विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 1845 1391932 1384146 2026-09-29T03:49:13Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391932 wikitext text/x-wiki {{About|नेपालको राजधानी सहर तथा महानगरपालिका}} {{Infobox settlement | name = काठमाडौँ | official_name = काठमाडौँ महानगरपालिका | native_name = | native_name_lang = | settlement_type = [[राजधानी]] | image_skyline = {{Multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = | caption_align = center | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Locus3.jpg | caption1 = काठमाडौँको क्षितिज | image2 = Ghantaghar Kathmandu.jpg | caption2 = [[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] | image3 = DHARAHARA TOWER.jpg | caption3 = [[धरहरा]] | image4 = Pashupatinath Temple-2020.jpg | caption4 = [[पशुपतिनाथ मन्दिर]] | image5 = Narayanhiti Palace Museum, crop.jpg | caption5 = [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] | image6 = Kathmandu Durbar Square, Shiva Parvati Temple, Nepal.jpg | caption6 = [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]]}} | image_flag = Flag of Kathmandu, Nepal.svg | image_seal = | motto = साँस्कृतिक सहर, काठमाडौँ महानगर | pushpin_map = काठमाडौँ महानगरपालिका#काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|27.7172|85.3240|type:city_region:NP|display=display=title, inline}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]] | established_title = स्थापना | established_date = अज्ञात | founder = [[मञ्जुश्री]] (स्वयम्भू पुराण अनुसार)<ref name="इतिहास">{{cite news|title=गोकर्णेश्वर नगरपालिका सुन्ताखानको ईतिहास बदल्ने अभिलेख |url=https://www.gokarneshwormun.gov.np/sites/gokarneshwormun.gov.np/files/documents/%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A3%E0%A5%87%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%B0%20%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%88%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8%20%E0%A4%AC%E0%A4%A6%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87%20%E0%A4%85%E0%A4%AD%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%87%E0%A4%96_0.pdf |date=वि.सं. २०७७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |agency=गोकर्णेश्वर नगरपालिका |page=१२ |language=नेपाली |publisher=गोकर्णेश्वर नगरपालिका}}</ref> | established_title1 = राजधानी | established_date1 = वि.सं. १८२६ चैत १०<ref>{{Cite book |last=अमात्य |first=साफल्य |url=https://books.google.com.np/books?id=HpNPAQAAMAAJ&dq |title=काठमाडौँ नगरायण: काठमाडौँ नगरको उद्भव, नगरायण, र सांस्कृतिक इतिहास |date=सन् १९९६ |page=८६ |publisher=नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://risingnepaldaily.com/opinion/relocating-the-capital |title=Relocating The Capital? |trans-title=राजधानी स्थानान्तरण गर्ने? |website=गोरखापत्र |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-03-18}}</ref> | established_title2 = सफाई अड्डा<ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |title=काठमाडौँमा १०२ वर्षदेखिको समस्या​ : सफाई अड्डा महानगर बन्यो, फोहर व्यवस्थापन ज्युँका त्युँ |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406050318/https://ekagaj.com/article/pradesh-3/91502/?v=1 |archive-date=2023-04-06 }}</ref> | established_date2 = वि.सं. १९७६ पुस २ (सवाल सनद् बमोजिम भोटाहिटीमा गठन)<ref name="सय वर्ष">{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/31590/2019-12-18 |title=स्थानीय तह अभ्यासका सय वर्ष |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="सवाल">{{cite news |title=स्वायत्त शासन |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414225227/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |archive-date=वि.सं. २०७९ चैत १५ |date=वि.सं. २०७२ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=७ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316075129/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta_Shasan-2072-Issue-I.pdf |date=2022-03-16 }}</ref> | established_title3 = म्युनिसिपालिटी | established_date3 = वि.सं. २००३ फागुन २<ref name="सय वर्ष"/><ref>{{Cite web |url=https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |title=स्थानीय तह निर्वाचन इतिहासलाई फर्केर हेर्दा... |website=अर्थसमय |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204162355/https://arthasamaya.com/news/detail/1161 |archive-date=2022-12-04 }}</ref> | established_title4 = नगरपालिका | established_date4 = वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष">{{Cite web |url=https://www.thenepaltop.com/news/224892 |title=कहिले-कहिले भएको थियो स्थानीय तह निर्वाचन? |website=द नेपाल टप |language=नेपाली |accessdate=2022-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202042321/https://www.thenepaltop.com/news/224892 |archive-date=2022-12-02 }}</ref> | established_title5 = महानगरपालिका | established_date5 = वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९<ref name="महानगर">{{cite news|title=नगर कार्यपालिकाको कार्यालय - काठमाडौँ महानगरपालिका |url=https://kathmandu.gov.np/wp-content/uploads/2021/08/Notice-publication.pdf |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २ |language=नेपाली |page=१ |publisher=काठमाडौँ महनगरपालिका कार्यालय}}</ref> | parts_type = वडा सङ्ख्या | parts = ३२ | seat_type = | seat = | government_footnotes = | government_type = स्थानीय सरकार | governing_body = काठमाडौँ महानगरपालिका | leader_party = | leader_title = [[नेपालका नगर प्रमुखहरूको सूची|कावा नगरप्रमुख]] | leader_name = [[सुनिता डङ्गोल]] <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric <!-- square kilometers -->| area_total_km2 = 49.45 | area_metro_km2 = 899<!--- "Kathmandu Valley" is considered as a singular Metropolitan area by World Bank 2010. Source: https://www.worldbank.org/en/news/feature/2013/04/01/managing-nepals-urban-transition---> <!-- hectares -->| elevation_m = 1400 | population_footnotes = <ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना">{{cite news|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८|date=वि.सं. २०७२ मङ्सिर २४|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|agency=नेपाल सरकार|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2015-02-13}}</ref> | population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना २०६८]] | population_total = 862400 | population_density_km2 = auto | population_rank = [[नेपालका सहरहरूको सूची|पहिलो]] | population_metro = | population_blank1_title = | population_blank1 = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ४४६०८८ | area_code = ०१ | area_codes = <!-- for multiple area codes --> | iso_code = | website = [http://www.kathmandu.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | module = | footnotes = | other_name = कान्तिपुर, नेपाल मण्डल, येँ }} '''काठमाडौँ''' [[नेपाल]]को सङ्घीय [[राजधानी]] र नेपालको सबैभन्दा [[नेपालका सहरहरूको सूची|बढी जनसङ्ख्या]] भएको सहर हो।<ref name="स्थानीय तह">{{cite news |title=गाउँपालिका तथा नगरपालिकाको सङ्क्षिप्त परिचय पुस्तिका |url=https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |date=वि.सं. २०७८ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=नेपाली |page=१८७ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय, नेपाल |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129085606/https://mofaga.gov.np/download-notice/eyJpdiI6IjBSZ1g5ZlJJQkphMGZsMkp0WWhUU0E9PSIsInZhbHVlIjoic3c5enIycTNwbHhYUDllakRIWlBaK0xNRmwydjJMV25CczNKa3p6ajZ0aTdqdmRPWE9UXC9ZSnNiZVloNkRtbjciLCJtYWMiOiI2OTZmNjRiZjMyNmRjYjg3OTY5M2FkZTJkNGU5ZmM1YzYwOWNhNmQzYzgzOWY1Y2QyMzBjNmQ4MmFhY2ZhMDhlIn0= |archive-date=2022-11-29 }}</ref> यो महानगर [[बागमती प्रदेश]] तथा मध्य नेपालको अग्लो पठारको रूपमा रहेको [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा १,३३७ मिटर (४,६०० फिट) को उचाइमा अवस्थित छ। यो भारतको [[श्रीनगर]] सहरपछि हिमालय पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित दोस्रो ठुलो सहर हो र हिमालय पहाडी क्षेत्रको सबैभन्दा ठुलो महानगरीय क्षेत्र हो। [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार यो महानगरको कुल जनसङ्ख्या ८,६२,४०० रहेको छ भने यहाँ २,३८,९६६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="तथ्याङ्क">{{cite news |title=Population Ward Level 753 Local Unit |trans-title=७५३ स्थानीय तहको वडागत जनसङ्ख्या |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |date=सन् २०१७ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=१२५ |publisher=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग, नेपाल |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214172717/http://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Population_Ward_Level_753_Local_Unit.pdf |archive-date=2019-02-14 }}</ref> प्रागऐतिहासिक इतिहास भएको यो नगर ईशा पूर्व दोस्रो शताब्दीमा स्थापना भएको र विश्वको सबैभन्दा पुरानो निरन्तर बसोबास गर्ने ठाउँहरू मध्येको एक हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122223 |title=नेपाल चिनाउने 'नेपाल विद्या' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/coin-speaks-the-history-189091 |title=इतिहास बोल्ने सिक्का |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो उपत्यकालाई ऐतिहासिक रूपमा "[[नेपाल मण्डल]]" र मध्यकालमा "[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]" भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/4611 |title='नेपाल खादलको वंशावली' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-19}}</ref> यो उपत्यका प्राचीन कालदेखि [[नेवार जाति|नेवार मानिस]]हरूको मूल घरको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/58677-58677 |title=आर्य सभ्यताको इतिहास |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> हिमालयको फेदमा रहेको सर्वदेशीय सहरी सभ्यता बोकेको यो सहर [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी र नेपालका कुलीन वर्गका दरबार, महल र [[बगैँचा|बगैँचा]]हरूद्वारा सुसज्जित छ। यो सहरमा सन् १९८५ देखि [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन]]को मुख्यालय रहेको छ। काठमाडौँ धेरै वर्षदेखि [[नेपालको इतिहास]], [[कला]], [[संस्कृति]] र अर्थतन्त्रको केन्द्रको रूपमा रहँदै आएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/124998 |title=के लिच्छविकाल 'स्वर्णयुग' नै थियो ? |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-20}}</ref> यो महानगर क्षेत्रमा बहु-जातीय मानिसहरूको बसोबास रहेता पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] धर्मावलम्बीहरू बहुसङ्ख्यक छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/hinduu-baudgh-ghulnmaa-pshuptinaath-172290 |title=हिन्दु–बौद्ध घुलनमा पशुपतिनाथ |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/127356 |title='नेपालमा ८५ प्रतिशत गैरहिन्दु छन्' |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> धार्मिक र सांस्कृतिक चाडपर्वहरू काठमाडौँमा बसोबास गर्ने मानिसहरूको जीवनको एक प्रमुख हिस्सा हो।<ref>{{Cite web |url=https://udghoshdaily.com/?p=10336 |title=हाम्रा चाडपर्व र यसको मौलिकता |website=उद्घोष दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नगरको अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण भाग [[पर्यटन]] हो। सन् २०१९ मा ट्रिपएडभाइजरद्वारा विश्वको शीर्ष पच्चीस पर्यटकीय गन्तव्यहरूको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.newssewa.com/content/kathmandu-visit.html |title=घुम्नैपर्ने विश्वका उत्कृष्ट २५ पर्यटकीय गन्तव्यको सूचीमा काठमाडौँ १९औँ स्थानमा |website=न्युजसेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस सहरलाई नेपाली हिमालयको प्रवेशद्वार मानिन्छ र [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचीकृत [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र]], [[स्वयम्भूनाथ]], [[बौद्धनाथ]] र [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] यो सहरको ऐतिहासिकता तथा सुन्दरतालाई शोभामान बनाइरहेको छ।[[File: Kathmandu Photo College 2017.jpg|thumb|[[काठमाडौँ]] , [[नेपाल]] ]] इतिहासका विभिन्न कालखण्डमा विभिन्न राजवंशले शासन गरेको यो नगर [[नेपालको एकीकरण]] कालदेखि नेपालको राजधनीको रूपमा रहेको छ।<ref>{{Cite book |last=लेभी |first=सिल्भाँ |url=https://books.google.com.np/books?id=6uNJAQAAIAAJ&q |title=नेपाल, हिन्दु अधिराज्यको इतिहास |date=सन् २००५ |publisher=हिमाल किताब |page=३३ |language=नेपाली}}</ref> [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा [[गोरखाली|गोर्खाली सेना]]ले [[काठमाडौँ उपत्यका]] विजय गरेपछि वि.सं. १८२६ चैत १० मा यो नगरलाई राजधानी बनाएका थिए। देशको राजधानी रहेकै कारण यो सहरमा [[राष्ट्रपति भवन|राष्ट्रपति निवास]], प्रधानमन्त्रीको कार्यालय ([[सिंहदरबार|सिंहदरवार]]), [[नेपाल सरकार]]को केन्द्रीय सचिवालय तथा मन्त्रालयहरू, सरकारी तथा निजी टेलिभिजन स्टेसनहरू लगायत उल्लेखनीय सङ्ख्यामा सरकारी तथा निजी रेडियोहरू र समाचार संस्थाहरू रहेका छन्। [[नेपाली सेना]]को केन्द्रीय कार्यालय जङ्गी अड्डा, सशस्त्र प्रहरी बलको प्रधान कार्यालय तथा [[नेपाल प्रहरी]]को केन्द्रीय कार्यालय पनि यसै नगरमा रहेका छन्। ==व्युत्पत्ति== काठमाडौँलाई आदिवासी [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]]मा 'येँ' भन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/education/2021-03-13-33671 |title='येँ देय् म्हसीके' अर्थात् 'काठमाडौँ चिनौं ' पाठ्यपुस्तक विमोचन |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> काठमाडौँको [[नेपाली भाषा|नेपाली]] नाम [[हनुमान ढोका|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]]मा रहेको '[[काष्ठमण्डप]]'बाट आएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/53232-53232 |title=काष्ठमण्डपः एउटा मायावी कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]मा काष्ठको अर्थ 'काठ' र मण्डपको अर्थ 'देवपूजा गर्ने स्थान' हुन्छ। यो सार्वजनिक मण्डपलाई नेपाल भाषामा 'मरसतः' पनि भनिन्छ जसलाई [[मल्ल वंश|मल्लकालीन]] राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बिसेत<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaasstthmnnddp-punh-nirmaann-85-prtisht-smpnn-173018 |title=काष्ठमण्डप पुनः निर्माण ८५ प्रतिशत सम्पन्न |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नामक व्यक्तिले सन् १५९६ मा पुनर्निर्माण गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887/ |title=पाँचौं शताब्दीदेखि पाँचपटक बनेको काष्ठमण्डप |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126153644/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189887 |archive-date=2022-01-26 }}</ref> तीन तले यो संरचना पूर्णतया काठले बनेको थियो र यसमा कुनै फलामको कील वा कुनै समर्थन प्रयोग गरिएको थिएन।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/04/24/16192339260267154.html |title=काष्ठमण्डपको काष्ठ–कथा |last=किरण |first=सुरेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> पौराणिक कथा अनुसार यस मण्डपको [[छाने शैली|प्यागोडा]] निर्माण गर्न प्रयोग गरिएको सबै काठ एउटै रूखबाट प्राप्त भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2017/06/13/20170613184503 |title=काष्ठमण्डपको जगभित्र लुकेको कथा |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> वि.सं. २०७२ सालमा नेपालमा गएको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|ठुलो भूकम्प]]मा यस मण्डपको संरचना भत्किएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/68151/2021-08-04 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माण ११ हजार क्युफिट काठको प्रयोग, कहिलेसम्म सकिएला ? |last=गौतम |first=गोकर्ण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.karobardaily.com/news/166428 |title=काष्ठमण्डप पुनर्निर्माणको काम सकियो |website=कारोबार दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> २०औँ शताब्दीको अन्तमा लेखिएका पुरानो पाण्डुलिपिहरूको पुष्पिका [[नेपाल मण्डल]]मा काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप [[महानगर]] भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/prdesh-nmbr-3-ko-naam-nepaal-mnnddl-raakhn-maag-128648 |title=प्रदेश नम्बर ३ को नाम 'नेपाल मण्डल' राख्न माग |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> महानगरको अर्थ 'महान सहर' हुने गर्छ। यो सहरलाई हालसम्म पनि [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] भिक्षु तथा पुजारीहरूले काष्ठमण्डप नै भन्ने गरेका छन्। यसैकारण काठमाडौँलाई काष्ठमण्डप पनि भन्ने गरिन्छ। मध्ययुगमा यो सहरलाई '[[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]]' पनि भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/travelling/2019/05/30/20190530085457 |title=खुम्चिँदै गएको हाम्रो सहर |last=नेपाली |first=किशोर |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21}}</ref> यो नाम दुई [[संस्कृत|संस्कृत शब्द]] 'कान्ति' र 'पुर' बाट आएको हो। कान्ति शब्दको अर्थ 'सौन्दर्य' हुन्छ र प्रायः प्रकाशसँग सम्बन्धित छ तथा पुरको अर्थ 'ठाउँ' हुन्छ यसैले यो सहरले 'प्रकाशको सहर' भन्ने अर्थ दिन्छ। आदिवासी नेवार समुदायले, काठमाडौँलाई 'येँ देश' तथा [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]लाई क्रमशः 'यल देश' र 'ख्वप देश' भन्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.sanghunews.com/content/24371 |title=मच्छिन्द्रनाथ देवता भन्दा पनि कृषि वैज्ञानिक हुन् |website=साँघु समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 'यम्बु' शब्दको छोटो रूप 'येँ' हो, जसले मूलतः काठमाडौँको उत्तरी आधा भागलाई बुझाउने गर्छ। काठमाडौँको पुरानो उत्तरी बस्तीलाई 'याम्बी' र दक्षिणी बस्तीलाई 'यँगाल' भनेर चिनिन्थ्यो। == इतिहास == काठमाडौँका केही भागमा पुरातात्विक उत्खननले प्राचीन सभ्यताका प्रमाण फेला पारेको छ। विभिन्न कालखण्डमा गरिएका उत्खननबाट प्राप्त प्राचीन बस्तुहरू मध्ये मालिगाउँबाट प्राप्त एक मूर्तिमा सन् १८५ उल्लेख रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=1485 |title=सुस्त उत्खनन |date=2010-09-11 |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100911000320/http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=1485 |archive-date=2010-09-11}}</ref> [[चाबहिल]]मा अवस्थित [[अशोक|सम्राट अशोक]]को पुत्रीद्वारा निर्मित [[धन्दो चैत्य]]को उत्खननले [[ब्राह्मी लिपि]]मा शिलालेख भएको इँटा फेला परेको थियो। [[पुरातत्त्वशास्त्र|पुरातत्वविदहरूका]] अनुसार यो दुई हजार वर्ष पुरानो हुने सम्भावना रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/14401|title=काठमाडाै‌ भन्दा पुरानाे सभ्यता दाेलखा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref> ढुङ्गाका शिलालेखहरू सम्पदा स्थलहरूमा सर्वव्यापी तत्व हुन् र नेपालको इतिहासका प्रमुख स्रोत हुन्। सन् १६२८ को [[वसन्त|वसन्त ऋतु]]मा पुर्तगाली रोमन पादरी होआओ काब्राल [[काठमाडौँ उपत्यका]] भएर गएको र [[नेपाल अधिराज्य]]को राजधानी काठमाडौँ रहेको आफ्नो यात्रा वृतान्तमा वर्णन गरेका थिए<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/23518/ |title=नेपाली क्रिश्चियन इतिहासलाई नियाल्दा |last=पोखरेल |first=जगदीश |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220321150219/https://www.setopati.com/blog/23518/ |archive-date=2022-03-21 }}</ref> र त्यस समयमा सम्भवतः काठमाडौँका राजा लक्ष्मीनरसिंह मल्लले उनलाई [[तिब्बत]]बाट [[भारत]] जाँदै गर्दा कृपापूर्वक स्वागत गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/3260/2019-01-15 |title=इसाईबारे पृथ्वीनारायण |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पुरातात्विक रूपले काठमाडौँमा मानव वस्ती धेरै प्राचीन समयदेखि रहेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/217/2019-05-11 |title=काठमाडौँका अद्भुत चार |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> काठमाडौँमा नवपाषाण युगका अवशेषहरू भेट्टाइएका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/07/779613 |title=काठमाडौँलाई कस्तो शहर बनाउने ? प्राचीन कि आधुनिक ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-11}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://baahrakhari.com/index.php/news-details/212471/ |title=किन राजधानी अन्तै सारे यी देशले ? |website=बाह्रखरी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-21 }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===प्राचीन काल=== काठमाडौँ नगरको प्राचीनतम् इतिहास धार्मिक ग्रन्थ, परम्परागत मिथक, किंवदन्ती तथा वंशावलीहरूबाट प्राप्त गर्न सकिन्छ। नेपालको प्रमुख प्राचीन ग्रन्थ [[स्वयम्भू पुराण]]का अनुसार वर्तमान काठमाडौँमा कुनै समय [[नागदह]] नामको विशाल र गहिरो ताल सर्पले भरिएको थियो। महाचीनबाट बुद्ध धर्मका बोधिसत्त्व [[मञ्जुश्री]]ले दहमा आलौकिक रश्मि देखेर यहाँ मानव वस्ती निर्माण गर्ने निधो गरेपछि दहको दक्षिणमा रहेको कच्छपाल पर्वतमा चन्द्रह्रास खड्गले प्रहार गरेर यहाँको पानी निकास गरिदिएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.shittalpati.com/index.php/Other/Art-Culture-Entertainment/6146 |title=गुँला पर्व र राँगाको सिङ फुक्ने चलन |website=शित्तलपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> त्यसपछि उनले 'मञ्जुपट्टन'<ref>{{Cite book |last=मुनाकर्मी |first=लीलाभक्त |url=https://books.google.com.np/books?id=j60GAQAAIAAJ&q |title=मल्लकालीन नेपाल |date=सन् १९६८ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |page=१६६ |language=नेपाली}}</ref> नामक सहर स्थापना गरे र धर्मकारलाई उपत्यकाको शासक बनाएर आफू चीनतर्फ लागेका थिए। केही समयपछि [[बाणासुर]] नामक राक्षसले नाका बन्द गरिदिए र उपत्यका फेरि तालमा परिणत भयो। त्यसपछि भगवान [[कृष्ण]] नेपाल आएर बाणासुरलाई मारेर फेरि पानी निकालेका थिए। उनले केही गोपालहरूलाई साथमा ल्याए र भुक्तमानलाई नेपालको राजा बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |title=झीसं पत्याः यानाच्वनागु अन्धविश्वास |last=महर्जन |first=विपेन्द्र |website=नेपाल मण्डल |language=नेपाल भाषा |accessdate=2022-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203210240/http://www.nepalmandal.com/content/7752.html |archive-date=2012-02-03 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/10/16/20161016181055 |title=उसबेलाको नेपाल |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> [[शिव पुराण]]को कोटिरुद्र संहिता, अध्याय ११, श्लोक १८ ले पशुपति शिवलिङ्गका लागि प्रख्यात रहेको 'नयाँपाल सहर' भनेर उल्लेख गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/110378-1478152680.html |title=मुखर्जीको भ्रमण र पशुपति दर्शन |last=टण्डन |first=डा. गोविन्द |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> नेपाल नामको उत्पत्ति सायद यसै नयाँपाल सहरबाट भएको भन्ने विश्वास गरिन्छ। मध्यकालीन लिच्छवी शासकहरू अघिको अवधिको धेरै थोरै ऐतिहासिक अभिलेखहरू पाइएका छन्। नेपाली राजतन्त्रको वंशावली [[गोपालराजवंशावली|गोपाल राजवंशावली]]का अनुसार [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि काल]]भन्दा पहिले काठमाडौँ उपत्यकाका शासकहरू गोपाल, महिषपाल, अभीर, किराँत र सोमवंशी थिए। किराँत राजवंश [[यलम्बर]]द्वारा स्थापित भएको थियो। किराँतकालमा पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो। [[चिनियाँ तिब्बती भाषा परिवार|चिनियाँ-तिब्बती भाषा परिवार]]का केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=DOhFAQAAIAAJ&q |title=बुद्ध जयन्ती स्मारिका |date=सन् १९९३ |publisher=ॐ बुद्ध जयन्ती समारोह समिति |page=१७ |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.np/books?id=KRlHAQAAIAAJ&q |title=हेमराज भिन्तुना देश अभिनन्दन ग्रन्थ |date=सन् १९९४ |publisher=बोधी परिषद् |page=२८५ |language=संस्कृत}}</ref> सातौं किराँती शासक जितेदास्तीको पालामा बौद्ध भिक्षुहरू काठमाडौँ उपत्यकामा प्रवेश गरे र साँखुमा वन विहार स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.janabhav.com/news-detail/1862 |title=प्राचीन नेपालको गौरवशाली इतिहास |website=जनभाव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-25 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा आक्रमण भएपश्चात् बचेका शाक्य र कोलियहरूको आगमन पश्चात काठमाडौँमा रहेका बस्तीहरूको नाम 'यम्बु'बाट कोलिग्राम र 'यँगाल'बाट दक्षिण कोलिग्राममा परिवर्तन भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalbuddhistnews.com/2021/08/1258 |title=काठमाडौँ उपत्यकासँग बौद्ध धर्म र संस्कारको प्राचीन सम्बन्ध |date=2021-08-14 |website=नेपाल बौद्ध समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/snsaarko-prtibimb-svymbhuu-mhaacaity-192244 |title=संसारको प्रतिबिम्ब स्वयम्भू महाचैत्य |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-22}}</ref> === किराँत काल === किराँत काल नेपालको इतिहासको एक काल खण्ड हो, जुन समयमा नेपालमा किराँतीहरूले शासन गर्दथे। किरातहरू सभ्य, सुसंस्कृत र लडाकू थिए । किरातको पालादेखि नेपालको मौलिक जीवनको क्रम बसेको थियो भन्छन् इतिहारकार राजाराम सुवेदी । काठमाडौं उपत्यकामा पशुपालन गरेर बसेका महिषपाल अभिरलाई धपाएर यो जातिले किरात सभ्यताको विकास गरेका थिए । प्रथम किराँती राजा यलम्बरले किराँत अधिराज्यको स्थापना गरेका थिए । काठमाडौँ उपत्यकामा पाइएका नि‍योलि‍थि‍क उपकरणहरूबाट यो थाहा पाइन्‍छ कि‍ नेपालमा मानि‍सको बसोबास कम्‍ति‍मा पनि‍ ९ हजार वर्ष पहि‍लादेखि‍ हुँदै आएको छ| यसले देखाएको छ कि मानिसहरू जुन शायद किराँत जातिका थिए लगभग २५०० वर्ष अगाडि यहाँ बसोबास गर्दथे। पुर्खाको कथन अनुसार नौलाख किराँती पहाडहरूको एक भुमिपुत्र मुलबासी हो, १९०३ वर्ष ८ महिना लामो ३१ पुस्ताले उपत्यकामा शासन गरेका थिए गरे भन्ने कुरा विभिन्न ऐतिहासिक स्रोतहरूमा उल्लेख गरिएको छ । किराँत राजा का सन्तानहरू मध्ये मा राई, लिम्बु, याक्खा, आदि इत्यादी जो नेपालमा मूल बासिको रुप मा चिनिन्छ। यलम्बर द्वारा स्थापित भएको थियो। किराँतकालमा पुरानो काठमाडौँको उत्तरी भागमा याम्बु नामको बस्ती थियो । केही भाषाहरूमा अझै पनि काठमाडौँलाई याम्बु भनिन्छ। काठमाडौँको दक्षिणी भागमा 'मञ्जुपट्टन' नजिक यँगाल भनिने अर्को सानो प्राचीन बस्ती रहेको थियो। सबै ३२ किरात राजा को एक सूची तल दिइएको छ । राजा श्री यलम्बर - ९० वर्ष, राजा श्री पेलं - ८१ वर्ष, राजा श्री मेलं - ८९ वर्ष, राजा श्री चंमिं - ४२ वर्ष, राजा श्री धस्कं - ३७ वर्ष राजा श्री वलंच - ३१ वर्ष ६ महिना, राजा श्री हुतिं - ४० वर्ष ८ महिना, राजा श्री हुरमा - ५० वर्ष, राजा श्री तुस्के - ४१ वर्ष ८ महिना, राजा श्री प्रसफुं - ३८ वर्ष ६ महिना, राजा श्री पवः - ४६ वर्ष, राजा श्री दास्ती - ४० वर्ष, राजा श्री चम्ब - ७१ वर्ष, राजा श्री कंकं - ५४ वर्ष, राजा श्री स्वनन्द - ४० वर्ष ६ महिना, राजा श्री फुकों - ५८ वर्ष, राजा श्री शिंघु - ४९ वर्ष ६ महिना, राजा श्री जुलम् - ७३ वर्ष ३ महिना, राजा श्री लुकं - ४० वर्ष, राजा श्री थोरम् - ७१ वर्ष, राजा श्री थुको - ८३ वर्ष, राजा श्री वर्म्म - ७३ वर्ष ६ महिना, राजा श्री गुंजं ७२ वर्ष ७ महिना, राजा श्री पुस्क - ८१ वर्ष, राजा श्री त्यपमि - ५४ वर्ष, राजा श्री मुगमम् - ५८ वर्ष, राजा श्री शसरू - ६३ वर्ष, राजा श्री गंणं - ७४ वर्ष, राजा श्री खिम्बुं - ७६ वर्ष, राजा श्री गिरीजं - ८१ वर्ष, राजा श्री खुरांज - ७८ वर्ष, राजा श्री गस्ती - ८५ वर्ष काठमाडौंलाई पहिले किरातहरूले नामकरण गरेका थिए जसलाई कोठमधुम भन्ने गर्थे किरातहरूको धर्म लाई मुक्धुम भनिन्छ। अहिले पनि राई, लिम्बु, याक्खाहरूको बस्तीमा कोट वा कोठ ठाउको नामकरण गरिन्छ जुन ठाउँ बिश्स्ता धर्म, कर्म, रितिर्वज, शिक्षा दिक्षा र गुठ को महान भूमिका राखिन्छ (कोठ + मुक्धुम = कोठमधुम) किरात राज्य पछि (कस्ठामण्डप) काठमाडौं राखिएको पाइन्छ राज्य गर्ने ठाउँ लाई कोट वा कोठ भनिन्छ कोट लाई २ किसिमले नामकरण गरिन्छ जुन पहिलो कोट एउटै मात्रै हुन्छ जुन अगाडि राखिन्छ जस्तै कोट + धर्म, ठाउँ र कुनै... दोस्रो कोट अन्तिम मा राखिन्छ जुन पहिलो कोट छुटिएर गाएको दाजु वा भई को राज्यलाई (शाख) कोट अन्तिममा राखिन्छ जस्तै : नगरकोट कोट+मण्डुम = काठमण्डु प्रमुख नगर+कोट = नगरकोट, चरी+कोट = चरीकोट शाख मानिन्छ । सम्राट अजातशत्रु (इ.पू. ४९३–४६२ इ.पू.) को पालामा मगध साम्राज्य विस्तारित भएको थियो । राज्यविस्तारका क्रममा अजातशत्रुले उत्तरी भारतका सबैजसो राज्यमाथि आक्रमण गरे । मगध साम्राज्यसँगको युद्धमा वैशाली गणराज्य तहसनहस भयो । वैशालीमा शासन गरिरहेका लिच्छवीहरूको भागाभाग भयो । उनीहरू भागेर नेपाल पसे । अजातशत्रुबाट पराजीत भएपछि वैशालीका लिच्छवीहरू उपत्यकामा सरणार्थी भएर आए । त्यस्तै कपिलवस्तुबाट शाक्य कुशीनगरबाट मल्ल र रामग्रामबाट कोलियहरू पनि नेपाल छिरे । विस्तारै सोझा र इमान्दार किरातीलाई आफ्नो बसमा पारी लिच्छवीहरूले शासनाधिकारमाथि कब्जा जमाए । इसाको प्रथम शताब्दीतिर उनीहरूले किरात राज्य हडपे । अन्तिम किराती राजा गस्तिलाई हराएर उनीहरूलाई कोशीपारि धकेले । यसरी करिब एक हजार वर्ष शासन गरेको किरात जातिको पतन भयो । किरात सभ्यताको विकास कहिलेदेखि भयो भन्नेमा इतिहासकारबिच फरक मत पाइन्छ । गोपाल वंशावली अनुसार बाह्रौँ किराती राजा जितेदास्तीका पालामा गौतम बुद्धका शिष्य आनन्द काठमाडौं आएका थिए । यो आँकडालाई आधार मान्ने हो भने किरात सभ्यता ३००० वर्षभन्दा पहिलेसम्म पुग्छ । ==== लिच्छवि काल ==== भारतीय गङ्गाको मैदानबाट लिच्छविहरू उत्तरमा बसाइँ सरेपछि किराँतहरूलाई पराजित गर्दै लगभग सन् ४०० मा लिच्छवि राजवंशको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |title=लिच्छविकालमा कसले कसरी शासन हत्याए? |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521175714/https://www.setopati.com/cover-story/katha-ye:/189886/ |archive-date=2022-05-21 }}</ref> यस युगको समयमा लुम्बिनीमा विरुढकद्वारा शाक्यहरूको नरसंहार पछि उक्त युद्धबाट बाँचेकाहरू उत्तरतिर बसाइँ सरेका थिए भने कोलियको रूपमा लुकेर वन मठमा प्रवेश गरेका थिए। साँखुबाट उनीहरू यम्बु र यँगाल (लञ्जगवाल र मञ्जुपट्टन) गएर काठमाडौँको पहिलो स्थायी बौद्ध विहारको स्थापना गरेका थिए। यसले नेवार बौद्ध धर्मको आधार सृजना गरेको थियो<ref>{{Cite web |url=https://koliyakhabar.com/archives/187 |title=सरावलको बासा गाउ प्राचीन कोलिय गणराज्यको प्रमुख नगर ‘सज्जनेल नगर’ घोषणा |website=कोलिय खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127022327/http://koliyakhabar.com/archives/187 |archive-date=2022-01-27 }}</ref>, जुन संसारमा एकमात्र जीवित संस्कृत आधारित बौद्ध परम्परा हो। तिनीहरूको प्रवाससँगै लिच्छवि युगको अधिकांश समय 'यम्बु'लाई कोलिग्राम भनिन्थ्यो र 'यँगाल'लाई दक्षिण कोलिग्राम भनिन्थ्यो। अन्ततः लिच्छवि शासक [[गुणकामदेव]]ले कोलिग्राम र दक्षिण कोलिग्रामलाई विलय गरी काठमाडौँ सहरको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/63156/2020-09-04 |title=कसरी शुरु भयो रातो मछिन्द्रनाथको भोटो जात्रा ? |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.ukeraa.com/news/2021/10/13/10255 |title=किसान र राजाको सहयोगबाट स्थापना भएकी भद्रकाली |last=थपलिया |first=पुष्पा |website=युकेरा |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो सहर मञ्जुश्रीको तरवार चन्द्रह्रासको आकारमा डिजाइन गरिएको थियो। यो सहर [[अजिमा]]हरूद्वारा संरक्षित आठ ब्यारेकहरूले घेरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://rajdhanidaily.com/id/7563/ |title=पाहाँचः-हे र घोडेजात्रा |last=राउत |first=कुमार |date=2020-03-23 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यी मध्ये एउटा ब्यारेक अहिले पनि [[भद्रकाली]] ([[सिंहदरबार]] अगाडि) प्रयोगमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.aarthiksanjal.com/flash-news/49844.html |title=आज नवदुर्गा भगवतीको विशेष पूजा आराधना महानवमी पर्व मनाईंदै |date=2021-10-13 |website=आर्थिक सञ्जाल |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> यो सहरले [[भारत]] र [[तिब्बत]]बीचको व्यापारमा महत्वपूर्ण नाका बिन्दुको रूपमा सेवा गरेको थियो, जसले [[वास्तुशास्त्र|वास्तुकला]]को क्षेत्रमा अत्यधिक वृद्धि गर्न सफल भएको थियो। मानगृह, कैलाशकूट भवन, भद्राधिवास भवन<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/literature/2020/09/19/16004841639672702.html |title=भद्राधिवासमा टेड रिकार्डी |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> जस्ता भवनहरूको विवरण यस युगमा बस्ने यात्रु र भिक्षुहरूको संरक्षित तथा प्रकाशमा आएका यात्रा दस्तावेजहरूमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2016/01/24/20160124130621 |title=कैलाशकूट भवन: स्वर्ण युगको स्वर्ण दरबार |website=नेपाल पत्रिका |last=गौतम |first=गोकर्ण |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/179024/ |title=कहीँ नभएको इतिहास हाँडीगाउँमा |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उदाहरणको लागि, ७औँ शताब्दीमा प्रसिद्ध चीनी यात्री ह्वेन साङले लिच्छवि राजा [[अंशुवर्मा]]को कैलाशकूट भवनको बारेमा वर्णन गरेका थिए। यो ऐतिहासिक व्यापारिक मार्गले दुवै क्षेत्रहरूबीच सांस्कृतिक आदानप्रदान पनि भएको थियो। काठमाडौँ उपत्यकाका आदिवासी बासिन्दाहरूको रूपमा रहेका [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको कलात्मकता यस युगमा, उपत्यका भित्र र बृहत् हिमालय क्षेत्रभरि फैलिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/502711-1618633074.html |title=लिच्छविकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> नेवार कलाकारहरूले आफ्ना छिमेकीहरूका लागि धार्मिक कला सिर्जना गर्दै एसियाभर व्यापक रूपमा यात्रा गरेका थिए। उदाहरणको लागि, [[अरनिको]]ले तिब्बत र चीन हुँदै आफ्ना स्वदेशी कलाकारहरूको समूहको नेतृत्व गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2020/08/28/159861509651481460.html?author=1 |title=लायकुको अन्तिम पर्खाल ! |website=कान्तिपुर समाचार |last=सापकोटा |first=दीपक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> तिब्बती सम्राट [[स्रोङ्चन गम्पो]]सँग विवाह गर्ने नेपालकी राजकुमारी [[भृकुटी]]ले तिब्बतमा [[बौद्ध धर्म|बुद्ध धर्म]]को परिचय गराउन महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=https://motivatenews.com/archives/31855 |title=को हुन भृकुटी ? कसरी भयो तिब्बतमा उनको विवाह ? |date=2020-06-20 |website=मोटिभेट न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-03-26}}</ref> ==== मल्ल काल ==== लिच्छवि कालको अन्त्यपछि नेपाल अधिराज्यमा [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]को प्रारम्भ भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/132620-1510717620.html |title=इतिहास पुनर्लेखन गर्नुपर्दैन ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="टोखा">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |title=टोखा: एक ऐतिहासिक चर्चा |last=श्रेष्ठ |first=टेक बहादुर |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331075455/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_23_01_16.pdf |archive-date=2022-03-31 }}</ref> मल्ल कालको पहिलो राजाको रूपमा [[अरि मल्ल]]लाई मानिन्छ।<ref>{{Cite book |last=ज्ञवाली |first=सूर्यविक्रम |url=https://books.google.com.np/books?id=1d8GAQAAIAAJ&q |title=नेपाल उपत्यकाको मध्यकालीन इतिहास |date=सन् १९६२ |publisher=शाही नेपाल एकेडमी |page=४८ |language=नेपाली}}</ref> [[दिल्ली]]को [[मुगल साम्राज्य|मुगल शासक]]ले नेपालको दक्षिणी भागमा रहेको तिरहुत राज्यमा आक्रमण गरेपछि तिरहुतका शासकहरू उत्तरतर्फ काठमाडौँ उपत्यकातिर भागेर आएका थिए।<ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/7461 |title=काठमाडौँका रैथाने तिरहुतिया |last=चापागाईं |first=प्रज्जवल |website=हिमाल खबरपत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> उनीहरूले नेपाली राजपरिवारसँग अन्तरविवाह गरेपछि यसले मल्ल युगको नेतृत्व गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/520311-1620447831.html |title=मध्यकालीन कला |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2017/12/30/20171230092244.html?author=1 |title=जयस्थिति मल्लको वंश |last=दास |first=वाशुदेव लाल |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> मल्ल युगको आरम्भमा [[खस राज्य|खस]] र [[टर्की|तुर्क]] [[मुसलमान|मुस्लिम]]हरूको आक्रमणले गर्दा यसको इतिहास उथलपुथल रहेको देखिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/koseli/2021/07/31/162770098452181413.html |title=नेपाली सङ्घीयता, उमेर : २६०० वर्ष |last=चाम्लिङ |first=भोगीराज |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> वि.सं. १३१० सालमा नेपालमा आएको विनाशकारी भूकम्पले तत्कालीन राजा [[अभय मल्ल]]सहित काठमाडौँ उपत्यकाको एक तिहाई जनसङ्ख्याको ज्यान लिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/06/15/17172 |title=भूकम्पमा परेर ज्यान गुमाउने राजा |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> यी प्रकोपहरूले लिच्छवि युगको अधिकांश वास्तुकला (जस्तै मानगृह र कैलाशकूट भवन) को विनाश भएको थियो भने सहर भित्रका विभिन्न गुम्बाहरूमा सङ्कलन गरेर राखिएका साहित्यको क्षति भएको थियो। प्रारम्भिक कठिनाइहरूलाई छिचोल्दै काठमाडौँले पुन: आफ्नो लोकप्रियता कायम गर्न सफल भएको थियो। मल्ल युगको अधिकांश समयमा काठमाडौँले भारत र तिब्बतबीचको व्यापारमा प्रभुत्व जमाएको थियो। नेपाली मुद्रा बृहत् हिमालय क्षेत्रको व्यापारमा मानक मुद्रा बनेको थियो।<ref name="मुद्रा">{{cite news|url=https://www.nepjol.info/index.php/hj/article/download/34695/27236/101251 |title=इतिहास र संस्कृतिको स्रोतका रूपमा प्राचीन र मध्यकालीन नेपाली मुद्रा |last=काफ्ले |first=डा. डोलराज |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=हिस्टोरिक जर्नल |agency=नेपाल जोल}}</ref> मल्ल युगको उत्तरार्धमा, काठमाडौँ उपत्यकाभित्र चार सुदृढ सहरहरू [[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर समावेश गरेको थियो। यी चारै सहरहरूले त्यस ताका नेपालमा राज्य गरिरहेको मल्ल महासङ्घको राजधानीको रूपमा सेवा गरेका थिए। यी सहररूले कला, वास्तुकला, सौन्दर्यशास्त्र र व्यापारमा एक-अर्कासँग प्रतिस्पर्धा गर्दै विकासको बाटो खोलेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |title=मल्लकालदेखि आधुनिककालसम्म : यसरी भयो नेपाली रङ्गमञ्चको विकास |website=नागरिक टाइम्स |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.nagariktimes.com/2018/03/38245/ |archive-date=2023-04-06 }}</ref> यस अवधिका राजाहरूले सार्वजनिक भवनहरू, दरबार क्षेत्रहरू र मन्दिरहरूको निर्माण, साथै जलस्रोतहरूको विकास, [[गुठी]]हरूको संस्थागतीकरण, कानूनको संहिताकरण, नाटक लेखन तथा सहरका चोकहरूमा नाटकहरूको प्रदर्शनमा उल्लेखनीय योगदान गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/119083-1490668080.html |title=‘मध्यकाल र मल्लकालका नाटकबारे अनुसन्धान जरुरी’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref> [[भारत]], [[तिब्बत]], [[चीन]], [[इरान|फारस]] र [[युरोप]] लगायतका ठाउँबाट विचारधाराको आगमन भएको प्रमाण राजा [[प्रताप मल्ल]] पालाको ढुङ्गाको शिलालेखमा पाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/01/24/164299214227314055.html |title=प्रताप मल्लकालीन शिलालेख प्रहरी चौकी आँगनमा |last=भट्टराई |first=देवेन्द्र |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref><ref name="शिलालेख">{{cite news |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |title=प्रताप मल्लका पालाका पाँच अभिलेख |last=रेगमी |first=जगदीशचन्द्र |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत १३ |language=नेपाली |publisher=प्राचीन नेपाल |agency=नेपाल सरकार पुरातत्व विभाग |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331075300/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_13_03.pdf |archive-date=2022-03-31 }}</ref> यस युगबाट तिनीहरूको तान्त्रिक परम्परा (जस्तै तान्त्रख्यान), चिकित्सा (जस्तै हरमेखला), धर्म (जस्तै मूलदेवशाशिदेव), कानून, नैतिकता र इतिहासको वर्णन गर्ने पुस्तकहरू फेला परेका छन्। सन् १३८१ मा लेखिएको संस्कृत-नेपाल भाषाको शब्दकोश अमरकोश पनि फेला परेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2021/28/283694/ |title=फेरि संस्कृत भाषाविरुद्ध प्रचार अभियान ! |last=झा |first=देवेश |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगका वास्तुकलाका रूपमा उल्लेखनीय भवनहरूमा [[वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|काठमाडौँ दरबार क्षेत्र]], [[पाटन दरबार क्षेत्र]], [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र]], कीर्तिपुरको पुरानो दरबार, [[पाँचतले मन्दिर|न्यातपोल]], [[पचपन्नझ्याले दरबार]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/55-jhyaale-drbaarkaa-mllkaaliin-bhittecitr-naasindai-108305 |title=५५ झ्याले दरबारका मल्लकालीन भित्तेचित्र नासिँदै |last=खाईजू |first=ईश्वरकाजी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27}}</ref>, [[कुम्भेश्वर मन्दिर|कुम्भेश्वर]], [[कृष्ण मन्दिर]] र अन्य समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/8756 |title=कृष्ण मन्दिर जीर्णोद्धार सम्पन्न, सर्वसाधारणका लागि खुला |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006142804/https://www.himalkhabar.com/news/8756 |archive-date=2022-10-06 }}</ref> ===मध्यकालिक युग=== ==== प्रारम्भिक शाह काल ==== वि.सं. १८२५ सालमा [[कान्तिपुरको युद्ध|काठमाडौँको युद्ध]]पछि [[गोरखा राज्य]]ले मल्ल सङ्घको अन्त्य गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html |title=जसले नेपालको जग बसाए |last=वैद्य |first=तुलसीराम |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330030011/https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html |archive-date=2022-03-30}}</ref> यसले काठमाडौँमा आधुनिक युगको सुरुवात गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2022/01/08/164165132466842421.html |title=पञ्चायती: एकीकरणको बहस |last=श्री |first=आहुति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> [[कीर्तिपुरको युद्ध]]मा गोरखाली सेनाको विजय नै काठमाडौँ उपत्यकामाथि गोरखालीहरूको विजयको सुरुवात थियो। काठमाडौँ उपत्यकाको विजय पश्चात् गोरखाका राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले काठमाडौँलाई नेपालको राजधानी बनाएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/2043 |title=पृथ्वीनारायणको रणनीति |last=नेपाल |first=ज्ञानमणि |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगको प्रारम्भिक अवधिमा, काठमाडौँले आफ्नो विशिष्ट संस्कृतिलाई कायम राखेको थियो। वसन्तपुरको नौ तले [[धरहरा]] जस्ता विशेषत: नेपाली वास्तुकला भएका भवनहरू यस युगमा निर्माण भएका थिए। यसका साथै यस कालका शासकहरूले आफ्नो भूभागलाई जोगाउँदै सीमा विस्तार गर्ने अभिप्राय राखेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-01-11/20160111084545.html?is_ifooter=1 |title=पृथ्वीनारायण शाहको सान्दर्भिकता |last=पन्त |first=रघु |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220330030408/https://ekantipur.com/ampnews/2016-01-11/20160111084545.html?is_ifooter=1 |archive-date=2022-03-30}}</ref> अस्थिर राजनीतिक अवस्था र नेपालको छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको निरन्तर युद्धका कारण यो कालमा व्यापारमा अत्यधिक गिरावट देखिएको थियो। [[भीमसेन थापा]]ले [[इङ्ल्यान्ड|ग्रेट ब्रिटेन]]विरुद्ध [[फ्रान्स]]लाई समर्थन गरेका थिए जसले काठमाडौँमा आधुनिक सैन्य ब्यारेकहरू सहित आधुनिक सैन्य संरचनाहरूको विकास भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.gorkhasamachar.com/2019/07/26/34313 |title=भीमसेन थापालाई किन सम्झिने ! |last=बस्नेत |first=श्रीरामसिंह |date=2019-07-26 |website=गोरखा समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== राणा शासन काल ==== वि.