विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1993 1381942 1381933 2026-09-21T15:29:50Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1381942 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = बेलायत (ग्रेट ब्रिटेन) |native name = {{Collapsible list |title = <center>Names in native languages<center> |<center> {{lang|en|'''Great Britain'''}} {{en icon}} </center> <center> {{lang|cy|'''Prydain Fawr'''}} {{cy icon}} </center> <center> {{lang|gd|'''Breatainn Mhòr'''}} {{gd icon}} </center> <center> {{lang|sco|'''Great Breetain'''}} {{sco icon}}</center> <center> {{lang|kw|'''Breten Veur'''}} {{kw icon}}</center> </center>}} |image name = Satellite image of Great Britain and Northern Ireland in April 2002.jpg |image caption = ६ अप्रिल २००२ मा [[नासा]] द्वरा अन्तरिक्षबाट खिचेको ग्रेट ब्रिटेनको वास्तविक तस्बिर। |image size = 200px |locator map = Kingdom of Great Britain.png |location = [[पश्चिमी युरोप|पश्चिम]] [[युरोप]] |coordinates = {{Coord|53.826|N|2.422|W|display=inline}} |archipelago = [[बेलायती द्विप समूह]] |area km2 = २२९,८४८ |area footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.macs.hw.ac.uk/britishisles|title=The British Isles and all that ...|publisher=Heriot-Watt University, Edinburgh |date= |accessdate=7 March 2011}}</ref> |rank = 9th |highest mount = [[बेन नेभिस]] |elevation m = १३४४ |country = {{flag|बेलायत}} |country admin divisions = {{flag|इङ्ल्यान्ड}} <br />{{flag|स्कटल्यान्ड}} <br />{{flag|वेल्स}} |country largest city = [[लन्डन]] |country largest city area = {{convert|609|sqmi|km2|abbr=on}} |population = 62,300,000<br/>(mid-2010 est.)<ref>[http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/pop0611.pdfONS: Population Estimates, June 2010]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=note0>Figure refers to the population of the United Kingdom excluding Northern Ireland, and includes about 500,000 persons on smaller islands.</ref> |density km2 =277 }} '''बेलायत''' वा '''ग्रेट ब्रिटेन''' ({{lang-cy|Prydain Fawr}}, {{lang-gd|Breatainn Mhòr}}, {{lang-kw|Breten Veur}}, {{lang-sco|Great Breetain}}), युरोप महादेशको उत्तर-पश्चिममा अवस्थित टापु हो। यस अन्तर्गत [[इङ्ल्यान्ड]], [[स्कटल्यान्ड|स्कटल्यान्ड]] र [[वेल्स]] पर्दछन।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-37058920 |title=Who, What, Why: Why is it Team GB, not Team UK? |work=BBC News |date=14 August 2016|access-date=6 August 2018}}</ref> यो भुभागमा [[उत्तर आयरल्यान्ड|उत्तरी आयरल्यान्ड]] जोडिएपछि,[[संयुक्त अधिराज्य]] बन्छ।<ref name="ONS Geography Guide" /><ref name="ONS Geography Guide">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/a-beginners-guide-to-uk-geography-2023/about |title=A Beginners Guide to UK Geography (2023) |author=<!--Not stated--> |date=12 March 2024 |website=[[ONS Open Geography Portal|Open Geography Portal]] |publisher=[[Office for National Statistics]] |access-date=31 May 2024 }}</ref> [[चित्र:England,_Scotland_and_Wales_within_the_UK_and_Europe.svg|अङ्गुठाकार|Political definition of ग्रेट ब्रिटेन (dark green) – in Europe (green & dark grey) – in the [[संयुक्त अधिराज्य]] (green)]] == इतिहास == २० अक्टोबर १६०४ मा इङ्ल्यान्ड र स्कटल्यान्डका दुवै गद्दीमा अलग-अलग रूपमा विराजमान भएका राजा जेम्सले आफुलाई "ग्रेट ब्रिटेन, फ्रान्स र आयरल्यान्डका राजा" घोषणा गरे।<ref>{{cite web |date=13 March 2010 |title=England/Great Britain: Royal Styles: 1604–1707 |url=http://www.archontology.org/nations/uk/england/king_england/01_kingstyle_1604.php |access-date=27 April 2013 |publisher=Archontology.org}}</ref> सन् १६२५ मा जेम्सको निधन भयो र इङ्ल्यान्डको प्रिभी काउन्सिल (Privy Council) ले चार्ल्स प्रथमलाई नयाँ राजा को घोषणा गर्दै गर्दा, एक स्कटिस सम्भ्रान्त (peer) थोमस एर्स्किन, केल्लीका प्रथम अर्ल, ले स्कटल्यान्ड र इङ्ल्यान्डका राजा (वा इङ्ल्यान्ड र स्कटल्यान्डका राजा ) भन्नुको सट्टा जेम्सले मन पराएका "ग्रेट ब्रिटेनका राजा" भन्ने शब्दावली नै प्रयोग गरिनुपर्छ भनी अडान लिन सफल भए।<ref>HMC 60, ''Manuscripts of the Earl of Mar and Kellie'', vol.2 (1930), p. 226</ref> यद्यपि त्यो उपाधि जेम्सका केही उत्तराधिकारीहरूले पनि प्रयोग गरेका थिए, तर सन् १७०७ सम्म इङ्ल्यान्ड र स्कटल्यान्ड कानूनी रूपमा अलग-अलग देशका रूपमा रहे, जसको आफ्नै संसद् थियो। १७०७ मा दुवै संसद्ले अघिल्लो वर्ष सहमति भएको 'एकीकरण सन्धि' (Treaty of Union) लाई अनुमोदन गर्न '[[एकीकरणको कानुन १७०७|एकीकरणको कानुन]] पारित गरे। यसले १ मे १७०७ देखि लागु हुने गरी एउटै संसद् भएको एउटा एकीकृत राज्य निर्माण गर्‍यो। युनियन सन्धिले यो नयाँ सम्पूर्ण-टापु राज्यको नाम "ग्रेट ब्रिटेन" भनेर तोक्यो, जबकि यसलाई "एउटा राज्य" (One Kingdom) र "संयुक्त अधिराज्य" (United Kingdom) को रूपमा वर्णन गर्‍यो। त्यसैले अधिकांश इतिहासकारहरूका लागि, १७०७ र १८०० को बीचमा अस्तित्वमा रहेको यो सम्पूर्ण-टापु राज्यलाई कि त "ग्रेट ब्रिटेन" वा "ग्रेट ब्रिटेनको राज्य" (Kingdom of Great Britain) भनिन्छ। == भूगोल == == राज्यनीति == == अर्थतन्त्र == == धर्म == == जीवनशैली == == अरु सम्बन्धित विषयहरू == == सन्दर्भ सूची == {{Reflist|30em}} == बाहिरी लिङ्कहरू == {{Commons}} * [http://learningobjects.wesleyan.edu/makingofbritain/ Interactive map of Great Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227114830/http://learningobjects.wesleyan.edu/makingofbritain/ |date=2013-12-27 }} * [http://www.bbc.co.uk/coast Coast] – the BBC explores the coast of Great Britain * [http://www.ordnancesurvey.co.uk/freegb/index.htm#maps Administrative map of Great Britain] – from the [[Ordnance Survey]]; various formats * [http://www.macs.hw.ac.uk/britishisles/ The British Isles] * [http://www.200towns.co.uk/ २०० Major Towns and Cities in the British Isles] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html CIA Factbook United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210102141059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html |date=2021-01-02 }} ===भिडियो लिङ्कहरू=== *[http://www.britishpathe.com/record.php?id=74946 Pathe travelogue, १९६०, ''Journey through Britain''] *[http://www.britishpathe.com/record.php?id=74948 Pathe newsreel, १९६०, ''Know the British''] <!-- two more reels on same site --> *[http://www.britishpathe.com/record.php?id=33400 Pathe newsreel, १९५०, Festival of Britain] {{Coord|53.826|N|2.422|W|display=title|source:dewiki_scale:5000000}} {{Commonscat|Great Britain}} [[श्रेणी:बेलायत| ]] [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:युरोप]] c27f5unjvdwiozoph8xvc6t33mw6f10 1381947 1381942 2026-09-22T03:16:31Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1381947 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands |name = बेलायत (ग्रेट ब्रिटेन) |native name = {{Collapsible list |title = <center>Names in native languages<center> |<center> {{lang|en|'''Great Britain'''}} {{en icon}} </center> <center> {{lang|cy|'''Prydain Fawr'''}} {{cy icon}} </center> <center> {{lang|gd|'''Breatainn Mhòr'''}} {{gd icon}} </center> <center> {{lang|sco|'''Great Breetain'''}} {{sco icon}}</center> <center> {{lang|kw|'''Breten Veur'''}} {{kw icon}}</center> </center>}} |image name = Satellite image of Great Britain and Northern Ireland in April 2002.jpg |image caption = ६ अप्रिल २००२ मा [[नासा]] द्वरा अन्तरिक्षबाट खिचेको ग्रेट ब्रिटेनको वास्तविक तस्बिर। |image size = 200px |locator map = Kingdom of Great Britain.png |location = [[पश्चिमी युरोप|पश्चिम]] [[युरोप]] |coordinates = {{Coord|53.826|N|2.422|W|display=inline}} |archipelago = [[बेलायती द्विप समूह]] |area km2 = २२९,८४८ |area footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.macs.hw.ac.uk/britishisles|title=The British Isles and all that ...|publisher=Heriot-Watt University, Edinburgh |date= |accessdate=7 March 2011}}</ref> |rank = 9th |highest mount = [[बेन नेभिस]] |elevation m = १३४४ |country = {{flag|बेलायत}} |country admin divisions = {{flag|इङ्ल्यान्ड}} <br />{{flag|स्कटल्यान्ड}} <br />{{flag|वेल्स}} |country largest city = [[लन्डन]] |country largest city area = {{convert|609|sqmi|km2|abbr=on}} |population = 62,300,000<br/>(mid-2010 est.)<ref>[http://www.statistics.gov.uk/pdfdir/pop0611.pdfONS: Population Estimates, June 2010]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=note0>Figure refers to the population of the United Kingdom excluding Northern Ireland, and includes about 500,000 persons on smaller islands.</ref> |density km2 =277 }} '''बेलायत''' वा '''ग्रेट ब्रिटेन''' ({{lang-cy|Prydain Fawr}}, {{lang-gd|Breatainn Mhòr}}, {{lang-kw|Breten Veur}}, {{lang-sco|Great Breetain}}), युरोप महादेशको उत्तर-पश्चिममा अवस्थित टापु हो। यस अन्तर्गत [[इङ्ल्यान्ड]], [[स्कटल्यान्ड|स्कटल्यान्ड]] र [[वेल्स]] पर्दछन।<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-37058920 |title=Who, What, Why: Why is it Team GB, not Team UK? |work=BBC News |date=14 August 2016|access-date=6 August 2018}}</ref> यो भुभागमा [[उत्तर आयरल्यान्ड|उत्तरी आयरल्यान्ड]] जोडिएपछि,[[संयुक्त अधिराज्य]] बन्छ।<ref name="ONS Geography Guide" /><ref name="ONS Geography Guide">{{cite web |url=https://geoportal.statistics.gov.uk/datasets/a-beginners-guide-to-uk-geography-2023/about |title=A Beginners Guide to UK Geography (2023) |author=<!--Not stated--> |date=12 March 2024 |website=[[ONS Open Geography Portal|Open Geography Portal]] |publisher=[[Office for National Statistics]] |access-date=31 May 2024 }}</ref> [[चित्र:England,_Scotland_and_Wales_within_the_UK_and_Europe.svg|अङ्गुठाकार|Political definition of ग्रेट ब्रिटेन (dark green) – in Europe (green & dark grey) – in the [[संयुक्त अधिराज्य]] (green)]] == इतिहास == २० अक्टोबर १६०४ मा इङ्ल्यान्ड र स्कटल्यान्डका दुवै गद्दीमा अलग-अलग रूपमा विराजमान भएका राजा जेम्सले आफुलाई "ग्रेट ब्रिटेन, फ्रान्स र आयरल्यान्डका राजा" घोषणा गरे।<ref>{{cite web |date=13 March 2010 |title=England/Great Britain: Royal Styles: 1604–1707 |url=http://www.archontology.org/nations/uk/england/king_england/01_kingstyle_1604.php |access-date=27 April 2013 |publisher=Archontology.org}}</ref> सन् १६२५ मा जेम्सको निधन भयो र इङ्ल्यान्डको प्रिभी काउन्सिल (Privy Council) ले चार्ल्स प्रथमलाई नयाँ राजा को घोषणा गर्दै गर्दा, एक स्कटिस सम्भ्रान्त थोमस एर्स्किन, केल्लीका प्रथम अर्ल, ले स्कटल्यान्ड र इङ्ल्यान्डका राजा (वा इङ्ल्यान्ड र स्कटल्यान्डका राजा ) भन्नुको सट्टा जेम्सले मन पराएका "ग्रेट ब्रिटेनका राजा" भन्ने शब्दावली नै प्रयोग गरिनुपर्छ भनी अडान लिन सफल भए।<ref>HMC 60, ''Manuscripts of the Earl of Mar and Kellie'', vol.2 (1930), p. 226</ref> यद्यपि त्यो उपाधि जेम्सका केही उत्तराधिकारीहरूले पनि प्रयोग गरेका थिए, तर सन् १७०७ सम्म इङ्ल्यान्ड र स्कटल्यान्ड कानूनी रूपमा अलग-अलग देशका रूपमा रहे, जसको आफ्नै संसद् थियो। १७०७ मा दुवै संसद्ले अघिल्लो वर्ष सहमति भएको 'एकीकरण सन्धि' (Treaty of Union) लाई अनुमोदन गर्न '[[एकीकरणको कानुन १७०७|एकीकरणको कानुन]] पारित गरे। यसले १ मे १७०७ देखि लागु हुने गरी एउटै संसद् भएको एउटा एकीकृत राज्य निर्माण गर्‍यो। युनियन सन्धिले यो नयाँ सम्पूर्ण-टापु राज्यको नाम "ग्रेट ब्रिटेन" भनेर तोक्यो, जबकि यसलाई "एउटा राज्य" (One Kingdom) र "संयुक्त अधिराज्य" (United Kingdom) को रूपमा वर्णन गर्‍यो। त्यसैले अधिकांश इतिहासकारहरूका लागि, १७०७ र १८०० को बीचमा अस्तित्वमा रहेको यो सम्पूर्ण-टापु राज्यलाई कि त "ग्रेट ब्रिटेन" वा "ग्रेट ब्रिटेनको राज्य" (Kingdom of Great Britain) भनिन्छ। == भूगोल == == राज्यनीति == == अर्थतन्त्र == == धर्म == == जीवनशैली == == अरु सम्बन्धित विषयहरू == == सन्दर्भ सूची == {{Reflist|30em}} == बाहिरी लिङ्कहरू == {{Commons}} * [http://learningobjects.wesleyan.edu/makingofbritain/ Interactive map of Great Britain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131227114830/http://learningobjects.wesleyan.edu/makingofbritain/ |date=2013-12-27 }} * [http://www.bbc.co.uk/coast Coast] – the BBC explores the coast of Great Britain * [http://www.ordnancesurvey.co.uk/freegb/index.htm#maps Administrative map of Great Britain] – from the [[Ordnance Survey]]; various formats * [http://www.macs.hw.ac.uk/britishisles/ The British Isles] * [http://www.200towns.co.uk/ २०० Major Towns and Cities in the British Isles] * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html CIA Factbook United Kingdom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210102141059/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html |date=2021-01-02 }} ===भिडियो लिङ्कहरू=== *[http://www.britishpathe.com/record.php?id=74946 Pathe travelogue, १९६०, ''Journey through Britain''] *[http://www.britishpathe.com/record.php?id=74948 Pathe newsreel, १९६०, ''Know the British''] <!-- two more reels on same site --> *[http://www.britishpathe.com/record.php?id=33400 Pathe newsreel, १९५०, Festival of Britain] {{Coord|53.826|N|2.422|W|display=title|source:dewiki_scale:5000000}} {{Commonscat|Great Britain}} [[श्रेणी:बेलायत| ]] [[श्रेणी:देशहरू]] [[श्रेणी:युरोप]] izctsk8jnqhtc5jmajccl9qq0qv2q1a 0 2574 1381950 1378302 2026-09-22T07:34:18Z Biplab Anand 13653 [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी/नेपालीकरण|एक उपकरण]] प्रयोग गरेर व्याकरण ठीक गरियो 1381950 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|पर्व तथा दिवस}} {{विशेष लेख}} {{Infobox holiday |holiday_name=दसैँ |type = हिन्दु |image=Durga Puja celebration.jpg |caption= दुर्गा माता |nickname= बडादसैँ, विजया दशमी, आयुध-पूजा, दसेहरा, दसाहरा, दसेरा, दसारा, |country= [[नेपाल]], [[भारत]] तथा अन्य देशका हिन्दुहरू |observedby= [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] |observances= [[दुर्गा पूजा]],[[टीका]] र [[जमरा]] लगाउने |celebrations= यो दिन [[नौरथा|दुर्गा पूजा]]को अन्तिम दिनको रूपमा मनाउनुका साथै एक-आपसमा खुसियाली साटासाट गरिन्छ। |longtype= धार्मिक |significance= महिषासुर राक्षसको बध, [[राम|श्रीराम]]ले [[रावण]]माथि विजय प्राप्त गरेको [[दुर्गा]]ले दैत्य चण्ड-मुण्ड तथा शुम्भ-निशुम्भलाई बध गरेको खुसियालीमा मनाउने गरिन्छ<ref name="Fuller2004p108">{{cite book|author=Christopher John Fuller|title=The Camphor Flame: Popular Nepali and hilly Society in India|url=https://books.google.com/books?id=To6XSeBUW3oC&pg=PA108 |year=2004|publisher= Princeton University Press|isbn=0-691-12048-X|pages=108–109}}</ref> |begins= असोज शुक्ल प्रतिपदादेखि पूर्णिमासम्म |startedby= प्राचीन कालदेखि}} '''दसैँ''' वा '''बडा दसैँ''' (अन्य नाम: '''दसहरा''', '''विजया दशमी''', '''नौरथा''', '''नवरात्रि''', '''आयुध-पूजा''') [[नेपाली]]हरूको प्रमुख चाड हो।<ref>{{cite web|author=|title=नेपालीको महान् पर्व बडादसैँ सुरु, आज घटस्थापना|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/09/799909|language=नेपाली |work=|website=अनलाइन खबर|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}}</ref> राष्ट्रिय चाड समेत मनिने दसैँ (नौरथा) हिन्दु धर्मवलम्बीहरूले [[असोज|असोज]] महिनाको [[शुक्ल पक्ष|शुक्ल]] [[प्रतिपदा]] का दिनदेखि [[नवमी]] सम्म ([[नौरथा]]भर) शक्तिको आराधना गरी दसौँ दिन विहान [[दशमी]]का दिन आफुभन्दा ठुला मान्यजनहरूको हातबाट टीका-प्रसाद ग्रहण गरेर विशेष रूपमा [[पूर्णिमा|पुर्णिमा]] सम्म (प्रसाद ग्रहणका लागि) मनाउने गर्छन्। असोज शुक्ल प्रतिपदा ([[घटस्थापना]]) मा [[जमरा]] राखी नवमीसम्म नौरथा विधिले प्रत्येक दिन फरक देवीहरूको पूजा हुन्छ। प्रतिपदा देखि क्रमशः [[शैलपुत्री]], [[व्रह्मचारणी|ब्रह्मचारिणी]], [[चन्द्रघण्टा|चन्द्रघन्टा]], [[कुशमन्दा|कुष्माण्डा]], [[स्कन्दमाता]], [[कात्यायनी]], [[कालरात्री]], [[महागौरी]], [[सिद्धिदात्री]] गरी नवदुर्गाको पूजा गर्दै सप्तशती (चण्डी) पाठ गरी नव दुर्गा र तृशक्ति महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वोतिको विशेष पूजाआजा र आराधाना गरिन्छ।<ref>{{cite web|author=|title=नवरात्र के हो ? के के गरिन्छ, (माता ब्रह्मचारिणी देवी स्वरुपको पूजा विधि)|url=https://akhabarpati.com/news/6887|language=नेपाली|work=|website=अखबर पाटी|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922155026/https://akhabarpati.com/news/6887 |date=2022-09-22 }}</ref> विजया दशमीको दिन भगवतिले दानवी शक्तिमाथि र रामले [[रावण]]माथि विजय हासिल गरेको उपलक्ष्य्य्य र खुसीयालीमा नवदुर्गा भवानीको प्रसाद स्वरुप रातो टिका र जमरा लगाउने चलन रहेको छ।<ref>{{cite web|author=|title=किन सुरू भयो होला जमरा लगाउने चलन?