1522265-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D8%AA%D9%86%D8%B9%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D9%88%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D9%88%D8%AA%D9%86%D9%83%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%94%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85|title=Bahrain mourns Sheikh Khalifa bin Zayed, announces mourning and flags at half-mast|website=سكاي نيوز عربية|language=ar|accessdate=13 May 2022}}</ref> लेबनान, <ref>{{Cite web|url=https://www.albayan.ae/uae/news/2022-05-13-1.4433599|title=Lebanon declares official mourning for Sheikh Khalifa bin Zayed and flags at half-mast for 3 days|last=|website=www.albayan.ae|language=ar|accessdate=13 May 2022}}</ref> ओमान, <ref>{{Cite web|url=https://al-ain.com/article/1652444724|title=سلطنة عمان تعلن الحداد 3 أيام على روح الشيخ خليفة بن زايد|date=13 May 2022|website=العين الإخبارية|language=ar|accessdate=13 May 2022}}</ref> मौरिटानिया, <ref>{{Cite web|url=https://al-ain.com/article/sheikh-khalifa-uae-passed-away|title=Mauritania declared three days of national mourning|date=13 May 2022|website=العين الإخبارية|language=ar|accessdate=13 May 2022}}</ref> कतार, <ref>{{Cite web|url=https://www.alkhaleej.ae/2022-05-13/%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D9%8A%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%A8%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D9%8A%D8%AF/%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9|title=The Emir of Qatar mourns Sheikh Khalifa bin Zayed|website=صحيفة الخليج|language=ar|accessdate=13 May 2022}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220513143529/https://www.alkhaleej.ae/2022-05-13/%D8%A3%D9%85%D9%8A%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1-%D9%8A%D9%86%D8%B9%D9%89-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%AE-%D8%AE%D9%84%D9%8A%D9%81%D8%A9-%D8%A8%D9%86-%D8%B2%D8%A7%D9%8A%D8%AF/%D8%A7%D9%84%D8%AE%D9%84%D9%8A%D8%AC-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A/%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D8%B3%D8%A9 |date=2022-05-13 }}</ref> इजिप्ट, <ref>{{Cite news|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/1234/466151/Egypt/Foreign-Affairs/Egypt-declares-three-days-of-mourning-over-passing.aspx|title=Egypt declares three days of mourning over passing of UAE president|date=2022-05-13|work=Al-Ahram|access-date=2022-12-02|language=en}}</ref> मोरक्को, <ref>{{Cite news|url=https://moroccolatestnews.com/death-of-sheikh-khalifa-morocco-declares-official-mourning-for-three-days/|title=Death of Sheikh Khalifa: Morocco declares official mourning for three days|date=2022-05-13|work=moroccolatestnews.com|access-date=2022-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516084922/https://moroccolatestnews.com/death-of-sheikh-khalifa-morocco-declares-official-mourning-for-three-days/|archive-date=2022-05-16|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220516084922/https://moroccolatestnews.com/death-of-sheikh-khalifa-morocco-declares-official-mourning-for-three-days/ |date=2022-05-16 }}</ref> माल्दिभ्स <ref>{{Cite news|url=https://raajje.mv/117640|title=National flag to be flown at half-mast for three days, following death of UAE President|date=2022-05-13|work=raajje.mv|access-date=2022-12-02|language=en}}</ref> ले तीन दिनको लागि आधिकारिक शोक र [[झण्डा आधा झुकाउने]] घोषणा गरियो। जोर्डनमा ४० दिनसम्म शोक घोषणा गरिएको थियो <ref>{{Cite web|url=https://www.albayan.ae/uae/news/2022-05-13-1.4433661|title=Jordan announces 40 days of mourning for the death of Sheikh Khalifa bin Zayed|last=البيان|website=www.albayan.ae|language=ar|accessdate=13 May 2022}}</ref> कुवेतमा झण्डा आधा झुकाइयो। <ref>{{Cite web|url=https://al-ain.com/article/1652447362|title=The death of Sheikh Khalifa bin Zayed... Kuwait announces 3 days of mourning, and flags fly at half-mast for 40 days|date=13 May 2022|website=العين الإخبارية|language=ar|accessdate=13 May 2022}}</ref> साउदी अरेबियाले सबै मनोरञ्जन, खेलकुद कार्यक्रमहरू र उत्सवहरू स्थगित गरी तीन दिनको शोकको घोषणा गरेको थियो । <ref>{{Cite web|url=https://gulfnews.com/world/gulf/saudi/saudi-arabia-postpones-events-festivities-following-death-of-uae-president-1.87853654|title=Saudi Arabia postpones events, festivities following death of UAE President &#124; Saudi – Gulf News|date=2022-05-14|publisher=Gulfnews.com|accessdate=2022-06-22}}</ref> पाकिस्तानले तीन दिने शोकको घोषणा गरेको थियो र झण्डा आधा झुकाइएको थियो । <ref>{{Cite news|url=https://dunyanews.tv/en/Pakistan/652165-Pakistan-announces-3-days-national-mourning-over-demise-of-UAE-President|title=Pakistan announces 3 days national mourning over demise of UAE President|date=2022-05-13|work=dunyanews.tv|access-date=2022-11-28|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://radio.gov.pk/13-05-2022/pakistan-announces-three-days-national-mourning-over-sad-demise-of-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-al-nahyan|title=Pakistan announces three days mourning over demise of Sheikh Khalifa bin Zayed Al-Nahyan|date=2022-05-14|work=Radio Pakistan|access-date=2022-11-28|language=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702111333/https://www.radio.gov.pk/13-05-2022/pakistan-announces-three-days-national-mourning-over-sad-demise-of-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-al-nahyan |date=2022-07-02 }}</ref> ब्राजिलले तीन दिनको शोकको घोषणा गर्‍यो, <ref>{{Cite news|url=https://gulfnews.com/uae/brazil-declares-three-day-mourning-on-the-passing-of-sheikh-khalifa-1.87835491|title=Brazil declares three-day mourning on the passing of Sheikh Khalifa|date=2022-05-13|work=Gulf News|access-date=2022-11-28|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.bignewsnetwork.com/news/272550798/brazil-declares-three-day-mourning-on-passing-of-sheikh-khalifa|title=Brazil declares three-day mourning on passing of Sheikh Khalifa|date=2022-05-14|work=bignewsnetwork.com|access-date=2022-11-28|language=en}}</ref> अल्जेरियाले झण्डा आधा झुकाएर दुई दिनको शोकको घोषणा गर्‍यो। <ref>{{Cite news|url=https://www.wam.ae/en/details/1395303047404|title=Algerian President offers condolence over death of Sheikh Khalifa bin Zayed|date=2022-05-14|work=Emirates News Agency|access-date=2022-11-29|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.sharjah24.ae/en/Articles/2022/05/14/Algerian-President-condoles-UAE-on-death-of-Sheikh-Khalifa|title=Algerian President condoles UAE on death of Sheikh Khalifa|date=2022-05-14|work=sharjah24.ae|access-date=2022-11-29|language=en}}</ref> प्यालेस्टाइनले एक दिन शोकको घोषणा गरेको छ र झण्डा आधा झुकाउन आदेश दिएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/129199|title=President Abbas mourns death of president of the United Arab Emirates Sheikh Khalifa|date=13 May 2022|website=Palestinian News & Information Agency ([[WAFA]])}}</ref> भारतले पनि १४ मे २०२२ देखि एक दिनको लागि झण्डा आधा झुकाएर राष्ट्रिय शोकको घोषणा गरेको थियो <ref>{{Cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/india-declares-state-mourning-tomorrow-after-uae-president-sheikh-khalifa-bin-zayed-al-nahyans-death-2973872|title=India Declares State Mourning Tomorrow After UAE President's Death|website=NDTV.com|accessdate=13 May 2022}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/Message_13052022.pdf|title=Ministry of Home Affairs, New Delhi|date=13 May 2022|website=mha.gov.in}}</ref> बंगलादेशले शनिबार एक दिने राजकीय शोकको घोषणा गरेको थियो । <ref>{{Cite web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/2022/05/13/bangladesh-announces-state-mourning-on-saturday-for-uae-president-sheikh-khalifa|title=Bangladesh announces state mourning on Saturday for UAE President Sheikh Khalifa|date=2022-05-13|publisher=bdnews24.com|accessdate=2022-06-22}}</ref> क्युबाले १७ मेमा एक दिनको शोकको घोषणा गरेको थियो । <ref>{{Cite web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/cuba-emiratos-árabes_cuba-decreta-duelo-por-la-muerte-del-presidente-de-los-emiratos-árabes-unidos/47599340|title=Cuba decreta duelo por la muerte del presidente de los Emiratos Árabes Unidos|date=May 17, 2022|website=swissinfo.ch|language=es|trans-title=Cuba decrees mourning for the