सं. १९०३ भदौ ३१ गते हनुमानढोका दरबार नजिकै भएको [[कोत पर्व]]बाट नेपालमा [[राणा वंश|राणा शासन]] सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/archives/2019/06/02/20190602123127 |title=नेपालको इतिहासमा घटेका केही ठुला हत्याकाण्ड |website=साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस नरसंहारका क्रममा [[जङ्गबहादुर राणा]] र उनका समर्थकहरूले नेपालका अधिकांश उच्च पदस्थ अधिकारीहरूको हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111260 |title=राणा शासनमा सडकको झमेला |website=हिमाल खबर |last=रिसाल |first=भैरव |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> कोत पर्व लगत्तै नेपालको अर्को चर्चित काण्ड, [[भण्डारखाल पर्व]] पनि काठमाडौँमा कुँवर र उनका समर्थकहरूले गराएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/115863 |title=कुँवरबाट कसरी राणा बने जङ्गबहादुर? |last=दिक्पाल |first=राजकुमार |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112013927/https://www.himalkhabar.com/news/115863 |archive-date=2020-11-12 }}</ref> राणा शासनको समयमा, काठमाडौँको गठबन्धन ब्रिटिस विरोधीबाट ब्रिटिस समर्थकमा सरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/122173 |title=नेपाल–बेलायत सम्बन्धकाे २०० वर्ष : अझै बाँकी छ सम्बन्धमा संशय |website=हिमाल खबर |last=कन्दङ्वा |first=डा. राम |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यसै समर्थन तथा प्रभावका कारण पश्चिमी युरोपेली वास्तुकलाको शैलीमा काठमाडौँस्थित भवनहरूको निर्माण गर्न नेतृत्व गरेको थियो। यीमध्ये सबैभन्दा चर्चित भवनहरूमा [[सिंहदरबार]], [[स्वप्न बगैँचा]], [[राष्ट्रपति भवन|शितल निवास]] र पुरानो [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]] पर्छन्। काठमाडौँ उपत्यकाको पहिलो आधुनिक व्यापारिक सडक ‘[[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्युरोड]]’ पनि यही कालखण्डमा बनेको थियो। [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]] (नेपालको पहिलो कलेज), [[दरबार हाई स्कुल]] (नेपालको पहिलो आधुनिक विद्यालय) र [[वीर अस्पताल]] (नेपालको पहिलो अस्पताल) यस युगमा काठमाडौँमा बनेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/04/942838 |title=राणाकालको वास्तुकला |last=अर्याल |first=सुदर्शन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> यस युगमा शिक्षा भने विशेषाधिकार प्राप्त वर्गको लागि मात्र पहुँचयोग्य थियो। राणा शासन काललाई निरङ्कुश, आर्थिक शोषण र धार्मिक उत्पीडनद्वारा चिह्नित गर्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/454101-1612852653.html |title=के त्यस्तो पनि दिन थियो ? |last=श्रेष्ठ |first=आदित्यमान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-03-30}}</ref> ==भूगोल== [[काठमाडौँ उपत्यका]]को उत्तरपश्चिमी भाग र [[बागमती नदी]]को उत्तरमा रहेको काठमाडौँ सहरले {{convert|50.7|km2|1|abbr=on}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। समुद्र सतहदेखि यसको औसत उचाइ {{convert|1400|m|ft|sigfig=2}} रहेको छ। काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका अन्य नगरपालिकाहरूले यो सहरसँग सीमा साझा गर्दछ। यो सहरलाई बागमती नदीको दक्षिणमा रहेको [[ललितपुर महानगरपालिका]]ले रिङरोडले घेरिएको एउटा सहरी क्षेत्र बनाउँछ भने दक्षिणपश्चिममा [[कीर्तिपुर नगरपालिका]] र पूर्वमा [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका]]ले गरेको छ। यसै प्रकार यो सहरको उत्तरमा [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]], [[टोखा नगरपालिका|टोखा]], [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] र [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका]] रहेका छन्। यद्यपि, सहरी परिवेश र व्यवस्थापन यसको छिमेकी नगरपालिका [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]सम्म फैलिएको छ र यसले लगभग सम्पूर्ण काठमाडौँ उपत्यकालाई समेट्ने गर्छ। {{wide image|Panoramic view of Kathmandu Valley from Swoyambhu hill.jpg|800px|align-cap=center|स्वयम्भूबाट देखिएको काठमाडौँ उपत्यकाको प्यानोरेमिक दृश्य}} {{Geographic location |Centre = काठमाडौँ महानगरपालिका |North = [[टोखा सरस्वती|टोखा]] / [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बुढानीलकण्ठ]] |Northeast = [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]] |East = [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]] |Southeast = [[मध्यपुर थिमी नगरपालिका|मध्यपुर थिमी]] |South = ''[[बागमती नदी]]''<br />[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |Southwest = [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |West = [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]] |Northwest = [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] }} उपत्यकाको मुख्य नदीको रूपमा रहेको बागमती र यसका सहायक नदीहरू, जसमध्ये [[विष्णुमती नदी|विष्णुमती]], धोबीखोला, मनोहरा खोला, हनुमन्ते खोला र टुकुचा खोला प्रमुख छन्। यी उपत्यकाका आठ नदीहरूले काठमाडौँलाई विच्छेद गरेको छ। यी नदीहरू {{convert|1500|-|3000|m|ft}} को उचाइबाट उत्पत्ति हुन्छन् र नदीसँगै रहेका डाँडाहरूले काठमाडौँ र यसको उपत्यकाबाट पहुँच प्रदान गर्दछ। कुनै समय नागार्जुन पहाडबाट बालाजुहुँदै काठमाडौँसम्म एउटा पुरानो नहर बगेको थियो जुन हाल आएर लोप भइसकेको छ। काठमाडौँ सहर र वरपरका उपत्यकाहरू 'पर्णपाती मनसुनी वन क्षेत्र' (१,२००–२,१०० मिटर (३,९००–६,९०० फिट)) को उचाइमा छन्, जुन नेपालका लागि परिभाषित पाँच वनस्पति क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यस क्षेत्रमा उम्रिने प्रमुख रूखका प्रजातिहरूमा [[कटुस]] लगायतका रुख र उच्च उचाइमा कोणधारी रूखहरू पाइने गर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:2015-03-08 Swayambhunath, Katmandu, Nepal.jpg|काठमाडौँ सहरीकरण चित्र:Kathmandu, Nepal.JPG|काठमाडौँ महानगरीय क्षेत्र (हल्का खैरो, तस्विर केन्द्र) वरपरका हरियो, वनस्पति ढलानहरूमा वन आरक्ष र राष्ट्रिय निकुञ्ज दुवै समावेश छन्। चित्र:Kathmandu City during monsoon.jpg|[[अरनिको राजमार्ग]]ले काठमाडौँलाई [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] र त्यसपछि चिनियाँ सीमासँग जोड्ने गर्छ। चित्र:Evening view of the mountain range from Patan, Lalitpur.jpg|पृष्ठभूमिमा [[गौरीशङ्कर हिमाल]]सँग पूर्वोत्तर काठमाडौँ। </gallery> ===काठमाडौँ प्रशासन=== देशको राजधानीको रूपमा रहेको काठमाडौँमा स्थानीय प्रशासनको आरम्भ तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्रशमशेर राणा]]ले गरेका थिए। 'ए श्रेणी'का राणा तथा शासकवर्गहरू हिड्ने बाटो सफा तथा व्यवस्थित गर्नुपर्ने अभिप्रायले गर्दा उनले वि.सं. १९७६ पुस २ गते सवाल सनद जारी गर्दै खड्ग निशान लगाएर भोटाहिटीमा सफाई अड्डाको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=ujK0AAAAIAAJ&newbks=0& |title=नेपालको संवैधानिक इतिहास र राजनीति |last=गौतम |first=राजेश |date=सन् १९९७ |publisher=रत्न पुस्तक भण्डार |language=नेपाली |page=८ |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref name="सय वर्ष"/> सफाई अड्डाको प्रशासनिक व्यवस्थापनमा रैती दुनियाँबाट सात जना भलादमी सदस्यहरू र तत्कालीन राणा सरकारका तर्फबाट चेयरम्यान, भाइस चेयरम्यान, इन्जिनियर र म्युनिसिपालिटी हाकिम गरेर ११ जनाको समिति बनाएका थिए।<ref name="सवाल"/> नेपालमा यसलाई नै स्थानीय प्रशासन विकेन्द्रीकरणको पहिलो प्रयास तथा जनताहरूको समेत प्रत्यक्ष पहुँच र नजिकको सरकारी अड्डाको संस्थागत संरचना मान्ने गरिन्छ। प्रारम्भिक समयमा सफाई अड्डाको स्थापना हुँदा यसलाई तल्लो फाँट र माथिल्लो फाँट गरी २ फाँटमा विभाजन गरिएको थियो जसलाई सुधार गर्न, जनताको काम व्यवस्थापन गर्न र अड्डाको कार्य क्षेत्र फराकिलो बनाउन तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[भीम शमशेर जङ्गबहादुर राणा|भीम शमशेर राणा]]ले वि.सं. १९८८ मा सवाल सनद जारी गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://nepalmag.com.np/literature/2014/07/13/7158|title=रोलक्रम परिवर्तन र प्रजातन्त्रको उदय|last=आचार्य|first=सन्तोष|website=नेपाल पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kathmandu.gov.np/cityatglance/index.html|title=नगर परिचय|date=2006-05-01|website=काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय|language=नेपाली|access-date=2022-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070702223544/http://www.kathmandu.gov.np/cityatglance/index.html|archive-date=2007-07-02}}</ref> सफाई अड्डाको रूपमा २८ वर्षसम्म काम गरेपछि वि.सं. २००३ फागुन २ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[पद्म शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पद्म शमशेर राणा]]ले आफ्नै निवासमा मानिसहरू भेला पारी भोटाहिटी सफाइ अड्डालाई 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' घोषणा गरेका थिए। [[राणा वंश|राणा शासन]]कै समयमा वि.सं. २००६ चैत २७ गते तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर राणा]]ले नेपालमा नगर पञ्चायत ऐन, २००६ जारी गरेर लागु गरेपछि 'काठमाडौँ म्युनिसिपालिटी' नगर पञ्चायत बन्न पुगेको थियो।<ref name="सवाल" /> देशमा राणा शासनको अन्त्य र [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]]को उदय भएसँगै वि.सं. २०१० जेठ ५ गते नेपाल राज्य नगरपालिका ऐन, २००९ जारी भएपछि वि.सं. २०१० भदौ १७<ref name="नगर वर्ष" /> गते १८ वटा वडाहरू सहितको काठमाडौँ नगरपालिका बनेको थियो। वि.सं. २०१७ पुष २२ गते देशमा तत्कालीन राजा [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र शाह]]ले [[पञ्चायती व्यवस्था]] आरम्भ गरेको २ वर्षपछि वि.सं. २०१९ भदौ ५ गते नगर पञ्चायत ऐन, २०१९ जारी गरिएको थियो जसको फलस्वरूप यो नगरपालिका स्वतः नगर पञ्चायतमा परिणत भएको थियो। पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य भएपछि तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०४७ साल जेठ २८ गते<ref name="नगरपालिका ऐन नेपाल">{{cite news|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15813|title=नगरपालिका ऐन, २०४७|date=वि.सं. २०४७ जेठ २८|accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १०|publisher=नेपाल राजपत्र|agency=नेपाल सरकार|language=नेपाली}}</ref> नगरपालिका ऐन, २०४७ घोषणा गरि लागु गरेपछि नगरपालिका बन्नको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले काठमाडौँ स्वतः आधिकारिक रूपमा नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="संविधान">{{cite news|title=श्री ५ महारजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवबाट नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ बक्सेको घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=15853 |date=वि.सं. २०४७ कात्तिक २३ |accessdate=वि.सं. २०७८ फागुन १ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com.np/books?id=yi5GAQAAIAAJ |title=मेचीदेखि महाकाली |date=सन् १९७५ |publisher=श्री ५ सरकार सूचना मन्त्रालय |language=नेपाली |accessdate=2022-02-15}}</ref> राजधानीको रूपमा रहेको यो नगरमा बढ्दो जनसङ्ख्या, शिक्षा, स्वास्थ्य, खेलकूद, सहरीकरण, यातायात, विमानस्थल लगायतका आवश्यक भौतिक पूर्वाधार भएको कारणले तत्कालीन श्री ५ को सरकारद्वारा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ नगरपालिकालाई स्तरोन्नति गर्दै देशकै पहिलो महानगरपालिकाको रूपमा काठमाडौँ महानगरपालिका घोषणा गरेको थियो।<ref name="महानगर" /> ===काठमाडौँका नगर प्रमुखहरूको सूची<ref name="मेयर इतिहास">{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/miscellaneous/2017/05/13/a-mayoral-history-of-kathmandu|title=A mayoral history of Kathmandu|last=खतिवडा|first=दिपेश|website=काठमाडौँ पोस्ट|language=अङ्ग्रेजी|trans-title=काठमाडौँको मेयर इतिहास|access-date=2022-04-02}}</ref>=== {{मुख्य|काठमाडौँको नगर प्रमुख}} {| class="wikitable sortable" |+ !क्रसं !वर्ष !नाम !पद !राजनीतिक दल !नाम !पद !राजनीतिक दल !टिप्पणी |- |१ |वि.सं. १९७६ |सिंह शमशेर<ref name="मेयर इतिहास" /> |चेयरम्यान | - | - | | - |सफाई अड्डाका चेयरम्यान, चन्द्र शमशेरद्वारा मनोनित |- |२ |वि.सं. २००४- वि.सं. २००७ |गहेन्द्र शमशेर थापा<ref name="मेयर इतिहास" /> |सभापति | - |[[शङ्करदेव पन्त]] |उपसभापति |स्वतन्त्र |सभापति राणा वर्गद्वारा मनोनित गरिएका थिए भने उप सभापति जनताद्वारा निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/04/564708|title=यस्तो छ अहिलेसम्म भएका १२ स्थानीय चुनावको इतिहास|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |३ |वि.सं. २०१० |[[जनकमान श्रेष्ठ]]<ref name="मेयर">{{Cite web|url=https://nepalkhabar.com/opinion/14372-2019-12-13-11-55-58|title=जो २४ वर्षको उमेरमा काठमाडौँको पहिलो मेयर बने|last=थापा|first=सूर्य|website=नेपालखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}</ref> |सभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |प्रयागराज सिंह सुवाल |उपसभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |पहिलो जननिर्वाचित नगर प्रमुख र उप-प्रमुख<ref name="जनक2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/social/195566/|title=रहेनन् काठमाडौँका पहिलो मेयर जनकमान श्रेष्ठ|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-03-31}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="मातृका2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/87845/|title=मातृकाले बर्खास्त गरेका काठमाडौँका पहिलो मेयर|last=शर्मा|first=शोभा|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-01}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |४ |वि.सं. २०१४ |प्रयागराज सिंह सुवाल<ref name="मेयर सूची">{{cite news |last=नेपाल |first=खेमराज |title=नगरपालिका: के छ, के छैन? |url=http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |date=वि.सं. २०७३ आसार |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २० |language=नेपाली |page=१२ |publisher=स्वशासन अध्ययन प्रतिष्ठान |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403235456/http://inlogos.org/wp-content/uploads/2016/02/Swayatta-Shasan-Municipal-Issue-10_2073.pdf |archive-date=2022-04-03 }}</ref> |सभापति |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |कृष्णलाल श्रेष्ठ |उपसभापति |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- | colspan="9" |<center>''वि.सं. २०१७ सालपछि अधिकांश समय वडाध्यक्षहरू र केही समय कायममुकायम प्रधानपञ्च हुनुभएका चन्द्रानन्द नेवाले काम गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची"/>''</center> |- |५ |वि.सं. २०२२ |गणेशमान श्रेष्ठ<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |६ |वि.सं. २०२७ |चन्द्रानन्द नेवा<ref name="मेयर सूची"/><ref name="नेवा">{{Cite web |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |title=रहेनन् काठमाडौँ महानगरका पूर्ववडाध्यक्ष चन्द्रानन्द नेवा |date=2022-05-12 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528103421/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/05/12/66736 |archive-date=2022-05-28 }}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |उनी तत्कालिन काठमाडौँ नगरपालिका वडा नं. १२ को वडाअध्यक्षको रूपमा निर्वाचित भएका थिए तर अधिकांश समय उनले कायममुकायम प्रधानपञ्च भएर काम गरेका थिए।<ref name="नेवा"/> |- |७ |वि.सं. २०३३ - वि.सं. २०३८ |बासुदेव ढुङ्गाना<ref name="मेयर सूची"/> |प्रधानपञ्च | | | | | |- |८<center></center> |वि.सं. २०३८ - वि.सं. २०३९ |प्रेमबहादुर शाक्य |प्रधानपञ्च | | | | |वि.सं. २०३८ देखि वि.सं. २०३९ सालसम्म पञ्चायत सुधार आयोगका अध्यक्षको रूपमा प्रधानपञ्च भएर कार्य गरेका थिए।<ref name="मेयर सूची" /> |- |९ |वि.सं. २०३९ - वि.सं. २०४३ |कमल चित्रकार<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |प्रधानपञ्च | | | | |काठमाडौँ नगर पञ्चायतका प्रधानपञ्च रहेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20190501124705.html|title=३८ वर्षअघि भोटाहिटीमा बनेको नेपालकै पहिलो 'अन्डरग्राउन्ड सब-वे' ठेकेदारको नियन्त्रणमा|last=रञ्जित|first=सहयोग|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१० |वि.सं. २०४४ - वि.सं. २०४९ |हरिबोल भट्टराई |प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |शारदाप्रसाद भट्टराई |उप प्रधानपञ्च |प्रजातान्त्रिक समूह |नेपाली काङ्ग्रेस र नेकपा एमाले मिलेर प्रजातान्त्रिक समूह नामक गठबन्धन बनाएर निर्वाचन लडेका थिए। हरिबोलले पञ्चायतको विरोध गरेपछि उनलाई पदबाट निलम्बित गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.janaaastha.com/archives/25163|title=दुःखद् संयोग : मेयरलाई हृदयघात उपमेयरलाई ब्रेन ह्यामरेज,एउटै अस्पतालमा उपचार|website=जन आस्था|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>प्रधानपञ्चको निलम्बनपछि शारदाप्रसादले कायममुकायम भएर काम गरेका थिए। |- |११ |वि.सं. २०४९ - वि.सं. २०५४ |प्रेमलाल सिंह<ref>{{Cite web|url=https://suryakhabar.com/2017/04/11079/|title=यसरी जितेका थिए पिएल सिंह र केशव स्थापितले काठमाडौँ महानगरको चुनाव, अहिले त्यस्तै तयारी नथाले जित्न मुस्किल पर्छ !|website=सूर्य खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |नवीन्द्रराज जोशी<ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/54249/|title=नवीन्द्रराज जोशी जो ३१ वर्षमा काठमाडौँका उपमेयर भए, इमानको राजनीति गरे|last=ढकाल|first=योगेश|website=शिलापत्र |language=नेपाली |access-date=2022-04-02}}</ref> |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |पिएल सिंहको रूपमा चिनिने प्रेमलाल नगर प्रमुख रहेकै समयमा काठमाडौँ नगरपालिकाबाट महानगरपालिकामा स्तरोन्नति भएको थियो। |- |१२ |वि.सं. २०५४ - वि.सं. २०६० |[[केशव स्थापित]]<ref>{{Cite web|url=https://www.makalukhabar.com/2018/11/572580/|title=केशव स्थापित सरकारबाट विस्थापित होलान् ?|date=2018-11-02|website=मकालु खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |विदुर मैनाली |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] | |- |१३ |वि.सं. २०६० |[[राजाराम श्रेष्ठ]]<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/579806|title=आधा दर्जन पूर्वसांसद मेयरमा भिड्दै (सूचीसहित)|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-03}}</ref> |मेयर |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]] | | | |तत्कालिन शाही सरकारद्वारा गरिएको स्थानीय निर्वाचनमा निर्वाचित भएर मात्र दुई महिना काम गरेका थिए। |- |१४ |वि.सं. २०७४ - वि.सं. २०७९ |[[विद्यासुन्दर शाक्य]]<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122924-1495942740.html|title=काठमाडौँ महानगरमा एमालेका विद्यासुन्दर शाक्य विजयी|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |हरिप्रभा खड्गी |उप मेयर |नेपाली काङ्ग्रेस |देशमा सङ्घीयता स्थापना भएपछि पहिलो निर्वाचित मेयर<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122992-1496027280.html|title=विद्यासुन्दर शाक्य : वडाध्यक्षदेखि मेयरसम्म|last=पौडेल|first=सुरेन्द्र|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-02}}</ref> |- |१५ |वि.सं. २०७९ - वर्तमान |[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]]<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/after-the-defeat-sirjana-congratulated-balen-204944 |title=पराजित भएपछि सिर्जनाले दिइन् बालेनलाई बधाई |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |मेयर |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |सुनिता डंगोल |उप मेयर |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी|कम्युनिस्ट पार्टी]] |काठमाडौँ महानगरपालिकाको निर्वाचानमा नगर प्रमुखको रूपमा विजयी हुने पहिलो स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2022/05/25/324748/ |title=काठमाडौँ महानगर : स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र साह विजयी, काङ्ग्रेस-एमाले असफल |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-06-28}}</ref> |} === काठमाडौँ समूह === {{see|काठमाडौँ उपत्यका}} काठमाडौँ समूहलाई आधिकारिक रूपमा परिभाषित गरिएको छैन। [[काठमाडौँ उपत्यका]]को सहरी क्षेत्रलाई तीन फरक जिल्लाहरू (प्रदेशभित्रको दोस्रो तहको प्रशासनिक विभाजन) मा विभाजित छ। तुलनात्मक रूपमा थोरै जनसङ्ख्या भएको दक्षिणी भागहरू बाहेक उपत्यकाको क्षेत्र तीन वटै जिल्लाका सबै भागमा धेरै थोरै फैलिएको छ।<ref name="प्रशासन">{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2020/06/14/182376/ |title=काठमाडौँ उपत्यकाको साझा समस्या र स्थानीय तहको नीति तथा कार्यक्रम |last=त्रिपाठी |first=बलराम |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04}}</ref> [[उपत्यका]]भित्रका तीन वटै जिल्लाहरूमा देशको उच्च जनसङ्ख्या घनत्व छ। यी ३ जिल्लाहरूमा जम्मा २१ स्थानीय तहहरू छन् जस अन्तर्गत २ [[महानगरपालिका]] (काठमाडौँ र [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]), १६ [[नगरपालिका]] र ३ [[गाउँपालिका]] रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/196480 |title=हरायो उपत्यकालाई ‘मेट्रोसिटी’ बनाउने अवधारणा |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203044829/https://www.lokpath.com/story/196480 |archive-date=2022-12-03 }}</ref> निम्न तथ्याङ्क तालिकाले यी जिल्लाहरूको वर्णन गर्दछ जुन सम्भवतः एक समूह मानिनेछ: {| class="wikitable" style="text-align:right;" !प्रशासनिक जिल्ला !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनसङ्ख्या (२०५८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या">{{Cite web |url=http://www.citypopulation.de/en/nepal/admin/ |title=Nepal: Administrative Division |website=सिटी पोपुलेसन |language=अङ्ग्रेजी |trans-title=नेपाल : प्रशासनिक विभाजन |accessdate=2022-04-04}}</ref> !जनसङ्ख्या (२०६८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनसङ्ख्या (२०७८ जनगणना)<ref name="जनसङ्ख्या"/> !जनघनत्व (/वर्ग किमी) |- | style="text-align:left;" |[[काठमाडौँ जिल्ला]] |३९५ |१०,८१,८४५ |१७,४०,९७७ |२०,१७,५३२ |५१०८ |- | style="text-align:left;" |[[ललितपुर जिल्ला]] |३८५ |३,३७,७८५ |४,६६,७८४ |५,४८,४०१ |१४२४ |- | style="text-align:left;" |[[भक्तपुर जिल्ला]] |११९ |२,२५,४६१ |३,०३,०२७ |४,३०,४०८ |३६१७ |- | style="text-align:left;" |'''काठमाडौँ समूह''' |'''८९९''' |'''१६,४५,०९१''' |'''२५,१०,७८८''' |'''२९,९६,३४१''' |'''३३३३''' |} === हावापानी === {{climate chart | काठमाडौँ |2|19|14.4 |5|21|18.7 |8|25|34.2 |12|28|61.0 |16|29|123.6 |19|29|236.3 |20|28|363.4 |20|29|330.8 |19|28|199.8 |13|27|51.2 |8|24|8.3 |4|20|13.2 |float=right |clear=none |units=metric}} नेपालमा पाँच प्रमुख हावापानी क्षेत्र पाइन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको {{convert|1200|to|2300|m|ft}} सम्मको उचाइमा पर्ने क्षेत्रहरूको हावापानी एकदमै [[समशीतोष्ण हावापानी|समशीतोष्ण]] छ जुन यस क्षेत्रको लागि असामान्य रहेको छ। उपत्यकाको {{convert|2100|and|3300|m|ft}} बीचको उचाइमा पर्ने भागहरूमा शीत शीतोष्ण हावापानीद्वारा पछ्याइएको छ। [[कोपेन हावापानी वर्गीकरण|कोपेन जलवायु वर्गीकरण]] अन्तर्गत, तल्लो उचाइ भएका सहरका भागहरूमा [[आर्द्र उपोष्णकटिबन्धीय हावापानी]] रहेको छ, जबकि उच्च उचाइ भएका सहरका केही भागहरूमा सामान्यतया उपोष्णकटिबन्धीय समुद्री जलवायु रहेको छ। उपत्यकाको हावापानीको प्रतिनिधित्व गर्ने काठमाडौँ उपत्यकामा गर्मीको औसत तापक्रम २८ देखि ३० डिग्री सेल्सियस (८२ देखि ८६ डिग्री फारेनहाइट) सम्म हुन्छ। जाडोयाममा यहाँको औसत तापक्रम {{convert|10.1|C|1}} हुन्छ। सहरमा सामान्यतया दिन न्यानो हुने गर्छ भने रात र बिहानको मौसम चिसो हुन्छ। जाडोको समयमा यहाँको तापक्रम {{convert|1|C|F}} वा कममा झर्ने भएको हुनाले सो मौसममा यहाँको तापक्रम अप्रत्याशित हुने गरेको छ। सन् २०१३ को चिसोयामको आरम्भमा काठमाडौँ तापक्रम {{convert|−4|C|F}}मा झरेको थियो भने सबैभन्दा कम तापक्रम सन् २०१३ जनवरी १० मा {{convert|-9.2|C|F}} तापक्रम रेकर्ड गरिएको थियो। उपत्यकाको वर्षा प्रायः [[मनसुन]]मा आधारित हुन्छ ([[जुन]]देखि [[सेप्टेम्बर]]सम्मको मनसुन महिनाहरूमा केन्द्रित कुल वर्षाको लगभग ६५%), र पूर्वी नेपालदेखि पश्चिम नेपालसम्म पर्याप्त मात्रामा ({{convert|100|to|200|cm|0|abbr=on}}) घट्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा करिब १४०० मिलिमिटर (५५.१ इन्च) र काठमाडौँ सहरमा औसत १४०७ मिलिमिटर (५५.४ इन्च) वर्षा रेकर्ड गरिएको छ। यहाँको औसत आर्द्रता ७५% छ। {{Weather box | location = काठमाडौँ | metric first = Y | single line = Y | Jan record high C = 24.4 | Feb record high C = 28.3 | Mar record high C = 33.3 | Apr record high C = 35.0 | May record high C = 36.1 | Jun record high C = 37.2 | Jul record high C = 32.8 | Aug record high C = 33.3 | Sep record high C = 33.3 | Oct record high C = 33.3 | Nov record high C = 29.4 | Dec record high C = 28.3 |year record high C = 37.2 | Jan high C = 19.1 | Feb high C = 21.4 | Mar high C = 25.3 | Apr high C = 28.2 | May high C = 28.7 | Jun high C = 29.1 | Jul high C = 28.4 | Aug high C = 28.7 | Sep high C = 28.1 | Oct high C = 26.8 | Nov high C = 23.6 | Dec high C = 20.2 |year high C = 25.6 | Jan mean C = 10.8 | Feb mean C = 13.0 | Mar mean C = 16.7 | Apr mean C = 19.9 | May mean C = 22.2 | Jun mean C = 24.1 | Jul mean C = 24.3 | Aug mean C = 24.3 | Sep mean C = 23.3 | Oct mean C = 20.1 | Nov mean C = 15.7 | Dec mean C = 12.0 |year mean C = | Jan low C = 2.4 | Feb low C = 4.5 | Mar low C = 8.2 | Apr low C = 11.7 | May low C = 15.7 | Jun low C = 19.1 | Jul low C = 20.2 | Aug low C = 20.0 | Sep low C = 18.5 | Oct low C = 13.4 | Nov low C = 7.8 | Dec low C = 3.7 |year low C = 12.1 | Jan record low C = -9.2 | Feb record low C = -1.1 | Mar record low C = 1.7 | Apr record low C = 4.4 | May record low C = 9.4 | Jun record low C = 13.9 | Jul record low C = 16.1 | Aug record low C = 16.1 | Sep record low C = 13.3 | Oct record low C = 5.6 | Nov record low C = 0.6 | Dec record low C = -1.7 |year record low C = -9.2 |precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 14.4 | Feb precipitation mm = 18.7 | Mar precipitation mm = 34.2 | Apr precipitation mm = 61.0 | May precipitation mm = 123.6 | Jun precipitation mm = 236.3 | Jul precipitation mm = 363.4 | Aug precipitation mm = 330.8 | Sep precipitation mm = 199.8 | Oct precipitation mm = 51.2 | Nov precipitation mm = 8.3 | Dec precipitation mm = 13.2 |year precipitation mm = 1454.9 | Jan precipitation days = 2 | Feb precipitation days = 3 | Mar precipitation days = 4 | Apr precipitation days = 6 | May precipitation days = 12 | Jun precipitation days = 17 | Jul precipitation days = 23 | Aug precipitation days = 22 | Sep precipitation days = 15 | Oct precipitation days = 4 | Nov precipitation days = 1 | Dec precipitation days = 1 |year precipitation days = 110 | Jan humidity = 79 | Feb humidity = 71 | Mar humidity = 61 | Apr humidity = 53 | May humidity = 57 | Jun humidity = 73 | Jul humidity = 81 | Aug humidity = 83 | Sep humidity = 82 | Oct humidity = 79 | Nov humidity = 85 | Dec humidity = 80 |year humidity = 74 | Jan sun = 223 | Feb sun = 254 | Mar sun = 260 | Apr sun = 231 | May sun = 229 | Jun sun = 186 | Jul sun = 136 | Aug sun = 159 | Sep sun = 132 | Oct sun = 252 | Nov sun = 244 | Dec sun = 250 |year sun = 2556 | source 1 = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल<ref name= DHM>{{cite web |url = http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/657898146NORMAL%20FILE.pdf |title = सन् १९८१ देखि सन् २०१० सम्मको तापक्रम |access-date = 14 October 2012 |publisher = जल तथा मौसम विज्ञान विभाग (नेपाल) |archive-url = https://web.archive.org/web/20130511135805/http://www.dhm.gov.np/uploads/climatic/657898146NORMAL%20FILE.pdf |archive-date = 11 May 2013}}</ref>}} === वायु गुणस्तर === काठमाडौँ उपत्यकामा [[वायु प्रदूषण|वायु प्रदुषण]] एउटा प्रमुख समस्या हो जसकारण यो सहरलाई 'धुलोको सहर'<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/new-news/44215/|title=‘काठमाडौँ सहर, धुलोले उडायो रहर’|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202073815/https://www.setopati.com/new-news/44215/|archive-date=2022-12-02}}</ref>, 'धुलोमाडौँ'<ref>{{Cite web|url=https://www.karobardaily.com/news/5787|title=धुलोधुवाँ पीडित काठमाडौँ|website=कारोबार दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.abcnepal.tv/posts/34157|title=धुलोमाडौं काठमाडौँ : श्वास फेर्नै गाह्रो (भिडियोसहित)|date=2018-04-25|website=एसबिसी न्युज नेपाल|language=नेपाली|access-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221127092504/https://www.abcnepal.tv/posts/34157|archive-date=2022-11-27}}</ref> भन्ने उपनाम दिइएको छ। वि.सं. २०७८ को चैत महिनामा काठमाडौँ सहरको वायु प्रदूषण [[विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन]]को वायु प्रदूषणको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी देखिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/83083/2022-03-24|title=काठमाडौँको वायु प्रदूषण डब्लुएचओको मापदण्डभन्दा १० गुणा बढी|last=बम|first=यम|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> युरोपेली संस्था आइक्युएअरले सन् २०२१ मा प्रकाशित गरेको ‘विश्वको वायुको गुणस्तरसम्बन्धी प्रतिवेदन, २०२१’ अनुसार विश्वको प्रदूषित राजधानीहरूको सूचीमा काठमाडौँ छैटौँ स्थानमा रहेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://kharibot.com/news-details/92546/2021-11-20|title=काठमाडौँ विश्वकै आठौँ प्रदूषित शहर|website=खरिबोट|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/121835|title=कसरी संसारकै उच्च वायुप्रदूषित शहर बन्यो काठमाडौँ ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> सन् २०१७ देखि काठमाडौँको वायु गुणस्तर मापन गर्न [[नेपाल सरकार]]को वातावरण विभाग र काठमाडौँस्थित [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को राजदूतावासले वास्तविक समयको वायु गुणस्तर तथ्याङ्क अनुगमन र सार्वजनिक रूपमा साझा गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-51734845|title=वायु प्रदूषण धूमपानभन्दा खतरनाक|date=2020-03-04|website=बिबिसी नेपाली सेवा|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> नेपालमा वायु प्रदूषणका कारण हुने कुल अकाल मृत्युमध्ये झण्डै एक चौथाइ काठमाडौँमा हुने गरेको एक प्रतिवेदनले जनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/opinion/2022-03-26-60693|title=वायु प्रदूषणको पेचिलो मुद्दा|last=पौड्याल|first=डा. रामहरी|website=गोरखापत्र|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> ==सरकारी र सार्वजनिक सेवाहरू== ===नागरिक प्रशासन=== काठमाडौँको प्रशासन व्यवस्थापनको लागि काठमाडौँ महानगरपालिका कार्यालय (केएमसी) प्रमुख जिम्मेवार स्वायत्त संस्था हो। नेपालका शासक वर्गद्वारा उपयोग गरिने सडकलाई सफा राख्न तथा जनताको समेत पहुँच हुने अभिप्रायले काठमाडौँको भोटाहिटीमा वि.सं. १९७६ पुस २ गते सफाई अड्डा स्थापना गरिएको थियो।<ref name="सय वर्ष"/><ref name="प्रोफाइल">{{cite web |title=स्वायत्त शासन |url=https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |date=वि.सं. २०७५ बैशाख |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २४ |language=नेपाली |page=५ |publisher=नेपाल सरकार, योजना आयोग |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408075035/https://nepalindata.com/media/resources/bulk_file/Ktm-Profile-2075.pdf |archive-date=2022-04-08 }}</ref> विभिन्न कालखण्डमा म्युनिसपालिटी, नगरपालिका, नगरपञ्चायत, पुनः नगरपालिका र अन्त्यमा वि.सं. २०५२ मङ्सिर २९ गते काठमाडौँ महानगरपालिकाको रूपमा स्तरोन्नति गरिएको यो कार्यालयले काठमाडौँको प्रशासनिक व्यवस्थापन गर्दै आएको छ।<ref name="प्रोफाइल"/> काठमाडौँ महानगरपालिकालाई केन्द्रीय क्षेत्र, पूर्व क्षेत्र, उत्तरी क्षेत्र, नगर क्षेत्र र पश्चिम क्षेत्र गरी पाँच भागमा विभाजन गरिएको छ। नागरिक प्रशासनको लागि यो सहरलाई ३२ वटा प्रशासनिक वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=९० प्रतिशत निर्वाचन क्षेत्र जनसङ्ख्याको आधारमा निर्धारण |url=https://www.setopati.com/politics/80274/ |access-date=2022-04-07 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नगर कार्यपालिकाको समितिमा रहेका १७७ निर्वाचित प्रतिनिधि र २० मनोनित सदस्यहरूले काठमाडौँ महानगरपालिकाको व्यवस्थापन गर्ने कार्य गर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://kathmandu.gov.np/official-type/elected-official/ |title= जनप्रतिनिधि विवरण |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> यसले वार्षिक बजेटको समीक्षा, प्रक्रिया र अनुमोदन गर्न र प्रमुख नीतिगत निर्णयहरू गर्न द्विवार्षिक बैठकहरू गर्छ। काठमाडौँ महानगरपालिका नगर कार्यपालिकाद्वारा तयार पारिएको ३२ वडाको वडा प्रोफाइलमा प्रत्येक वडाको [[जनसङ्ख्या]], घरको संरचना र अवस्था, सडकको प्रकार, [[शिक्षा|शैक्षिक]], [[स्वास्थ्य]] तथा वित्तीय संस्था, [[मनोरञ्जन|मनोरञ्जन सुविधा]], पार्किङ, सुरक्षा प्रावधानहरू, आदि रहेको छ। यसमा [[संस्कृति|सांस्कृतिक सम्पदा]], [[चाडपर्व]], ऐतिहासिक स्थलहरू र स्थानीय बासिन्दाहरू बारे जानकारीमूलक तथ्याङ्कहरू सहित सम्पन्न, चालु र योजनाबद्ध विकास परियोजनाहरूको सूची समावेश छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2019/06/01/121311/ |title=स्थानीय कार्यपालिका |last=खतिवडा |first=केदार |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07}}</ref> क्षेत्रफलको आधारमा काठमाडौँ महानगरपालिकाको सबैभन्दा ठुलो वडा वडा नं. १६ हो जसको क्षेत्रफल ४३७.४ हेक्टर रहेको छ भने सबैभन्दा सानो वडा वडा नं. २६ हो जसको क्षेत्रफल ४ हेक्टर रहेको छ। काठमाडौँ नगर काठमाडौँ जिल्लाको [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] हो। [[बूढानीलकण्ठ नगरपालिका|बूढानीलकण्ठ]], [[चन्द्रागिरी नगरपालिका|चन्द्रागिरी]], [[दक्षिणकाली नगरपालिका|दक्षिणकाली]], [[गोकर्णेश्वर नगरपालिका|गोकर्णेश्वर]], [[कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका|कागेश्वरी मनोहरा]], [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]], [[नागार्जुन नगरपालिका|नागार्जुन]], [[शङ्खरापुर नगरपालिका|शङ्खरापुर]], [[तारकेश्वर नगरपालिका|तारकेश्वर]] र [[टोखा नगरपालिका|टोखा]] गरी १० वटा नगरपालिकासँगै काठमाडौँ सहरले यो जिल्ला बनाएको छ। ===कानून र व्यवस्था=== यो सहरको प्रमुख कानून प्रवर्तन निकाय महानगरीय प्रहरी कार्यालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |title=परिचय |website=महानगरीय प्रहरी कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220523091301/https://metro.nepalpolice.gov.np/about-us/introduction/ |archive-date=2022-05-23 }}</ref> यो निकाय प्रहरी अतिरिक्त महानिरीक्षकको नेतृत्वमा रहेको हुन्छ। महानगरीय प्रहरी [[नेपाल प्रहरी]]को एउटा महाशाखा हो र यसको प्रशासनिक नियन्त्रण नेपाल सरकारको [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्रालय]]मा रहेको छ। === अग्नि नियन्त्रण सेवा === वि.सं. १९९४ सालको भदौ महिनामा सातौँ [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|राणा प्रधानमन्त्री]] [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]ले काठमाडौँको न्यु रोडमा पहिलो वारुण यन्त्र कार्यलय खोलेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2018/12/730894|title=जुद्ध समशेरकालीन दमकल भवन भत्काउने तयारी|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> वि.सं. १९९० सालमा नेपालमा गएको महाभूकम्पका कारण दरबारमा ठुलो आगलागि भएको थियो जसलाई नियन्त्रण गर्न सो समयमा निकै कठिनाई भएको थियो।<ref name="दमकल">{{Cite web|url=https://www.nepalkhoj.com/2020/11/04/50935/|title=जलन व्यवस्थापनमा वारुणयन्त्रको भूमिका : एक सङ्क्षिप्त विवेचना|last=सुवाल|first=पुण्यश्वरी|website=नेपाल खोज|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref> आगलागिका कारण दरबारका विभिन्न भौतिक संरचनाहरू नष्ट भएको घटनाबाट प्रभावित तत्कालीन प्रधानमन्त्री राणा [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]] भ्रमणमा जाँदा त्यहाँको [[दमकल]] सेवालाई अध्ययन गरेर त्यहाँबाट दमकल ल्याउन पहल गरेका थिए। पहल अनुरूप बेलायत सरकारले 'मोरिस' कम्पनीको दमकल सहयोगस्वरूप उपलब्ध गराएको थियो। देशमा यातायातको साधन सीमित र राजधानीसँग सडक सञ्जाल नभएको कारणले मानिसहरूद्वारा भीमफेदी भएर दमकल (पानी तान्ने पम्प जडित यन्त्र) ल्याइएको थियो।<ref name="दमकल" /> नेपालमा सर्वसाधारणको लागि टेलिफोन सेवा नभएको कारणले गर्दा सहरमा आगलागि भएको हेर्न फलामको अग्लो टावर बनाइएको थियो। काठमाडौँमा वारुण यन्त्र कार्यालय स्थापना भएको सात वर्षपछि वि.सं. २००१ सालमा छिमेकी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]मा समेत दमकल सेवा विस्तार गरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-02-11/403601.html|title=दमकल छ, काम लाग्ने छैन|last=श्रेष्ठ|first=लीला|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220528120520/https://ekantipur.com/ampnews/2015-02-11/403601.html|archive-date=2022-05-28}}</ref> वि.सं. २०२२ सालमा काठमाडौँ केन्द्रीय विमानस्थलमा अग्नि नियन्त्रक सेवा स्थापना भएको थियो। वि.सं. २०३० सालसम्म उपत्यकामा मात्रै केन्द्रित रहेको दमकल सेवा वि.सं. २०३१ सालमा जर्मनी सरकारबाट सात वटा 'म्यागिरस डज' दमकल प्राप्त भएपछि उपत्यकाबाहिरका नेपालका औद्योगिक सहरमा समेत दमकल सेवा विस्तार भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/104244-1468902120.html|title=वारुणयन्त्रको दारुण कथा|last=भट्टराई|first=किशोरकुमार|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref>काठमाडौँ महानगरमा सानो र ठुलो गरी जम्मा ६ थान दमकल रहेका छन् भने आठ वटा फायर वाइक रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.safalkhabar.com/news/84420|title=काठमाडौँ महानगरमा अब २० तला सम्म आगो निभाउने ‘बारुण यन्त्र’|website=सफल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/51486/2020-09-19|title=७७ वर्षे इतिहास बोकेको जुद्ध बारुण यन्त्र अलपत्र|website=नयाँ पत्रिका|language=नेपाली|access-date=2022-04-07}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/01/373321|title=उपत्यकामा दमकल स्टेसन थप गरी दश बनाइने|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === बिजुली र पानी आपूर्ति === काठमाडौँ महानगरपालिकाभित्र [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण]]द्वारा बिजली सेवा नियमन र वितरण गरिन्छ। यसै प्रकार खानेपानी र सरसफाई सुविधा [[काठमाडौँ उपत्यका खानेपानी लिमिटेड]]ले उपलब्ध गराएको छ। काठमाडौँमा पिउने, नुहाउने, खाना पकाउने, धुने र सिँचाइ जस्ता घरायसी प्रयोजनका लागि पानीको चरम अभाव छ।<ref>{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/6614/?v=1|title=काठमाडौँमा दैनिक ४३ करोड लिटर खानेपानीको माग|website=इ कागज|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पानीसँग सम्बन्धित सबै प्रयोजनका लागि मानिसले बोतलबन्द मिनरल वाटर, ट्याङ्की ट्रकको पानी र प्राचीन [[ढुङ्गे धारा]]को पानी प्रयोग गर्दै आएका छन्। नेपालको राष्ट्रिय गौरव तथा बहुचर्चित [[मेलम्ची खानेपानी आयोजना]]<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/122672|title=को थिए मेलम्ची खानेपानी आयोजनाका परिकल्पनाकार ?|last=कुमार|first=रमेश|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref>को आंशिक काम सम्पन्न गरेर वि.सं. २०७७ साल चैत २५ गतेदेखि सहरमा पानी वितरण थालिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/business/2021/03/29/16169827936181117.html|title=धारामा आयो मेलम्ची|last=दीपेन्द्र विष्ट|first=नुमा थाम्सुहाङ,|website=कान्तिपुर समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://rajdhanidaily.com/id/36099/|title=मेलम्चीको पानी आज काठमाडौमा|last=राउत|first=कुमार|date=2021-03-06|website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> पानी वितरण सुरु गरेको दुई महिना नबित्दै वि.सं. २०७८ असार १ गते मेलम्ची खोलामा आएको बाढीले खानेपानीको लाइनलाई प्रभावित गरेपछि यसको सेवा ठप्प रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://farakdhar.com/story/56423/|title=मेलम्चीको पानी, अब कहिले खानी ?|last=अवस्थी|first=मनीषा|website=फरकधार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712062112/https://farakdhar.com/story/56423/|archive-date=2021-07-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nepalpress.com/2021/06/23/70033/|title=मेलम्ची खानेपानी आयोजनामा एक अर्बको क्षति, वैकल्पिक माध्यमबाट पानी ल्याउने तयारी|website=नेपाल प्रेस|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> === फोहोर व्यवस्थापन === काठमाडौँ महानगरपालिकाको फोहोर व्यवस्थापन महानगरपालिका कार्यालय अन्तर्गतको सरसफाई शाखाले गर्दै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.khabarhub.com/2021/30/301610/|title=फोहोर फालेर महानगरको कार्यालय अगाडि प्रदर्शन, प्रधानमन्त्री र मेयरबीच छलफल|website=खबरहब|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> महनगरपालिकाबाट दैनिक ४ सय ५० टन फोहोर उत्पादन हुने गरेको छ। महानगरको घर, पसल, व्यवसाय, उद्योग तथा कार्यालय लगायतका स्थानहरूबाट उत्सर्जित हुने फोहोर वि.सं. २०६२ सालदेखि [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[ककनी गाउँपालिका]]को वडा नं. २ मा रहेको [[सिसडोल ल्यान्डफिल|सिसडोल ल्यान्डफिल साइट]]मा व्यवस्थापन गरिँदै आएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/82010-1439673015.html|title=महानगरको फोहर व्यवस्थापनमा कर्मचारी र निजी ठेकेदारको लुट|last=न्यौपाने|first=ज्ञान|website=नागरिक समाचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-08}}</ref> ==जनसाङ्ख्यिकी== {{Historical populations |type = US |align = center |cols = 2 |source = [https://docs.censusnepal.cbs.gov.np/Documents/12a7daec-ca34-417b-ab81-d7a9f6f89a36.pdf सोधपत्र] |वि.सं.१९७८ |१,०८,८०५ |वि.सं.१९९८ |६८,५९४ |वि.सं.२००८ |१०६,५७९ |वि.सं.२०१८ |१२१,०१९ |वि.सं.२०२८ |१५०,४०२ |वि.सं.२०३८ |२३,५१६० |वि.सं.२०४८ |४२१,२५८ |वि.सं.२०५८ |६७१,८४६ |वि.सं.२०६८ |९७५,४५३ |वि.सं.२०७८ |८६५,९०६ |footnote=थप स्रोत: [https://www.internationalscholarsjournals.com/articles/ethniccaste-diversification-in-kathmandu-metropolitan-changing-social-landscape-of-a-capital-city.pdf तथ्य],<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=Vnk6AAAAIAAJ&newbks=0&hl=en |title=भारतको जनसाङ्ख्यिकी |date=सन् १९७४ |page=२३९ |publisher=हिन्दुस्तान पब्लिशिङ कर्पोरेशन |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=OLlBAAAAYAAJ&newbks=0 |title=एसियाली प्रोफाइल |date=सन् १९७५ |page=१९१ |publisher=एसियाली अनुसन्धान सेवा |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2023-03-29}}</ref> }} काठमाडौँको विश्वव्यापी सहरी चरित्रले यसलाई नेपालको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको सहर बनाएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/171669-1550803860.html|title=महानगरको जनघनत्व थेग्नै नसकिने|last=लम्साल|first=हिमाल|website=नागरिक सामचार|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> नेपालमा भएको [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना]] अनुसार काठमाडौँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको छ।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> [[नेपालको दसौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०५८|वि.सं. २०५८ को जनगणना]]को सन्दर्भमा यो सहरको वार्षिक जनसङ्ख्या बृद्धि दर ६.१२% रहेको थियो। काठमाडौँमा बसोबास गर्ने कुल जनसङ्ख्याको ७०% मानिसहरू १५ देखि ५९ वर्षका छन्।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या">{{cite web |last=नरेन्द्रराज खनाल |first=गोपीकृष्ण वश्याल |title=Process and Characteristics of Urbanization in Nepal |trans-title=नेपालमा सहरीकरणको प्रक्रिया र विशेषताहरू |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |date=सन् २००१ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=अङ्ग्रेजी |page=७-८ |publisher=त्रिभुवन विश्वविद्यालय अनुसन्धान पत्र |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921141325/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf |archive-date=2022-09-21 }}</ref> एक दशकमा काठमाडौँको जनसङ्ख्या [[नेपालको नवौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०४८|वि.सं. २०४८]] मा ४,२७,०४५ बाट बढेर वि.सं. २०५८ मा ६,७१,८४६ पुगेको थियो।<ref name="महानगर जनसङ्ख्या"/> काठमाडौँको वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ९,७५,४५३ रहेको थियो भने [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को प्रारम्भिक जनगणना]] प्रतिवेदन अनुसार यहाँको जनसङ्ख्या ११.२३% घटेर ८,६५,९०६ पुगेको छ।<ref>{{Cite web |date=2022-01-26 |title=११.२३ प्रतिशतले घट्यो काठमाडौँ महानगरको जनसङ्ख्या |url=https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |access-date=2022-04-10 |website=ललितपुर खबर |language=नेपाली |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126083944/https://www.lalitpurkhabar.com/2022/01/26/55842 |archive-date=2022-11-26 }}</ref> ===जातीय समूह=== {{Bar chart | title = काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने जातिगत विवरण<ref>{{Cite web |url=https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |title=Caste-Based Population Pie Chart of Kathmandu Metropolitan City |trans-title=काठमाडौँ महानगरपालिकाको जातीय आधारमा जनसङ्ख्या तालिका |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419021433/https://www.nepalarchives.com/popbycaste-piechart-kathmandu-kathmandu-2011/ |archive-date=2022-04-19 }}</ref><br/><small>वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणनाको आधारमा</small> | float = center | label_type = जाति | data_type = जनसङ्ख्या | bar_width = 25 | width_units = em | data_max = 250000 | label1 = [[नेवार जाति|नेवार]] | data1 = 2,41,131 | label2 = [[ब्राह्मण|ब्राह्मण (पहाड)]] | data2 = 2,38,590 | label3 = [[क्षेत्री]] | data3 = 1,75,889 | label4 = [[तामाङ जाति|तामाङ]] | data4 = 76,066 | label5 = [[मगर जाति|मगर]] | data5 = 36,761 | label6 = [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] | data6 = 25,780 | label7 = [[राई जाति]] | data7 = 20,648 | label8 = [[मुसलमान]] | data8 = 17,706 | label9 = [[मारवाडी जाति|मारवाडी]] | data9 = 12,823 | label10 = [[थारू जाति|थारु जाति]] | data10 = 11,903 | label11 = [[शेर्पा जाति]] | data11 = 11,776 | label12 = [[ठकुरी]] | data12 = 11,260 | label13 = अन्य | data13 = 95,120 }} काठमाडौँको सबैभन्दा ठुलो जातीय समूह उपत्यकाको मूल निवासी [[नेवार जाति|नेवार]]हरू हुन्,<ref>{{Cite web|url=https://www.blastkhabar.com/news/2017/03/28/37352.html|title=नेवार जाति र वर्तमान अवस्था|website=ब्लाष्ट खबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}</ref> जसको विभिन्न जात समूहहरूको संयुक्त जनसङ्ख्या २५% रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/|title=नेपालमा वर्ण र जात व्यवस्थाको सुरुवात|last=लुवार|first=दयाराम|date=2021-07-05|website=जनखबर|language=नेपाली|access-date=2022-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206032812/https://www.janakhabar.com/2021/07/05/73190/|archive-date=2022-12-06}}</ref> जनसङ्ख्याको हिसाबले काठमाडौँ महानगरपालिकामा [[ब्राह्मण|बाहुन]]हरू लगभग २४% छन् भने [[क्षेत्री]]हरूको जनसङ्ख्या १८% रहेको छ। काठमाडौँका अन्य जाति समूहहरूमा [[तामाङ जाति|तामाङ]] (८%), [[मगर जाति|मगर]] (४%), [[गुरुङ जाति|गुरुङ]] (३%), [[राई जाति|राई]] (२%) र [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] (१%) सहित जनजातिहरू समावेश छन्। पहाडी क्षेत्रका विभिन्न जातीय समूह र [[तराई]] क्षेत्रका रैथाने जातीय समूहहरूले काठमाडौँ सहरको जनसङ्ख्या अनुपातको पर्याप्त मात्रामा प्रतिनिधित्व गरिरहेका छन्। यस नगरमा लगभग १२,००० [[मारवाडी जाति|मारवाडी]]हरू छन् जुन मुख्य रूपमा व्यापारीहरू हुन्। वि.सं. २०६८ को तथ्याङ्क अनुसार काठमाडौँ सहरमा सबैभन्दा प्रमुख धर्म [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]] रहेको छ जसको जनसङ्ख्या ८१.३% रहेको छ। यसै प्रकार [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] ९%, [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] ४.४% र अन्य जातजाति ५.२% रहेका छन्।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> ===भाषा=== [[शाह वंश]]को शासनकालमा हिन्दु संस्कृतिप्रतिको कडा पूर्वाग्रहका कारण काठमाडौँको भाषिक पार्श्वचित्रमा ठुलो परिवर्तन आएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा">{{cite web |last=दाहाल |first=कमला |title=नेपालमा शिक्षा |url=https://www.nepjol.info/index.php/TUJ/article/download/2797/2481 |date=सन् २००९ |accessdate=वि.सं. २०७८ चैत २८ |language=नेपाली |page=१ |publisher=नेपाल जोल}}</ref> यस शासन कालमा शासकहरूले [[संस्कृत|संस्कृत भाषा]]लाई प्राथमिकता दिनुका साथै नेपालको तराई भेगमा संस्कृत भाषा सिक्न र प्रोत्साहित गर्नका निमित्त संस्कृत केन्द्रहरू स्थापित गरिएको थियो।<ref name="महानगर शिक्षा"/> संस्कृत विद्यालयहरू विशेष रूपमा काठमाडौँ र तराई क्षेत्रमा परम्परागत हिन्दु संस्कृति र नेपालबाट उत्पन्न प्रथाहरूलाई जोगाउनको लागि स्थापना गरिएको थियो। वि.