|url=https://www.setopati.com/social/191067|language=नेपाली|work=|website=सेतोपाटी|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230127173442/https://www.setopati.com/social/191067 |date=2023-01-27 }}</ref> [[असोज|असोज]] (असोज) महिनाको [[शुक्ल पक्ष]]को [[दशमी]] [[तिथि]]को दिन यस पर्वको प्रमुख दिन हो। यसलाई असत्य माथि सत्यको विजयको रूपमा लिइन्छ। यसकारण, यस [[दशमी]]लाई विजया दशमी भनिएको हो। आफ्ना नाता कुटुम्ब ठुला बडा र मान्यजनबाट टिका तथा [[जमरा]] लगाउने र आशीर्वाद प्राप्त गर्ने नयाँ नयाँ कपडाहरू लगाउने, आफ्नो क्षमता अनुसार मिठो खाना खाने-ख्वाउने, घर आँगन, बाटोघाटो, गाँउ बस्ती सफासुग्गर राख्ने जस्ता काम यस चाडमा विशेष उत्साहका साथ गरिन्छ।<ref>{{cite web|author=|title=जमराको महत्व : स्वास्थ्यदेखि संस्कृतिसम्म !|url=https://kharibot.com/news-details/22777/kharibot|language=नेपाली |work=|website=खरिबोट|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}}</ref><ref>{{cite web|author=प्रकाश पाण्डे|title=दसैँ महिमा : दसैँको टिका, जमरा, दक्षिणा र आशीर्वादको के छ महत्व ?|url=https://kharibot.com/news-details/41413/kharibot|language=नेपाली |work=|website=|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}}</ref> दसैँ वर्षका तीन अत्यन्त शुभ [[तिथि|तिथिहरू]]मा पर्छन्: [[चैत|चैत]] (चैत) को [[शुक्ल पक्ष|शुक्ल]]को एवम् [[कात्तिक|कात्तिक]] [[शुक्ल पक्ष|शुक्ल]]को [[प्रतिपदा]] तिथि। यी दिनहरूमा हिन्दुहरू नयाँ कार्य सुरु गर्दछन्, शस्त्रको [[पूजा]] गर्दछन्। विजयदशमी भगवान् [[राम]]को विजयको रूपमा मनाइयोस् अथवा [[दुर्गा पूजा]]को रूपमा, दुवैमा रूपमा यो [[शक्ति]]-[[पूजा]]को पर्व हो, शस्त्र पूजनको तिथि हो। दसैँ हर्ष एवम् उल्लास तथा विजयको पर्व हो। [[हिन्दु संस्कार|हिन्दु संस्कृति]] वीरताको पूजक अनि शौर्यको उपासक हो। व्यक्ति र समाजको रगतमा वीरता प्रकट होस् भन्ने ध्येयले दसैँको उत्सव (पर्व) सुरु भएको हो।<ref>{{cite web|author=|title=महान पर्व दसैँको महत्व र इतिहास|url=https://www.kakhara.com/detail/1394|language=नेपाली |work=|website=कखरा|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}}</ref> दसैँ पर्वले दस प्रकारका पापहरू- काम, क्रोध, लोभ, मोह मद, मत्सर, अहङ्कार, आलस्य, हिंसा र चोरी त्याग्ने(छोड्ने) प्रेरणा दिन्छ।<ref name = "विप्र वार्ता">{{cite web|url= http://www.vipravarta.org/%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5-%E0%A4%A6%E0%A4%B6%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%BE|title= सद्प्रेरणाको पर्व दसहरा|accessdate= १९ अक्टोबर|date= २००७|format= एचटीएम|work= |author= राजकुमार दूबे|last= |first= |authorlink= |publisher= विप्र वार्ता|pages= ०२|language= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110703060837/http://www.vipravarta.org/%E0%A4%B8%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5-%E0%A4%A6%E0%A4%B6%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A4%BE |date=2011-07-03 }}</ref> == महत्त्व == असत्य माथि सत्यको विजयको प्रतीकका रूपमा दसैँ मनाइन्छ। शक्तिवादका अनुयायीहरूका लागि, यो देवी [[दुर्गा]]को विजयको प्रतिनिधित्व गर्दछ। हिन्दु धर्मशास्त्रमा महिषासुर दानवले देवलोक (देवताहरू बस्ने संसार)मा आतङ्क मच्चाएका थिए तर दुर्गाले राक्षसहरूलाई मारेकी थिइन्।<ref name=mm>{{cite web|title=Mahishasur Mardini|url=http://shaktisadhana.50megs.com/Newhomepage/shakti/mahishasuramardini.html|publisher=Shaktisadhana.50megs.com|access-date=11 November 2015}}</ref><ref name=mahishasur>{{cite web|title=The Slayer Of Mahishasura |url=http://www.balagokulam.org/kids/stories/durga.php|publisher=Balagokulam.org|access-date=11 November 2015}}</ref><ref name=mn>{{cite web|title=Major festivals of nepal|url=http://www.asukagroup.com/travel/festival.html|publisher=Asukagroup.com|access-date=11 November 2015|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150331023512/http://www.asukagroup.com/travel/festival.html|archive-date=31 March 2015}}</ref> दसैँको पहिलो नौ दिन दुर्गा र महिषासुरका विभिन्न अवतारहरूबीच भएको युद्धको प्रतीक हो। दसौँ दिन त्यो दिन हो जब दुर्गाले अन्ततः उनलाई पराजित गरेकी थिइन्। अन्य हिन्दुहरूका लागि यो चाड रावणमाथि रामको विजयको प्रतीक हो जुन [[रामायण]]मा वर्णन गरिएको छ। == महत्त्वपूर्ण दिनहरू == ====घटस्थापना==== [[चित्र:Tika and jamara.jpg|thumb|टिका र जमरा]] विजयादशमीको पहिलो दिन घटस्थापना हो। यसै दिनदेखि [[नौरथा]] आरम्भ हुन्छ। क्रमशः दशमीका दिन प्रातः काल मात्र यस व्रत समापन हुन्छ। यसै दिन जमरा राखिन्छ। यस दिन घट कलशको स्थापना गरी देवी-देवतालाई आवाहन गरिन्छ। यस दिन नदी, खोला, बगर वा आफुलाई पायक पर्ने ठाउँमा गई चोखो बालुवा अथवा पञ्चमाटो ल्याई दसैँ घर वा पूजाकोठामा राखी जमरा उमार्न जौ अथवा गाउँ घरमा चलिआएको अन्न छरिन्छ। ====महासप्तमी==== नौरथाको सातौँ दिनलाई फूलपाती अथवा महासप्तमी भनिन्छ। नौरथाको सप्तमीका दिन बेलपत्र, धानको गाभा, अनार, अदुवाको बोट, कच्चु, उखु, केरा आदि नौ प्रकारका पल्लवहरू दसैँ घरमा भित्र्याउने कार्यलाई फूलपाती भित्र्याउने भनिन्छ। [[वर्षा ऋतु]] सकिएर [[शरद ऋतु]]को स्वागतका लागि नयाँ पालुवाहरू घरमा भित्र्याउँदा घरभित्र रहने रोग वृद्धिकारक जीवांश र विभिन्न प्रकारका नकारात्मक कीटाणु र जीवाणुहरू औषधीय पालुवाको प्रभावले घरमा रहन सक्दैनन् भन्ने विश्वास गरिन्छ। ====महाष्टमी==== नौरथाको आठौँ दिनलाई महाअष्टमी भनिन्छ। यस दिनमा महाकाली -भद्रकालीको विशेष पूजा-आजा गरिन्छ। देवीभागवत् अनुसार प्राचीन कालमा दक्षप्रजापतिको यज्ञ नाश गर्ने ज्यादै शक्तिशाली भद्रकाली (करोडौँ योनी-शक्ति) का साथ अष्टमीका दिन उत्पन्न भएको पूजा गर्ने चलन छ। पूजापश्चात् यी देवीलाई बोका, कुखुरा, हाँस, राँगो आदि बलि दिइन्छ। यी दिनहरूमा मानिसहरू आ-आफ्ना कुलदेवी, देवता र स्थानीय देवीदेवतालाई पूजी बलि दिन्छन्। शाकाहारीहरूले नरिवल, कुभिण्डो, केरा, घिरौँला, आदि फल अर्पण गर्दछन्। काठमाडौँको तलेजु भवानीको मन्दिर पनि यस दिन सर्वसाधारणको लागि खुल्ला रहन्छ। यसै दिन दसैँघर (हनुमानढोका) को मूल चोकमा तलेजु भवानीलाई ५४ राँगा र त्यत्ति नै बोका बलि अर्पण गरिन्छ। ====महानवमी==== नौरथाको नवौँ दिनलाई महानवमी भनिन्छ। यस दिन विशेष गरी सिद्धिद्धात्रि देवीको पूजा-आजा गरिन्छ। यसै दिन बिहान कलपूर्जा, हातहतियारहरू तथा सवारीका साधनहरू आदिलाई बलि दिई विश्वकर्माको पूजा पनि सम्पन्न गरिन्छ। यस दिन अरू पूजाको अतिरिक्त विशेष गरी दुई वर्षदेखि दस वर्षसम्मका नवकन्याहरूको पनि पूजाआजा गरिन्छ। ====विजयादशमी==== नौरथाको दसौँ दिनलाई विजयादशमी पनि भनिन्छ। यस सम्बन्धमा श्रीमद्देवीभागवत नौरथा प्रकरणमा नौरथा पर्यन्त अहोरात्र व्रत बसी दशमीका दिन शुभसाहितमा भगवान रामचन्द्रले रावण माथि विजय प्राप्त गरेकाले यसलाई विजयादशमी भनिएको हो भन्ने कथन छ। यस दिनमा देवीका मूर्तिहरू र नवपत्रिकालाई बाजा, गाजा या वैदिक मन्त्र पढी जलाशयमा लगी सेलाई त्यसपछि घडाका जलले अभिषेक गरी देवीलाई चढाएको रातो अनि सेतो वस्त्रको कपडालाई प्रसादको रूपमा घाँटीमा लगाइन्छ। अनि घरका मोलमान्छेले भगवतीको प्रसाद स्वरूप अवीर र दहीमा मुछेको चामलका टीका निधारमा, जमरा टाउकोमा लगाई दक्षिणा दिई आशीर्वाद दिन्छन्। अनि सपरिवार नातेदारकहाँ तथा मान्यवरकहाँ दसैँको लागि तयार पारी राखिएको नयाँ लुगा लाई टीका लगाउन जान्छन्। {| class="wikitable" |+टीका लाउँदा दिने आशिष (पुरुष):- !आशिष !अनुवाद |- | {{poem quote|text= आयू द्रोणसुते श्रीयो दसरथे शत्रुक्षयं राघवे। ऐश्वर्यं नहुषे गतिश्च पवने मानञ्च दुर्‍योधने। दानं सूर्यसुते बलं हलधरे सत्यञ्च कुन्तीसुते। विज्ञानं विदुरे भवन्तु भवतां कीर्तिश्च नारायणे ॥}} |{{poem quote|text= [[द्रोणाचार्य|द्रोण]]पुत्र [[अश्वत्थामा|अस्वत्थामा]]को जस्तो दीर्घायु, [[दशरथ|दशरथ राजा]]को जस्तो श्रीसम्पत्ति प्राप्त होस्, [[राम|भगवान् राम]]को जस्तो शत्रु नाश हुन्, [[नहुष|नहुष राजा]]को जस्तो ऐश्वर्य, [[वायु (देव)|पवन]]सुत [[हनुमान]]को जस्तो गतिशीलता, [[दुर्योधन]]को जस्तो मान, [[सूर्य (देवता)|सूर्य]]पुत्र [[कर्ण (महाभारत)|कर्ण]]को जस्तो दानवीरता, हलधर [[बलराम]]को जस्तो बल, [[कुन्ती]]पुत्र [[युधिष्ठिर]]को जस्तो सत्यवादिता, [[विदुर]]को जस्तो ज्ञान र [[नारायण|भगवान् नारायण]]को जस्तो कीर्ति तिमीलाई प्राप्त होस्}} |} द्रोणपुत्र अस्वत्थामाको जस्तो दीर्घायु, दसरथ राजाको जस्तो श्रीसम्पत्ति प्राप्त होस्, भगवान् रामको जस्तो शत्रु नाश हुन्, [[नहुष]] राजाको जस्तो ऐश्वर्य, पवनसुत हनुमानको जस्तो गतिशीलता, दुर्योधनको जस्तो मान, सूर्यपुत्र कर्णको जस्तो दानवीरता, हलधर बलरामको जस्तो बल, कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरको जस्तो सत्यवादिता, विदुरको जस्तो ज्ञान र भगवान् नारायणको जस्तो कीर्ति तपाईँलाई प्राप्त होस् भनी मान्यजनबाट आशीर्वचन लिइन्छ। मानिसको मस्तिष्कमा रहेको विकारलाई हटाई पराक्रमी पुरुषार्थी भावको विकासका लागि टीका लगाइन्छ। मजिठोको रातो रङमा गाईको दूधको दहीले रंगाएको रातो, सेतो अक्षताको टीका लगाउनुपर्छ। रातो र सेतो शान्ति र समृद्धिको प्रतीक हो। टीकाले मन, मस्तिष्क, विचारलाई शुद्ध चेतनायुक्त बनाउँछ भन्ने विश्वास रहेको छ। {| class="wikitable" |+टीका लाउँदा दिने आशिष (महिला):- !आशिष !अनुवाद |- |{{poem quote|text= जयन्ती मङ्गलाकाली भद्रकाली कपालिनी। दुर्गा क्षमा शिवधात्री स्वाहा स्वधा नमोस्तुते। जयत्वं देवी चामुण्डे जय भूतार्तिहारिणि जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते॥}} |{{poem quote|text= ओम जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी। दुर्गा, क्षमा, शिव, धात्री, स्वाहा, स्वाधा, म तिमीलाई नमन गर्दछु। हे देवी चामुण्डा तिम्रो जय होस्, तिम्रो जय होस्, प्राणीको दुःख नाश गर्ने होस्। जय सर्वगते देवी कालरात्रिमा म तिमीलाई नमन गर्दछु।}} |} आफ्नो घरमा टीका लगाउन आउनेको क्रम पनि उत्तिकै रहन्छ। अन्त्यमा यो टीका लगाउने काम पूणिर्मासम्म जारी रहन्छ र पूर्णिमादेखि एक पक्षको (पन्ध्र) दसैँ चाडको अन्त्य हुन्छ।यसै बखत वर्षा पुग्यो भनी इन्द्रलाई समाचार दिने पौराणिक कथनको अवलम्बन गरी वर्षा थाम्न चङ्गा उडाउने कार्य पनि बन्द गरिन्छ। 'आवाहनं नजानामि नजानामि विर्जसनम्। पूजां चैव नजानामि क्षम्यतां परमेश्वरी। इमां पूजां मया देवी यथाशक्त्या निवेदितम्। रक्षार्थ त्वत्प्रसादाय व्रज स्वस्थानमुत्तमम्।।' यसपछि देवीका मूर्तिहरू र नवपत्रिकालाई बाजा, गाजा या वैदिक मन्त्र पढी जलाशयमा लगी सेलाई त्यसपछि घडाका जलले अभिषेक गरी देवीलाई चढाएको रातो अनि सेतो वस्त्रको कपडालाई प्रसादको रूपमा घाँटीमा लगाइन्छ। अनि घरका मुलिद्वारा भगवतीको प्रसाद स्वरूप अवीर र दहीमा मुछेको चामलका टीका निधारमा, जमरा टाउकोमा लगाई दक्षिणा दिई आशीर्वाद ग्रहण गरिन्छ। अनि सपरिवार नातेदारकहाँ तथा मान्यवरकहाँ दसैँको लागि तयार पारी राखिएको लुगाले ठाँटिएर टीका लगाउन जान्छन्। === कोजाग्रत पूर्णिमा === पूर्णिमाको दिन मनाइने यस पर्वको अन्तिम दिनलाई 'कोजाग्रत' पूर्णिमा भनिन्छ। कोजाग्रतको शाब्दिक अर्थ ' जागृत' भन्ने हो। यस दिन धनधान्यकी देवी लक्ष्मीको पूजा आराधना गरिन्छ। देवी लक्ष्मी पृथ्वीमा अवतरित हुन्छिन् र धन र समृद्धिको साथ रातभर जाग्राम रहने जो कोहीलाई वर्षा गराउँछिन् भन्ने विश्वास गरिन्छ। मानिसहरू तास, लङ्गुर बुर्जा, कौडा लगायतका खेलहरू पनि खेल्ने गर्छन् तथापि, यस्ता खेलहरू नेपालमा प्रतिबन्धित छन्। == अन्य देशहरूमा == ===भारतमा दसैँ=== विजयदशमी भगवान [[राम]]को विजयको रूपमा मनाइयोस् अथवा [[दुर्गा पूजा]]को रूपमा, दुवैमा रूपमा यो [[शक्ति]]-[[पूजा]]को पर्व हो, शस्त्र पूजनको तिथि हो। हर्षोउल्लास तथा विजयको पर्व हो। संसारका कुना-कुनामा यो पर्व विभिन्न रूपमा मनाइन्छ। '''[[सिक्किम]]'''मा पनि [[नेपाल]]मा जस्तै घटस्थापना, फूलपाती, विजया दशमी आदि धूमधामसित मनाइन्छ, नेपालमा जस्तै दसैँ मनाउने अन्य स्थानहरू हुन्: # [[पश्चिम बङ्गाल]] उत्तरी जिल्लाहरू जसमा दार्जिलिङ्ग, जलपाईगुडी हुन्। # [[भुटान]] देश। # [[म्यानमार]]। # भारतका उत्तर-पूर्वी नेपाली बसेका राज्यहरू जस्तै [[मेघालय]], [[असम|असम]], [[अरुणाचल प्रदेश]], [[नागाल्यान्ड]], [[मणिपुर]], [[त्रिपुरा]], [[उत्तराखण्ड]]को देहरादून आदि। # विश्वका ती स्थानहरू जहाँ नेपालीहरू बसोबास गर्दैछन्। '''[[हिमाचल प्रदेश]]'''मा '''कुल्लू का दसहरा''' भनेर प्रसिद्ध छ। अन्य स्थानहरूकै जस्तो यहाँ पनि दस दिन अथवा एक सप्ताह पूर्व यस पर्वको तयारी आरम्भ हुन्छ। स्त्री-पुरुष सबै सुन्दर वस्त्रहरू पहिरिएर [[तुरही]], बिगुल, [[ढोल]], [[नगरा]], [[बाँसुरी]] आदि-आदि जोसित जो बाजा छ, लिएर बाहिर निस्कन्छन्। पहाडका मानिसहरू आफ्नो ग्रामीण देवताको धूम धामसित जुलूस निकालेर पूजा गर्दछन्। देवताहरूको मूर्तिलाई आकर्षक पालकीमा सुन्दर ढङ्गले सजाइन्छ। साथै उनीहरू आफ्नो मुख्य देवता रघुनाथजीको पनि पूजा गर्दछन्। यस जुलूसमा प्रशिक्षित नर्तक-नटी नृत्य गर्दछन्। यस प्रकार जुलूस बनाएर नगरका मुख्य भागहरू हुँदै नगर परिक्रमा गर्दछन् र कुल्लू नगरमा देवता रघुनाथजीको वंदनासित दसैँ (दसहरा) उत्सवको आरम्भ गर्छन्। दशमीको दिन यस उत्सवको शोभा रोचक हुन्छ।<ref name = "भास्कर भारत">{{cite web|url= http://www.bhaskar.com/spotlight/dussehra/200710190710191639_dassera_utsav.html|title= भारत भरमा दसहरा उत्सव|accessdate= १९ अक्टोबर|date= २००७|format= एचटीएम|work= |publisher= भास्कर डट कम|pages= ०२|language= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080905114145/http://www.bhaskar.com/spotlight/dussehra/200710190710191639_dassera_utsav.html |date=2008-09-05 }}</ref> '''[[पन्जाब, भारत|पन्जाब]]'''मा दसहरा [[नौरथा]]का नौ दिनको उपवास राखेर मनाइन्छ। त्यसबेला यहाँ अतिथहरूको स्वागत पारंपरिक मिठाई र उपहारले गरिन्छ। यहाँ पनि रावण-दहनको आयोजन हुन्छ अनि मैदानहरूमा मेला लाग्छन्। '''बस्तर'''मा दसहराको मुख्य कारणलाई रामले रावणमाथि गरेको विजय नमानेर, मानिसहरू यसको कारण मां दन्तेश्वरीको आराधनालाई समर्पित एक पर्व मान्दछन्। दन्तेश्वरी माता बस्तर अञ्चलका निवासीहरूको आराध्य देवी हुन्, जसलाई दुर्गाको रूप मानिन्छ। यहाँ यो पर्व पुरै ७५ दिनसम्म चल्दछ। यहाँ दसहरा [[साउन|साउन]] मासको [[औँसी|अमावाश्य]] देखि [[असोज|असोज]] मासको [[शुक्ल पक्ष|शुक्ल]] [[त्रयोदशी|त्रयोदसी]]सम्म चल्छ। प्रथम दिन जसलाई काछिन गादि भन्दछन्, देवीसित समारोह आरम्भको अनुमति लिइन्छ। देवीलाई एउटा गद्दीमा सजाइन्छ, जसलाई काछिन गादि भनिन्छ। यो समारोह लगभग १५औँ शताब्दीदेखि सुरु भएको बतान्छ। यस पछि जोगी-बिठाई कार्यक्रम, त्यसपछि भीतर रैनी (विजया दशमी) र बाहर रैनी (रथ-यात्रा) र अंतमा मुरिया दरबार उत्सव मनाइन्छ। यो [[असोज|असोज]] [[शुक्ल पक्ष|शुक्ल]] [[त्रयोदशी|त्रयोदसी]]मा ओहाडी पर्वसित समापन हुन्छ।<ref name = "रीडिफ">{{cite web|url= http://rypcg.rediffiland.com/blogs/2008/10/01/.html|title= सांस्कृतिक परम्पराओं की विरासत - बस्तर दसहरा|accessdate= १ अक्टोबर|date= २००८|format= एचटीएम|work= |publisher= रिडिफ आइल्यान्ड|pages= १|language= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090131103851/http://rypcg.rediffiland.com/blogs/2008/10/01/.html |date=2009-01-31 }}</ref> '''[[पश्चिम बङ्गाल]]'''मा यो पर्व [[दुर्गा पूजा]]को रूपमा नै मनाइन्छ। यो बङ्गालीको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पर्व हो। [[पश्चिम बङ्गाल|बङ्गाल]]मा पाँच दिनसम्म यो पर्व मनाइन्छ। यहाँ देवी दुर्गालाई भव्य सुशोभित पण्डालहरूमा सजाइन्छ। देशका नामी कलाकारहरू बोलाएर दुर्गाको मूर्ति तयार गरिन्छ। यसका साथै अन्य देवी द्वेवताहरूको पनि मूर्तिहरू बनाइन्छ। पर्वको समयमा शहरका सानातिना स्टालहरू पनि मिठाईले भरिन्छन्। यहाँ षष्ठीको दिन दुर्गा देवीको बोधन, आमन्त्रण एवम् प्राण प्रतिष्ठा आदिको आयोजन गरिन्छ। त्यसपछि सप्तमी, अष्टमी एवम् नवमीका दिन प्रातः र सायंकाल दुर्गाको पूजामा व्यतीत हुन्छन्। दशमीको दिन विशेष पूजाको आयोजन गरिन्छ। प्रसाद चढाइन्छ र प्रसाद वितरण गरिन्छ। पुरुष आपसमा आलिंगन गर्दछन्, जसलाई कोलाकुली भनिन्छ।<ref name = "भास्कर विजयादशमी">{{cite news|url= http://www.bhaskar.com/spotlight/dussehra/200710190710191650_vijayadashmi.html|title= विजयादशमी|accessdate= १९ अक्टोबर|date= २००७|format= एचटिएम|work= |publisher= भास्कर डटकम|pages= १|language= }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001151305/http://www.bhaskar.com/spotlight/dussehra/200710190710191650_vijayadashmi.html |date=2009-10-01 }}</ref> स्त्रीहरूले देवीको शीरमा सिंदूर चढाउँछन् र देवीलाई आँशु झार्दै विदाइ दिन्छन्। यसका साथै उनीहरू आपस्तमा पनि सिन्दूर लगाउँछन् र सिन्दूर खेल्छन्। यस दिन यहाँ [[ठेउवा|नीलकण्ठ]] पक्षीको दर्शन शुभ मानिन्छ।<ref name = "भास्कर विजयादशमी"/> त्यसपछि देवी प्रतिमाहरूलाई ठुला-ठुला ट्रकहरूमा हालेर विसर्जनको निम्ति लगिन्छ। विसर्जनको यो यात्रा पनि साह्रै शोभनीय र दर्शनीय हुन्छ।<ref name = "भास्कर भारत"/> '''[[तमिलनाडु]], [[आन्ध्र प्रदेश]] एवम् [[कर्नाटक]]'''मा दसहरा नौ दिनसम्म चल्छ जसमा तीन देवीहरू लक्ष्मी, सरस्वती र दुर्गाको पूजा गरिन्छ। पहिला तीन दिन [[लक्ष्मी]] - धन र समृद्धिकी देवीको पूजन हुन्छ। दोस्रो तीन दिन [[सरस्वती]]- कला र विद्याकी देवीको अर्चना गरिन्छ र अन्तिम दिन देवी दुर्गा-शक्तिकी देवीको स्तुति गरिन्छ। पूजन स्थललाई राम्ररी फूलहरूले र दीपकहरूले सजाइन्छ। मानिसहरू एक-अर्काप्रति मिठाईहरू र लुगाहरू आदान-प्रदान गर्दछन्। यहाँ दसहरा नानीहरूको निम्ति शिक्षा या कला सम्बन्धि नयाँ कार्य सिक्नकालागि शुभ समय मानिन्छ। कर्नाटकमा [[मैसुर|मैसुर]]को दसहरा विशेष उल्लेखनीय छ। [[मैसुर|मैसुर]]मा दसहराको समय पुरै शहरका गल्लीहरू रोशनीले सजाइन्छ र हात्तीहरूलाई सिंगारेर शहरभरि एक भव्य जुलूससित घुमाइन्छ। यस समय प्रसिद्ध '''मैसुर महल'''लाई दीपमालिकाहरूले सजाइन्छ। यसका साथै मानिसहरू टार्च लाईट लिएर नाँच-गान गरी आनन्द लिन्छन्। यी द्रविड प्रदेशहरूमा रावण-दहनको आयोजन गरिदैन।