death of the president of the United Arab Emirates}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://oncubanews.com/cuba/cuba-decreta-duelo-por-muerte-del-presidente-de-los-emiratos-arabes-unidos/|title=Cuba decreta duelo por muerte del presidente de los Emiratos Árabes Unidos|date=2022-05-17|work=oncubanews.com|access-date=2022-12-05|language=es}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Presidents of the United Arab Emirates}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:सन् २०२२ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९४८ मा जन्म]] oet0dy0dn3zkmaqmem6zot4kbrlyu1a 0 133578 1380621 1368773 2026-09-19T08:02:42Z Bishaldev100 28807 /* राजनीतिक करियर */ 1380621 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | full name = | image = Maktoum bin Rashid Al Maktoum.jpg | caption = शेख मकतुम, सन् २००२ मा | succession = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति]] {{Infobox officeholder/office | status = [[कार्यवाहक (कानून)|कार्यबाहक]] | termstart = २ नोभेम्बर २००४ | termend = ३ नोभेम्बर २००४ | president = | primeminister = | vicepresident = | predecessor = [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]] | successor = [[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]] }} | succession2 = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको उप-राष्ट्रपति]] {{Infobox officeholder/office | termstart = 7 October 1990 | termend = 4 January 2006 | president = [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]]<br />[[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]] | predecessor = [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]] | successor = [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम]] }} | succession3 = [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको प्रधानमन्त्री]] {{Infobox officeholder/office | status = | termstart = 9 December 1971 | termend = 30 April 1979 | president = [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]] | primeminister = | vicepresident = | deputy = [[Hamdan bin Rashid Al Maktoum]] <br/>[[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]]<br/>[[Hamdan bin Mohammed Al Nahyan]] | predecessor = ''Post established'' | successor = [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]] }} {{Infobox officeholder/office | termstart = 7 October 1990 | termend = 4 January 2006 | president = [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान]]<br />[[खलिफा बिन जायद अल नाहयान]] | deputy = [[Sultan bin Zayed bin Sultan Al Nahyan|Sultan bin Zayed Al Nahyan]]<br/>[[Hamdan bin Zayed bin Sultan Al Nahyan|Hamdan bin Zayed Al Nahyan]] | predecessor = [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]] | successor = [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम]] }} | succession5 = दुबईको शासक | reign5 = 7 October 1990 - 4 January 2006 | reign-type5 = Reign | predecessor5 = [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]] | successor5 = [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम]] | succession6 = | birth_date = 15 August 1943 | birth_place = [[Dubai]], [[Trucial States]] | death_date = {{death date and age|2006|1|4|1943|8|15|df=y}} | death_place = [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast]], [[Queensland]], [[अस्ट्रेलिया]] | father = [[Rashid bin Saeed Al Maktoum]] | mother = Latifa bint Hamdan Al Nahyan | house = [[Al Maktoum]] | religion = [[सुन्नी इस्लाम]] }} शेख '''मकतूम बिन राशिद अल मकतूम''' ( {{Lang-ar|مكتوم بن راشد آل مكتوم|Maktūm bin Rāshid Āl Maktūm}} ; १५ अगस्ट १९४३ - ४ जनवरी २००६) एक इमिराती राजनीतिज्ञ थिए जो [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] (UAE) को उपराष्ट्रपति र प्रधानमन्त्रीका साथै दुबईको शासक थिए । उनी सुरुमा १९७१ देखि १९७९ सम्म र दोस्रो पटक सन् १९९० देखि २००६ सम्म युएईको प्रधानमन्त्री र दुबईको शासक थिए। मकतूमले संयुक्त अरब इमिरेट्सको पहिलो प्रधानमन्त्री र दोस्रो उपराष्ट्रपतिको भूमिका निभाएका थिए। सन् २००६ मा उनको मृत्युपछि उनका भाइ शेख [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम|मोहम्मद]] [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]को शासक बनेका थिए। == राजनीतिक करियर == उनका पिता शेख रशिद बिन सईद अल मकतुम सन् १९५८ मा आफ्ना पिता शेख सईद बिन मकतूम बिन हसेर अल मकतुम (सैद द्वितीय) को मृत्युपछि दुबईको शासक बनेका थिए । शेख मकतूमले संयुक्त अरब इमिरेट्सको पहिलो क्याबिनेट गठन गरेका थिए । <ref name="mej72">{{Cite journal |date=Spring 1972 |title=Chronology November 16, 1971-February 15, 1972 |url=https://archive.org/details/sim_middle-east-journal_spring-1972_26_2/page/175 |journal=[[The Middle East Journal]] |volume=26 |issue=2 |page=175 |jstor=4324910}}</ref> उनले सन् १९७१ डिसेम्बर ९ मा [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको स्थापना|देशको स्वतन्त्रता]] भएदेखि २५ अप्रिल १९७९ सम्म प्रधानमन्त्री भएका थिए। उनको स्थानमा उनका पिता प्रधानमन्त्री भए जो १९७१ देखि देशको उप-राष्ट्रपति थिए । ७ अक्टोबर १९९० मा उनको पिताको मृत्यु पछि, उनले दोस्रो पटक संयुक्त अरब इमिरेट्सको प्रधानमन्त्री पद सम्हाले , यो पद दुबईको शासक र संयुक्त अरब इमिरेट्सको उपराष्ट्रपतिको आउँछ । उनले ४ जनवरी २००६ मा निधन अघि सम्म यी सबै तीन पद सम्हालेका थिए । शेख मकतुमले २-३ नोभेम्बर २००४ मा छोटो समय [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमिरेट्सको]] कार्यबाहक [[संयुक्त अरब इमिरेट्सको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] भएका थिए। २ नोभेम्बर २००४ मा शेख [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|जायद बिन सुल्तान अल नाह्यानको]] मृत्यु र उनका छोरा शेख [[खलिफा बिन जायद अल नाहयान|खलिफा बिन जायद अल नाह्यान]] लाई [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमिरेट्सको]] राष्ट्रपतिको रूपमा घोषणाको बीचमा शेख मकतूमले संयुक्त अरब इमिरेट्सको कार्यवाहक [[राष्ट्रपति]] रूपमा काम गरेका थिए। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{ढाँचा:Presidents of the United Arab Emirates}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका उपराष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त अरब इमिरेट्सका प्रधानमन्त्रीहरू]] ctc7kvr71txi7a994pxcv0esvgjdwb0 0 151218 1380650 1378790 2026-09-19T10:43:09Z ~2026-50495-31 80978 /* */ 1380650 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = गौँथली | native_name = | image = Gauthali Film Poster.jpg | caption = चलचित्रको प्रदर्शन पोस्टर | director = डा. कपिल रिजाल | screenplay = डा. कपिल रिजाल | story = [[भोला रिजाल|डा. भोला रिजाल]] | producer = [[सुमन गिरी]] <br> कपिल रिजाल | starring = [[अरुण क्षेत्री]] <br> सिम्रन खड्का <br> [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]] <br> प्रकाश घिमिरे | cinematography = हरि हुमागईँ | editing = मिलन श्रेष्ठ | music = आशिष कार्की | studio = भोला रिजाल प्रोडक्सन <br> सुमन गिरी प्रोडक्सन | distributor = रिच इन्टरटेनमेन्ट <br> एप्पल इन्टरटेनमेन्ट <br> एफ.डी. कम्पनी | released = {{प्रदर्शन मिति|२०८३ साउन १}} | runtime = १४० मिनेट <ref>{{वेब स्रोत |मिति=4 August 2026 |शीर्षक=''Gauthali'' (12A) |युआरएल=https://www.ifco.ie/en/ifco/pages/F30E0A12004A94FF |पहुँच मिति=4 August 2026 |प्रकाशक=Irish Film Classification Office |भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> | country = [[नेपाल]] | language = नेपाली | budget = रू. २.७५ करोड (अनुमानित) | gross = {{estimation}} {{NPRConvert|25.94|c|1k=}}<ref>{{Cite web |title=Film Development Board {{!}} साप्ताहिक स्वदेशी चलचित्रको बक्स अफिस रिपोर्ट – मिति २०८३ भदौ १४ गते आइतबार सम्मको आधिकारिक बक्स अफिस रिपोर्ट सिनेपाः@ बक्सअफिस कलेक्सन |url=https://film.gov.np/notices/371/ |access-date=2026-08-31 |website=film.gov.np}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 August 2026 |title=''Gauthali'' crosses 250 million|url=https://english.onlinekhabar.com/gauthali-cross-rs-250-million.html|language=en |access-date=23 August 2026|publisher=onlinekhabar}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 August 2026 |title='Gauthali' Film Grosses Over 25 Crore Rupees|url=https://english.ratopati.com/story/76080/gauthali-earns-over-rs-250-million-sells-over-900000-tickets|access-date=24 August 2026|language=en|publisher=ratopati}}</ref> <ref>{{Cite web |title=२५ करोड ८० लाख बढी कमाएको फिल्म ‘गौँथली’ले मनायो ५१औँ दिन|url=https://himalpress.com/2026/09/the-film-gauthali-which-grossed-over-rs-258-million-celebrated-its-51st-day/|website=himalpress|access-date=2026-09-05}}</ref> }} '''गौँथली''' वि.