सं. २०६८ को जनगणना अनुसार यो सहरको कुल जनसङ्ख्याको ६१.२६% [[नेपाली भाषा]], १९.००% [[नेवारी भाषा|नेवार भाषा]], ५.५५% [[तामाङ भाषा]], २.८२% [[मैथिली भाषा]], १.८१% [[हिन्दी भाषा]], १.६०% [[भोजपुरी भाषा]], १.२३% [[गुरुङ भाषा]], १.१६% [[मगर भाषा]] र १.४०% ले आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्ने गर्छन्। [[अङ्ग्रेजी भाषा]] बोल्ने र बुझ्ने मानिसहरूको सङ्ख्या समेत उल्लेखनीय रहेको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/blog/256018/|title=नेपाली राम्रोसँग बोल्न आउँदैन, अङ्ग्रेजी जानेमा उत्कृष्ट!|last=पराजुली|first=कृष्णप्रसाद|website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=2022-04-11}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |title=नेपाल+तिब्बत सम्बन्ध:ऐतिहासिक सिंहावलोकन |last=जोशी |first=इन्दिरा |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-६ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415034346/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_147_03.pdf |archive-date=2022-04-15 }}</ref> ==वास्तुकला र सहर दृश्य== {{Main|काठमाडौँको वास्तुकला}} {{Kathmandu valley World Heritage Site (WHS) Monuments}} [[भारत]] र [[तिब्बत]] बीचको प्राचीन व्यापारिक मार्ग काठमाडौँलाई काटेर गएको थियो जसले गर्दा अन्य संस्कृतिका कलात्मक र वास्तुकलाको परम्परालाई स्थानीय कला र वास्तुकलासँग मिलाउन सक्षम बनाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116385 |title=प्राचीन खशमार्ग नै हो आजको रेशममार्ग (सिल्क रोड) |last=न्यौपाने |first=गोविन्द |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/135290-1514172360.html |title=रेशमी मार्ग र हामी |last=सुवेदी |first=डा. देवीप्रसाद |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरका स्मारकहरू कैयौँ शताब्दीदेखि हिन्दु र बौद्ध धार्मिक अभ्यासहरूद्वारा प्रभावित छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/131502-1509075120.html |title=यसरी बन्छ काठमाडौँ |last=बम |first=पुकार |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका वास्तुकलाहरू जसमा प्राचीन स्मारक र भवनहरू रहेका छन्।<ref name="युनेस्को">{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news/2016/11/161102_heritage_sites_concerns |title=सम्पदाबारे युनेस्कोको चिन्ता |last=फुयाल |first=सुरेन्द्र |date=2016-11-02 |website=बिबिसी नेपाली सेवा |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यी वास्तुकलाहरूलाई सात समूहमा वर्गीकरण गरिएको छ। यस समूहभित्र सांस्कृतिक सम्पदा र भवनहरू रहेका छन्। सन् २००६ मा [[युनेस्को]]ले स्मारकहरूको यी सात समूहहरूलाई विश्व सम्पदा क्षेत्रभित्र स्थान दिएको थियो। सात स्मारक क्षेत्रहरूले {{convert|189|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ भने मध्यवर्ती क्षेत्रसमेत जोडेर यसले कुल {{convert|2394|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ। सन् १९७९ मा मूल रूपमा सूचीकृत गरिएका सात स्मारक क्षेत्रहरू भित्र [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका]], [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन]] र [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुरका दरबार क्षेत्रहरू]], [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ]] र [[चाँगुनारायण मन्दिर|चाँगुनारायणका हिन्दु मन्दिरहरू]], [[स्वयम्भूनाथ]] र [[बौद्धनाथ|बौद्धनाथका बौद्ध स्तूपहरू]] रहेका छन्।<ref name="युनेस्को"/><ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/26/43090/ |title=काठमाडौँ उपत्यका युनेस्कोको खतराको सूचीमा पर्नसक्ने |website=खबरहब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |title=विश्व सम्पदा : राजनीति 'इन', सूचीबाट 'आउट' |last=साखकर्मी |first=सुनीता |website=ई कागज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406052324/https://ekagaj.com/article/society/6235/?v=1 |archive-date=2023-04-06 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mainnews/2021-12-21-53439 |title=सम्भावित विश्व सम्पदा स्थलको अध्ययन सुस्त |last=श्रेष्ठ |first=दीपक |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> === दरबार क्षेत्रहरू === {{Main|वसन्तपुर दरबार क्षेत्र|हनुमान ढोका}} दरबार क्षेत्रको शाब्दिक अर्थ 'दरबारहरूको स्थान' हुने गर्छ। काठमाडौँ उपत्यकामा तीन र [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]मा एउटा असुरक्षित दरबार क्षेत्रहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/07/01/244531/ |title=पुनर्निर्माणपछि जीवन्तता पाउँदै भक्तपुर दरबार स्क्वायर(भिडियोसहित) |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ दरबार क्षेत्र जसलाई वसन्तपुर दरबार क्षेत्र पनि भनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.khabarhub.com/2019/08/73994/ |title=के वसन्तपुर घुम्नका लागि योग्य छैन ? |last=कार्की |first=सविना |website=खबर हब |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> यो पुरानो सहरमा अवस्थित छ र यसमा चार राज्यहरू ([[कान्तिपुर राज्य|कान्तिपुर]], ललितपुर, भक्तपुर र कीर्तिपुर) को प्रतिनिधित्व गर्ने सम्पदा भवनहरू छन् जसमा सबैभन्दा प्रारम्भिक [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि वंश]]को हो। यस परिसरमा ५० वटा मन्दिरहरू छन् र दरबार क्षेत्र दुई चतुर्भुजमा विभाजित छ।<ref name="दरबार क्षेत्र">{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mustread/2022-01-05-54648 |title=वसन्तपुर क्षेत्रका ३० वटा सम्पदाको पुनर्निर्माण सम्पन्न |last=पाण्डेय |first=विष्णु |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> बाहिरी चतुर्भुजमा [[काष्ठमण्डप]], [[कुमारीघर|कुमारी घर]] र शिव-पार्वती मन्दिर छ भने भित्री चतुर्भुजमा [[हनुमान ढोका|हनुमानढोका दरबार]] छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ को भूकम्प]]मा दरबार क्षेत्रहरू नराम्ररी क्षतिग्रस्त भएका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/contemporary/2015/05/04/8356 |title=सिद्धिए सम्पदा |last=सापकोटा |first=जनकराज |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/168010/ |title=वसन्तपुर दरबारको सेतो भित्तामा इतिहासको एनिमेसन |last=श्रेष्ठ |first=सुदीप |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हनुमानढोका [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] र [[शाह वंश]]को राजदरबार भएको संरचनाको एक जटिल संरचना हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |title=मल्लकाल देखि बन्द चोकहरू; अब खुल्दै छन् |last=आचार्य |first=रूपेश |date=2020-01-01 |website=घामछाया |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129065154/https://www.ghamchhaya.com/?p=696 |archive-date=2020-11-29 }}</ref> यो पाँच एकड अर्थात् ४४ रोपनीमा फैलिएको छ।<ref name="दरबार क्षेत्र"/> दस प्राङ्गण भएको सबैभन्दा पुरानो भाग पूर्व पट्टी रहेको छ, जुन १६औँ शताब्दीको मध्यतिर निर्माण गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2021/06/30/244294/ |title=वसन्तपुर दरबार स्क्वायर : मौलिक स्वरूप र शैलीमै पुनर्निर्माण हुँदै[भिडियो रिपोर्ट] |last=उपाध्याय |first=एस. राज |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/34148/2020-01-21 |title=विश्व सम्पदा सूचीका ६४ सम्पदा अझै पुनर्निर्माण भएनन् |last=शान्ति तामाङ |first=प्रकाश धौलाकोटी |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> १७औँ शताब्दीमा मल्ल वंशका राजा [[प्रताप मल्ल]]ले अनेक मन्दिरहरू सहित यसको विस्तार गरेका थिए। सन् १८८६ मा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]मा सर्नुभन्दा पहिले राजपरिवारका सदस्यहरू यसै दरबारमा बस्ने गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15365 |title=त्यो नारायणहिटी राजदरबार, त्यो मालश्री र मङ्गलधुन |last=खरेल |first=शेखर |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> काठमाडौँ सहरको मध्यभागमा रहेको दरबार क्षेत्रको छेउमा कुमारी घर रहेको छ जहाँ धेरै कुमारीहरूबाट छानिएका शाही [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]]हरू बस्छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/171028/2021/3/9/kumari-ghar |title=कुमारी घर पुनःनिर्माण हुने |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> कुमारी, वा कुमारी देवी, दक्षिण एसियाली देशहरूमा दैवी नारी शक्ति वा देवीको अभिव्यक्तिको रूपमा युवा हुनु पूर्व [[किशोरावस्था|किशोरी]]हरूलाई पूजा गर्ने परम्परा हो।<ref name="कुमारी">{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/video/160637-1538061300.html |title=जीवित देवी कुमारी माथि राजनीति (भिडियाे) |last=बिष्ट |first=देबकी |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> नेपालमा कुमारी छनोटको प्रक्रिया निकै कडा र प्रतिस्पर्धात्मक छ।<ref name="कुमारी"/> राजतन्त्रको समयमा तत्कालीन रानी र राज पुजारीहरूले ज्योतिषीय परीक्षण र ३२ गुणको नाजुक प्रक्रियाबाट प्रस्तावित कुमारी नियुक्त गर्ने गर्दथे। चिना अर्थात् प्राचीन हिन्दु ज्योतिषीय प्रतिवेदन अनुसार वर्तमान कुमारी र शासन गरिरहेका राजाको चिना समान हुनुपर्ने व्यवस्था रहेको थियो। कुमारीलाई [[तलेजु भवानी|देवी तलेजु]] (दुर्गा) को शारीरिक अवतार मानिन्छ जबसम्म उनीहरूको [[महिनावारी]] हुँदैन, त्यसपछि देवीले आफ्नो शरीर खाली गर्छिन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-10-06/20161006080554.html |title=कसले बनाउने कुमारी घर ? |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> गम्भीर रोग वा चोटबाट रगत ह्रास हुँदा समेत कुमारीहरूलाई आफ्नो सामान्य स्थितिमा फर्काउन सक्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/social-affairs/129780-1506218220.html |title=काठमाडौँमा नयाँ कुमारी आउँदै |last=घिमिरे |first=शिवहरि |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> सन् २०१७ सेप्टेम्बरमा पदभार ग्रहण गरेकी तृष्णा शाक्य वर्तमान कुमारी हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/09/629106 |title=कुमारी घरमा नयाँ कुमारीको प्रवेश |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> उनी कुमारी नियुक्ति हुने समयमा तीन वर्षकी थिइन्। राजतन्त्रको अन्त्यपछि काठमाडौँकी पहिलो कुमारी रहेकी मतिना शाक्यलाई तृष्णाले पदस्थान्तर गरेकी थिइन्। [[गोरखनाथ]]को प्रतिमा राखिएको काष्ठमण्डप एक तीन तले मन्दिर हो। यो १६औँ शताब्दीमा [[छाने शैली|प्यागोडा]] शैलीमा बनाइएको थियो। काठमाडौँ नाम काष्ठमण्डप शब्दबाट आएको हो। यो राजा [[लक्ष्मीनरसिंह मल्ल]]को पालामा बनेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/116435 |title=सातौँ शताब्दीको प्रविधिबाटै काष्ठमण्डप पुनःनिर्माण हुँदै |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-13}}</ref> भारत र तिब्बत जोड्ने दुई प्राचीन व्यापारिक मार्गहरूलाई काट्ने मरु क्षेत्रमा काष्ठमण्डप उभिएको छ। यो सुरुमा यात्रुहरूको लागि विश्राम गृहको रूपमा निर्माण गरिएको थियो। === पशुपतिनाथ मन्दिर === {{Main|पशुपतिनाथ मन्दिर}} [[चित्र:Pashupatinath Temple-2020.jpg|thumb|centre|बागमती नदीको किनारमा रहेको पशुपतिनाथ मन्दिरको दृश्य|633x633px|alt=]] पशुपतिनाथ मन्दिर [[शिव|भगवान शिव]]लाई समर्पित पाँचौं शताब्दीको प्रसिद्ध [[मन्दिर|हिन्दु मन्दिर]] हो। [[बागमती नदी]]को किनारमा अवस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर काठमाडौँको सबैभन्दा पुरानो हिन्दु मन्दिर हो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/172497-1551599700.html |title=काठमाडौँ उपत्यकाकै प्राचीनतम धार्मिकस्थल , पशुपतिनाथ मन्दिर |last=नागरिक - |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> नेपाल धर्मनिरपेक्ष राष्ट्र नभएसम्म यसले राष्ट्रिय देवता तथा [[पशुपतिनाथ मन्दिर|भगवान पशुपतिनाथ]]को आसनको रूपमा सेवा गरेको थियो। यो मन्दिरको एक महत्वपूर्ण भागलाई वि.सं. १४०६ मा [[बङ्गाल]]का मुसलमान शासक शमशुद्दीन इलियासको आक्रमणकारी सेनाहरूले नष्ट गरेको थियो जसकारण यो मन्दिरको मूल ५औँ शताब्दीको मन्दिरको बाहिरी भागको थोरै वा केही पनि बाँकी छैन।<ref>{{Cite web |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |title=पशुपतिनाथ प्राङ्गणमा प्राप्त अप्रकाशित लिच्छवि अभिलेख |last=राजवंशी |first=श्यामसुन्दर |website=प्राचीन नेपाल |language=नेपाली |page=१-२ |type=pdf |accessdate=2022-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415074939/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_115_03.pdf |archive-date=2022-04-15 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/bhgvaan-raamle-muddaa-jite-140757 |title=भगवान् रामले मुद्दा जिते |last=कोइराला |first=कमल |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/02/658585 |title=जब बङ्गालका राजाले ‘नेपाल उपत्यका’मा आक्रमण गरे |last=जोशी |first=अभयराज |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> गोरुको मूर्ति र पशुपतिको कालो चार टाउको भएको मूर्ति कम्तिमा ३०० वर्ष पुरानो भए पनि आज उभिएको मन्दिर १९औँ शताब्दीमा बनेको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/117165 |title=पशुपति विनाश गुरुयोजना ! |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरलाई [[युनेस्को]]ले आफ्नो [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.nirmanpati.com/detail/2484/ |title=विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत पशुपति मन्दिर जीर्णोद्धारको पर्खाइमा |website=निर्माणपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिरमा मनाइने सबैभन्दा महत्वपूर्ण चाड [[महाशिवरात्रि|शिवरात्रि]] हो। शिवरात्रिको दिन यो मन्दिर दर्शन गर्न हजारौँ भक्त र साधुहरू आउने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/live/news-56356566 |title=शिवरात्रिः पशुपतिनाथ र अन्य शिवालयमा मानिसको घुइँचो |website=बिबिसी समाचार नेपाली |language=नेपालय |accessdate=2022-04-14}}</ref> पशुपतिनाथमा विश्वास गर्नेहरूमध्ये मुख्यतया [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]हरूलाई मात्रै मन्दिर परिसरमा प्रवेश गर्न अनुमति दिइएको छ, तर गैर-हिन्दु आगन्तुकहरूलाई बागमती नदी पारीबाट मात्र मन्दिर हेर्न अनुमति दिइएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.tv/story/2018/06/27/102225.html |title=नेपालको यस्तो ५ मन्दिर जहाँ हिन्दुहरूलाई मात्र प्रवेश अनुमति! |date=2018-06-27 |website=बिगुल न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस मन्दिरमा सेवा गर्ने पुजारीहरू [[मल्ल वंश|मल्ल राजा]] [[यक्ष मल्ल]]को समयदेखि [[दक्षिण भारत]]को [[कर्नाटक]]का ब्राह्मणहरू हुन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/118269 |title=अब को बन्ला पशुपतिनाथको मूल पूजारी ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो परम्परा आदि [[शङ्कराचार्य]]को अनुरोधमा सुरु भएको मानिन्छ जसले सांस्कृतिक आदानप्रदानलाई प्रोत्साहित गरेर पौराणिक राजा भरतले शासन गरेको मानिने दक्षिण एसियाको भारतीय राज्यहरूलाई एकीकरण गर्न खोजेका थिए। यो प्रक्रिया भारत वरपरका अन्य मन्दिरहरूमा पछ्याइएको छ, जुन आदि शङ्कराचार्यद्वारा पवित्र गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nayapusta.com/2018/05/28/69280 |title=पशुपतिनाथमा यसरी आए भारतीय भट्ट, जो पछि मूलभट्ट र पुजारी भएर राज गर्दैछन् |date=2018-05-28 |website=नयाँ पुस्ता |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14}}</ref> यो मन्दिर [[छाने शैली|प्यागोडा]] वास्तुकलाको शैलीमा बनाइएको छ। मन्दिरमा [[तामा]] र [[सुन]]को दुई-स्तरको छानाहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.pashupati.gov.np/content/62 |title=पशुपति विकास ट्रस्ट |website=पशुपतिनाथ आधिकारिक वेबसाइट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524090622/https://pashupati.gov.np/content/62 |archive-date=2022-05-24 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |title=पशुपतिनाथको मन्दिरको बारेमा ११ रोचक तथ्य- भगवान शिवको नाम 'पशुपतिनाथ' कसरी हुन पुग्यो? |date=2016-02-17 |website=नेपाली हेडलाइन्स |language=नेपाली |accessdate=2022-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205155046/https://nepaliheadlines.com/142542-2/ |archive-date=2022-12-05 }}</ref> ===बौद्धनाथ=== {{Main|बौद्धनाथ}} [[चित्र:Boudhanath Panorama.jpg|thumb|centre|बौद्धनाथ स्तूपको प्यानोरेमिक दृश्य|alt=|737x737px]] '''बौद्धनाथ'''लाई बौद्ध स्तुप वा खस चैत्य भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://newsabhiyan.com/news-details.php?nid=83259 |title=बौद्धनाथ स्तूप’ वृत्तचित्र निर्माण |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो [[स्वयम्भूनाथ]]सँगै नेपालको सबैभन्दा पवित्र बौद्ध स्थलहरू मध्ये एक हो। यो लोकप्रिय पर्यटकीय क्षेत्र हो। बौद्धनाथलाई नेवारहरूद्वारा खस्ती र नेपाली वक्ताहरूद्वारा बौद्ध या बोधनाथ भन्ने गरिन्छ। काठमाडौँको केन्द्र उत्तरपूर्वी बाहिरी इलाकादेखि {{convert|11|km|0|abbr=on}}को दूरीमा रहेको यो स्तूपको विशाल मण्डलाले यसलाई नेपालको सबैभन्दा ठुलो गोलाकार स्तूपहरू मध्ये एक बनाएको छ। बौद्धनाथलाई सन् १९७९ मा [[युनेस्को]]द्वारा [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचिकृत गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.tamangonline.com/news/30969 |title=बौद्धनाथको पौराणिक कथा |date=2018-10-18 |website=तामाङ अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221012160530/https://www.tamangonline.com/news/30969 |archive-date=2022-10-12 }}</ref> स्तूपको आधारखण्डमा ध्यानी बुद्ध अमिताभको १०८ वटा साना चित्रणहरू छन्। प्रत्येक वर्ष स्तूप भ्रमण गर्न विश्वभरिका तिब्बती [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]] तीर्थयात्रिहरू यहाँ आउने गरेका छन्। यी तीर्थालुहरूले यो स्तूपको आन्तरिक तल्लो घेरिएको भागमा शरीर निहुराएर साष्टाङ्ग प्रणाम गर्छन्, प्रार्थना चक्रसँगै स्तूपको चारै दिशामा घुम्ने गर्छन्, मन्त्रोच्चार र प्रार्थना गर्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=http://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |title=स्वदेशी तथा विदेशी पाहुनाको प्रमुख आकर्षणको गन्तव्य , बौद्धनाथ स्तुपा |date=2019-11-10 |website=पर्यटन बजार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230407132426/https://www.paryatanbazar.com/archives/4778 |archive-date=2023-04-07 }}</ref> ===स्वयम्भूनाथ=== {{Main|स्वयम्भूनाथ}} स्वयम्भूनाथ स्तूप काठमाडौँ सहरको उत्तरपश्चिमी भागमा अवस्थित पहाडमा रहेको बौद्ध [[स्तूप]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/111200 |title=स्वयम्भूनाथ होइन् स्वयम्भू महाचैत्य |last=महर्जन |first=बसन्त |website=हिमाल खबर |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो नेपालको सबैभन्दा पुरानो धार्मिक स्थल हो।<ref>{{Cite web|url=https://kendrabindu.com/others/102230-1612474407.html|title=स्वयम्भूनाथ १८ करोडको लागतमा जीर्णोद्वार हुँदै|website=केन्द्रबिन्दु|language=नेपाली|accessdate=2022-04-15}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो बौद्ध क्षेत्र मान्ने गरिएता पनि यो बौद्ध र हिन्दु दुवै धर्मावलम्बीद्वारा सम्मानित र पूजनीय रहेको छ। स्तूपको आधारखण्डमा गुम्बज छ र गुम्बजको माथि, चारै दिशामा बुद्धको आँखाले हेरेको घन संरचना छ। चारै दिशामा पञ्चकोणीय तोरण छन्, जसमा मूर्तिहरू कुँदिएका छन्। तोरणको पछाडि र माथि गरि जम्मा तेह्र तहहरू छन्। सबै तहहरू माथि एउटा सानो ठाउँ छ जसमाथि गजुर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20181222131419.html |title=बौद्ध स्तुपमा प्वालैप्वाल : के हो विवाद? यस्तो छ चिनियाँ लामाको ‘कनेक्सन’ |last=रञ्जित |first=सहयोग |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> === रानी पोखरी === {{Main|रानी पोखरी}} रानीपोखरी काठमाडौँ सहरको मध्य भागमा अवस्थित एक ऐतिहासिक मानव निर्मित [[पोखरी]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1138/2020-10-10 |title=कथा रानीपोखरीको |last=मल्ल |first=के. सुन्दर |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यसलाई मल्ल राजा [[प्रताप मल्ल]]ले सन् १६६५ मा आफ्नो प्यारी रानीको लागि बनाएका थिए। पोखरीको दक्षिण कुनामा एउटा हात्तीको मूर्ति रहेको छ जसमा प्रताप मल्ल र उनको दुवै छोराहरूको छविलाई दर्शाउने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/91895-91895 |title=रानी पोखरी प्रताप मल्लले बनाएका होइनन् |last=जोशी |first=हरिराम |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> बालगोपालेश्वर मन्दिर पोखरीको मध्यभागमा रहेको छ। रानी पोखरी प्रत्येक वर्ष [[तिहार]]को अन्तिम दिन अर्थात् [[भाइटीका]] र [[छठ]] पर्वको समयमा सर्वसाधारणको लागि खोलिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/ke-ho-raaniipokhrii-mndirko-vaastviktaa-98951 |title=के हो रानीपोखरी मन्दिरको वास्तविकता ? |last=काफ्ले |first=सुरेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/10/21/160324829198498141.html |title=यसरी बन्यो रानीपोखरी |last=न्यौपाने |first=दामोदर |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> == संस्कृति == {{Main|काठमाडौँको संस्कृति}} === कला === [[मन्दिर]], तीर्थस्थल, [[स्तूप]], गोम्पा, [[चैत्य]] र दरबारहरूमा प्रशस्त पाइने काठ, ढुङ्गा, धातु र टेराकोटाबाट बनेको कलात्मक बस्तुहरूले काठमाडौँ उपत्यकालाई [[नेवार जाति|नेवार]]हरूको सहरको रूपमा वर्णन गर्ने गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2022/04/15/16500215292493433.html |title=नेपालको कला विश्वकै चिनारी : उपराष्ट्रपति |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/blog/221949/ |title=रहरै रहर, काठमाडौँ सहर |last=केसी |first=खिमु |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> कलात्मक वस्तुहरू सडकको कुना, गल्ली, निजी आँगन र खुला मैदानमा पनि देखिन्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/111689-1480138260.html |title=कलाको मूल्य |last=खतिवडा |first=ऋषि |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> प्रायजसो [[देवता]] र [[देवी]]हरूको प्रतिमामा कला देखिने गरेन्छ। काठमाडौँ उपत्यका लामो समयदेखि कलाको खजाना रहेको भए पनि सन् १९५० मा बाहिरी विश्वका लागि यो देश खुलेपछि मात्रै यसले विश्वव्यापी मान्यता पाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/national/2019-09-21-1636 |title=काठमाडौँ उपत्यका: कला र सम्पदाले झकिझकाउ बनाइँदै |last=हमाल |first=चाँदनी |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाल र काठमाडौँको धार्मिक कलामा विशेष गरी [[भवानी देवी|भवानी]], [[दुर्गा]], गज-लक्ष्मी, हरिती-सीतला, महिषमर्दिनी, सप्तमातृका (सात मातृ देवी), र [[लक्ष्मी|श्रीलक्ष्मी]] (धन देवी) माता देवीहरूको प्रतीकात्मक प्रतीकहरू समावेश छन्। ईशा पूर्व तेस्रो शताब्दीदेखि हिन्दु देवी-देवताहरू बाहेक [[अशोक|सम्राट अशोक]] कालका बौद्ध स्मारकहरूले सामान्यतया नेपाल र विशेष गरी उपत्यकालाई सुन्दर बनाएको छ। यी कला र वास्तुकलाका भवनहरूले विकासको तीन प्रमुख कालहरू समेटेका छन्: [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि]] वा शास्त्रीय काल (सन् ५०० देखि ९००), उत्तर-शास्त्रीय अवधि (सन् १००० देखि १४००) जसमा पाल कालको बलियो प्रभाव रहेको थियो त्यसपछि [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] (सन् १४०० पछि) जसले तिब्बती दानवविज्ञानको कलाको साथमा स्पष्ट रूपमा तान्त्रिक प्रभावहरू देखाएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/04/760454 |title=नेपाली कला-संस्कृतिमा लोभिएका चिनियाँ कलाकार |last=ढुङ्गाना |first=नारायण |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2021/11/04/163599130276998220.html |title=आधुनिकताले बिर्साएको सहरको कथा |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपाली कलाकारले बनाएको कलात्मक प्रतिमूर्ति र नक्काशीलाई व्यापक टाइपोलोजी भनिएको छ। यी कलाकारहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिश्रणलाई कायम राखेका छन्। यी कलाकारहरूले प्रायः ढुङ्गा कला, धातु कला, काठ कला, टेराकोटा कला, र चित्रकलाको प्रयोग गरिएको सामग्री बनाउने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/625391-1631928629.html |title=नेपाली कला कार्यशालाको इतिवृत्ति |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Bhairav Statue Koteshwor Mahadev Temple Koteshwor Kathmandu Nepal Rajesh Dhungana.jpg|भैरवको मूर्ति चित्र:Stone carving in Kathmandu.jpg|ढुङ्गा कलाको एक नमूना चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528227205).jpg|बसन्तपुरमा रहेको एक मन्दिर बाहिरको काष्ठ कला चित्र:Basantapur Kathmandu Nepal (8528168475).jpg|धातु कला </gallery> ====सङ्ग्रहालय==== काठमाडौँ नेपालको राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52606/ |title=अब घरमै बसीबसी छाउनी राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय घुम्न सकिने |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तर बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |date=2022-03-21 |website=न्युज २४ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412001451/https://www.news24nepal.tv/2022/03/21/864946 |archive-date=2022-04-12 }}</ref> र नेपालको प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय सहित धेरै सङ्ग्रहालयहरू र कला गृहहरूको घर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/112249 |title=‘भगवान भरोसा’ मा हाम्रा ऐतिहासिक सङ्ग्रहालय |last=महर्जन |first=वसन्त |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> नेपालको कला र वास्तुकला दुई प्राचीन धर्म हिन्दु र बौद्ध धर्मको मिलन हो। काठमाडौँ उपत्यकाका सात राम्ररी परिभाषित स्मारक क्षेत्रहरूमा रहेका धेरै मन्दिर, तीर्थस्थल, स्तूप, गुम्बा र दरबारहरूमा यिनीहरू पर्याप्त रूपमा प्रतिबिम्बित छन्। यो एकीकरण काठमाडौँ र यसका भगिनी सहर [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] र [[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]]का सङ्ग्रहालय र कला गृहहरूमा आयोजना र प्रदर्शनीहरूमा पनि झल्किन्छ। सङ्ग्रहालयहरूले पुरातात्विक निर्यात सहित ५औँ शताब्दीदेखि वर्तमान दिनसम्मका अद्वितीय कलाकृतिहरू र चित्रहरू प्रदर्शन गर्छन्। =====राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय, छाउनी}} राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय काठमाडौँको पश्चिमी भागमा नेपालका तत्कालीन सेनापति र मुख्तियार [[भीमसेन थापा]]ले १९औँ शताब्दीको प्रारम्भमा निर्माण गरेको ऐतिहासिक भवनमा स्वयम्भूनाथ स्तूप नजिकै छ। यो देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सङ्ग्रहालय हो।<ref>{{Cite web |url=https://onlineradionepal.gov.np/2022/03/21/263644.html |title=राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयलाई सार्कस्तरीय बनाउनुपर्छ : मन्त्री आले |website=रेडियो नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यो सङ्ग्रहालयमा हतियार, कला र ऐतिहासिक र सांस्कृतिक महत्त्वको पुरातात्विक वस्तुहरूको विस्तृत सङ्ग्रह रहेको छ। यो सङ्ग्रहालय युद्ध ट्रफी र हतियारहरूको सङ्कलन गृहको रूपमा सन् १९२८ मा स्थापना भएको थियो भने यस सङ्ग्रहालयको प्रारम्भिक नाम छाउनी सिलखाना थियो, जसको अर्थ "हतियार र गोला बारुदको ढुङ्गा घर" हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/07/18/20190718133719 |title=सङ्ग्रहागारदेखि सङ्ग्रहालयसम्म |last=जोशी |first=हरिराम |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> यसको महत्वलाई ध्यानमा राख्दै सङ्ग्रहालयमा धेरै हतियारहरू छन्, जसमा युद्धहरूमा प्रयोग हुने स्थानीय रूपमा बनाइएको हतियारहरू, १८ र १९औँ शताब्दीका छालाका तोपहरू, र काठ, काँसा, ढुङ्गा र चित्रहरूमा मध्यकालीन र आधुनिक कार्यहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/praathmiktaamaa-pren-sngrhaaly-149311 |title=‘प्राथमिकतामा परेन सङ्ग्रहालय’ |last=महर्जन |first=सपना |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय नेपाल}} प्राकृतिक इतिहास सङ्ग्रहालय स्वयम्भूनाथ पहाडको दक्षिणी फेदमा छ। यो सङ्ग्रहालयमा विभिन्न प्रजातिका जनावर, पुतली र बोटबिरुवाहरूको ठुलो सङ्ग्रह छ। यो सङ्ग्रहालय प्रागैतिहासिक गोलादेखि भरिएका जनावरहरूका प्रजातिहरूको प्रदर्शनको लागि प्रख्यात छ।<ref>{{Cite web |url=https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |title=प्रकृति बुझ्न प्राकृतिक विज्ञान सङ्ग्रहालय जाने कि ? |last=डङ्गोल |first=प्रा.डा. धर्मराज |date=2018-05-15 |website=मूल्याङ्कन अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://emulyankan.org/natural-history-museum-tu/ |archive-date=2023-04-06 }}</ref> =====नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय}} नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय काठमाडौँको उत्तर-मध्य भागमा अवस्थित छ। वर्तमान दरबारको मुख्य भवन सन् १९७० मा पुरानो दरबारको अगाडि बनाइएको थियो। यो भवन तत्कालीन युवराज र सिंहासनका उत्तराधिकारी वीरेन्द्रको विवाहको अवसरमा निर्माण गरिएको थियो। दरबारको दक्षिणी ढोका पृथ्वीपथ र [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]] सडकको छेउमा छ। दरबार क्षेत्रले कुल {{convert|30|ha|acre}} क्षेत्रफल ओगटेको छ र चारैतिर अग्ला फाटकहरूद्वारा पूर्ण रूपले सुरक्षित छ। नेपालको [[दरबार हत्याकाण्ड]] यसै स्थानमा भएको थियो। [[राजतन्त्र]]को पतनपछि यसलाई सङ्ग्रहालयमा परिणत गरिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2022/01/1066225 |title=नारायणहिटीको श्रीसदनका दुई कोठाको दस्तावेज सूचीकृत गरिँदै |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> =====तारागाउँ सङ्ग्रहालय===== {{मुख्य|तारागाउँ सङ्ग्रहालय}} तारागाउँ सङ्ग्रहालयले काठमाडौँ उपत्यकाको आधुनिक इतिहास प्रस्तुत गर्दछ। यसले काठमाडौँ उपत्यकाको ५० वर्षको अनुसन्धान र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणमा २०औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा विदेशबाट आएका कलाकार, फोटोग्राफर, वास्तुविद् र मानवशास्त्रीहरूले योगदान दिएका कलाहरूलाई दस्तावेजीकरण गर्ने प्रयास गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/48586 |title=पौभा, थान्का बारे अध्ययन अनुसन्धान बढाउन माग |date=2016-08-25 |website=जनबोली न्यूज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.janaboli.com/post/48586 |archive-date=2023-04-06 }}</ref> सङ्ग्रहालयको वास्तविक संरचनाले काठमाडौँको निर्मित सम्पदा जोगाउनको लागि पुनर्स्थापना र पुनर्स्थापनाका लागि गरिएका प्रयासहरू देखाउँछ। यो सङ्ग्रहालय काठमाडौँ उपत्यकाको नियोजनकर्ताको रूपमा परिचित कार्ल प्रुस्चाले सन् १९७० मा डिजाइन गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/128803 |title=४० देशको जीवनशैली चिनाउने ३०० कलाकृति |last=भेटवाल |first=तारा |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-15}}</ref> <gallery mode="packed"> चित्र:Nepal's Museum.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय चित्र:Toran Dwar of Simroungarh in National Museum Kathmandu.jpg|राष्ट्रिय सङ्ग्रहालयमा रहेको तोरण द्वार चित्र:The Royal Palace and its surrounding during spring season in Nepal.jpg|बसन्त ऋतुमा नारायणहिटी दरबार चित्र:The Taragaon Museum.jpg|तारागाउँ सङ्ग्रहालयको आँगन </gallery> ==== कला गृह ==== नेपालको कलाको केन्द्रको रूपमा रहेको काठमाडौँमा देशका समसामयिक कलाकारहरूको काम र ऐतिहासिक कलाकारहरूको सङ्कलित कलाकृति प्रदर्शन गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/Art/2022/03/04/164637798712694756.html |last=तामा‌ङ |first=सुशीला |title=काठमाडौँ ट्रिएनाले : कलामा समकालीन साझा समस्याको उठान |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> उपत्यका भित्रको पाटन सहर विशेषगरी [[ललितकला|ललित कला]] र शिल्पकलाका लागि प्रख्यात प्राचीन सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/art/2021/04/22/161905887537176195.html |title=पाटन कलानगरी ‘रेड जोन’ मा |last=माली |first=प्रशान्त |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> काठमाडौँको कला नेपाली परम्परागतता र आधुनिक कलाको सम्मिश्रण प्रदर्शन गर्दै, ठुलो सङ्ख्यामा राष्ट्रिय, एसियाली र विश्वव्यापी प्रभावहरूबाट व्युत्पन्न कलाकृति जीवन्त रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/555201-1624070894.html |title=कलामा सौन्दर्यको चासो |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> नेपाली कलालाई सामान्यतया दुई क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ: नेपालमा [[पौभा]]<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/178008-1556951700.html |title=पौभा चित्रको भबिश्य |last=निरौला |first=तीर्थ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भनेर चिनिने आदर्शवादी परम्परागत चित्रकला जसलाई तिब्बतमा [[थान्का]] भनेर चिनिन्छ<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/66501 |title=थाङ्का चित्र: एउटा अद्भुत इतिहास, तर यसरी मासिँदैछ (भिडियो सहित) |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406050319/https://www.lokpath.com/story/66501 |archive-date=2023-04-06 }}</ref>, जुन देशको धार्मिक इतिहाससँग घनिष्ठ रूपमा जोडिएको छ र अर्कोतर्फ समकालीन पश्चिमी शैलीको प्रकृति सहितको चित्रकला रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-50520563 |title=थाङ्का बनाउँदै 'अँध्यारोबाट उज्यालोतिर'को यात्रा |date=2019-11-23 |website=बिबिसी नेपाली समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> तान्त्रिक तत्वहरू र सामाजिक विषयवस्तुहरूमा आधारित रचनाहरू वा अमूर्त कलाकृति जसका लागि नेपालका चित्रकारहरू प्रख्यात छन्। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा बेलायतमा रहेको परोपकारी संस्था, काठमाडौँ समकालीन कला केन्द्र काठमाडौँमा कला प्रवर्द्धनमा संलग्न छ। काठमाडौँमा धेरै उल्लेखनीय कला प्रदर्शनी गृहहरू छन्। नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको कला तथा शिल्प विभागद्वारा सञ्चालित नाफा कला प्रदर्शनी गृह नव-शास्त्रीय पुरानो राणा दरबार सीता भवनमा रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/126225 |title=संसारभर फैलिएको नेपाली कलाकृतिको सुकीर्ति |last=बराल |first=सजना |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/52772/ |title=पाटन सङ्ग्रहालयको गर्भमा लुकेको रहस्यमय मल्लकालीन कलाकृति |last=देवकोटा |first=सबिना |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> भृकुटीमण्डप प्रदर्शनी मैदान भित्र रहेको सृजना समकालीन कला गृहले समकालीन चित्रकार र मूर्तिकारहरूको कामलाई प्रदर्शन गर्ने गर्दछ र नियमित रूपमा प्रदर्शनीहरू आयोजना गर्दछ। यसले कला विद्यालयहरूमा बिहान र साँझ कक्षाहरू पनि चलाउँछ। भीमसेनथानको तीन-तले भवनमा रहेको मोती अजिमा कलागृह पनि उल्लेखनीय छ। यहाँ परम्परागत भाँडाहरू र हस्तनिर्मित पुतलीहरू र मध्यकालीन नेवार घरको विशिष्ट वस्तुहरूको प्रभावशाली सङ्ग्रह समावेश छ, जसले नेपाली इतिहासमा महत्त्वपूर्ण अन्तरदृष्टि प्रदान गर्दछ। दरबारमार्गमा रहेको नारायणहिटी दरबार नजिकैको जे आर्ट कलागृहमा प्रख्यात, स्थापित नेपाली चित्रकारहरूको कलाकृति प्रदर्शन गरिएको छ। [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] जाने बाटोमा रहेको [[बबरमहल]]मा रहेको [[नेपाल कला-परिषद्|नेपाल कला परिषद्]] कलागृहमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय कलाकारका कलाकृति र कला प्रदर्शनीका लागि नियमित रूपमा प्रयोग हुने फराकिलो सभाकक्षहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://sampurnaweekly.com/news/3086 |title=‘नेपाली साहित्य मेला–महोत्सवमा रमाइरहेको छ’ |last=स्मृति |first=स्वपनिल |website=सम्पूर्ण साप्ताहिक |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528145921/https://sampurnaweekly.com/news/3086 |archive-date=2022-05-28 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/566141-1625290505.html |title=नेपाली आधुनिक कलाको पहिलो दशक |last=मल्ल |first=मुकेश |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21}}</ref> ==== साहित्य ==== [[नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालय|नेपालको राष्ट्रिय पुस्तकालय]] पाटनमा अवस्थित छ। [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[नेपाली]], [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[नेपाल]] भाषाका ७० हजारभन्दा बढी पुस्तकहरू भएको यो देशकै ठुलो पुस्तकालय हो। पुस्तकालयमा १७औँ शताब्दीका संस्कृत र अङ्ग्रेजी भाषाका दुर्लभ विद्वानहरूद्वारा लिखित पुस्तकहरू रहेका छन्। काठमाडौँको [[केशर महल]]मा रहेको शिक्षा मन्त्रालय भवनको भुइँ तल्लामा रहेको [[केसर पुस्तकालय]] रहेको छ। करिब ४५ हजार पुस्तकको यो सङ्ग्रह [[केशर शमशेर राणा|केशर सम्शेर राणा]]को व्यक्तिगत सङ्ग्रहबाट लिइएको हो। यसले [[इतिहास]], [[कानून]], कला, धर्म, र दर्शनलगायतका विषयहरूको विस्तृत दायरालाई समेट्छ। यहाँ तन्त्रको एक संस्कृत पुस्तिकालाई १,००० वर्षभन्दा पुरानो मानिन्छ। [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|वि.सं. २०७२ भूकम्प]]ले गर्दा शिक्षा मन्त्रालयको भवनमा ठुलो क्षति पुगेको थियो र केसर पुस्तकालयका सामग्रीहरूलाई अस्थायी रूपमा सारिएको थियो। ==== चलचित्र र रङ्गमञ्च ==== काठमाडौँ नेपाली चलचित्र र रङ्गमञ्चहरूको गृह सहर हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |title=‘नेपाली चलचित्र’ इतिहासदेखि वर्तमानसम्म |website=मेरो फिल्म |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525045513/https://www.merofilm.com/2018/02/156/ |archive-date=2022-05-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://archive.himalkhabar.com/65916 |title=अल्मलिएको नेपाली चलचित्र |last=कार्की |first=प्रकाशजङ्ग |date=2014-04-23 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207162756/https://archive.himalkhabar.com/65916 |archive-date=2022-12-07 }}</ref> महानगरभित्र कान्ति पथमा अवस्थित [[राष्ट्रिय नाचघर|राष्ट्रिय नाच घर]], गङ्गा रङ्गमञ्च, हिमालयन रङ्गमञ्च र सन् १९८२ मा स्थापित आरोहण रङ्गमञ्च समूह सहित धेरै रङ्गमञ्चहरू छन्। गुरुकुल स्कूल अफ थिएटरले काठमाडौँमा अन्तर्राष्ट्रिय रङ्गमञ्च महोत्सव आयोजना गर्दछ, जसले विश्वभरका कलाकारहरूलाई आकर्षित गर्दछ। दरबार संरक्षण तथा प्रवर्द्धन समितिले स्थापना गरेको हनुमानढोका दरबार क्षेत्रमा सानो रङ्गमञ्च खोलिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=54329 |title=रङ्गमञ्चको काल यात्रा |last=कार्की |first=पदम सिंह |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/arts/2021-03-28-34532 |title=रङ्गमञ्च : हिजो, आज र भोलि |last=सायमी |first=प्रकाश |language=नेपाली |website=गोरखापत्र |accessdate=2022-04-17}}</ref> काठमाडौँमा [[कलिउड (चलचित्र)|नेपाली]], [[बलिउड]] र [[हलिउड]] चलचित्रहरू देखाउने धेरै सिनेमाघरहरू (पुरानो एकल पर्दा भएका चलचित्र घर र केही नयाँ मल्टिप्लेक्सहरू) छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nepalmag.com.np/history/2019/01/17/20190117185453 |title=पहिलो सिनेमा घरको कथा : ‘फस्ट सो’ मा सधैँ राजा |last=पराजुली |first=लोकरञ्जन |website=नेपाल पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> केही पुराना चलचित्र घरहरूमा विश्वज्योति सिनेमा हल, [[जय नेपाल सिनेमा हल|जय नेपाल हल]], कुमारी सिनेमा हल, गोपीकृष्ण सिनेमा हल र गुण सिनेमा हल पर्छन्। काठमाडौँमा केही अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका सिनेमा घरहरू र मल्टिप्लेक्सहरू पनि छन्। मल्टिप्लेक्सहरूमा [[क्यूएफएक्स सिनेमाज]], सिने डे सेफ, एफक्युब सिनेमा, क्युज सिनेमाज, बिग मुभिज, बिएसआर मुभिज र अन्य धेरै रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/38870/2019-08-19 |title=काठमाडौँमा ३८ सिनेमा हलले तिरेनन् मनोरञ्जन कर |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-17}}</ref> ==== सङ्गीत ==== काठमाडौँ नेपालको सङ्गीत र नृत्यको केन्द्र हो। यी कलाका विधाहरू सहरको अभिन्न अङ्ग हुन्। काठमाडौँका साँस्कृतिक स्थलहरूमा साङ्गीतिक कार्यक्रमहरू आयोजना गरिन्छ। सङ्गीत काठमाडौँको परम्परागत पक्ष हो। [[नेपाल सम्वत्|नेपाल संवत्]] अनुसार 'गुन्ला' परम्परागत साङ्गीतिक पर्व हो। नेवार सङ्गीतको उत्पत्ति काठमाडौँबाट भएको हो। यसबाहेक काठमाडौँमा नेपालभरका सङ्गीतहरू पाउन सकिन्छ। सन् १९७० को दशकमा धेरै [[हिप्पी]]हरूले काठमाडौँको भ्रमण गरेका थिए जसले गर्दा यो सहरमा रक एन्ड रोल, [[रक सङ्गीत|रक]] र ज्याज सङ्गीतको आगमन भएको थियो। ज्याजमान्डु भनेर चिनिने ज्याज महोत्सवका लागि काठमाडौँ अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रख्यात छ। यो हिमालय क्षेत्रमा आयोजना गरिने एक मात्र ज्याज महोत्सव हो। यो उत्सवले [[अस्ट्रेलिया]], [[डेनमार्क]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[बेनिन]], र [[भारत]]जस्ता देशहरूबाट [[सङ्गीतकार]]हरूलाई आकर्षित गर्ने गर्दछ। यो सहरलाई धेरै विदेशी गीतहरूमा सन्दर्भित गरिएको छ, जसमा क्याट स्टिभेन्सको ('काठमान्डु', मोना बोन ज्याकन, सन् १९७०), बब सेगरको ('काठमान्डु', ब्युटिफुल लुजर, सन् १९७५), रस ब्यान्डको ('ए प्यासेज टु बैङ्कक', पुल्लिङ इन काठमान्डु; २११२ एल्बम, सन् १९७६), जोन लेननको ('नोबडी टुल्ड मी', सन् १९८४, मरणोपरान्त), क्रेमाटोरिज ब्यान्डको ('काठमान्डु', थ्री स्प्रिङ्स, सन् २०००), फितो पेजको (त्राफिको पो काठमान्डु - "ट्राफिक थ्रु काठमान्डु") र क्याभलकेडको ('काठमाडौँ किड', सन् २०१९) रहेका छन्। ===खाना=== काठमाडौँका अधिकांश मानिसहरूको प्रमुख खाना [[दालभात|दाल भात]] हो। यसमा [[चामल]] र [[दाल]]को झोल हुन्छ र सामान्यतया यसलाई [[तरकारी]], [[अचार]] र कहिलेकाहीँ [[चटनी]]सँग पस्किने गरिन्छ। तिब्बती उमालेको डल्लोको नेपाली संस्करणको एक प्रकारको रूपमा रहेको [[मम:]] नेपालका सडक बिक्रेता र रेस्टुरेन्टहरूले बेच्ने गरेका छन्। यो काठमाडौँमा सबैभन्दा लोकप्रिय चाँडो खानाको एक प्रकार हो। बफ (अर्थात् भैँसी) मोमो, चिकेन मोमो र शाकाहारी मोमो सहित मोमोका विभिन्न नेपाली प्रकारहरू काठमाडौँमा प्रख्यात छन्। काठमाडौँमा पाइने अधिकांश खाना मांसाहारी छन् यद्यपि शाकाहारको अभ्यास असामान्य छैन र शाकाहारी व्यञ्जनहरू सहरभरि पाइन्छ। [[भैँसी]]को मासु सामान्य रहेता पनि गाईको मासु असामान्य र निषेधित छ। काठमाडौँमा विशेषगरी रैथाने नेवारको घरमा भैँसी खाने चलन छ, जुन नेपालका अन्य भागमा पाइँदैन। केही दशक अघिसम्म [[सुँगुर]]को मासुको उपभोग निषेधित मानिन्थ्यो। पूर्वी नेपालको किराँत खानाको काठमाडौँमा आगमनसँगै यो क्षेत्रमा समेत सुँगुरको मासुले स्थान पाएको छ। [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] र [[मुसलमान]] धर्मालम्बीहरूको एक विशेषवर्गका जनसङ्ख्याले यसलाई अहिलेपनि निषेध मान्छन्। हिन्दुहरूले [[गाई]]लाई पवित्रताको प्रतीक मान्ने भएकाले र मुसलमानहरूको [[कुरान]] अनुसार भैंसी अपवित्र भएकोले यी जीवहरू खाँदैनन्। हिन्दुहरूले गाईको मासु बाहेक सबै किसिमको मासु खाने गर्छन्। स्थानीय र आगन्तुकहरूको लागि मुख्य खाजा प्रायः म:म वा [[चाउमिन]] हो। सन् १९५५ सम्म काठमाडौँमा एउटा मात्र पश्चिमी शैलीको रेस्टुरेन्ट रहेको थियो। नेपाली खाना, तिब्बती खाना, चिनियाँ खाना र विशेष गरी [[भारतीय खाना]]हरू पाइने भएपछि काठमाडौँमा ठुलो सङ्ख्यामा [[भोजनालय|रेस्टुरेन्ट]]हरू खुलेका छन्। अन्य धेरै रेस्टुरेन्टहरू स्थानीय, प्रवासी र पर्यटकहरू समायोजन गर्न खोलिएका छन्। काठमाडौँमा पर्यटनहरूको आगमनमा बृद्धिले गर्दा परम्परागत भोजन रुपान्तरण हुँदै पर्यटकहरूका लागि मिल्ने ठिमहा खानाको विकास निम्त्याएको छ। महाद्वीपीय खानाहरू चयन गरिएका ठाउँहरूमा पाउन सकिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय चेन रेस्टुरेन्टहरू दुर्लभ छन्, तर पिज्जा हट र केएफसीका केही खाजा घरहरू हालै महानगर क्षेत्रमा खुलेका छन्। यसका साथै अन्तर्राष्ट्रिय आइसक्रिम चेन कम्पनी बास्किन रोबिन्सको समेत विक्रीघरहरू रहेका छन्। काठमाडौँमा [[कफी]] पिउनेभन्दा [[चिया]] पिउनेहरूको सङ्ख्या धेरै छ। विशेष रूपमा अन्य स्थानीय तथा विदेशी खाजाहरूसँग व्यापक रूपमा चिया घरहरू रहेका छन्। यहाँका मानिसहरू व्यापक रूपमा रक्सी पिउने गर्छन् र यहाँ मादक पेय पदार्थहरूको धेरै स्थानीय प्रकारहरू रहेका छन्। महानगरीय क्षेत्रमा मद्यपान गरेर गाडी गुडाउनु निषेधित छ र यसका लागि ट्राफिक प्रहरी अधिकारीहरूले शून्य सहिष्णुता नीति अपनाएका छन्। [[अयला]] र [[थ्वं]] (चामलबाट बनेको मादकपदार्थ) काठमाडौँको मदिराजन्य पेय पदार्थ हो, जुन सबै स्थानीय रक्सी भट्टीहरूमा पाइन्छ। [[जाँड|छ्याङ]], [[तोङवा]] ([[कोदो]] वा [[जौ]]बाट बनेको मादकपदार्थ) र [[रक्सी]] नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँमा पाइने मदिराजन्य पेय पदार्थ हुन्। यस बाहेक काठमाडौँका मदिराजन्य बिक्री पसल, [[बासालय|होटल]], रेस्टुरेन्ट र बारहरूमा पश्चिमी र नेपाली बियरको व्यापक बिक्री हुने गरेको छ। <gallery mode="packed"> चित्र:Nepali dal-bhat-tarkari.jpg|नेपाली दाल भात चित्र:Momo101.jpg|नेपाली म:म चित्र:Dhindo by Ganesh.jpeg|नेपाली रैथाने भोजन [[ढिँडो]] चित्र:Chhwela.jpg|नेवारी परिकार [[छोइला]] </gallery> ===चाडपर्वहरू=== काठमाडौँका धेरैजसो मेला र चाडपर्वहरू [[मल्ल वंश|मल्ल काल]] वा त्यसभन्दा अघिका हुन्। परम्परागत रूपमा यी चाडहरू [[नेवार जाति|नेवार]]हरूले मनाउने गरेका भएता पनि पछिल्ला वर्षहरूमा यी चाडपर्वहरूमा अन्य काठमाडौँवासीहरूको पनि व्यापक सहभागिता रहेको छ। नेपालको राजधानी काठमाडौँमा विभिन्न राष्ट्रिय चाडपर्व मनाइन्छ। सहरमा ठुलो सङ्ख्यामा बसाइँ सर्दा पश्चिमबाट [[खस जाति|खस]], पूर्वबाट [[किराँत जाति|किराँत]], उत्तरबाट तिब्बती [[बोन धर्म|बोन]] र दक्षिणबाट [[मिथिला]] संस्कृति राजधानीमा भेटिन्छन् र एक आपसमा घुलमिल भइसकेका छन्। [[घोडेजात्रा|घोडे जात्रा]], [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]], [[दसैँ|दशैं]], [[महाशिवरात्रि|शिवरात्री]] लगायतका पर्वहरू काठमाडौँका सबै हिन्दु र बौद्ध समुदायले भक्तिभाव र उत्साहका साथ मनाउँछन्। लागु गरिएका संहिताहरूमा सामाजिक नियमनले हिन्दु परम्परा र नैतिकतालाई समावेश गरेको छ। यिनीहरूलाई [[शाह वंश|शाह राजा]]हरू र यसअघिका राजाहरूले हिन्दु र बौद्ध धर्मका संरक्षकहरूको रूपमा अनुसरण गरेका थिए। काठमाडौँ र देशका अन्य भागमा देवी देवताको विशेष पूजामा शताब्दीदेखि सांस्कृतिक निरन्तरता कायम छ। यी देवताहरूमा [[अजिमा]], [[तलेजु भवानी]] र उनको अन्य रूप: [[देगुतलेजु]] र [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] (जीवित देवी) समावेश छन्। कलात्मक भवनहरू अहिले मानिसहरूको दैनिक जीवनमा पूजा गर्ने ठाउँ बनेका छन्, त्यसैले वार्षिक चाडपर्वहरू मनाउन सूची कायम गरिएको छ। महानगरमा वर्ष भरिमा १३३ वटा पर्व मनाइन्छ। यसअघि उल्लेख गरिएका बाहेक काठमाडौँमा मनाइने केही परम्परागत चाडहरूमा [[दसैँ|बडा दशैं]], [[तिहार]], [[छठ]], [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]], [[नागपञ्चमी]], [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|जनै पूर्णिमा]], पञ्चदान, [[तीज]]/[[ऋषिपञ्चमी|ऋषि पञ्चमी]], पाहां चह्रे, [[सेतो मच्छिन्द्रनाथको रथयात्रा]], [[मातातीर्थऔँसी]] रहेका छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Sweta bhairava krt.jpg|इन्द्र जात्राको लागि स्वेत भैरव Ranipokhari during chhath festival.jpg|छठको समयमा रानी पोखरी HIndu Festival of Tihar 06.jpg|भाइटिकाको लागि सप्तरङ्गी थाल Sweets and fruits with Dashain jamara.jpg|दसैँको जमरा र प्रसाद </gallery> ==धर्म== {{bar box |title=काठमाडौँ महानगरमा बसोबास गर्ने धर्मावलम्बीहरू<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> |titlebar=#Fcd116 |left1=धर्मावलम्बी |right1=प्रतिशत |float=right |bars= {{bar percent|[[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]|#FF6600|८१.