<ref name = "भास्कर भारत"/> [[गुजरात]]मा मिट्टी सुशोभित रङ्गीन घडा देवीको प्रतीक मानिन्छ र यसलाई कुमारी केटीहरूले सिरमा राखेर एउटा लोकप्रिय नृत्य गर्छन् जसलाई गरबा भनिन्छ। गरबा नृत्य यस पर्वको महत्त्वपूर्ण अङ्ग हो। पुरुष एवम् महिलाहरू दुईवटा साना-साना रङ्गाएका लौरा लिएर सङ्गीतको लयमा आपसमा बजाउँदै घूमेर नृत्य गर्दछन्। यस अवसरमा भक्ति, चलचित्र तथा पारंपरिक लोक-सङ्गीत सबै थोकको समायोजन हुन्छ। पूजा र आरतीपछि डांडिया रास रातभरि गरिन्छ। नौरथामा सुन र गहना किन्नु शुभ मानिन्छ।<ref name = "भास्कर भारत"/> [[महाराष्ट्र]]मा यस अवसरमा सिलंगणको नामले सामाजिक महोत्सवको रूपमा मनाइन्छ। सायंकालको समयमा सबैजना सुन्दर-सुन्दर नयाँ लुगा लगाएर गाँउको सीमा पार गरेर [[शमी]] वृक्षका पातको रूपमा 'स्वर्ण' (सुन) लिएर आ-आफ्नो गाउँ फिर्छन्। फेरि त्यस स्वर्णलाई परस्परमा आदान-प्रदान गर्दछन्। [[चित्र:An Ramlila Actor In The Role of Ravana.jpg|thumb|200px|[[रावण|लंकापति रावण]]लाई '''दसानन''' पनि भनिन्छ।]] महाराष्ट्रमा [[नौरथा]]का नौ दिन मां दुर्गालाई समर्पित गरिन्छ, जब कि दसौँ दिन ज्ञानकी देवी [[सरस्वती]]को वंदना गरिन्छ। यस दिन विद्यालय जाने बालबालिका आफ्नो पढाईको निम्ति आशीर्वाद माँग्न माता सरस्वतीका तांत्रिक चिह्नहरूको पूजा गर्छन्। कुनै पनि कुरालाई सुरु गर्न विशेष गरी विद्या सुरु गर्न यो दिन अति शुभ मानिन्छ। महाराष्ट्रका मानिसहरू यस दिनलाई विवाह, गृह-प्रवेश एवम् नयाँ घर किन्ने शुभ मुहूर्त मान्दछन्।<ref name = "भास्कर भारत"/> '''कश्मीर'''का अल्पसङ्ख्यक हिन्दु नौरथाको पर्वलाई श्रद्धासित मनाउँछन्। परिवारका सबै वयस्क सदस्य नौ दिनसम्म खालि पानी खाएर उपवास बस्छन्। अत्यन्त पुरानू परम्परा अनुसार नौ दिनसम्म मानिसहरू माता '''खीर भवानी'''को दर्शन गर्न जान्छन्। यो मन्दिर एउटा तालको बीचमा बनिएको छ। बताइन्छ कि देवीले अपने भक्तहरूसित भनेकी थिइन्: जब कुनै अनर्थ हुने सम्भावना हुन्छ त्यसबेला सरोवर (ताल)को पानी कालो हुनेछ। भनिन्छ कि इंदिरा गान्धीको हत्याको ठीक एक दिन पहिला र भारत-पाकिस्तान युद्धको पहिला यहाँको पानी साँच्चै कालो भएको भनी बताइएकोछ। == विविध == [[चित्र:Putting Tika From Elder.jpeg|thumbnail|right|दसैँमा टीका ग्रहण गर्दै]] यस चाडले "ईश्वरीय" र "राक्षसी" शक्तिहरूबीचको रक्तपातपूर्ण लडाइँको सम्झना गर्ने भएकोले यस समयमा पशुबलिहरू सामान्य जस्तै छ।<ref>{{cite web|url=http://www.explorehimalaya.com/blog/september-festivals/|title=September Festivals|date=27 September 2009|publisher=Explore Himalaya}}</ref> [[मालश्री धुन]] लाई दसैँको सङ्गीतको रुपमा नेपाली सङ्गीतको मूलधारमा समाहित गरिएको छ।<ref>[http://ecs.com.np/features/melodious-instruments-of-lyrical-nepal Melodious Instruments of Lyrical Nepal]</ref> यही धुनले नै दसैँ आएको घोषणा हुन्छ। मालाश्री धुन नेवाः कलाको सबैभन्दा पुरानो जीवित भक्ति सङ्गीत मध्ये एक हो, जसको उत्पत्ति १७औँ शताब्दीमा भएको थियो। उचित समयमा र दसैँ नेवारहरूले मात्र होइन तर सबै नेपालीहरूले मनाउने तथ्यलाई पनि ध्यानमा राख्दै, यो धुनलाई सृजना गरिएको थियो। यो राष्ट्रिय संस्कृतिको एक भाग हो जसलाई दसैँको समयमा बजाइन्छ। दसैँ नजिकिँदै जाँदा चङ्गा उडाउनु सामान्य हुँदै जान्छ। अब वर्षा नपठाउन भगवान्लाई सम्झाउने एउटा तरिका मानिने भएकाले चङ्गा उडाउने गरिन्छ।<ref name="Ecs Dasain">{{cite web|title=ECS Dasain|url=http://ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=314|publisher=ECS.com.np|access-date=11 November 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111020074119/http://ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=314 |date=20 October 2011 }}</ref> यो नेपालमा दसैँ मनाउनुको एउटा महत्वपूर्ण पाटो हो। रङ्गीचङ्गी चङ्गा र 'चङ्गा चेट' (यो वाक्यांश सामान्यतया एकले अर्को व्यक्तिको चङ्गाको डोरी काट्दा प्रयोग गरिन्छ) भनेर चिच्याउने आवाजहरू चाडको समयमा लोकप्रिय रहन्छ। तास, लङ्गुर बुर्जा, कौडा आदी खेल्नु पनि दसैँ मनाउने अर्को तरिका हो। दसैँको समयमा केटाकेटीहरू चङ्गा उडाउन व्यस्त हुँदा, परिवारका ठुला सदस्यहरू पैसा र रमाइलोको लागि एकसाथ भेला भएर र तास खेलेर आफ्नो समय बिताउँछन्। नयाँ लुगा किन्नु र लगाउनु चाडबाडको महत्वपूर्ण भाग हो। गाउँघरमा बसोबास गर्ने धेरै मानिस गरिबीको रेखामुनि रहेकाले उनीहरूका लागि नयाँ लुगा दसैँसँगै मात्र किनमेल गरेको पाइन्छ। लगभग सबै पसलहरूमा उत्सव प्रस्तावहरू र छुटहरूका साथ सामानहरू बिक्री गरिन्छ। यसले किनमेललाई थप आकर्षक बनाउँछ। चाडबाडमा सबैभन्दा बढी लत्ताकपडा बिक्री हुने गरेको छ।<ref name=swing>{{cite web|title=To Swing On A Ping|url=http://www.ecs.com.np/living_category.php?category=8&id=104|publisher=ECS.com.np|access-date=11 November 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025021935/http://ecs.com.np/living_category.php?category=8&id=104 |date=25 October 2011 }}</ref> [[चित्र:पिर्केे पिङ.jpg|swing of a village|thumb|250px|दसैँमा निर्माण गरिएको फिर्के पिङ]] उत्सवको रूपमा देशका धेरै भागहरूमा बाँसको पिङहरू निर्माण गरिन्छ। दसैँमा विभिन्न प्रकारका पिङहरू निर्मण गरिन्छन्। यसले स्थानीय संस्कृति, परम्परा, सामुदायिक भावना, र आनन्दको सबै भन्दा राम्रो प्रस्तुती मानिन्छ। यी पिङहरू समुदायका सदस्यहरूले परम्परागत सामग्रीहरूद्वारा निर्माण गरेका हुन् जसमा कडा घाँस, बाँसको लट्ठी र काठ र डोरी प्रयोग गरिन्छ। सामान्यतया घटस्थापनाको एक हप्ताअघि नै पिङ निर्माण हुने र दसैँपछि आउने तिहारपछि मात्र भत्काउने गरिन्छ। कुनै-कुनै पिङको उचाइ बीस फिटभन्दा बढी हुन्छ। सबै उमेरका मानिसहरू पिङको आनन्द लिन्छन्। चाडबाडको समयमा मेला तथा उत्सवको आयोजना गरिन्छ। सामान्यतया, यस पर्वमा विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू पनि आयोजना गरिन्छ।। तथापि, सहरहरूमा व्यावसायिक मेला र उत्सवहरू सामान्यतया व्यवस्थित हुन्छन्। हरेक वर्ष दसैँमा राँगा, हाँस, भेडा, कुखुरा, खसी बोकालगायत हजारौँ जनावरको वध हुने गरेको छ। यस्ता बलिबाट देवीदेवताहरू प्रसन्न हुन्छन् भन्ने मान्यता भएकाले यसलाई महत्वपूर्ण अनुष्ठानका रूपमा लिइन्छ। प्रायः सबै मन्दिरहरू, विशेष गरी दुर्गा र काली मन्दिरहरूमा हजारौँ बलि चढाइन्छ। अष्टमी र नवमी बलि दिने प्रमुख दिन हो। देवीदेवताहरूलाई प्रसन्न पार्न हजारौँ पशुहरूको बलि चढाइन्छ भने मानिसहरू चाडवाडका लागि पशुहरूको पनि बलि चढाउँछन्। चाडबाडको पन्ध्र दिनसम्म धेरै भोज भतेर र जमघट हुने भएकाले मासुको माग ह्वात्तै बढ्छ। माग पूरा गर्न, जनावरहरूको वध धेरै उच्च र आवश्यक हुन्छ जसले गर्दा यस पर्व खर्चिलो हुन जान्छ।<ref>{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com/news/28118/|title=Enjoy Healthy Food This Dashain|work=My Republica|access-date=24 September 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/goats-for-dashain-2/|title=Goat for Dashain - The Himalayan Times|date=21 September 2017|work=The Himalayan Times|access-date=24 September 2017|language=en-US}}</ref> == विजय पर्व == दसैँको उत्सव शक्ति र शक्तिको समन्वय गराउने उत्सव हो। नौरथाका नौ दिन जगदम्बाको उपासना गरेर शक्तिशाली बनेको मनुष्य विजय प्राप्तिको लागि तत्पर रहन्छ। यस दृष्टिले दसैँ अर्थात विजयको लागि प्रस्थानको उत्सवको उत्सव आवश्यक पनि हुन्छ। हिन्दु संस्कृति प्राचीनकालदेखि नैं वीरता र शौर्यको समर्थक रहेकोछ। प्रत्येक व्यक्ति र समाजको खूनमा वीरताको प्रादुर्भाव होस् भन्ने ध्येयले नैं दसैँको उत्सव मनाइन्छ। यदि कतै युद्ध अनिवार्य नैं भयो भनें शत्रुको आक्रमणको प्रतीक्षा नगरी उमाथि आक्रमण गरेर जित्नु नैं कुशल राजनीति हो। भगवान रामको समयदेखि नैं यो दिन विजय प्रस्थानको प्रतीक निश्चित भएको भन्ने भनाई छ। भगवान रामले रावणसित युद्ध गर्न यसै दिन प्रस्थान गरेका थिए। मराठा रत्न '''शिवाजी'''ले पनि '''औरंगजेव'''को विरुद्ध यसै दिन प्रस्थान गरेर हिन्दु धर्मको रक्षा गरेका थिए। इतिहासमा अनेक उदाहरण छन् जब हिन्दु राजा यस दिन विजय-प्रस्थान गर्दथे। [[चित्र:Rama and Hanuman fighting Ravana, an album painting on paper, c1820.jpg|thumb|200px|[[रावण]]लाई मार्दै [[राम]]को चित्रण।]] यस पर्वलाई भगवतीको 'विजया' नाममाथि पनि 'विजया दशमी' भनिएको हो। यस दिन भगवान [[राम|रामचंद्र]] चौध वर्षको वनवास भोगेर तथा [[रावण]]को वध गरेर [[अयोध्या]] पुगे। यस कारण पनि यस पर्वलाई 'विजया दशमी' भनिन्छ। यस्तो मानिएको छ कि [[असोज|असोज]] [[शुक्ल पक्ष|शुक्ल]] दशमीमा तारा उदय हुने समय 'विजय' नामक '''मुहूर्त''' हुन्छ। यो काल सर्वकार्य सिद्धिदायक हुन्छ। यसकारण पनि यसलाई विजया दशमी भनिएको हो। यस्तो पनि मानिएको छ कि शत्रुमाथि विजय पाउनका लागि यसै समयमा प्रस्थान गर्नुपर्छ। यस दिन '''श्रवण नक्षत्र'''को योग अझ शुभ मानिएकोछ। यस दिन '''दुर्‍योधन'''ले '''पाण्डव'''लाई जुवामा पराजित गरेर बाह्र वर्षको वनवासको साथ तेह्रौँ वर्षमा अज्ञातवासको शर्त दिएका थिए। तेह्रौँ वर्षमा यदि उनीहरूको पत्ता लागे पाण्डवले पुनः वनवास भोग्नु पर्ने थियो। यसै अज्ञातवासमा '''अर्जुन'''ले आफ्नो धनु एउटा [[शमी]] वृक्षमा राखेका थिए तथा स्वयं राजा '''विराट'''को दरवारमा नौकरी गरेकाथिए। जब गोरक्षाको लागि '''विराट'''का पुत्रले '''अर्जुन'''लाई आफ्नो साथ लिए, तब अर्जुनले शमी वृक्षबाट आफ्ना हतियार उठाएर शत्रुमाथि विजय प्राप्त गरेका थिए। विजया दशमीको दिन भगवान रामचन्द्रले लङ्कामाथि चढाई गर्न प्रस्थान गर्दा शमी वृक्षले भगवानको विजयको उद्घोष गरेको बताइन्छ। विजयकालमा शमीको पूजा यसै कारण भएको हो। == पशुबलिसँग सम्बन्धित विवाद == दसैँ पर्वमा पशुबलिका कारण प्रायः आलोचना हुने गरेको छ। सामूहिक पशुबलि विरुद्ध सरकारी कारबाहीको माग गरिएको छ।<ref>{{cite web|last=Criveller |first=Gianni |url=http://www.asianews.it/news-en/Buddhists-and-animal-rights-activists-against-animal-slaughter-for-Durga-32254.html |title=NEPAL Buddhists and animal rights activists against animal slaughter for Durga - Asia News |publisher=Asianews.it |access-date=11 November 2015}}</ref><ref>{{cite web|author=Bibek Bhandari |url=http://www.scmp.com/news/asia/article/1625292/animal-rights-activists-want-nepals-sacrifice-festival-stopped |title=Animal rights activists want Nepal's sacrifice festival stopped &#124; South China Morning Post |date=27 October 2014 |publisher=Scmp.com |access-date=11 November 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.myrepublica.com/news/27990/|title=NFC starts selling goats for Dashain|work=My Republica|access-date=24 September 2017|language=en}}</ref> ताजा रगत चढाउँदा देवी दुर्गा प्रसन्न हुन्छ भन्ने विश्वासका साथ विशेषगरी पर्वको आठौँ र नवौँ दिनमा सयौँ पशुपक्षीको विधिपूर्वक वध गरिन्छ।<ref>{{cite news|last=Haviland |first=Charles |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7052543.stm|title=Revulsion over Nepal animal slaughter|work=बीबीसी |date=19 October 2007 |access-date=9 October 2016}}</ref> परम्परागत रूपमा बलिको लागि योग्य चरा र जनावरहरूमा खसी, बोका, राँगा, भेडा, कुखुरा र हाँस समावेश छन्।<ref>{{cite web |url=http://www.occupyforanimals.net/dashain-festival-nepal.html |title=Dashain festival, Nepal - Occupy for Animals! |publisher=Occupyforanimals.net |access-date=11 November 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117015154/http://www.occupyforanimals.net/dashain-festival-nepal.html |date=17 November 2015 }}</ref> केही पशु अधिकारकर्मीहरूले चराचुरुङ्गी र जनावरहरूको विपरीत फर्सी र नरिवलको प्रयोगको लागि आह्वान गरेका छन्।<ref name="globalvoices1">{{cite web|url=https://globalvoices.org/2010/10/21/debating-animal-cruelty-during-nepals-dashain-festival/ |title=Debating Animal Cruelty During Nepal's Dashain Festival · Global Voices |publisher=Globalvoices.org |date=21 October 2010 |access-date=11 November 2015}}</ref> विभिन्न राष्ट्रिय विभूति तथा पशु अधिकारकर्मीले पनि यस पर्वमा पशुक्रूरताको विषयमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। २०७३ असोज १७ का दिन नेपाली हास्यकलाकार [[हरिवंश आचार्य]]ले नेपाल साप्ताहिकमा 'एउटा खसीको आत्माकथा' शीर्षकको व्यङ्ग्यात्मक लेख लेखेका थिए।<ref name="auto">{{cite web|title=एउटा खसीको आत्मकथा|url=http://nepal.ekantipur.com/news/2016-10-03/20161003140201.html|website=नेपाल साप्ताहिक|language=ne|publisher=कान्तिपुर प्रकाशन|access-date=9 October 2016|date=3 October 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006090033/http://nepal.ekantipur.com/news/2016-10-03/20161003140201.html |date=6 October 2016 }}</ref> नेपालको वर्तमान राजनीतिक परिवेशमा पनि विभिन्न आदिवासी जनजाति (आदिवासी जनजाति) ले आफुमाथि राज्यले चाडबाड थोपरिएको तर्क गर्दै आएका छन्। नेपाली राज्यमा प्रभुत्व जमाएको हिन्दु सम्भ्रान्तवर्गको सांस्कृतिक प्रभुत्वको विरोध गर्न विभिन्न सङ्गठन (हिन्दु विरोधी) ले दसैँ बहिष्कार गरेका छन्।<ref>{{cite web|author=वसन्त महर्जन|title=अतिवादको चेपुवामा दसैँ|url=https://www.himalkhabar.com/news/9371|language=नेपाली |work=|website=हिमाल खबर|date=|accessdate=०६ असोज २०७९}}</ref> अहिलेसम्म ती अभियानहरूले देशभरि सीमित प्रभाव पारेका छन्। तैपनि, दसैँ र अन्य सांस्कृतिक उत्सवहरू पनि नेपाली जीवनशैलीमा गाँसिएका छन्।<ref>{{Cite journal|last=Hangen|first=Susan|title=Boycotting Dasain: history, memory and ethnic politics in Nepal|url=https://www.academia.edu/811844|journal=Studies in Nepali History and Society|date=January 2005 |language=en}}</ref> === टीका टिप्पणी === &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''क.'''&nbsp;&nbsp;&nbsp; {{Note_label|विजयकाल|क|none}} असोजस्य सिते पक्षे दसम्यां तारकोदये।<br /> ::स कालो विजयो ज्ञेयः सर्वकार्यार्थसिद्धये॥ &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''ख.'''&nbsp;&nbsp;&nbsp; {{Note_label|संकल्प मन्त्र|ख|none}} मम क्षेमारोग्यादिसिद्ध्‌यर्थं यात्रायां विजयसिद्ध्‌यर्थं<br /> ::गणपतिमातृकामार्गदेवतापराजिताशमीपूजनानि करिष्ये। &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''ग.'''&nbsp;&nbsp;&nbsp; {{Note_label|शौर्य|ग|none}} यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थों धनुर्धरः।<br /> ::तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम॥ == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category-inline}} {{हिन्दु चाडपर्वहरू}} {{हिन्दु धर्म}} [[श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:पर्व]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:नेपालका हिन्दु चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:सिक्किमको संस्कृति]] 3tsarfotwiuajyyspgqjl6hymc58m1u 0 3905 1381938 1370162 2026-09-21T13:37:24Z पर्वत सुवेदी 31224 1381938 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |name = बुटवल |native_name = बटौली<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/bttauliidekhi-buttvlsmm-97400 |title=बटौलीदेखि बुटवलसम्म |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-10}}</ref><br/>बुटवल खस्यौली<ref>{{Cite web |url=https://nagarikkhabar.com/2021/12/237526/ |title=घिउसँग नुन साट्ने ‘बटौली बजार’मा सम्भावनाको खोजी गरिँदै |date=2021-12-26 |website=नागरिक खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210033028/https://nagarikkhabar.com/2021/12/237526/ |date=2022-02-10 }}</ref> |nickname = |settlement_type = [[उपमहानगरपालिका]] |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = Butwal.jpg |imagesize = 300px |image_caption = बुटवल उपमहानगरपालिका |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = रुपन्देही जिल्ला#Nepal Lumbini Province#Nepal |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नक्सामा बुटवलको अवस्थिति |coordinates = {{coord|27.66|N|83.466|E|region:NP_type:city_source:enwiki-GNS|display=inline,title}} <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[रुपन्देही जिल्ला]] |<!-- Politics --> |government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-5/district-rupandehi/butwal?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = बुटवल उपमहानगरपालिका |leader_title = [[नगरप्रमुख]] |leader_name = खेलराज पाण्डेय <small>([[नेपाली काङ्ग्रेस]])<small/> |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = सावित्रादेवी अर्याल <small>([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]])<small/> |established_title = नगरपालिका |established_date = वि.सं. २०१६ कार्तिक १२<ref name="नगरपालिका">{{cite news|title=बुटवल इलाका नगरपालिका भएको र ४ किल्ला नगरपालिकाको इलाका तोकेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=1511|date=वि.सं. २०१६ कार्तिक १२ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २५ |agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title1 = समावेश इलाका |established_date1 = बुटवल खस्यौली |established_title2 = उपमहानगरपालिका |established_date2 = वि.सं. २०७१ पुस २८<ref name="नगर">{{cite news|title=शंखरापुर लगायत बिभिन्न नगरपालिका घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634 |accessdate=फेब्रुअरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title3 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date3 = [[सेमलार]] तथा [[मोतिपुर, रुपन्देही|मोतिपुर]] |established_title4 = सम्मिलित (मिति) |established_date4 = वि.