सं २०८३ साउन १ बाट प्रदर्शनमा आएको एक नेपाली सामाजिक नाटक चलचित्र हो, जसलाई डा. कपिल रिजालले लेखेका र निर्देशन गरेका हुन् तथा यसको कथा [[भोला रिजाल|डा. भोला रिजाल]]को रहेको छ। भोला रिजाल प्रोडक्सन र सुमन गिरी प्रोडक्सनको ब्यानरमा निर्मित यस चलचित्रमा [[अरुण क्षेत्री]] र सिम्रन खड्काले मुख्य भूमिका निभाएका छन् भने [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]], प्रकाश घिमिरे, लुनिभा तुलाधर र [[रविन्द्र झा]] लगायतका कलाकारहरूको समष्टिगत अभिनय रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=चलचित्र ‘गौथली’काे कथा के हाे ? |युआरएल=https://kendrabindu.com/entertainment-world/519130/ |पहुँच मिति=2026-07-31 |वेबसाइट=केन्द्र बिन्दु|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=शाे बढाउँदै चलचित्र ‘गौँथली’ |युआरएल=https://www.ratopati.com/story/579825/movie-gauthali-increasing-its-popularity |पहुँच मिति=2026-07-31 |वेबसाइट=www.ratopati.com |भाषा=नेपाली}}</ref> यस चलचित्रले एक असामान्य जोडीले सामना गर्ने सामाजिक गतिशीलता र भावनात्मक अवरोधहरूको खोजी गर्छ, जसले पारिवारिक संरचनाभित्र विवाह, मानसिक र व्यावहारिक स्वास्थ्य चुनौतीहरू, तथा शिक्षाको रूपान्तरणकारी शक्ति जस्ता विषयवस्तुहरूलाई उजागर गर्छ। यो वि.सं २०८३ साउन १ मा नेपाल भर हलहरूमा प्रदर्शन गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=‘गौंथली’ र हलिउडको ‘द ओडिसी’ हलमा लागे |युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2026/07/1977371/gauthali-and-hollywoods-the-odyssey-hit-the-theatres |पहुँच मिति=2026-07-31 |वेबसाइट=अनलाइन खबर |भाषा=नेपाली}}</ref><ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=New movie ‘Gauthali’ explores social challenges and triumph of an unusual couple |युआरएल=https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/new-movie-gauthali-explores-social-challenges-and-triumph-of-an-unusual-couple/ |पहुँच मिति=2026-07-31 |वेबसाइट=Nepal News |भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> डा. कपिल रिजाल द्वारा निर्देशित यस चलचित्रले घरेलु बक्स अफिसमा रु. २५.०६ करोडभन्दा बढीको व्यापार गरेको छ। करिब ९,०९,४२६ टिकट बिक्री गर्दै यो सबै समयको दोस्रो सर्वाधिक कमाउने नेपाली चलचित्रको रूपमा रहे⁠को छ। == कथावस्तु == वि.सं २०५६-५७ को आसपासको ग्रामीण नेपालको एक रुढिवादी गाउँमा, कक्षा आठमा अध्ययनरत गौँथली (सिमरन खड्का) आफ्नो समुदायबाट [[प्रवेशिका परीक्षा|एसएलसी परीक्षा]] उत्तीर्ण गर्ने पहिलो बालिका बन्ने सपना देख्छिन। तर तीव्र स्वभावका र सामाजिक रूपमा एक्लिएका तथा गम्भीर किसिमका व्यावहारिक स्वास्थ्य समस्याहरूसँग सङ्घर्ष गरिरहेका ठुलेसँग बालविवाह गर्न बाध्य पारिएपछि उनका ती महत्वाकांक्षामा पूर्णविराम लाग्छ। घरको काममा मात्र ध्यान दिन अपेक्षा गर्दै गौँथलीकी सासूले उनलाई पठनपाठन जारी राख्न कडा प्रतिबन्ध लगाउँछिन्। सबैतिरबाट भएको शत्रुतापूर्ण व्यवहारका बावजुद, गौँथली घरको दैनिक कामकाज सम्हाल्दै गोप्य रूपमा स्व-अध्ययन गर्छिन्। समय बित्दै जाँदा, थुले उनको दृढता महसुस गर्छन् र उनलाई दैनिक कामहरूमा सहयोग गर्न थाल्छन्, जसले गर्दा उनले कक्षा नौ उत्तीर्ण गर्न केही समय पाउँछिन्। गोप्य रूपमा अध्ययन गरिरहेकी गौँथलीको बारेमा थाहा पाएपछि, सासूले (लुनिभा तुलाधर) किताबहरू च्यातेर टुक्रा-टुक्रा पार्छिन्, जसले गर्दा ठूलेले लुकीछिपी उनका लागि कक्षा १० का पाठ्यपुस्तकहरू ल्याइदिन्छन्। पछि गौँथली गर्भवती हुन्छिन् र आफ्नो पढाइ छोड्ने विचार गर्छिन्, तर उनका पूर्व विद्यालय शिक्षक (मदनकृष्ण श्रेष्ठ)ले उनलाई निरन्तरता दिन सम्झाउँछन्। बच्चा जन्माउने क्रममा भएका दुखद जटिलताहरूका कारण उनको नवजात शिशुको मृत्यु हुन्छ र उनको शारीरिक स्वास्थ्यमा गम्भीर असर पर्छ। मृत शिशु जन्मिएकोमा मर्माहत भएकी गौँथलीलाई सासूले निर्दयतापूर्वक सराप्छिन् र उनलाई घरबाट निकालिदिन्छिन्। निराश भएर गौंथली माइतीघर फर्किन्छिन्, तर उनको परिवारले पनि कुनै सान्त्वना दिँदैन र उल्टै आफ्नो भाग्य स्वीकार गरेर पतिको घर फर्कन जोड दिन्छ। निराश भएर उनी गोप्य रूपमा जिल्ला सदरमुकामतिर भाग्छिन्। थकित र कुपोषणले ग्रस्त गौंथली सहरमा ढल्छिन् र एक अस्पतालमा ब्युँझन्छिन्, जहाँ उनले आफ्नो खुट्टाको कार्यक्षमता स्थायी रूपमा गुमाएको थाहा पाउँछिन्। यता, विक्षिप्त बनेका ठूले उनलाई खोज्न गाउँ छोड्छन्। दुवैले सहरमा स्वतन्त्र रूपमा बाँच्न सङ्घर्ष गर्छन्: गौँथलीले राति आफ्नो अध्ययन पुनः सुरु गर्दै एउटा खाजा घरमा सहयोगी काम पाउँछिन् भने ठूले मजदुरको रूपमा सडकमा भारी बोक्ने काम गर्छन्। अन्त्यमा, गौंथलीको भेट उनका पूर्व विद्यालय शिक्षकसँग हुन्छ, जसले स्थानीय सहरी विद्यालयमार्फत उनलाई आधिकारिक रूपमा एुएलसी परीक्षामा सहभागी हुने व्यवस्था मिलाइदिन्छिन्। राष्ट्रिय नतिजा सार्वजनिक हुँदा, गौंथली देशमै सर्वोत्कृष्ट अङ्क ल्याएर प्रथम हुन्छिन्। उनको ऐतिहासिक उपलब्धिको सम्मान गर्न, उनको विद्यालयले सहरका सडकहरूमा एक भव्य विजय र्‍यालीको आयोजना गर्दछ। उत्सवको क्रममा, ठूलेले भीडमा गौंथलीलाई देख्छन्, जसले गर्दा उनीहरूको पुनःमिलन हुन्छ। आफ्नो सफलताबाट सशक्त भएर, उनीहरू समान सर्तहरूमा नयाँ जीवन सुरु गर्न आफ्नो गाउँ फर्कन्छन्। == पात्रहरू == * [[अरुण क्षेत्री]] ठूलेको भूमिकामा * सिम्रन खड्का गौँथलीको भूमिकामा * [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]] विद्यालय शिक्षकको भूमिकामा * प्रकाश घिमिरे ठूलेको बुबाको भूमिकामा * लुनिभा तुलाधर ठूलेको आमाको भूमिकामा * [[रविन्द्र झा]] * ईश्वरी बराल * संजोक रसाइली * सीतादेवी तिमिल्सिना == गीतहरू == चलचित्रको गीत सङ्गीत [[शम्भुजित बास्कोटा]], थानेश्वर गौतम र प्रशान्त सिवाकोटीद्वारा सङ्गीतवद्ध गीतहरू रहेका छन् भने चलचित्रको पृष्ठभूमि सङ्गीत आशिष कार्कीले तयार गरेका हुन्।<ref>{{वेब स्रोत |last=डटकम |first=ठुलोपर्दा |मिति=2026-04-28 |शीर्षक=पुरानै विरासत बोकेर नयाँ स्वरूपमा आउँदै ‘गौथली’, प्रदर्शन मिति साउन १ लाई तय |युआरएल=https://www.thuloparda.com/news/nepali-cinema/%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%88-%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A4-%E0%A4%AC%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%A8%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%81/ |पहुँच मिति=2026-07-31 |वेबसाइट=Film, Music and Entertainment News Portal From Nepal |भाषा=नेपाली}}</ref> {{Track listing | extra_column = गायक/गायिका | शीर्षक1 = आँखा भरी आँसु | length1 = ४:५९ | lyrics1 = भोला रिजाल | extra1 = थानेश्वर गौतम, [[शान्तिश्री परियार]] | शीर्षक2 = सपना हरायो | length2 = ४:२३ | lyrics2 = प्रशान्त सिवाकोटी | extra2 = प्रशान्त सिवाकोटी, शान्तिश्री परियार }} == बक्स अफिस == सामान्य सुरुआतका बावजुद, यस चलचित्रले सकारात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त गर्दै नेपालमा मात्र १० दिनमा रु. ७ करोड ४२ लाख ग्रस आम्दानी गरेको थियो।<ref>{{समाचार स्रोत |शीर्षक=‘गौंथली’ को आक्रामक व्यापार, १० दिनमै कमायो ७ करोड ४२ लाख |युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/aggressive-business-of-gauthali-earning-rs-74-2-crore-in-10-days-br-19-58.html?click_from=popular |पहुँच मिति=2026-07-31 |language=नेपाली}}</ref> तेस्रो सप्ताहन्त पछि यस चलचित्रले रु. १३ करोड ६४ लाख कमाउँदै वर्षको सर्वाधिक कमाइ गर्ने चलचित्र बन्न सफल भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=Film Development Board {{!}} साप्ताहिक स्वदेशी चलचित्रको बक्स अफिस रिपोर्ट – मिति २०८३ श्रावण १७ गते आइतबार , ११ः५९ राति सम्मको आधिकारिक बक्स अफिस रिपोर्ट सिनेपाः@ बक्सअफिस कलेक्सन |युआरएल=https://film.gov.np/notices/357/ |पहुँच मिति=2026-08-03 |वेबसाइट=film.gov.np}}</ref> २४ दिन पछि, यसले रु. १९ करोड ७१ लाख आम्दानी गरेर [[नेपालमा सर्वाधिक कमाइ गरेका चलचित्रहरूको सूची|तेस्रो सर्वाधिक कमाइ गर्ने]] नेपाली चलचित्रको कीर्तिमान बनाएको थियो।<ref name="d24">{{वेब स्रोत |शीर्षक=Film Development Board {{!}} साप्ताहिक स्वदेशी चलचित्रको बक्स अफिस रिपोर्ट – मिति २०८३ श्रावण २४ गते आइतबार , ११ः५९ राति सम्मको आधिकारिक बक्स अफिस रिपोर्ट सिनेपाः@ बक्सअफिस कलेक्सन |युआरएल=https://film.gov.np/notices/363/ |पहुँच मिति=2026-08-10 |वेबसाइट=film.gov.np}}</ref> चलचित्र विकास बोर्डको आधिकारिक तथ्याङ्क अनुसार नेपाली चलचित्र 'गौथली' ले ९,०९,४२६ भन्दा बढी टिकट बिक्री गर्दै आन्तरिक बक्स अफिसमा रु २५.०६ करोडको कोशढुङ्गा पार गरेको छ। नेपाली फिल्म गौथलीले विश्वव्यापी रूपमा लगभग ३५ करोड रुपैयाँ कमाएको छ, जसमध्ये २५.८६ करोड रुपैयाँभन्दा बढी घरेलु बक्स अफिसबाट आएको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{imdb title|42975603|गौँथली }} [[श्रेणी:नेपाली नाटक चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०२६ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:वि.