३}} {{bar percent|[[बौद्ध धर्म]]|#FFFF00|९}} {{bar percent|[[इस्लाम धर्म]]|#009000|४.४}} {{bar percent|अन्य|#808080|५.२}} <small>अन्य भित्र [[इसाई धर्म|क्रिस्चियन धर्म]], [[जैन धर्म]] र अन्य धर्मावलम्बीहरू (५.२%)</small> }} [[File:Chhetrapati Ganesh Temple in Kathmandu, Nepal..jpg|thumb|काठमांडू में क्षेत्रपाटी गणेश मंदिर]] ===हिन्दु धर्म=== काठमाडौँमा हिन्दु धर्म परापूर्वकालदेखि पालन गरिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य]] (सन् ४०० देखि ७५०) अस्तित्वमा आएसँगै काठमाडौँ उपत्यकामा हिन्दु धर्म र यसभित्रका [[सवर्ण विवाह]], [[सामाजिक स्तरीकरण]] र [[नेपालमा जति व्यवस्था|जाति व्यवस्था]]को स्थापना भएको मानिन्छ। [[पशुपतिनाथ मन्दिर]], [[चाँगुनारायण मन्दिर]] र [[काष्ठमण्डप]] हिन्दुहरूका लागि विशेष महत्व राख्ने गरेका छन्। काठमाडौँ र वरपरका उपत्यकाका अन्य उल्लेखनीय हिन्दु मन्दिरहरूमा [[बज्रयोगिनी मन्दिर]], दक्षिणकाली मन्दिर, [[गुह्येश्वरी|गुह्येश्वरी मन्दिर]] र [[शोभा भगवती मन्दिर]] समावेश छन्। काठमाडौँबाट बग्ने [[बागमती नदी]]लाई हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूले पवित्र नदी मान्छन् र धेरै हिन्दु मन्दिरहरू यस नदीको किनारमा अवस्थित छन्। बागमतीको महत्व यस तथ्यमा पनि निहित छ कि यसको किनारमा हिन्दुहरूको दाहसंस्कार गरिन्छ र किराँतहरू यसको छेउमा पहाडमा गाडिन्छन्। नेपाली हिन्दु परम्परा अनुसार दाहसंस्कार गर्नुअघि शवलाई तीन पटक बागमतीमा डुबाउनु पर्छ। मुख्य शोक गर्ने (सामान्यतया पहिलो छोरा) जसले अन्त्येष्टि चितालाई जलाउँछ उसले दाहसंस्कार पछि तुरुन्तै पवित्र नदीको पानीमा स्नान गर्नुपर्छ। शवयात्रामा सामेल हुने धेरै आफन्तहरूले पनि बागमतीमा नुहाउँछन् वा दाहसंस्कारको अन्त्यमा आफ्नो शरीरमा पवित्र पानी छर्कन्छन् किनभने बागमतीले मानिसहरूलाई आध्यात्मिक रूपमा शुद्ध गर्ने विश्वास गरिन्छ। ===बौद्ध धर्म=== गौतम बुद्धको समयमा (ईशापूर्व ४८३ - ५६३) बौद्ध भिक्षुहरूको आगमनसँगै बौद्ध धर्म काठमाडौँमा आगमित भएको थियो। उनीहरूले साँखुमा वनविहार मठको स्थापना गरेका थिए। [[लुम्बिनी]]मा शाक्य वंशमाथि विरुढकद्वारा (शा. ईशापूर्व ४६१ - ४९१) आक्रमण भएपश्चात् त्यहाँबाट [[शाक्य]]हरू भागेपछि यो मठको पुनर्निर्माण गरिएको थियो। हिन्दु लिच्छवी युग (ईशापूर्व ४०० देखि ७५०) को समयमा विभिन्न मठहरू र आदेशहरू जारी गरिएपछि क्रमिक रूपमा [[नेवार बौद्ध धर्म]]को गठन भएको थियो, जुन अझै पनि [[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]को प्राथमिक [[धार्मिक भाषा]] संस्कृतमा अभ्यास गरिन्छ। काठमाडौँ उपत्यकाको त्यो परम्परालाई पौराणिक राजकुमारी [[भृकुटी]] (सातौँ शताब्दी) र कलाकार [[अरनिको]] (सन् १२४५–१३०६)ले [[तिब्बत]] र [[चीन]]मा बौद्ध धर्म फैलाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। नेवार बौद्ध धर्ममा आधारित काठमाडौँमा १०८ भन्दा बढी परम्परागत गुम्बाहरू (बहा: र बहाई) रहेका छन्। सन् १९६० को दशकदेखि काठमाडौँको स्थायी तिब्बती बौद्ध जनसङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा बढेको छ र अहिले यस क्षेत्रमा पचासभन्दा बढी तिब्बती बौद्ध गुम्बाहरू छन्। यसका साथै नेवार बौद्ध धर्मको आधुनिकीकरणसँगै विभिन्न [[थेरवाद]] बिहारहरू स्थापना भएका छन्। ===किराँत मुन्धुम=== किराँत मुन्धुम नेपालको आदिवासी जनजाति प्रथाहरू मध्ये एक हो। यो [[किराँत जाति]]ले अभ्यास गर्ने गरेका छन्। किराँत धर्मका केही जीववादी पक्षहरू, जस्तै पुर्खाको पूजा (अजिमाको पूजा) पनि किराँत मूलका नेवारहरूमा पाइन्छ। प्राचीन किराँतहरूले पूजा गर्ने विश्वास भएका प्राचीन धार्मिक स्थलहरू, जस्तै पशुपतिनाथ, वाङ्गा आकाश भैरव (यलम्बर) र अजिमालाई अहिले काठमाडौँमा सबै धर्म मान्ने मानिसहरूले पुज्छन्। नेपालका अन्य भागबाट काठमाडौँ आएका किराँतहरूले सहरमा [[मुन्धुम]]को अभ्यास गर्ने गरेका छन्। ===इस्लाम धर्म=== काठमाडौँका मल्ल राजा रत्न मल्लले १५औँ शताब्दीमा [[कश्मीर]], [[लद्दाख]] र [[ल्हासा]]सँग व्यापार गर्न भारतीय मुसलमानहरूलाई यहाँ निम्तो दिएका थिए।<ref name="मुसलमान">{{cite web |last=यासमिन |first=चोम्पा मौसमी |title=Muslim cultural Practices in Nepal |trans-title=नेपालमा मुस्लिम सांस्कृतिक अभ्यासहरू |url=https://www.nepjol.info/index.php/pragya/article/download/34205/26905 |date=सन् २०२० |accessdate=वि.सं. २०७९ बैशाख ५ |language=अङ्ग्रेजी |page=३-४ |publisher=नेपाल जोल |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212191611/https://www.nepjol.info/index.php/pragya/article/download/34205/26905 |archive-date=2021-02-12 }}</ref> व्यापारबाट सुरु भएको मुसलमानहरूको आगमनले अहिले बाक्लो रूप लिइसकेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/history/2015/09/25/20150925183952 |title=काठमाडौँमा इस्लामिक आक्रमण |last=महर्जन |first=संजीवन |website=साप्ताहिक पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-04-18}}</ref> वि.सं. २०६८ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार काठमाडौँमा मुसलमानहरूको जनसङ्ख्या ४.४% पुगेको छ। इस्लाम धर्मावलम्बीहरूले [[ईद]], [[बकरी ईद]] लगायतका पर्वहरू मनाउने गरेका छन्। ===अन्य धर्म=== [[सिख धर्म]] मुख्यतया काठमाडौँको बालाजु र कुपण्डोलस्थित गुरुद्वारामा अभ्यास गरिन्छ। मल्लकालीन राजा जयजगत मल्लको पालामा सिख धर्मको आगमन नेपालमा भएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |title=भब्य लंगर(भोजन) आयोजना |website=नेपाल आज |language=नेपाली |accessdate=2022-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205065553/https://nepalaaja.com/2019/11/20191112103456 |archive-date=2022-12-05 }}</ref>भारतमा ब्रिटिस शासनकालको समयमा करिब डेढ सय वर्ष अघि सिख समुदाय नेपाल प्रवेश गरेको उल्लेख गरिएको छ। [[जैन धर्म]] एउटा सानो समुदायद्वारा अभ्यास गरिन्छ। कमलपोखरीमा रहेको [[जैन मन्दिर, कमलपोखरी|जैन मन्दिर]]मा जैन धर्मावलम्बीहरूको उपस्थिति हुने गरेको छ। काठमाडौँमा मात्रै १७० गिर्जाघरहरू रहेको छ। यसका साथै यो सहरमा क्रिस्चियन मिसनरी अस्पतालहरू, कल्याणकारी संस्थाहरू र विद्यालयहरू पनि सञ्चालनमा छन्। भारतीय र बेलायती सेनामा सिपाहीका रूपमा सेवा गरेका नेपाली नागरिकहरू सेवामा रहँदा क्रिस्चियन धर्म ग्रहण गरेको हुनाले नेपाल फर्किएर पनि उनीहरूले यस धर्मलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्। तिनीहरूले ईसाई धर्मको प्रसार र विशेष गरी काठमाडौँमा गिर्जाघरहरूको निर्माणमा योगदान दिएका छन्। ==शिक्षा== नेपालको सबैभन्दा पुरानो आधुनिक विद्यालय [[दरबार हाई स्कुल]]<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/110927/2019/12/23/durbar-high-school |title=यस्तो बन्यो ‘दरबार हाई स्कुल’, डेढ महिनाभित्र हस्तान्तरण हुँदै |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> र सबैभन्दा पुरानो कलेज [[त्रि-चन्द्र कलेज|त्रिचन्द्र कलेज]]<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2021/08/31/163039228343273875.html |title=त्रिचन्द्र कलेज : शताब्दी लामो इतिहास, बर्खे झरीमा रुझिरहेछ ! [भिडियाे] |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> दुवै काठमाडौँमा छन्। नेपालमा रैती दुनियाँको लागि शिक्षा निषेधित रहेको समयमा राणा वंशका सन्तानहरूको लागि शिक्षादीक्षाको प्रबन्धनको लागि तत्कालीन राणा प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]ले वि.सं. १९१० असोज २७ गते नेपालमा पहिलो औपचारिक विद्यालयको रूपमा दरबार हाई स्कुलको स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/10/15/151678/ |title=दरबार हाई स्कुल स्थापनाको १ सय ६६औँ दिवस मनाइयो |last=भट्टराई |first=प्रदीप |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/feature/2020/05/12/158927915025767644.html |title=कहिले खुल्ला दरबार हाई स्कुल ? |last=राई |first=गणेश |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref> विद्यार्थी र कलेजहरूको सङ्ख्या अनुसार नेपालको सबैभन्दा पुरानो र प्रतिष्ठित विश्वविद्यालयको रूपमा रहेको सबैभन्दा ठुलो [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] कीर्तिपुरमा रहेको छ। काठमाडौँमा नेपालकै उत्कृष्ट माध्यमिक विद्यालय र उच्च शिक्षाका लागि कलेजहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/79242-79242 |title=उत्कृष्ट २० विद्यालय छनोट |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.janaboli.com/post/118282 |title=चिन्नुहोस् यी हुन काठमाडौँका ११ सरकारी स्कुल, जहाँ प्राइभेटमा भन्दा राम्रो पढाई हुन्छ |date=2018-01-14 |website=जनबोली न्यूज नेटवर्क |language=नेपाली |accessdate=2022-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230406050320/https://www.janaboli.com/post/118282 |archive-date=2023-04-06 }}</ref>नेपालका विभिन्न स्थानहरूबाट उच्च शिक्षा तथा स्तरीय शिक्षाका लागि विद्यार्थीहरू यहाँका उच्च माध्यमिक विद्यालय तथा कलेजहरूमा भर्ना लिने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/178927-1557745380.html |title=‘काठमाडौँलाई शिक्षाको ‘हब’ बनाउन सकिन्छ’ |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> महानगरपालिकाभित्र जम्मा ९२ वटा सामुदायिक विद्यालयम र ६४० वटा संस्थागत विद्यालय रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/kaatthmaaddaun-mhaangrkaa-sbai-vidyaalymaa-ab-sthaaniiy-paatthykrm-162266 |title=काठमाडौँ महानगरका सबै विद्यालयमा अब स्थानीय पाठ्यक्रम |last=पाण्डे |first=सूर्यप्रसाद |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24}}</ref> शिक्षा मन्त्रालयले प्रत्येक वर्ष अनुगमन र मूल्याङ्कन गरेर नेपालका उत्कृष्ट विद्यालय तथा कलेजहरूको सूची जारी गर्ने गरेकोमा अधिकांश विद्यालय र कलेज यसै महानगरपालिकाभित्र पर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |title=नेपालका उत्कृष्ट २५ प्लस टु (कक्षा ११, १२) |website=केन्द्रबिन्दु |language=नेपाली |accessdate=2022-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819011833/https://kendrabindu.com/others/170815-1612474244.html |archive-date=2022-08-19 }}</ref> ==अर्थतन्त्र== देशको आर्थिक विकासमा काठमाडौँको स्थान र भूभागले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। यो प्राचीन सहर उर्वर माटो, समतल भू-भाग र तालको किनारमा अवस्थित रहेको छ। यो भूगोलले कृषिमा आधारित समाज बनाउन मद्दत गरेको थियो। प्राचीन कालदेखि भारत र चीनको महत्वपूर्ण व्यापारिक नाकाको रूपमा यो सहर महत्त्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्रको रूपमा स्थापित हुन पुगेको हो। काठमाडौँको व्यापार भारत र तिब्बतलाई जोड्ने रेशम मार्गको किनारमा फस्टाएको पुरानो पेशा हो। शताब्दीयौँदेखि, काठमाडौँका [[ल्हासा नेवार]] व्यापारीहरूले हिमालय पार गर्दै व्यापार सञ्चालन गर्दै मध्य एसियाभरि कला, शैली र बौद्ध धर्मलाई फैलाउन योगदान दिएका थिए। यो सहरको अन्य परम्परागत पेशाहरूमा खेती, धातु कला, काष्ठकला, चित्रकारी, सिलाई बुनाई र भाँडाहरू हुन्। काठमाडौँ नेपालको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण औद्योगिक र व्यापारिक केन्द्र हो। [[नेपाल स्टक एक्सचेन्ज]], [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को प्रधान कार्यालय, [[नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ|उद्योग वाणिज्य सङ्घ]], राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बैङ्क, दूरसञ्चार कम्पनी, विद्युत प्राधिकरणलगायत विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सङ्घसंस्थाका मुख्य कार्यालयहरू काठमाडौँमा छन्। काठमाडौँका प्रमुख आर्थिक केन्द्रहरू [[न्यु रोड, काठमाडौँ|न्यु रोड]], दरबारमार्ग, [[असन, काठमाडौँ|असन]] र पुतलीसडक हुन्। काठमाडौँ महानगरपालिकाले राष्ट्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा एक तिहाईको योगदान दिने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/526001-1621041624.html |title=काठमाडौँ अर्थतन्त्रको पनि राजधानी |last=ज्ञवाली |first=बालकृष्ण |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-04-28}}</ref> यो सहरभित्र वार्षिक आर्थिक उत्पादन करिब रु. ५५० बिलियन हुने गरेको छ। यो सहरमा बसोबास गर्ने प्रति व्यक्ति आय $२२०० रहेको छ जुन राष्ट्रको अन्य क्षेत्रको तुलनामा लगभग तीन गुना बढी छ। काठमाडौँबाट हस्तशिल्प, कलाकृति, कपडा, गलैँचा, पश्मिना, कागज निर्यात हुन्छ। व्यापार क्षेत्रबाट महानगरपालिकालाई २१% राजश्व उठ्ने गरेको छ। काठमाडौँ महानगरपालिकाले सङ्कलन गर्ने राजस्वको १९% योगदान उत्पादन क्षेत्रबाट हुने गर्दछ। महानगरपालिकाभित्र कपडा र गलैँचा सबैभन्दा उल्लेखनीय निर्मित उत्पादहरू हुन्। काठमाडौँमा अन्य आर्थिक क्षेत्रहरू कृषि (९%), शिक्षा (६%), यातायात (६%) तथा होटल र रेस्टुरेन्ट (५%) क्षेत्रले राजश्वमा साझेदारी गर्छन्। [[नेपाली कागज]] र [[पस्मिना (कपडा)|पस्मिना दोसल्ला]]को लागि काठमाडौँ प्रसिद्ध रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/162197/ |title=४७ मुलुकमा नेपाली पश्मिना निर्यात |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63991-63991 |title=गुमेको बजार फर्काउँदै पश्मिना |last=अर्याल |first=नवीन |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2014/12/223496 |title=नेपाली कागज : माग उच्च, जनशक्ति अभाव |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/kinmel/business/180273/ |title=लोक्ताबाट बन्ने नेपाली कागजको मापदण्ड तोकियो |last=सिटौला |first=सुनिता |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-04-30 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==पर्यटन== {{Main|काठमाडौँमा पर्यटन}} [[नेपालमा पर्यटन|पर्यटन]]लाई नेपालको अर्को महत्वपूर्ण उद्योग मानिन्छ। सन् १९५० पछि आएको वैश्विक राजनीतिक शृङ्खलामा परिवर्तनले देशमा पर्यटन क्षेत्रको आरम्भ भएको थियो। सन् १९५६ मा हवाई यातायातको स्थापना भएको थियो भने [[त्रिभुवन राजपथ]]को निर्माण भएसँगै काठमाडौँ र [[रक्सौल]] (भारत-नेपाल सीमामा रहेको) बीचको सडक यातायात सुरु भएको थियो। यस गतिविधिलाई प्रवर्द्धन गर्न काठमाडौँमा छुट्टाछुट्टै संस्थाहरू स्थापना भएको थियो जसमा [[नेपाल पर्यटन बोर्ड]], पर्यटन विभाग र नागरिक उड्डयन विभाग समावेश छन्। यसबाहेक, नेपाल विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटक सङ्घहरूको सदस्य बनेको थियो। अन्य राष्ट्रहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापनाले यो गतिविधिलाई अझ बढाएको छ। होटल उद्योग, पर्यटकीय संस्थाहरू, पर्यटक सहयोगीहरूको प्रशिक्षण र लक्षित प्रचार अभियानहरू नेपालमा र विशेष गरी काठमाडौँमा यस उद्योगको उल्लेखनीय वृद्धिको प्रमुख कारण हुन्। पर्यटन क्षेत्र देशको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण उद्योगहरू मध्येको एक हो। पर्यटन सहरका धेरैजसो मानिसहरूको आम्दानीको प्रमुख स्रोत हो। काठमाडौँमा वार्षिक लाखौं पर्यटकहरू आउने गरेका छन्। काठमाडौँको पशुपतिनाथ, स्वयम्भूनाथ, बौद्धनाथ, चाँगुनारायण र बुढानीलकण्ठलगायतका धार्मिकस्थलमा विश्वभरबाट हिन्दु र बौद्ध धर्मावलम्बीहरू आउने गर्दछन्। विदेशी पर्यटकहरूको नेपाल आगमनको रेकर्ड राख्ने कार्य सन् १९६४ देखि सुरु गरिएको थियो। माओवादी विद्रोहको कारण ओरालो लागेको पर्यटन उद्योग सो विद्रोहको समाप्तिपछि उदाएको थियो। सन् २००९ देखि सन् २०१९ सम्मको समयकालभित्र नेपालमा पर्यटक आगमनको सङ्ख्यामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको थियो। त्यसपछि विश्वव्यापी [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोरोना भाइरस महामारी]]का कारण दुई वर्ष डुबेको पर्यटन क्षेत्र पुनः उठ्ने जमर्को गरिरहेको छ। काठमाडौँको [[ठमेल]] क्षेत्र विदेशबाट आउने पर्यटकहरूको प्राथमिक अड्डा हो, जहाँ पर्यटकहरूको लागि खानपान गर्ने अतिथि घरहरू, रेस्टुरेन्टहरू, पसलहरू र पुस्तक पसलहरू रहेका छन्। यसै प्रकार विदेशी पर्यटकहरूमाझ लोकप्रिय बनिरहेको अर्को छिमेकी क्षेत्र झमेल हो। यो टोलको वास्तविक नाम झम्सीखेल हो जसलाई ठमेलसँगै व्यवहार मिलाउन झमेल भन्ने गरिन्छ। सन् १९६० देखि सन् १९७० को समयकालमा हिप्पीहरूले लोकप्रिय बनाएको फ्रिक स्ट्रिट जसलाई स्थानीयहरू [[झोछेँ टोल]] भन्छन् यो समेत काठमाडौँको मौलिक पर्यटकहरूको अड्डा हो। यो ठमेलको लोकप्रिय विकल्प हो। तिब्बतको पुरानो व्यापारि मार्ग र परम्परागत बजार [[असन, काठमाडौँ|असन]]ले समेत पर्यटकहरू आकर्षित गर्ने गर्दछ। सन् १९५० मा नेपालको राजनीतिक परिवेशमा आएको परिवर्तनपछि पर्यटन उद्योग खुलेपछि होटल उद्योगमा उल्लेख्य सुधार आएको थियो। अहिले काठमाडौँभित्र हायात रिजेन्सी, द्वारिकाज, होटल याक एन्ड यती, द एभरेस्ट होटल, होटल र्‍याडिसन, होटल देल अन्नपूर्ण, द मल्ल होटल, [[शङ्कर होटल|शंकर होटल]], साङ्ग्रिला होटल (साङ्ग्रिला होटल समूहद्वारा सञ्चालित नभएको) जस्ता धेरै विलासी होटलरू रहेका छन्। काठमाडौँभित्र रहेका चार तारे होटलहरूमा होटल वैशाली, अकामा होटल, होटल नारायणी, द ब्लु स्टार र ग्रान्ड होटलहरू छन्। गार्डेन होटल, होटल एम्बेसेडर र अलोहा इन काठमाडौँका तीन तारे होटल हुन्। क्यासिनो भएका पाँचतारे होटेलहरूमध्ये हायात रिजेन्सी, होटल देल अन्नपूर्ण र याक एन्ड यती जस्ता होटलहरू पर्छन्। <gallery mode="packed"> चित्र:Hyatt Regency Kathmandu Hotel.jpg|[[हयात रिजेन्सी काठमाडौँ|हायात रिजेन्सी]] चित्र:Shanker.jpg|होटल शंकर चित्र:Legal hashish shop in Kathmandu, Nepal in 1973.jpg|सन् १९७३ ताका झोछेँ टोल चित्र:Old Kathmandu0761.JPG|असन बजार </gallery> ==स्वास्थ्य संस्थानहरू== नेपालका केन्द्रीय अस्पतालहरू [[वीर अस्पताल|बीर अस्पताल]], सहिद गङ्गालाल राष्ट्रिय ह्रदयरोग केन्द्र, सहिद शुक्रराज सरूवा रोग नियन्त्रण अस्पताल, [[नेपाल आँखा अस्पताल]] त्रिपुरेश्वर, [[तिलगङ्गा आँखा अस्पताल|तिलगङ्गा आँखाकेन्द्र]], [[कुष्ठरोग अस्पताल]], टोखा नेपाली सेनाका [[त्रिचन्द्र सैनिक अस्पताल|त्रिचन्द्र अस्पताल]], [[वीरेन्द्र सैनिक अस्पताल]], पायोनिएर अस्पताल, शसस्त्र प्रहरीको [[ज्ञानेन्द्र शसस्त्र प्रहरी अस्पताल]], [[नेपाल प्रहरी]]को [[वीरेन्द्र प्रहरी अस्पताल]], त्रिभुवन विश्वविद्यालय चिकित्सासास्त्र अध्यान संस्थानको [[त्रिवि शिक्षण अस्पताल|शिक्षण अस्पताल महाराजगंज]], [[नेपाल मेडिकल कलेज शिक्षण अस्पताल|नेपाल मेडिकल कलेज]] शिक्षण अस्पताल सिनामङ्गल, [[आयुर्वेद चिकित्सालय, नरदेवी|आयुर्वेदिक अस्पताल नरदेवी]], सुस्माकोइराला प्लास्टिक सर्जरी अस्पताल सांखु का साथै नर्भिक, मेडीकेयर, काठमाडौँ मोडेल अस्पताल लगायतका प्रसिद्ध थुप्रै निजी तथा सामुदायिक अस्पतालहरू पनि यहाँ रहेका छन। == खेलकूद == [[चित्र:Dasarath_Rangasala_Stadium.jpg|thumb|[[दशरथ रङ्गशाला]]]] [[फुटबल खेल|फुटबल]] र [[क्रिकेट]] नेपालको युवा पुस्ता बीच सबैभन्दा लोकप्रिय खेल हो। यो नगरमा विभिन्न खेल मैदानहरू रहेका छन्। [[राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्, नेपाल|राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्]]ले नेपालमा हुने विभिन्न खेलकूद प्रतियोगिताहरू नियमन र सञ्चालन गर्ने गर्दछ। सहरको एकमात्र अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल रङ्गशाला त्रिपुरेश्वरको छेउछाउमा रहेको [[दशरथ रङ्गशाला]] हो। यो रङ्गशालामा फुटबल खेल र सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना हुने एक बहुउद्देश्यीय रङ्गशाला हो। नेपालको सबैभन्दा ठुलो रङ्गशालाको रूपमा रहेको दशरथ रङ्गशालाको निर्माण सन् १९५६ मा सकिएको थियो। यस रङ्गशालाको दर्शक क्षमता २५ हजार रहेको छ। यस मैदानमा प्रत्येक वर्ष [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|सहिद स्मारक लिग]] पनि आयोजना गरिन्छ। [[दक्षिण एसियाली खेलकुद १९९९|आठौं दक्षिण एसियाली खेलकुद]] काठमाडौँमा आयोजना हुनुअघि चिनियाँ सरकारको सहयोगमा रङ्गशालाको मर्मतसम्भार गरी फ्लडलाइट जडान गरिएको थियो। [[आरसीटि क्लब|रानीपोखरी कर्नर टोली]] (आरसिटी), [[सङ्कटा क्लब]] र [[एनआरटी क्लब|न्युरोड टोली]] (एनआरटी) जस्ता नेपालका पुराना फुटबल क्लबहरू काठमाडौँको गृह फुटबल टोली हो। अन्य प्रमुख फुटबल क्लबहरूमा [[मनाङ- मर्स्याङ्दी क्लब]], [[मछिन्द्र फुटबल क्लब]], [[नेपाल आर्मी फुटबल टिम|नेपाल आर्मी क्लब]] र [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|नेपाल पुलिस क्लब]] रहेका छन्। यङ्गाल स्पोर्ट्स क्लब जस्ता नेपालका केही पुराना क्रिकेट क्लबहरूको घर पनि काठमाडौँ हो। [[एभरेष्ट प्रिमियर लिग]]मा काठमाडौँ किङ्स इलाभेनले काठमाडौँको प्रतिनिधित्व गर्दछ। == यातायात सेवा == === सडक === नेपालको आर्थिक सर्वेक्षण २०७७/०७८ मा उल्लेख भए अनुसार नेपालमा रहेका सम्पूर्ण राजमार्गहरूको सडकको कुल लम्बाइ ३३,५२८ किलोमिटर रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/sddkko-smrddhi-191315 |title=सडकको समृद्धि |last=कार्की |first=सुनिता |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सडक सञ्जालले देशको आर्थिक विकासमा विशेष गरी कृषि, बागवानी, तरकारी खेती, उद्योग तथा पर्यटनको क्षेत्रमा मद्दत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-11-28/399345.html |title=नेपालमा सडक: दक्षिण एसियाकै कमजोर |last=गजुरेल |first=आशीष |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |script-title=देवनागरी |accessdate=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817024245/https://ekantipur.com/ampnews/2014-11-28/399345.html |archive-date=2022-08-17}}</ref> [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी भूभाग]]लाई हेर्दा काठमाडौँको यातायात मुख्यतया सडक र हवाई मार्गबाट ​​हुने गरेको छ। काठमाडौँलाई [[त्रिभुवन राजपथ|त्रिभुवन राजमार्ग]]ले दक्षिणमा [[भारत]], पश्चिममा [[पृथ्वी राजमार्ग]] र उत्तरमा [[अरनिको राजमार्ग]]ले [[चीन]]सँग जोडेको छ। [[बिपी राजमार्ग]]ले [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]]हुँदै काठमाडौँलाई नेपालको पूर्वी भागसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.enepalese.com/2017/01/113739.html |title=बिपी राजमार्गले फेरियो जीवनशैली |website=ईनेपलिज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.arthadainik.com/news/4898 |title=​यसरी फेरिदियो बिपी राजमार्गले किसानको जीवनशैली |website=आर्थिक दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> राष्ट्रिय गौरवको आयोजनामध्येको एक काठमाडौँ-तराई द्रुत मार्ग निर्माणाधीन छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2021/03/28/161689541262445937.html |title=काठमाडौँ-तराई द्रुतमार्ग : खोकना छाडेर निजगढतर्फ काम |last=खतिवाडा |first=विमल |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो मार्ग तराईलाई उपत्यकासँग जोड्ने सबैभन्दा छोटो मार्ग हुनेछ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/05/27/159059069757142500.html |title=द्रुतमार्गको काम दोस्रो चरणमा |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> साझा यातायातले काठमाडौँ र वरपरको उपत्यकामा नियमित बस सेवा प्रदान गर्दछ। माइक्रो बस कम्पनीहरू सहित अन्य बस कम्पनीहरूले धेरै अनिश्चित मार्गहरूमा आफ्नो सेवा सञ्चालन गर्ने गर्छन्। वि.सं. २०३२ सालमा चीन सरकारको सहयोगमा उपलब्ध भएको २२ वटा ट्रलीबसले काठमाडौँ त्रिपुरेश्वरदेखि भक्तपुरको सूर्यविनायकसम्म १३ किलोमिटरको रुटमा सेवा प्रदान गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |title=ट्रलीबसको गुमनाम अन्त्य |last=बजगाईं |first=काशीराम |website=अभियान दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409084619/https://abhiyandaily.com/newscategory-detail/323329 |archive-date=2023-04-09 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/219/2019-05-11 |title=ट्रलीबस नोस्टाल्जिया |last=प्रजापति |first=रत्न |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/03/403518 |title=किन सदुपयोग हुन सकेन चिनियाँ सहयोग ? |last=अर्याल |first=नवीन |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> === हवाई === काठमाडौँ उपत्यकालाई सेवा गर्ने मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/nepaalii-uddaanko-grvilo-itihaas-185031 |title=नेपाली उडानको गर्विलो इतिहास |last=शेर्पा |first=फूर्वा |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> यो सहरको केन्द्रबाट लगभग ६ किलोमिटरको दूरीमा रहेको छ र [[नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण]]द्वारा सञ्चालित छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/15291 |title=त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल दक्षिण एसियाकै महँगो |last=ओझा |first=शरद |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref><ref>{{Cite book |last=अर्याल |first=श्रीहरि |url=https://books.google.com.np/books?id=MNlWEAAAQBAJ |title=बानेश्वरको सेरोफेरो |date=2021-10-29 |page=१२६ |publisher=सौजन्य अर्याल |language=नेपाली}}</ref> विमानस्थलमा एउटा आन्तरिक र एउटा अन्तर्राष्ट्रिय गरी दुईवटा टर्मिनलहरू छन्। हाल, यसले [[युरोप]], [[एसिया]] र [[मध्य पूर्व]]का [[इस्तानबुल विमानस्थल|इस्तानबुल]], [[इन्दिरा गान्धी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|दिल्ली]], [[छत्रपति शिवाजी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|मुम्बई]], [[केम्पेगौडा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|बेङ्गलोर]], [[नेताजी सुभाष चन्द्र बोस अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|कोलकाता]], [[चाङ्गी विमानस्थल|सिङ्गापुर]], [[सुवर्णभूमि विमानस्थल|बैङ्कक]], [[क्वालालम्पुर अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|क्वालालम्पुर]], [[शाहजलाल अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ढाका]], [[पारो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|पारो]], [[ल्हासा गोनगार विमानस्थल|ल्हासा]], [[चेङ्दु अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|चेङ्दु]], [[ग्वाङ्झाउ बाइयुन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|ग्वाङ्झाउ]] र [[हङकङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|हङकङ]] जस्ता विश्वभरका ३० सहरहरूलाई जोडेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |title=यस्ता छन् त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट उडान भर्ने विभिन्न देशका एयरलाइन्स |website=नेपाल समय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817025751/https://nepalsamaya.com/economy/2022-06-20-162931 |archive-date=2022-08-17 }}</ref> सन् २०१३ देखि [[टर्किस एअरलाइन्स]]ले इस्तानबुललाई काठमाडौँसँग जोड्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2013/09/111117 |title=टर्किस एयरको काठमाडौँ सिधा उडान सुरु |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[ओमान एअर]]ले पनि सन् २०१० देखि [[मस्कट, ओमान|मस्कट]]लाई काठमाडौँसँग जोड्छ। [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एयरलाइन्स]]ले सन् २०२० मार्च २ देखि [[नारिता अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|टोकियो-नारिता]] उडान सुरु गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://deshsanchar.com/2019/08/13/235758/ |title=नेपाल-जापान उडान अगस्ट २९ देखि |date=2019-08-13 |website=देशसञ्चार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> देशभरका विभिन्न सहरहरूसँग क्षेत्रीय रूपमा [[बुद्ध एयर|बुद्ध एअर]], [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एअरलाइन्स]], [[श्री एअरलाइन्स|श्री एयरलाइन्स]] र [[यति एयरलाइन्स|यती एअरलाइन्स]] लगायतका धेरै नेपाली वायुसेवा कम्पनीहरू उडान भर्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://ratopatinews.com/?p=13681 |title=बिहीबारदेखि हवाई उडान सुरुः दैनिक ६४ आन्तरिक उडान, ९ कम्पनीबाट अन्तराष्ट्रिय उडान |website=रातोपाटी समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817024247/https://ratopatinews.com/?p=13681 |archive-date=2022-08-17 }}</ref> === रोपवे सेवा === [[नेपालमा रोपवे सेवा|रोपवे]] पहाडी इलाकाको अन्य महत्वपूर्ण यातायातको साधन हो। काठमाडौँ र हेटौँडाबीच सञ्चालन भएको {{convert|43|km|mi|abbr=on}} लामो रज्जुमार्ग सेवाले प्रतिघण्टा २५ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो। कम बोक्ने क्षमता र मर्मतसम्भार समस्याहरूको कारण पछि यो सेवालाई बन्द गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/19749/ |title=रोपवे पुनः सञ्चालन गर्न अध्ययन |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> [[राणा वंश|राणाकाल]]मै काठमाडौँको [[मातातीर्थ]]देखि [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]को ढोरसिङसम्म {{convert|22|km|0|abbr=on}}भन्दा बढी लम्बाइको रज्जुमार्ग निर्माण गरिएको थियो, जसले प्रतिघण्टा ८ टन सामान ढुवानी गर्ने गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/63875-63875 |title=पुनःसञ्चालन हुँदै हेटौँडा-मातातीर्थ रोपवे |last=बास्कोटा |first=राजु |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> हाल काठमाडौँको [[चन्द्रागिरी केबलकार|चन्द्रागिरी पहाड]]मा केबलकार सेवा सञ्चालन भइरहेको छ। == भगिनी सहर == काठमाडौँको निम्नलिखित सहरहरूसँग भगिनी सम्बन्ध रहेको छ: ===राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|NEP}} [[अमरगढी नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध">{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/437499 |title=काठमाडौँ महानगरले गाँस्यो थप दुई नगरसँग भगिनी सम्बन्ध |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://www.lokpath.com/story/437499 |archive-date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[चन्दननाथ नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://www.lokpath.com/story/343140 |title=चन्दननाथ र काठमाडौँ भगिनी सम्बन्धलाई औपचारिकता |website=लोकपथ |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://www.lokpath.com/story/343140 |archive-date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[मेलम्ची नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/42684/ |title=काठमाडौँ महानगर र मेलम्चीबीच भगिनी सम्बन्ध, महानगरको सहयोगमा पार्क बन्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818030944/https://farakdhar.com/story/42684/ |archive-date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[पाख्रीबास नगरपालिका]]<ref name="सम्बन्ध"/> *{{flagicon|NEP}} [[रामग्राम नगरपालिका]] {{div col end}} ===अन्तर्राष्ट्रिय=== {{div col|colwidth=20em}} *{{flagicon|CHN}} [[ल्हासा]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://bigulnews.com/story/2019/07/28/4985/ |title=ल्हासा नगरसँग भगिनी सम्बन्ध विस्तार गर्न काठमाडौँ महानगरका मेयर चीन हानिए… |website=बिगुल समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[चेङ्दु]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/61263-61263 |title=काठमाडौँ - चेङ्दु भगिनी सम्बन्ध (भिडियो) |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सियान]], चीन<ref>{{Cite web |url=https://www.newsofnepal.com/2018/02/24/84655/ |title=सम्बन्ध गाँस्दै मिति बिर्संदै |last=ढकाल |first=ईश्वरराज |website=न्युज अफ नेपाल |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|CHN}} [[सेन्जेन|शेनझेन]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[नान्जिङ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[जिन्झाउ]], चीन *{{flagicon|CHN}} [[लान्चोउ]], चीन *{{flagicon|USA}} [[बोल्डर, कोलोराडो|बोल्डर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|USA}} [[युजिन, ओरेगन|युजिन]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.eugene-or.gov/369/Sister-Cities |title=Sister Cities |trans-title=भगिनी सहरहरू |website=www.eugene-or.gov |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[फ्रेडरिकवर्ग, भर्जिनिया|फ्रेडरिकवर्ग]], संयुक्त राज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/09/707895 |title=काठमाडौँ महानगर र अमेरिकाको फ्रेडरिक्सवर्गबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापित |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17}}</ref> *{{flagicon|USA}} [[रोचेस्टर, मिन्नेसोटा|रोचेस्टर]], संयुक्त राज्य *{{flagicon|JPN}} [[मात्सुमोतो, नगानो|मात्सुमोतो]], जापान<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/mhaangrko-15-shrsng-bhginii-smbndh-1-134688 |title=महानगरको १५ सहरसँग भगिनी सम्बन्ध |last=अर्याल |first=उपेन्द्र |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> *{{flagicon|PRK}} [[प्योङयाङ]], उत्तर कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|KOR}} [[सियोल]], दक्षिण कोरिया<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|IND}} [[बनारस|वाराणसी]], भारत<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|BLR}} [[मिन्स्क]], बेलारुस<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर">{{Cite web |url=http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |title=इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगर प्रमुखहरूलाई निमन्त्रणा गरिने |website=मेट्रो न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810162253/http://kathmanduonline.gov.np/news/detail/115 |archive-date=2022-08-10 }}</ref> *{{flagicon|MMR}} [[याङ्गुन]], म्यानमार<ref name="भगिनी सम्बन्ध सहर"/> *{{flagicon|ESP}} [[म्याड्रिड]], स्पेन<ref>{{Cite web |url=https://www.jaljalakhabar.com/2018/02/58754/ |title=काठमाडौँ र स्पेनको मड्रिड सहरबीच भगिनी सम्बन्ध स्थापना |date=2018-02-26 |website=जलजला खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/2708/2017-09-23 |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र स्पेनको शहर म्याड्रिडबीच भगिनी सम्बन्ध शुरु |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18}}</ref> <!--rest - other form of cooperation and/or twinning ended--> {{div col end}} ====प्रस्तावित भगिनी सहरहरू==== *{{flagicon|THA}} [[बैङ्कक]], थाइल्यान्ड<ref>{{Cite web |url=https://farakdhar.com/story/91048/ |title=काठमाडौँ महानगरले इन्द्रजात्रामा भगिनी सम्बन्ध भएका नगरप्रमुखलाई निमन्त्रणा गर्ने |website=फरकधार |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818030946/https://farakdhar.com/story/91048/ |archive-date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|PAK}} [[इस्लामाबाद]], पाकिस्तान<ref>{{Cite web |url=http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |title=काठमाडौ महानगरपालिकाको अन्तराष्ट्रिय सम्बन्ध |website=काठमाडौँ महानगरपालिका, नगर कार्यपालिकाको कार्यालय |language=नेपाली |accessdate=2022-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220818030945/http://old.kathmandu.gov.np/ne/content/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A7 |archive-date=2022-08-18 }}</ref> *{{flagicon|NEP}} [[खाँदबारी नगरपालिका]]<ref>{{Cite web |url=https://sambahak.com/2022/07/23/%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A5%8C%E0%A4%81-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%B0/ |title=काठमाडौँ महानगरपालिका र खाँदाबारी नगरपालिकाबीच भगिनी सम्बन्धका बारेमा छलफल |date=2022-07-23 |website=सम्वाहक |language=नेपाली |accessdate=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220802210402/https://sambahak.com/2022/07/23/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%a0%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a1%e0%a5%8c%e0%a4%81-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%a8%e0%a4%97%e0%a4%b0%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%bf%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b0/ |archive-date=2022-08-02 }}</ref> == उल्लेखनीय व्यक्तित्वहरू == {{div col|colwidth=20em}} *[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]] *[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] *[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]] *[[भीमसेन थापा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[रणजङ्ग पाँडे]], नेपालको प्रधानमन्त्री *[[गेहेन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा]], नेपालको पहिलो वैज्ञानिक *[[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]], लेखक *[[नेपालका सहिदहरू|नेपालका सहिद]]: **[[धर्मभक्त माथेमा]] **[[गङ्गालाल श्रेष्ठ]] *[[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[हरिवंश आचार्य]], अभिनेता र हास्य कलाकार *[[मनिषा कोइराला]], बलिउड अभिनेत्री *[[राजेश हमाल]], अभिनेता *[[अमृता आचार्य]], अभिनेत्री *[[अनुराधा कोइराला]], समाजसेवी *[[पुष्पा बस्नेत]], समाजसेवी *[[बैकुण्ठ मानन्धर]], म्याराथन धावक *[[पारस खड्का]], क्रिकेट खेलाडी *[[गगन थापा]], राजिनीतिज्ञ *[[प्रकाशमान सिंह]], राजिनीतिज्ञ *[[बालेन शाह|बालेन्द्र शाह]], नगर प्रमुख{{div col end}} == चित्र दीर्घा == <gallery mode="packed"> चित्र:City under a cloudy sky.jpg|[[शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज|शिवपुरी पहाड]]बाट देखिएको उपत्यका चित्र:Simha durbar.jpg|[[सिंहदरबार]] चित्र:Kathmandu Durbar Square, Maju Dega 2, Nepal.jpg|[[हनुमान ढोका|बसन्तपुर दरबार क्षेत्र]] चित्र:Entrance to a building, Kathmandu, Nepal.jpg|दरबार क्षेत्रमा रहेको एक भवनको प्रवेशद्वार चित्र:Kathmandu Darbar0606 Kumari.JPG|[[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] रथयात्रा चित्र:Ghantaghar and Jacaranda.jpg|[[घण्टाघर (काठमाडौँ)|घण्टाघर]] र वरपरका क्षेत्र चित्र:Dharhara 2072.JPG| सन् २०१४ मा [[धरहरा]] चित्र:In Kathmandu 17 May 2019 1.jpg|[[बौद्धनाथ]]को गल्ली </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Wikivoyage|Kathmandu|काठमाडौँ}} {{Commonscat|Kathmandu|काठमाडौँ}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{क्षेत्रका आधारमा एसियाका राजधानीहरू}} {{नेपालका सङ्घीय तथा प्रादेशिक राजधानीहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} [[श्रेणी:एसियाका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ]] [[श्रेणी:नेपालका राजधानी सहरहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०१० मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] mhuxiqpzzfwo6fe6vcyo69yafzro28w 0 6385 1391935 1384292 2026-09-29T04:15:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391935 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |official_name = कीर्तिपुर |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = [[नगरपालिका]] |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = Kirtipur, 1950 - 1955.jpg |image_caption = कीर्तिपुर सहरको मनोरम दृश्य |image_size = 300px |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = 300px |map_caption = | pushpin_map_caption = | pushpin_map = काठमाडौँ जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल <!-- Location --> |coordinates = {{coord|27|40|41|N|85|16|37|E|region:NP_type:city_source:GNS-enwiki|display=inline,title}} |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला]] <!-- Politics --> |government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-3/district-kathmandu/kirtipur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> |government_type = |leader_title = [[नगरप्रमुख]] |leader_name = कृष्णमान डङ्गोल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस|ने.का.]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = शुभलक्ष्‍मी शाक्‍य <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस|ने.का.]]) |established_title = नगरपालिका |established_date = वि.सं. २०५३ चैत्र १४<ref>{{cite news|title=नगरपालिका क्षेत्र तोकी बिभाजन गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17917|accessdate=जनवरी २०२२|agency=नेपाल सरकार|publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> |established_title1 = समावेश ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) |established_date1 = लायकु, कीर्तिपुर चिठुविहार, पालिफल, चम्पादेवी, पाङ्गा विष्णुदेवी, पाङ्गा बालकुमारी, चोभार र बाहिरीगाउँ |established_title2 = सम्मिलित (मिति) |established_date2 = वि.सं. २०५३ चैत्र १४ <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 14.76<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=28&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 81578 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = Ethnicities |population_blank2_title = Religions <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = हुलाक सङ्केत |postal_code = ४४६१८ |area_code = ०१ |blank_name = |blank_info = |website = [http://www.kirtipurmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |footnotes = }} '''कीर्तिपुर''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]]मा पर्ने [[काठमाडौँ जिल्ला]]को एक नगरपालिका हो। [[काठमाडौँ उपत्यका]]को [[काठमाडौँ जिल्ला]]मा रहेका तत्कालिन मालायकु, कीर्तिपुर चिठुविहार, पालिफल, चम्पादेवी, पाङ्गा विष्णुदेवी, पाङ्गा बालकुमारी, चोभार र बाहिरीगाउँ गाउँ विकास समिति मिलाएर वि.सं. २०५३ चैत्र १४ गते यो नगरपालिकाको गठन गरिएको थियो। यो [[काठमाडौँ|काठमाडौँ उपत्यका]]को एक ऐतिहासिक नगर हो। यस नगरपालिकाभित्र प्रसिद्ध [[बाघभैरव मन्दिर]]<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2015/08/313541 |title=कीर्तिपुरमा बाघभैरव जात्रा मनाइँदै |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-03}}</ref> तथा काठमाडौँ उपत्यकाको सबैभन्दा ठूलो ताल [[टौदह]] रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/social/211678/ |title=टौदहमा साइबेरियादेखि आउँछन् चराहरू, विकासका नाममा मासिने खतरा |last=श्रेष्ठ |first=सबिना |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2022-02-03 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://sancharkarmi.com/news-details/40066/2020-12-03 |title=टौदह; ऐतिहासिक र उपत्यकाकै सबैभन्दा ठूलो प्राकृतिक ताल [फोटो फिचर] |website=सञ्चारकर्मी |language=नेपाली |accessdate=2022-02-03 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> कुल १० वडामा विभाजित यो नगरपालिकाको जनसङ्ख्या वि.सं. २०६८ सालको जनगणना अनुसार ६५,६०२ रहेको छ।<ref name="census">{{cite web | url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf | title=नेपाल जनगणना बि.स.२०६८ | accessdate=November 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150213064822/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/VDC_Municipality.pdf | archive-date=2015-02-13 }}</ref>सन् २००८ मा [[युनेस्को]]ले कीर्तिपुरको मध्यकालीन बस्तीलाई सम्भावित [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]को सूचीमा सूचिकृत गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/mainnews/2021-12-21-53439 |title=सम्भावित विश्व सम्पदा स्थलको अध्ययन सुस्त |website=गोरखापत्र अनलाइन |language=नेपाली|accessdate=2022-02-03}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5258/ |title=Medieval Settlement of Kirtipur |trans-title=कीर्तिपुरको मध्यकालीन बस्ती |website=युनेस्को विश्व सम्पदा केन्द्र |language=अङ्ग्रेजी |accessdate=2022-02-02}}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ८१,५७८ रहेको छ भने यहाँ २४,१५० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> ==नामकरण== कीर्तिपुर नाम संस्कृत शब्द 'कीर्ति' (महिमा) र 'पुर' (सहर) बाट बनेको हो। यसका साथै [[किराँत जाति|किराँत]] वंशको प्रथम राजा [[यलम्बर]]को राज्यबाट यसको नाम कीर्तिपुर भएको हो। उपत्यकाका मानिसहरू यो सहरलाई 'किपू' समेत भन्ने गर्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nepalbhasatimes.com/34799 |title=किपू व ह्वाङकाङ दथुइ भगिनी सम्बन्ध |trans-title=किपू र हङकङबिच भगिनी सम्बन्ध|date=2020-09-30 |website=नेपालभाषा टाइम्स |language=नेपाल भाषा |accessdate=2022-02-03}}</ref> ==नगर निर्वाचन इतिहास== वि.सं. २०५३ चैत्र ११ गते काठमाडौँ जिल्लाको तत्कालिन ८ वटा गाविस मिलाएर कीर्तिपुर नगरपालिका घोषणा भएको हो। वि.सं. २०५४ सालको पहिलो नगर निर्वाचनमा हिराकाजी महर्जन<ref>{{Cite web |url=https://www.jyotinews.com/2021/02/29210.html |title=कीर्तिपुर सार्वजनिक पुस्तकालयको अध्यक्षमा भुसाल |website=ज्योति न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220203152242/https://www.jyotinews.com/2021/02/29210.html |archive-date=2022-02-03 }}</ref> नगर प्रमुख र नगर उपप्रमुखमा रमेशमान महर्जन निर्वाचित भएका थिए। वि.सं. २०६० असोज २२ गते तत्कालिन सरकारले शिविरप्रसाद धिताललाई प्रमुख र पन्नारत्न वज्राचार्यलाई उपप्रमुखमा मनोनयन गरेको थियो। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|वि.सं. २०७४]]मा सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा नेकपा एमालेका रमेश महर्जन नगर प्रमुख पदमा र सोही दलकी सरस्वती खड्का नगर उप-प्रमुख पदमा निर्वाचित भएकी छिन्।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/122446-1495192680.html |title=कीर्तिपुरमा एमाले विजयी, रमेश महर्जन बने मेयर |last=नागरिक |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-02-03}}</ref> ==इतिहास== कीर्तिपुरमा [[गोपाल वंश]]कालदेखि नै मानव बस्ती विकास भइसकेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-05-29/20160529184137.html |title=Kantipur-बन्दीपुरबाट कीर्तिपुर हेर्दा... |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-03}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[पशुपतिनाथ (स्पष्टता)|पशुपतिनाथ]]को उत्पत्तिका बारेमा लेख्दा कीर्तिपुरमा रहेका ग्वालाहरूको 'बहुर्‍ही' नामको गाईले दिनदिनै दूध चढाउन जाने गरेको उल्लेख गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/opinion/2021/10/22/163486514728575245.html |title=कीर्तिपुरको इतिहास जोगाऔं |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2022-02-03}}</ref> काठमाडौँ उपत्यकाभित्र रहेका कान्तिपुर, ललितपुर र भक्तपुरपछिको ठूलो प्राचीन सहर कीर्तिपुर थियो। भौगोलिक अवस्थितिका कारण यो सहरमाथि विजय प्राप्त गर्न [[पृथ्वीनारायण शाह]]लाई समेत धेरै धन, जन र समय खर्चिनुपरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/587523 |title=पृथ्वीनारायणदेखि प्रचण्डसम्मः कीर्तिपुरले किन गर्छ पटक-पटक चमत्कार ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-02-03}}</ref> ==संस्कृति र स्थल== कीर्तिपुरमा परम्परादेखि चल्दै आएको मुख्य चाडमा गथांमुगः, गथुप्याखः, इन्द्रायणीजात्रा, [[गाईजात्रा|गाइजात्रा]] र [[दसैँ|दशैं]] र [[तिहार]] निकै रमझमका साथ मनाइन्छ। यस नगरका [[बाघभैरव मन्दिर|बाघभैरव]], [[उमा महेश्वर मन्दिर, किर्तिपुर|उमा महेश्वर]], नारायण सरस्वती र इन्द्रायणी मन्दिर उल्लेख्य वास्तुकलाका नमुना हुन् भने लोदेंगः, शाक्यमुनि बुद्ध मन्दिर, लोकेश्वर मन्दिर शिखरशैलीका उत्कृष्ट नमुना हुन्। यसैगरी चैत्यहरूमा चीलंचो प्रख्यात छ। नेपालको पहिलो र सबैभन्दा ठूलो विश्वविद्यालय [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] पनि यसै नगरमा छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{काठमाडौँका दर्शनीय स्थलहरू}} {{काठमाडौँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:नेपालका प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०५३ मा घोषित नगरपालिकाहरू|चैत्र]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] hhhh6p13cf3agc4cg4lldoj4zm5lpe6 0 6412 1391940 1387529 2026-09-29T04:54:03Z Bishaldev100 28807 /* अंग्रेज कम्पनी सरकार */ 1391940 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox royalty | name = पृथ्वीनारायण शाह | title = [[श्री ५]] [[महाराज|बडामहाराजाधिराज सरकार]] <br /> हिन्दव धर्मोद्धारक <br /> (हिन्दू धर्मका संरक्षक) | image = Amar Chitrakar - Portrait of King Prithvi Narayan Shah.jpg | caption = श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह | succession1 = [[गोरखा राज्य|गोरखाका राजा]] | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor1 = [[नरभूपाल शाह]] | predecessor = ''पद स्थापित'' | successor1 = ''पद खारेज'' <br /> {{small|(''स्वयं [[नेपालका राजा]]को रूपमा'')}} | successor = [[प्रतापसिंह शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[नरभूपाल शाह]] | mother = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]] | issue = [[प्रतापसिंह शाह]] <br> [[बहादुर शाह]] <br/> [[विलासकुमारी]] <br>रणसिंह शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = १७७९ पुष २७<ref>{{cite book|first=बाबुराम|last=आचार्य|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी - भाग १ |page=४२|language=नेपाली}}</ref> | death_date = १८३१ माघ १ (५२ वर्ष)<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | reign = १८२५ असोज १० – १८३१ पुस २८ | reign1 = १७९९ चैत २१ – १८२५ असोज १० | spouses = {{plainlist| *{{marriage|[[इन्द्रकुमारी देवी]]|1794}} *{{marriage|[[नरेन्द्रलक्ष्मी शाह]]|1796}} }} | birth_place = [[गोरखा दरबार]], [[गोरखा राज्य]] (हाल को [[गोर्खा जिल्ला]], नेपाल | death_place = [[देवीघाट]], [[नेपाल अधिराज्य ]] (हाल को [[नुवाकोट जिल्ला]], नेपाल) }} '''''श्री ५ बडामहाराजाधिराज'' पृथ्वीनारायण शाह''' (वि.