सं. २०७१ पुस २८ <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: nepal --> |area_footnotes = |area_total_km2 = 101.61 |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=5&district=54&municipality=2|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_total = 194335 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title= Ethnicities <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = हुलाक कोड |postal_code = ३२९०७ |area_code = +९७७-०७१ |blank_name = |blank_info = |website = [http://www.butwalmun.gov.np बुटवल उपमहानगरपालिका] |footnotes = }} '''बुटवल''' (पुरानो नाम: '''बटौली''', '''बुटवल खस्यौली''') [[नेपाल]]को [[लुम्बिनी]] प्रदेशको [[रुपन्देही जिल्ला|रुपन्देही]] जिल्लाको एक उपमहानगरपालिका हो।<ref name="नगर"/> यो सहर [[तिनाउ नदी|तिनाउ]] अथवा तिलोत्तमा नदीको किनारमा अवस्थित रहेको छ। रुपन्देही जिल्लाको तत्कालिन बुटवल खस्यौली इलाकाका क्षेत्रहरूलाई समेटेर वि.सं. २०१६ कार्तिक १२ गते नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ लाई आधार बनाएर यो नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref name="नगरपालिका"/> तत्कालिन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले वि.सं. २०१७ पुस २२ गते<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/pnycaaytle-choddeko-ligesii-116096 |title=पञ्‍चायतले छोडेको लिगेसी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-10}}</ref> नेपालमा [[पञ्चायती व्यवस्था]] लागु गरेपछि बुटवल खस्यौली नगरपालिकाको नाम स्वतः परिवर्तन भई 'बुटवल खस्यौली नगरपञ्चायत' भएको थियो।<ref>{{Cite book |url=https://ecommons.cornell.edu/bitstream/handle/1813/24342/189.pdf?sequence=1&isAllowed=y |title=सामाजिक शिक्षा पञ्चायत, कक्षा ८ |publisher=जनक शिक्षा सामग्री केन्द्र |language=नेपाली |type=pdf |page=१५ |accessdate=2022-02-10}}</ref> वि.सं. २०३५ माघ ८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार यसको नामबाट खस्यौली झिकेर 'बुटवल नगरपञ्चायत' कायम गरिएको थियो।<ref name="नाम">{{cite news|title=बुटवल खस्यौली नगर पञ्चायतलाई बुटवल नगर पञ्चायत नामाकरण गरी हेरफेर गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=9917 |type=pdf |date=वि.सं. २०३५ माघ ८ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २५ |agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> बुटवल नगरपालिकालाई तत्कालिन [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्|मन्त्रिपरिषद]]को विकास समितिले गरेको सिफारिसको आधारमा [[नेपाल सरकार]]ले वि.सं. २०७१ साल मङ्सिर १६ गते गरेको निर्णय र वि.सं. २०७१ पुस २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार उपमहानगरपालिको लागि चाहिने आवश्यक प्रक्रिया पूरा भएपछि यसलाई नगरपालिकाबाट [[उपमहानगरपालिका]] घोषणा गरिएको थियो। बुटवललाई उपमहानगरपालिका घोषित गर्दा यसमा तत्कालिन [[सेमलार]] तथा [[मोतिपुर, रुपन्देही|मोतिपुर]] गाउँ विकास समितिलाई समावेश गरेर यसलाई उपमहानगरपालिका घोषणा गरिएको हो। बुटवलको २२ किलोमिटर दक्षिणमा [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]] सहर रहेको छ। यो नगर पश्चिम नेपालको प्रवेशद्वारको रूपमा रहेको छ। यो नगर [[महेन्द्र राजमार्ग]] तथा [[सिद्धार्थ राजमार्ग]]द्वारा नेपालको पूर्व पश्चिम तथा उत्तर दक्षिण जोडिएको छ। यातायातको सुविधा तथा भौगोलिक अवस्थितिको कारणले बुटवल पश्चिम नेपालको एक प्रमुख वाणिज्य केन्द्रको रूपमा विकास भइरहेको छ। यो नगर [[पहाड]] र [[तराई]]को सङ्गममा बसेको छ। एक लाख बीस हजार जनसङ्ख्या रहेको बुटवल द्रुतगतिमा विस्तारित भइरहेको छ। ==नगर नामाकरण== यस नगरको नामाकरण सम्बन्धमा विभिन्न जनश्रुतिहरू सुन्न पाइन्छ। विभिन्न ठाँउहरूबाट मानिसहरू बटुलिएर बसेको हुनले 'बटौली'<ref name="इतिहास">{{Cite web |url=https://www.khabarkura.com/2020/06/11073/ |title=बुटवलले खर्लप्पै निलेको बटौलीको इतिहास |date=२२ जेष्ठ २०७७, बिहीबार |website=खबरकुरा |language=नेपाली |accessdate=2022-02-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.dainiklumbini.com/?p=15531 |title=गुल्जार बन्दैछ बटौली |date=2021-12-05 |website=दैनिक लुम्बिनी |language=नेपाली |accessdate=2022-02-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210033029/https://www.dainiklumbini.com/?p=15531 |date=2022-02-10 }}</ref> भनिएको र अपभ्रंस भई 'बुटवल' भएको भनिन्छ। यस सहरलाई पहिले खस्यौली नामले पनि चिनिन्थयो।<ref>{{Cite web |url=https://newsbutwaltoday.com/news/132 |title=बन्दीपुरे आँखाले बटौली हेर्दा |website=न्युज बुटवल टुडे |language=नेपाली |accessdate=2022-02-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210033028/https://newsbutwaltoday.com/news/132 |date=2022-02-10 }}</ref> ==नगर प्रशासन== वि.सं. २०१६ मा बुटवल खस्यौली नगरपालिका स्थापना भएपछि हालसम्म १३ जनाले यस नगरपालिकालाई नेतृत्व प्रदान गरिसकेका छन्। वि.सं. २०१७ मा बहुदलीय व्यवस्था विघटन भएपछि यो इलाका बुटवल खस्यौली नगर पञ्चायतको रूपमा रहेको थियो। [[बहुदलीय प्रणाली|बहुदलीय व्यवस्था]] पुनःस्थापना भए पश्चात् यसको नाम बुटवल नगरपालिका राखिएको थियो। वर्तमान नेपालको प्रशासनिक व्यवस्था अनुसार यो उपमहानगरपालिका सहर हो। {| class="wikitable" |+बुटवल नगरका नगर प्रमुखहरू !क्र.सं. !नाम !राजनीतिक दल !कार्यकाल !पद !कैफियत |- |१ |मुन्नीलाल शाक्य<ref name="नगर प्रमुख">{{Cite news |url=https://www.dainiklumbini.com/wp-content/uploads/2020/06/combinepdf_compressed-1.pdf |title=दैनिक लुम्बिनी |publisher=सिद्धार्थ पब्लिकेसन प्रालि |language=नेपाली |type=pdf |page=४ |date=2020-06-06 |accessdate=2022-02-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210041420/https://www.dainiklumbini.com/wp-content/uploads/2020/06/combinepdf_compressed-1.pdf |date=2022-02-10 }}</ref> | - |वि.सं. २०१६-२०१७ |चेयरम्यान | |- |२ |ओमशङ्कर श्रेष्ठ<ref name="इतिहास"/> | - |वि.सं. २०१९-२०२३ |प्रधानपञ्च | |- |३ |परीक्षितप्रसाद लाकौल | - |वि.सं. २०२४-२०२६ |प्रधानपञ्च | |- |४ |सरस्वतीप्रसाद शेरचन | - |वि.सं. २०२६-२०२८ |प्रधानपञ्च | |- |५ |हरिबहादुर सिंह | - |वि.सं. २०२८ |प्रधानपञ्च |चार पटकसम्म निर्वाचित भएका थिए। |- |६ |पत्रकार सूर्यलाल | - |वि.सं. २०३० |प्रधानपञ्च | |- |७ |सरस्वतीप्रसाद शेरचन | - |वि.सं. २०३३-२०३६ |प्रधानपञ्च | |- |८ |बृजमान श्रेष्ठ | - |वि.सं. २०३६-२०३९ |प्रधानपञ्च | |- |९ |सू्र्यप्रसाद प्रधान<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/-34279.html |title=बुटवल उपमहानगरको मेयरमा राज : खेलराज कि शिवराज? |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-10}}</ref> |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |वि.सं. २०४९-२०५३ |मेयर | |- |१० |भोज प्रसाद श्रेष्ठ<ref>{{Cite web |url=https://www.ukeraa.com/news/2021/10/11/10224 |title=लुम्बिनी प्रदेशका लोभी सांसद : अर्बौँका मालिकले छाडेनन् सामान्य उपचार खर्च |website=युकेरा |language=नेपाली |accessdate=2022-02-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210041421/https://www.ukeraa.com/news/2021/10/11/10224 |date=2022-02-10 }}</ref> |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |वि.सं. २०५४-२०५९ |मेयर | |- |११ |पुनाराम पोखरेल<ref>{{Cite news |url=https://www.dainiklumbini.com/wp-content/uploads/2022/01/combinepdf-4_compressed.pdf |title=दैनिक लुम्बिनी |publisher=सिद्धार्थ पब्लिकेसन |language=नेपाली |type=pdf |page=१ |accessdate=2022-02-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210041419/https://www.dainiklumbini.com/wp-content/uploads/2022/01/combinepdf-4_compressed.pdf |date=2022-02-10 }}</ref> | - |वि.सं. २०६० |मेयर |तत्कालिन सरकारद्वारा मनोनित |- |१२ |रुपसिंह थापा<ref>{{Cite web |url=https://www.lumbinitimes.com/special/4992/ |title=बुटवलका ६१ वर्ष: फैलिदै बजार, थपिंदै पूर्वाधार |website=लुम्बिनी टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-02-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210042140/https://www.lumbinitimes.com/special/4992 |date=2022-02-10 }}</ref> | - |वि.सं. २०६० |मेयर |तत्कालिन शाही सरकारद्वारा गरिएको स्थानीय निर्वाचनमा निर्वाचित |- |१३ |शिवराज सुबेदी<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/74645-74645 |title=बुटवल उपमहानगरपालिकामा काङ्ग्रेस-माओवादी गठबन्धनलाई हराउँदै एमाले विजयी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-02-10}}</ref> |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |वि.सं. २०७४-२०७९ |मेयर |सङ्घीयता स्थापनापछि पहिलो निर्वाचित मेयर |- |१४ |खेलराज पाण्डेय<ref>{{Cite web |last=दहित |first=सन्तोष |title=बुटवलको मेयरमा पाण्डे र उपमेयरमा अर्याल निर्वाचित |url=https://www.himalkhabar.com/news/130109 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |access-date=2024-08-22 }}</ref> |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |वि.सं. २०७९-वर्तमान |मेयर | |} ==जनसङ्ख्या== नेपालको वि.सं. २०७८ को जनगणना अनुसार बुटवलको जनसङ्ख्या १,९४,३३५ रहेको छ।<ref name="जनगणना २०७८"/> यस मध्ये लगभग ४८.८% पुरुष र ५१.२% महिला रहेका छन्। कुल जनसङ्ख्या मध्ये ९४,८४९ जना पुरुष र ९९,४८६ जना महिला रहेका छन्। यस नगरमा जम्मा ५०,५६५ परिवार रहेका छन्। यस उपमहानगरलाई १९ वडामा विभाजन गरिएको छ। बुटवल नगरपालिकामा बसोबास गर्ने मुख्य जातिमा [[नेवार जाति|नेवार]], [[ब्राह्मण|ब्राम्हण]], [[क्षेत्री]], [[मगर जाति|मगर]], [[गुरुङ जाति|गुरुङ]], [[ठकुरी]], [[थारू जाति|थारु]], कसौधन, [[अग्रवाल]], सुनार, [[थकाली जाति|थकाली]], [[मुसलमान|मुस्लिम]], [[दमाई जाति|दमाई]] तथा धर्मावलम्बीमा [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]], [[मुसलमान|मुस्लिम]], [[सिख धर्म|सिख]] र [[इसाई धर्म|इसाई]] छन्। {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ बुटवल उपमहानगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || बुटवल (१–३) || ३,३७७ || ३.२७ || १०३२.७२ |- | २ || बुटवल (४) || ६,७६० || ३.६७ || १८४१.९६ |- | ३ || बुटवल (५) || ११,२६८ || २.९४ || ३८३२.६५ |- | ४ || बुटवल (६) || ९,११५ || ३.८९ || २३४३.१९ |- | ५ || बुटवल (७) || ३,४९३ || ०.४४ || ७९३८.६४ |- | ६ || बुटवल (८) || ७,४७४ || २.२३ || ३३५१.५७ |- | ७ || बुटवल (९) || ११,११३ || ५.९६ || १८६४.६० |- | ८ || बुटवल (१०) || ११,०३७ || ०.९३ || ११८६७.७४ |- | ९ || बुटवल (११) || ९,६६५ || ०.६ || १६१०८.३३ |- | १० || बुटवल (१२) || ६,२६६ || ४.११ || १५२४.५७ |- | ११ || बुटवल (१३) || ५४,६९९ || ४.२५ || १२८७०.३५ |- | १२ || बुटवल (१४) || १३,५६७ || ३०.३१ || ४४७.६१ |- | १३ || बुटवल (१५) || १६,७६२ || ६.६७ || २५१३.०४ |- | १४ || [[सेमलार]] (७-९) || ५,८०४ || ५.२७ || ११०१.३३ |- | १५ || [[सेमलार]] (१-३) || ४,६५२ || ३.३२ || १४०१.२० |- | १६ || [[सेमलार]] (४-६) || ३,३७१ || ६.६९ || ५०३.८९ |- | १७ || [[मोतिपुर, रुपन्देही|मोतीपुर]] (१,४-५) || ७,९८४ || ४.९२ || १६२२.७६ |- | १८ || [[मोतिपुर, रुपन्देही|मोतिपुर]] (६,८) || २,८६१ || ५.५ || ५२०.१८ |- | १९ || [[मोतिपुर, रुपन्देही|मोतिपुर]] (२-३,७,९) || ५,०६७ || ६.६६ || ७६०.८१ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१,९४,३३५''' || '''१०१.६३''' || '''१९१२.१८''' |} == भौगोलिक स्थिति == बुटवल उपमहानगरपालिकाको कुल क्षेत्रफल १०१ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। बुटवल उपमहानगरपालिका समुद्र सतहदेखि १ सय ८३ मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। == महत्वपूर्ण स्थानहरू == यहाँका महत्त्वपूर्ण धार्मिक स्थलमा सिद्धबाबा, गणेश मन्दिर, नारायणस्थान, राधाकृष्ण मन्दिर, निलकण्ठ बाबा धाम, कालिका मन्दिर, राममन्दिर, बाघभैरव भुवनेश्वरी मन्दिर, बौद्ध गुम्बा र पद्म चैत्य विहार छन्। बुटवलका ऐतिहासिकस्थलमा रामपिथेकस अवशेषस्थल, [[जीतगढी किल्ला]], मणिमुकुन्द सेन दरबार र पर्यटकीयस्थलमा मणिमुकुन्द सेन उद्यान, हिल पार्क, सिद्धबाबा धाम र पद्म चैत्य विहार छन्। == विविध == [[File:Butwal Municipality1.jpg||thumb||बुटवल नगरपालिकाको सडकमा सवारी चाप र सँगै देखिएको चुरे पहाड]] तिलोत्तमा नदीको तटमा अवस्थित चुरे पहाडको काखमा पहाड र तराईको सङ्गमस्थल यो नेपालको प्रसिद्ध व्यापारिक केन्द्र हो। केही वर्षअघिसम्म व्यापारिक पेसामा संलग्न हुने र उक्त क्षेत्रबाट रोजगारीको अवसर बढी प्राप्त हुने दृष्टिकोणबाट विशेष गरी पाल्पा, गुल्मी, स्याङ्जा, बागलुङ, पर्वत, अर्घाखाँची आदिबाट मानिस बसाइसराई गरी यहाँ आउँथे, तर २०४० सालपछि उक्त नगरको शैक्षिक क्षेत्रमा भएको प्रगतिको फलस्वरूप अध्ययन र अध्यापन पेसाको अवसरमा उल्लेखनीय वृद्धि भएको कारणले पनि बुटवलनगर एउटा शैक्षिक केन्द्रको रूपमा परिचित छ। नेपाल वातावरण प्रतिवेदन २००१ ले सबैभन्दा बढी फोहर उत्पन्न नेपालका सहरमध्ये बुटवल छैटौँ स्थानमा पर्दछ। प्रतिवेदनमा बुटवलमा प्रत्येक वर्ष ९ हजार ६८९ टन फोहरमैला उत्पन्न हुने उल्लेख छ। भौगोलिक बनावटको आधारमा हेर्दा बुटवल निकै असुरक्षित देखिन्छ। एक करोड ५० लाख वर्ष पहिले बनेका चुरे पहाडको धरातलीय बनावट निकै कमजोर किसिमको छ। चुरे क्षेत्रको भूक्षय समस्या बुटवल नगरपालिकाको लागि गम्भीर चुनौती बनेको छ। वि.सं. २०५५ भाद्र १९/२० गते वडा नं पाँच ज्योतिनगरमा विनाशकारी पहिरो जाँदा एकजनाको मृत्यु हुनुका साथै १ सय १ घर र १९ घडेरी वगरमा परिणत भएको थियो। यहाँ प्रत्येक वर्ष पहिरोले केही न केही दुःख दिइरहेको छ। बुटवलमा २०३२ सालमा औद्यौगिक क्षेत्रको स्थापना गरियो। कुल ४३४ रोपनी क्षेत्रफल ओगटेको उक्त क्षेत्रको ३६० रोपनी जमीन उद्योगको लागि र ६४ रोपनी जमीन अन्य प्रयोगका लागि छुट्याइएको छ। == उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू == * [[कुल पोखरेल]] * [[विष्णुप्रसाद पौडेल]] * [[वसन्त थापा]] * [[सुरक्षा पन्त]] * [[कुशल भुर्तेल]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} {{रुपन्देही जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका उपमहानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१६ मा घोषित नगरपालिकाहरू|कार्तिक]] [[श्रेणी:रुपन्देही जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] i8s7odqwzd0g8562luzoydkwsxv1ong 0 12727 1381951 1312596 2026-09-22T07:35:59Z ~2026-50166-68 81028 1381951 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} देवप्रयाग उत्तर भारतको उत्तराखण्ड राज्यस्थित टिहरी गढवाल जिल्लाको गढवाल हिमालय क्षेत्रमा अवस्थित एउटा सहर तथा नगरपालिका हो। यो अलकनन्दा र भागीरथी नदीको संगमस्थल (जसलाई 'देवप्रयाग संगम' भनिन्छ) का लागि प्रसिद्ध एक पवित्र सहर हो। उत्तराखण्डमा रहेका पाँच पवित्र संगमस्थलहरू—जसलाई 'पञ्च प्रयाग' भनिन्छ—मध्ये यो अन्तिम संगमस्थल हो।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/panch-prayag-in-uttarakhand/ उत्तराखण्डमा पंच प्रयाग यात्रा]</ref> == भूगोल == अलकनन्दा नदी उत्तराखण्डमा तिब्बतको सीमा नजिकै रहेको सतोपन्थ हिमनदी र भागीरथी खर्क हिमनदीको संगमस्थलबाट उत्पत्ति हुन्छ। भागीरथी नदीको उत्पत्ति भने गढवाल हिमालय क्षेत्रमा पर्ने गोमुख तथा गंगोत्री र खतलिङ हिमनदीको फेदीबाट हुन्छ। यी दुवै नदीहरू देवप्रयागमा मिसिएर गंगा नदीको रूप लिन्छन्।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/devprayag-sangam-uttarakhand/ देवप्रयाग: अलकनंदा र भागीरथी नदीहरूको मिलन बिन्दु]</ref> देवप्रयागसम्म हरिद्वार र ऋषिकेशबाट (७० किलोमिटरको दूरीमा) पुग्न सकिन्छ।[[File:Devprayag Bhagirathi Alaknanda.jpg|thumb|right|देव प्रयाग]] [http://www.uttarakhand.ws/v/destinations/panch-prayag/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100913101847/http://www.uttarakhand.ws/v/destinations/panch-prayag |date=2010-09-13 }} [[श्रेणी:हिन्दु तीर्थस्थलहरू]] {{stub}} 16z07t3wb1dwttjtm9mykjc2g2xq41p 0 13351 1381952 1349584 2026-09-22T07:37:51Z Biplab Anand 13653 [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी/नेपालीकरण|एक उपकरण]] प्रयोग गरेर व्याकरण ठीक गरियो 1381952 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = बुद्ध जयन्ती | type = lado | image = KOCIS Korea YeonDeungHoe 20130511 05 (8733836165).jpg | imagesize = 250px | caption = दक्षिण कोरियाको [[सियोल]]मा बुद्ध जयन्ती समारोह | nickname = Buddha Jayanti <br/> Buddha's Birthday <br/> Vesākha <br/> बुद्ध पूर्णिमा <br/> बुद्ध पौर्णिमा <br/> ဗုဒ္ဓမွေးနေ့ <br>বুদ্ধ পূর্ণিমা <br/> ବୁଦ୍ଧ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା <br/> Fódàn (佛誕) <br/> Phật Đản <br/> 초파일 (Chopa-il) <br/> វិសាខបូជា (Visak Buchea)<br/> 부처님 오신 날 (Bucheonim osin nal) | observedby = बौद्ध र हिन्दुहरू | litcolor = | longtype = बौद्ध, सांस्कृतिक | significance = [[गौतम बुद्ध]]को जन्मोत्सवको सम्झना | date = वैशाख शुक्ल पूर्णिमा | celebrations = | duration = १ दिन | frequency = वार्षिक | observances = | relatedto = [[Vesak]] }} {{Infobox holiday |holiday_name = बुद्ध पूर्णिमा |image = |image_caption = |nickname = |observedby = |date = वैशााख शुक्ल पूर्णिमा |date2013 = |date2014 = |observances = |celebrations = |type = |long type = }} '''बुद्ध पूर्णिमा''' [[वैशाख]] [[पूणिर्मा]]का दिन विश्वभर मनाइन्छ। बुद्धको जन्म, ज्ञान प्राप्ति, महापरिनिर्वाण (मृत्यु) वैशाख पूर्णिमाकै तिथिमा परेकाले यस दिन नेपाल लगायत विश्वका [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीले [[बुद्ध]] प्रति भावपूर्ण श्रद्धा र भक्तिले बुद्ध जयन्ती मनाउने गर्छन्। वि.सं. २००८ जेठ ८ गते बुद्ध जयन्तीका दिन पहिलो पटक सार्वजनिक बिदा तथा वि.