सं २०८३ का नेपाली चलचित्रहरू]] gerkwqgsn6xlufnip28bekz07cnnr6n 3 151657 1380590 1380419 2026-09-18T16:17:12Z Nirjal stha 14613 /* लेख तयारी सम्बन्धमा */ टिप्पणी 1380590 wikitext text/x-wiki == लेख तयारी सम्बन्धमा == तपाईले विकिपिडियामा योगदान गर्नु भएकोमा धन्यवाद तथा नेपाली विकिपिडिया समुदायमा स्वागत छ। विकिपिडियामा लेख लेख्‍दा पालना गर्नु पर्ने मापदण्ड तथा गुणस्तर सम्बन्धमा एक पटक [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरू|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] हेर्नुहोला तथा योगदानमा सहकार्यको अपेक्षा गर्दछु। [[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) १२:५४, १७ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) :तपाईँले कुनै पनि लेख तयार गर्दा "मस्यौदा:लेखको नाम" शीर्षकमा लेख लेख्नुहुन तथा लेखन कार्य सम्पन्न भएपछि पुनरावलोकनका लागि अनुरोध गरिदिनुहुन अनुरोध गर्दछु।[[User:Nirjal stha|nShrestha]] ([[User talk:Nirjal stha|कुरा गर्नुहोस्]]) २२:०२, १८ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) 0av7es0x4983q4a4u87yf1vti5gk0mf 3 151676 1380597 2026-09-18T22:35:17Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1380597 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Madeshi kshatriya 11ज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०६१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Madeshi kshatriya 11|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०४:२०, १९ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) 3uauxmloysg73jt1b2o7qotu0ke999a 0 151677 1380601 2026-09-19T04:41:46Z Bishaldev100 28807 "[[:en:Special:Redirect/revision/1363781572|Foundation of the United Arab Emirates]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1380601 wikitext text/x-wiki '''संयुक्त अरब इमारातको स्थापना''' (अरबीः تاسس دولت الإمارات العربیاہ المتحدة, ) ट्रुसियल राज्यहरू (Trucial States) सँगका विभिन्न सन्धि सम्बन्धहरू तथा तिनीहरूमाथिको अर्ध-औपचारिक संरक्षण समाप्त गरी फिर्ता हुने बेलायतको २४ जनवरी १९६८ को घोषणापछि [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबू धाबी]] र [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]का शासकहरू—शेख [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|जायद बिन सुल्तान अल नहयान]] र शेख रशीद बिन अहमेद अल मक्तुम—बीच भएको प्रारम्भिक सम्झौताको परिणाम थियो। [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का सांसद गोरोन्वी रोबर्ट्स (Goronwy Roberts) द्वारा बेलायतले सन्धिहरू रद्द गरेको खबर सम्प्रेषण गरेपछि, जायद र रशीद १८ फेब्रुअरी १९६८ मा अबू धाबी र दुबईको बीचमा पर्ने मरुभूमिको अर्गुब अल सेदिराह मा भेटे र एकीकरणको सिद्धान्तमा सहमत भए।<ref name=":7">{{Cite book|last=McNabb|first=Alexander|title=Children of the Seven Sands|publisher=Motivate Media Group|year=2025|isbn=9781860635120|location=Dubai|pages=359-363}}</ref> त्यसपछि २५ फेब्रुअरीमा शारजाह, अजमान, फुजैराह र उम्म अल कुवेनका शासकहरूसँग भएको बैठकले बहराइन र कतारसँगै मिलेर 'फेडरेसन अफ अरब इमारात' (अरब राज्यहरूको महासङ्घ) निर्माण गर्ने प्रस्ताव अघि बढायो। यद्यपि, कतार र बहराइनले भने पछि गएर स्वतन्त्र राष्ट्र बन्ने विकल्प रोजे।<ref name=":8">{{Cite book|last=Cleveland|first=William L.|url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&dq=qatar+and+bahrain+united+arab+emirates+1971&pg=PT459|title=A History of the Modern Middle East|date=2018-05-04|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-97513-4|language=en}}</ref> संयुक्त अरब इमिरेट्सका संस्थापक पिता: * [[अबुधाबी|अबु धाबी]] :जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान, * [[दुबई]]: [[राशिद बिन सईद अल मकतूम]], * शारजाह :खालिद बिन मुहम्मद अल कासिमी, , * अजमान: राशिद बिन हुमैद अल नुआइमी * उम्म अल क्वाइन :अहमद बिन राशिद अल मुअल्ला * रस अल खैमाह : साक्र बिन मोहम्मद अल कासिमि, * फुजाइराह: मोहम्मद बिन हमद अल शार्की। यद्यपि संयुक्त अरब इमारात (UAE) को स्थापनाको घोषणा २ डिसेम्बर १९७१ मा गरिएको थियो, तर रास अल खैमाह भने फेब्रुअरी १९७२ मा मात्र युनियन (महासङ्घ) मा सामेल भएको थियो।<ref>{{Cite book|last=Al-Suwaidi|first=Prof Jamal Sanad|url=https://books.google.com/books?id=4XVrEAAAQBAJ&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PA178|title=Events That Changed History|date=2019-01-01|publisher=Prof. Jamal Sanad Al-Suwaidi|isbn=978-9948-24-922-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chapman|first=Graham|url=https://books.google.com/books?id=usqHAgAAQBAJ&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PT285|title=The Changing Geography of Africa and the Middle East|date=2002-03-11|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-93376-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Shaw|first=Ken E.|url=https://books.google.com/books?id=1XU3Bmrgm-cC&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PA123|title=Higher Education in the Gulf: Problems and Prospects|date=1997|publisher=University of Exeter Press|isbn=978-0-85989-515-6|language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|last=Phythian|first=Mark|url=https://books.google.com/books?id=B4hwrv2zhtMC&dq=uk+uae+military+sales+1972&pg=PA246|title=The Politics of British Arms Sales Since 1964: To Secure Our Rightful Share|date=2000|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-5907-0|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wG0R2E4371gC&dq=Federation+of+Arab+Emirates+fae&pg=RA2-PA33|title=Problems of Communism|date=1972|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|language=en}}</ref> == स्वतन्त्रताको घोषणा र त्यसपछिको अवस्था == विशेष सन्धि सम्बन्धहरूको समाप्ति र [[फारसको खाडी]]बाट फिर्ता हुने बेलायती आधिकारिक समयावधि समाप्त भएको भोलिपल्ट, अर्थात् २ डिसेम्बर १९७१ को बिहान १०:०० बजे जुमेराह, [[दुबई]]स्थित युनियन हाउस (हालको इतिहाद म्युजियम)<ref>{{Cite web |last=National |first=The |date=2021-12-02 |title=December 2, 1971: what happened the day the UAE was born? |url=https://www.thenationalnews.com/uae/heritage/2021/12/02/december-2-1971-what-happened-on-the-uaes-first-national-day/ |access-date=2022-11-24 |website=The National |language=en}}</ref> मा शेख जायद अल नहयानद्वारा औपचारिक रूपमा [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमारात]]को एकीकरण र स्वतन्त्रताको घोषणा गरियो, जसलाई अहमद बिन खलिफा अल सुवैदीले वाचन गरेका थिए। अबू धाबी, दुबई, शारजाह, अजमान, उम्म अल कुवेन र फुजैराहका शासकहरूद्वारा एक अन्तरिम संविधानमा हस्ताक्षर गरेर संयुक्त अरब इमारातको स्थापना गरिएको थियो। २ डिसेम्बर १९७१ मा बेलायत र नवगठित संयुक्त अरब इमारात (UAE) बीच एक द्विपक्षीय सन्धिमा हस्ताक्षर भएको थियो, जसले दुई राज्यहरू बीच दश वर्षको मित्रता र सहयोगको ग्यारेन्टी गरेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Zahlan|first=Rosemarie Said|url=https://books.google.com/books?id=y6fOCwAAQBAJ&dq=why+ras+al+khaimah+refused+to+join+uae&pg=PT186|title=The Origins of the United Arab Emirates: A Political and Social History of the Trucial States|date=2016-03-22|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-24464-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Constitution|first=Great Britain: Parliament: House of Lords: Select Committee on the|url=https://books.google.com/books?id=8wc2C1MTuN4C&dq=Treaty+of+Friendship+between+the+United+Arab+Emirates+and+the+United+Kingdom&pg=PA188|title=Waging War: Parliament's Role and Responsibility; 15th Report of Session 2005-06|date=2006-07-27|publisher=The Stationery Office|isbn=978-0-10-400928-4|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qdFGLppsxcEC&dq=Treaty+of+Friendship+between+the+United+Arab+Emirates+and+the+United+Kingdom&pg=PA53|title=International Enclopedia of Comparative Law|publisher=BRILL|language=en}}</ref> यो सम्झौता [[संयुक्त अधिराज्यको सरकार|ब्रिटिस सरकार]] र ट्रुसियल राज्यका विभिन्न शासकहरू बीच सन् १८२० देखि भएका विशेष सन्धि सम्बन्धहरू तथा अघिल्ला संरक्षण सन्धिहरूको शृङ्खला समाप्त भएको भोलिपल्ट हस्ताक्षर गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=15 September 2018 |title=Timeline of UAE and United Kingdom ties |url=https://gulfnews.com/uae/government/timeline-of-uae-and-united-kingdom-ties-1.1175874 |access-date=2022-12-06 |website=gulfnews.com |language=en}}</ref> रास अल खैमाहका शासक युनियन (महासङ्घ) को उत्सवमा सम्मानित अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए, रास अल खैमाह सुरुमा युनियन सन्धिमा हस्ताक्षरकर्ता थिएन। रास अल खैमाहलाई संसदीय सभामा ६ वटा सिट दिइएकामा शेख सक्र असन्तुष्ट थिए, जबकि अबू धाबी र दुबईसँग ८ सिट हुनुका साथै संयुक्त [[भिटो]]को अधिकार पनि थियो।<ref>{{Cite book|last=Heard-Bey|first=Frauke|url=https://books.google.com/books?id=8tA4EAAAQBAJ&dq=18+July+1971+nine+emirates&pg=PT414|title=Abu Dhabi, the United Arab Emirates and the Gulf Region: Fifty Years of Transformation|date=2016-12-31|publisher=ISD LLC|isbn=978-3-940924-78-0|language=en}}</ref> यद्यपि, जनवरी १९७२ मा ग्रेटर र लेसर टुन्ब्स (Greater and Lesser Tunbs) तथा अबु मुसा टापुहरूमाथि इरानले कब्जा जमाएपछि र शारजाहका शेख खालिद बिन मोहम्मदको हत्या भएपछि, उनले १० फेब्रुअरी १९७२ मा महासङ्घमा सामेल हुने निर्णय गरे।