सं. १७७९ पुस २८ – १८३१ पुस २८) नेपालको पहिलो [[शाह वंश|शाहवंशि]]य राजा थिए। स-साना राज्यहरूमा बाँडिएका [[बाइसे राज्यहरू|बाईसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे]] राज्यहरूलाई एकत्रित गरेर एउटै देशको सृजना गर्ने यिनी आधुनिक नेपालको राष्ट्रनिर्माताको रूपमा चिनिन्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कृष्णराज गौतम|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनको सम्झनामा पुष २७ गते नेपालमा [[पृथ्वी जयन्ती|राष्ट्रिय एकता दिवस]] मनाउने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=योगी नरहरीनाथका दुर्लभ पुस्तक प्रदर्शनीमा राखिँदै|युआरएल=https://www.prasashan.com/2018/01/11/52650/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रशासन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपालमा बि.सं. २००७ साल सम्म [[राणा वंश|राणा शासन]] थियो भने [[सात सालको क्रान्ति]] पश्चात् नेपालमा आएको प्रजातन्त्र पश्चात् [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले नेपालमा राष्ट्रपिता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मोत्सव मनाउनु पर्छ भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज गौतम|शीर्षक=राष्ट्रनायकको अठोट|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/168615-1547173560.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले स-साना क्षेत्र जस्तै (भिरकोट, कास्की, लम्जुङ, गोरखा) मा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक नेपालको जग बसालेका थिए।<ref>{{cite book|first=त्रिरत्न|last=मानन्धर|title=नेपालको एकीकरण|page=215|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ|language=नेपाली}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिष्टा नदी]], दक्षिणमा मगध र पश्चिममा [[सतलज नदी]] सम्म विस्तार भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुलसीराम वैद्य|शीर्षक=जसले नेपालको जग बसाए|युआरएल=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> बि.सं.१८७१ कात्तिक १८ गते सुरु भएको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पश्चात् गरिएको [[सुगौली सन्धि]] सम्म यो भू-भाग नेपालको अधिनमा रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे सङ्क्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[देवीघाट]]मा मृत्यु भए तापनि [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकिकरण]] अभियान जेठी बुहारी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]], कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]] लगायतले अगाडि बढाइ रहेका थिए।<section begin="अंश" /><section end="अंश" /> नेपाल एकिकरण अभियानको पूर्णविराम चाहीँ उनको पनाती [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]का पालामा भएको नेपाल-अङ्ग्रेज [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]] पछि भएको थियो। वि.सं. १८७३ सालमा [[सुगौली सन्धि|सुगौलीको सन्धि]] नहुञ्जेल सम्म पुरा ७२ वर्षसम्म एकीकरण अभियान चलेको थियो। बि.सं. २००९ सालदेखि [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले सरकारसँग समन्वय गरेर एउटा समारोह समिति गठन गरी आफै त्यो समितिमा बसेर '''राष्ट्रिय एकता दिवस''' तथा '''[[पृथ्वी जयन्ती]]'''को रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-prithibi-jayanti|शीर्षक=पृथ्वी जयन्ती / राष्ट्रिय एकता दिवस|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पुष २७ गते बिहिबार [[गोरखा दरबार]]मा पिता [[नरभूपाल शाह]] आमा [[रानी कौसल्यावती]]को कोखमा भएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} शाहको हेरविचार महारानी [[चन्द्रप्रभावती]]ले गरेकी थिइन् र सुरूदेखि नै उनलाई [[रामायण]], [[महाभारत]] र पछि गएर शुक्रनीतिको ज्ञान दिइएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} धनुवाण, [[तरबार]], [[घोडसवारी]] दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण भएको मानिन्छ।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] की राजकुमारी इन्द्रकुमारीसॅंग भएको थियो। गोरखा र मकवानपुरबीच ओहोर दोहोर गर्नु पर्दा उपत्यकाको भू-बनोट र त्यहाँको आर्थिक अवस्थालाई उनले राम्रोसँग नियालेका थिए। सो समयमा गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएन। त्यसैकारणले उनले अन्नपातले सम्पन्न र उन्नतिशील काठमाडौँ उपत्यकालाई विजय गर्ने मनसाय बनाइसकेका थिए।<ref>{{cite news|title=पृथ्वीनारायण शाह, राष्ट्रियता र समावेशी संस्कार|url=http://setopati.com/blog/22658/|accessdate=27 January 2015|publisher=सेतोपाटी|quote=अनुसन्धानकर्ता इतिहासकारहरूले भन्छन्, “गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएँन।” त्यसैकारणले राजाको मात्र होइन गोरखाली जनताको पनि राज्य विस्तार गर्ने चाहना थियो। यो कुरा पृथ्वीनारायण शाहको उपदेशमा लेखिएको, “यी ३ नै देश (काठमाडौँ, पाटन, भक्तपुर) को राजा हुन पाया त हुँदो हो।” भन्ने उनको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ।|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118062029/http://setopati.com/blog/22658/|archive-date=18 January 2015}}</ref> वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ आएका पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा दरबारको तर्फबाट ल्याएका पगरी [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजा रणजित मल्ललाई दिए भने त्यसको कदरस्वरूप रणजित मल्लले राजकुमार वीरनरसिंह मल्लसँग उनको मितेरी लगाई दरबारमा स-सम्मान लामो अवधिसम्म राखेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : उत्तरबाट सुन किन्थे, दक्षिणबाट चाँदी, यस्तो थियो रणनीति|युआरएल=https://www.bizshala.com/story/-2786|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> गोरखा फर्किदा चाँगुनारायण, पशुपति र गुहेश्वरी पशुपतिनाथको दर्शन गर्न गएको कुरा थाहा पाई काठमाडौँका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले उनलाई दरबारमा ल्याई उनीसँग मितेरी लगाएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मितेरी साइनोको मूल्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/58672|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>[[चित्र:Idols_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|thumb|पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई रानीको शालिक, यो शालिक [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरवारमा]] रहेको छ।]] उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]का राजा [[हेमकर्ण सेन]]की छोरी इन्द्रकुमारी सँग वि.सं. १७९४ मा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=निष्णु थिङ|शीर्षक=विवाहको राजनीति|युआरएल=https://www.indigenousvoice.com/1058.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो तर पछि [[हेमकर्ण सेन]] ले असमर्थता जनाएका थिएँ। उनको दोस्रो विवाह [[बनारस|काशी]]का [[अभिमानसिंह राजपुत]]की छोरी [[नरेन्द्रलक्ष्मी]]सँग भएको थियो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट [[प्रतापसिंह शाह]] र [[बहादुर शाह]]को जन्म भएको थियो। मितबुवा [[रणजित मल्ल]]ले वि.सं. १८०३ मा आफ्नो दरबारमा पाहुना भएर बसेको समय मितछोरा गोरखाली राजा पृथ्वीनारायणलाई उनको सेवासुसारका लागि नेवार जातिकी मैजुकन्या ‘उपहार’ दिएका हुन्। पृथ्वीनारायण नुवाकोट आएपछि ती मैजुकन्या उनको भित्रिनी (उपरानी) बनिन्। पृथ्वीनारायण शाहकी यी नेवार भित्रिनीतिरबाट एक छोराको जन्म भएको थियो। उनको नाम नरसिंह (रणसिंह) थियो। उनी [[प्रतापसिंह शाह]]को राज्यकालमा दरबारका एक [[चौतारिया|चौतरिया]] थिए।<ref>{{Cite web |title=किन ओझेलमा पारिइन् पृथ्वीनारायण शाहकी नेवार रानी? |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20230609-queen-of-prithbinarayan-shaha/7511 |access-date=2025-02-05 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == शासनकाल == वि.सं. १७९९ मा राजा [[नरभूपाल शाह]]को मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भएका थिएँ। उनले प्रचलित नियम अनुसार आफू राज-सिंहासनमा रहने बित्तिकै माहिला भाइ महिद्दाम्कीर्ति शाहलाई चौतारा पदवी दिएका थिएँ। आफ्ना मुख्यमन्त्री र सेनापति भर्ना गर्नलाई यस अघिका काजी विराज थापा बूढा भैसकेका हुनाले एक योग्य नवयुवकको खोजी गरिरहेका थिएँ। गोरखाका रैतीले [[भीमराज पाँडे]]का छोरा [[कालु पाँडे]] रोजेका र यिनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजासँग चलाखीका साथ सन्धी गरी राजनीतिमा योग्यता देखाएका हुनाले यिनैलाई कज्याईँ दिई मुख्यमन्त्री बनाएका थिएँ। राजा हुनुअगावै उनले वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहको काठमाडौँ उपत्यका र पूर्वी क्षेत्र विजय गर्ने इच्छा रहेकाले आफ्ना प्रवल विरोधी शक्ति [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा रिपुमर्दन शाहसंग वि.स. १७९९ मा एक सन्धि गरेका थिई जस अनुसार दुवै राज्यवीच मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने [[कास्की राज्य|कास्की]]को अर्घामाथि कब्जा गर्न सफल भएमा त्यहाँको काठ कास्कीलाई दिने आदि शर्तमा उल्लेख थियो। ===दोस्रो नुवाकोट आक्रमण === पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा [[विराज थापा मगर]] र [[महेश्वर पन्त]]को नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराएका थिएँ तर नुवाकोटबाट गोर्खालीहरूले पराजयको सामना गर्नु परेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> === काशी यात्रा === नुवाकोटको युद्धमा पराजयको सामना गर्नुपरेकाले आवश्यक हातहतियारहरू सङ्कलनार्थ '''पृथ्वीनारायण शाह''' वनारस पुगेका थिएँ। उनले काशी जाँदा शासनको बागडोर जेठी आमा चन्द्रप्रभाका हातमा छोडेका थिएँ। पिता नरभूपालले पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी आफ्नो [[भारद्वाज गोत्र|भारद्वाज]] गोत्रबाट काश्यप गोत्रमा [[गोत्र]] परिवर्तन गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन गोत्र परिवर्तन गरेका थिएँ पृथ्वीनारायण शाहले?|युआरएल=https://www.nepalipublic.com/news/4766|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली पब्लिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> सोहि बेलामा तिर्थ गर्न भनी गएका जाजरकोटका राजा हरी शाहसँग उनले राज्य विस्तार गर्दा गोरखा र जाजरकोटले एक अर्कालाई वाधा र कुभलो नचिताउने कुराहरू बारे सन्धि गरेका थिएँ। ===नुवाकोट आक्रमण तथा विजय === दोस्रो पटक पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८०१ मा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]को सेनापतित्वमा नुवाकोटमाथि हमला गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आधुनिक नेपाल राष्ट्रनिर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको भूमिका !|युआरएल=https://www.bidharthi.com/content/118|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विद्यार्थी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> यस पटक गोर्खाका १२-२० वर्षसम्मका सबै युवाहरूलाई सशस्त्र तयारी गरीएको थियो भने सैनिकहरूको सङ्ख्या १ हजार भन्दा माथि थियो। यी मध्ये केही सैनिक खेतालाहरूको रूपमा नुवाकोट पुराइएको थियो। तत्पश्चात कालु पाँडेले नुवाकोट रक्षा तैनाथ रहेका जयन्त रानालाई गोर्खामा मिल्नु बाहेक उनको लागि अन्य भलाइ नभएको पत्र पठाएका थिए। तर जयन्त रानाले काठमाडौँ पुगी गोर्खालीहरूबाट सम्भावित आक्रमणको जानकारी दिँदै थप सैनिक र हातहतियार माग गरेका थिएँ। तर उपत्यकामा [[इन्द्रजात्रा]]को चहलपहल रहेकाले [[जयप्रकाश मल्ल]]ले जयन्त राणाको मागको उपेक्षा गरेका थिएँ। जयन्त रानाको छोरा शङ्खमणी राणाले नुवाकोटको सुरक्षामा तैनाथ रहेकको समयमा गोरखाबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलदर्मन शाह, चौतारा विष्णु शाह, काजी [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]] आदिले नुवाकोटलाई घेरा हाली एकैपटक आक्रमण गरेका थिएँ। [[दलमर्दन शाह]]को हातबाट शखमणी राणाको मृत्यु भयो र पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> नुवाकोटमा गोरखालीहरूको कब्जा भएकाले नुवाकोटका सिपाहीहरू भागि वेलकोटमा अड्डा जमाई बसेकाले कालु पाँडेको तत्काल हमला नगर्ने सल्लाहलाई उपेक्षा गरी पृथ्वीनारायण शाहले वेलकोटमा हमला गरेका थिए। [[जयन्त राना]] यहाँ पक्राउ परेका थिए। ==नेपाल एकिकरणको प्रयत्न== [[चित्र:Prithvinarayanshah.jpg|thumb|राजा पृथ्वीनारायण शाह]] पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ जात र ३६ वर्णको साझा फूलबारीको सृष्टि गरेका थिएँ<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चार जात छत्तीस वर्णको नेपाल|युआरएल=http://www.nepaltoday.com.np/home/politics_detail?id=4967|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref>। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबिसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बूवान क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिएँ। ===तनहुँमाथिको आक्रमण=== नुवाकोट र वेलकोटको विजयपछि गोरखालीहरूले लामीडाँडामा कब्जा गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहः जस्ले नेपालको यसरी एकिकरण गरेका थिएँ|युआरएल=https://www.maipokharinews.com/2020/01/pirthivi-naryan.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> तर तनहुँद्वारा लामीडाँडा कब्जा गर्ने इच्छा रहेकाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] र गोरखालीहरूबीच भिडन्तको सम्भावना बढेको थियो। तर पृथ्वीनारायण शाहले गुरु गौरेश्वर पन्तलाई पठाई तनहुँको राजा सॅंग सन्धि गर्ने भन्ने खबर पठाएकाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनविच केही समय वार्तालाप भएपछि निर्धारित समयानुसार तिरमा लुकी बसेमा गोर्खाली सैनिकहरूले त्रिविक्रम सेनलाई बन्दी बनाई छोटो समयका लागि तनहुँमाथि कब्जा गरेका थिएँ। यस प्रकारको कामबाट लमजुङ, कास्की, पर्वत आदि क्रुद्ध हुने सम्भावना भएकाले वि.स. १८१० मा [[तनहुँ राज्य#त्रिविक्रम सेन द्वितीय|त्रिविक्रम सेन]]लाई मुक्त गरेका थिएँ। वि.स. १८१२ मा गोर्खाली सैनिकले लमजुङ र तनहुँका संयुक्त फौजसँग युद्ध गर्न परेको थियो। यस युद्धमा गोर्खाले ठुलो जनधनको क्षति बेहोर्न परेको थियो। तर पनि नालदुम, दहचोक, महादेव पोखरी, सिरानचोकको साथै कुलेखानि, इपा, माल्टा आदिमा कब्जा भएकाले गोरखाको सिमाना मकवानपुरसम्म पुग्यो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि पहिलो आक्रमण=== वि.स. १८१४ मा पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमा आक्रमण गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जोगी पाल्न गरिबलाई दस्तुर|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/162040|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> यसमा गोरखाको तर्फ १२०० सैनिक थिएँ। तर कीर्तिपुरले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका सैनिक समेत सहयोग मागेकाले किर्तिपुरतर्फ ३०० जति सैनिक थिएँ। यी दुईपक्षवीच बल्खु खोलामा ६ घन्टासम्म लडाइँ हुँदा धेरै गोरखालीहरूले [[वीरगति]] प्राप्त गरेका थिएँ। किर्तिपुरको कब्जामा परेका पृथ्वीनारायण शाह राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमको कारणले मात्र यहाँ बाचेका थिएँ। कीर्तिपुरको पहिलो युद्धमा विरगती प्राप्त गरेका काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का ठाउँमा उनको छोरा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]]लाई र सेनापति पदमा [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का छोरा [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई नियुक्त गरी सैनिक पुनर्गठन गर्ने अभिभारा सुम्पिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कालु पाँडेको बलिदानको इतिहासलाई स्मरण गर्नुपर्ने|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/47626|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> वि.स. १८१६ मा शिवपुरी र काभ्रेमाथि विजय प्राप्त गरेका थिएँ। ===मकवानपुर विजय=== {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} वि.स. १८१९ को भदौ महिनामा [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], नन्दु शाह, [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]मा आक्रमण गरेका थिएँ। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===गोरखा माथि आक्रमण === वि.स. १८२० मा दिग्वन्धन सेनलाई मद्धत गर्ने निहुमा [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेन, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को राजा [[मुकुन्द सेन]] तृतीय, [[कास्की जिल्ला|कास्की]]का राजा सिद्धिनारायण शाहको संयुक्त सैनिकले गोरखाको अधिनमा रहेको हर्मी, भिरकोट, धापकोट, चवाङ्गली, धौराली, लकान्कोटमाथि आक्रमण गरी लुटपाट गरेका थिएँ। ===किीर्तिपुरमाथि दोस्रो आक्रमण=== वि.स. १८२१ को भदौ महिनामा शुरप्रताप शाह, दलजित शाह र श्री हर्ष पन्तको नेतृत्वमा किर्तिपुर माथि दोस्रो आक्रमण भएको थियो। यस युद्धमा पनि कीर्तिपुरलाई पहिले जस्तै उपत्यकाबाट सैनिक सहयोग प्राप्त नभए पनि किर्तिपुरका जनताले गोर्खाली सैनिकलाई गोपुर किल्ला तोडी किर्तिपुरमा प्रवेश गर्ने मौका दिएनन्। यस युद्धमा कीर्तिपुरद्वारा निसाना लगाइएको तिरबाट शुरप्रतापको आँखा फुट्नुका साथै अन्य केही फौज फर्कन वाध्य भएका थिएँ।<ref name=परिचय>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वी नारायण शाहः एक सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://www.localsandesh.com/2018/01/11/3949/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि तेस्रो आक्रमण=== किर्तिपुरमाथि तेस्रो पटकको युद्धको नेतृत्व काजी वंशराज पाडेले लिएका थिएँ। उनले चारैतिरबाट गोपुर किल्लालाई घेरी खेतालाका रूपमा केही सैनिक कीर्तिपुर पठाएका थिएँ। त्यसबखत किर्तिपुरमा धान भित्राउने समय परेकाले वंशराज कीर्तिपुरेहरूलाई आत्मसम्पर्ण गर्न भनेका थिएँ। यो युद्धमा किर्तिपुरलाई छिमेकी राज्यहरूबाट सैनिक सहयोग भएको थिएँन। वि.स. १८२२ चैत ३ गते धनवन्त काजीले गोपुर किल्लामा आत्मसम्पर्ण गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह र कीर्तिपुर|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/83071?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===सल्यानसँगको सम्बन्ध=== वि.स १८२३ मा सल्यानी राजा श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभिम शाहसँग आफ्ना छोरी विलासकुमारीको विवाह गराई मैत्री सम्बन्ध कायम गरेका थिएँ। छिल्ली, दाङ, देउखरीलाई दाइजोको रूपमा दिएका थिएँ। ==काठमाडौँ उपत्यका माथिको आक्रमण== किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएका निकट भविष्यमै उपत्यकामा आक्रमण सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसँग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिएँ। तर ललितपुर र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी [[जयप्रकाश मल्ल]]ले अङ्ग्रेजहरूसँग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको [[सिन्धुलीगढी]] हुँदै काठमाडौँ तिर बढेको थियो। यो कुराको जानकारी पृथ्वीनारायण शाहलाई पहिले नै भएकाले [[सिन्धुलीगढी]]को रक्षार्थ बिरभद्र पाँडे र वीरभद्र उपाध्याय र वंशु गुरुङको समूह ढुङ्गेवासमाथि आइपुग्दा वंशु गुरुङले प्रत्यासित रूपमा चढाई गरे भने अघि बढीसकेको फौजमाथि वंशराज र वीरभद्र उपाध्यायको फौजले पौवागढीमा आक्रमण गरेकाले सारा अङ्ग्रेज फौज आफुसँग रहेको हातहतियार र बन्दुकहरू छाडी आफ्नो प्राण बचाउन जङ्गलतर्फ भागाभाग गरेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह आफैंले ‘अपरेसन’ गरेको त्यो युद्ध रणनीति|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/20/66036/|कार्य=|प्रकाशक=खबरहब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===कान्तिपुरमाथि आक्रमण=== पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकालाई चारैतर्फबाट घेरी नाकाबन्दी गरेकाले उपत्यकामा चरम आर्थिक सङ्कट छाएको थियो। त्यसमा पनि काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल कठोर विचार, घमण्डी र संकालु प्रवृतिका भएकाले रानी र भारदारहरू रिसाई उनलाई पदच्युत गरी उनका छोरा राज्यप्रकाश शाहलाई राजा बनाएका थिएँ। तर पछि उनले पुन: आफ्नो सत्ता प्राप्त गरे तर उनलाई आफ्नो छोरा, रानी र भारदारहरूको सहानुभूति प्राप्त भएन। आफ्नो शक्ति कायम राख्न विदेशी सैनिक झिकाई देवी देवताको गुठि मासेकाले धर्मप्राण नेपाली जनता क्षुब्ध भएका थिएँ भने विदेशी सैनिकलाई बढी तलब समेत दिने गरेकाले कान्तिपुरका सैनिकमा निराशा उत्पन्न भएको थियो। ===ललितपुरको पतन=== यस्तो स्थति बुझेर पृथ्वीनारायण शाहले वि.स. १८२५ असोज १३ मा [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को समय पारि नरदेवी, टुडिखेल र भिमसेनस्थान गरी ३ तर्फबाट आक्रमण गरी कान्तिपुर माथि विजय गरेका थिएँ। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] भागेर ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]]का गई शरण लिएका थिएँ। वि. स. १८२५ असोज २५ गते पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]लाई ललितपुर पठाई आत्मसम्पर्ण गराउन पठाएका थिएँ। पाटनका राजा विना कुनै युद्ध भागेका थिएँ। ===भक्तपुर विजय=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल|रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। राजा रणजित मल्लले आत्मासम्पर्णको सट्टा छिमेकी राज्य र अङ्ग्रेजसँग समेत सीक सहयोग मागेकाले अनावश्यक ढिलासुस्ती गर्न झुने सम्झी भक्तपुर माथि आक्रमण गर्न वंशराज पाण्डे, कहरसिंह बस्न्यात, रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंंह थापा, कालीदास खड्का आदिका साथ १५०० सशस्त्र फौज पठाएका थिएँ। भक्तपुरमा युद्ध भयो जसमा ठुलो जनधनको क्षति भएको थियो। झन्डै २००० भन्दा बढीको मृत्यु र ५०० भन्दा बढी घर ध्वस्त भएको थियो। हार स्वरूप वि.स. १८२६ मङ्सिर १ गते रणजित मल्लले आत्मसमर्पण गरे। यसै युद्धमा जयप्रकाश मल्लको खुट्टामा गोलि लागेको थियो। उनको इच्छा अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई पशुपति जाने व्यवस्था मिलाई दिएका थिएँ ६७ वर्षीय वयोवृद्ध मितबाबु रणजित मल्लले इच्छा बमोजिम उनलाई काशीबासको उचित व्यवस्था मिलाएका थिएँ। त्यहाँ पुगेको १८ महिना पछि उनको मृत्यु भएको थियो। ललितपुरका राजा तेजनरसिंह मल्लले कुनै इच्छा व्यक्त नगरेकाले उनलाई आजीवन भक्तपुर दरबारमा कैद गरिएको थियो। ==चौबिसे राज्यमाथि आक्रमण== उपत्यकाका तिनैवटा शहरमा अधिकार कायम भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले पश्चिममा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिस राज्य]] विजय गर्न वि.स. १८२८ मा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा पठाएको फौज र चौविस राज्यका संयुक्त फौजबीच वि.स. १८२८ मा घमासान युद्ध भएको थियो। १६ घण्टाको अविरल युद्ध हुँदा [[केहरसिंह बस्न्यात]]सहित ५०० भन्दा बढी गोर्खालीले वीरगत प्राप्त गर्नुका साथै [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], प्रभु मल्ल जस्ता सेनापतिहरू पनि शत्रुको कब्जामा पर्न गएकाले रणवीर पाँडे र प्रभु मल्लले आफ्ना हातहतियार शत्रुलाई बुझाई बाँकी सैनिक लिई निराश भई पराजित अवस्थामा काठमाडौँ पुगेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना हातहतियार शत्रुपक्षलाई सम्पर्ण गर्नेहरूको जागिर समाप्ति गरी बन्दुक मोल बापत ६० रुपैयाँ लिएका थिएँ। यो पराजयले गोर्खालीहरूको महत्त्वकांक्ष, मान, प्रतिष्ठामा चोट लागेको थियो भने शत्रुहरूमा गोर्खा विरुद्ध कडा मुकाविला गरेमा विजय हुन् सकिन्छ भन्ने प्रतिरक्षात्मक भावना जागृत गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरणको इतिहास वैधानिकताको प्रश्न|युआरएल=https://nayayougbodh.com/opinion/2020/01/12/968429|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=युगबोध राष्ट्रिय दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==पूर्वी सेन राज्यसँग युद्ध == १८२८;भदौ १३ मा [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई पलञ्चोकबाट पृथ्वीनारायण शाहले पूर्वतर्फ विस्तार गुर्न सेनापति बनाए। अमरसिंह थापालाई उनका नायब गराई २६००सिपाहीसाथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले दूधकोसी नदी तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन उपाध्याय र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले टूलो सहयोग गरे। खम्बूसेना र नेपाकी (गोर्खा) सेना बीच हलेसी, रावा, दिङ्ला, माझकिरात क्षेत्रमा झडपह्ग्रू भए। किरातका विषालु धनुकाणको मारले नेपाली सेना आक्रान्त भए तापन विजय नेपालकै भयो। बिसं १८२९ माघ भरमा माझकिरातमा नेपालको अधिकार भयि। पहाडी भाग मात्र त्यहाँसम्म दखल भएको हुँदा तलहट्टीमा पनि विजय गर्नुपर्ने स्थिति देखा परुओ। मुख्य काथिनता पहाडी भागमा नै पर्थ्यो, त्यो दखल भयो। तराईको भूभागलाई कब्जा गर्न बख्सी अभिम्क्सनसिंह बस्न्यातलाई खटाई पृथ्वीनारायण शाहले अङ्ग्रेज गभर्नर वारेन हेस्ट्ङ्सलाई पत्र लेखे। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेबा पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। त्यस पत्रको आशय अङ्ग्रेजले विरोधीलाई साय्ह नदिउन् भन्ने थियो। ==मृत्यु== [[चित्र:विदुर नगरपालिका वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ ]] वि.सं. १८३१ (सन् १७७४) मङ्सिरको मध्यतिर जाडो छल्न नुवाकोट गएका पृथ्वीनारायण शाह [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरबार]]मा बिमारी परेका थिएँ। स्वास्थ्य झन्-झन् खराब हुँदै गएपछि उनैको इच्छाअनुसार त्यहाँको [[देवीघाट]] लगिएको थियो। नौ दिनसम्म घाटमै रही माघ १ गते बिहान सात बजे उनको निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> कतै कतै सिकार खेल्न गएको बेलामा बाघको आक्रमणमा परी गहिरो चोट परी घाइते भएको हिँदा मृत्यु भएको समेत उल्लेख छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सञ्जीवन महर्जन|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु|युआरएल=https://saptahik.com.np/history/2016/03/30/20160330121932|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=साप्ताहिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> घाटमै राखिएको बेला उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्था, सामाजिक जीवन, प्रतिरक्षा र विकासका सन्दर्भमा उपदेशहरू दिएका थिएँ, जसलाई '[[दिव्योपदेश]]' समेत भनिन्छ। <ref>http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112022040/http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html |date=2015-01-12 }}</ref> "नेपाल दुई ढुङ्गाबीचको तरुल जस्तो रहेछ। दक्षिणको बादशाह महाचतुर रहेछ। जाइकटक नगर्नु, झिकी कटक गर्नु। नेपाल चार वर्ण, छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो।" इत्यादि सान्दर्भिक उपदेशहरू पृथ्वीनारायण शाहले दिएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विजयका पर्याय पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://www.newsofnepal.com/2021/01/04/373489/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> [[माघे सङ्क्रान्ति]]का दिन ५२ वर्षको उमेरमा उकुच र ठेउला आएर नुवाकोट जिल्लामा पर्ने [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली]] र तादी नदीको सङ्गम 'मोहन तिर्थ' वा [[देवीघाट]]मा उनको मृत्यु भएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref> == नीति == === विदेश नीति === ==== भोट-चीन ==== ==== अंग्रेज कम्पनी सरकार ==== पृथ्वीनारायणले दीनानाथलाई अङ्ग्रेजसित सम्झौता गरी तराईको समस्या समाधान गर्ने निर्णय गरेका थिए।<ref>{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} पृथ्वीनारायणको अंग्रेज नीति|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-08|website=nepalihimal.com|language=en-US}}</ref> इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारसग सम्पर्क र सम्बन्ध विस्तार गर्नका लागि त्यति बेला राजदूतका रुपमा दीनानाथ उपाध्याय नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web|title=नेपालको भू-राजनीतिक कूटनीति|url=https://yugyandaily.com/news/5713|access-date=2026-06-08|website=Yugyan Daily|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260608080150/https://yugyandaily.com/news/5713|archive-date=2026-06-08}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहकै समयदेखि नेपाली वकिलका रूपमा भारतमा कार्यरत थिए। पटनाको चढाई गर्दा [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|गभर्नर-जनरल]]ले सहयोगको माग गर्दा पृथ्वीनारायण शाहले अंग्रेजको पक्षमा सेना पठाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Acharya |first=Baburam |date=January 14, 2007 |title=Historical:: The Sen Kingdoms |url= |website=Madhesi-We Stand}}</ref><ref>{{Citation |last=Shilapatra |title=सन् १९२३ मा चन्द्र शमशेरले बेलायतसँग गरेको सन्धि कथा {{!}} Tika Prasad Dhakal {{!}} Birat Anupam {{!}} |date=2026-08-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5grs33PTl94 |pages=15:10 |access-date=2026-08-24}}</ref> कम्पनी सरकारसँग सम्बन्ध राख्न राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित [[गजराज मिश्र]]लाई स्थायी बनारसमै राखेका थिए। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेना पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। ==== मुगल ==== पृथ्वीनारायण शाहले [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[मुगल साम्राज्य|बादसाह]] शाह आलम द्वितीयबाट ‘शमशेर बहादुर जंग’ भन्ने पदवी पाएका थिए। यसलाई उनीसहित उनीपछिका शाह राजाहरूले आफ्नो प्रशस्तिमा राख्दै आए। विक्रम संवत् १८२८ सालदेखि चलाइएको यो उपाधिलाई राजा महेन्द्रले २०१९ सालमा मात्रै हटाएका हुन् <ref>[[बाबुराम आचार्य]], पृथ्वीनारायण शाहको संक्षिप्त जीवनी, पृष्ठ ४८६-४९१</ref>। ==== बाइसे-चौबिसे ==== === आर्थिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहले आर्थिक समृद्धिका बारेमा पनि धेरै कुरा व्यक्त गरेका छन्। मुलुक गरिब भयो भने सुरक्षित रहन सक्दैन भन्ने उनको मान्यता रहेको थियो। सरकारले कर उठाउनका लागि कसैलाई ठेक्का नदिइकन आफैँले सो कार्य गर्नु पर्छ भन्ने उनले धारणा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= डा. जयराज आचार्य|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको परराष्ट्र नीतिका पञ्चतत्व|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/651810|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> तात्कालिक समयमा, उनले पूर्व र पश्चिमको बाटोहरू बन्द गर्दै काठमाडौँसम्मको यातायातको बाटो खुलाउने इच्छा राखेका थिएँ। पृथ्वीनारायण शाहले स्थानीय उत्पादनलाई जोड दिएका थिएँ। उनको कृति दिव्योपदेशमा उनले विदेशी व्यापारीहरू नेपाल प्रवेश गरेभने यसलाई मरुभूमि बनाएर छोड्ने धारणामा रहेका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायणः राष्ट्रनिर्माता कि विस्तारवादका नाइके ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/74048|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यस्तै सन्दर्भमा उनले विदेशी कपडा लगाउनलाई बहिष्कार गर्ने सल्लाह दिएका थिएँ र स्थानीय मानिसहरूलाई कपडा बुन्न प्रशिक्षण समेत दिएका थिएँ। स्थानीय सम्पत्ति देशबाट बाहिर जान नहुने उनको विश्वास रहेको थियो। उनले नेपाली जडिबुटीलाई विदेशी भूमिमा बेच्न र यसबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई देशमा फिर्ता ल्याउन प्रोत्साहित गरेका थिएँ। उनी पैसा देश भित्र मात्र रहेको हेर्न चाहन्थे। उनले प्रसिद्ध भनाइमा उनले, "प्रजा मोटो भए दरबार पनि बलियो रहन्छ" भनेर बताएका थिएँ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इतिहासलाई जोगाएर राख्नु पर्छ; मार्नु हुन्न|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2019/01/09/74013.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्रिटनेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === रक्षा नीति === पृथ्वीनारायण शाहले किल्लाहरू निर्माणमा जोड दिएका थिएँ। उनले नेपालको भूमिलाई भगवान आफैले बनाएको प्राकृतिक किल्लाको रूपमा लिएका थिए। उनले शिवपुरी, फूलचौकी, चन्द्रगिरी, महादेवपोखरी, पालुङ, डापाचा र काहुलेमा बलियो किल्ला तयार पार्न र प्रत्येकमा तोप राख्न सुझाव दिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहलाई के ले विजयी बनायो ?|युआरएल=https://www.dekhapadhi.com/news/5107|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देखापढी अनलाइन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> भन्ज्याङमा फलामेका ढोकाहरू निर्माण गर्न र ती सबैमा तोपहरू तयारी अवस्थामा राख्ने गरि उनले निर्माण गराएका थिएँ जसमा उनले देशलाई जासूस, शरणार्थी, हत्यारा आदिबाट जोगाउने विश्वास गरेका थिए।<ref name=":3">{{Cite book|title=बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेश|last=आचार्य, बाबुराम|first=नरहरिनाथ, योगी|publisher=श्रीकृष्ण आचार्य|year=२०१४|isbn=978-99933-912-1-0|location=काठमाडौँ|pages=४,५}}</ref> === धार्मिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहमा धार्मिक श्रद्धा निकै रहेको थियो। यीनी काली र [[गोरखनाथ]]का उपासक थिए। यसकारण ले उनले आफ्ना छापमा आफ्नो नाम नलेखी कालीको नामान्तर भवानी र यिनको हतियार [[खड्ग]] राखिदिए। कालीका पूजामा सिन्दूरको प्रयोग हुने हुनाले यो छापमा लगाउँदा पनि सिन्दूरकै व्यवहार गर्ने नियम गरे। यस कारण यो छाप [[लालमोहर]] भन्ने नामले प्रसिद्ध भयो। राज्य भवानीको हो, संरक्षक मा हुँ भन्ने भावना यिनको मनमा थियो। यिनका उत्तराधिकारी महाराजहरूले पनि यस छापलाई आफ्नो छाप मानेर त्यस भावनालाई कायमै राखे। पृथ्वीनारायण शाहले चाँदीका टकमा एकापट्टि आफ्नो नाम राखेर अर्कापट्टि भवानी र गोरखनाथ को नाम समेत छपाउने नियम गरे। पृथ्वीनारायण शाह [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]का पक्षपाती भए पनि [[बौद्ध धर्म]]को आदर गर्दथे। यिनले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] दखल गरे पछी भोटका सक्य लामाले सिम्भु [[चैत्य]] मर्मत गर्न लाग्दा मेरुदण्डको लागि चाहिने अग्राखको लिङ्गो नुवाकोटबाट पथाइदिएका थिए। कीर्तिपुर दखल हुने बित्तिकै त्यहाँका चैत्यका निमित्त केही जमीन दाङ पनि दिए। सेसातका मल्ल राजाहरोका इष्टदेवता टावर वा [[तलेजु भवानी|तलेज्यूका]] पूजाआज्ञा पनि पूर्ववत् कायम राखे। नयाँ रियासत जितिएपछी त्यहाँका देवीदेवताका देवलहरू मर्मत गर्ने र यिनका आजापूजालाई [[गुठी]] जमिन बढाइदिने भारदारहरूको पहिलो काम हुन्थ्यो। यस काममा [[अमरसिंह थापा]] (बडा) विशेष प्रसिद्ध थिए.<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=इतिहास शिरोमणी बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |journal=पूर्णिमा |issue=81 |pages=72 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008091759/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |archive-date=2023-10-08 |access-date=2023-11-01 }}</ref> ==दिव्योपदेश== {{Quote box | quote = मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन यो चार जात छात्तिस वर्णको साझा फूलबारी हो सबलाई चेतना भया।}} {{मुख्य|दिव्योपदेश}}[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्नो अन्तिम समयमा [[शेरा दरबार]] दिएका दिव्योपदेशका कारणले चर्चित छन्। उनका उपदेशहरू आजपनि समय सान्दर्भिक रहेको धेरैको बुझाइ रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज कँडेल|शीर्षक=पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशको सान्दर्भिकता|युआरएल=https://gautambuddhasandesh.com/?p=7491|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण नारायण शाहका अनुसार "बुढाहरू मर्दा कोहि अर्ति दिन्छन्, पछिल्ला पुस्तालाई ती कुरा गतिला हुनाले एकले अर्कालाई भन्दै राज्य सञ्चालन गर्दै जान्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८५</ref> पृथ्वीनारायणले आफ्नो अन्तिम समय तिर भारदारहरूलाई उपदेश दिएका दिए। उनका अन्तिम सन्देशहरूबाट त्यस्ता पेचिला र चोटिला कुराहरू झल्कन्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८४</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चेतना भया|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/136753-1515644040.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == सन्तानहरू == [[File:Idols - Flickr - askmeaks.jpg|thumb|Idols of PrithviNarayan Shah with his two wives]] {| class="wikitable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col" |नाम ! rowspan="2" scope="col" |जन्म ! colspan="2" |विवाह ! rowspan="2" |मृत्यु ! rowspan="2" scope="col" |बच्चाहरू |- ! scope="col" |जीवनसाथी !मिति |- ! scope="row" |[[प्रतापसिंह शाह|युवराजाधिराज प्रतापसिंह]] |५ बैशाख १८०८ |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी]]''(अरु थप पनि छन्)'' | |वि.सं. १८४२ |[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]]<br/>[[विदुरबहादुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]]<br/>[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]]<br/>''(अरु थप पनि छन्)'' |- ! scope="row" |[[बहादुर शाह|अधिराजकुमार बहादुर]] |वि.सं. १८१४ असार ६ |विद्या लक्ष्मी देवी | |वि.सं. १५ असार १८५४ |[[रिपू मर्दन शाह|अधिराजकुमार रिपू मर्दन]]<br/>[[शत्रु मन्जन शाह|अधिराजकुमार शत्रु मन्जन]] |- ! rowspan="2" scope="row" |[[विलासकुमारी|अधिराजकुमारी विलासकुमारी]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[रणभीम शाह]] | rowspan="2" |१७६६ | rowspan="2" | | |- | |- !चौतारिया रणसिंह शाह | | | | | |} == स्मारक == * [[पृथ्वी राजमार्ग|पृथ्वी राज मार्ग]] * पृथ्वी राजपथ * पृथ्वी सालिक([[सिंहदरबार|सिंह दरबार]]) * पृथ्वी सालिक([[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर्]]) * पृथ्वी सालिक, [[चन्द्रागिरी डाँडा|चन्द्रागिरि]] * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, राष्ट्र बिभुती पार्क, पोखरा * [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]] , पोखरा * पृथ्वी संग्राहलय * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, सिन्धुली गदी ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ===उद्धरणहरू=== {{Reflist}} ===पुस्तकहरू=== * {{Cite web |last=दाहाल |first=पेशल |date=२०५७ |title=नेपालको इतिहास |url=https://archive.org/details/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/mode/2up |url-status=dead |archive-url=https://ia802509.us.archive.org/23/items/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/Nepalko%20Itihas%20by%20Peshal%20Dahal_text.pdf |archive-date=२ जेष्ठ २०७९ |access-date=२ जेष्ठ २०७९ |publisher=एम. के. पब्लिशर्स एण्ड डिस्ट्रिब्यूटर्स|ref = {{harvid|दाहाल|२०५७}}}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|२७ पुस|१७७९|१ माघ|१९३१}} {{S-reg|}} |- {{succession box | before = [[नरभूपाल शाह]] | title = [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा | years = १७९९–१८३१| after = नेपालको राजाको रूपमा}} {{succession box | before = गोरखाको राजाको रूपमा| title = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | years = १८३१–१८३४ | after = [[प्रतापसिंह शाह]]}}{{s-end}} {{मूल_सर्ट:शाह, पृथ्वीनारायण}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह| ]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] hyg7vhelvowtbqopkxhj9g49yo5vpe3 0 8304 1391924 1383676 2026-09-29T02:07:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391924 wikitext text/x-wiki {{Infobox North-East India}} '''पूर्वोत्तर भारत''' , [[भारत]]को सुदुर पूर्वीय क्षेत्रहरूको तर्फ सङ्केत गर्दछ जसमा एक साथ जोडिएको '''सात दिदि-बहिनीहरु'''को नामबाट प्रसिद्ध राज्य, [[सिक्किम]] र उत्तरी बङ्गालको केही भाग ([[दार्जिलिंग|दार्जीलिंग]], जलपाईगुडी र कूच बिहार जिल्ला) शामिल छं। पूर्वोत्तर भारत सांस्कृतिक दृष्टिबाट भारतको अरु राज्यहरू भन्दा भिन्न छ। भाषिक दृष्टिकोणबाट यो क्षेत्र तिब्बती-बर्मी भाषाहरूको धेरै प्रचलनको कारण अलगबाट पहचानिन्छ। यस क्षेत्रमा उ दृढ जातीय संस्कृति व्याप्त छ जुन संस्कृतिकरणको प्रभावबाट बची रह गई थियो। यसमा विशिष्ट श्रेणीको मान्यता प्राप्त आठ राज्य पनि छं । यी आठ राज्यहरूको आर्थिक र सामाजिक विकासको लागि १९७१ मा नर्थ ईस्टर्न काउन्सिल (NEC)<ref>[http://necouncil.nic.in/ उत्तर पूर्व परिषद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120415001111/http://necouncil.nic.in/ |date=2012-04-15 }}</ref> को गठन एक केन्द्रीय संस्थाको रूपमा गरिएको थियो, नर्थ ईस्टर्न डेवेलपमाट फाइनहरूस कारपोरेशन लिमिटेड (NEDFi)<ref>[http://www.nedfi.com/about_nedfi.htm नर्थ ईस्टर्न डेवलपमाट फाइनहरूस कर्पोरेशन लिमिटेड.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325021159/http://www.nedfi.com/about_nedfi.htm |date=2012-03-25 }}</ref> को गठन ९ अगस्ट १९९५ लाई गरिएको थियो र उत्तरपूर्वीय क्षेत्र विकास मन्त्रालय (DoNER)<ref>[http://mdoner.gov.in/ पूर्वोत्तर क्षेत्रको विकासका मंत्रालय]</ref><ref>[http://www.northeastvigil.in पूर्वोत्तर निगरानी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070504033809/http://www.northeastvigil.in/ |date=2007-05-04 }} बाट [http://www.northeastvigil.in/facts/?p=116 पूर्वोत्तर क्षेत्रको विकास मंत्रालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719073539/http://www.northeastvigil.in/facts?p=116 |date=2011-07-19 }} {{Cite web |url=http://www.northeastvigil.in/facts?p=116 |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2023-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719073539/http://www.northeastvigil.in/facts?p=116 |archive-date=2011-07-19}}</ref> को गठन सेप्टेम्बर २००१ मा गरिएको थियो। उत्तरपूर्वीय राज्यहरूमा सिक्किम १९४७ मा एक भारतीय संरक्षित राज्य र १९७५ मा एक पूर्ण राज्य बन्यो । [[पश्चिम बङ्गाल]]मा स्थित सिलीगुडी करिडोर जसको औसत चौडाई २१ किलोमीटर देखी ४० किलोमीटरको बीच छ, उत्तरपूर्वीय क्षेत्रलाई मुख्य भारतीय भू-भागबाट जोड्दछ। यसको सीमानाको २००० किलोमीटर भन्दा पनि धेरै क्षेत्र अन्य देशहरू : [[नेपाल]], [[चीन]], [[भुटान]], [[म्यानमार|बर्मा]] र [[बङ्गलादेश]]सँग जोडिएको छ। ==इतिहास== [[File:Assam MK Lion.JPG|thumb|right|180px|असममा बाइहाटा गरियालीको नजीकै मदन कामदेवमा एक क्रूर सिंह उत्खनन भएको छ जुन शक्तिशाली कामरूप-पालसको प्रतिनिधित्व छ (सी. 9 वीं-10 औँ शताब्दी ई.)]] [[File:Assam in 1950s.png|thumb|left|230px|१९५०को दशकमा असमरा राज्यको नक्सा]] {{See also|Political integration of India}} भारतको स्वतन्त्रता पछि ब्रिटिश भारतको उत्तरपूर्वीय क्षेत्रलाई [[असम]]लाई एकल राज्यको अन्तर्गत वर्गीकृत गरियो। पछि स्वतन्त्र त्रिपुरा कमेटी जस्ता धेरै स्वतन्त्रता आन्दोलन समस्त उत्तरपूर्वीय राज्यहरूलाई असमको अन्तर्गत समूहीकृत गरेको विरोधमा चलाईएको थियो। १९६०-७० को दशकमा नागाल्यान्ड, मेघालय र मिजोरम राज्यहरूको गठन गरिएयो। असमको राजधानी [[शिलांग|शिलंग]]बाट [[दिशपुर|दिसपुर]] विस्थापित गररियो, जुन अब [[गुवाहाटी]]को एक भाग हो। शिलंग मेघालयको राजधानी बन्यो. यी सबै राज्यहरूको साथ यिनको अनौठो संस्कृति र इतिहास जोडिएको छ। यस मध्ये अधिकांश क्षेत्र [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिश राज]]को समयमा भारतको मुख्यधारामा शामिल गरिएको थियो जब ब्रिटिश औपनिवेशिक अधिकारिहरूले पारंपरिक अलग अलग सीमानाहरू भएका राज्यहरूलाई आफ्नो क्षेत्र र बाह्य शक्तिहरूको बीच एक मध्यवर्ती क्षेत्र बनाउनको लागि जोड दिए (जस्तै: उत्तरपूर्वमा [[असम]], मणिपुर र [[त्रिपुरा]] र उत्तरपश्चिममा बलुचिस्तान तथा उत्तर पश्चिम सीमान्त प्रदेश). १९४७ मा स्वतन्त्रता पछि भारतीय राज्यहरू र राजनीतिक प्रणालिहरूको विस्तार एक चुनौती रहेको छ।<ref>वर्गीज, वी. जी. (2001) ''[http://www.bgverghese.com/northeast.htm अनफिनिश्ड बिजनिस यी द नर्थ ईस्ट: पौइंटर्स टुवर्ड्स रिस्ट्रक्चरिंग एन्ड रिसर्जेन्स]'' , सातौँ कमल कुमारी स्मारक व्याख्यान, गुवाहाटी</ref> अरुणांचल प्रदेशको अधिकांश भागमा [[चीन]] आफ्नो दावा गर्दछ।{{Citation needed|date=April 2010}} [[१९६२]]मा भए [[भारत-चीन युद्ध]]को कारण [[चीन र भारतको राजनीतिक सम्बन्ध|चीन-भारत सम्बन्धों]]मा तिक्तता आयो। युद्धको कारणलाई लिएर अब पनि भारत र चीन दुइटै पक्षहरूको स्त्रोतहरूमा विवाद छ। १९६२ मा युद्धको दौरान, [[जनवादी गणराज्य चीन|पीआरसी]] (PRC)ले १९५४ मा भारतद्वारा बनाईएका एनइएफए (NEFA) (उत्तर-पूर्वीय सीमांत संस्था)को अधिकांश भागमा कब्जा गर्यो। तर पनि, शीघ्र नैं चीनले स्वयं नैं जीतको घोषणा गर्यो र यू.एन. (U.N.)मा [[सोभियत सङ्घ|सोभियत संघ]]को वीटोको कारण [[मैकमहोन रेखा|मैकमोहन लाईन]]सम्म फिर्ता गयो र [[१९६३]] मा युद्धका समयमा बन्दी बनाएको कैदिहरूलाई पनि छोडिदियो। यो क्षेत्र आफ्नो अनौठो संस्कृति, हस्तकला, मार्शल आर्ट र प्राकृतिक सुन्दरताका लागि जानिन्छ। यस क्षेत्रको समस्याहरूमा विद्रोह, बेरोजगारी, मादक पदार्थहरूको सेवन र आधारभूत सुविधाहरूको अभाव हो। १९९० को दशकमा आर्थिक उदारीकरणको सुरुवातबाट नैं अध्ययनहरूका माध्यमबाट यो प्रकट भएको छ कि विकासका मामिलामा यो क्षेत्र अन्य क्षेत्रहरूको तुलनामा पछाडी परेको छ। ==भूगोल== [[File:ZemathangGlacierView.jpg|thumb|right|235px|सिक्किमबाट हिमालयको दृश्य.]] उत्तरपूर्वीय भारतको जलवायु मुख्यतः नम अर्ध-ऊष्णकटिबंधीय छ र ग्रीष्मकाल गर्म अनि उमस भरा हुन्छ तथा अत्यधिक वर्षा हुन्छ र हल्का ठण्ड पड्दछ। भारतको पश्चिमी तटको साथ साथ, यस क्षेत्रमा पनि [[भारतीय उपमहाद्वीप]]को केही बचेको वर्षा वन स्थित छं. [[अरुणाचल प्रदेश]] र सिक्किम राज्यहरूको पर्वतीय जलवायु ठण्डी हिमाच्छादित सर्दिहरूको साथ हल्का गर्म छ। ==राजनीतिक मुद्दाहरू== [[File:Naga female by retlaw snellac.jpg|right|150px|thumb|नागाल्यान्डको नागा किशोरी]] {{See also|Insurgency in Northeast India}} बेलायती साम्राज्यवादको परिणामस्वरूप उत्तरपूर्वी राज्यहरूको पृथकताबाद त्यसै बेला देखी शुरू भएको थियो जब यस क्षेत्रलाई आफ्नो पारंपरिक व्यवसायिक भागीदारहरू ([[भुटान]], म्यानमार र भारत-चीन)बाट अलग गरिन लागेको थियो।