सं. २०१२ फागुन ७ गते [[लुम्बिनी]]मा बुद्ध जयन्तीका दिन हत्या, हिंसामाथि प्रतिबन्धको घोषणा गरिएको थियो। विश्वशान्तिका अग्रदूत मानिएका गौतम बुद्धको जन्म जयन्तीका दिन संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय प्रणालीमा पनि सन् २००२ देखि सार्वजनिक बिदा दिईदै आएको छ। ==बुद्धको बारेमा जानकारी== हालसम्म विश्वका प्रकाशनमध्ये बुद्धसम्बन्धी सबैभन्दा बढी पुस्तक प्रकाशन भएको बताइन्छ। यिनमा इङ्ल्यान्डबाट प्रकाशित डेली टेलिग्राफका सम्पादक सर एडविन आर्नोल्डको 'एसियाको ज्योति (१८७९)', तत्कालीन भारतीय संविधान मस्यौदा कमिटीका अध्यक्ष डा. भीमराव राम अम्बेडकरको 'बुद्ध र उनको धर्म (१९५७)' र सन् १९४६ मा साहित्यमा नोबेल पुरस्कार प्राप्त जर्मन उपन्यासकार हर्मन हेस्सेको 'सिद्धार्थ (१९२२)' प्रसिद्ध छन्। यसैगरी [[जर्मनी]]का माथेरा न्यानातिलोकाको 'बुद्धिस्ट डिक्सनरी' (१९५०), र 'विश्वमा बुद्ध' (१९०६), फ्रान्सका डा.वाल्पोला राहुलको 'बुद्धको विचार' (१९५९), इटलीका जिसेप्पे टिउचिलेको 'मुस्ताङको भ्रमण' (१९६९) आदि पुस्तकले बुद्धलाई अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा चिनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन्। विश्वका अतिप्रसिद्ध अक्सफोर्ड, क्याम्ब्रिज, हार्वर्ड आदि विश्वविद्यालयमा बौद्धदर्शन अध्ययन अध्यापन हुँदै आइरहेको छ। [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]ले पनि बौद्ध दर्शनमा स्नातकोत्तर (एमए)को अध्ययन-अध्यापन गर्दै आएको छ। लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालय र प्रस्तावित सिद्धार्थ विश्वविद्यालयले पनि बौद्ध दर्शनको अनुसन्धान र चर्चा परिचर्चा गर्ने गरेका छन्। अन्तरजगतका कुशल चिकित्सक तथा बाहृय जगतका कुशल वैज्ञानिक बुद्धले आफ्नो ८० वर्षे जीवनकालमा ८४ हजार पटक प्रवचन दिए र ती 'विनय', 'सुत्त' र 'अभिधम्म' पिटक आदि पुस्तकमा सङ्ग्रहीत छन्। सम्राट् अशोकले ई.पू. २४९ मा 'हित बुद्ध जातेती लुम्बिनी ग्रामे' भनी ब्राहृमी लिपिमा नेपाली भाषामा लेखेको अशोक स्तम्भ लुम्बिनीमा पत्ता लागेको १ सय ९ वर्ष पुगेको छ। तत्कालीन पश्चिम क्षेत्र कमान्डर जनरल खड्ग शम्शेर राणाले सिकार खेल्न जाँदा सन् १८९६ मा लुम्बिनीमा उक्त स्तम्भ देखि पुरातत्त्व विशेषज्ञ डा.फुररको सहयोगमा स्तम्भ उत्खनन् तथा सन् १९५६ मा चौथो विश्व बौद्ध भ्रातृत्व सम्मेलन नेपालमा आयोजना गरिएको थियो। सन् १९६७ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घका तत्कालीन महासचिव ऊ थान्तको नेपाल आगमनबाट लुम्बिनी विकासको गुरुयोजना आरम्भ भएको थियो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपाली चाड पर्वहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} मित्रोवार्षिक [[श्रेणी:नेपालका धार्मिक चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशका राष्ट्रिय दिवसहरू]] mhichefkmjq8bz2qxpdyloktva6cnhw 1381953 1381952 2026-09-22T07:38:23Z Biplab Anand 13653 सुधार गरियो 1381953 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday | holiday_name = बुद्ध जयन्ती | type = lado | image = KOCIS Korea YeonDeungHoe 20130511 05 (8733836165).jpg | imagesize = 250px | caption = दक्षिण कोरियाको [[सियोल]]मा बुद्ध जयन्ती समारोह | nickname = Buddha Jayanti <br/> Buddha's Birthday <br/> Vesākha <br/> बुद्ध पूर्णिमा <br/> बुद्ध पौर्णिमा <br/> ဗုဒ္ဓမွေးနေ့ <br>বুদ্ধ পূর্ণিমা <br/> ବୁଦ୍ଧ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା <br/> Fódàn (佛誕) <br/> Phật Đản <br/> 초파일 (Chopa-il) <br/> វិសាខបូជា (Visak Buchea)<br/> 부처님 오신 날 (Bucheonim osin nal) | observedby = बौद्ध र हिन्दुहरू | litcolor = | longtype = बौद्ध, सांस्कृतिक | significance = [[गौतम बुद्ध]]को जन्मोत्सवको सम्झना | date = वैशाख शुक्ल पूर्णिमा | celebrations = | duration = १ दिन | frequency = वार्षिक | observances = | relatedto = [[Vesak]] }} {{Infobox holiday |holiday_name = बुद्ध पूर्णिमा |image = |image_caption = |nickname = |observedby = |date = वैशााख शुक्ल पूर्णिमा |date2013 = |date2014 = |observances = |celebrations = |type = |long type = }} '''बुद्ध पूर्णिमा''' [[वैशाख]] [[पूर्णिमा]]का दिन विश्वभर मनाइन्छ। बुद्धको जन्म, ज्ञान प्राप्ति, महापरिनिर्वाण (मृत्यु) वैशाख पूर्णिमाकै तिथिमा परेकाले यस दिन नेपाल लगायत विश्वका [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीले [[बुद्ध]] प्रति भावपूर्ण श्रद्धा र भक्तिले बुद्ध जयन्ती मनाउने गर्छन्। वि.सं. २००८ जेठ ८ गते बुद्ध जयन्तीका दिन पहिलो पटक सार्वजनिक बिदा तथा वि.सं. २०१२ फागुन ७ गते [[लुम्बिनी]]मा बुद्ध जयन्तीका दिन हत्या, हिंसामाथि प्रतिबन्धको घोषणा गरिएको थियो। विश्वशान्तिका अग्रदूत मानिएका गौतम बुद्धको जन्म जयन्तीका दिन संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय प्रणालीमा पनि सन् २००२ देखि सार्वजनिक बिदा दिईदै आएको छ। ==बुद्धको बारेमा जानकारी== हालसम्म विश्वका प्रकाशनमध्ये बुद्धसम्बन्धी सबैभन्दा बढी पुस्तक प्रकाशन भएको बताइन्छ। यिनमा इङ्ल्यान्डबाट प्रकाशित डेली टेलिग्राफका सम्पादक सर एडविन आर्नोल्डको 'एसियाको ज्योति (१८७९)', तत्कालीन भारतीय संविधान मस्यौदा कमिटीका अध्यक्ष डा. भीमराव राम अम्बेडकरको 'बुद्ध र उनको धर्म (१९५७)' र सन् १९४६ मा साहित्यमा नोबेल पुरस्कार प्राप्त जर्मन उपन्यासकार हर्मन हेस्सेको 'सिद्धार्थ (१९२२)' प्रसिद्ध छन्। यसैगरी [[जर्मनी]]का माथेरा न्यानातिलोकाको 'बुद्धिस्ट डिक्सनरी' (१९५०), र 'विश्वमा बुद्ध' (१९०६), फ्रान्सका डा.वाल्पोला राहुलको 'बुद्धको विचार' (१९५९), इटलीका जिसेप्पे टिउचिलेको 'मुस्ताङको भ्रमण' (१९६९) आदि पुस्तकले बुद्धलाई अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा चिनाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेका छन्। विश्वका अतिप्रसिद्ध अक्सफोर्ड, क्याम्ब्रिज, हार्वर्ड आदि विश्वविद्यालयमा बौद्धदर्शन अध्ययन अध्यापन हुँदै आइरहेको छ। [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]ले पनि बौद्ध दर्शनमा स्नातकोत्तर (एमए)को अध्ययन-अध्यापन गर्दै आएको छ। लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालय र प्रस्तावित सिद्धार्थ विश्वविद्यालयले पनि बौद्ध दर्शनको अनुसन्धान र चर्चा परिचर्चा गर्ने गरेका छन्। अन्तरजगतका कुशल चिकित्सक तथा बाहृय जगतका कुशल वैज्ञानिक बुद्धले आफ्नो ८० वर्षे जीवनकालमा ८४ हजार पटक प्रवचन दिए र ती 'विनय', 'सुत्त' र 'अभिधम्म' पिटक आदि पुस्तकमा सङ्ग्रहीत छन्। सम्राट् अशोकले ई.पू. २४९ मा 'हित बुद्ध जातेती लुम्बिनी ग्रामे' भनी ब्राहृमी लिपिमा नेपाली भाषामा लेखेको अशोक स्तम्भ लुम्बिनीमा पत्ता लागेको १ सय ९ वर्ष पुगेको छ। तत्कालीन पश्चिम क्षेत्र कमान्डर जनरल खड्ग शम्शेर राणाले सिकार खेल्न जाँदा सन् १८९६ मा लुम्बिनीमा उक्त स्तम्भ देखि पुरातत्त्व विशेषज्ञ डा.फुररको सहयोगमा स्तम्भ उत्खनन् तथा सन् १९५६ मा चौथो विश्व बौद्ध भ्रातृत्व सम्मेलन नेपालमा आयोजना गरिएको थियो। सन् १९६७ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घका तत्कालीन महासचिव ऊ थान्तको नेपाल आगमनबाट लुम्बिनी विकासको गुरुयोजना आरम्भ भएको थियो। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपाली चाड पर्वहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} मित्रोवार्षिक [[श्रेणी:नेपालका धार्मिक चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:नेपालका बौद्ध चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशका राष्ट्रिय दिवसहरू]] mp842ud4nx19pbxrdqyr2crt1g7ae4p 0 16057 1381943 1354840 2026-09-21T15:31:17Z Bishaldev100 28807 1381943 wikitext text/x-wiki {{Infobox UK country | image_map = England in the UK and Europe.svg | image_flag = Flag of England.svg | flag_alt = श्वेत पृष्ठभूमिमा रातो क्रस | image_coat = Royal Arms of England.svg | symbol_width = x100px | symbol_type = शाही चिन्ह | national_motto = | englishmotto = | national_anthem = विविध<br />मुख्यत "[[गड सेभ द किङ]]"<br />{{smaller|([[गड सेभ द किङ#संयुक्त अधिराज्यमा प्रयुक्त|संयुक्त अधिराज्यको राष्ट्रिय गान]])}} | status = [[संयुक्त अधिराज्यका देशहरू|देश]] | capital = [[लन्डन]] | religion = {{unbulleted list |item_style=white-space:nowrap; | ४६.३% क्रिसचियन | ३६.७% धर्म विहीन | ६.७% इस्लाम | १.८% हिन्दु | ०.९% शिख | ०.५% यहुदी | ०.६% अन्य | ६.०% नखुलेको }} | religion_ref = <ref>{{Cite web |title=Religion, England and Wales - Office for National Statistics |url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/religion/bulletins/religionenglandandwales/census2021 |access-date=2022-11-29 |website=www.ons.gov.uk}}</ref> | religion_year = सन् २०२१ | demonym = अङ्ग्रेज | coordinates = {{coord|51|30|N|0|7|W|type:city|display=inline}} | largest_city = लन्डन | languages_type = राष्ट्रिय भाषा | languages = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | languages2_type = क्षेत्रीय&nbsp;भाषाहरू | languages2 = [[कर्निस भाषा|कर्निस]] | legal_jurisdiction = [[इङ्ल्यान्ड र वेल्स]] | government_type = संवैधानिक राजतन्त्रको अंश, संयुक्त अधिराज्य सरकारले प्रयोग गरेको प्रत्यक्ष सरकार | monarch = [[चार्ल्स तृतीय]] | number_of_mps = ५३३ | ethnic_groups = {{unbulleted list |item_style=white-space:nowrap; | ८१.०% खेरौं | ९.७% ब्रिटिस एसियाली | ४.२% कालो | २.९% मिश्रित | २.२% अन्य }} | ethnic_groups_ref = <ref>{{Cite web |title=Ethnic group - Office for National Statistics |url=https://www.ons.gov.uk/datasets/TS021/editions/2021/versions/1/filter-outputs/d2f0a39a-75b6-4995-b4bd-a5b68ff79027#get-data |access-date=2022-11-29 |website=www.ons.gov.uk}}</ref> | ethnic_groups_year = सन् २०२१ | established_event1 = एकीकरण | established_date1 = सन् ९२७ जुलाई १२ | established_event2 = [[एकीकरणको कानुन १७०७|स्कटल्यान्डसँग एकीकरण]] | established_date2 = सन् १७०७ मे १ | area_rank = | area_sq_mi = 50301 | area_km2 = 130279 | area_footnote = <ref name=ONSCOUNTRYPROFILES>[http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-325257 Region and Country Profiles, Key Statistics and Profiles, October 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924095611/http://www.ons.gov.uk/ons/publications/re-reference-tables.html?edition=tcm%3A77-325257 |date=2015-09-24 }}, ONS. Retrieved 9 August 2015.</ref> | area_label = जमिन | percent_water = | population_estimate = | population_estimate_rank = | population_estimate_year = | population_census = {{increaseNeutral}} ५,६४,८९,८००<ref>{{cite web |url=https://census.gov.uk/census-2021-results/phase-one-first-results |title=Phase one - Census 2021 first results |website=Census 2021}}</ref> | population_census_year = सन् २०२१ | population_density_mi2 = auto | population_density_km2 = 434 | population_density_rank = | pop_den_footnote = | GDP_PPP = | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = | GDP_PPP_per_capita = | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = | GDP_nominal_per_capita = | GVA = £१.६८३ ट्रिलियन<ref>{{cite web|title=Regional gross value added (balanced) per head and income components|url=https://www.ons.gov.uk/economy/grossdomesticproductgdp/datasets/regionalgrossdomesticproductallnutslevelregions|first=Trevor |last=Fenton|website=www.ons.gov.uk}}</ref> | GVA_rank = | GVA_year = सन् २०२० | GVA_per_capita = £२९,७५७ | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI = <!--number only--> | HDI_ref = | HDI_rank = | patron_saint = [[सेन्ट जर्ज]] | cctld = | footnote_a = | currency = [[पाउन्ड स्टर्लिङ]] | currency_code = जिबिपी | time_zone = ग्रिनविच मध्याह्न समय | utc_offset = +० | time_zone_DST = ब्रिटिस ग्रीष्म समय | utc_offset_DST = +१ }} '''इङ्ल्यान्ड''' ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]: England) संयुक्त अधिराज्यको एउटा राज्य हो। यसको क्षेत्रफल ५०,३३१ वर्ग मील छ। यो [[संयुक्त अधिराज्य]] अर्थात युनाइटेड किंगडमको सबैभन्दा ठूलो देश हो। इङ्ल्यान्ड बाहेक [[स्कटल्यान्ड|स्कटल्याण्ड]], [[वेल्स]] र [[उत्तर आयरल्यान्ड]] पनि [[संयुक्त अधिराज्य]]मा छन। यो यूरोपको उत्तर पश्चिममा अवस्थित छ जुन मुख्य भूमि देखि इंग्लिश च्यानल द्वारा पृथकीकृत द्वीपको अङ्ग हो। यसको अधिकारिक भाषा [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] हो र यो विश्वको सबैभन्दा सम्पन्न तथा शक्तिशाली देशहरू मध्य एक हो। == यो पनि हेर्नुहोस == [[संयुक्त अधिराज्य]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Commonscat|England}} [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्य]] [[श्रेणी:द्वीपीय देशहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] n7b8j68skwxsk9hyxxcxikrf5pco82a 0 16275 1381949 1319908 2026-09-22T07:29:35Z Biplab Anand 13653 [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी/नेपालीकरण|एक उपकरण]] प्रयोग गरेर व्याकरण ठीक गरियो 1381949 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|धार्मिक स्थल}} {{Infobox Mandir | name = छिन्नमस्ता भगवती | image = Chinnamasta Temple Rajbiraj Saptari NPSAP01 (6).jpg | image_alt = | caption = छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर | pushpin_map = नेपाल | map_caption = नेपालको नक्सामा छिन्नमस्ता भगवतीको मन्दिर | latd = 26 | latm = 40 | lats = 0 | longd = 86 | longm = 44 | longs = 55 | coordinates_region = NP | coordinates_display= title | other_names = शक्रेश्वरी देवी | proper_name = छिन्नमस्ता भगवतीको मन्दिर | devanagari = | sanskrit_translit = | tamil = | marathi = | bengali = | country = [[नेपाल]] | state/province = [[सगरमाथा अञ्चल|सगरमाथा]] | district = [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] | location = सखडा, [[छिन्नमस्ता गाउँपालिका|छिन्नमस्ता]] | elevation_m = | primary_deity = छिन्नमस्ता भगवती | primary_deity_Godess = [[भगवती]] | utsava_deity_God = | important_festivals= विजया दशमी | architecture = | number_of_temples = | number_of_monuments= | inscriptions = | date_built = | creator = | website = }} [[चित्र:Statue of chinnamasta Bhagwati (1).JPG|thumb|200px|देवी भगवतीको मुर्ति]] '''छिन्नमस्ता भगवती''' [[सप्तरी जिल्ला]]को [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]बाट दक्षिण सीमावर्ती क्षेत्र [[छिन्नमस्ता गाउँपालिका|छिन्नमस्ता]] को सखडा गाउँमा पर्छ। छिन्नमस्ता भगवती मनोकामना पूरा गर्ने शक्तिपीठहरू मध्ये एक पीठ मानिएको हुॅदा [[नेपाल]] र [[भारत]]का आम जनमानसको ठुलो आस्था रहेको छ। यो मन्दिर सप्तरी सदरमुकाम [[राजविराज नगरपालिका|राजविराज]]बाट १० किमी को दुरीमा रहेको छ। यो मन्दिर भारतीय सीमा नजिक रहेको छ। यस मन्दिरमा हिन्दुहरूको महान् चाड [[दसैँ|दसैँ]]मा ठुलो घुइँचो लाग्ने गरेको छ र यहाँ बोकाको बलि दिने गरिन्छ। प्रायजसो हिन्दुहरू साना ठुला सवारी किन्दा चोख्याउन यहाँ आउने गरेका छन्। ==इतिहास== प्राचीन इतिहास र किम्वदन्तीका अनुसार, सन् १०९७ मा मुसलमानले आक्रमण गर्दा कर्नाटकका कर्नाटवंशी राजा नान्यदेव भागेर [[पटना|पाटलीपुत्र]] हुँदै [[मिथिला]] आई पुगेर सिम्रौनगढ ([[बारा जिल्ला|बारा]])मा राजधानी कायम गरे। यिनै नान्यदेव वंशको पाँचौँ पुस्तामा शक्रसिंह देव राजा भएका थिए। उनी नाबालक छोरा हरिसिंह देवलाई राजगद्दीमा राखी निर्वासित जीवन बिताउन सप्तरी आए। त्यसबेला जङ्गलले ढाकिएको यस स्थानमा जङ्गल सफा गर्दा भेटिएको भगवती मूर्तिलाई उनले आफ्नो कुलदेवीको रूपमा स्थापना गरी आफ्नो नामबाट देवीको नाम शक्रेश्वरी राखे भन्ने भनाइ छ। देवीको शिर नभएकोले केही समयपछि छिन्नमस्ता भगवती भन्न थालिएको हो। सिम्रौनगढका राजा शक्रसिंह देवले आफ्नो कुल देवी शुक्रेश्वरीको स्थापना गरी मन्दिर बनाएका थिए।<ref>मेचीदेखि महाकाली भाग- १</ref> राजा शुक्र सिंहको अपभ्रंश भएर नै उक्त गाउँ सखडा हुन गएको हो। तीन दशक पूर्वसम्म सखडा भगवतीलाई सखडेश्वरी भगवती भनेर नै पूजा गरिन्थ्यो। ==मन्दिर== मन्दिरभित्र मूल देवीको रूपमा भगवतीको कालो रङको बुट्टेदार मूर्ति छ। उक्त मूर्तिको पाउतिर राँगाको काटिएको टाउको प्रस्ट रूपमा ढुङ्गामा कुँदिएको छ। मूल मूर्तिको देब्रेपट्टि दक्षिणकाली, महषमर्दिनी र दाहिनेतिर चामुण्डा भैरवी र त्यस्तै कालो रङको अर्को प्रस्तर मूर्ति स्थापित छ। ती मूर्तिहरूलाई पञ्चभगिनी पनि भनिन्छ। पूजा समितिले वर्षका चारवटै नवरात्रमा ५६ प्रकारका परिकार बनाई मध्यरातमा पूजा गर्ने गर्दै आएको छ। पूजा गर्दा केही विघ्नबाधा उत्पन्न हुन थालेपछि भगवतीको सिंहासनमा एउटा जन्तर राखी महाअष्टमीको राति तान्त्रिक विधिद्वारा पूजा गर्ने गरिएको छ। यहाँ बलि प्रदान गर्दा निस्केको रगतमा झिङ्गा नबस्नु, रगत लुगामा लागे पनि दाग नलाग्नु, रगत पोखरीको पानीमा मिसिदा रातो नहुनु, बलि प्रदान गर्ने नाममा राखेका खसी बाख्रालाई केही नहुनु, बलिका लागि किनेका पशुलाई कुकुर र स्याल टोकेको छ भने मन्दिर नपुग्दै मर्नु आदि आश्चर्यजनक काम हुँदै आएको भनाई रहेको छ। ==महत्त्व== छिन्नमस्ता भगवती मनोकामना पूरा गर्ने शक्तिपीठहरूमध्ये एक पीठ मानिएको हुँदा यहाँ [[नेपाल]] तथा [[भारत]]का श्रद्धालु भक्तजनहरूको बोका, भेंडा, परेवा, हाँस र माछा आदि बलिदान सामग्रीसहित दिनहुँ घुइँचो लाग्ने गरेको मूल पुजारी महानन्द ठाकुर बताउनुहुन्छ। यहाँ प्रत्येक दिन ५० वटाभन्दा बढी तथा बडादसैँमा हजारौँ बोका, भेंडा, परेवा, हाँस र माछाको बलि चढाइन्छ। मनोकामना पूरा भएकाहरूले पञ्चबलिसमेत गर्छन्। यहाँ वर्षेनी ३० हजार भन्दा बढि बलि प्रदान हुने गरेको विश्वास गरिन्छ।