<ref>{{Cite book|last=Zahlan|first=Rosemarie Said|url=https://books.google.com/books?id=JVqFCwAAQBAJ&dq=why+ras+al+khaimah+refused+to+join+uae&pg=PA103|title=The Making of the Modern Gulf States: Kuwait, Bahrain, Qatar, the United Arab Emirates and Oman|date=2016-02-05|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-29191-6|language=en}}</ref> === मान्यता === संयुक्त अरब इमारातलाई सबैभन्दा पहिले २ डिसेम्बर १९७१ मा जोर्डनले मान्यता दिएको थियो, जससपछि ६ डिसेम्बरमा [[अरब लिग]] र ९ डिसेम्बरमा [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]ले मान्यता दिएका थिए। बेलायती अर्धसैनिक बल 'ट्रुसियल ओमान स्काउट्स' २२ डिसेम्बर १९७१ मा औपचारिक रूपमा युएईका रक्षा मन्त्री शेख [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम|मोहम्मद बिन रशीद अल मक्तुम]]लाई हस्तान्तरण गरियो, जुन पछि 'युनियन डिफेन्स फोर्स' बन्यो। [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] p3s4lxogji726mvy7kfpw04ss6eptjw 1380602 1380601 2026-09-19T04:43:00Z Bishaldev100 28807 1380602 wikitext text/x-wiki '''संयुक्त अरब इमारातको स्थापना''' (अरबीः تاسس دولت الإمارات العربیاہ المتحدة, ) ट्रुसियल राज्यहरूसँगका विभिन्न सन्धि सम्बन्धहरू तथा तिनीहरूमाथिको अर्ध-औपचारिक संरक्षण समाप्त गरी फिर्ता हुने बेलायतको २४ जनवरी १९६८ को घोषणापछि [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबू धाबी]] र [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]का शासकहरू—शेख [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|जायद बिन सुल्तान अल नहयान]] र शेख रशीद बिन अहमेद अल मक्तुम—बीच भएको प्रारम्भिक सम्झौताको परिणाम थियो। [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का सांसद गोरोन्वी रोबर्ट्स (Goronwy Roberts) द्वारा बेलायतले सन्धिहरू रद्द गरेको खबर सम्प्रेषण गरेपछि, जायद र रशीद १८ फेब्रुअरी १९६८ मा अबू धाबी र दुबईको बीचमा पर्ने मरुभूमिको अर्गुब अल सेदिराह मा भेटे र एकीकरणको सिद्धान्तमा सहमत भए।<ref name=":7">{{Cite book|last=McNabb|first=Alexander|title=Children of the Seven Sands|publisher=Motivate Media Group|year=2025|isbn=9781860635120|location=Dubai|pages=359-363}}</ref> त्यसपछि २५ फेब्रुअरीमा शारजाह, अजमान, फुजैराह र उम्म अल कुवेनका शासकहरूसँग भएको बैठकले बहराइन र कतारसँगै मिलेर 'फेडरेसन अफ अरब इमारात' (अरब राज्यहरूको महासङ्घ) निर्माण गर्ने प्रस्ताव अघि बढायो। यद्यपि, कतार र बहराइनले भने पछि गएर स्वतन्त्र राष्ट्र बन्ने विकल्प रोजे।<ref name=":8">{{Cite book|last=Cleveland|first=William L.|url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&dq=qatar+and+bahrain+united+arab+emirates+1971&pg=PT459|title=A History of the Modern Middle East|date=2018-05-04|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-97513-4|language=en}}</ref> संयुक्त अरब इमिरेट्सका संस्थापक पिता: * [[अबुधाबी|अबु धाबी]] :जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान, * [[दुबई]]: [[राशिद बिन सईद अल मकतूम]], * शारजाह :खालिद बिन मुहम्मद अल कासिमी, , * अजमान: राशिद बिन हुमैद अल नुआइमी * उम्म अल क्वाइन :अहमद बिन राशिद अल मुअल्ला * रस अल खैमाह : साक्र बिन मोहम्मद अल कासिमि, * फुजाइराह: मोहम्मद बिन हमद अल शार्की। यद्यपि [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमारात]] (UAE) को स्थापनाको घोषणा २ डिसेम्बर १९७१ मा गरिएको थियो, तर रास अल खैमाह भने फेब्रुअरी १९७२ मा मात्र युनियन (महासङ्घ) मा सामेल भएको थियो।<ref>{{Cite book|last=Al-Suwaidi|first=Prof Jamal Sanad|url=https://books.google.com/books?id=4XVrEAAAQBAJ&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PA178|title=Events That Changed History|date=2019-01-01|publisher=Prof. Jamal Sanad Al-Suwaidi|isbn=978-9948-24-922-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chapman|first=Graham|url=https://books.google.com/books?id=usqHAgAAQBAJ&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PT285|title=The Changing Geography of Africa and the Middle East|date=2002-03-11|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-93376-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Shaw|first=Ken E.|url=https://books.google.com/books?id=1XU3Bmrgm-cC&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PA123|title=Higher Education in the Gulf: Problems and Prospects|date=1997|publisher=University of Exeter Press|isbn=978-0-85989-515-6|language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|last=Phythian|first=Mark|url=https://books.google.com/books?id=B4hwrv2zhtMC&dq=uk+uae+military+sales+1972&pg=PA246|title=The Politics of British Arms Sales Since 1964: To Secure Our Rightful Share|date=2000|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-5907-0|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wG0R2E4371gC&dq=Federation+of+Arab+Emirates+fae&pg=RA2-PA33|title=Problems of Communism|date=1972|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|language=en}}</ref> == स्वतन्त्रताको घोषणा र त्यसपछिको अवस्था == विशेष सन्धि सम्बन्धहरूको समाप्ति र [[फारसको खाडी]]बाट फिर्ता हुने बेलायती आधिकारिक समयावधि समाप्त भएको भोलिपल्ट, अर्थात् २ डिसेम्बर १९७१ को बिहान १०:०० बजे जुमेराह, [[दुबई]]स्थित युनियन हाउस (हालको इतिहाद म्युजियम)<ref>{{Cite web |last=National |first=The |date=2021-12-02 |title=December 2, 1971: what happened the day the UAE was born? |url=https://www.thenationalnews.com/uae/heritage/2021/12/02/december-2-1971-what-happened-on-the-uaes-first-national-day/ |access-date=2022-11-24 |website=The National |language=en}}</ref> मा शेख जायद अल नहयानद्वारा औपचारिक रूपमा [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमारात]]को एकीकरण र स्वतन्त्रताको घोषणा गरियो, जसलाई अहमद बिन खलिफा अल सुवैदीले वाचन गरेका थिए। अबू धाबी, दुबई, शारजाह, अजमान, उम्म अल कुवेन र फुजैराहका शासकहरूद्वारा एक अन्तरिम संविधानमा हस्ताक्षर गरेर संयुक्त अरब इमारातको स्थापना गरिएको थियो। २ डिसेम्बर १९७१ मा बेलायत र नवगठित संयुक्त अरब इमारात (UAE) बीच एक द्विपक्षीय सन्धिमा हस्ताक्षर भएको थियो, जसले दुई राज्यहरू बीच दश वर्षको मित्रता र सहयोगको ग्यारेन्टी गरेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Zahlan|first=Rosemarie Said|url=https://books.google.com/books?id=y6fOCwAAQBAJ&dq=why+ras+al+khaimah+refused+to+join+uae&pg=PT186|title=The Origins of the United Arab Emirates: A Political and Social History of the Trucial States|date=2016-03-22|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-24464-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Constitution|first=Great Britain: Parliament: House of Lords: Select Committee on the|url=https://books.google.com/books?id=8wc2C1MTuN4C&dq=Treaty+of+Friendship+between+the+United+Arab+Emirates+and+the+United+Kingdom&pg=PA188|title=Waging War: Parliament's Role and Responsibility; 15th Report of Session 2005-06|date=2006-07-27|publisher=The Stationery Office|isbn=978-0-10-400928-4|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qdFGLppsxcEC&dq=Treaty+of+Friendship+between+the+United+Arab+Emirates+and+the+United+Kingdom&pg=PA53|title=International Enclopedia of Comparative Law|publisher=BRILL|language=en}}</ref> यो सम्झौता [[संयुक्त अधिराज्यको सरकार|ब्रिटिस सरकार]] र ट्रुसियल राज्यका विभिन्न शासकहरू बीच सन् १८२० देखि भएका विशेष सन्धि सम्बन्धहरू तथा अघिल्ला संरक्षण सन्धिहरूको शृङ्खला समाप्त भएको भोलिपल्ट हस्ताक्षर गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=15 September 2018 |title=Timeline of UAE and United Kingdom ties |url=https://gulfnews.com/uae/government/timeline-of-uae-and-united-kingdom-ties-1.1175874 |access-date=2022-12-06 |website=gulfnews.com |language=en}}</ref> रास अल खैमाहका शासक युनियन (महासङ्घ) को उत्सवमा सम्मानित अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए, रास अल खैमाह सुरुमा युनियन सन्धिमा हस्ताक्षरकर्ता थिएन। रास अल खैमाहलाई संसदीय सभामा ६ वटा सिट दिइएकामा शेख सक्र असन्तुष्ट थिए, जबकि अबू धाबी र दुबईसँग ८ सिट हुनुका साथै संयुक्त [[भिटो]]को अधिकार पनि थियो।<ref>{{Cite book|last=Heard-Bey|first=Frauke|url=https://books.google.com/books?id=8tA4EAAAQBAJ&dq=18+July+1971+nine+emirates&pg=PT414|title=Abu Dhabi, the United Arab Emirates and the Gulf Region: Fifty Years of Transformation|date=2016-12-31|publisher=ISD LLC|isbn=978-3-940924-78-0|language=en}}</ref> यद्यपि, जनवरी १९७२ मा ग्रेटर र लेसर टुन्ब्स (Greater and Lesser Tunbs) तथा अबु मुसा टापुहरूमाथि इरानले कब्जा जमाएपछि र शारजाहका शेख खालिद बिन मोहम्मदको हत्या भएपछि, उनले १० फेब्रुअरी १९७२ मा महासङ्घमा सामेल हुने निर्णय गरे।