<ref>बरुआ, संजीब (2004), ''बिटवीन साऊथ एन्ड साऊथईस्ट एसिया नर्थईस्ट इन्डिया एन्ड लुक ईस्ट पलिसी'' , सेनिसियस पेपर 4, गुवाहाटी</ref> १९४७ मा भारतीय स्वतन्त्रता र विभाजनले यस एकाकी क्षेत्रलाई भंग गर्दै यसलाई एक स्थल सीमाना क्षेत्र बनाई दियो जो ढिलो गरी जनकारी भयो, तर अहिलेसम्म यसमा अध्ययन गर्न सकिएको छैन।<ref>[http://www.freeindiamedia.com/economy/19_june_economy.htm सातौँ कमल कुमारी स्मारक व्याख्यान] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060525001240/http://www.freeindiamedia.com/economy/19_june_economy.htm |date=2006-05-25 }}.</ref> शीघ्र नैं यो मुख्याधाराको भारतको लागि एक आबद्ध बजार बन्यो.<ref name="khanna2005">खन्ना, सुशील: (2005) ''[http://www.india-seminar.com/2005/550/550%20sushil%20khanna.htm आर्थिक अवसर वा जारी ठहराव]'' संगोष्ठी, जून 2005.</ref> उत्तरपूर्वीय राज्यहरूमा मतदाताहरूको तुलनात्मक प्रतिशत कम छ (भारतको कुल जनसङ्ख्याको ३.८ प्रतिशत) यस लागि तिनलाई [[लोक सभा]]को कुल ५४३ स्थानहरू मध्येबाट मात्र २५ स्थानहरू (कुल सीटहरूको ४.६ प्रतिशत) नैं बाडिएको छ। उत्तरपूर्वीय राज्य धेरै जातीय समूहहरूको गृहभूमि छन् जुन स्व-रक्षणमा लागेका छन।{{Dubious|date=November 2008}}{{Citation needed|date=June 2008}} हालको समयमा, यसमध्ये केही संघर्षहरूले हिंसक रूपले लियो जसको फलस्वरूप [[उल्फा]] (ULFA), एनएलएफटी<ref>[http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/tripura/terrorist_outfits/NLFT.HTM त्रिपुराको नैशनल लिब्रेशन फ्रंट] - दक्षिण एशियली आतंकवाद पोर्टल</ref> (NLFT), एनडीएफबी<ref>[http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/assam/terrorist_outfits/Ndfb.htm नैशनल डेमोक्रेटिक फ्रंट अफ बोडोल्यान्ड (एनडीऍफबी (NDFB)) - असमको आतंकवादी समूह] - दक्षिण एसिया आतंकवाद पोर्टल</ref> (NDFB) र एनएससीएन<ref>[http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/nagaland/terrorist_outfits/NSCN_K.HTM नैशनल सोशलिस्ट कौंसिल अफ नागाल्यान्ड - खपलंग] - दक्षिण एसिया आतंकवाद पोर्टल</ref> (NSCN) जस्ता सशस्त्र विद्रोही समूहहरूको प्रसार हुन थाल्यो। १९६२ को [[भारत-चीन युद्ध]]को शीघ्र पछि नैं र विशेष रूपबाट क्षेत्रमा विद्रोह उठे पछी, यहाँ नियमहरूमा सुरक्षा प्रभाव बढाईएको।<ref>संजीब बरुआ (2001) ''[http://www.manipuronline.com/features/January2005/governorsasgenerals23_1.htm जनरल्स एस गवर्नर्स: डी खुट्टा्लेल पलीटिकल सिस्टम अफ नर्थईस्ट इन्डिया] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703000202/http://www.manipuronline.com/features/January2005/governorsasgenerals23_1.htm |date=2009-07-03 }}, २४ अप्रिल २००९'' लाई पुनःप्राप्त</ref><br> केहि समयदेखी यस क्षेत्रको नियम निर्माताहरू र अर्थशास्त्रीहरूको बीच यस तथ्यलाई व्यापक स्तरमा मान्यता दिईएको छ कि उत्तरपूर्वीय क्षेत्रको विकासमा अवरोधको प्रमुख कारण यसको भौगोलिक अवस्थिति हो।<ref>सचदेवा, गुलशन. पूर्वोत्तरको अर्थव्यवस्था: नीति, वर्तमान शर्तहरू र भविष्यको सम्भावनाहरू. नयाँ दिल्ली: कोणार्क प्रकाशक, 2000, पृष्ठ. 145.</ref> [[विश्वव्यापीकरण|भूमण्डलीकरण]] आएको फलस्वरूप विक्षेत्रीकरण र सीमाना रहित विश्वको धारणाको प्रसार भएको छ जसलाई प्रायः आर्थिक एकीकरणको साथ जोडिन्छ। यसको सीमानाको ९८ प्रतिशत भाग चीन, म्यांमार, भुटान, बङ्गलादेश र नेपालको साथ भएको कारण [[विश्वव्यापीकरण|भूमण्डलीकरण]]को युगमा उत्तरपूर्वीय भारतमा विकासकहरू सम्भावनाहरू धेरै छं।<ref>थोंग्खोलाल होकिप, "भारतको पूर्वोत्तर नीति: निरंतरता र बदलाव" http://www.freewebs.com/roberthaokip/articles/India's_Northeast_Policy_Continuity_and_Change.pdf</ref> परिणामस्वरूप, बुद्धिजीविहरू र राजनीतिज्ञहरूको बीच एक नयाँ नीति विकसित भयो कि एक मात्र दिशा जसको तर्फ उत्तरपूर्वीय क्षेत्रलाई अभिमुख हुनुपर्दछ, उ यो छ कि शेष भारतको साथ राजनीतिक एकीकरण र शेष एसिया, विशेष गरेर पूर्व र दक्षिणपूर्व एसियाको साथ आर्थिक एकीकरणद्वारा नैं विकासको नयाँ मार्ग खुल्नेछ्न् किनभनें शेष भारतबाट आर्थिक एकीकरणको फलस्वरूप कुनै विशेष लाभ प्राप्त भएको छैन। यस नयाँ नीतिको विकासको साथ भारत सरकारले उत्तरपूर्वीय क्षेत्रको विकासको लागि "हेर पूर्व" नीति घोषित गरेको छ। यस नीतिको उल्लेख बाह्य मामलाको मन्त्रालयको २००४ को वर्षांत समीक्षामा छ, जसमा भनिएको छ कि: "भारतको हेर पूर्व नीतिलाई अब यूपीए (UPA) सरकार द्वारा नयाँ आयाम दिइएको छं. विशेष गरेर आफ्नो पूर्वीय तर्फ उत्तरपूर्वीय क्षेत्रको लागि, बीआईएमएसटीयसै (BIMSTEC) मा र भारत-एएसइएएन (ASEAN) शिखर वार्ताद्वारा, दुबैको अर्थव्यवस्था र सुरक्षा हितहरूको लागि अनिवार्य रूपबाट जोडदै, अब भारत एएसइएएन (ASEAN) देशहरूको साथ साझेदारी तर्फ विचार गर्दैछ।"<ref>इयर एन्ड रिव्यू 2004, विदेशी मामलाहरूको मंत्रालय, भारत सरकार. नयाँ दिल्ली.</ref> ==समुदाय== * [[असमिया जाति|असमिया]] * बिश्नुप्रिया मणिपुरी * बोडो * दिमासा * गारो * [[भारतीय गोरखा|गोरखा]] * कार्बी * खासी * कुकी * मणिपूर्ण * मिजो * नागा * रभा * राजबोंगशी * तिवा * त्रिपुरी * बङ्गाली ==यी पनि हेर्नुहोस्== * [[उत्तर भारत]] * [[दक्षिण भारत]] * [[पूर्वी भारत|पूर्व भारत]] * पश्चिम भारत * सेवेन सिस्टर्स स्टेट्स * उत्तर पूर्व भारतमा ईसाई मूल्यवर्गको सूची * पूर्वोत्तर भारतबाट साहित्य * पूर्वी फेयर म्युजिक फाउण्डेशन ==नोट्स== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|North East India}} * [http://easternfare.com/north-east-india-on-facebook.htm फेसबुकमा पूर्वोत्तर भारत - एक पूर्वी फेयर पहल] * [http://www.easternpanorama.in/ पूर्वी पैनोरमा - पूर्वोत्तर भारतको प्रथम समाचार पत्रिका] * [http://www.telegraphindia.com/1100409/jsp/northeast/story_12320117.jsp फेसबुकमा पूर्वोत्तर भारत - टेलीग्राफ] * [http://hmar.net/ पूर्वोत्तर भारतमा स्वदेशी हमार (Hmar) मानिसहरूको इन्फोबेस] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626134037/http://hmar.net/ |date=2009-06-26 }} * [http://www.sinlung.com/ सिंलुंग - पूर्वोत्तर भारतको समाचार] * [http://www.sinlung.net/ सिंलुंग नेटवर्क - पूर्वोत्तर व्यापार निर्देशिका] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081107034600/http://sinlung.net/ |date=2008-11-07 }} * [http://www.northeastvigil.in/ पूर्वोत्तर जागरण - पूर्वोत्तरमा इंफर्मेशनको ठूला र सबैभन्दा पुरानो इंफर्मेशन भंडार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070504033809/http://www.northeastvigil.in/ |date=2007-05-04 }} * [http://www.ignca.nic.in/asp/showbig.asp?projid=cft2 पूर्वोत्तरमा जनजातीय समूहहरूको कला] * [http://www.photojournal.co.uk/timothy_allen_latest_choose.html पूर्वोत्तर भारतको सेवेन सिस्टर्स स्टेट्सबाट तस्वीरहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100403064918/http://www.photojournal.co.uk/timothy_allen_latest_choose.html |date=2010-04-03 }} * [http://www.bishnupriyamanipuri.com/ बिश्नुप्रिया मणिपुरी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207150323/http://bishnupriyamanipuri.com/ |date=2011-02-07 }} * [http://www.northeastindianews.com/ पूर्वोत्तर भारत न्यूजलाईन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110415084637/http://www.northeastindianews.com/ |date=2011-04-15 }} {{कमन्सश्रेणी|Northeast India}} [[श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित]] [[श्रेणी:उत्तरपूर्वी भारत| ]] [[श्रेणी:भारतका क्षेत्रहरू]] e2tvzvv79g3a6k8smcuzmdsl9c1e71q 0 8790 1391903 1380678 2026-09-28T15:24:44Z Bishaldev100 28807 1391903 wikitext text/x-wiki {{प्रमुख लेख चिन्ह}} {{Infobox treaty | name = सुगैली सन्धि | long_name = | image = Sugauli treaty.jpg<!-- Example.png --> | image_width = <!-- 200px --> | image_alt = <!-- alt-text here for accessibility; see [[MOS:ACCESS]] --> | caption = <!-- Example caption for either image style --> | type = | context = | date_drafted = | date_signed = १८७२ मङ्सिर १९<!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | location_signed = सुगौली | date_sealed = | date_effective = १८७२ फागुन २४ | condition_effective = | date_expiration = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} OR: --> | date_expiry = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | mediators = <!-- format this as a bullet list --> | negotiators = <!-- format this as a bullet list --> | original_signatories = <!-- format this as a bullet list --> | signatories = * {{flagdeco|East India Company|1707}} प्यरिस ब्राड्स (इस्ट इन्डिया कम्पनी) * [[चित्र:Flag of Nepal (19th century).svg|30px]] [[गजराज मिश्र]] र [[चन्द्र शेखर उपाध्याय]] (नेपाल) <br> <!-- format this as a bullet list --> | parties = * [[चित्र:Flag of the British East India Company (1707).svg|23px]] [[इस्ट इन्डिया कम्पनी]] * [[चित्र:Flag of Nepal (19th century).svg|30px]] [[नेपाल]] | ratifiers = <!-- format this as a bullet list --> | depositor = <!-- OR: --> | depositories = <!-- format this as a bullet list --> | citations = <!-- format as XX [[Article on Treaty Series|TS]] YYY --> | language = फारसी<!-- OR: --> | languages = <!-- format this as a bullet list --> | wikisource = <!-- OR: --> | wikisource1 = <!-- Up to 5 wikisourceN variables may be specified --> | footnotes = }} [[चित्र:India 1792 shepherd 1923.jpg|200px|thumb|right|greater nepal map with british india map]] '''सुगौली सन्धि''' नेपाल र तत्कालिन इस्ट इन्डिया कम्पनी बीचमा भएको सम्झौता हो जसबाट नेपाल अङ्ग्रेज युद्धको विधिवत समाप्ति भएको थियो। यो सन्धिमा नेपालले आफ्नो अधीनस्थ भूमिको २ तिहाई भू-भाग गुमाउनु परेको थियो। यो सन्धिमा [[इस्ट इन्डिया कम्पनी|ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनी]] र [[नेपाल]] बीच २ डिसेम्बर १८१५ मा हस्ताक्षर भएको र यसको पुष्टि ४ मार्च १८१६ भएको थियो। यो सन्धि गरेर ब्रिटिसद्वारा पर्वतीय राज्य नेपालमाथि दोस्रो पल्ट आक्रमण गरिंदा उब्जेको सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म चलेको अङ्ग्रेज-नेपाली युद्धलाई समाप्त गरियो। सन्धिमा हस्ताक्षर गर्नेमा नेपाल पक्षबाट राजगुरू [[गजराज मिश्र]] र [[चन्द्र शेखर उपाध्याय]] तथा ब्रिटिस (कम्पनी) पक्षका लेफ्टिनेन्ट कर्नेल प्यरिस ब्राड्स थिए। सन्धिमा नेपालले लडाइँंमा जितेको भूमि छोड्नुपर्ने, ब्रिटिस प्रतिनिधि काठमाडौँमा राखिने, गोर्खालाई ब्रिटिस सेनामा भर्ती गरिने र नेपालले अमेरिकी अथवा युरोपी कर्मचारीलाई राख्ने अधिकारबाट पनि वंचित हुनुपर्यो। यस अघि फ्रान्सका कमाण्डरहरूलाई नेपाली सेनालाई तालीम दिने काममा लगाइन्थ्यो। यस सन्धिमा एक तिहाई भूभाग नेपालले गुमाउनु पर्यो। यस अन्तर्गत [[दार्जिलिङ]], [[सिक्किम]]को क्षेत्र पनि पर्छ, यहाँका राजा छोग्यालले अङ्ग्रेज-नेपाली युद्धमा ब्रिटिसलाई सघाएका थिए। नेपालले गुमाएका क्षेत्रहरूमा काली नदीको पश्चिमी भाग [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]](वर्तमान उत्तराखण्ड), [[गढवाल]](वर्तमान उत्तराखण्ड), [[सतलज नदी]]को पश्चिमतर्फका केही क्षेत्रहरू काँगडा (वर्तमान हिमाचल प्रदेश) र तराई क्षेत्रका धेरै भागहरू। तराई क्षेत्रका केही भागहरू सन् १८१६ मा नेपाललाई फर्काइयो र सन् १८५७ को विद्रोहलाई दबाउन नेपालले दिएको सहयोगको निम्ति कृतज्ञता प्रकट गर्न पुनः यस क्षेत्रका केही भागहरू (हालका [[बाँके जिल्ला|बाँके]], [[बर्दिया जिल्ला|बर्दिया]], [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] र [[कञ्चनपुर जिल्ला|कञ्चनपुर]]) सन् १८६५ मा नेपाललाई फर्काइयो जसलाई [[नयाँ मुलुक]] भनिन्छ। नेपाल अधिराज्यमा प्रवेश पाउने ब्रिटिस प्रतिनिधि एडवार्ड गार्डनर नैं प्रथम पश्चिमी प्रतिनिधि भए। उनी उत्तर काठमाडौँको एउटा परिसरमा बसे, जुन परिसरलाई [[लाजिम्पाट]] भनिन्छ र यहाँ भारत र ब्रिटिसका दूतावासहरू छन्। सुगौली सन्धिलाई सँच्याउने अर्को सदाको निम्ति [[सन् १९२३ को नेपाल-बेलायत सन्धि|शान्ति एवम् मैत्री सन्धि]] डिसेम्बर १९२३ मा भयो जसमा ब्रिटिस प्रतिनिधिलाई ब्रिटिस राजदूतको दर्जा दिइयो। भारत स्वतन्त्र भएपछि भारत र नेपाल बीच ताजा सम्बन्ध राख्न अलग्गै सन्धि गरियो। == सुगौली सन्धिअघि == [[चित्र:सुगौली सन्धि.png|thumb|200px|सुगौली सन्धिले सीमारेखामा ल्याएको अन्तर]] सुगौली सन्धि हुनु अघि [[दार्जिलिङ|दार्जिलिङ]], पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिस्टा]]सम्म, दक्षिण-पश्चिममा [[नैनीताल]], [[कुमाउँ मण्डल|कुमाउँ]], [[गढवाल मण्डल|गढवाल]] र पश्चिममा बशाहरसम्म नेपालको भूभाग थियो तर वर्तमान कालमा यी क्षेत्र भारतका भूभागमा पदर्छन्। === नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध === {{मुख्य|नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध}} == सन्धिवार्ता == नेपालीहरूले बहादुरीसाथ लडेका थिए, तापनि धन र जनले सुसंपन्न शत्रुसितको भीषण मुकाबिलामा नेपाल विजयी हुन सकेन। सेनापति काजी [[अमरसिंह थापा]]को [[आत्मसमर्पण (सैन्य)|आत्मसमर्पण]] पछि त नेपालको युद्ध जित्ने आशा नै मर्न गयो, र अन्तमा विवश मे सन्धिको प्रस्तावका निम्ति बाध्य हुनुपयो। आखिर सन्धिका निम्ति कुरा चल्यो। नेपालसरकारको प्रतिनिधिस्वरूप [[गजराज मिश्र|गजराज]] [[गजराज मिश्र|मिश्र]] तथा [[चन्द्रशेखर उपाध्याय]]हरूले -ब्रिटिस कम्पनीसरकारका प्रतिनिधिस्वरूप भई आएका कर्नल ब्राडशासित सन्धिवार्ताहरूमा भाग लिए। वार्तामा कम्पनी सरकारका प्रतिनिधिले- 'नेपालको सम्पूर्ण तराईक्षेत्रमा कम्पनी सरकारको अधिकार हुनेछ' भन्ने शर्त राखेको हुँदा पहिलो वार्ता असफल भई टुंगियो। प्रतिनिधिहरू आफआफ्नो देशमा फर्की पुनः युद्धको तयारीमा लाग्न थाले। पछि कम्पनीसरकारका अधिकारीहरूले नेपालको सम्पूर्ण तराई खण्ड लिने मनसुबालाई त्यागेर कोशी र गण्डकीको बीचको भूभाग र अरू केही- क्षेत्र मात्र आफुसँग राखी त्यसको सट्टा दुई लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई दिने भन्ने शर्त राखी सन्धि गर्न मञ्जर गरी प्रतिनिधि पठाएको हुँदा- पुनः सन्धिवार्ता चालू हुन गयो। सन्धिको प्रस्तावनामा मेजर ब्राडशाले सन् १८१५ डिसेम्बर २ तारीखका दिन सही गरे; र नेपाली प्रतिनिधिले चाहिँ २८ नोवेम्बरमा सही गरिसकेका थिए। यस सन्धिको आखिरी दफामुताबिक नेपालसरकारबाट पन्ध्र दिनभिन्न तथा बृटिश गवर्नर जनरलबाट बीस दिनभित्र, अथवा सकेसम्म त्योभन्दा पनि अगाडि स्वीकृति लिनुपर्ने थियो। तर निश्चित अवधिभिन नेपालसरकारबाट स्वीकृति प्राप्त हुन सकेन। नेपालदरबारमा अङ्ग्रेजद्वारा प्रेषित यस सन्धिलाई स्वीकार गर्ने नगर्ने, भन्ने कुरामा ठुलो बहस चल्यो। [[अमरसिंह थापा]], [[रणजोर थापा]]हरू पुनः युद्ध गर्ने पक्षमा थिए। उनीहरूको विचारानुसार वर्षा प्रारम्भ हुनासाथ अङ्ग्रेजहरू पछाडि हट्न बाध्य हुने थिए। तर त्यस बेलाको स्थिति यस्तो भैसकेको थियो कि लडाइँ जारी गरिराख्नमा नेपाललाई कल्याण थिएन, न त संभव नै थियो। सन्धिपत्रमा नेपालसरकारतर्फबाट निश्चित अवधिभिन्न सही नभएकोले तथा नेपालको युद्ध ने गर्ने इरादा थियो भन्ने किसिमको सूचना पाएकोले- [[मेजर जनरल]] [[डेभिड अक्टरलोनी|अक्टरलोनी]]को नेतृत्वमा एक दल फौजले काठमाडौँतिर प्रस्थान गयो। युद्ध जारी गर्नुपर्छ भन्ने भारादारमध्येका [[रणजोर थापा]]ले आफ्नो नेतृत्वमा रहेको [[हरिहरपुरगढी|हरिहरपुरको गढी]]लाई रक्षा गर्न सकेनन्। उता अक्टरलोनी [[चुरे|चुरेको पहाड]] हुँदै मकवानपुर पुगे। [[मकवानपुरको लडाइँ (बि.सं. १८७२)|मकवानपुरमा पनि नेपालीहरू हारे]]पछि नेपालसरकारका युद्धपक्षीय भारादारहरूसमेत सन्धिका निम्ति तयार भए। नेपालसरकारका प्रतिनिधि गराई लालमोहर लागेको सन्धिको प्रतिलिपिसमेत दिइएर चन्द्रशेखर उपाध्याय मकवानपुर पठाइए। नेपालीहरूले अगाडि नै कुरा टुंगिसकेकोमा सन्धिमा सही नगरी युद्ध लम्ब्याएको अपराधमा- पूर्वनिश्चित सन्धि मात्र लागु नभइ चूरेसम्म कम्पनीसरकारको सीमाना हुनेछ, भनी [[डेभिड अक्टरलोनी]]ले कुरा थपे। युद्ध जारी गर्नुपर्छ,भन्ने भारादारहरू त्यसमा पनि मञ्जर गरी सन्धिका निम्ति लडखडाइसकेका थिए। नेपालसरकारको स्वीकृतिको छाप लागेको सन्धिपत्रको प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायले सन् १८१६ मार्च ४ तारीखका दिन (संवत् १८७२ सालमा) दिउँसोको साढे दुई बजे अङ्ग्रेज कम्पनीसरकारका प्रतिनिधिका हात मकवानपुरमा सुम्पे, तथा अङ्ग्रेज प्रतिनिधिले [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|बृटिश गवर्नर जनरल]]बाट स्वीकृत गरिएको प्रति नेपाली प्रतिनिधिको जिम्मा लाइदिए। र यसरी करीब २ वर्षदेखि नेपाल र बृटिश भारतको बीच चलेको युद्ध बन्द भइ शान्ति कायम भयो।<ref name="चित्तरञ्जन">{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=|date=२०३५ साल|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|isbn=|url=}}</ref> === पुरक सन्धि === लडाइँ थामिएपछि, मुख्तियार [[भीमसेन थापा|भिमसेन थापा]]- उक्त सन्धिअनुसार २ लाख रुपियाँ नेपालसरकारलाई तिर्ने भई तराईको जुन क्षेत्र कम्पनी सरकारको भनी घोषित गरिएको थियो - त्यसलाई कूटनेतिक एवम् शान्तिपूर्ण तरिकाबाट फर्काउने कोशिशमा लाग्न थाले। सुरुमा पूर्वतर्फको केही भाग फर्काउनमा उनी सफल भए। अनि बाँकी भूमि पनि फर्काउने उद्योगमा उनी लाग्न थाले। बृटिश कम्पनी सरकारले पनि नेपाललाई प्रतिवर्ष २ लाख रुपियां तिरेर आफ्नो पासमा राखेको तराईको भू-भागबाट हुने सालिन्दा आम्दानी गणित गरी हेर्दा लाभकर नदेखिएकोले- त्यस जग्गालाई फर्काउन ने श्रेयस्कर ठान्यो। त्यसपछि कम्पनीसरकारले नेपालसरकारलाई एउटा पत्र लेखी, सन्धिपत्रमा नेपालको चित्त दुखेको शर्त छोड्ने - (अर्थात् उक्त भूभाग नेपाललाई नै फर्काउने) मंजुरीको घोषणा गयो। त्यस घोषणा- लाई नेपाल सरकारले पनि पत्रद्वारा धन्यवाद दिदै स्वीकार गयो। रुपियाँ लिने गरी यस प्रकार सङ्घिको समयमा सालिन्दा २ लाख छोड्नुपरेको तराईको भूभाग - पुनः फर्काउनमा नेपालसरकार समर्थ भयो। मुख्तियार भीमसेन थापार्क अथक परिश्रम एवम् चलाकीद्वारा बृटिश कम्पनीसरकारले ती क्षेत्रहरू नेपाललाई फर्काउन मंजूर गरेको हो। यस सफलताका निम्ति नेपालले पनि भीमसेन थापालाई श्रेय दिएको छ।<ref name="चित्तरञ्जन2">{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=११६|date=२०३५ साल|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|isbn=|url=}}</ref> == सन्धिको वैधता== १. सन्धिको अनुच्छेद ९ मा राजाद्वारा सन्धि मञ्जुर गरिनु पर्ने कुरा लेखिएको भएपनि राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाण युद्ध बिक्रम]]बाट यस्तो गरेको कुनै रिकर्ड छैन। २. ब्रिटिसलाई नेपालले सन्धिको पालना गर्दैन भन्ने ठुलो डर थियो। यस कारण गभर्नर जनेरल डेबिड अक्टरलोनीले ब्रिटिस सरकारको पक्षबाट सन्धि लागु भएको पुष्टि गरे र सन्धिको एक प्रति चन्द्रशेखर उपाध्यायलाई सुम्पिइयो। == सीमा विवाद== सन्धिमा राष्ट्रको सीमांकन स्पष्ट नभएकोले आज पनि विवाद कायम छ। * सन्धिमा सीमा रेखा स्पष्ट नभएकोले सीमांकन गर्न समस्या परिरहेछ। लगभग ६०००० हेक्टेयर जमिनमा आज पनि विवाद छ।यी जमिनहरूमा दाबी प्रतिदाबी, बहस आदी चलिरहेका छन्। * परिणाम स्वरूप नेपाल भारत सीमामा अतिक्रमणका आरोपहरू एकार्कामा लगाइन्छ। यस्ता ५४ वटा क्षेत्रहरू छन्। यिनमा [[कालापानी]], [[लिम्पियाधुरा]], [[सुस्ता गाउँपालिका|सुस्ता]], [[मेची अञ्चल|मेची]]क्षेत्र, टनकपुर, सन्दाकपुर, [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]], हिले थोरी आदि हुन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] *[[नेपाल-बेलायत सन्धि, १८६०]] *[[:en:List of treaties|सन्धिहरूको सूची]] *[[सिक्किम]] *[[:en:Kumaon Division|कुमाउ]] *[[:en:Garhwal Kingdom|गडवाल]] *[[विशाल नेपाल]] ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.nepalicongress.org.np/contents/nepal/treaties/2.php Treaty Text and Related Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060528083207/http://www.nepalicongress.org.np/contents/nepal/treaties/2.php |date=2006-05-28 }} *[http://www.nepaldemocracy.org/documents/treaties_agreements/nep_india_open_border.htm Indian-Nepalese Border] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालको परराष्ट्र सम्बन्ध}} [[श्रेणी:नेपालले लडेका युद्धहरू]] [[श्रेणी:नेपालले गरेका सन्धि]] [[श्रेणी:नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] emw7bl8oq8ac0qz8h4x0d29zsvfyumk 0 9772 1391916 1383352 2026-09-29T00:44:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391916 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox |image = Starr 071024-0216 Mangifera indica.jpg |image_caption = [[भारतीय आँप]] [[आँप|फल]] |taxon = Mangifera |authority = [[कार्ल लिनियस]] |synonyms = 'फानरङ्गिया पोइलाने' <small>टार्डे</small> |synonyms_ref = <ref name="GRIN">{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7230 |title=Genus: ''Mangifera'' L. |work=Germplasm Resources Information Network |publisher=United States Department of Agriculture |date=2009-11-23 |access-date=2010-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619202144/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?7230 |archive-date=2009-06-19 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Anacardiaceae/Phanrangia/|title=Phanrangia — The Plant List|website=www.theplantlist.org}}</ref> }} '''आँप''' म्याङ्गिफेरा वर्गमा पर्ने तथा उष्ण हावापानी भएको स्थानमा हुर्कने एक प्रकारको गुलियो तथा अमिलो [[फलफूल|फल]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/06/688240 |title=आँप खाँदै हुनुहुन्छ ? यी कुराको ख्याल-विचार गरौं |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-12-25}}</ref> यसको रूख अत्यन्त उपयोगी, दीर्घजीवी, सघन तथा विशाल हुन्छ। फलको राजा भनेर चिनिने आँप [[नेपाल]]मा पूर्वदेखि पश्चिम तथा दक्षिणको [[तराई]] देखि [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाड]] (३,००० फिटको उचाइसम्म) हुन्छ। अनुकुल जलवायु पाउँदा यसको रूख करिब ५०-६० फिटसम्म अग्लो हुन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/aanp-dherai-khaae-ysto-hunch-asr-132039 |title=आँप धेरै खाए, यस्तो हुन्छ असर |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2021-12-25}}</ref> वैज्ञानिक वर्गीकरण [[वनस्पति|वनस्पति जगत]]को ऐनाकार्डियेसी वर्गमा पर्ने आँपका केही रूखहरू धेरै नै अग्ला हुन्छन्।<ref>{{Cite web |url=https://nepalpatra.com/agriculture/31389/ |title=आँप खेती गर्ने तरिका |website=नेपाल पत्र |language=नेपाली |accessdate=2021-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225142132/https://nepalpatra.com/agriculture/31389/ |archive-date=2021-12-25 }}</ref> आँपको रूख एक [[फूल फुल्ने वनस्पति|फूलफुल्ने]] जातको, ठुलो स्थलीय वनस्पति हो। यसको फलमा दुई दलीय बिऊ हुन्छ। यसको फूल स-साना एवम् समूहमा हुन्छन्। आँपको पात सरल, लामो तथा टुप्पोमा चुच्चो परेको हुन्छ। यसको जरा लामो र बलियो हुन्छ। यसको फल एक बीज भएको सरस र गुदीयुक्त हुन्छ। आँपको फल विश्वप्रसिद्ध, स्वादिष्ट र अत्यन्तै पौष्टिक फल हो त्यसैले यसलाई फलहरूको राजा पनि मानिन्छ। यसको स्वाद काचोमा अमिलो र पाकेपछि गुलियो हुन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://newsabhiyan.com/news-details.php?nid=138925 |title=फलको राजा ‘आँप’ को महत्व |website=न्युज अभियान |language=नेपाली |accessdate=2021-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225142137/https://newsabhiyan.com/news-details.php?nid=138925 |archive-date=2021-12-25 }}</ref> हिन्दु शास्त्रमा यसलाई अमृत फल भनिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/34859/ |title=फलको राजा आँपका फाइदैफाइदा |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2021-12-25}}</ref> आँपमा औषधीय गुण हुन्छ। [[आयुर्वेद]]का अनुसार, आँपका पाँचै अङ्ग अर्थात् बोक्रा, जरा, पात, फल, फूल सबै काममा आउँछन्। पाकेको आँप गुलियो, वीर्यवर्धक, पौष्टिक, वायुनाशक, कान्तिदायक, शीतल, पित्तनाशक हुन्छ। आँपको सेवनले भोक पनि बढ्ने गर्छ। यसले मुटुलाई बलियो बनाउनुको साथै पित्तलाई नियन्त्रणमा ल्याउने काम गर्छ।<ref>{{Cite web |url=https://gyanbigyan.net/archives/257 |title=आँप फलको राजा मात्र होइन, हजारौ रोगको उपाय पनि हो, जान्नुहोस् आश्चर्यजनक फाइदाहरू |date=2020-07-09 |website=ज्ञानविज्ञान |language=नेपाली |accessdate=2021-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225142140/https://gyanbigyan.net/archives/257 |archive-date=2021-12-25 }}</ref> पाकेको आँपमा [[प्रोटिन]], [[बोसो]], खनिज पदार्थ, [[कार्बोहाइड्रेट]], [[क्याल्सियम]], फोस्फोरस, फलाम, भिटामिन 'ए', 'सी' र 'बी' लगायत पाइन्छ। आँपको मुख्य घटक सर्करा हो, जुन विभिन्न फलमा ११ देखि २० प्रतिशतसम्म हुन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.prasashan.com/2019/07/11/126702/ |title=यस्ता छन् आँप खानुका फाइदा |website=प्रशासन |language=नेपाली |accessdate=2021-12-25}}</ref> आँपमा पाइने मुख्यतः चिनी त्यसको खानयोग्य खण्डको ६.७८ देखि १६.९९ प्रतिशतसम्म हुन्छ। ग्लुकोज र अन्य सर्करा भने १.५३ देखि ६.१४ प्रतिशतसम्म पाइन्छ। आँपमा टार्टरिक र मेलिक अम्लसमेत पाइन्छ। साइट्रिक अम्ल भने थोरै मात्रामा हुन्छ। यो अम्ललाई मानव शरीरले उपयोग गर्ने गर्छ। यो अम्ल शरीरमा क्षारीय सञ्चय कायम राख्न सहयोगी हुन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-05-30/409954.html?is_ifooter=1 |title=Kantipur-समय आँपको - कान्तिपुर समाचार |website=कान्तिपुर |language=नेपाली |accessdate=2021-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225142132/https://ekantipur.com/ampnews/2015-05-30/409954.html?is_ifooter=1 |archive-date=2021-12-25}}</ref> आँपमा प्रोटिन ९.६ प्रतिशत, बोसो ०.१, खनिज पदार्थ ०.३, रेसा १.१, फोस्फोरस ०.०२ र फलाम ०.३ प्रतिशत पाइन्छ। एक सय ग्राम आँपमा करिब ९० क्यालोरी ऊर्जा हुन्छ। ==औषधोपचार== *कब्जियत र अधिक वायु भएमाः :आँपको कोया आगोमा पोल्ने र त्यस भित्रको गुदी निकाल्ने र त्यसमा १/४ भाग [[हिङ]] र [[नुन|सिदेनून]] मिसाएर औषधीलाई सिसीमा राख्ने र आवश्यकता अनुसार १/२ ग्राम औषधी मनतातो पानीसँग खाने गरेमा १/२ दिनमै ठीक हुन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{आयुर्वेदिक औषधोपचारहरू}} {{Commonscat|Mangifera|आँप}} [[श्रेणी:भारतीय मसलाहरू]] [[श्रेणी:औषधीय विरुवाहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशका राष्ट्रिय चिह्नहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानका राष्ट्रिय चिह्नहरू]] [[श्रेणी:एसियाका मूल फलहरू]] [[श्रेणी:औषधि]] [[श्रेणी:दक्षिणपूर्व एसियाली परिकारहरू]] g1ld5fnw00l5agtliwckg8dx2zvel23 0 10433 1391929 1217242 2026-09-29T03:14:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391929 wikitext text/x-wiki {{Geobox | River <!-- *** Name section *** --> | name = कनकाई नदी | native_name = | other_name = | other_name1 = <!-- *** Image *** ---> | image = Evening view of Kankai bridge and river.jpg | image_size = 300px | image_caption =[[महेन्द्र राजमार्ग]] अन्तर्गतको कनकाई पुल <!-- *** Etymology *** ---> | etymology = <!-- *** Country etc. *** --> | country = नेपाल | country1 = भारत | state = | state1 = | region = | region1 = | district = | district1 = | city = | city1 = | city2 = | landmark = | landmark1 = <!-- *** Geography *** --> | length = | watershed = | discharge_location = | discharge = | discharge_max = | discharge_min = | discharge1_location = | discharge1 = <!-- *** Source *** --> | source_name = महाभारत लेख | source_location = | source_district = | source_region = | source_state = | source_country = नेपाल | source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS = N | source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW = E | source_elevation = | source_length = <!-- *** Mouth *** --> | mouth_name = महानन्दा नदी‎ | mouth_location = [[दलखोला]] नजिक | mouth_district = किशनगंज जिल्ला‎ | mouth_region = | mouth_state = बिहार | mouth_country = भारत | mouth_lat_d = 25 | mouth_lat_m = 52 | mouth_lat_s = 59 | mouth_lat_NS = N | mouth_long_d = 87 | mouth_long_m = 47 | mouth_long_s = 53 | mouth_long_EW = E | mouth_elevation = <!-- *** Tributaries *** --> | tributary_left = | tributary_left1 = | tributary_right = रतुवा खोला | tributary_right1 = <!-- *** Free fields *** --> | free_name = | free_value = <!-- *** Map section *** --> | map = | map_size = | map_caption = }} '''कनकाई नदी''' [[मेची अञ्चल]]को सबैभन्दा ठूलो नदी हो। यो इलामका प्रमुख चार नदी [[जोगमाई नदी]], [[माई नदी]], [[पुवामाई नदी]] र [[देउमाई नदी]] मिसिएर बनेको छ। यो नदी [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत पर्वत श्रृङ्खला]]बाट उत्पत्ति भई [[झापा जिल्ला]]को [[दोमुखा]] क्षेत्रबाट तराइमा प्रवेश गर्दछ र [[सप्तकोशी नदी|कोशी नदी]]मा मिलेर [[बङ्गालको खाडी]]मा पुग्दछ। [[महेन्द्र राजमार्ग]]को कनकाई नदी माथि बनेको ७०३ मीटर लामो पक्की पूल बर्दियाको कोठीयाघाट पुल पछिको नेपालको दोस्रो लामो पूल हो।<ref>{{cite web |url=http://dccjhapa.gov.np//wp-content/uploads/2016/07/District-Population-Report-2069_70_jhapa.pdf |title=जिल्ला जनसङ्ख्या पार्श्वचित्र झापा |publisher=जिल्ला जनस्वास्थ्य कार्यालय, झापा |format=PDF |access-date=18 January 2020 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-09-25/396258.html?is_ifooter=1 |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2024-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506133642/https://ekantipur.com/ampnews/2014-09-25/396258.html?is_ifooter=1 |archive-date=2024-05-06}}</ref>सोही पूल भएको [[कनकाई धाम कोटीहोम|कोटीहोम]] क्षेत्रमा हरेक [[माघे सङ्क्रान्ति|माघे संक्रान्ति]]मा [[मकरमेला]] अथवा [[माईमेला]] लाग्ने गर्दछ। यस नदीलाई पवित्र नदीको रूपमा पूजा र सम्मान गरिन्छ। यस नदीबाट [[कनकाई नहर]]को निर्माण गरी झापाका केही क्षेत्रमा सिंचाई सुविधा पुर्‍याइएको छ । ==चित्र सङ्ग्रह== <gallery > kankai_river.png| कन्काइ नदीले कटान गरेर जिर्ण बन्दै गरेको पुल र किनारको फोहोर Image_of_kankai_river.JPG|कन्काइ नदी Kankai_nadi_ko_ek_tasweer.jpg| कनकाई नदी पुलबाट Inkai_pul_2.jpg |कनकाई नदीको पुल Kankai_pul.jpg | कनकाई नदीको पुलमा सवारी साधन Kankai_nadima_baneko_pulko_bord.jpg | कनकाई नदीको पुलको विवरण एक बोर्डमा Evening_view_of_Kankai_bridge_and_river.jpg |कनकाईको साझ पख </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{झापाका नदीहरू}} {{नेपालका नदीहरू}} {{नेपालको जलसम्पदा}} {{stub}} [[श्रेणी:नेपालका नदीहरू]] [[श्रेणी:झापाका नदीहरू]] [[श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:खोला]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नदीहरू]] [[श्रेणी:बिहारका नदीहरू]] nt37i16i8b4d75ssz02lbrcr2yby05r 0 12093 1391965 1387924 2026-09-29T10:54:39Z Sweadi 79185 /* चित्रवाली */ 1391965 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = bandipur.jpg | image_caption = बन्दिपुरबाट देखिने पहाडी दृष्य | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = तनहुँ जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[तनहुँ जिल्ला]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = |<!-- Politics --> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-tanahun/bandipur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = सुरेन्द्रबहादुर थापा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = पञ्चमाया गुरुङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापना | established_date = २७ फागुन २०७३ <!-- Area -->| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 102<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population -->|population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=42&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 18532 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = जातीयता <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | latd = 27.939 | longd = 84.405 | coordinates_display = title,inline | coordinates_type = type:adm4th_region:NP_source:unmaps-enwiki | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = +९७७-६५ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[बन्दिपुर|बन्दीपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://bandipurmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[तनहुँ जिल्ला]]का ६ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो। आर्थिक वर्ष २०६८/६९ को बजेटमार्फत् मुलुकमा ४१ नयाँ नगरपालिका थपिँदा बन्दिपुरलाई नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref name="थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)">{{cite news|title=थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)|url=http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html|accessdate=वैशाख २५|agency=कान्तिपुर पोस्ट|publisher=[http://www.ekantipur.com/np/ कान्तिपुर पोस्ट]|date=२०७१ वैशाख २५|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023050926/http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html|archive-date=2014-10-23}}</ref> यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[धरमपानी, तनहुँ|धरमपानी]] र बन्दिपुर गाउँ विकास समिति समावेश गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=बन्दीपुर नगरपालिका|url=http://bandipurmun.gov.np/|website=बन्दीपुर नगरपालिका|ref=http://bandipurmun.gov.np/|access-date=2017-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418182558/http://bandipurmun.gov.np/|archive-date=2017-04-18}}</ref> विसं २०७३ सालमा नेपालको नयाँ प्रादेशिक संरचना कायम गर्दा साविकको बन्दिपुर नगरपालिकामा [[घाँसीकुवा]]का (१,९) वडाहरू, र [[केशवटार]]का (१,९) वडाहरूलाई समेटेर बन्दिपुर गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=तनहुँका दुई नगरपालिका गाउँपालिका निर्धारण|url=http://www.karobardaily.com/news/71057|accessdate=२४ पौष, २०७३|work=कारोबार|date=२४ पौष, २०७३|ref=http://www.karobardaily.com/news/71057}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=२८ फाल्गुण २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/|archive-date=2017-05-18}}</ref> बन्दिपुर गाउँपालिकाको केन्द्र साविक बन्दिपुर नगरपालिकाको कार्यालय रहेको छ।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> बन्दिपुर गाउँपालिकामा ६ [[वडा]]हरू रहेका छन । बन्दिपुरको कुल [[क्षेत्रफल]] १०२ वर्ग कि.मी. छ ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> बन्दिपुर नेवारी कला र संस्कृतिको लागि पनि प्रसिद्ध छ। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १८,५३२ रहेको छ भने यहाँ ५,२०८ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ बन्दिपुर गाउँपालिकाको वडागत विवरण ! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[बन्दिपुर]] (१) र [[घाँसीकुवा]] (१) || ४,७५८ || १३.१२ || ३६२.६५ |- | २ || [[बन्दिपुर]] (२-३) र [[धरमपानी, तनहुँ|धरमपानी]] (१-२) || ३,१४६ || १८.०२ || १७४.५८ |- | ३ || [[घाँसीकुवा]] (९) र [[केशवटार]] (१, ८-९) || २,०१७ || १५.५२ || १२९.९६ |- | ४ || [[बन्दिपुर]] (४-६) || ३,९७८ || १०.५ || ३७८.८६ |- | ५ || [[बन्दिपुर]] (७-९) || २,६१७ || १३.९ || १८८.२७ |- | ६ || [[धरमपानी, तनहुँ|धरमपानी]] (३-९) || २,०१६ || ३०.४७ || ६६.१६ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १८,५३२ !! १०१.५३ !! १८२.५३ |} ==इतिहास== बन्दिपुर [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]को पुरानो [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] [[सहर]] हो । यो शहर [[मोटरगाडी|मोटर]] यातायातको सुविधा नहुँदा पश्चिम पहाडको मुख्य [[व्यापार|व्यापारीक]] नाकाको रूपमा रहेको थियो । [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]], [[कास्की जिल्ला|कास्की]], [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] र [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]]को लागि दक्षिणबाट सामान ल्याउने र [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी]] भेगबाट सामान दक्षिण पठाउने मुख्य स्थलको रूपमा यो नाकाको विकास भएको हो । तनहुँ जिल्लाको सदरमुकामको रूपमा रहेको यस ठाउँबाट विसं २०२५ सालमा उक्त सदरमुकामलाई [[व्यास नगरपालिका|दमौली]] सारिएको थियो । == भुगोल तथा संस्कृति == [[नेवार जाति|नेवार]] [[संस्कृति]]मा लिपिएको बन्दिपुरको सहरी संरचना साढे दुई सय वर्ष पुरानो मानिन्छ । रहनसहन, थिति र संरचनाका साथसाथ प्राकृतिक सौन्दर्य बन्दिपुरका विशेषता हुन् । बन्दिपुर वरिपरिका [[गाउँ]]मा [[मगर जाति|मगर]] संस्कृतिको अवलोकन गर्न पाइन्छ । [[हिमालय]]को फराकिलो दृश्य बन्दिपुरको विशेषता हो । बजारबाट दश मिनेट परको टुँडिखेलबाट हिमालको [[हिउँ]]मात्र देखिँदैन, ३०० कि.मी. फराकिलो क्षितिजमा फैलिएका [[फाँट]], [[पहाड]] पनि देखिन्छन् । बन्दिपुरबाट [[पूर्व]]पट्टि [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]को [[उत्तर]]मा पर्ने [[जुगल हिमाल|जुगल]] देखिन्छ । [[पश्चिम]]तिर चाहिँ [[लाङटाङ]], [[गणेश]], [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] ([[मनास्लु हिमाल|मनास्लु]], हिमचुली तथा [[बौद्धगुम्बा|बौद्ध]]सहित), [[अन्नपूर्ण हिमाल|अन्नपूर्ण]], [[धौलागिरि हिमाल|धौलागिरि]] र [[कुञ्जिनी|काञ्जिरोवा]] हिमाल फेददेखि टुप्पोसम्मै देखिन्छन् । तलतिर [[मर्स्याङ्दी नदी]]ले बनाएका [[उपत्यका]] हेर्दा लाग्छ, बन्दिपुर उपत्यका माथि झुण्डिइरहेको छ ! बन्दिपुरले प्राकृतिक भ्यु टावरको उपमा यसै पाएको होइन । बन्दिपुरबाट दुई घण्टा हिँडेर पातालीद्वार वा [[स्वर्गद्वारी]] गुफा पुग्न सकिन्छ । यहाँको सिद्ध गुफा नेपालकै सबैभन्दा ठूलो गुफा मानिन्छ । बन्दिपुर वरिपरिका डाँडा [[पदयात्रा|हाइकिङ]]का दृष्टिले पनि उपयुक्त मानिन्छन् । बन्दिपुर [[प्याराग्लाइडिङ]]का लागि पनि चर्चित छ । ११५० मिटर उचाइमा रहेको [[भन्ज्याङ|भञ्ज्याङ]] चौतारा, बुरुञ्चे डाँडाबाट ग्लाइडरहरू तल फाल हाल्ने गर्छन् । [[पोखरा उपत्यका|पोखरा]]का कम्पनीहरूले यहाँको प्याराग्लाइडिङको व्यवस्थापन गरेका छन् । [[सेती नदी]]मा [[राफ्टिंग]] गर्न दमौली आउनेहरूले पनि बन्दिपुरमा एक दिन बास बस्ने गरेका छन् । [[मुग्लिङ|मुग्लिन]]बाट आधा [[घण्टा]] जतिमा [[गाडी]]मा [[पृथ्वी राजमार्ग]]को [[डुम्रे|डुम्रेबजार]] पुगिन्छ । त्यहाँबाट दुई किमि पश्चिममा पिप्ले, जहाँबाट आधा घण्टा [[मोटरगाडी|मोटर]] यात्राबाट पुरानो पहाडी सहर बन्दिपुर पुग्न सकिन्छ । पहाडी संस्कृति, पहाडी दृश्य र पहाडी पैदल यात्राका लागि बन्दिपुर अत्यन्त उपयुक्त गन्तव्य हो । [[मङ्सिर|मंसिर]]तिर जानुभयो भने हिमाल हेर्दै बन्दिपुरे [[सुन्तला]]को स्वाद लिन पाउनुहुन्छ । मध्य[[जेठ]]देखि मध्य[[असार]]सम्म आउने [[आगन्तुक शब्द|आगन्तुक]]को बजारमा मानिसले मात्र होइन, बाटैभरि चौबीस जातिका [[सुनगाभा]]ले पनि स्वागत गर्छन् । बन्दिपुरमा घुम्नको लागि बसोबासको समस्या छैन । टुँडिखेलमा सुविधासम्पन्न रिसोर्ट मात्र छैन, पुराना [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] [[घर]]हरूलाई पनि मध्यमस्तरको बसोबासका निम्ति उपयुक्त होटलका रूपमा विकसित गरिएको छ । यहाँका कतिपय घरहरूमा खाना र बिहानको [[खाजा]] खाने गरी सशुल्क पाहुना भएर बस्न सकिने व्यवस्था पनि छ । बन्दिपुरका प्रमुख आकर्षणहरूमा खड्गदेवी माई [[मन्दिर]] पनि एक हो ।<ref name="नेपालको घुम्नैपर्ने १३ गन्तब्य">{{cite news|last1=संवाददाता|first1=नागरिक|title=नेपालको घुम्नैपर्ने १३ गन्तब्य|url=http://archive.nagariknews.com/nagarik-sanibar/story/25075.html|accessdate=४ असोज, २०७१|publisher=[[नागरिक दैनिक]]|date=४ असोज, २०७१|ref=http://archive.nagariknews.com/nagarik-sanibar/story/25075.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128214839/http://archive.nagariknews.com/nagarik-sanibar/story/25075.html|archive-date=2018-01-28}}</ref> ==चित्रवाली== <gallery> Tanahun District Map.jpg|[[तनहुँ जिल्ला]]को नक्शामा बन्दीपुर गाउँपालिका बन्दीपुर बजार 01.jpg|बन्दीपुर बजार bandipur1.jpg|टुँडिखेलबाट देखिने बन्दीपुर बजार बन्दीपुर बजार 02.jpg|बन्दीपुर बजार </gallery> [[चित्र:NEPAL_BANDIPUR.jpg|अङ्गुठाकार|बन्दिपुरबाट देखिएको मनोरम दस्य ]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddctanahun.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, तनहुँ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170524193534/http://www.ddctanahun.gov.np/ |date=2017-05-24 }} {{तनहुँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{Commonscat|Bandipur|बन्दीपुर}} [[श्रेणी:तनहुँ जिल्ला]] [[श्रेणी:तनहुँ जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 24xtv3whprp1p4s6dq4f7kuzlofd21m 1391967 1391965 2026-09-29T11:07:14Z Janak Bhatta 10885 सुधार गरियो 1391967 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = bandipur.jpg | image_caption = बन्दिपुरबाट देखिने पहाडी दृष्य | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = तनहुँ जिल्ला#गण्डकी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[गण्डकी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[तनहुँ जिल्ला]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = |<!-- Politics --> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-4/district-tanahun/bandipur?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = सुरेन्द्रबहादुर थापा <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = पञ्चमाया गुरुङ <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापना | established_date = २७ फागुन २०७३ <!-- Area -->| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 102<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> <!-- Population -->|population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=4&district=42&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 18532 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = जातीयता <!-- General information -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | latd = 27.939 | longd = 84.405 | coordinates_display = title,inline | coordinates_type = type:adm4th_region:NP_source:unmaps-enwiki | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = +९७७-६५ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[बन्दिपुर|बन्दीपुर]] गाविसको कार्यालय | website = [http://bandipurmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[तनहुँ जिल्ला]]का ६ वटा [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो। आर्थिक वर्ष २०६८/६९ को बजेटमार्फत् मुलुकमा ४१ नयाँ नगरपालिका थपिँदा बन्दिपुरलाई नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref name="थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)">{{cite news|title=थप ७२ नगरपालिका घोषणा (सूचिसहित)|url=http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html|accessdate=वैशाख २५|agency=कान्तिपुर पोस्ट|publisher=[http://www.ekantipur.com/np/ कान्तिपुर पोस्ट]|date=२०७१ वैशाख २५|archive-url=https://web.archive.org/web/20141023050926/http://www.ekantipur.com/np/2071/1/25/full-story/388826.html|archive-date=2014-10-23}}</ref> यसलाई नगरपालिका घोषणा गर्दा [[धरमपानी, तनहुँ|धरमपानी]] र बन्दिपुर गाउँ विकास समिति समावेश गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=बन्दीपुर नगरपालिका|url=http://bandipurmun.gov.np/|website=बन्दीपुर नगरपालिका|ref=http://bandipurmun.gov.np/|access-date=2017-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20170418182558/http://bandipurmun.gov.np/|archive-date=2017-04-18}}</ref> विसं २०७३ सालमा नेपालको नयाँ प्रादेशिक संरचना कायम गर्दा साविकको बन्दिपुर नगरपालिकामा [[घाँसीकुवा]]का (१,९) वडाहरू, र [[केशवटार]]का (१,९) वडाहरूलाई समेटेर बन्दिपुर गाउँपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{cite news|title=तनहुँका दुई नगरपालिका गाउँपालिका निर्धारण|url=http://www.karobardaily.com/news/71057|accessdate=२४ पौष, २०७३|work=कारोबार|date=२४ पौष, २०७३|ref=http://www.karobardaily.com/news/71057}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="७४४ स्थानीय तह">{{cite news|title=स्थानीय निकाय भङ्ग, अधिकारसम्पन्न ७४४ स्थानीय तह क्रियाशील|url=http://setopati.com/raajneeti/64740/|accessdate=२८ फाल्गुण २०७३|publisher=सेतोपाटी|date=२८ फाल्गुण २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64740/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170518193518/http://setopati.com/raajneeti/64740/|archive-date=2017-05-18}}</ref> बन्दिपुर गाउँपालिकाको केन्द्र साविक बन्दिपुर नगरपालिकाको कार्यालय रहेको छ।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> बन्दिपुर गाउँपालिकामा ६ [[वडा]]हरू रहेका छन । बन्दिपुरको कुल [[क्षेत्रफल]] १०२ वर्ग कि.मी. छ ।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> बन्दिपुर नेवारी कला र संस्कृतिको लागि पनि प्रसिद्ध छ। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १८,५३२ रहेको छ भने यहाँ ५,२०८ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ बन्दिपुर गाउँपालिकाको वडागत विवरण ! नयाँ वडा !! समावेश गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[बन्दिपुर]] (१) र [[घाँसीकुवा]] (१) || ४,७५८ || १३.१२ || ३६२.६५ |- | २ || [[बन्दिपुर]] (२-३) र [[धरमपानी, तनहुँ|धरमपानी]] (१-२) || ३,१४६ || १८.०२ || १७४.५८ |- | ३ || [[घाँसीकुवा]] (९) र [[केशवटार]] (१, ८-९) || २,०१७ || १५.५२ || १२९.९६ |- | ४ || [[बन्दिपुर]] (४-६) || ३,९७८ || १०.५ || ३७८.८६ |- | ५ || [[बन्दिपुर]] (७-९) || २,६१७ || १३.९ || १८८.२७ |- | ६ || [[धरमपानी, तनहुँ|धरमपानी]] (३-९) || २,०१६ || ३०.४७ || ६६.१६ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १८,५३२ !! १०१.५३ !! १८२.५३ |} ==इतिहास== बन्दिपुर [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]को पुरानो [[मुख्यालय|सदरमुकाम]] [[सहर]] हो । यो शहर [[मोटरगाडी|मोटर]] यातायातको सुविधा नहुँदा पश्चिम पहाडको मुख्य [[व्यापार|व्यापारीक]] नाकाको रूपमा रहेको थियो । [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]], [[कास्की जिल्ला|कास्की]], [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] र [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]]को लागि दक्षिणबाट सामान ल्याउने र [[पहाडी प्रदेश (नेपाल)|पहाडी]] भेगबाट सामान दक्षिण पठाउने मुख्य स्थलको रूपमा यो नाकाको विकास भएको हो । तनहुँ जिल्लाको सदरमुकामको रूपमा रहेको यस ठाउँबाट विसं २०२५ सालमा उक्त सदरमुकामलाई [[व्यास नगरपालिका|दमौली]] सारिएको थियो । == भुगोल तथा संस्कृति == [[नेवार जाति|नेवार]] [[संस्कृति]]मा लिपिएको बन्दिपुरको सहरी संरचना साढे दुई सय वर्ष पुरानो मानिन्छ । रहनसहन, थिति र संरचनाका साथसाथ प्राकृतिक सौन्दर्य बन्दिपुरका विशेषता हुन् । बन्दिपुर वरिपरिका [[गाउँ]]मा [[मगर जाति|मगर]] संस्कृतिको अवलोकन गर्न पाइन्छ । [[हिमालय]]को फराकिलो दृश्य बन्दिपुरको विशेषता हो । बजारबाट दश मिनेट परको टुँडिखेलबाट हिमालको [[हिउँ]]मात्र देखिँदैन, ३०० कि.