<ref>{{cite news|title=प्रसिद्ध शक्तिपीठ सखडेश्वरी|url=http://gorkhapatraonline.com/old/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%A6%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%8B%E0%A4%A3/19348-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%A7-%E0%A4%B6%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A0-%E0%A4%B8%E0%A4%96%E0%A4%A1%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A5%80.html|accessdate=१० नोभेम्बर २०१४|publisher=गोरखापत्र}}</ref> छिन्नमस्ता भगवती मुसलमानहरूको पनि आस्थाको केन्द्र बनेको छ। मुसलमान समुदायका हजारौँ व्यक्ति विभिन्न मनोकामना लिएर छिन्नमस्ता भगवती मन्दिर बाहिर बसी फूल हैस गर्न आउने गरेका पुजारी ठाकुर बताउनुहुन्छ। करिब सवासय वर्षअघि सखडाको भगवती मन्दिर एउटा गुफाको रूपमा थियो। त्यहाँ स्थानीय बासिन्दा च्याखुरी नानी र चुनीलाल ठाकुरले सफा गरी भीक्षाटनबाट सङ्कलित रकमबाट सानो मन्दिर निर्माण गरेका थिए तर सो मन्दिर वि.सं. १९९० सालको भूकम्पमा भत्किएकोले त्यस बेलाका पुजारी अनिरुद्ध ठाकुरले समाजको सहयोगमा टिनको छाना भएको मन्दिर बनाएका थिए सो पनि जीर्ण हुँदै गएकाले वि.सं. २०२८ सालमा तत्कालीन भारतीय रेल मन्त्री [[ललितनारायण मिश्र|ललित नारायण मिश्र]]ले पक्की मन्दिरको साथै तीन कोठे धर्मशाला पनि बनाउन लगाएका थिए। वि.सं. २०४४ सालमा तत्कालीन [[शाह वंश|राजा बीरेन्द्र]]ले मन्दिर निर्माणको लागि रु. पाँच लाख चढाएर भगवतीको प्यागोडा शैलीको भव्य मन्दिरको निर्माण गराए जुन अद्यावधि छ। नेपाली बृहत् शब्दकोशमा छिन्नमस्ताको अर्थ घाँटी छिनेको, आफ्नो टाउको हातमा लिई घाँटीबाट निस्केको रगतको धारा त्यसै टाउकोलाई खुवाई रहेको भन्ने छ। यस कुरा सखडास्थित मूर्तिसँग मेल खाँदैन। वि.स. १९८४ मा [[सप्तरी जिल्ला]]को तिलाठी निवासी ज्योतिषी यदुनन्दन मिश्रले अष्टधातुले बनेको एउटा घण्टा सखडा मन्दिरमा चढाएका थिए। उक्त घण्टामा शक्रेश्वरी एकपटक र महिषमर्दिनी दुईपटक लेखिएको छ। यसबाट स्पष्ट हुन्छ शक्रसिंहले आफ्नो इष्टदेवी भगवती स्थापना गरेका थिए। सखडा भगवतीको मूर्तिलाई सूक्ष्मरूपले हेर्दा तीनवटा टुक्रा मिलाएर स्थापित गरिएको देखिन्छ। सन् १३२८ मा गयाशुद्धिन तुगलकले तिरहुतमाथि आक्रमण गरेका थिए। जसको फलस्वरूप सिम्रोनगढ ध्वस्त भयो। सिम्रौगढका मूर्तिहरू समेत अहिले पनि फुटेकै अवस्थामा छन्। यस प्रकार सखडा भगवतीको मूर्ति पनि त्यहीबेलाको आक्रमणमा फुटेको इतिहासविद् हरिकान्तलाल दास अनुमान गर्नुहुन्छ।<ref>युवामञ्च, असोज २०६६, गोरखापत्र</ref> ==मेला== [[दसैँ|दशैं]]को समयमा यहाँ भव्य मेला लाग्ने गर्दछ। [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]], [[सिराहा जिल्ला|सिरहा]], [[सुनसरी जिल्ला|सुनसरी]], [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]], [[मोरङ जिल्ला|मोरङ]], [[उदयपुर जिल्ला|उदयपुर]] लगायत नेपाल तथा भारतको [[बिहार]] राज्यबाट श्रद्धालु भक्तजनहरूको घुइचो लाग्ने गर्दछ। दसैँको समयमा यहाँ घटस्थापना देखि टिकासम्म मेला लाग्ने गर्दछ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Chinnamasta Bhagwati,Saptari|छिन्नमस्ता भगवती}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका मन्दिरहरू}} {{सप्तरी जिल्लाका सांस्कृतिक सम्पदाहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Chinnamasta Bhagawati Temple, Saptari}} [[श्रेणी:शक्तिपीठ]] [[श्रेणी:नेपालका हिन्दु मन्दिरहरू]] pskkfwcp4mg0g5bb4eu6zycayvybp2m 0 23448 1381946 1332807 2026-09-21T16:19:41Z Ramesh Deuba 37151 सुधार गरियो, सफाइ गरियो, विस्तार गरियो 1381946 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = शिव परियार | image = Shiva-pramod music Khabar Music Awards (cropped to Shiva).jpg | caption = २०१८ मा शिव परियार | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{Birth date and age|1982|02|22}} | birth_place = [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]], [[नेपाल]]<ref name="auto"/> | occupation = {{flatlist| * गायक * गीतकार * संगीतकार }} | years_active = २००३{{ndash}}हालसम्म | notable_works = ''कहाँ थियौ तिमी'', ''सङ्गी'', ''फेवातालमा साइँली'', ''पिलायो साथीले'', ''क्या दामी भो'' | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | genre = {{hlist|[[अर्धशास्त्रीय संगीत|अर्धशास्त्रीय]]|[[लोकप्रिय संगीत|लोकप्रिय]]|[[भावनात्मक संगीत|भावनात्मक]]|[[लोक संगीत|लोक]]|पप}} | instrument = {{flatlist| * गायन * [[हार्मोनियम]] * [[तबला]] * गितार }} }} }} '''शिवबहादुर परियार''' नेपाली गायक, गीतकार तथा संगीतकार हुन्। उनी [[नेपाली संगीत]]मा आफ्नो योगदानका लागि परिचित छन्।<ref name="auto">{{cite news |last1=Mahat |first1=Sunny |date=2019-08-16 |title=A classical singer who redefines the genre |publisher=[[The Annapurna Express]] |url=https://theannapurnaexpress.com/news/a-classical-singer-who-redefines-the-genre-1832 |url-status=live |access-date=6 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805090852/https://theannapurnaexpress.com/news/a-classical-singer-who-redefines-the-genre-1832 |archive-date=2021-08-05}}</ref> उनका चर्चित गीतहरूमा ''धेरै चोटि मरेँ म त'', ''कहाँ थियौ तिमी'', ''अलिकति नजर तिम्रो'', ''सङ्गी'', ''क्या दामी भो'', ''पाकेर खाएको फल मिठो'', ''आँसुको अर्थ'', ''नभेटी नभेटी'', ''धोकेबाज हौ तिमी'', ''फुलैफुल दिन्छौ कि'', ''फेवातालमा साइँली'' र ''पिलायो साथीले'' पर्दछन्।<ref name="auto2">{{cite news |last1=Lama |first1=Sonam |date=2018-09-24 |title=5 Things About Shiva Pariyar |publisher=[[My Republica|Republica]] |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/5-things-about-shiva-pariyar |url-status=live |access-date=2023-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510110937/https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/5-things-about-shiva-pariyar |archive-date=2023-05-10}}</ref> सन् २०१९ सम्ममा उनले तेह्रवटा स्टुडियो एल्बम सार्वजनिक गरिसकेका थिए।<ref name="auto" /> == संगीत यात्रा == शिव परियारको जन्म [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]], [[नेपाल]]मा भएको हो।<ref name="auto" /> परियारले शास्त्रीय संगीतदेखि आधुनिक पपसम्म विभिन्न संगीत विधालाई आफ्नो गायनमा समेटेका छन्।<ref name="auto2"/> उनी पूर्वीय शास्त्रीय संगीतको [[तबला]] तथा पियानो पनि बजाउन सक्छन्।<ref name=":0">{{cite news |date=2016 |title=Shiva Pariyar |publisher=[[Radio Kantipur]] |url=https://radiokantipur.com/celebrity/hot-property/315 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200614065042/https://radiokantipur.com/celebrity/hot-property/315 |archive-date=2020-06-14}}</ref><ref>{{cite news |last1=Khatiwada |first1=Nishan |date=2020-08-02 |title=Is the singers' freedom of expression absolute? |publisher=[[The Annapurna Express]] |url=https://theannapurnaexpress.com/news/is-the-singers-freedom-of-expression-absolute-2695 |url-status=live |access-date=2023-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805015602/https://theannapurnaexpress.com/news/is-the-singers-freedom-of-expression-absolute-2695 |archive-date=2020-08-05}}</ref> सन् २००३ मा उनले [[रेडियो नेपाल]]द्वारा आयोजित ''राष्ट्रिय समसामयिक संगीत प्रतियोगिता''मा स्वर्ण पदक प्राप्त गरे।<ref name=":0" /> उनले सानै उमेरदेखि संगीतको प्रशिक्षण लिन थालेका थिए र सन् २००५ मा आफ्नो पहिलो एल्बम ''मोक्ष्य'' सार्वजनिक गरे।<ref>{{cite news |last1=Lama |first1=Sonam |date=2018-11-20 |title=Singing for a growing music industry |publisher=[[My Republica|Republica]] |agency=[[Nagarik (daily)|Nagarik]] |issue=My City's Sonam Lama |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/singing-for-a-growing-music-industry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510110934/https://myrepublica.nagariknetwork.com/mycity/news/singing-for-a-growing-music-industry |archive-date=2023-05-10}}</ref> आफ्नो पहिलो एल्बम सार्वजनिक गरेको तीन वर्षपछि परियारले लगातार ''स्वयम्'' र ''कादम्बिनी'' नामक दुई स्टुडियो एल्बम सार्वजनिक गरे।<ref>{{cite web |last1=Acharya |first1=Mahesh |title=गायक शिब परीयारलाइ स्वरका बादशाह उपाधीसहित सम्मान |url=https://abcnepali.com/entertainment/9054/?fbclid=IwAR3qAcPLyCOJ-t4NbzoolqTKZoOfDgqMhIm0nUGNYvZCmdwICd5BXSEf0H4 |website=ABCNepali.com |publisher=ABC Nepali |access-date=6 August 2021}}</ref> सन् २०१० मा उनले आफ्नो चौथो स्टुडियो एल्बम ''क्या दामी'' सार्वजनिक गरे। त्यसपछि सन् २०११ मा पाँचौँ एल्बम ''फाटेको मन'' सार्वजनिक गरे।<ref name=":0" /> सन् २०११ मा परियारले आफ्नो छैटौँ एल्बम ''पागल'' सार्वजनिक गरे। त्यसको अर्को वर्ष उनले लगातार दुईवटा एल्बम ''कथाले मागेपछी'' र ''ओन्ली फर यु मेरो साथी'' सार्वजनिक गरे। सन् २०१३ मा उनले उमेश सुब्बाद्वारा संगीतबद्ध आफ्नो नवौँ स्टुडियो एल्बम ''टाढाको साथी'' सार्वजनिक गरे।<ref name=":0" /> उनको दशौँ एल्बम ''शिव बुक'' सन् २०१५ मा सार्वजनिक भयो।<ref name=":0" /> सन् २०२३ को मे महिनामा उनी नेपालको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय रियालिटी शो ''[[मेरो भ्वाइस युनिभर्स]]''का छ जना निर्णायकमध्ये एकका रूपमा सहभागी भए।<ref name=":02">{{Cite web |date=2023-03-17 |title=Nepal’s 1st International reality shows calls for audition |url=https://english.makalukhabar.com/2023/03/105547/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230402065633/https://english.makalukhabar.com/2023/03/105547/ |archive-date=2023-04-02 |access-date=2023-05-08 |website=Makalu Khabar |language=en-US}}</ref> === एल्बमहरू === # ''Mokshya'' (२००५) # ''Swayam'' (२००८) # ''Kadambini'' (२००९) # ''Kya Daami'' (२०१०) # ''Fateko Man'' (२०११) # ''Pagal'' (२०११) # ''Kathale Magepachhi'' (२०१२) # ''Only You Mero Sathi'' (२०१२) # ''Tadako Sathi'' (२०१३) # ''Shiva Book'' (२०१५) # ''Shivalaya'' (२०२१) # ''Shivalaya-2'' (२०२३) # ''Timi Ra Ma'' (२०२३) == पुरस्कार तथा सम्मान == * राष्ट्रिय युवा प्रतिभा पुरस्कार, कला तथा संगीत (२०१६) – [[नेपाल सरकार]]<ref>{{cite news |last1=Samiti |first1=Rastriya Samachar |date=2016-08-12 |title=President Bhandari honours youth on International Youth Day |publisher=[[The Himalayan Times]] |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-honours-youth-international-youth-day |url-status=live |access-date=5 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510110936/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/president-bhandari-honours-youth-international-youth-day |archive-date=2023-05-10}}</ref> * उत्कृष्ट पुरुष स्वर प्रस्तुति पुरस्कार (२०१७) – Hits FM Music Award<ref>{{cite web |title=HMA Winners 2074 |url=https://www.hitsfm.com.np/hma-winners-2074/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209114855/https://www.hitsfm.com.np/hma-winners-2074/ |archive-date=2023-02-09 |access-date=6 August 2021 |website=Hits FM 91.2 |publisher=[[Hits FM (Nepal)|Hits FM]]}}</ref> * राष्ट्रिय कान्तिपुर संगीत पुरस्कार (२०१८) – Radio Kantipur 96.1<ref>{{cite news |date=2019 |title=National Music Awards 2075 |publisher=The Kathmandu Post |agency=[[Kantipur Publications]] |issue=21 January 2019 |url=https://www.kmg.com.np/national-music-awards-2075 |url-status=live |access-date=2023-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510110936/https://www.kmg.com.np/national-music-awards-2075 |archive-date=2023-05-10}}</ref> * उत्कृष्ट पप पुरुष स्वर पुरस्कार (२०१९) – Hits FM Music Award<ref>{{cite news |date=2020-01-19 |title=Sabin Rai and The Pharaoh win big at the annual Hits FM music awards |publisher=[[The Kathmandu Post]] |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2020/01/19/celebrating-nepali-music-industry |url-status=live |access-date=5 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805090848/https://kathmandupost.com/art-entertainment/2020/01/19/celebrating-nepali-music-industry |archive-date=2021-08-05}}</ref> * आधुनिक गायक (पुरुष) – राष्ट्रिय संगीत पुरस्कार<ref>{{cite news |last1=Khadgi |first1=Ankit |date=2019-01-21 |title=Veteran singer Sthapit receives Lifetime Achievement Award at 2019 National Music Awards |publisher=[[The Kathmandu Post]] |url=https://kathmandupost.com/art-entertainment/2019/01/21/veteran-singer-sthapit-receives-lifetime-achievement-award-at-2019-national-music-awards |url-status=live |access-date=2023-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230510195312/https://kathmandupost.com/art-entertainment/2019/01/21/veteran-singer-sthapit-receives-lifetime-achievement-award-at-2019-national-music-awards |archive-date=2023-05-10}}</ref> * उत्कृष्ट पुरुष पार्श्वगायक – दोस्रो Music Khabar Music Award (२०१३), ''Bato Modera Gayau''<ref>{{Cite web |date=2021-10-26 |title=म्यूजिक खबर म्यूजिक अवार्ड आठौंसम्मका विजेताहरु |url=https://musickhabar.com/music-khabar-music-award-2/ |access-date=2023-12-06 |website=MusicKhabar.com: Nepal's No. 1 Musical Newspaper |language=en}}</ref> * उत्कृष्ट युगल गायन – चौथो Music Khabar Music Award (२०१५), ''Aafnai Jindagi''<ref>{{Cite web |title=Music Khabar Music Awards {{!}} Artist of Nepal |url=https://www.artistofnepal.com/awards/music-khabar-music-awards |access-date=2023-12-06 |website=www.artistofnepal.com}}</ref> * उत्कृष्ट आधुनिक गीत गायक – सातौँ Music Khabar Music Award (२०१८), ''Barsau Bho''<ref>{{Cite web |date=2018-10-06 |title=७औं म्युजिक खबर म्युजिक अवार्ड विराटनगरमा सम्पन्न, शिब र प्राश्ना सर्वोत्कृष्ट गायक-गायिका |url=https://musickhabar.com/7th-music-khabar-music-award-2018/ |access-date=2023-12-06 |website=MusicKhabar.com: Nepal's No. 1 Musical Newspaper |language=en}}</ref> == सन्दर्भ == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Pariyar, Shiva}} [[श्रेणी:नेपाली लोक गायकहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:सङ्गीतकारहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:सर्लाही जिल्लाका मानिसहरू]] 1mlz3609ksdc25hiw5k7nu08ttwqswv 0 69648 1381944 1362081 2026-09-21T15:32:33Z Bishaldev100 28807 1381944 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = स्कटल्यान्ड | native_name = {{lang|gd|''Alba''}} | common_name = स्कटल्यान्ड | image_flag = Flag of Scotland.svg | flag_width = 127px | image_coat = Royal Standard of Scotland.svg{{!}}border | symbol_width = 125px | symbol_type = शाही ध्वज | national_motto = {{native phrase|sco|"[[:en:In My Defens God Me Defend|मेरो रक्षा]]"|italics=off}}<br>"मेरो रक्षा परमेश्वरले मलाई बचाउनु"^a | national_anthem = [[:en:"National anthem of Scotland|विविध]]^b<br>मुख्य रूप "[[:en:Flower of Scotland|फुल]]" | image_map = Scotland in the UK and Europe.svg | map_width = 250px | map_caption = {{map caption |location_color=गाढा हरियो|country={{nobold|स्कटल्यान्ड}} |subregion=[[संयुक्त अधिराज्य]] |subregion_color=हरियो |region=यूरोप|region_color=गाढा खैरो}} | capital = [[एडिनवर्ग]] | latd=55 |latm=57 |lats=11 |latNS=N |longd=3 |longm=11 |longs=20 |longEW=W | largest_city = [[ग्लासगो]]<br/>{{smaller|{{coord|55|51|N|4|16|W|display=inline}}}} | languages_type = [[:en:Languages of Scotland|भाषाहरू]] | languages = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | languages2_type = मानयता प्राप्त<br>भाषाहरू^c | languages2 = स्कटिस गेलिक<ref>[http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/arts/GaelicLanguage/languageplan Gaelic Language Plan, www.scotland.gov.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006075342/http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/arts/GaelicLanguage/languageplan |date=2014-10-06 }}. Retrieved 2 October 2014.</ref><br>[[Scots language|Scots]]<ref>[http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/arts/Scots/ScotsLanguagePolicy Scots Language Policy, www.scotland.gov.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006095923/http://www.scotland.gov.uk/Topics/ArtsCultureSport/arts/Scots/ScotsLanguagePolicy |date=2014-10-06 }}. Retrieved 2 October 2014.</ref> | languages2_sub = yes | membership_type = [[सार्वभौम सम्पन्न&nbsp;राज्य]] | membership = [[संयुक्त अधिराज्य]] | ethnic_groups = {{unbulleted list | ९६.०% सेता | २.७% दक्षिण एसियाली | ०.७% काला | ०.४% मिश्रित | ०.२% अरब | ०.१% अन्य<ref name="ethnicity">{{cite web |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/documents/censusresults/release2a/rel2asbtable2.pdf |title=Ethnic groups, Scotland, 2001 and 2011 |publisher=The Scottish Government |year= 2013|accessdate=9 December 2013}}</ref> }} | ethnic_groups_year = २०११ | demonym = {{hlist |स्कटिस मानिस |स्कट्स^d}} | government_type = [[संवैधानिक राजतन्त्र|संबैधानिक<br>{{raise|0.2em|राजतन्त्र}}]] भित्र&nbsp;[[:en:Scottish devolution|न्यायगत&nbsp;सरकार]]{{raise|0.1em|^e}} | leader_title1 = [[संयुक्त अधिराज्यको राजशाही|राजतन्त्र]] | leader_name1 = [[एलिजाबेथ द्वितीय|एलिजाबेथ दोश्रो]]<!