<ref>{{Cite book|last=Zahlan|first=Rosemarie Said|url=https://books.google.com/books?id=JVqFCwAAQBAJ&dq=why+ras+al+khaimah+refused+to+join+uae&pg=PA103|title=The Making of the Modern Gulf States: Kuwait, Bahrain, Qatar, the United Arab Emirates and Oman|date=2016-02-05|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-29191-6|language=en}}</ref> === मान्यता === संयुक्त अरब इमारातलाई सबैभन्दा पहिले २ डिसेम्बर १९७१ मा जोर्डनले मान्यता दिएको थियो, जससपछि ६ डिसेम्बरमा [[अरब लिग]] र ९ डिसेम्बरमा [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]ले मान्यता दिएका थिए। बेलायती अर्धसैनिक बल 'ट्रुसियल ओमान स्काउट्स' २२ डिसेम्बर १९७१ मा औपचारिक रूपमा युएईका रक्षा मन्त्री शेख [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम|मोहम्मद बिन रशीद अल मक्तुम]]लाई हस्तान्तरण गरियो, जुन पछि 'युनियन डिफेन्स फोर्स' बन्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] sx2gh7oibzw3wu4g1ve7p0qtg3ip9p0 1380606 1380602 2026-09-19T05:06:32Z Bishaldev100 28807 1380606 wikitext text/x-wiki {{Infobox historical event | name = संयुक्त अरब इमिरेट्सको स्थापना | part_of = | image = Flag-hoisting at the Union Declaration.jpg | image_caption = [[Sheikh Zayed]] hoisting the flag of the [[United Arab Emirates]] at the Union House in [[Jumeirah]], [[Dubai]] on December 2, 1971 | native_name = توحيد دولة الإمارات العربية المتحدة | native_name_lang = ar | date = {{start and end dates|1968|02|18|1972|02|10}} ({{Age in years and months |month1=2|day1=18|year1=1968|month2=2|day2=10|year2=1972}}) ---- : First phase: 18 February 1968 – 2 December 1971 : Second phase: 2 December 1971 – 10 February 1972 | location = [[Persian Gulf Residency]] *[[Trucial States]] *[[Bahrain]] *[[Qatar]] | participants = *'''First phase:''' **{{flagicon image|Flag of the Federation of Arab Emirates.jpg}} [[Federation of Arab Emirates]] ***{{flagicon image|Flag of the Trucial States (1968–1971).svg}} [[Trucial States]] ****{{flagicon image|Flag of Abu Dhabi.svg}} [[Emirate of Abu Dhabi|Abu Dhabi]] ****{{flagicon image|Flag of Dubai.svg}} [[Emirate of Dubai|Dubai]] ****{{flagicon image|Flag of Ajman.svg}} [[Emirate of Ajman|Ajman]] ****{{flagicon image|Flag of Sharjah and Ras Al Khaimah.svg}} [[Emirate of Sharjah|Sharjah]] ****{{flagicon image|Flag of Fujairah (before 1952, 1961-1975).svg}} [[Emirate of Fujairah|Fujairah]] ****{{flagicon image|Flag of Umm al-Qaiwain.svg}} [[Emirate of Umm Al Quwain|Umm Al Quwain]] ****{{flagicon image|Flag of Sharjah and Ras Al Khaimah.svg}} [[Emirate of Ras Al Khaimah|Ras Al Khaimah]] ***{{flagicon image|Flag of Bahrain (1932–1972).svg}} [[Bahrain]] ***{{flagicon image|Flag of Qatar (1949–1971).svg}} [[Qatar]] *'''Second phase:''' **{{flag|United Arab Emirates}} **{{flagicon image|Flag of Sharjah and Ras Al Khaimah.svg}} [[Emirate of Ras Al Khaimah|Ras Al Khaimah]] | outcome = *Union agreement between [[Emirate of Dubai|Dubai]] and [[Emirate of Abu Dhabi|Abu Dhabi]] *Creation of the [[Federation of Arab Emirates]] *Signing of the [[Constitution of the United Arab Emirates|provisional constitution]] *[[Bahrain]] and [[Qatar]] declare independence *Dissolution of the [[Federation of Arab Emirates]] *[[Seizure of Abu Musa and the Greater and Lesser Tunbs|Iranian annexation]] of [[Abu Musa]] and the [[Greater and Lesser Tunbs]] *Proclamation of the [[United Arab Emirates]] *Admission of [[United Arab Emirates]] to the [[United Nations]] *Disbandment of the [[Persian Gulf Residency]] *Assassination of [[Khalid bin Mohammed Al Qasimi]] *Accession of [[Emirate of Ras Al Khaimah|Ras Al Khaimah]] to the [[United Arab Emirates]] *[[Emirate of Abu Dhabi|Abu Dhabi]]–[[Saudi Arabia]] boundary dispute remains unresolved until [[Treaty of Jeddah (1974)|1974]] *[[Bahrain]]–[[Qatar]] territorial disputes remain unresolved until 2001 }} '''संयुक्त अरब इमारातको स्थापना''' (अरबीः تاسس دولت الإمارات العربیاہ المتحدة, ) ट्रुसियल राज्यहरूसँगका विभिन्न सन्धि सम्बन्धहरू तथा तिनीहरूमाथिको अर्ध-औपचारिक संरक्षण समाप्त गरी फिर्ता हुने बेलायतको २४ जनवरी १९६८ को घोषणापछि [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबू धाबी]] र [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]का शासकहरू—शेख [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|जायद बिन सुल्तान अल नहयान]] र शेख रशीद बिन अहमेद अल मक्तुम—बीच भएको प्रारम्भिक सम्झौताको परिणाम थियो। [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का सांसद गोरोन्वी रोबर्ट्स (Goronwy Roberts) द्वारा बेलायतले सन्धिहरू रद्द गरेको खबर सम्प्रेषण गरेपछि, जायद र रशीद १८ फेब्रुअरी १९६८ मा अबू धाबी र दुबईको बीचमा पर्ने मरुभूमिको अर्गुब अल सेदिराह मा भेटे र एकीकरणको सिद्धान्तमा सहमत भए।<ref name=":7">{{Cite book|last=McNabb|first=Alexander|title=Children of the Seven Sands|publisher=Motivate Media Group|year=2025|isbn=9781860635120|location=Dubai|pages=359-363}}</ref> त्यसपछि २५ फेब्रुअरीमा शारजाह, अजमान, फुजैराह र उम्म अल कुवेनका शासकहरूसँग भएको बैठकले बहराइन र कतारसँगै मिलेर 'फेडरेसन अफ अरब इमारात' (अरब राज्यहरूको महासङ्घ) निर्माण गर्ने प्रस्ताव अघि बढायो। यद्यपि, कतार र बहराइनले भने पछि गएर स्वतन्त्र राष्ट्र बन्ने विकल्प रोजे।<ref name=":8">{{Cite book|last=Cleveland|first=William L.|url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&dq=qatar+and+bahrain+united+arab+emirates+1971&pg=PT459|title=A History of the Modern Middle East|date=2018-05-04|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-97513-4|language=en}}</ref> संयुक्त अरब इमिरेट्सका संस्थापक पिता: * [[अबुधाबी|अबु धाबी]] :जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान, * [[दुबई]]: [[राशिद बिन सईद अल मकतूम]], * शारजाह :खालिद बिन मुहम्मद अल कासिमी, , * अजमान: राशिद बिन हुमैद अल नुआइमी * उम्म अल क्वाइन :अहमद बिन राशिद अल मुअल्ला * रस अल खैमाह : साक्र बिन मोहम्मद अल कासिमि, * फुजाइराह: मोहम्मद बिन हमद अल शार्की। यद्यपि [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमारात]] (UAE) को स्थापनाको घोषणा २ डिसेम्बर १९७१ मा गरिएको थियो, तर रास अल खैमाह भने फेब्रुअरी १९७२ मा मात्र युनियन (महासङ्घ) मा सामेल भएको थियो।<ref>{{Cite book|last=Al-Suwaidi|first=Prof Jamal Sanad|url=https://books.google.com/books?id=4XVrEAAAQBAJ&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PA178|title=Events That Changed History|date=2019-01-01|publisher=Prof. Jamal Sanad Al-Suwaidi|isbn=978-9948-24-922-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chapman|first=Graham|url=https://books.google.com/books?id=usqHAgAAQBAJ&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PT285|title=The Changing Geography of Africa and the Middle East|date=2002-03-11|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-93376-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Shaw|first=Ken E.|url=https://books.google.com/books?id=1XU3Bmrgm-cC&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PA123|title=Higher Education in the Gulf: Problems and Prospects|date=1997|publisher=University of Exeter Press|isbn=978-0-85989-515-6|language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|last=Phythian|first=Mark|url=https://books.google.com/books?id=B4hwrv2zhtMC&dq=uk+uae+military+sales+1972&pg=PA246|title=The Politics of British Arms Sales Since 1964: To Secure Our Rightful Share|date=2000|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-5907-0|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wG0R2E4371gC&dq=Federation+of+Arab+Emirates+fae&pg=RA2-PA33|title=Problems of Communism|date=1972|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|language=en}}</ref> == स्वतन्त्रताको घोषणा र त्यसपछिको अवस्था == विशेष सन्धि सम्बन्धहरूको समाप्ति र [[फारसको खाडी]]बाट फिर्ता हुने बेलायती आधिकारिक समयावधि समाप्त भएको भोलिपल्ट, अर्थात् २ डिसेम्बर १९७१ को बिहान १०:०० बजे जुमेराह, [[दुबई]]स्थित युनियन हाउस (हालको इतिहाद म्युजियम)<ref>{{Cite web |last=National |first=The |date=2021-12-02 |title=December 2, 1971: what happened the day the UAE was born? |url=https://www.thenationalnews.com/uae/heritage/2021/12/02/december-2-1971-what-happened-on-the-uaes-first-national-day/ |access-date=2022-11-24 |website=The National |language=en}}</ref> मा शेख जायद अल नहयानद्वारा औपचारिक रूपमा [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमारात]]को