मी. फराकिलो क्षितिजमा फैलिएका [[फाँट]], [[पहाड]] पनि देखिन्छन् । बन्दिपुरबाट [[पूर्व]]पट्टि [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]को [[उत्तर]]मा पर्ने [[जुगल हिमाल|जुगल]] देखिन्छ । [[पश्चिम]]तिर चाहिँ [[लाङटाङ]], [[गणेश]], [[गोरखा जिल्ला|गोरखा]] ([[मनास्लु हिमाल|मनास्लु]], हिमचुली तथा [[बौद्धगुम्बा|बौद्ध]]सहित), [[अन्नपूर्ण हिमाल|अन्नपूर्ण]], [[धौलागिरि हिमाल|धौलागिरि]] र [[कुञ्जिनी|काञ्जिरोवा]] हिमाल फेददेखि टुप्पोसम्मै देखिन्छन् । तलतिर [[मर्स्याङ्दी नदी]]ले बनाएका [[उपत्यका]] हेर्दा लाग्छ, बन्दिपुर उपत्यका माथि झुण्डिइरहेको छ ! बन्दिपुरले प्राकृतिक भ्यु टावरको उपमा यसै पाएको होइन । बन्दिपुरबाट दुई घण्टा हिँडेर पातालीद्वार वा [[स्वर्गद्वारी]] गुफा पुग्न सकिन्छ । यहाँको सिद्ध गुफा नेपालकै सबैभन्दा ठूलो गुफा मानिन्छ । बन्दिपुर वरिपरिका डाँडा [[पदयात्रा|हाइकिङ]]का दृष्टिले पनि उपयुक्त मानिन्छन् । बन्दिपुर [[प्याराग्लाइडिङ]]का लागि पनि चर्चित छ । ११५० मिटर उचाइमा रहेको [[भन्ज्याङ|भञ्ज्याङ]] चौतारा, बुरुञ्चे डाँडाबाट ग्लाइडरहरू तल फाल हाल्ने गर्छन् । [[पोखरा उपत्यका|पोखरा]]का कम्पनीहरूले यहाँको प्याराग्लाइडिङको व्यवस्थापन गरेका छन् । [[सेती नदी]]मा [[राफ्टिंग]] गर्न दमौली आउनेहरूले पनि बन्दिपुरमा एक दिन बास बस्ने गरेका छन् । [[मुग्लिङ|मुग्लिन]]बाट आधा [[घण्टा]] जतिमा [[गाडी]]मा [[पृथ्वी राजमार्ग]]को [[डुम्रे|डुम्रेबजार]] पुगिन्छ । त्यहाँबाट दुई किमि पश्चिममा पिप्ले, जहाँबाट आधा घण्टा [[मोटरगाडी|मोटर]] यात्राबाट पुरानो पहाडी सहर बन्दिपुर पुग्न सकिन्छ । पहाडी संस्कृति, पहाडी दृश्य र पहाडी पैदल यात्राका लागि बन्दिपुर अत्यन्त उपयुक्त गन्तव्य हो । [[मङ्सिर|मंसिर]]तिर जानुभयो भने हिमाल हेर्दै बन्दिपुरे [[सुन्तला]]को स्वाद लिन पाउनुहुन्छ । मध्य[[जेठ]]देखि मध्य[[असार]]सम्म आउने [[आगन्तुक शब्द|आगन्तुक]]को बजारमा मानिसले मात्र होइन, बाटैभरि चौबीस जातिका [[सुनगाभा]]ले पनि स्वागत गर्छन् । बन्दिपुरमा घुम्नको लागि बसोबासको समस्या छैन । टुँडिखेलमा सुविधासम्पन्न रिसोर्ट मात्र छैन, पुराना [[नेवारी (स्पष्टता)|नेवारी]] [[घर]]हरूलाई पनि मध्यमस्तरको बसोबासका निम्ति उपयुक्त होटलका रूपमा विकसित गरिएको छ । यहाँका कतिपय घरहरूमा खाना र बिहानको [[खाजा]] खाने गरी सशुल्क पाहुना भएर बस्न सकिने व्यवस्था पनि छ । बन्दिपुरका प्रमुख आकर्षणहरूमा खड्गदेवी माई [[मन्दिर]] पनि एक हो ।<ref name="नेपालको घुम्नैपर्ने १३ गन्तब्य">{{cite news|last1=संवाददाता|first1=नागरिक|title=नेपालको घुम्नैपर्ने १३ गन्तब्य|url=http://archive.nagariknews.com/nagarik-sanibar/story/25075.html|accessdate=४ असोज, २०७१|publisher=[[नागरिक दैनिक]]|date=४ असोज, २०७१|ref=http://archive.nagariknews.com/nagarik-sanibar/story/25075.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128214839/http://archive.nagariknews.com/nagarik-sanibar/story/25075.html|archive-date=2018-01-28}}</ref> ==चित्रवाली== <gallery> Tanahun District Map.jpg|[[तनहुँ जिल्ला]]को नक्शामा बन्दीपुर गाउँपालिका बन्दीपुर बजार 01.jpg|बन्दीपुर बजार bandipur1.jpg|टुँडिखेलबाट देखिने बन्दीपुर बजार बन्दीपुर बजार 02.jpg|बन्दीपुर बजार चित्र:NEPAL_BANDIPUR.jpg|अङ्गुठाकार|बन्दिपुरबाट देखिएको मनोरम दृष्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddctanahun.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, तनहुँ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170524193534/http://www.ddctanahun.gov.np/ |date=2017-05-24 }} {{तनहुँ जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{Commonscat|Bandipur|बन्दीपुर}} [[श्रेणी:तनहुँ जिल्ला]] [[श्रेणी:तनहुँ जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:पर्यटकीय स्थलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 1mpimzfzet6vjxvbufjknx6re9q8qty 0 16398 1391946 1363759 2026-09-29T05:47:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391946 wikitext text/x-wiki {{Infobox publisher | name = गीताप्रेस, गोरखपुर | image = गीताप्रेस.png | parent = | status = | founded = {{Start date and years ago|df=yes|p=y|1923|4|29}}; [[गोरखपुर]], [[भारत]] मा | founder = जय दयाल गोएङ्का घनश्याम दास जालान | successor = | country = [[भारत]] | headquarters = [[गोरखपुर]], [[उत्तर प्रदेश]] | distribution = [[विश्व|वर्ल्डवाइड]] | keypeople = | publications = ''हिन्दु धार्मिक पुस्तकहरू र कल्याण मासिक'' | topics = सनातन धर्म वा [[हिन्दुत्व]] | genre = | imprints = | revenue = | numemployees = ३५० | nasdaq = | url = https://gitapressbookshop.in [[अङ्ग्रेजी]]मा <br /> https://gitapressnepal.org [[नेपाली]]मा }} '''गीताप्रेस''' हिन्दु धार्मिक ग्रन्थहरूको संसारकै सबभन्दा ठुला प्रकाशक हो।<ref name=EB>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1547777/Gita-Press Encyclopædia Britannica].</ref>यो [[भारत]]को [[उत्तर प्रदेश]] राज्यको [[गोरखपुर]] शहरमा स्थित रहेको छ। यसको स्थापना सन् १९२३ मा जय दयाल गोएङ्का र घनश्याम दास जालानले सनातन धर्मका सिद्धान्तहरूलाई प्रोत्साहन गर्नका लागि गरेका थिए। हनुमान प्रसाद पोद्दारलाई "भाइजी" का रूपमा चिनिने गरिन्छ, जो कि आफ्नो प्रसिद्ध पत्रिकाका संस्थापक अनि आजीवन सम्पादक थिए, जसले आफ्ना कलमको नाम पनि "शिव", कल्याण राखेका थिए र त्यसैले लेख, रचनाहरू लेख्ने गर्दथे।<ref>[http://www.gandhibalniketan.com/visitor/visitor.htm Hanuman Prasad Poddar] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211140959/http://www.gandhibalniketan.com/visitor/visitor.htm |date=2010-02-11 }}</ref>सन् १९२७ मा प्रकाशित गर्न सुरु गरेका थिए, जसका १६०० प्रतिहरूको प्रचलन थियो र वर्तमानमा यसको प्रिन्ट अर्डर २.५ लाख (सन् २०१२ मा) सम्म पुगेको थियो। गीताप्रेस अभिलेखालयमा ३५०० भन्दा पनि अझै बढी पाण्डुलिपिहरू छन् जसमा भगवत् गीताका १०० भन्दा अधिक व्याख्याहरू समावेश रहेका छन्।<ref name=IT>[http://indiatoday.intoday.in/index.php?option=com_content&issueid=33&task=view&id=2736&Itemid=1 Holy word] India Today, 20 December 2007.</ref> सेठ जय दयाल गोएङ्का, श्री हनुमान प्रसाद पोद्दार र श्री घनश्याम दास जालान, गीता प्रचारकहरूले २९ अप्रिल १९२३ मा सोसाइटी रजिस्ट्रेशन एक्ट, १८६० (वर्तमानमा पश्चिम बङ्गाल सोसाइटीद्वारा शासित) का अन्तर्गत पञ्जीकृत गोविन्द भवन क्रियालयका एउटा क्षेत्रका रूपमा गीताप्रेसको स्थापना गरे। पाँच महिनापछि यसले आफ्नो पहिलो छपाई मेसिन ६०० रुपैयाँमा किनेको थियो। यसको स्थापनापछि, गीताप्रेसले गीताको लगभग ४१० मिलियन प्रति (विभिन्न संस्करणमा) र रामचरितमानसको ७० मिलियन प्रति, आर्थिक सहायता-प्राप्त गर्ने किसिमको मूल्यमा प्रकाशित गरे। यो डिसेम्बर २०१४ मा तलबका मुद्दाले गर्दा अस्थायी रूपले बन्द भएको थियो, तर केही दिन पछि काम फेरीदेखि शुरू भएको छ।<ref>[http://economictimes.indiatimes.com/industry/media/entertainment/media/historic-geeta-press-shuts-down-indefinitely/articleshow/45536129.cms Historic Geeta Press shuts down indefinitely]</ref><ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Work-resumes-at-Gita-Press/articleshow/45553735.cms | title=Work resumes at Gita Press | date=17 December 2014 | newspaper=The Times of India | accessdate=5 July 2018 }}</ref> ==प्रकाशन== ===पत्रिका=== * कल्याण (हिन्दी भाषामा) सन् १९२७ देखि प्रकाशित हुने एउटा मासिक पत्रिका हो। यसमा विभिन्न धार्मिक विषयहरूलाई समर्पित लेखहरू छन् जो कि विचार र राम्रा कार्यहरूलाई प्रोत्साहन दिने गर्दछ। भारतीय सन्तहरू अनि विद्वानहरूद्वारा लिखित पत्रिका नियमित रूपले प्रकाशित गरिँदै आएको छ। * कल्याण-कल्पतरु (अङ्ग्रेजी भाषामा) एउटा मासिक पत्रिका हो, यो सन् १९३४ देखि प्रकाशित हुँदै आएको छ। यसका सामग्री पनि कल्याणका निमित्त नै रहेका छन्। यसमध्ये कुनै पत्रिका कुनै पनि विज्ञापन गर्दैनन्। *अनलाइनमा कल्याण र कल्याण-कल्पतरु पत्रिकाको सदस्यता प्राप्त गर्न सकिन्छ। ===धार्मिक ग्रन्थ=== यी ग्रन्थहरू [[संस्कृत]], [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]], [[मराठी भाषा|मराठी]], [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]], [[कन्नड भाषा|कन्नड]], [[तमिल भाषा|तमिल]], [[तेलगु भाषा|तेलगु]], [[गुजराती भाषा|गुजराती]], [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]], [[ओडिया भाषा|ओडिसा]] र [[भारत]]मा बोलिने अन्य भाषाहरूमा प्रकाशित हुने गर्दछ।<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/br/2002/05/21/stories/2002052100120303.htm | title=Thulasidas Ramayana | newspaper=The Hindu | date=21 May 2002 | accessdate=5 July 2018 }} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * श्रीमद् भगवद गीता (अनेकौं प्रारूप) * महाभारत * तुलसीदासद्वारा रचित श्री रामचरितमानस (अनेकौं प्रारूप), तेलगु संस्करण (सन् २००२) * तुलसीदासद्वारा अन्य रचनाहरू * वाल्मीकि रामायण (अनेकौं प्रारूप) * शास्त्र (पुराण, उपनिषद् र अन्य) *सूरदासद्वारा गरिएका कामहरू * स्वामी रामसुखदासका पुस्तकहरू * हनुमान प्रसाद पोद्दारका पुस्तकहरू * जयदयाल गोएङ्काका पुस्तकहरू ===अन्य प्रकाशन=== *भक्त-गाथाहरू र भजन *साना किताबहरू बच्चाहरूका तर्फ बढी केन्द्रित ==शाखा== गीता प्रेसका शाखाहरू र स्टल निम्नलिखित स्थानहरूमा रहेका छन्। चूरू र नादियाडलाई छोडेर अधिकांश स्टल रेलवे प्लेटफर्ममा सञ्चालित रहेका छन्। चूरूमा ऋषिकुल ब्रह्मचार्यश्रम वैदिक स्कूलका अगाडि एउटा स्टल रहेको छ अनि नादियाडमा सन्तराम मन्दिरको नजिक एउटा स्टल रहेको छ। {| class="wikitable" |- ! शाखाहरू !! ठेगाना !! सञ्चालित स्टलहरू |- | [[बेङ्गलुरु]] || ७/३, दोस्रो क्रस, लालबाघ रोड बेङ्गलोर - ५६००२७ || बेङ्गलोर, यशवन्तपुर, एसएसपीएन, हब्ली |- | [[कोयम्बटोर|कोयम्बटूर]] || गीताप्रेस मेन्सन ८/१ एम, रेसकोर्स, कोयम्बटूर - ६४१०१८ (तमिलनाडु) || एनआइएल |- | [[भिल्वाडा]] || जी-७, आकार टावर, सी ब्लोक, हर्ष प्यालेसको विपरित, गान्धी नगर, भिल्वाडा (राज)- ३११००१ || एनआइएल |- | [[कट्टक]] || भारतीय टावर्स, बादाम बाडी, कट्टक-७५३००९ || कट्टक, भुवनेश्वर |- | [[नयाँ दिल्ली|दिल्ली]] || २६०९, नयी सडक, दिल्ली-११०००६ || दिल्ली, निजामुद्दीन, नयाँ दिल्ली, बिकानेर, चुरु |- | [[ऋषिकेश]] || गीता भवन, पी.ओ. स्वर्गाश्रम, ऋषिकेश-२४९३०४ || एनआइएल |- | [[हरिद्वार]] || सब्जीमण्डी, मोतीबाजार, हरिद्वार-२४९४०१ || हरिद्वार |- | [[हैदरावाद]] || ४१, ४-४-१; दिल्शाद प्लाजा, सुल्तान बाजार, हैदरावाद-५०००९५ || सिकन्दराबाद, विजयवाडा |- | [[इन्दौर]] || जी-५, श्री वर्धान, ४ आर.एन.टी. मार्ग, इन्दौर-४५२००१ || इन्दौर |- | [[जलगाउँ]] || ७, भीम सिंह मार्केट, रेल्वे स्टेशनको नजिक, जलगाउँ-४२५००१ || औरङ्गाबाद |- | [[कानपुर]] || २४/५५, बिरहाना रोड, कानपुर-२०८००१ || कानपुर, लखनऊ, कोटा |- | [[कोलकाता]] || १५१, महात्मा गान्धी रोड, कोलकाता-७००००७ || कोलकाता, सीलदह, हाब्रा, धनबाद, खड्गपुर |- | [[मुम्बई]] || २८२,सामलदास गान्धी मार्ग (प्रिन्सेस स्ट्रिट), मरिन लाइन्स स्टेसन नजिक, मुम्बई-४००००२ || एनआइएल |- | [[नागपुर]] || श्रीजी कृपा कम्प्लेक्स, ८५१, न्यु एटावाडी रोड, नागपुर-४४०००२ || गोण्डिया |- | [[पटना]] || अशोक राजपथ, महिला अस्पतालको छेउमा, पटना - ८००००४ || पटना |- | [[राईपुर]] || मित्तल कम्प्लेक्स,गन्जपारा, तेलघानी चोक(छतीसगढ), राईपुर- ४९२००९ || राईपुर |- | [[राँची]] || कार्ट सराइ रोड, उपल्लो बजार, पहिलो तल्ला बिरला गद्दी, राँची-८३४००१ || राँची |- | [[सुरत]] || वैभव अपार्टमेन्ट, नुतन निवासको विपरित, भटर रोड, सुरत-३९५००१ || अहमदाबाद, वडोदरा, राजकोट, जामनगर, भारुच, नादियाड |- | [[बनारस|वाराणसी]] || ५९/९, निचीबाग, वाराणसी-२२१००१ || मुगल सराइ |- | [[चेन्नई]] || इलेक्ट्रो हाउस नं. २३, रामनाथन स्ट्रिट, किलपाउक, चेन्नई-६०००१० (टी.एन.) ||एनआइएल |- | [[गोरखपुर]] || गीताप्रेस, पी.ओ. गीताप्रेस, गोरखपुर - २७३००५ || छप्रा, सीवन, मुजफरपुर, गोरखपुर, गोण्डिया, जबलपुर्, समस्तीपुर |} ==गीता प्रेस आर्ट ग्यालेरी (लीला चित्र मन्दिर)== आर्ट ग्यालेरीमा श्री राम र श्री कृष्णका लीलाहरू (कार्य वा नाटक) लाई ६८४ चित्रहरूमा चित्रित गरिएको छ, जो भुत र वर्तमानका प्रसिद्ध कलाकारहरूद्वारा प्रस्तुत गरिएको छ। श्री कृष्ण लीलाका मेवाडी शैलीका चित्रहरू सहित अन्य चित्र पनि प्रदर्शनमा छन्। भगवद गीताका पुरा ७०० श्लोकहरूलाई पर्खालहरूमा अङ्कित सिङ्गमरमरका पट्टिहरूमा प्रदर्शित गरिएका छन्। ==आबद्ध सङ्गठन== गीताप्रेस कोलकाताका गोविन्द भवन क्रियालयको अंश हो। अन्य सम्बद्ध संस्थानहरू तल दिइएका छन्: *गीता भवन, मुनि की रेति, ऋषिकेश *ऋषिकुल-ब्रह्मचर्य आश्रम (वैदिक पाठशाला), चुरू, राजस्थान। *आयुर्वेद संस्थान (आयुर्वेदिक औषधीका निर्माता), ऋषिकेश। *गीता प्रेस सेवा दल (प्राकृतिक विपदका लागि राहत सङ्गठन)। *हस्त निर्मित्त वस्त्र विभव (हथकरघा निर्मित कपडाका निर्माता)। *भारतीय ग्रामोदय वास्तु भण्डार (मुम्बईमा गीता प्रेसका पहिलो रिटेलर)। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://book.gitapress.org/ गीताप्रेस गोरखपुरको आधिकारिक बुक स्टोर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201014102954/https://book.gitapress.org/ |date=2020-10-14 }} *[http://gitapressbookshop.in/ गीता प्रेस अनलाइन स्टोर] [[श्रेणी:भारतका प्रकाशनगृहहरू]] [[श्रेणी:धार्मिक पुस्तक प्रकाशकहरू]] [[श्रेणी:भारतका पुस्तक प्रकाशन कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु सङ्गठन]] [[श्रेणी:भारतीय साहित्य]] [[श्रेणी:सन् १९२३ मा स्थापित प्रकाशन कम्पनीहरू]] [[श्रेणी:गोरखपुर]] [[श्रेणी:भारतमा धार्मिक जनसञ्चार माध्यम]] [[श्रेणी:हिन्दु जन मिडिया]] [[श्रेणी:भगवद गीताका अनुवादक]] [[श्रेणी:सन् १९२३ मा स्थापित भारतीय कम्पनीहरू]] 6o2dwkcujaz7ekhatwrcaibfvmg6kr0 0 17337 1391960 1386130 2026-09-29T09:41:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391960 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name= तुलसी घिमिरे | image= | imagesize = | caption = | birth_date = १५ जुलाई १९५१ | birth_place =[[कालेबुङ|कालिम्पोङ]], [[दार्जिलिङ]], [[भारत]] | residence = [[काठमाडौँ]], [[नेपाल]] | nationality ={{flagicon|Nepal}} नेपाली | birth_name = | other_names = | occupation = [[चलचित्र निर्देशक]], [[पटकथा लेखक]], [[अभिनेता]], [[चलचित्र सम्पादन|चलचित्र सम्पादक]] | salary = | networth = | spouse = भारती घिमिरे | children = भावना घिमिरे र पञ्चमी घिमिरे | relatives = | years_active = | website = | footnotes = | filmfareawards = | awards = }} '''तुलसी घिमिरे''' नेपाली चलचित्रका एक नेपाली भारतीय [[चलचित्र निर्देशक]],पटकथा लेखक, चलचित्र सम्पादक, क्यामेरामेन, अभिनेता र गीतकार पनि हुन्। सन् १९५१ मा इलाममा जन्मिएका घिमिरेले बलिउडबाट आफ्नो करियर सुरु गरे, जहाँ उनले भारतीय चलचित्रमा निर्देशन र सम्पादनको अनुभव लिने मौका पाए। १९८१ मा उनले पहिलो नेपाली चलचित्र ‘बाँसुरी’ निर्देशन गरे। उनको ‘कुसुमे रुमाल’, ‘लाहुरे’, ‘चिनो’, र ‘दर्पण छायाँ’ लगायतका फिल्महरू नेपाली सिनेमा इतिहासका महत्वपूर्ण कृति मानिन्छन्। विशेष गरी 'दर्पण छायाँ' नेपाली चलचित्र उद्योगमा उच्च आय आर्जन गर्ने पहिलो चलचित्र बनेको थियो। घिमिरेले आफ्ना प्रायः फिल्महरूमा नेपाली समाज, संस्कृति र परम्परालाई मर्मस्पर्शी ढंगले प्रस्तुत गर्दै आएका छन्। उनी आफ्ना फिल्मका कथावस्तु र गीत-संगीतमा मौलिक नेपालीपन झल्काउन विशेष ध्यान दिन्छन्। उनका फिल्महरू नेपाली दर्शकबीच मात्र नभई विश्वभर छरिएर रहेका नेपालीमाझ पनि लोकप्रिय छन्। तुलसी घिमिरेको लक्ष्य नेपाली चलचित्रलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुर्‍याउनु, विशेष गरी एक दिन ‘ओस्कार’ अवार्ड जित्नु हो। <ref>{{cite news|title= तुलसी घिमिरेको जीवनी|url= http://nagrikpost.com/biography-of-tulsi-ghimire/#sthash.p09pAQzV.dpbs}}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==सुरुवाती जीवन== {{ठुटो}} ==चलचित्रहरू<ref>"तुलसी घिमिरेद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू [http://reelnepal.com/name/155/Tulsi-Ghimire/filmography/ reelnepal.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180209193533/http://reelnepal.com/name/155/tulsi-ghimire/filmography |date=2018-02-09 }} {{Cite web |url=http://reelnepal.com/name/155/tulsi-ghimire/filmography |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2023-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180209193533/http://reelnepal.com/name/155/tulsi-ghimire/filmography |archive-date=2018-02-09}}"</ref>== {| border="2" cellpadding="6" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#CCCCCC" align="center" ! वर्ष !! चलचित्रको शीर्षक!! !!कलाकार!! घिमिरेका कार्यहरू |---- | १९८१ || ''बाँसुरी'' || || || निर्देशक |- | १९८५ || ''[[कुसुमे रुमाल (चलचित्र)|कुसुमे रमाल]]'' || || [[भुवन केसी]], [[तृप्ती नदाकर]], [[उदितनारायण झा|उदित नारायण झा]], [[नीर शाह]] || निर्देशक, सम्पादक, कथा लेखक |- | १९८८ || ''अन्याय'' || || मिरा माधुरी, विश्व बस्नेत, प्रकाश अधिकारी || निर्देशक |- | १९८९ || ''[[लाहुरे (चलचित्र)|लाहुरे]]'' || || [[श्रवण घिमिरे]], [[तृप्ती नदाकर]] || निर्देशक, अभिनेता, सम्पादक, कथा |- | १९९१ || ''[[चिनो (चलचित्र)|चिनो]]'' || || [[शिव श्रेष्ठ]], [[भुवन केसी]], [[सुनील थापा]], क्रिष्टि मैनाली, सर्मिला मल्ल, सिनौरा मिस्त्री, सुभद्रा अधिकारी, अरुण मल्ल, सुषिला रायमाझी || निर्देशक |- | १९९२ || ''दुई थोपा आँसु'' || || [[भुवन केसी]], [[श्रवण घिमिरे]], अनुराधा स्वान्त || निर्देशक |- | १९९३ || ''कोसेली'' || || [[तृप्ती नदाकर]], कृष्ण मल्ल, भारती घिमिरे, [[श्रवण घिमिरे]], विजय लामा || निर्देशक |- | १९९४ || ''[[दक्षिणा (चलचित्र)|दक्षिणा]]'' || || तुलसी घिमिरे, [[भुवन केसी]], भारती घिमिरे || निर्देशक, अभिनेता |- | १९९६ || ''[[देउता (चलचित्र)|देउता]]'' || || [[राजेश हमाल]], सृजना बस्नेत, [[श्रवण घिमिरे]] || निर्देशक, सम्पादक, कथा लेखक, पट लेखक, सङ्गीतकार |- | १९९६ || ''बलिदान'' || || [[हरिवंश आचार्य]], [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ|मदन कृष्ण श्रेष्ठ]], अञ्जना श्रेष्ठ, [[नीर शाह]] || निर्देशक, क्यामेरामेन, सम्पादक |- | १९९६ || ''रहर'' || || तुलसी घिमिरे, भारती घिमिरे, प्रसान्त, [[निरुता सिंह]] || निर्देशक |- | २००१ || ''[[दर्पण छायाँ|दर्पण छाँया]]'' || || [[दिलीप रायमाझी]], [[निरुता सिंह]], उत्तम प्रधान || निर्देशक, सम्पादक, कथा लेखक |- | २००२ || ''लहना'' || <ref>{{cite book|title=विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्रहरूको सहयोगी|url=https://books.google.com/books?id=T95kAAAAMAAJ&q=Tulsi+Ghimire|year=२००३|editor-last=कोवी|editor-first=पिटर|page=२४७}}</ref> || [[दिलीप रायमाझी]], [[निरुता सिंह]], उत्तम प्रधान || निर्देशक, सम्पादक, कथा लेखक |- | २००७ || ''दुई किनारा'' || || [[निरुता सिंह]], भुपेन चन्द || निर्देशक |- | २००९ || ''माया त माया हो'' || || [[निखिल उप्रेती]], सञ्चिता लुइँटेल, सुरज आरडि, तुलसी, निर्देशक, अभिनेता |- | २०१० || ''देश'' || || [[राजेश हमाल]], [[निखिल उप्रेती]], [[निरुता सिंह]] || निर्देशक, सङ्गीतकार |- | २०१० || ''स्वर्णको परी'' || || [[नीर शाह]], भारती घिमिरे, पृथ्वीराज घिमिरे, प्रकृति भट्टराई (बाल कलाकार) || निर्देशक |- | २०२१ || ''मृग तृष्णा'' || || कर्मा साक्य, [[विराज भट्ट]], नन्दिता केसी || निर्देशक, सम्पादक, सङ्गीतकार |- |२०१२ || ''दृष्टिकोण '' || || भारती घिमिरे, भाष्कर प्रधान, ललित गोले || निर्देशक |- | २०१६ सम्म सार्वजनिक नगरिएको || ''गौतम बुद्ध'' || || (कार्टुन चलचित्र) || निर्देशक |- |२०१७ मार्च १०|| दर्पण छाँया २ || || पुष्पा खड्का, साहारा कार्की, स्रद्धा प्रसँइ ||निर्देशक |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|1159041}} * {{YouTube|id=bcb765TcgTY&context=C32551dcUDOEgsToPDskJMHmxeb1amhEaSJz8CYIQ|title=तुलसी घिमिरेसँगको अन्तरवार्ता}} [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:रङ्गकर्मी]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५१ मा जन्म]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:कालिम्पोङ जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय गोरखाहरू]] 1mwwz141b4tbp9dv7o9ecov99tsjwfn 0 17944 1391918 1202987 2026-09-29T00:59:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391918 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = आदिलाबाद जिल्ला | settlement_type = [[तेलङ्गाना]]को [[तेलङ्गानाका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | image_skyline = Kuntala waterfalla, both streams.jpg | image_caption = [[कुन्तला झरना]] | image_map1 = Adilabad in Telangana (India).svg | coor_pinpoint = आदिलाबाद | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[तेलङ्गाना]] | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[आदिलाबाद]] | area_total_km2 = ४१५३ | population_as_of = सन् २०११ | population_total = ७०८९७२ | population_density_km2 = auto }} '''आदिलाबाद जिल्ला''' [[भारत]]को [[तेलङ्गाना|तेलङ्गाना राज्य]]को उत्तरी क्षेत्रमा अवस्थित एउटा [[जिल्ला]] हो। यसलाई दक्षिण र मध्य भारतको प्रवेशद्वार जिल्लाको रूपमा चिनिन्छ।<ref name="division">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/telangana/its-raining-mandals-in-divided-adilabad/article9191125.ece|title=It's raining mandals in divided Adilabad|date=6 October 2016|work=The Hindu|access-date=8 October 2016|language=en-IN}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[आदिलाबाद|आदिलाबाद सहर]] यस जिल्लाको सदरमुकाम हो। जिल्लाले [[कोमुरम भीम आसिफाबाद जिल्ला|कोमुरम भीम आसिफाबाद]], [[निर्मल जिल्ला]]हरू र [[महाराष्ट्र]]को राज्य सीमासँग सीमाहरू साझा गर्दछ।<ref name="profile">{{cite web |title=Adilabad district district |url=http://www.trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/01-Adilabad.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110192510/http://trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/01-Adilabad.pdf |archive-date=10 January 2017 |access-date=29 June 2017 |website=Official website of Adilabad district }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170110192510/http://trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/01-Adilabad.pdf |date=10 January 2017 }}</ref> == इतिहास == यस जिल्लामा विभिन्न समयमा [[मौर्य साम्राज्य|मौर्य]], [[सातवाहन वंश|सातवाहन]], काकतिया र गोण्ड राजाहरू लगायत विभिन्न राजवंशहरूद्वारा शासन गरिएको थियो।<ref>{{cite web |title=History {{!}} Adilabad District {{!}} India |url=https://adilabad.telangana.gov.in/history/ |access-date=2020-09-13 |language=en-US}}</ref> काकतिया राजवंशको समयमा बनेका केही [[तेलगु भाषा|तेलुगु]] शिलालेख आदिलाबाद जिल्लामा फेला परेका छन्, जसले यस क्षेत्रको ऐतिहासिक महत्त्वलाई सङ्केत गर्दछ। अक्टोबर २०१६ मा जिल्लाको पुनर्गठनका कारण, पहिलेको आदिलाबाद जिल्लालाई चार जिल्लाहरूमा विभाजन गरिएको थियो: आदिलाबाद जिल्ला, कोमाराम भीम आसिफाबाद जिल्ला, मनचेरियल जिल्ला, र [[निर्मल जिल्ला]]।<ref name="division2">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/telangana/its-raining-mandals-in-divided-adilabad/article9191125.ece|title=It's raining mandals in divided Adilabad|date=6 October 2016|work=The Hindu|access-date=8 October 2016|language=en-IN}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == भारतको जनगणना अनुसार, अवशिष्ट आदिलाबाद जिल्लाको जनसङ्ख्या ७०८,९७२ छ, जसमा ९८९ महिला र १००० पुरुषको अनुपात छ।<ref>{{cite web |title=Demography {{!}} Adilabad District {{!}} India |url=https://adilabad.telangana.gov.in/demography/ |access-date=2020-09-13 |language=en-US}}</ref> जनसङ्ख्याको २३.६६% शहरी क्षेत्रमा बसोबास गर्दछ। साक्षरता दर ६३.४६% छ। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरूले क्रमशः ९९,४२२ (१४.०२%) र २२४,६२२ (३१.६८%) जनसङ्ख्या बनाउँछन्।<ref name="profile2">{{cite web |title=Adilabad district district |url=http://www.trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/01-Adilabad.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170110192510/http://trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/01-Adilabad.pdf |archive-date=10 January 2017 |access-date=29 June 2017 |website=Official website of Adilabad district }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170110192510/http://trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/01-Adilabad.pdf |date=10 January 2017 }}</ref> अवशिष्ट जिल्लामा, जनसङ्ख्याको ३६.५०% [[तेलगु भाषा|तेलुगु]], १९.६७% [[मराठी भाषा|मराठी]], १७.२३% गोंडी, १०.२३% [[उर्दु भाषा|उर्दू]], ७.१०% लाम्बाडी, २.९२% कोलामी र २.०५% [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्छन्।<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:आदिलाबाद जिल्ला]] [[श्रेणी:तेलङ्गानाका जिल्लाहरू]] digjqtpgd7mb0lcnd2t56by6wf0tlbz 0 23114 1391961 1386156 2026-09-29T09:45:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391961 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{संक्षिप्त विवरण|नेपाली-भारतीय शेर्पा पर्वतारोही}} {{Infobox mountaineer | name = तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा | image = {{multiple image|caption_align=center|header_align=center|align = center|direction = vertical|width = 200|image1 = Tenzing Norgay (cropped).jpg|image2 = Tenzing Norgay signature.svg}} | caption = नोभेम्बर १९६७ [[स्टकहोम]], स्विडेनमा शेर्पा | birth_name = नाम्ग्याल वाङ्दी | main_discipline = [[पर्वतारोहण|पर्वतारोही]] | birth_date = वि.सं १९७१ जेठ १६ | birth_place = [[खुम्बु]], [[सोलुखुम्बु जिल्ला]], [[सगरमाथा अञ्चल]], [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल]] | death_date = २०४३ वैशाख २६ | death_place = [[दार्जिलिङ]], [[पश्चिम बङ्गाल]], भारत | nationality = [[नेपाली]], [[भारतीय]] <!-- Please do not change -- (see source at http://en.wikipedia.org/wiki/User_talk:Racerx11/Archive_1#Tenzing_Noray.27s_citizenship)--> | start_age = १९ वर्ष | start_discipline = भरिया | notable_ascents = [[सगरमाथा]]को प्रथम आरोहण, २०१० जेठ १६<ref>{{cite web|author=|title=तेन्जिङको त्यो पहिलो पाइलो|url=https://annapurnapost.com/news/tenjingko-tyo-philo-paailo-180509|language=नेपाली |work=|website=अन्नपूर्ण पोस्ट|date=|accessdate=२३ भदौ २०७९}}</ref> | partnerships = [[एडमन्ड हिलारी]] | spouse = * दावा बुठ्रीद् (वि.सं १९९१-२०००) * आङ ल्हमो (वि.सं २००१-२०२०) * दक्कु (?-?) | children = ७<ref>*{{cite web |title=A Lofty Legacy |url=https://www.unh.edu/unhtoday/2020/03/lofty-legacy |website=UNH Today |publisher=University of New Hampshire |access-date=23 July 2022 |language=en |date=10 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201132918/https://www.unh.edu/unhtoday/2020/03/lofty-legacy |archive-date=1 December 2022 }} *{{cite news |last1=Flinn |first1=John |title=Connected to the Khumbu / Tenzing Norgay's son, Norbu, and Richard Blum exemplify the Bay Area's rich shared history with Mount Everest and its denizens. This month marks 50 years since the mountain's first conquering |url=https://www.sfgate.com/bayarea/article/Connected-to-the-Khumbu-Tenzing-Norgay-s-son-2647299.php |access-date=23 July 2022 |work=SFGATE |date=18 May 2003 }} *{{cite news |last1=Clash |first1=Jim |title=Son Of Tenzing Norgay Calls For Better Climbing Benefits For The Sherpa Community |url=https://www.forbes.com/sites/jimclash/2017/06/15/son-of-tenzing-norgay-calls-for-better-climbing-benefits-for-the-sherpa-community/ |access-date=23 July 2022 |work=Forbes |language=en }} *{{cite news |title=Sherpa: Norbu Tenzing on the Everest 'circus' and the inevitability of another disaster |url=https://www.theguardian.com/film/2016/mar/30/sherpa-norbu-tenzing-on-the-everest-circus-and-the-inevitability-of-another-disaster |access-date=23 July 2022 |work=[[द गार्डियन]] |date=30 March 2016 |language=en }}</ref> }} '''तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा''' ([[शेर्पा भाषा|शेर्पा]]: བསྟན་འཛིན་ནོར་རྒྱས); सम्भवतः १९७१ जेठ १६ - २०४३ वैशाख २६), जन्मनाम नाम्ग्याल वाङदी, र तेन्जिङ शेर्पाको<ref>{{cite book |last1=Norgay |first1=Jamling Tenzing |last2=Coburn |first2=Broughton |title=Touching My Father's Soul: In the Footsteps of Sherpa Tenzing |date=2002 |publisher=Ebury Press |isbn=978-0-09-188467-3 |url=https://books.google.com/books?id=tiQ30qkDseEC |language=en}}</ref> नामबाट पनि परिचित, एक नेपाली-भारतीय शेर्पा पर्वतारोही थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.tenzingasianholidays.com/about-us/history.html |title=Tenzing Norgay and the Sherpas of Everest&nbsp;— Sherpa Tenzing Norgay Nepalese Mountaineer- Information on Tenzing Norgay |publisher=tenzingasianholidays.com |access-date=2 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302075925/http://www.tenzingasianholidays.com/about-us/history.html |archive-date=2 March 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140302075925/http://www.tenzingasianholidays.com/about-us/history.html |date=2 March 2014 }}</ref><ref name="The Observer">{{cite news |last1=Douglas |first1=Ed |title=Secret past of the man who conquered Everest |url=https://www.theguardian.com/world/2000/dec/24/books.booksnews |access-date=22 August 2014 |work=The Observer |date=24 December 2000}}</ref> उनी [[सगरमाथा]]को शिखरमा पुग्ने पहिलो दुई व्यक्तिहरूमध्ये एक थिए, जुन उनले २०१० जेठ १६ मा [[एडमन्ड हिलारी]]सँग पूरा गरेका थिए।<ref>{{cite web|author=|title=अन्तर्राष्ट्रिय सगरमाथा दिवस : सगरमाथा आरोहणको ६८ वर्षे इतिहासमा बनेका सात अनौठा कीर्तिमान|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/64933/2021-05-30|language=नेपाली|work=|website=नयाँ पत्रिका दैनिक|date=|accessdate=२३ भदौ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[टाइम (पत्रिका)|टाइम]] पत्रिकाले नोर्गेलाई २० औँ शताब्दीका १०० सबैभन्दा प्रभावशाली व्यक्तिहरू सूचीमा राखेको थियो।<ref>{{cite magazine |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,26473,00.html |title=TIME 100 Persons of The Century |magazine=TIME |date=6 June 1999 |access-date=31 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160523112333/http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,26473,00.html |archive-date=23 May 2016 }}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == तेन्जिङको प्रारम्भिक जीवनका परस्पर दावी गरिएका विवरणहरू छन्। उनले आफ्नो आत्मकथामा आफू उत्तरपूर्वी [[नेपाल]]को खुम्बुको तेङ्बोचेमा जन्मेर हुर्केको शेर्पा भएको उल्लेख गरेका छन्।<ref name="Ullman">Tenzing & Ullman</ref> सन् १९८५ मा अखिल भारतीय रेडियोलाई दिएको एक अन्तरवार्तामा उनले आफ्ना आमाबाबु [[तिब्बत]]बाट आएको तर आफू नेपालमा जन्मेको बताएका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=GbTgL6xpQuE|archive-url=https://web.archive.org/web/20200511213141/https://www.youtube.com/watch?v=GbTgL6xpQuE&gl=US&hl=en|archive-date=11 May 2020|url-status=live|title=Tenzing Norgay Sherpa's interview, in Tibetan, with All India Radio, Kurersong, India.|last=Sonam G. Sherpa|date=27 August 2013|access-date=27 March 2018|via=[[युट्युब]]}}</ref> उनका छोरा जाम्लिङ तेनजिन नोर्गेद्वारा सह-लिखित एक पुस्तक सहित धेरै पछिका विवरणहरू अनुसार, उनको जन्म [[तिब्बत]]मा भएको थियो,<ref>{{Cite book|title=Touching My Father's Soul: a Sherpa's Journey to the Top of Everest|url=https://archive.org/details/touchingmyfather0000norg_x7z9|last1=Norgay|first1=Jamling Tenzing|last2=Coburn|first2=Broughton|publisher=HarperSanFrancisco|others=Forward by His Holiness the Dalai Lama|year=2002|isbn=0062516876|location=San Francisco, California|pages=XV|chapter="Introduction" written by Jon Krakauer, February 2001|oclc=943113647}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/everestmountainw00cobu/page/112|title=Everest : Mountain Without Mercy|last=Coburn|first=Broughton|publisher=National Geographic Society|year=1997|isbn=0792270142|location=Washington, DC|pages=[https://archive.org/details/everestmountainw00cobu/page/112 112]|oclc=36675993}}</ref> उनी खारता उपत्यकाको त्से चुमा, र थामेमा हुर्केका थिए। उनले आफ्नो प्रारम्भिक बाल्यकाल देशको उत्तरमा रहेको खारतामा बिताएका थिए।<ref>{{cite web|date=1 March 2016|title=Leadership|url=http://www.thamesherpafund.org/about-1|access-date=17 May 2014|publisher=Thames Sherpa Fund}}</ref> नोर्गे [[खुम्बु]]को एक शेर्पा परिवारका लागि काम गर्न बाल्यकालमा नेपाल गएका थिए।<ref name="The Observer" /><ref>{{Cite ODNB|id=50064|title=Tenzing Norgay}}</ref><ref>{{cite book |last1=Webster |first1=Ed |title=Snow in the Kingdom : my storm years on Everest |url=https://archive.org/details/snowinkingdommys0000webs |date=2000 |publisher=Mountain Imagery |location=Eldorado Springs, Colorado |isbn=9780965319911}}</ref><ref>{{cite news |last1=Rai |first1=Hemlata |title=The Fortunate Son |url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_147.pdf |access-date=22 August 2014 |work=Nepali Times |date=30 May 2003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115131/http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/nepalitimes/pdf/Nepali_Times_147.pdf |archive-date=26 August 2014 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Das |first1=Sujoy |title=Sixty years of the dream conquest |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/sixty-years-of-the-dream-conquest/cid/1289402 |access-date=3 October 2020 |work=The Telegraph, Calcutta |date=6 April 2014}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.sherpals.com |title=Honours: Honours for Tenzing |date=7 October 2014}}</ref> [[खुम्बु]] सगरमाथाको नजिकै अवस्थित छ, जसलाई तिब्बती र शेर्पाहरूले चोमोलुङ्मा भन्छन्; मानक [[ल्हासा तिब्बती|तिब्बती भाषा]]मा, त्यो नामको अर्थ "पवित्र आमा" वा शिखरकी देवी हो।<ref>{{cite book |title=''Everest'' |date=1998 |edition=IMAX |author=Norgay's son |url=http://www.netflix.com/WiPlayer?movieid=22303843&trkid=&tctx= }}</ref> [[बौद्ध धर्म]], शेर्पा र तिब्बतीहरूको परम्परागत धर्म हो र {{पृष्ठको नाम}} बौद्ध धर्मावलम्बी थिए।<ref name="Ullman"/> यद्यपि उनको जन्म मिति अज्ञात रहेको मानिन्छ। सन् १९५३ मे २९ (२०१० जेठ १६) मा [[सगरमाथा]]को सफल आरोहण पछि उनले त्यस दिन आफ्नो जन्मदिन मनाउने निर्णय गरेका थिए।{{sfn|Hunt|1953|pp=60,61}} तेन्जिङ नोर्गेको बाल्यकालको नाम "नाम्ग्याल वाङ्दी" थियो, तर बाल्यकालमा उनको नाम प्रमुख [[लामा]] र रोङबुक गुम्बाका संस्थापक ङावाङ तेन्जिन नोर्बुको सल्लाहमा परिवर्तन गरिएको थियो।<ref name="ODNB">{{cite news |author=Hansen, Peter H. |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/50064 |title=Tenzing Norgay [Sherpa Tenzing&#93; (1914–1986) |work=Oxford Dictionary of National Biography|publisher=Oxford University Press|date=2004 |access-date=18 January 2008 |doi=10.1093/ref:odnb/50064}}</ref> "तेन्जिङ नोर्गे"को अनुवाद "धनी-भाग्यमानी-धर्मको अनुयायी" हुन्छ। उनका बुबा, एक तिब्बती चौरी गोठाला, घाङ ला मिङमा (मृत्यु सन् १९४९) थिए, र उनकी आमाको नाम डोक्मो किन्जोम हो, जो तिब्बती थिइन्। तेन्जिङ १३ जना बालबालिकामध्ये ११औँ सन्तान थिए, जसमध्ये धेरैको युवावस्थामै मृत्यु भएको थियो।<ref name="Ullman" /> तेन्जिङ किशोरावस्थामा दुई पटक घरबाट भागेका थिए, पहिले [[काठमाडौँ]] र पछि भारतको [[दार्जिलिङ]], त्यो समयमा पूर्वी हिमालय आरोहणको अधिकांश अभियानहरूको सुरुवात बिन्दु थियो।<ref>{{cite book |author=Ortner, Sherry B. |url=https://books.google.com/books?id=wLgim3BZ5mwC&q=norgay+Tengboche&pg=PA112 |title=Life and Death on Mt. Everest: Sherpas and Himalayan Mountaineering |publisher=Princeton University Press|year=2001 |page=112 |isbn=0-691-07448-8}}</ref> उनलाई एक पटक भिक्षु बन्न तेङ्बोचे गुम्बामा पठाइएको थियो, ।१ ९ वर्षको उमेरमा उनी [[दार्जिलिङ]]को तु सोङ बुस्ती जिल्लामा शेर्पा समुदायमा बसोबास गर्न थालेका थिए।<ref name="Ullman"/> == सगरमाथा पश्चात् == सन् १९५४ मा [[दार्जिलिङ]]को हिमालय पर्वतारोहण संस्थानको स्थापना हुँदा तेन्जिङ नोर्गे पहिलो स्थल प्रशिक्षण निर्देशक बनेका थिए। [[File:Himalayan Mountaineering Institute, Darjeeling in 2011.jpg|thumb|हिमालय पर्वतारोहण संस्थानको छाप]] जनवरी १९७५ मा, [[भुटान]]का राजा जिग्मे सिङ्ग्ये वाङ्चुकको अनुमतिमा नोर्गेले देशमा प्रवेश गर्ने पहिलो अमेरिकी पर्यटक पार्टीका लागि सिरदार (सहयोगी)को रूपमा सेवा गरेका थिए।<ref>{{cite web |last=Giles |first=Kea |url=http://keagiles.blogspot.com/2010/04/branding-bhutan.html |title=Dragonfly Wars: "Branding Bhutan"&nbsp;— or the story of a "Trek through Time" |publisher=Keagiles.blogspot.com |date=4 April 2010 |access-date=21 February 2014}}</ref><ref name="auto">{{cite news |date=28 June 1982 |location=Boulder, CO |work=Daily Camera |title=Trek through Time |pages=1C, 3C}}</ref> माउन्टेन ट्राभल (हाल माउन्टेन ट्राभल-सोबेक भनिने) नामक एक कम्पनीद्वारा एकसाथ ल्याइएको यस समूहले पदयात्रा सुरु गर्नुअघि पहिलो पटक नोर्गेलाई [[भारत]]मा भेटेको थियो। आधिकारिक पदयात्रा उत्तरी भुटानको पारोबाट सुरु भएको थियो र यसमा प्राचीन बौद्ध गुम्बा [[पारो ताकसाङ]]को भ्रमण समावेश थियो र त्यसपछि नेपाल र सिक्किम हुँदै भारत फर्केका थियो। नोर्गेले आफ्नो समूहलाई सिक्किमका राजा ([[सिक्किम]]का अन्तिम राजा, सिक्किम हाल भारतको एक भाग भएकोले)सँग परिचय गराएका थिए र उनीहरूलाई बिदाइ समारोहका लागि आफ्नो घरमा पनि ल्याएका थिए। सन् १९७८ मा नोर्गेले तेन्जिङ नोर्गे एडभेन्चर्सको स्थापना गरेका थिए,[४५] जुन हिमालयमा पदयात्रा प्रदान गर्दछ।<ref>{{cite web |url=http://www.tenzing-norgay.com/ |title=Welcome to the site of Tenzing Norgay Adventures |publisher=Tenzing-norgay.com |access-date=21 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050911230613/http://www.tenzing-norgay.com/ |archive-date=11 September 2005 }}</ref> सन् २०२१ मा, यो कम्पनी उनका छोरा जाम्लिङ तेन्जिङ नोर्गेले चलाएका थिए, जो सन् १९९६ मा सगरमाथाको चुचुरोमा पुगेका थिए।<ref>{{Cite web|last=Norgay|first=Jamling Tenzing|title=Introduction by Tenzing Norgay Adventures - Jamling|url=http://www.tenzing-norgay.com/pages/|url-status=live|access-date=2021-08-05|website=Tenzing Norgay Adventures|archive-url=https://web.archive.org/web/20210805055426/http://www.tenzing-norgay.com/pages/|archive-date=2021-08-05}}</ref> == सम्मान== २०१० जेठ १६ गते विश्वकै अग्लो शिखर सगरमाथा आरोहण गरेर फर्किएका तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा र [[एडमन्ड हिलारी]]को स्वागतार्थ काठमाडौँमा सम्मान कार्यक्रम भएको थियो।<ref>तेन्जिङ शेर्पाको सम्मानमा: इन्दिरा श्रेष्ठ कान्तिपुर</ref> ७ जुन १९५३ (२०१० असार २४) मा, महारानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]]ले नोर्गेको उपलब्धिलाई मान्यता दिन चाहेको घोषणा गरिएको थियो। [[टेन डाउनिङ स्ट्रिट]]ले जुलाई १ मा, भारत र नेपाल सरकारसँगको परामर्श पछि, महारानीले नोर्गेलाई जर्ज पदक प्रदान गर्न अनुमोदन गरेकी थिइन्।<ref>{{cite news |title=George Medal for Tensing&nbsp;— Award Approved by the Queen |work=द टाइम्स |location=London |issue=52663 |date=2 July 1953 |page=6}}</ref> [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले उनको सम्मान स्वरूप, [[नेपाल तारा|सुप्रदीप्त मान्यवर नेपाल तारा]]द्वारा सम्मानित गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.achievement.org/achievers/hil0/large/hil0-038.jpg |title=Tenzing Norgay photograph |publisher=Achievement.org |access-date=21 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212151540/http://www.achievement.org/achievers/hil0/large/hil0-038.jpg |archive-date=12 December 2013 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131212151540/http://www.achievement.org/achievers/hil0/large/hil0-038.jpg |date=12 December 2013 }}</ref> सन् १९५९ मा, [[भारत सरकार]]द्वारा उनलाई बहुप्रतिष्ठित [[पद्म भूषण|पद्मभूषण]] प्रदान गरिएको थियो।<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 }}</ref> सेप्टेम्बर २०१३ मा, [[नेपाल सरकार]]ले नेपाल रहेको ७,९१६ मिटर (२९,९७१ फिट) अग्लो शिखरको नाम तेन्जिङ शिखर राख्नका लागि प्रस्ताव गरेको थियो।<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2013/sep/06/mount-everest-hillary-tensing-peaks |work=The Guardian |title=Mount Everest: Hillary and Tenzing to have peaks named after them |date=6 September 2013}}</ref> दुबै तेन्जिङ र हिलारी शिखर [[चोयु हिमाल|चोयु]] देखि [[ग्याचुङ काङ]]सम्मको लामो हिमशृङ्खलामा रहेका छन् भने तेन्जिङ शिखर [[चोयु हिमाल]] ओयुको नजिक रहेको छन् । जुलाई २०१५ मा, क्षुद्र ग्रह [[यमग्रह|यम]]मा ३.४ किलोमिटर अग्लो (११,००० फिट) अग्लो पर्वत शृङ्खलाको नाम तेन्जिङ मोन्टेस राखिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1704/|title=International Astronomical Union – IAU|website=www.iau.org|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907204238/https://www.iau.org/news/pressreleases/detail/iau1704/|archive-date=7 September 2017}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन र निधन == [[File:House of Tenzing Norgay in Darjeeling.jpg|thumb|[[दार्जिलिङ]]मा रहेको घर जहाँ नेर्गेले आफ्नो अन्तिम वर्षहरू बिताएका थिए।]] नोर्गेले आफ्नो जीवनकाल भरि तीन पटक विवाह गरेका थिए। उनकी पहिलो पत्नी दावा बुठ्रिद्को वि.सं २००० मा निधन भएको थियो। उनीहरूका एक छोरा, निमा दोर्जे थिए जसको चार वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको थिए, र दुई छोरीहरू: पेम पेम, जसको छोरा, टासी तेन्जिङले सगरमाथा चढेका थिए, र निमा, जसको फिलिपिनी ग्राफिक डिजाइनर, नोली गलाङसँग विवाह भएको थियो।<ref name="Ullman"/><ref name=barnes>Tenzing and Barnes</ref> नोर्गेको दोस्रो पत्नी आङ ल्हमो थिइन्, जो उनको पहिलो श्रीमतीको काकाको छोरी थिइन्। दोस्रो विवाह गरेता पनि तेन्जिङको उनीसँग सन्तान भएको थिएन।<ref name="Ullman"/> उनको तेस्रो पत्नी दक्कु थिइन्, जसलाई उनले दोस्रो पत्नी जीवित छँदा विवाह गरेका थिए। शेर्पाहरूको रीतिरिवाजले अनुमति दिएका कारण उनले तेस्रो विवाह गरेका थिए। उनीहरूका तीन छोराहरू (नोर्बु, जामलिङ र धमे) र एक छोरी डेकी थिए, जसको पछि अमेरिकी वकिल क्लार्क ट्रेनरसँग विवाह भएको थियो। वि.सं २०५९ मा जाम्लिङले [[एडमन्ड हिलारी]]का छोरा पिटर हिलारीसँँग आफ्ना पिताको ५०औँ वार्षिकोत्सवका अवसरमा सगरमाथा आरोहण गरेका थिए।<ref name=barnes/> [[File:Tenzing Norgay memorial.jpg|thumb|तेन्जिङ नोर्गे स्मारक]] नोर्गेको २०४३ वैशाख २६ गते, ७१ वर्षको उमेरमा [[भारत]]को [[पश्चिम बङ्गाल]]को [[दार्जिलिङ]]मा मस्तिष्क रक्तस्रावको कारण मृत्यु भएको थियो।<ref>{{cite web|author=|title=तेन्जिङ नोर्गे – कसरी पुगेका थिए उनी सगरमाथाको चुचुरोमा ?|url=https://emulyankan.org/tenzing-norgey-climb-everest/|language=नेपाली|work=|website=मूल्याङ्कन दैनिक|date=|accessdate=२३ भदौ २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220911140034/https://emulyankan.org/tenzing-norgey-climb-everest/|archive-date=2022-09-11}}</ref> उनको पार्थिव शरीरलाई दार्जिलिङको हिमालय पर्वतारोहण संस्थानमा अन्त्येष्टि गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/remembering-tenzing-norgay-on-his-29th-death-anniversary/1/437369.html|title=Tenzing Norgay: Interesting facts about the Mountaineer's Life|website=India Today|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170427193232/http://indiatoday.intoday.in/education/story/remembering-tenzing-norgay-on-his-29th-death-anniversary/1/437369.html|archive-date=27 April 2017}}</ref><ref>{{cite journal |title= TENZING NORKAY, 72, IS DEAD: CLIMBED EVEREST WITH HILLARY |date= 10 May 1986 |journal= The New York Times |url= https://www.nytimes.com/1986/05/10/obituaries/tenzing-norkay-72-is-dead-climbed-everest-with-hillary.html |access-date= 16 October 2018}}</ref> उनकी विधवा श्रीमती दक्कुको वि.सं २०४८ मा मृत्यु भएको थियो। <ref>{{cite web|url=http://articles.orlandosentinel.com/1992-09-23/news/9209230223_1_tenzing-norgay-everest-sir-edmund-hillary|title=Daku Norgay|website=orlandosentinel.com|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170519201148/http://articles.orlandosentinel.com/1992-09-23/news/9209230223_1_tenzing-norgay-everest-sir-edmund-hillary|archive-date=2017-05-19}}</ref> == विरासत == ===पुरस्कारहरू=== * सन् २००३ मा, नोर्गेको सगरमाथाको शिखर सफलताको स्वर्ण जयन्तीको उपलक्ष्यमा, [[भारत सरकार]]ले आफ्नो सर्वोच्च साहसिक खेल पुरस्कारको नाम, तेन्जिङ नोर्गे राष्ट्रिय साहसिक कार्य पुरस्कारमा परिवर्तन गरेको थियो।