----The name of the current monarch remains "Elizabeth II". A consensus on this has been reached NUMEROUS times on the discussion page; please take any disagreement there. DO NOT EDITWAR.----> | leader_title2 = [[:en:First Minister of Scotland|पहिलो मन्त्री]] | leader_name2 = एलेक्स स्यालमोंड | leader_title3 = | leader_name3 = {{infobox|child=yes|headerstyle = text-align:left" colspan="3 | rowclass1 = mergedrow | header1 = [[ब्रिटिश&nbsp;सरकार]] }} | leader_title4 = [[संयुक्त अधिराज्यको प्रधानमन्त्री|प्रधान&nbsp;मन्त्री]] | leader_name4 = [[डेभिड क्यामरून]] | leader_title5 = स्कटल्याण्डका राज्य सचिब | leader_name5 = एलिस्टेयर कारमिचेल | legislature = स्कटिस संसद | legislature2 = संयुक्त अधिराज्यको संसद | sovereignty_type = गठन | established_event1 = स्थापना | established_date1 = ९औ शताब्दी <small>(परम्परागत&nbsp;८४३)</small> | established_event2 = [[एकीकरणको कानुन १७०७|इङ्ल्यान्ड सँग सम्झौता]] | established_date2 = १ मे १७०७ | area_rank = | area_magnitude = 1 E10 | area_km2 = ७८,३८७ | area_sq_mi = ३०,४१४ | percent_water = १.९ | population_rank = | population_estimate = ५३,२७,७००<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://www.nrscotland.gov.uk/news/2014/scotlands-population-at-its-highest-ever|title=Scotland's Population at its Highest Ever|date=30 April 2014|publisher=National Records of Scotland|accessdate=30 April 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408073331/https://www.nrscotland.gov.uk/news/2014/scotlands-population-at-its-highest-ever |date=8 April 2023 }}</ref> | population_estimate_year = २०१३ | population_census = ५३,१३,६००<ref name=autogenerated3>{{cite web|url=http://www.gro-scotland.gov.uk/statistics/theme/population/estimates/mid-year/2012/index.html|title= Population estimates by sex, age and administrative area, Scotland, 2011 and 2012 |date=8 August 2013 |publisher=National Records of Scotland |accessdate=8 August 2013}}</ref> | population_census_year = २०११ | population_density_km2 = ६७.५ | population_density_sq_mi = १७४.१ | population_density_rank = | GDP_PPP = |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = |GDP_PPP_per_capita = |GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $२४५.२६७ बिलियन<ref name="GDP">{{cite web |title=Key Economy Statistics |author=Scottish Government |url=http://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy |accessdate=22 August 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140915052015/http://www.scotland.gov.uk/Topics/Statistics/Browse/Economy |date=15 September 2014 }}</ref><br/><small>(उत्तरी सागर तेल तथा ग्याँस<br/>को राजश्व समाहित)</small> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = २०१३ | GDP_nominal_per_capita = $४५,९०४ | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini_year = | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = <!--number only--> | Gini_ref = | Gini_rank = | HDI_year = | HDI_change = <!--increase/decrease/steady--> | HDI = <!--number only--> | HDI_ref = | HDI_rank = | currency = [[पाउण्ड स्टरलीङ्ग]] | currency_code = GBP | time_zone = जीएमटि | utc_offset = &#8203; | time_zone_DST = बिएसटि | DST_note = | utc_offset_DST = +१ | date_format = dd/mm/yyyy | drives_on = बायाँ | calling_code = +४४ | patron_saint = {{unbulleted list | [[सेन्ट एन्ड्रयु]]<ref>{{cite web |url=http://www.scotland.org/about/history-tradition-and-roots/features/culture/st-andrews.html |title=''St Andrew—Quick Facts'' |work=Scotland. org—The Official Online Gateway |accessdate=2 December 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071111134544/http://scotland.org/about/history-tradition-and-roots/features/culture/st-andrews.html |date=11 November 2007 }}</ref><ref>{{cite web |work=Catholic Online |title=St Andrew |url=http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=109 |accessdate=15 November 2011}}</ref> | [[सेन्ट मार्गरेट स्कटल्याण्ड|सेन्ट मार्गरेट]]<ref>{{cite web |work=Catholic Online |title=St Margaret of Scotland |url=http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=304 |accessdate=15 November 2011}}<br/>{{cite web |work=Catholic Online |title=Patron saints |url=http://www.catholic.org/saints/patron.php?letter=S |accessdate=15 November 2011}} </ref> | [[सेन्ट कोलुम्बा]]<ref>{{cite web |work=Catholic Online |title=St Columba |url=http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=419 |accessdate=15 November 2011}}</ref> }} | cctld = [[.scot]]^f | official_website = {{URL|http://www.scotland.org/}} }} '''स्कटल्यान्ड''' ({{IPAc-en|ˈ|s|k|ɒ|t|.|l|ə|n|d}}; {{IPA-sco|ˈskɔt.lənd|<big>[[स्कट्स भाषा|स्कट्स]]:</big>}}; {{lang-gd|अल्बा}} {{IPA-gd|ˈal̪ˠapə||Alba-gd.ogg}}) एउटा राष्ट्र हो जुन [[संयुक्त अधिराज्य]]को एउटा भाग हो तथा ग्रेट ब्रिटेनको एक तिहाई भाग ओगटेको छ ।<ref name="Stats 1">{{cite web|url=http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|title=The Countries of the UK|publisher=[[Office for National Statistics]]|accessdate=24 June 2012}} {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html |date=5 January 2016 }}</ref><ref name="Country">{{cite web |url=http://www.number10.gov.uk/Page823 |title=Countries within a country |accessdate=24 August 2008 |work=10 Downing Street |quote=The United Kingdom is made up of four countries: England, Scotland, Wales and Northern Ireland |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100416083521/http://www.number10.gov.uk/Page823 |archivedate=16 April 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115132020/http://www.number10.gov.uk/Page823 |date=15 January 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.iso.org/iso/newsletter_i-9.pdf |format=PDF |title=ISO 3166-2 Newsletter Date: 28 November 2007 No I-9. "Changes in the list of subdivision names and code elements" (Page 11) |accessdate=31 May 2008 |work=[[International Organization for Standardization]] codes for the representation of names of countries and their subdivisions – Part 2: Country subdivision codes |quote=SCT Scotland ''country''}}</ref> ग्रेट ब्रिटेन भनेको वेल्स, स्कटल्याण्ड, आयरल्यान्ड र बेलायत मिलेर बनेको हो । वेल्सलाई तेह्रौँ शताब्दीमा ब्रिटेनले युद्धबाट जितेर आफूमा गाभेको थियो । स्टकल्याण्डलाई चाँहि सहमतिमै ब्रिटेनमा गाभिएको थियो । आयरल्यान्डलाई पनि बल प्रयोगको माध्यमबाट बेलायतमा गाभिएको हो । एलिजाबेथ प्रथमको निधनपछि स्कटल्याण्डलाई जेम्सलाई बेलायतमा निम्त्याएर राजा बनाइयो र ब्रिटेन र स्कटल्याण्डलाई मिलाएर युनाइटेड किङडम (युके) बनाउने सहमति भयो । स्कटल्याण्डमा छुट्टै पार्लियामेन्ट छ । त्यहाँ राष्ट्रिय पार्टीहरु कमजोर हुँदै सन् २०१२ मा स्कटिज नेशनल पार्टीले पार्लियामेन्टमा बहुमत हासिल गरेको छ । ==परिचय== == बेलायतबाट स्कटल्याण्डलाई अलग्गै राज्य बनाउने कि नबनाउने भन्नेबारे जनमत सङ्ग्रह == स्कटल्याण्ड संयुक्त अधिराज्य अन्तर्गत नै रहने भएको छ। बिहीबार भएको ऐतिहासिक जनमत संग्रहमा "स्कटल्याण्ड एक स्वतन्त्र राष्ट्र बन्नु पर्छ कि पर्दैन?" भन्ने प्रश्नमा ५५ प्रतिशत स्कटल्याण्ड नागरिकले "हुन्न" भनि मतदान गरेपछि संयुक्त अधिराज्य टुक्रिने सम्भावना टरेको हो। जनमतसंग्रहमा ८५ प्रतिशत मत खसेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। स्कटल्याण्डका ३२ वटै परिषदको नतिजा सार्वजनिक भैसकेको छ। जसअनुसार "हुन्न" भन्ने पक्षमा २० लाखभन्दा बढी मत खसेको छ । जीतका लागि १८ लाख ५२ हजार जतिको मत आवश्यक थियो। स्कटल्याण्डका फर्ष्ट मिनिष्टर एलेक्स सालमण्डको नेतृत्वमा दुई वर्षको प्रयासपछि जनमत सङ्ग्रह गरिएको थियो । सालमण्डले हार स्वीकार गरिसककेको बेलायती पत्रिका डेली मेलको अनलाईन संस्करणले लेखेको छ। "स्कटल्याण्डका अधिकांश नागरिकले अहिलेको अवस्थामा स्वतन्त्र नहुने भनि गरेको निर्णय स्वीकार गर्छ," सालमण्डले भन्नुभयो। उहाँले सम्पूर्ण स्कटल्याण्ड नागरिकलाई पनि प्रजातान्त्रिक निर्णय स्वीकार्न अनुरोध गर्नुभयो । स्कटिश संसदलाई बढी अधिकार दिने वचन पालना गर्न उहाँले एकीकृत संयुक्त अधिराज्यका पक्षधर दलहरूलाई अनुरोध पनि गर्नुभएको छ। स्कटल्याण्डको सबैभन्दा ठूलो परिषद क्षेत्र ग्लासगोले भने स्वतन्त्रताको पक्षमा मतदान गरेको थियो भने राजधानी एडिनबर्गका बासिन्दाले विपक्षमा मतदान गरे । बेलायत, वेल्स, उत्तरी आयरल्यान्ड र स्कटल्याण्ड मिलेर संयुक्त अधिराज्य बनेको हो। स्कटल्याण्ड अलग हुनुपर्ने पक्षका नेताले अलग भए आफनै मुद्रा बनाउने र यस बारेमा बेलायतसँग सम्झौता गर्ने बताएका छन् भने बेलायतमै रहनुपर्ने पक्षका नेताले अलग हुने कुरा संकिर्ण राष्ट्रवाद मात्रै भएको टिप्पणी गरेका छन् । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links|voy=Scotland|d=Q22|s=Portal:Scotland|n=Category:Scotland}} [[श्रेणी:युरोप]] [[श्रेणी:संयुक्त अधिराज्य]] [[श्रेणी:स्वायत्त क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] l5cf6i7ffxa4ouci0hbeeg9dukk82ti 0 92713 1381937 1369238 2026-09-21T12:25:17Z Ziv 70366 ([[c:GR|GR]]) [[File:Local hotel at Namche.JPG]] → [[File:Hotel in Salleri.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · Is there a Namche here? Otherwise the current name seems to refer to Namche Bazaar, some 50 km north. 1381937 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |name = सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[नगरपालिका]] |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = Hotel in Salleri.jpg |image_caption = [[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]]बाट देखिएको दृश्य |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = सोलुखुम्बु जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300px |pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|27|30|16|N|86|35|11|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] |subdivision_type3 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name3 = [[सोलुखुम्बु जिल्ला]] |<!-- Politics --> |government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-solukhumbu/solududhakunda?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = |leader_title =नगर प्रमुख |leader_name =नाम्गेल जाङबु शेर्पा <small> [[नेपाली काङ्ग्रेस]] |leader_title1 = उपप्रमुख |leader_name1 =गान्धीमाया तामाङ <small> [[नेपाली काङ्ग्रेस]] |established_title = स्थापना |established_date = २७ फागुन २०७३ <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ५३८.०९<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=38&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> |population_note = |population_total = 25678 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = |population_blank1 = <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = +९७७-०३८ |blank_name = केन्द्र |blank_info = साविक [[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]] गाविसको कार्यालय |website = {{URL|solududhkundamun.gov.np}} |footnotes = }} '''सोलुदुधकुण्ड नगरपालिका''' [[सोलुखुम्बु जिल्ला]]मा अवस्थित नगरपालिका हो ।<ref name="mofald">{{Cite news|url=http://mofald.gov.np/sites/default/files/News_Notices/Final%20District%201-75%20Corrected%20Last%20for%20RAJPATRA.pdf|title=नगरपालिका तथा गाउँपालिकाहरूको सूची|publisher= सङ्घिय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|accessdate=२०१७-०६-०२}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा साविकका [[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]], [[बेनी, सोलुखुम्बु|बेनी]], [[तामाखानी]] र [[गार्मा]] गाविसहरू मिलेर बनेको '''दुधकुण्ड नगरपालिका''' र [[केरुङ, सोलुखुम्बु|केरुङ]], [[टाप्टिङ]], [[तिङ्गला]], [[गोराखानी]] र [[टाक्सिन्दु]] गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। यस नगरपालिकाको क्षेत्रफल ५३८.०९ रहेको छ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/ |date=2017-03-12 }}</ref> यस नगरपालिकाको नामाकरण [[सोलु नदी]] र [[दुधकुण्ड]]बाट गरिएको हो। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २५,६७८ रहेको छ भने यहाँ ६,७४४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ सोलुदुधकुण्ड नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका क्षेत्रहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[टाक्सिन्दु]] || १,८८८ || १६८.८ || ११.१९ |- | २ || [[बेनी, सोलुखुम्बु|बेनी]] || १,६३१ || १५५.०९ || १०.५२ |- | ३ || [[तामाखानी]] || १,०१६ || ३३.२ || ३०.६० |- | ४ || [[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]] (१-३,९) || १,८२४ || १९.६५ || ९२.८२ |- | ५ || [[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]] (४-५) || ४,११३ || १३.८५ || २९७.०० |- | ६ || [[सल्लेरी, सोलुखुम्बु|सल्लेरी]] (६-८) || २,३१३ || १३.७ || १६८.८३ |- | ७ || [[गार्मा]] || २,३६३ || १८.८६ || १२५.२९ |- | ८ || [[केरुङ, सोलुखुम्बु|केरुङ]] || ३,५८० || ३४.२३ || १०४.५९ |- | ९ || [[गोराखानी]] || १,१२९ || ३७.६१ || ३०.०२ |- | १० || [[टाप्टिङ]] || १,९३७ || ४३.०९ || ४४.९५ |- | ११ || [[तिङ्गला]] || ३,८८४ || २६.९७ || १४३.९७ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२५,६७८''' || '''५६५.०५''' || '''४५.४४''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{सोलुखुम्बु जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सोलुखुम्बु जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] 3zdme0i30a8awd8e90u79nudzo086vn 0 112422 1381945 1354590 2026-09-21T15:53:59Z ~2026-50955-06 81021 /* */ 1381945 wikitext text/x-wiki '''[[Gopal Gurung|गोपाल गुरुङ]]''' (सन् १९३९–२०१६) एक नेपाली चिन्तक, लेखक, पत्रकार, शिक्षक, राजनीतिज्ञ हुन । <ref>{{Cite web|title=YouTube|url=https://www.youtube.com/|website=www.youtube.com|language=en|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Who is this man, Gopal Gurung ?|url=http://gopalgurung.tripod.com/Theman.html|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305100608/http://gopalgurung.tripod.com/Theman.html |date=2016-03-05 }}</ref> नेपाली साप्ताहिक न्यूलाइट र अंग्रेजी साप्ताहिक थन्डरबोल्टका प्रधान सम्पादक, नेपाल पत्रकार सङ्घको केन्द्रीय समितिका पूर्व सदस्य, विश्व नेपाली सङ्घको पूर्व महामन्त्री र नेपालका लागि अखिल भारतीय प्रेस काउन्सिलका अध्यक्षका साथै प्रेस फाउण्डेसन अफ एसिया (पिएफए), मनिला, फिलिपिन्सका लागि सल्लाहकार र संयोजक थिए । नेपाली राजनीतिमा गुरुङलाई बर्णभेद जातिभेद विरुद्धका लेखक भनेर चिनिन्छन । सन् १९७२ देखि नेपाली समाचारपत्र 'न्यू लाइट'मा हिन्दु राष्ट्र विरुद्ध र राजाहरूको विरोधमा लेख्न शुरू गरेका थिए ।<ref>{{Cite book|last=लामा,|first=थुप्तेन|title=गोपाल गुरुङ नेपाली नेलशन मण्डेला.|publisher=Thupten Lama|year=2008.|isbn=|location=|pages=18,19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrc.utexas.edu/teaching/pen/free-speech/free-speech-22.html|website=www.hrc.utexas.edu|access-date=2020-05-01}}</ref> सन् १९८५ मा पहिलो पटक '''नेपाल राजनीतिमा अदेखा सचाइ''' प्रकाशित भएको थियो । यस पुस्तकको दोस्रो संस्करण १९८८ मा प्रकाशित भएपछि पञ्चायत सरकारले अगस्ट ३०, १९८८ मा पक्राउ गरेको थियो । राजगद्धी ताकेको र साम्प्रदायिक फैलाएका गुरुङलाई तीन वर्षको लागि भद्रगोल केन्द्रीय कारागारमा पठाइयो । जनवरी १ १९८९ मा [[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन|मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशन]] को झण्डा र घोषणापत्र जेलभित्र तयार गरेका थिए । गुरुङलाई अप्रिल १३, १९९० मा रिहा गरिएको थियो ।<ref>{{Cite book|last=Hangen|first=Susan I.|url=https://books.google.com.np/books?id=9LiLAgAAQBAJ&pg=PA60&lpg=PA60&dq=founder-president,+gopal+gurung&source=bl&ots=1r8Zvw-l_5&sig=ACfU3U2uaDeiEBLOlyUkDOUZ2wTrPYp1gQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi_t7W4kpPpAhUPU30KHeqGAZo4ChDoATAAegQIChAB#v=onepage&q=founder-president,%20gopal%20gurung&f=false|title=The Rise of Ethnic Politics in Nepal: Democracy in the Margins|date=2009-12-04|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-18160-4|language=en}}</ref> पुनः ‘अस्तित्वको खोज मंगोलको र एमएनओमा पिएचडी–डक्टरेट’ २००१ मा प्रकाशित भएपछि।<ref>{{Cite web|title=Refworld {{!