एकीकरण र स्वतन्त्रताको घोषणा गरियो, जसलाई अहमद बिन खलिफा अल सुवैदीले वाचन गरेका थिए। अबू धाबी, दुबई, शारजाह, अजमान, उम्म अल कुवेन र फुजैराहका शासकहरूद्वारा एक अन्तरिम संविधानमा हस्ताक्षर गरेर संयुक्त अरब इमारातको स्थापना गरिएको थियो। २ डिसेम्बर १९७१ मा बेलायत र नवगठित संयुक्त अरब इमारात (UAE) बीच एक द्विपक्षीय सन्धिमा हस्ताक्षर भएको थियो, जसले दुई राज्यहरू बीच दश वर्षको मित्रता र सहयोगको ग्यारेन्टी गरेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Zahlan|first=Rosemarie Said|url=https://books.google.com/books?id=y6fOCwAAQBAJ&dq=why+ras+al+khaimah+refused+to+join+uae&pg=PT186|title=The Origins of the United Arab Emirates: A Political and Social History of the Trucial States|date=2016-03-22|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-24464-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Constitution|first=Great Britain: Parliament: House of Lords: Select Committee on the|url=https://books.google.com/books?id=8wc2C1MTuN4C&dq=Treaty+of+Friendship+between+the+United+Arab+Emirates+and+the+United+Kingdom&pg=PA188|title=Waging War: Parliament's Role and Responsibility; 15th Report of Session 2005-06|date=2006-07-27|publisher=The Stationery Office|isbn=978-0-10-400928-4|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qdFGLppsxcEC&dq=Treaty+of+Friendship+between+the+United+Arab+Emirates+and+the+United+Kingdom&pg=PA53|title=International Enclopedia of Comparative Law|publisher=BRILL|language=en}}</ref> यो सम्झौता [[संयुक्त अधिराज्यको सरकार|ब्रिटिस सरकार]] र ट्रुसियल राज्यका विभिन्न शासकहरू बीच सन् १८२० देखि भएका विशेष सन्धि सम्बन्धहरू तथा अघिल्ला संरक्षण सन्धिहरूको शृङ्खला समाप्त भएको भोलिपल्ट हस्ताक्षर गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=15 September 2018 |title=Timeline of UAE and United Kingdom ties |url=https://gulfnews.com/uae/government/timeline-of-uae-and-united-kingdom-ties-1.1175874 |access-date=2022-12-06 |website=gulfnews.com |language=en}}</ref> रास अल खैमाहका शासक युनियन (महासङ्घ) को उत्सवमा सम्मानित अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए, रास अल खैमाह सुरुमा युनियन सन्धिमा हस्ताक्षरकर्ता थिएन। रास अल खैमाहलाई संसदीय सभामा ६ वटा सिट दिइएकामा शेख सक्र असन्तुष्ट थिए, जबकि अबू धाबी र दुबईसँग ८ सिट हुनुका साथै संयुक्त [[भिटो]]को अधिकार पनि थियो।<ref>{{Cite book|last=Heard-Bey|first=Frauke|url=https://books.google.com/books?id=8tA4EAAAQBAJ&dq=18+July+1971+nine+emirates&pg=PT414|title=Abu Dhabi, the United Arab Emirates and the Gulf Region: Fifty Years of Transformation|date=2016-12-31|publisher=ISD LLC|isbn=978-3-940924-78-0|language=en}}</ref> यद्यपि, जनवरी १९७२ मा ग्रेटर र लेसर टुन्ब्स (Greater and Lesser Tunbs) तथा अबु मुसा टापुहरूमाथि इरानले कब्जा जमाएपछि र शारजाहका शेख खालिद बिन मोहम्मदको हत्या भएपछि, उनले १० फेब्रुअरी १९७२ मा महासङ्घमा सामेल हुने निर्णय गरे।<ref>{{Cite book|last=Zahlan|first=Rosemarie Said|url=https://books.google.com/books?id=JVqFCwAAQBAJ&dq=why+ras+al+khaimah+refused+to+join+uae&pg=PA103|title=The Making of the Modern Gulf States: Kuwait, Bahrain, Qatar, the United Arab Emirates and Oman|date=2016-02-05|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-29191-6|language=en}}</ref> === मान्यता === संयुक्त अरब इमारातलाई सबैभन्दा पहिले २ डिसेम्बर १९७१ मा जोर्डनले मान्यता दिएको थियो, जससपछि ६ डिसेम्बरमा [[अरब लिग]] र ९ डिसेम्बरमा [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]ले मान्यता दिएका थिए। बेलायती अर्धसैनिक बल 'ट्रुसियल ओमान स्काउट्स' २२ डिसेम्बर १९७१ मा औपचारिक रूपमा युएईका रक्षा मन्त्री शेख [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम|मोहम्मद बिन रशीद अल मक्तुम]]लाई हस्तान्तरण गरियो, जुन पछि 'युनियन डिफेन्स फोर्स' बन्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] 4y2bvecdsy9f9hy97utzd6xxv2zjh7s 1380609 1380606 2026-09-19T05:36:34Z Bishaldev100 28807 1380609 wikitext text/x-wiki {{Infobox historical event | name = संयुक्त अरब इमिरेट्सको स्थापना | part_of = | image = Flag-hoisting at the Union Declaration.jpg | image_caption = [[Sheikh Zayed]] hoisting the flag of the [[United Arab Emirates]] at the Union House in [[Jumeirah]], [[Dubai]] on December 2, 1971 | native_name = توحيد دولة الإمارات العربية المتحدة | native_name_lang = ar | date = {{start and end dates|1968|02|18|1972|02|10}} ({{Age in years and months |month1=2|day1=18|year1=1968|month2=2|day2=10|year2=1972}}) ---- : First phase: 18 February 1968 – 2 December 1971 : Second phase: २ डिसेम्बर १९७१ – 10 February 1972 | location = [[Persian Gulf Residency]] *[[ट्रुसियल राज्यहरू]] *[[बहराइन]] *[[कतार]] | participants = *'''First phase:''' **{{flagicon image|Flag of the Federation of Arab Emirates.jpg}} [[Federation of Arab Emirates]] ***{{flagicon image|Flag of the Trucial States (1968–1971).svg}} [[Trucial States]] ****{{flagicon image|Flag of Abu Dhabi.svg}} [[अबु धाबी इमिरेट्स]] ****{{flagicon image|Flag of Dubai.svg}} [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]] ****{{flagicon image|Flag of Ajman.svg}} [[अजमान इमिरेट्स|अजमान]] ****{{flagicon image|Flag of Sharjah and Ras Al Khaimah.svg}} [[Emirate of Sharjah|Sharjah]] ****{{flagicon image|Flag of Fujairah (before 1952, 1961-1975).svg}} [[Emirate of Fujairah|Fujairah]] ****{{flagicon image|Flag of Umm al-Qaiwain.svg}} [[Emirate of Umm Al Quwain|Umm Al Quwain]] ****{{flagicon image|Flag of Sharjah and Ras Al Khaimah.svg}} [[Emirate of Ras Al Khaimah|Ras Al Khaimah]] ***{{flagicon image|Flag of Bahrain (1932–1972).svg}} [[Bahrain]] ***{{flagicon image|Flag of Qatar (1949–1971).svg}} [[Qatar]] *'''Second phase:''' **{{flag|United Arab Emirates}} **{{flagicon image|Flag of Sharjah and Ras Al Khaimah.svg}} [[Emirate of Ras Al Khaimah|Ras Al Khaimah]] | outcome = *Union agreement between [[Emirate of Dubai|Dubai]] and [[Emirate of Abu Dhabi|Abu Dhabi]] *Creation of the [[Federation of Arab Emirates]] *Signing of the [[Constitution of the United Arab Emirates|provisional constitution]] *[[Bahrain]] and [[Qatar]] declare independence *Dissolution of the [[Federation of Arab Emirates]] *[[Seizure of Abu Musa and the Greater and Lesser Tunbs|Iranian annexation]] of [[Abu Musa]] and the [[Greater and Lesser Tunbs]] *Proclamation of the [[United Arab Emirates]] *Admission of [[United Arab Emirates]] to the [[United Nations]] *Disbandment of the [[Persian Gulf Residency]] *Assassination of [[Khalid bin Mohammed Al Qasimi]] *Accession of [[Emirate of Ras Al Khaimah|Ras Al Khaimah]] to the [[United Arab Emirates]] *[[Emirate of Abu Dhabi|Abu Dhabi]]–[[Saudi Arabia]] boundary dispute remains unresolved until [[Treaty of Jeddah (1974)|1974]] *[[Bahrain]]–[[Qatar]] territorial disputes remain unresolved until 2001 }} '''संयुक्त अरब इमारातको स्थापना''' (अरबीः تاسس دولت الإمارات العربیاہ المتحدة, ) ट्रुसियल राज्यहरूसँगका विभिन्न सन्धि सम्बन्धहरू तथा तिनीहरूमाथिको अर्ध-औपचारिक संरक्षण समाप्त गरी फिर्ता हुने बेलायतको २४ जनवरी १९६८ को घोषणापछि [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबू धाबी]] र [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]का शासकहरू—शेख [[जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान|जायद बिन सुल्तान अल नहयान]] र शेख रशीद बिन अहमेद अल मक्तुम—बीच भएको प्रारम्भिक सम्झौताको परिणाम थियो। [[लेबर पार्टी (संयुक्त अधिराज्य)|लेबर पार्टी]]का सांसद गोरोन्वी रोबर्ट्स (Goronwy Roberts) द्वारा बेलायतले सन्धिहरू रद्द गरेको खबर सम्प्रेषण गरेपछि, जायद र रशीद १८ फेब्रुअरी १९६८ मा अबू धाबी र दुबईको बीचमा पर्ने मरुभूमिको अर्गुब अल सेदिराह मा भेटे र एकीकरणको सिद्धान्तमा सहमत भए।<ref name=":7">{{Cite book|last=McNabb|first=Alexander|title=Children of the Seven Sands|publisher=Motivate Media Group|year=2025|isbn=9781860635120|location=Dubai|pages=359-363}}</ref> त्यसपछि २५ फेब्रुअरीमा शारजाह, अजमान, फुजैराह र उम्म अल कुवेनका शासकहरूसँग भएको बैठकले बहराइन र कतारसँगै मिलेर 'फेडरेसन अफ अरब इमारात' (अरब राज्यहरूको महासङ्घ) निर्माण गर्ने प्रस्ताव अघि बढायो। यद्यपि, कतार र बहराइनले भने पछि गएर स्वतन्त्र राष्ट्र बन्ने विकल्प रोजे।<ref name=":8">{{Cite book|last=Cleveland|first=William L.