}} U.S. Department of State Country Report on Human Rights Practices 2001 - Nepal|url=https://www.refworld.org/docid/3c84d9a28.html|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|website=Refworld|language=en|access-date=2020-05-01}}</ref> सन् १९७२ देखि सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र <ref>{{Cite web|title=मंगोल नेता गोपाल गुरुङको निधन|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/06/438471|website=Online Khabar|language=en-US|access-date=2020-05-01}}</ref> धर्मनिरपेक्षको वकालत गर्न सुरु गरेका गुरुङले डिसेम्बर १५, १९९५ मा राजा बिरेन्द्रलाई मानव अधिकार हनन, राजनैतिक संकटको सृजना र मुलुक गृहयुद्ध उन्मुख भएको ध्यानाकर्षण गराउदै राजा पदबाट राजिनामा दिएर आजीवन आलङ्कारिक राजा अथवा राष्ट्रपति बनिदिन आग्रह सहित ६ बुँद्दे पत्र पठाएका थिए । <ref>{{Cite book|last=Gurung|first=Gopal|title=Newly Created Untouchable Janjati (nomad, gypsy) Society in Nepalese and Sikkim Pilitics|publisher=Gopal Gurung|year=1998|isbn=|location=|pages=1,2,3}}</ref> ==Reference== [[श्रेणी:सन् १९३९ मा जन्म]] 3un9c2v5wpl5sjz642enz0div9ameer 1381948 1381945 2026-09-22T04:31:35Z Saroj 31493 [[Special:Contributions/~2026-50955-06|~2026-50955-06]] ([[User talk:~2026-50955-06|वार्तालाप]])द्वारा [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]]द्वारा गरिएको पछिल्लो संशोधनतर्फ उल्टाइएका सम्पादनहरू 1354590 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = भारतीय | name = गोपाल गुरुङ | image = Gurung at the Fourth National Conference.jpg | caption = सार्वजनिक सभामा गोपाल गुरुङ | other_names = [[यात्री ]] | birth_place = [[महानदी]], [[दार्जिलिङ]], [[भारत]] | birth_date = {{birth date|1939|12|07}} | death_place = [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[नेपाल]] | death_date = {{Death date|2016|जुन|10}} | title = [[राजनीतिज्ञ]], [[मस्यौदा:लेखक|लेखक]], [[मस्यौदा:पत्रकार|पत्रकार]], [[चिन्तक]] | education = बी.ए.,एम.ए.,राजनीति शास्त्र | alma_mater = | movement = Political reformer, social reformer | party = [[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन| मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशन]] | organization = | spouse = {{marriage|देबिका गुरुङ <small>(विवाह १९७१)</small>}} | nationality = [[भारतीय]] | religion = [[हिन्दू]] | awards = }} '''[[Gopal Gurung|गोपाल गुरुङ]]''' (सन् १९३९–२०१६) एक भारतीय चिन्तक, लेखक, पत्रकार, शिक्षक, राजनीतिज्ञ हुन । <ref>{{Cite web|title=YouTube|url=https://www.youtube.com/|website=www.youtube.com|language=en|access-date=2020-05-01}}</ref><ref>{{Cite web|title=Who is this man, Gopal Gurung ?|url=http://gopalgurung.tripod.com/Theman.html|last=|first=|date=|website=|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305100608/http://gopalgurung.tripod.com/Theman.html |date=2016-03-05 }}</ref> नेपाली साप्ताहिक न्यूलाइट र अंग्रेजी साप्ताहिक थन्डरबोल्टका प्रधान सम्पादक, नेपाल पत्रकार सङ्घको केन्द्रीय समितिका पूर्व सदस्य, विश्व नेपाली सङ्घको पूर्व महामन्त्री र नेपालका लागि अखिल भारतीय प्रेस काउन्सिलका अध्यक्षका साथै प्रेस फाउण्डेसन अफ एसिया (पिएफए), मनिला, फिलिपिन्सका लागि सल्लाहकार र संयोजक थिए । नेपाली राजनीतिमा गुरुङलाई बर्णभेद जातिभेद विरुद्धका लेखक भनेर चिनिन्छन । सन् १९७२ देखि नेपाली समाचारपत्र 'न्यू लाइट'मा हिन्दु राष्ट्र विरुद्ध र राजाहरूको विरोधमा लेख्न शुरू गरेका थिए ।<ref>{{Cite book|last=लामा,|first=थुप्तेन|title=गोपाल गुरुङ नेपाली नेलशन मण्डेला.|publisher=Thupten Lama|year=2008.|isbn=|location=|pages=18,19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hrc.utexas.edu/teaching/pen/free-speech/free-speech-22.html|website=www.hrc.utexas.edu|access-date=2020-05-01}}</ref> सन् १९८५ मा पहिलो पटक '''नेपाल राजनीतिमा अदेखा सचाइ''' प्रकाशित भएको थियो । यस पुस्तकको दोस्रो संस्करण १९८८ मा प्रकाशित भएपछि पञ्चायत सरकारले अगस्ट ३०, १९८८ मा पक्राउ गरेको थियो । राजगद्धी ताकेको र साम्प्रदायिक फैलाएका गुरुङलाई तीन वर्षको लागि भद्रगोल केन्द्रीय कारागारमा पठाइयो । जनवरी १ १९८९ मा [[मङ्गोल नेसनल अर्गनाइजेसन|मंगोल नेशनल अर्गनाइजेशन]] को झण्डा र घोषणापत्र जेलभित्र तयार गरेका थिए । गुरुङलाई अप्रिल १३, १९९० मा रिहा गरिएको थियो ।<ref>{{Cite book|last=Hangen|first=Susan I.|url=https://books.google.com.np/books?id=9LiLAgAAQBAJ&pg=PA60&lpg=PA60&dq=founder-president,+gopal+gurung&source=bl&ots=1r8Zvw-l_5&sig=ACfU3U2uaDeiEBLOlyUkDOUZ2wTrPYp1gQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi_t7W4kpPpAhUPU30KHeqGAZo4ChDoATAAegQIChAB#v=onepage&q=founder-president,%20gopal%20gurung&f=false|title=The Rise of Ethnic Politics in Nepal: Democracy in the Margins|date=2009-12-04|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-18160-4|language=en}}</ref> पुनः ‘अस्तित्वको खोज मंगोलको र एमएनओमा पिएचडी–डक्टरेट’ २००१ मा प्रकाशित भएपछि।<ref>{{Cite web|title=Refworld {{!}} U.S. Department of State Country Report on Human Rights Practices 2001 - Nepal|url=https://www.refworld.org/docid/3c84d9a28.html|last=Refugees|first=United Nations High Commissioner for|website=Refworld|language=en|access-date=2020-05-01}}</ref> सन् १९७२ देखि सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र <ref>{{Cite web|title=मंगोल नेता गोपाल गुरुङको निधन|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/06/438471|website=Online Khabar|language=en-US|access-date=2020-05-01}}</ref> धर्मनिरपेक्षको वकालत गर्न सुरु गरेका गुरुङले डिसेम्बर १५, १९९५ मा राजा बिरेन्द्रलाई मानव अधिकार हनन, राजनैतिक संकटको सृजना र मुलुक गृहयुद्ध उन्मुख भएको ध्यानाकर्षण गराउदै राजा पदबाट राजिनामा दिएर आजीवन आलङ्कारिक राजा अथवा राष्ट्रपति बनिदिन आग्रह सहित ६ बुँद्दे पत्र पठाएका थिए । <ref>{{Cite book|last=Gurung|first=Gopal|title=Newly Created Untouchable Janjati (nomad, gypsy) Society in Nepalese and Sikkim Pilitics|publisher=Gopal Gurung|year=1998|isbn=|location=|pages=1,2,3}}</ref> ==Reference== [[श्रेणी:सन् १९३९ मा जन्म]] cuxzde1riuyxedm6g697p9dkjm99l2e 0 119791 1381939 1283617 2026-09-21T13:59:42Z Sufe 20206 /* चित्र दीर्घा */ 1381939 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Culinária_tradicional_do_Nepal.jpg|thumb|250x250px|नेवारी समुदायको विशिष्ट परिकारहरू]] [[नेपाली व्यञ्जन|नेपाली परिकार]] [[नेपाल]]मा खाइने भोजनहरूलाई सन्दर्भित गर्दछ। देशको सांस्कृतिक र भौगोलिक विविधतासँगै जातीयता, माटो र जलवायुको आधारमा विभिन्न प्रकारको परिकारहरूको लागि पर्याप्त स्थान प्रदान गर्ने गर्दछ तर [[दालभात|दाल-भात-तरकारी]] देशभरि नै खाने गरिएको छ। [[दाल]]लाई [[मुसुरो]] र मसला प्रयोग गरि झोल जस्तो बनाइने गरिन्छ। दाल मुख्यतया उसिनेको अन्न जस्तै [[भात]] र सब्जीसँग पस्किने गरिन्छ। चटनी वा अचार थोरै मात्रामा मुख्य खानासँग खाने गरिएको भएता पनि यसमा पिरो मसलाको प्रयोग गरिन्छ। नेपाली परिकारहरू धार्मिक, सांस्कृतिक र परम्पराहरूबाट प्रभावित छ। [[ढिँडो]] नेपालको पारम्परिक भोजन हो। नेपालको परिकारहरू मध्य पूर्वी भोजनकै समान छन्। यसमा दक्षिण र मध्य एसियाली परिकारहरूको उच्च प्रभावपनि रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=http://canadianreporters.com/2020/03/7140/|title=नेपाली रैथाने चौरासी व्यञ्जन ।|date=2020-03-15|website=क्यानेडेली रिपोर्ट्स|language=नेपाली|accessdate=2021-01-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123234918/http://canadianreporters.com/2020/03/7140/ |date=2021-01-23 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/13522|title=लोक परिकारको स्वाद|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|accessdate=2021-01-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201231124953/https://www.himalkhabar.com/news/13522 |date=2020-12-31 }}</ref> == नेपाली परिकारहरू == == चित्र दीर्घा == File:Newari Foods.jpg|thumb|नेपालको नेवार समुदायका नेवारी परिकारहरू == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपाली खाना]] [[श्रेणी:नेपाल सम्बन्धित सूची]] 8j7atq81043811xdubmluyyyzbls5fz 1381940 1381939 2026-09-21T14:00:28Z Sufe 20206 /* चित्र दीर्घा */ 1381940 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Culinária_tradicional_do_Nepal.jpg|thumb|250x250px|नेवारी समुदायको विशिष्ट परिकारहरू]] [[नेपाली व्यञ्जन|नेपाली परिकार]] [[नेपाल]]मा खाइने भोजनहरूलाई सन्दर्भित गर्दछ। देशको सांस्कृतिक र भौगोलिक विविधतासँगै जातीयता, माटो र जलवायुको आधारमा विभिन्न प्रकारको परिकारहरूको लागि पर्याप्त स्थान प्रदान गर्ने गर्दछ तर [[दालभात|दाल-भात-तरकारी]] देशभरि नै खाने गरिएको छ। [[दाल]]लाई [[मुसुरो]] र मसला प्रयोग गरि झोल जस्तो बनाइने गरिन्छ। दाल मुख्यतया उसिनेको अन्न जस्तै [[भात]] र सब्जीसँग पस्किने गरिन्छ। चटनी वा अचार थोरै मात्रामा मुख्य खानासँग खाने गरिएको भएता पनि यसमा पिरो मसलाको प्रयोग गरिन्छ। नेपाली परिकारहरू धार्मिक, सांस्कृतिक र परम्पराहरूबाट प्रभावित छ। [[ढिँडो]] नेपालको पारम्परिक भोजन हो। नेपालको परिकारहरू मध्य पूर्वी भोजनकै समान छन्। यसमा दक्षिण र मध्य एसियाली परिकारहरूको उच्च प्रभावपनि रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=http://canadianreporters.com/2020/03/7140/|title=नेपाली रैथाने चौरासी व्यञ्जन ।|date=2020-03-15|website=क्यानेडेली रिपोर्ट्स|language=नेपाली|accessdate=2021-01-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123234918/http://canadianreporters.com/2020/03/7140/ |date=2021-01-23 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/13522|title=लोक परिकारको स्वाद|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|accessdate=2021-01-01}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201231124953/https://www.himalkhabar.com/news/13522 |date=2020-12-31 }}</ref> == नेपाली परिकारहरू == == चित्र दीर्घा == <gallery> File:Newari Foods.jpg|thumb|नेपालको नेवार समुदायका नेवारी परिकारहरू </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:नेपाली खाना]] [[श्रेणी:नेपाल सम्बन्धित सूची]] cinl6vh399yc0aipcmma1g9b37i9l3k 0 128046 1381954 1348028 2026-09-22T07:43:27Z Biplab Anand 13653 [[प्रयोगकर्ता:बडा काजी/नेपालीकरण|एक उपकरण]] प्रयोग गरेर व्याकरण ठीक गरियो 1381954 wikitext text/x-wiki {{Infobox food |name=ठेकुवा |image=Thekua - Chhath Festival - Kolkata 2013-11-09 4316.JPG |image_size=250px |caption= |alternate_name={{hlist|खजुरिया|टिकारी|ठेकुआ}} |country=[[नेपाल]] तथा [[भारत]] |region=भारत ([[उत्तर प्रदेश]], [[झारखण्ड]], [[बिहार]]), नेपाल ([[मधेश प्रदेश|मधेश]], [[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]]) |course=खाजा |type=खजुरी |served= |main_ingredient={{hlist|गहुँको पीठो|चिनी वा शख्खर को चास्नी|[[घिउ]]|[[सुकुमेल]]|[[नरिवल]]|अन्य सुकेका फलहरू}} |variations= |calories= |other= |name_lang=ne }} '''ठेकुवा''' (जसलाई खजुरिया वा टिकरी पनि भनिन्छ) दक्षिणी [[नेपाल]] तथा उत्तरी [[भारत]]मा बनाइने एक प्रकारको सुख्खा मिठाई हो।<ref>{{Cite web|url=https://www.guwahatiplus.com/article-detail/thekua-the-blessing-of-chhath-maiya|title=Thekua: The blessing Of Chhath Maiya|last=Sharma|first=Gunjan|date=2 November 2019|website=G Plus|language=en|accessdate=2019-11-15}}</ref> यो [[नेपाल]]को [[तराई]] क्षेत्र तथा [[भारत]]को [[बिहार]], [[झारखण्ड]] र [[उत्तर प्रदेश]] राज्यमा धेरै लोकप्रिय छ।<ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/72826/|title=Snack time delights|last=Bureau|first=The Week|website=My Republica|language=en|accessdate=2021-10-10}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220922073903/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/72826/ |date=2022-09-22 }}</ref> यी ठाउँहरूमा ठेकुवा, शताब्दीऔँदेखि एउटा मीठो खाजाको रूपमा प्रयोग हुँदै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/chhath-puja-2019-thekua-and-more-5-traditional-recipes-to-celebrate-the-festival-with-2125804|title=Chhath Puja 2019: Thekua And More; 5 Traditional Recipes To Celebrate The Festival With|last=Grover|first=Neha|date=2 November 2019|website=NDTV Food|accessdate=2019-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191115033443/https://food.ndtv.com/food-drinks/chhath-puja-2019-thekua-and-more-5-traditional-recipes-to-celebrate-the-festival-with-2125804 |date=2019-11-15 }}</ref> ठेकुवा [[छठ|छठ पूजा]]को समयमा देवतालाई चढाइने पूजनीय प्रसाद हो।<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/states/jharkhand/sun-god-to-smile-on-devotees-scientists-say/cid/1715684|title=Sun god to smile on devotees, scientists say|date=30 October 2019|website=Telegraph India|language=en|accessdate=2019-11-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/all-you-need-to-know-about-thekua-and-how-you-can-make-it-at-home/photostory/71854374.cms|title=All you need to know about Thekua and how you can make it at home|date=2019-11-02|website=The Times of India|language=en|accessdate=2019-11-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/opinion/2016/11/08/sun-worshippers|title=Sun worshippers|website=kathmandupost.com|language=English|accessdate=2021-10-10}}</ref> == तयारी विधि == ठेकुवाका मुख्य सामग्रीहरू [[गहुँ|गहुँको पीठो]], चास्नी (पग्लिएको [[चिनी]]) र [[घिउ]] हुन्। शख्खर कहिलेकाहीँ चिनीको विकल्पको रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।<ref name="toi_thekua">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-01/ludhiana/30345212_1_chhath-puja-ancient-hindu-festival-sun-god|title='Rasiao-kheer', 'thekua' make for festive platter|date=1 November 2011|work=The Times of India|access-date=13 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130511191915/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-01/ludhiana/30345212_1_chhath-puja-ancient-hindu-festival-sun-god|archive-date=11 May 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511191915/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-01/ludhiana/30345212_1_chhath-puja-ancient-hindu-festival-sun-god |date=11 May 2013 }}</ref> यी चार मुख्य सामग्रीहरू प्रयोग गरेर मिश्रण तयार गरिन्छ र स्वाद बढाउन [[सुकुमेल]] वा अन्य मसलाहरू पनि थप्न सकिन्छ। पिठोको मिश्रणको सा-सानो टुक्रा बनाएर गोलो आकार मा बेलिन्छ र एउटा विशेष साँचोको सहायता ले ठेकुवामा बुट्टा बनिइन्छ। त्यसपछि ठेकुवालाई तातो घिउ वा तेलामा तारिन्छ। ठेकुवाको रङ रातोमा परिणत भएपछि त्यसलाई तेलबाट निकालिन्छ। ठेकुवा सेलाएपछि कडा हुन्छ र खानको लागि तयार हुन्छ।   यसलाई कुनै संरक्षकको आवश्यकता पर्दैन र यसलाई हावा नछिर्ने भाँंडोमा धेरै दिनसम्म सुरक्षित राख्न सकिन्छ। छठ पर्वको पवित्रता कायम राख्नको लागि प्रसादको ठेकुवाको तयारी सामान्यतया पूजा कोठामा गरिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/131518-1509086280.html|title=छठमा ठेकुवा|last=नागरिक|website=nagariknews.nagariknetwork.com|language=ne|accessdate=2022-10-30}}</ref> == कीर्तिमान == [[बिहार]]को [[दरभङ्गा]]का १६ जनाको समूहले लिम्का बुक अफ रेकर्ड्समा कीर्तिमान राख्न सन् २०१९ मा ९१ केजीको ठेकुवा तयार पारेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/bihar-makers-of-91kg-thekua-eyeing-limca-book/articleshow/71845655.cms|title=Bihar: Makers of 91kg 'thekua' eyeing Limca book|last=Nov 1|first=Sanjiv Das|website=The Times of India|language=en|accessdate=2019-11-15}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपाली परम्परागत खानाका परिकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाली खाना]] [[श्रेणी:भारतीय मिठाइँहरू]] dyrgh96q5m0wo22mkumgydolt5ghs7r 0 151711 1381941 2026-09-21T14:53:12Z ~2026-50964-32 81019 नयाँ पृष्ठ: इनरुवा-कप्तानगन्ज सडक खण्ड नेपालको सुनसरी जिल्लामा अवस्थित एक महत्त्वपूर्ण सडक खण्ड हो। यस खण्डको कुल लम्बाइ २२.६६ किलोमिटर रहेको छ। यस सडकको स्तरोन्नतिका लागि २ माघ २०७८ मा र... 1381941 wikitext text/x-wiki इनरुवा-कप्तानगन्ज सडक खण्ड नेपालको सुनसरी जिल्लामा अवस्थित एक महत्त्वपूर्ण सडक खण्ड हो। यस खण्डको कुल लम्बाइ २२.६६ किलोमिटर रहेको छ। यस सडकको स्तरोन्नतिका लागि २ माघ २०७८ मा रू. ५२ करोड ७० लाख (करसहित) मा ठेक्का सम्झौता भएको थियो। काममा अत्यधिक ढिलासुस्ती भएको कारण देखाउँदै हुलाकी राजमार्ग निर्देशनालय अन्तर्गतको योजना कार्यालय इटहरीले डिसेम्बर २०२५ (मंसिर २०८२) मा निर्माणको जिम्मा पाएको 'गौरी पार्वती–देव एन्ड सायर–भूमि संयुक्त उपक्रम (जेभी), विराटनगर' सँगको ठेक्का सम्झौता रद्द गरेको छ। सम्झौता अनुसार साउन २०८१ भित्र काम सक्नुपर्नेमा तोकिएको समयसम्म भौतिक प्रगति करिब १८ प्रतिशत मात्रै भएपछि सरकारले निर्माण कम्पनीको बैंक जमानत समेत जफत गरी ठेक्का तोडेको हो। 0jmf69guu27snujbszo3l8vkgsrnr1j 0 151712 1381955 2026-09-22T11:40:10Z Omnathpokh1 20435 नयाँ पृष्ठ सृजना गरिएको। 1381955 wikitext text/x-wiki प्रकाशको परिमाणात्मक मापनबारे अध्ययन गर्ने भौतिकशास्त्रको शाखालाई प्रकाशमिति भनिन्छ। अङ्ग्रेजीमा [[:en:Photometry_(optics)|<nowiki>[[en:Photometry (optics)</nowiki>]]|फोटोमेट्री]] भनिने प्रकाशमिति दुई ग्रीक शब्द फोटो र मेट्रि मिलेर बनेको छ, जहाँ फोटोको अर्थ प्रकाश र मेट्रिको अर्थ मापन भन्ने हुन्छ। तसर्थ प्रकाशमिति प्रकाशको मापन गर्ने शास्त्र हो। loyl050ngd523guorlqep2exxnbwzrv