|url=https://books.google.com/books?id=CUhaDwAAQBAJ&dq=qatar+and+bahrain+united+arab+emirates+1971&pg=PT459|title=A History of the Modern Middle East|date=2018-05-04|publisher=Routledge|isbn=978-0-429-97513-4|language=en}}</ref> संयुक्त अरब इमिरेट्सका संस्थापक पिता: * [[अबु धाबी इमिरेट्स|अबुधाबी]] :जायद बिन सुल्तान अल नाह्यान, * [[दुबई इमिरेट्स|दुबई]]: [[राशिद बिन सईद अल मकतूम]], * शारजाह :खालिद बिन मुहम्मद अल कासिमी, , * [[अजमान इमिरेट्स|अजमान]]: राशिद बिन हुमैद अल नुआइमी * उम्म अल क्वाइन :अहमद बिन राशिद अल मुअल्ला * रस अल खैमाह : साक्र बिन मोहम्मद अल कासिमि, * फुजाइराह: मोहम्मद बिन हमद अल शार्की। यद्यपि [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमारात]] (UAE) को स्थापनाको घोषणा २ डिसेम्बर १९७१ मा गरिएको थियो, तर रास अल खैमाह भने फेब्रुअरी १९७२ मा मात्र युनियन (महासङ्घ) मा सामेल भएको थियो।<ref>{{Cite book|last=Al-Suwaidi|first=Prof Jamal Sanad|url=https://books.google.com/books?id=4XVrEAAAQBAJ&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PA178|title=Events That Changed History|date=2019-01-01|publisher=Prof. Jamal Sanad Al-Suwaidi|isbn=978-9948-24-922-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Chapman|first=Graham|url=https://books.google.com/books?id=usqHAgAAQBAJ&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PT285|title=The Changing Geography of Africa and the Middle East|date=2002-03-11|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-93376-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Shaw|first=Ken E.|url=https://books.google.com/books?id=1XU3Bmrgm-cC&dq=uae+unification+complete+1972&pg=PA123|title=Higher Education in the Gulf: Problems and Prospects|date=1997|publisher=University of Exeter Press|isbn=978-0-85989-515-6|language=en}}</ref><ref name=":3">{{Cite book|last=Phythian|first=Mark|url=https://books.google.com/books?id=B4hwrv2zhtMC&dq=uk+uae+military+sales+1972&pg=PA246|title=The Politics of British Arms Sales Since 1964: To Secure Our Rightful Share|date=2000|publisher=Manchester University Press|isbn=978-0-7190-5907-0|language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=wG0R2E4371gC&dq=Federation+of+Arab+Emirates+fae&pg=RA2-PA33|title=Problems of Communism|date=1972|publisher=Documentary Studies Section, International Information Administration|language=en}}</ref> == स्वतन्त्रताको घोषणा र त्यसपछिको अवस्था == विशेष सन्धि सम्बन्धहरूको समाप्ति र [[फारसको खाडी]]बाट फिर्ता हुने बेलायती आधिकारिक समयावधि समाप्त भएको भोलिपल्ट, अर्थात् २ डिसेम्बर १९७१ को बिहान १०:०० बजे जुमेराह, [[दुबई]]स्थित युनियन हाउस (हालको इतिहाद म्युजियम)<ref>{{Cite web |last=National |first=The |date=2021-12-02 |title=December 2, 1971: what happened the day the UAE was born? |url=https://www.thenationalnews.com/uae/heritage/2021/12/02/december-2-1971-what-happened-on-the-uaes-first-national-day/ |access-date=2022-11-24 |website=The National |language=en}}</ref> मा शेख जायद अल नहयानद्वारा औपचारिक रूपमा [[संयुक्त अरब इमिरेट्स|संयुक्त अरब इमारात]]को एकीकरण र स्वतन्त्रताको घोषणा गरियो, जसलाई अहमद बिन खलिफा अल सुवैदीले वाचन गरेका थिए। अबू धाबी, दुबई, शारजाह, अजमान, उम्म अल कुवेन र फुजैराहका शासकहरूद्वारा एक अन्तरिम संविधानमा हस्ताक्षर गरेर संयुक्त अरब इमारातको स्थापना गरिएको थियो। २ डिसेम्बर १९७१ मा बेलायत र नवगठित संयुक्त अरब इमारात (UAE) बीच एक द्विपक्षीय सन्धिमा हस्ताक्षर भएको थियो, जसले दुई राज्यहरू बीच दश वर्षको मित्रता र सहयोगको ग्यारेन्टी गरेको थियो।<ref>{{Cite book|last=Zahlan|first=Rosemarie Said|url=https://books.google.com/books?id=y6fOCwAAQBAJ&dq=why+ras+al+khaimah+refused+to+join+uae&pg=PT186|title=The Origins of the United Arab Emirates: A Political and Social History of the Trucial States|date=2016-03-22|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-24464-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Constitution|first=Great Britain: Parliament: House of Lords: Select Committee on the|url=https://books.google.com/books?id=8wc2C1MTuN4C&dq=Treaty+of+Friendship+between+the+United+Arab+Emirates+and+the+United+Kingdom&pg=PA188|title=Waging War: Parliament's Role and Responsibility; 15th Report of Session 2005-06|date=2006-07-27|publisher=The Stationery Office|isbn=978-0-10-400928-4|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=qdFGLppsxcEC&dq=Treaty+of+Friendship+between+the+United+Arab+Emirates+and+the+United+Kingdom&pg=PA53|title=International Enclopedia of Comparative Law|publisher=BRILL|language=en}}</ref> यो सम्झौता [[संयुक्त अधिराज्यको सरकार|ब्रिटिस सरकार]] र ट्रुसियल राज्यका विभिन्न शासकहरू बीच सन् १८२० देखि भएका विशेष सन्धि सम्बन्धहरू तथा अघिल्ला संरक्षण सन्धिहरूको शृङ्खला समाप्त भएको भोलिपल्ट हस्ताक्षर गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |date=15 September 2018 |title=Timeline of UAE and United Kingdom ties |url=https://gulfnews.com/uae/government/timeline-of-uae-and-united-kingdom-ties-1.1175874 |access-date=2022-12-06 |website=gulfnews.com |language=en}}</ref> रास अल खैमाहका शासक युनियन (महासङ्घ) को उत्सवमा सम्मानित अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए, रास अल खैमाह सुरुमा युनियन सन्धिमा हस्ताक्षरकर्ता थिएन। रास अल खैमाहलाई संसदीय सभामा ६ वटा सिट दिइएकामा शेख सक्र असन्तुष्ट थिए, जबकि अबू धाबी र दुबईसँग ८ सिट हुनुका साथै संयुक्त [[भिटो]]को अधिकार पनि थियो।<ref>{{Cite book|last=Heard-Bey|first=Frauke|url=https://books.google.com/books?id=8tA4EAAAQBAJ&dq=18+July+1971+nine+emirates&pg=PT414|title=Abu Dhabi, the United Arab Emirates and the Gulf Region: Fifty Years of Transformation|date=2016-12-31|publisher=ISD LLC|isbn=978-3-940924-78-0|language=en}}</ref> यद्यपि, जनवरी १९७२ मा ग्रेटर र लेसर टुन्ब्स (Greater and Lesser Tunbs) तथा अबु मुसा टापुहरूमाथि इरानले कब्जा जमाएपछि र शारजाहका शेख खालिद बिन मोहम्मदको हत्या भएपछि, उनले १० फेब्रुअरी १९७२ मा महासङ्घमा सामेल हुने निर्णय गरे।<ref>{{Cite book|last=Zahlan|first=Rosemarie Said|url=https://books.google.com/books?id=JVqFCwAAQBAJ&dq=why+ras+al+khaimah+refused+to+join+uae&pg=PA103|title=The Making of the Modern Gulf States: Kuwait, Bahrain, Qatar, the United Arab Emirates and Oman|date=2016-02-05|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-29191-6|language=en}}</ref> === मान्यता === संयुक्त अरब इमारातलाई सबैभन्दा पहिले २ डिसेम्बर १९७१ मा जोर्डनले मान्यता दिएको थियो, जससपछि ६ डिसेम्बरमा [[अरब लिग]] र ९ डिसेम्बरमा [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]ले मान्यता दिएका थिए। बेलायती अर्धसैनिक बल 'ट्रुसियल ओमान स्काउट्स' २२ डिसेम्बर १९७१ मा औपचारिक रूपमा युएईका रक्षा मन्त्री शेख [[मोहम्मद बिन रसिद अल मकतुम|मोहम्मद बिन रशीद अल मक्तुम]]लाई हस्तान्तरण गरियो, जुन पछि 'युनियन डिफेन्स फोर्स' बन्यो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय एकीकरण]] 6yzecnyszv4znq01fysgcmwe0orpnwy 3 151679 1380610 2026-09-19T05:36:44Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[Template:Welcome|स्वागतम्]] 1380610 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, RKHvoiceज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०६३]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:RKHvoice|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:२१, १९ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) qw735hvlr8qdq20031k7jk8ahxzii8p 1 151680 1380618 2026-09-19T06:39:01Z ~2026-50518-26 80975 Nepal Vastu Consulting and Training Centre 1380618 wikitext text/x-wiki == Nepal Vastu Consulting and Training Centre == Nepal Vastu Consulting Center Pvt. Ltd. was founded to address the lack of effective organizations offering Vastu and astrology services in Nepal. Our mission is to help individuals and families build harmonious lives through spiritual and astrological guidance. We promote awareness of religious values, spiritual practices, socio-cultural traditions, and the influence of zodiac signs—fostering a deeper sense of belonging and balance. Our Objectives * Provide Vastu and Astrology consultation services to clients * Study, research, teach, train, and publish on Vastu's effects * Support the state in promoting Vastu, Astrology, and Religious Values == Company Activities == * Offer personalized consultation services in Vastu and astrology * Conduct training, analysis, and publications on Vastu's impact * Organize initiatives to protect and promote spiritual and cultural values Vastu Consultant: Mitra Mani Pokhrel Mobile No: 9851353489 [[विशेष:Contributions/~2026-50518-26|~2026-50518-26]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:~2026-50518-26|वार्तालाप]]) १२:२४, १९ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) mqupipw623rcxp5n9jbaltge2sq8rck