<ref>{{cite press release|title=Prime Minister Inaugurates Golden Jubilee Celebrations of the first assent of Mount Everest|url=http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rmay2003/20052003/r200520039.html|publisher=Press Information Bureau, India|access-date=1 February 2021|date=20 May 2003|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20050106163533/http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2003/rmay2003/20052003/r200520039.html|archive-date=6 January 2005}} *{{cite news |title=Vajpayee to inaugurate celebrations marking Everest conquest |url=https://zeenews.india.com/home/vajpayee-to-inaugurate-celebrations-marking-everest-conquest_99615.html |access-date=1 February 2021 |work=Zee News |date=20 May 2003 |archive-date=28 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128113031/https://zeenews.india.com/home/vajpayee-to-inaugurate-celebrations-marking-everest-conquest_99615.html |url-status=live }}</ref> ===कला, मनोरञ्जन र सञ्चार=== ====साहित्य==== * सन् २०११ मा, भारतीय हास्य प्रकाशक अमर चित्र कथाले तेन्जिङ नोर्गेको बारेमा बालबालिकाहरूको हास्य पुस्तक जारी गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.amarchitrakatha.com/us/tenzing-norgay/ |title=Tenzing Norgay&nbsp;— Amar Chitra Katha |access-date=4 January 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105000323/http://www.amarchitrakatha.com/us/tenzing-norgay |archive-date=5 January 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150105000323/http://www.amarchitrakatha.com/us/tenzing-norgay |date=5 January 2015 }}</ref> ====चलचित्र==== * सन् २००३ मा कोएन ब्रदर्सको चलचित्र इनटोलेरेबल क्रुएल्टीमा नोर्गेलाई चलचित्रको मुख्य पात्रले सक्षम पार्ने सकारात्मक कार्यको लागि रूपक सिर्जना गर्न उल्लेख गरेका छन्। <ref name="Big-Book-of-Glamour-p.94">{{cite book |author1=Richard Young|title=The Big Book of Glamour: 200 Secrets for Easier, Quicker and More Dynamic Photography |date=2015 |publisher=Amherst Media |isbn=978-1-60895-839-9 |page=94 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=2aEsDQAAQBAJ&q=Tenzing+Norgay+Intolerable+Cruelty+%282003%29&pg=PA94 |access-date=13 April 2021 |language=en |chapter=Find Your Tenzing Norgay}}</ref><ref name="review-Intolerable-Cruelty">{{cite web |author1=Brian Eggert |title=Intolerable Cruelty (2003) – Deep Focus Review – Movie Reviews, Critical Essays, and Film Analysis |url=https://deepfocusreview.com/reviews/intolerable-cruelty/ |website=Deep Focus Review |access-date=13 April 2021 |date=2020}}</ref> ===स्थानहरू=== *वि.सं २०६४ सालमा, लुक्ला विमानस्थलको नाम उनको सम्मानमा परिवर्तन गरि [[तेन्जिङ-हिलारी विमानस्थल]] कायम गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.worldhum.com/weblog/item/introducing_tenzing_hillary_airport_20080211/ |title=Introducing Tenzing Hillary Airport&nbsp;— Travel Blog |publisher=World Hum |access-date=21 February 2014}}</ref> * [[यमग्रह|यम]] ग्रहमा रहेको एउटा हिमालको नाम तेन्जिङ शिखर राखिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://pluto.jhuapl.edu/News-Center/News-Article.php?page=20170907 |title=Pluto Features Given First Official Names |publisher=NASA |date=7 September 2017 |access-date=25 September 2017}}</ref> * उनको सम्मानमा, क्षुद्र ग्रहको नाम ६४८१ तेन्जिङ राखिएको थियो।<ref>{{cite web |url=https://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=6481 | title =(6481) Tenzing = 1950 QK = 1978 UC3 = 1981 SV5 = 1987 DA = 1988 RH2 = 1994 EP2 | publisher =Minor planet center}}</ref> ===जनावर=== * उनको सम्मानमा विभिन्न चिडियाखानामा [[हाब्रे]]को नामकरण गरिएको छ।<ref>{{cite web|url=http://www.knoxvilletn.gov/cms/One.aspx?portalId=109562&pageId=182588|title=Knoxville Zoo's Red Panda Cubs Officially Named – City of K...|website=www.knoxvilletn.gov|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170831091231/http://www.knoxvilletn.gov/cms/One.aspx?portalId=109562&pageId=182588|archive-date=31 August 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.nbcbayarea.com/news/local/SF-Zoos-Adorable-New-Red-Panda-Named-Tenzing-258335091.html|title=San Francisco Zoo's Adorable New Red Panda Named "Tenzing"|website=nbcbayarea.com|access-date=27 March 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://hamiltonzoo.co.nz/news-and-diaries/zoo-news/red-panda-tenzing-/|title=Tenzing Norgay's family learns of red panda namesake – Hamilton Zoo|website=hamiltonzoo.co.nz|access-date=27 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190208075718/http://hamiltonzoo.co.nz/news-and-diaries/zoo-news/red-panda-tenzing-|archive-date=8 February 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://hamiltonzoo.co.nz/news-and-diaries/zoo-news/red-pandas-now-classified-as-endangered/|title=Red pandas now classified as endangered – Hamilton Zoo|website=hamiltonzoo.co.nz|access-date=31 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209151447/http://hamiltonzoo.co.nz/news-and-diaries/zoo-news/red-pandas-now-classified-as-endangered/|archive-date=9 February 2019}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{commons category}} * [http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html तेन्जिङ नोर्गे] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070414143647/http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Virtual_Everest/-116.html |date=2007-04-14 }}, शाही भौगोलिक समाज * [http://www.sherpatenzingnorgay.com/index-noflash.html तेन्जिङ नोर्गे शेर्पा फाउन्डेसन] * {{Internet Archive author |sname= |sopt=w}} [[श्रेणी:सोलुखुम्बु जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:जर्ज पदक प्राप्तकर्ताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय पर्वतारोहीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली पर्वतारोहीहरू]] [[श्रेणी:नेपाल तारा प्राप्तकर्ताहरू]] [[श्रेणी:तेन्जिङ नोर्गे|*]] [[श्रेणी:एडमन्ड हिलारी]] [[श्रेणी:भारतीय बौद्धहरू]] oskmlt8prk6dw7dzkz0l51fw4nbnoro 0 46918 1391947 1384974 2026-09-29T06:12:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391947 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | genre = [[सांगितिक चलचित्र|सांगितिक]]<br />[[हास्य प्रधान-नाटक]] | show_name = ग्ली | image = [[File:Glee title card.svg|250px]] | show_name_2 = | creator = [[रायन मर्फी]]<br />[[ब्र्याड फाल्चुक]]<br />[[इयन ब्रेनन]] | writer = रायन मर्फी<br />ब्र्याड फाल्चुक<br />इयन ब्रेनन<br />[[अलि एड्लर]]<br />[[रोबर्टो अगुइरे-साकासा]]<br />[[माइकल हिट्चकक्]]<br />म्याथ्यु हडग्सन<br />रस म्याक्सवेल<br />[[मार्टि नोक्सोन]] | director = | starring = [[डियाना एग्रोन]]<br />[[क्रिस कल्फर]]<br />[[ड्यारेन क्रिस|ड्यारेन क्रिस्]]<br />[[जेसलिन गिलसिग]]<br />[[जेन लिंच]]<br />[[जेमा मेज]]<br />[[केविन मक्हेल]]<br />[[लिया मिशेल]]<br />[[कोरि मनटेइथ]]<br />[[हेदर मोर्रिस]]<br />[[म्याथ्यु मोरिसन]]<br />[[माइक ओ'म्यालि]]<br />[[एम्बर राइली]]<br />[[नाया रिवेरा]]<br />[[मार्क स्यालिङ]]<br />[[ह्यारी शम जुनियर]]<br />[[जेन्ना उश्कोविट्ज]] | theme_music_composer =[[जेम्स एस. लेभिन]] | opentheme = | endtheme ="टाईम फर सम गर्ल टक" | composer = जेम्स एस. लेभिन | country = संयुक्त्त राज्य अमेरिका | language = अङग्रेजी | num_seasons = ३ <!--Change after the first episode of a new season airs--> | num_episodes = ५८<!-- Change ONLY after a new episode airs; Wikipedia is *not* a crystal ball.--> | list_episodes = ग्लीको भागहरू | executive_producer = रायन मर्फी<br />ब्र्याड फाल्चुक<br />डान्टे डि लोरेटो<br />इयन ब्रेनन | producer = एलेक्सिस मार्टिन वुडल<br />माईकल नोभिक‍<br />केन्नेथ सिलभरस्टाईन<br/>रोबर्ट डेल भ्याल | editor = जो लियोनार्ड<br>ब्र्याड्लि बुएकर<br>डक क्रोट्जर<br/>जोन एल. रोबर्टस<br/>नेथन एलेन<br/>फाबिएन बोभिल्ल | cinematography = क्रिस्टोफर बाफा<br>माईकल लोई<br/>व्हाकिन सेडिलो | camera = [[एकल क्यामरा]] | runtime = ४०–४८ मिनेट<br />५६ मिनेट ([[बर्न दिस वे (ग्ली)|भाग २.१८]]) | company = [[२०th सेन्चुरी फक्स टेलिभिजन]]<br />ब्र्याड फाल्चुक टेलि-भिजन<br />रायन मर्फी टेलिभिजन | distributor = [[२०th टेलिभिजन]] | channel = [[फक्स ब्रोडकास्टिङ कम्पनी|फक्स]] | picture_format = [[४८०i]]<br />[[७२०p]] ([[एच डि टि भि]]) | audio_format = [[डोल्बी सराउन्ड]] | first_run = | website = http://www.fox.com/glee/ | website_title = आधिकारिक वेबसाईट | production_website = | related = ''[[द ग्ली प्रोजेक्ट]]'' }} '''''ग्ली''''' एक अमेरिकी सांगीतिक-कमेडी नाटक शृङ्खला हो जुन संयुक्त राज्य अमेरिकाको [[फक्स ब्रोडकास्टिङ कम्पनी|फक्स]] च्यानलमा आऊँदछ । यो एक उच्च विद्यालयको [[ग्ली क्लब]], 'न्यु डिरेक्शनस्'ले, गाउने र नाच्ने प्रतियोगितामा प्रतिस्पर्धा गरेको कथामा केंद्रित छ । यसमा उनीहरू आपसि सम्बन्ध, कामुकता र विभिन्न सामाजिक विषयहरूको सामना गर्छन् । प्रारंभिक मुख्य कलाकारमा क्लब निर्देशक र स्प्यानिश शिक्षक [[विल शुस्टर]] ([[म्याथ्यु मोरिसन]]), चियरलिडिङ कोच [[शु सिलवेस्टर]] ([[जेन लिंच]]), विद्यालयकी सल्लाहकार [[एम्मा पिल्सबरी]] ([[जेमा मेज]]), विलकी श्रीमती [[टेरी शुस्टर|टेरी]] ([[जेसलिन गिलसिग]]), र आठ क्लब सदस्यको भुमिकामा [[डियाना एग्रोन]], [[क्रिस कल्फर]], [[केविन मक्हेल]], [[लिया मिशेल]], [[कोरि मनटेइथ]], [[एम्बर राइली]], [[मार्क स्यालिङ]] र [[जेन्ना उश्कोविट्ज]] रहेका छन् । दोस्रो सत्रको लागि पहिलेको अन्य पात्रहरू [[माइक ओ'म्यालि]], [[हेदर मोर्रिस]] र [[नाया रिवेरा]]लाई मुख्य कलाकारको रूपमा ल्याइएको थियो । तेस्रो सत्रको लागि भने, [[ह्यारी शम जुनियर]] र [[ड्यारेन क्रिस|ड्यारेन क्रिस्]] मुख्य कलाकारको रूपमा राखिएको थियो र दुवै गिलसोग र ओ'म्यालिलाई मुख्य कलाकारबाट हटाईएको थियो, तर ओ'म्यालि फेरि अतिथि कलाकारको रूपमा फिर्ता आएका छन् । यो शृङ्खला [[रायन मर्फी]], [[ब्र्याड फाल्चुक]] र [[इयन ब्रेनन]]ले बनाएका हुन जसमा ब्रेननले ''ग्ली''लाई एक चलचित्र बनाउने कल्पना गरेका थिए । पहिलो दुई सत्रको सबै भागहरू यि तीनले नै लेखेका थिए भने मर्फी र फाल्चुकले मुख्य निर्देशकको रूपमा पनि काम गरेका थिए । यसको प्रथम भाग १९ मे, २००९ का दिन देखाइएको थियो र पहिलो सत्र ९ सेप्टेम्बर, २००९ देखि ८ जुन, २०१० सम्म प्रसारित गरिएको थियो । दोस्रो सत्र २१ सेप्टेम्बर, २०१०बाट २४ मे, २०११ सम्म प्रसारित गरिएको थियो भने तेस्रो सत्र २१ सेप्टेम्बर, २०११ देखि सुरू भयो । ''ग्ली''मा कलाकारहरू निर्देशक मर्फिले छानेका र [[एडम ऐन्डर्स]]द्वारा उत्पादित गितहरू गाउदछन जुन विभिन्न किसिमको गिती-शैलीबाट समान रूपमा छानिन्छन् । यसमा प्रयोग भएका गितहरू iTunes स्टोरको माध्यमबाट प्रसारण भएको हप्तामा बिक्री गरिन्छ र ''ग्ली'' टिभि शृङ्खलाको एल्बमहरू [[कोलम्बिया रेकर्डस]]द्वारा जारी गरिन्छ । ''ग्ली''का संगीतले व्यावसायिक रूपमा निकै सफलता हात पारेको छ । यसको एकल डिजिटल गीतहरू छत्तीस लाखभन्दा पनि बढि बिक्री भएका छन भने अक्टोबर २०११ सम्म करिब एक करोड दस लाखको हाराहारीमा यसको एल्बम संसार भर बिक्री भएका छन् । यसको साथ साथै ग्ली सम्बन्धि डिभिडि, ब्लु-रे, युवा पुस्तक शृङ्खला, एक iPad एप्पलिकेशन, र [[Wii]]को लागि क्यारिओकि खेल पनि बनेका छन् । आफ्नो पहिलो सत्रको बेलामा, ''ग्ली''ले राम्रो समीक्षा पायो । [[मेटाक्रिटिक]]ले यसलाई १००मा ७७को औसत अङ्क दियो जुन अठार समीक्षाहरूमा आधारित थियो । प्रथम सत्रमा ''ग्ली'' १९ [[एम्मी अवार्ड]], ४ [[गोल्डेन ग्लोब अवार्ड]], ६ [[स्याटेलाईट अवार्ड]] र ५७ अन्य पुरस्कारको लागि नामां‌ङ्कित भएको थियो जसमा २०१०को 'सर्वश्रेष्ठ टेलिभिजन शृङ्खला - संगीत वा हास्य'को लागि गोल्डेन ग्लोब अवार्ड, जेन लिंच, अतिथि भुमिकाको लागि [[नील प्याट्रिक ह्यारिस]] र प्रथम भाग निर्देशनको लागि रायन मर्फीले एक - एक एम्मी अवार्ड जितेका थिए । २०११मा यसले पुन 'सर्वश्रेष्ठ टेलिभिजन शृङ्खला - संगीत वा हास्य'को लागि गोल्डेन ग्लोब अवार्ड जित्न सफल भयो । जेन लिंच र क्रिस कल्फरले क्रमश सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेत्री र सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि गोल्डेन ग्लोब जीते भने म्याथ्यु मोरिसन र लिया मिशेलले पनि क्रमश सर्वश्रेष्ठ अभिनेता र सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन प्राप्त गरेका थिए । यो श्रिंखला फक्सद्वारा २०११को [[सुपर बाउल XLV]] अघि प्रसारणको लागि चुनिएको थियो । १४ जुलाई, २०११ मा, ग्ली बाह्र [[प्राइमटाइम एम्मी]]हरूको लागि नामाङ्कित भएको थियो । मर्फी र फक्सले एक कन्सर्ट चलचित्र पनि निर्माण गरेका छन् जसमा [[ग्ली लाईभ! इन कन्सर्ट!]]को गीत र मन्च पछाडिका दृश्यहरू राखिएका छन् । यो चलचित्र [[केभिन ट्यानक्यारोइन]]द्वारा निर्देशित थियो, र १२ अगस्ट, २०११को दिन संयुक्त राज्य अमेरिकामा आफ्नो दुई हप्ते सीमित प्रदर्शन शुरू गर्‍यो । ==निर्माण== ===परिकल्पना=== [[इयन ब्रेननले]] ''ग्ली'' [[माउन्ट प्रोस्पेक्ट, इलिनोइस]]मा अवस्थित [[प्रोस्पेक्ट हाई स्कुल]]को ग्ली क्लबको एक सदस्य भएको आफ्नो अनुभवको आधारमा परिकल्पना गरेका हुन ।<ref name="dailyherald1">{{cite web | title=Mount Prospect native helped create new Fox show 'Glee' | url= http://www.dailyherald.com/story/print/?id=294645| work=Daily Herald | accessdate=March 17, 2010}}</ref> उनले सुरूमा ''ग्ली''लाई टेलिभिजन शृङ्खला नभएर एक चलचित्रको रूपमा कल्पना गरेका थिए र [[स्क्रिनराईटिङ्ग फर डम्मिज]]को सहायताबाट अगस्ट २००५मा पहिलो मस्यौदा तयार पारे ।<ref name="dailyherald1"/> उनले त्यो स्क्रिप्ट २००५मा पुरा गरे तर कैयौँ वर्षसम्म पनि अरुलाई यो परियोजनामा रुचि उत्पन्न गराउन सकेनन् । <ref name="DH">{{cite web |url= http://www.dailyherald.com/story/?id=294645 |title=Mount Prospect native helped create new Fox show 'Glee' |last=Arado|first=Matt |date=May 19, 2009 |work=[[Daily Herald (Arlington Heights)|Daily Herald]] |accessdate=January 19, 2010}}</ref> माइक नोभिक, एक टेलिभिजन निर्माता र उनको साथी, रायन मर्फी जाने जिमकै एक सदस्य थिए, र उनले ब्रेननको स्क्रिप्टको एक प्रति मर्फीलाई दिए ।<ref name="LAT">{{cite news |url= http://articles.latimes.com/2009/apr/26/entertainment/ca-glee26 |title=Will TV audiences watch with 'Glee'? |last=Fernandez|first=Maria Elena |date=April 26, 2009 |work=Los Angeles Times |publisher=[[Tribune Company]] |accessdate=June 1, 2009}}</ref> मर्फी पनि कलेजमा हुँदा ग्ली क्लबमा आबद्ध थिए र त्यसैले त्यो स्क्रिप्टलाई मनपराए । मर्फी र उनको ''[[निप/टक]]''को सहयोगी ब्र्याड फाल्चुकले ''ग्ली''लाई एक टिभि श्रिंखलाको रूपमा निर्माण गर्न सल्लाह दिए । त्यो स्क्रिप्ट सुरु देखि नै पुनः लेखियो<ref name="DH"/> र [[फक्स]] पाएको पन्ध्र घन्टा भित्र नै आफ्नो च्यानलमा देखाउन राजी भयो । त्यसको कारणको रूपमा मर्फीले फक्सको सांगितीक कार्यक्म [[अमेरिकन आइडल]]को सफलतालाई पहिल्याए । "टिभिको सबसे ठुलो हिट भएको नेटवर्क, जुन एक सांगितीक कार्यक्रम हो, उसले त्यस्तै अर्को कार्यक्रममा काम गर्नु स्वभाविक हो" उनले भने । <ref name="Variety"/> मर्फी र फाल्चुक कार्यक्रमको कार्यकारी निर्माता, ब्रेनन एक सह-कार्यकारी निर्माता र नोभिक एक निर्माता बने ।<ref name="Variety">{{cite news |url=http://www.variety.com/article/VR1117989408.html?categoryid=14&cs=1 |title=Fox greenlights 'Glee' pilot |last=Schneider |first=Michael |date=July 23, 2009 |work=Variety |publisher=[[Reed Business Information]] |accessdate=January 19, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091014004435/http://www.variety.com/article/VR1117989408.html?categoryid=14&cs=1 |archive-date=October 14, 2009}}</ref> ब्रेनन, फाल्चुक र मर्फीले सुरुवात "सबै भागहरू" लेखेर सुरु गरे ।<ref>{{cite web |url=http://www.wired.com/geekdad/2009/12/were-all-gleeks-10-questions-with-glee-co-creator-brad-falchuk/ |title=We're All Gleeks&nbsp;— 10 Questions for Glee Co-Creator Brad Falchuk |last=Silver |first=Curtis |date=December 7, 2009 |work=[[Wired (magazine)|Wired]] |publisher=[[Condé Nast Publications]] |accessdate=January 19, 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100114090928/http://www.wired.com/geekdad/2009/12/were-all-gleeks-10-questions-with-glee-co-creator-brad-falchuk/ |archivedate=January 14, 2010}}</ref> ''ग्ली'' एक काल्पनिक विद्यालय - [[लाईमा, ओहायोको]] विलियम मकिन्ले हाई स्कुलको कथामा आधारित छ ।<ref>{{cite web |url= http://www.toledoblade.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090517/ART18/905169951 |title='Glee' series set in a Lima high school has Toledo connection too |first=Mike |last=Kelly |work=[[The Blade (newspaper)|The Blade]] |publisher=[[The Toledo Times]] |date=May 17, 2009 |accessdate=May 19, 2009}}</ref> मर्फी आफू [[इंडियाना]]मा हुर्केको र बाल्यकालमा ओहायोको [[किंग्स आइल्यान्ड]]मा आउने गरेकाले नै ग्लीको लागि मध्य-पश्चिमको ठाउँ छानेका हुन् ।<ref>{{cite web |url=http://www.ohio.com/entertainment/44449937.html |title=The Heldenfiles&nbsp;— Glee-ful Ohio |last=Heldenfels |first=Rich |date=May 6, 2009 |work=[[Akron Beacon Journal]] |accessdate=June 2, 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090715062607/http://www.ohio.com/entertainment/44449937.html |archivedate=July 15, 2009}}</ref> तर यो कार्यक्रम हलिवुडको [[प्यारामाउंट स्टुडियो]]मा छायाङ्कन गरिएको हो ।<ref>{{cite web |url=http://www.hollywoodthewriteway.com/2009/03/meet-cory-monteith-naya-rivera-of-glee.html |title=Meet Cory Monteith & Naya Rivera of Glee |last=Simpson |first=Melody |date=March 17, 2009 |work=Hollywood the Write Way |accessdate=June 3, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018012121/https://hollywoodthewriteway.com/2009/03/meet-cory-monteith-naya-rivera-of-glee.html |archive-date=October 18, 2025 }}</ref> मर्फीले भने कि उनले [[हाई स्कुल म्युजिकल]] फिल्म कहिले पनि हेरेका छैनन जो सँग ''ग्ली'' दाँजिन्छ । उनलाई बरु [[सिकागो|शिकागो]] जस्तो "उत्तरआधुनिक संगीत"मा आधारित कार्यक्रम बनाउन मन थियो ।<ref name="HSM"/> मर्फीको उद्देश्य वास्तविकता भन्दा पर रहेर कार्यक्रम बनाउने थियो । "अहिले टिभिमा धेरै गन भएको, अथवा साइन्स फिक्सन, अथवा वकिलहरू दौडिरहेको मात्र कार्यक्रम छ । यो एक अलग शैली हो र अहिले यस्तो कार्यक्रम कुनै पनि च्यानलमा छैन । यो संसारमा अहिले धेरै अंध्यारो कुराहरू छन्, यही कारणले नै आइडल सफल भएको हो । यो एक शुद्द मनोरन्जनात्मक कार्यक्रम हो ।<ref name="Variety"/> मर्फीले एक पारिवारिक कार्यक्रम बनाउन चाहेका थिए जुन वयस्क तथा बालबालिका सबैलाई मन परोस र कलाकारहरू पनि वयस्क र किशोर दुवै हुन ।<ref name="Variety"/> यसको लागि उनले अक्टोबर २००९मा नै तीन वर्ष सम्म प्रसारण गर्न मिल्ने शृङ्खलाको नक्शा बनाई सकेका थिए ।<ref name="BB"/> ===लेखन=== यो कार्यक्रमको लागि तीन रचनाकार - मर्फी, फालचुक, र ब्रेनन मिलेर कथाको योजना बनाउछन् । पहिलो दुई सत्रको लागि यसमा उनीहरू मात्र लेखक थिए जसमा उनीहरू संयुक्त रूपमा श्रेय लिने गर्दथे तर पछि जसले सुरुमा कथा लेख्नमा नेतृत्व गर्थ्यो अथवा सुरुको मस्यौदा लेख्थ्यो, त्यो हिसाबले लेखकको श्रेय एक जनाको नाममा मात्र उनीहरूले मिलेर लिन थाले । ब्रेननले उल्लेख गरे कि लेखन प्रक्रिया "छिटो र स्वतन्त्र हुन्छ, जसमा छिटोलाई बढि महत्त्व दिइन्छ", र मर्फीलाई उद्धरित गर्दै भन्छन कि भागहरू बनाउने कुरामा, "म यस कार्यक्रमको दिमाग हुँ, ब्र्याड मुटु हो र इयन चाँहि हसाउने गर्दछ", जुन ब्रेननले ,"धेरै हिसाबले सहि हो" भनेर भन्छन । कुनै पात्रहरूको लागि एउटा लेखकले अरु लेखको तुलनामा अलि बढि लेख्छन । ब्रेनन शुको सामग्री सबैभन्दा बढि लेख्छन र फाल्चुक चाँहि कर्ट र बर्ट हम्मल बीचको दृश्य लेख्दछन, यद्दपि मर्फीले पनि कर्टको भूमिकाको लागि धेरै योगदान दिन्छन ।<ref name="AVClub">{{cite web|url=http://www.avclub.com/articles/ian-brennan-cocreator-of-glee,51326/|title=Ian Brennan, co-creator of ''Glee''|first=Todd|last=VanDerWerff|work=[[The A.V. Club]]|publisher=[[Onion, Inc.|Onion, Inc]]|date=February 4, 2011|accessdate=October 9, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111011195928/http://www.avclub.com/articles/ian-brennan-cocreator-of-glee,51326/|archive-date=October 11, 2011}}</ref> तेस्रो सत्र देखि भने, छ जना लेखकहरू थपिएका छन: अली एडलर, रबर्टो एगुएर-साकासा, मार्टि नोक्सोन, माइकल हिचकक, म्याट हड्जसन र रस म्याक्सवेल ।<ref>{{cite web|url=http://www.deadline.com/2011/06/glee-hires-first-writing-staff-allison-adler-tapped-as-co-ep-marti-noxon-to-consult/|title={{-'}}Glee' Hires First Writing Staff, Allison Adler Tapped As Co-EP, Marti Noxon To Consult|last=Andreeva|first=Nellie|date=June 16, 2011|work=[[Deadline.com]]|publisher=[[Mail.com Media]]|accessdate=June 19, 2011}}</ref> यस सत्रको चौथो भाग, "पट ओ' गोल्ड", एडलरद्वारा लेखिएको थियो जुन पहिले भाग थियो जसमा कार्यक्रमको मुख्य तीन रचनाकारले श्रेय पाएका थिएनन् ।<ref name="HR">{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/live-feed/glee-ryan-murphy-reveals-details-236154|title={{-'}}Glee': Ryan Murphy Reveals Details on 'The Glee Project' Finalists' Characters|last=Ng|first=Philiana |date=September 15, 2011|work=[[The Hollywood Reporter]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|accessdate=September 22, 2011}}</ref><ref name="Pot">{{cite episode |title=Pot o' Gold|episodelink=Pot o' Gold (Glee)|series=Glee |serieslink=Glee (TV series) |credits=[[Adam Shankman]] (director), [[Allison Adler|Ali Adler]] (writer)|network=[[Fox Broadcasting Company|Fox]] |airdate=November 1, 2011 |season=3 |number=4}}</ref> ===संगीत र नृत्य=== यस शृङ्खलामा पर्दाको पात्रले अरु गायक-गायीकहरूको थुप्रै गीत गाउने गरेका छन ।<ref name="DN">{{cite news |url= http://www.nydailynews.com/entertainment/tv/2009/05/18/2009-05-18_glee_puts_edgy_spin_on_top_40_tunes.html |title='Glee' puts edgy spin on Top 40 tunes |last=Kinon|first=Cristina |date=May 18, 2009 |work=[[Daily News (New York)|The Daily News]] |accessdate=May 31, 2009}}</ref> गीतहरू छान्ने काम रायान मर्फी गर्दछन जो चार्ट हिट र शो ट्युनसका बीच संतुलन बनाउन प्रयास गर्छन: "म हरेक भागमा सबको लागि केही होस भन्ने चाहन्छु । यो एक मुस्किल मिश्रण हो, तर यो संतुलन कायम राख्न निकै महत्त्वपुर्ण छ ।"<ref name="LAT"/> मर्फीको अनुसार सहि गीत छान्नु स्क्रिप्ट विकासको एक अभिन्न पाटो हो, "हरेक भागको एउटा मुख्य विषय हुन्छ । म स्क्रिप्ट लेखे पछि, कथा अघि बढाउन मद्दत गर्ने गीत छान्छु ।"<ref>{{cite news |url= http://www.nytimes.com/2009/10/12/business/media/12glee.html |title=From 'Cabaret' to Kanye, Songs of 'Glee' Are a Hit |last=Wyatt|first=Edward |date=October 11, 2009 |work=The New York Times |accessdate=October 27, 2009}}</ref> [[क्रिस कल्फर]]ले [[एलीसन कुगेल]] सँगको २०१०को अन्तर्वाता भने कि "कुनै बेला म रायन मर्फी कँहा पनि गएको छु र मलाई भएका कुराहरू भनेको छु जुन कुराहरू उनले कार्यक्रममा लेख्छन । अथवा उनले मलाई सोध्छन कि, कथाको स्थितिमा कुन गीत गाउन मन छ । मलाई लाग्दैन कि हामी मध्ये कसैले पनि आफ्नो पात्र वा कथावस्तुमा सिधा सहयोग गर्ने प्रयास गरेका छौँ तर उनीहरू निश्चित रूपमा हामीबाट चोरी चाँहि गर्छन् ।"<ref name="colferkugeltwo">{{cite news | title = Glee Star Chris Colfer Shares His Best Behind-the-Scenes Moments and Surreal Adventures | first = Allison | last = Kugel | authorlink = Allison Kugel | url = http://www.pr.com/article/1151 | publisher=PR.com | date = April 26, 2010 | accessdate =May 28, 2011 }}</ref> दोस्रो सत्रको लागि, ''ग्ली''ले १८-४९ उमेर समुहलाई आकर्शित गर्न शीर्ष ४० गीतहरूको बढि उपयोग गरेको देखिएको थियो ।<ref name="lifeline">{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/idUSTRE6BC0LL20101213|title={{"-}}Glee" throws lifeline to music industry|date=December 13, 2010|first=Ann|last=Donahue|work=Billboard|agency=Reuters |location=Los Angeles|accessdate=December 16, 2010}}</ref> मर्फी, रेकर्ड लेबलहरूले सजिलैसँग आफ्नो गीतहरू प्रयोग गर्ने अनुमति दिएकोमा आश्चर्यमा परेका थिए, र भने, "मलाई लाग्छ कि उनीहरूलाई यो कार्यक्रमको आशावादि र किशोरहरूको विषयवस्तु र पुरानो गीतहरूलाई नया दर्शकहरूको लागि रूपान्तरन गर्ने विचार एकदमै मनपर्‍यो ।<ref name="DN"/> केहिले भने उनलाई आफ्नो संगीत प्रयोग गर्ने अनुमति दिएनन जसमा [[ब्रायन एडम्स]], [[गन्स एन्ड रोजेज]] र [[कोल्डप्ले]] जस्ता प्रसिद्ध हस्तिहरू छन तर जुन २०१० मा, कोल्डप्लेले आफ्नो निर्णय फिर्ता लियो र ''ग्ली''लाई आफ्नो गीत प्रयोग गर्ने अधिकार दियो। <ref>{{cite web |url=http://www.insideireland.ie/index.cfm/section/news/ext/glee002/category/905 Coldplay gets a Glee-over |title=Coldplay gets a Glee-over |work=Inside Ireland |date=June 16, 2010 |accessdate=June 21, 2010 }} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20110430001852/http://www.insideireland.ie/index.cfm/section/news/ext/glee002/category/905 |date=April 30, 2011 }}</ref> एडम्सले आफ्नो ट्विटरमा लेखे कि ''ग्ली''को निर्माताहरू कसैले पनि उनी कँहा अनुमति लिन आएका छैनन र उनले उनीहरूलाई "फोन उठाएर कल गर्न" आग्रह गरे ।<ref>{{cite web|url=http://kingstonherald.com/entertainment/bryan-adams-tells-glee-creator-to-pick-up-phone-201031134 |title=Bryan Adams tells Glee Creator to "Pick up the Phone"! |publisher=Kingstonherald.com |date=June 24, 2010 |accessdate=November 9, 2011}}</ref> रचनाकार तथा संगीतकार [[बिली जोएल]] तथा थुप्रै अरु कलाकारले पनि आफ्नो गीत कार्यक्रममा प्रयोग गर्न प्रस्ताव गरेका छन ।<ref name="afternoon">{{cite web |url= http://ca.eonline.com/uberblog/marc_malkin/b136549_afternoon_filled_with_glee.html |title=An Afternoon Filled With ''Glee'' |last=Malkin|first=Marc |date=July 29, 2009 |work=[[E! Online]] |accessdate=August 3, 2009}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.variety.com/article/VR1117998492.html? |title='Glee' gets songs for free |last=Frankel |first=Daniel |date=January 13, 2009 |work=Variety |accessdate=June 3, 2009}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> कोलम्बिया रेकर्ड्सको माध्यमबाट थुप्रै ''ग्ली'' साउंडट्र्याक एल्बमहरू जारी गरिएको छ । यस कार्यक्रममा प्रस्तुत गरिने गीतहरू iTunesको माध्यमबाट नयाँ भाग प्रसारण हुनुभन्दा एक-दुई हप्ता अगाडि उपलब्ध गराईन्छ भने अन्य डिजिटल आउटलेट र मोबाइलमा एक हप्ता पछि मात्र गीतहरू उपलब्ध हुन्छ ।<ref name="BB"/> ''ग्ली''का संगीत निर्माता [[एडम ऐन्डर्स]]ले कार्यक्रममा नयाँ गीतहरू पनि राख्न सुरु गरेका छन । जस्तै, मार्च १५, २०११को एपिसोडमा "[[लुजर लाईक मि]]" र "[[गेट इट राइट]]" नामक नयाँ गीतहरू राखिएको थियो ।<ref>{{cite web |url=http://music-mix.ew.com/2011/02/23/glee-adam-anders-original-music-exclusive/ |title='Glee': Music producer Adam Anders spills details on the show's upcoming original music – EXCLUSIVE |work=Entertainment Weekly |date=February 23, 2011 |accessdate=June 17, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110627002313/http://music-mix.ew.com/2011/02/23/glee-adam-anders-original-music-exclusive/ |archive-date=June 27, 2011 }}</ref> ''ग्ली''को नृत्य निर्देशक ज्याक वुडलि हुन र हरेक भागमा चार देखि आठ नृत्य संख्या हुन्छ ।<ref name="USAToday"/> मर्फीले गीत छानि सके पछि संगीत सुपरीक्षक पि. जे. ब्लुमद्वारा निर्माताहरूसँग त्यस गीतको अधिकार लिइन्छ र संगीत निर्माता एडम ऐन्डर्स [[ग्ली]] कलाकारहरूको लागि त्यो गीत पुन मिलाउछन ।<ref name="BB"/> गीतहरू कलाकारहरूद्वारा पहिले नै रेकर्ड गरिसकेको हुन्छ जसमा वुड्लिले मिल्ने नृत्य राख्छन जुन कलाकारहरूलाई सिकाइन्छ र गीत छायाङ्कन गरिन्छ ।<ref name="LAT"/> त्यस पछि मात्र स्टुडियो रेकर्डिंग बनाइन्छ । यो प्रक्रिया त्यो भाग छायाङ्कन हुनुभन्दा छ देखि आठ हप्ता पहिले सुरु हुन्छ र कहिले काहिँ त्यो भाग खिच्ने अघिल्लो दिन सम्म पनि जारि रहन्छ ।<ref name="BB"/> प्रत्येक भाग निर्माण गर्न करिब $ ३ लाख लाग्दछ,<ref name="LAT"/> र विस्तृत नृत्य हुने भएकोले खिच्न १० दिन सम्म लाग्दछ ।<ref name="HSM">{{cite news |url= http://www.nytimes.com/2009/05/17/arts/television/17wyat.html |title=Not That High School Musical |last=Wyatt|first=Edward |date=May 15, 2009 |work=The New York Times |accessdate=June 1, 2009}}</ref> २०१०को अन्तिम तिर‍‍ ब्लुमले भने कि यो प्रक्रिया "केहि हप्ता"मै सकिने गरी छोटो गरिएको छ ।<ref name="lifeline" /> दोस्रो सत्रको लागि निर्माताहरूलाई रेकर्ड लेबलहरूले पहिले नै गीत सुन्न प्रस्ताव राखेका थिए र यसको कारण निर्माण प्रक्रिया, ती गीतहरूको अधिकार पाउनुभन्दा अगाडि नै सुरु भइसकेको थियो ।<ref name="lifeline" /> ===प्रचार=== ==सन्दर्भ सूची== {{Reflist|colwidth=30em}} {{Commonscat|Glee}} [[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषाका टेलिभिजन कार्यक्रमहरू]] hnnhm0ohxur2aqctkf1zfo7jq8r57sr 0 47535 1391920 1318567 2026-09-29T01:10:06Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391920 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | country = नेपाल | type = parliamentary | previous_election = आम निर्वाचन २०५१ | previous_year = २०५१ | previous_mps = आम निर्वाचन २०५१ का निर्वाचित सांसदहरू | elected_mps = आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू | next_election = संविधान सभा निर्वाचन, २०६४ | next_year = २०६४ (संविधान सभा) | seats_for_election = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को सबै २०५ सिट | majority_seats = १०३ | election_date = २०५६ वैशाख २० र जेठ ३ | turnout = ६५.७९% | image_size = 130x130px | image1 = Krishna bhattarai.jpg | leader1 = [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] | party1 = नेपाली काङ्ग्रेस | last_election1 = ८३ | seats1 = १११ | seat_change1 = {{gain}} २८ | popular_vote1 = ३२,१४,७८६ | percentage1 = ३७.१७% | swing1 = {{increase}} ३.७० प्रतिशत अङ्क | image2 = Madhav Kumar Nepal 2009-09-23.jpg | leader2 = [[माधवकुमार नेपाल]] | party2 = नेकपा (एमाले) | last_election2 = ८८ | seats2 = ७१ | seat_change2 = {{loss}} १७ | popular_vote2 = २७,३४,५६८ | percentage2 = ३१.६१% | swing2 = {{decrease}} ०.२५ प्रतिशत अङ्क | image3 = Surya bahadur thapa (cropped).png | leader3 = [[सूर्यबहादुर थापा]] | party3 = राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी | last_election3 = २० | seats3 = ११ | seat_change3 = {{loss}} ९ | popular_vote3 = ९,०२,३२८ | percentage3 = १०.४३% | swing3 = {{decrease}} ८.०८ प्रतिशत अङ्क | title = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] | posttitle = निर्वाचन पछि प्रधानमन्त्री | before_election = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | before_party = नेपाली काङ्ग्रेस | after_election = [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] | after_party = नेपाली काङ्ग्रेस }}{{नेपालको राजनीति}} नेपालमा २०५६ वैशाख २० र जेठ ३ मा आम चुनाव सम्पन्न भएको थियो। [[नेपाली काङ्ग्रेस]] २८ सिट जितेर सबैभन्दा ठुलो दल बनेको थियो भने [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] १७ सिट सहित दोस्रो ठुलो दल बनेको थियो। == पृष्ठभूमि == वि.सं २०५१ मा भएको [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को [[आम निर्वाचन २०५१|अघिल्लो चुनाव]]मा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] विजयी भएको थियो र ठुलो दल बन्न सफल भएको थियो र पहिलो पटक लोकप्रिय रूपमा निर्वाचित [[साम्यवाद|साम्यवादी]] सरकार गठन भएको थियो। २०५६ सम्ममा, [[वामदेव गौतम]] र [[चन्द्रप्रकाश मैनाली]] नेतृत्वको गुटको बहिर्गमन जस्ता आन्तरिक कलहले नीतिगत निर्णयहरूमा बाधा पुर्‍याएको थियो र केही मानिसहरूलाई पार्टीलाई मतदान गर्नबाट रोकेको थियो। ==निर्वाचनको नतिजा== {| class="wikitable" |+[[चित्र:Nepal PratinidhiSabha 1999.svg]] ! colspan="2" rowspan="2" |राजनीतिक दल ! colspan="2" |मत ! colspan="2" |सिट |- !सङ्ख्या !% !संख्या !+/- |- |bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}"| |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |३२,१४,०६८ |३७.२९ |१११ |{{Increase}}२८ |- |bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |२७,२८,७२५ |३१.६६ |७१ |{{Decrease}}१७ |- |bgcolor="gold"| |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |८,९९,५११ |१०.४४ |११ |{{Decrease}}९ |- |bgcolor="yellowgreen"| |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |२,७७,२३९ |३.२२ |५ |{{Increase}}२ |- |bgcolor="firebrick"| |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |१,२१,३९४ |१.४१ |५ |{{Increase}}५ |- |bgcolor="darkred"| |[[संयुक्त जनमोर्चा नेपाल]] |७०,११९ |०.८१ |१ |{{Increase}}१ |- |bgcolor="ff8080"| |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |४८,०१५ |०.५६ |१ |{{Decrease}}३ |- |bgcolor="indianred"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |५,६७,९८७ |६.५९ |० |{{Steady}} |- |bgcolor="yellow"| |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |२,९३,९५२ |३.४१ |० |{{Steady}} |- | |अन्य |१,६१,३३८ |१.८६ |० |{{Steady}} |- |bgcolor="dddddd"| |स्वतन्त्र |२,३६,५४८ |२.७४ |० |{{Decrease}}७ |- ! colspan="2" |जम्मा ! colspan="2" |८६,१८,८९६ ! colspan="2" |२०५ |} == निर्वाचन पश्चात् == चुनाव पछि, विभिन्न दलहरूलाई माओवादी विद्रोहीहरूको नीतिलाई सहयोग गर्न र अन्तिम रूप दिन गाह्रो भएको थियो परिणाम स्वरूप २०६१ मा राजा ज्ञानेन्द्रले संसद विघटन गरेका थिए। राजतन्त्रवादी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] बाहेक सबै दलहरू [[सात दलीय गठबन्धन]]मा आवद्ध भएर [[नेपालको जनआन्दोलन २०६३|लोकतन्त्र आन्दोलन]] सफल बनाएका थिए र पछि २०६३ मा सदन पुनर्स्थापित भएको थियो।<ref>{{Cite web|author=जैनेन्द्र जीवन|title=जनआन्दोलन : इतिहास र अब|url=https://ekantipur.com/ampnews/2015-04-09/406893.html|work=|publisher=|website=कान्तिपुर|language=नेपाली|date=|accessdate=१० असोज २०८२|archive-url=https://web.archive.org/web/20250407153202/https://ekantipur.com/ampnews/2015-04-09/406893.html|archive-date=2025-04-07}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू]] == बाह्य कडीहरू == [https://web.archive.org/web/20080305180248/http://www.election.gov.np/EN/toptwo.html आम निर्वाचन २०५१ र २०५६ का विजेता तथा उपविजेताहरू] {{नेपालमा भएका निर्वाचनहरू}} [[श्रेणी:नेपालका निर्वाचनहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा भएका निर्वाचनहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास (२००७–२०६५)]] ia8yl8udns6vsn40rk5pu5y1wr3uq1p 0 48540 1391943 1384533 2026-09-29T05:06:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391943 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = ChrisHemsworthApr2011.jpg | caption = हेम्सवर्थ एप्रिल २०११ मा आफ्नो चलचित्र 'थोर' को प्रेस कन्फ्रेन्समा | name = क्रिस हेम्सवर्थ | birth_name = | birth_date = ११ अगस्ट १९८३ | hight = ७' ८" | birth_place = मेलबोर्न, अस्ट्रेलिया | othername = | relatives = [[लियम हेम्सवर्थ]]<br>[[लुक हेम्सवर्थ]] | occupation = अभिनेता | years_active = २००२–हाल | spouse = [[एल्सा पटाकि]] (२०१०) | children = ३ }} '''क्रिस हेम्सवर्थ''' (जन्म ११ अगस्ट १९८३) एक अस्ट्रेलियन अभिनेता हुन जो [[मार्भल स्टुडियो]]को चलचित्र ''[[थोर (चलचित्र)|थोर]]''मा थोरको प्रमुख भूमिका निर्वाह गरेकोमा चिनिन्छन। हेम्सवर्थ आफ्नो सो भूमिका २०१२ को चलचित्र ''[[द अभेन्जर्स (२०१२ चलचित्र|द अभेन्जर्स]]'' र २०१३ को चलचित्र ''[[थोर]]'' २ मा पनि निभाउदै छन्। उनले अस्ट्रेलियन धारावाहिक शृङ्खला [[होम एन्ड अवे]]मा [[किम हाईड]] भएर पनि खेलेका थिए। उनी [[लियम हेम्सवर्थ|लियम]]को ठुलो दाई र [[लुक हेम्सवर्थ|लुक]]को सानो भाइ पनि हुन्। ==प्रारम्भिक जीवन== हेम्सवर्थ लियोनि, एक अङ्ग्रेजीका शिक्षिका, र क्रेग हेम्सवर्थ, एक सामाजिक परामर्शदाताको छोराको रूपमा मेलबर्नमा जन्मेका थिए<ref name=fft>{{cite web| url=http://filmfestivaltraveler.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1779:chris-hemsworth-not-a-thor-loser&catid=53:interviews&Itemid=73| title=Chris Hemsworth: Not a Thor Loser| first=Frank| last=Lovece| authorlink=Frank Lovece| publisher=FilmFestivalTraveler.com| date=29 September 2011| accessdate=7 October 2011| archiveurl=https://web.archive.org/web/20120403041311/http://filmfestivaltraveler.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1779:chris-hemsworth-not-a-thor-loser&catid=53:interviews&Itemid=73| archivedate=3 April 2012| deadurl=no}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120403041311/http://filmfestivaltraveler.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1779:chris-hemsworth-not-a-thor-loser&catid=53:interviews&Itemid=73 |date=3 April 2012 }}</ref><ref name="heraldsun.com.au">{{cite web|url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/confidential/cyrus-spent-new-year-on-phillip-island/story-e6frf96o-1225815733215|title=Cyrus 'saw in new year on Phillip Island'|date=4 January 2010|work=Herald Sun|location=Australia|accessdate=27 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614143506/http://www.heraldsun.com.au/entertainment/confidential/cyrus-spent-new-year-on-phillip-island/story-e6frf96o-1225815733215|archivedate=14 June 2011|deadurl=no}}</ref><ref>http://www.details.com/celebrities-entertainment/cover-stars/201203/liam-hemsworth-hunger-games-the-last-song {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101151022/http://www.details.com/celebrities-entertainment/cover-stars/201203/liam-hemsworth-hunger-games-the-last-song |date=2012-11-01 }}</ref> उनी त्यहाँ र उत्तरी क्षेत्रको एक सानो अस्ट्रेलियन आदिवासी समुदाय, बुलमनमा हुर्किएका थिए । "मेरो सबैभन्दा पहिलेको सम्झनाहरु त्यहाँका पशु स्टेशनहरूमा थिए र त्यसपछि हामी मेलबर्न फिर्ता आयौँ र फेरि त्यहाँ गयौँ र अन्तयमा फेरि मेलबर्न फिर्ता आयौँ । निश्चित रूपले मेरो बाल्यकाल सबैभन्दा बढि मेलबर्नमा बितेको थियो तर शायद मेरो सबैभन्दा विशुद्ध सम्झनाहरु त्यहि बुलमनमा गोहि र भैंसीसंग थिए । निकै भिन्न खाल्को जीवन", हेम्सवर्थले भने ।<ref name=fft /> उनले आफ्नो परिवार उत्तरी क्षेत्रबाट फिलिप टापुमा जानु अघि हिथमन्ट कलेजमा उच्च शिक्षा लिएका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=nK9hoClrB-A/ |title=Chris Hemsworth on ''Jimmy Kimmel Live'' Part 1 |date=5 May 2011|publisher=''[[Jimmy Kimmel Live]]'' via YouTube.com}}</ref> == कार्यकाल == २००४ मा उनले ''[[होम एन्ड अवे]]'' नामक कार्यक्रममा रोबि हन्टर (जेसन स्मिथद्वारा निभाइएको) को भूमिकाको लागि अडिशन दिए तर सफल हुन सकेनन। त्यसपछि उनलाई किम हाइडको भूमिकाको लागि फिर्ता बोलाईएको थियो र उनी त्यसको लागि सिड्नी सरे। ३ जुलाई २००७ मा यस शृङ्खला नछाडुन्जेल सम्म उनले यसको १७१ भागहरूमा देखा परेका छन ।<ref>{{cite web|authorlink=Nikki Finke|last=Finke|first=Nikki|url=http://www.deadline.com/2009/05/toldja-marvel-studios-about-to-announce-chris-hemsworth-as-thor/|title=More 'Thor': Marvel Studios Casts UK Actor Tom Hiddleston as Villain Loki|publisher=[[Deadline.com]]|date=18 May 2009|archivedate=1 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120501223717/http://www.deadline.com/2009/05/toldja-marvel-studios-about-to-announce-chris-hemsworth-as-thor/|deadurl=no|access-date=21 April 2012}}</ref> उनी दुई लोगि पुरस्कारको निम्ति मनोनयनमा परेका छन र २००५ मा होम एन्ड अवेका लागि सर्वाधिक लोकप्रिय नयाँ प्रतिभा पुरस्कार जितेका पनि छन्। == निजि जीवन == हेम्सवर्थले अभिनेत्री [[एल्सा पटाकि]]सँग २०१० को क्रिसमस छुट्टीको समयमा विवाह गरे।<ref>{{cite news|url=http://www.people.com/people/article/0,,20453412,00.html|title=''Thor'' Star Chris Hemsworth Gets Married|first=Julie|last=Jordan|date=28 December 2010|work=People|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110328091012/http://www.people.com/people/article/0,,20453412,00.html|archivedate=28 March 2011|accessdate=7 October 2011|deadurl=no}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110328091012/http://www.people.com/people/article/0,,20453412,00.html |date=28 March 2011 }}</ref> उनीहरू दुईजना २०१० मा आपसी प्रतिनिधिको माध्यमले भेटेको थिए। २५ सेप्टेम्बर २०१० मा लस एन्जलस काउन्टी कला सन्ग्र्हालयको एक समारोहमा उनिहरूले आफ्नो सम्बन्ध सार्वजनिक गरेका थिए। उनिहरु आफ्नो पहिलो सन्तानको आगमन वसन्त २०१२ मा गर्दैछन्।<ref>{{cite web |url=http://www.hola.com/cine/2010092645643/Elsa/Pataky/novio/1/ |title=Elsa Pataky y Chris Hemsworth: La imagen que confirma su noviazgo / Elsa Pataky and Chris Hemsworth: The Image that Confirmed their Relationship |work=¡Hola! |date=26 September 2020 |accessdate=4 October 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100929162022/http://www.hola.com/cine/2010092645643/Elsa/Pataky/novio/1/ |archivedate=29 September 2010 |deadurl=no}}</ref> उनको ठूलो दाई [[लुक हेम्सवर्थ|लुक]] र सानो भाइ [[लियम हेम्सवर्थ|लियम]] पनि अभिनेता हुन्। == अभिनयको सूची == [[File:Chris Hemsworth 2010 Comic-Con Cropped.jpg|right|thumb|upright|हेम्सवर्थ २०१० को सान डिएगो कमिक-कन ईन्टरनेशनलमा]] === चलचित्र === {| class="wikitable sortable" ! width="50px" | वर्ष ! width="200px" | शीर्षक ! width="150px" | भूमिका ! class="unsortable" | जारि मिति |- | rowspan="2"| २००९ | ''[[स्टार ट्रेक (चलचित्र)|स्टार ट्रेक]]'' | जोर्ज कर्क | ८ मे २००९ |- | ''{{sortname|अ|पर्फेक्ट गेटअवे}}'' | केल | ७ अगस्ट २००९ |- | २०११ | ''[[थोर (चलचित्र)|थोर]]'' | थोर | ६ मे २०११ |- | rowspan="4"| २०१२ | ''{{sortname|द|क्याबिन ईन द वुड्स}}'' | कर्ट | १३ एप्रिल २०१२ |- | ''{{sortname|द|अभेन्जर्स|dab=२०१२ चलचित्र}}'' | थोर | ४ मे २०१२ |- | ''[[स्नो व्हाईट एन्ड द हन्टस्म्यान]]'' | एरिक, द हन्टस्म्यान |१ जुन २०१२ |- | ''[[रेड डन (२०१२ चलचित्र)|रेड डन]]'' | जेड एकर्ट | २ नोभेम्बर २०१२ |- | २०१३ | ''[[थोर (चलचित्र)#सिक्वल|थोर २]]'' | थोर | १५ नोभेम्बर २०१३ |} === टेलिभिजन === {| class="wikitable sortable" ! width="50px" | वर्ष ! width="200px" | शीर्षक ! width="150px" | भूमिका ! class="unsortable" | टिप्पणी |- | २००२ | ''[[मार्शल ल]]'' | द किड | १ भाग: "डमेस्टिक ब्लिस" |- | २००३ | ''{{sortname|द|स्याडल क्लब}}'' | द न्यु भेट | १ भाग: "टेन्डरफुट" |- | २००४ | ''[[फर्गस मक्फेल]]'' | क्रेग | १ भाग: "ईन अ ज्याम" |- | २००४–०७ | ''[[होम एन्ड अवे]]'' | [[किम हाईड]] | शृङ्खला रेगुलर |} === भिडियो गेम्स === {| class="wikitable sortable" ! width="50px" | वर्ष ! width="200px" | शीर्षक ! width="150px" | भूमिका ! class="unsortable" | टिप्पणी |- | २०११ | ''[[थोर: गड अफ थन्डर]]'' | थोर | |} ==पुरस्कार तथा नामांकन ‎== *'''[[लोगि अवार्ड २००६]]''' **सर्वश्रेष्ठ चर्चित अभिनेता – मनोनित *'''[[लोगि अवार्ड २००५]]''' **सर्वश्रेष्ठ चर्चित नयाँ प्रतिभा – पुरुष – '''विजयी''' **सर्वश्रेष्ठ चर्चित अभिनेता – मनोनित *'''अस्ट्रेलियन्स ईन फिल्म्स २०१० ब्रेक्थ्रु अवार्ड''' **एआईएफ ब्रेक्थ्रु अवार्ड – '''विजयी''' *'''[[२०११ टिन चोईस अवार्ड]]''' **चोईस चलचित्र: ब्रेकआउट पुरुष प्रतिभा – मनोनित *'''[[सिनेमाकन अवार्ड २०११]]''' **मेल स्टार अफ टुमरो – '''विजयी''' *'''[[२०११ स्क्रिम अवार्ड]]''' **सर्वश्रेष्ठ सुपरहिरो - मनोनित **ब्रेक्थ्रु अभिनय: पुरुष - मनोनित *'''[[३८ औँ पिपल्स चोईस अवार्ड]]''' **मनपर्ने चलचित्र सुपरहिरो - मनोनित * '''[[बाफ्टा अवार्ड]]''' **[[राईजिन्ग स्टार अवार्ड २०१२]] – मनोनित == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची|२}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} * {{IMDb name|1165110}} * {{Tcmdb name}} * {{AllRovi person|547090}} [[श्रेणी:सन् १९८३ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अस्ट्रेलियाली चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:अस्ट्रेलियाली टेलिभिजन अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:अस्ट्रेलियाली आवाज अभिनेताहरू]] f6xx4lagz87xrnhon46qaaonkj9oh7v 0 49006 1391934 1229531 2026-09-29T04:07:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391934 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = कियानी लेइ | image=Keeani Lei expo 3.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = अं. १९८२ | birth_place = | death_date = | death_place = | spouse = | height = | weight = | eye_color = | hair_color = | ethnicity = | alias = | number_of_films = | website = | spelling = US <!-- for color instead of colour --> }} '''कियानी लेइ''' (जन्म अं. १९८२)<!-- different spelling & YOB ref: --><ref name="AVNprofile">{{cite web| title = AVN - Keanni Lei| publisher = AVN Media Network| accessdate = 2011-02-13| url = http://www.avn.com/porn-stars/Keanni-Lei-263580.html| archiveurl = https://web.archive.org/web/20110707195234/http://www.avn.com/porn-stars/Keanni-Lei-263580.html| archivedate = 2011-07-07}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707195234/http://www.avn.com/porn-stars/Keanni-Lei-263580.html |date=2011-07-07 }}{{Verify credibility|date=फेब्रुअरी २०११}}</ref> [[अश्लील चलचित्र|अश्लिल चलचित्र]] अभिनेत्री हुन । ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== {{Commons|Keeani Lei}} * {{Official website|http://www.keeani.com}} * <!-- This needs to be mined for expansion purposes: -->[http://blog.adultdvdtalk.com/2007/05/keeani_lei_sk8r_grrl.html Keeani Lei Audio Interview] at AdultDVDTalk.com * {{iafd name|id=1742960|gender=female|name=Keeani Lei}} * {{afdb name|id=35942|gender=female|name=Keeani Lei}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Lei, Keeani | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = | PLACE OF BIRTH = | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Lei, Keeani}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] {{porn-actor-stub}} o18c350g3ao1wemfpfeezczpsx44sqt 0 49412 1391955 1385581 2026-09-29T08:18:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391955 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=सेप्टेम्बर २०१२}} {{Infobox adult biography | name = जेस्सी जेन | image= Jesse Jane 2010.jpg | caption = २०१० मा ळस भेगासमा आयोजित एभिएन एडल्ट इन्टरटेन्टमेन्ट एक्स्पोमा जेस्सी जेन | birth_name = सिन्डी टेलर | birth_date = {{birth date|mf=yes|1980|7|16}} | birth_place = [[फोर्ट वर्थ, टेक्सास]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | death_date = | death_place = | spouse = रिक प्याट्रिक | height = {{height|ft=5|in=3}} | weight = {{convert|108|lb|kg st|abbr=on}} | eye_color = [[Hazel eyes|Hazel]] | hair_color = [[Blonde]] | ethnicity = [[इङ्गलिस अमेरिकन|अङ्ग्रेज]] | alias = Jesse Jane | number_of_films = ८२ (आइएएफडी अनुसार)<ref name="iafd">[http://www.iafd.com/person.rme/perfid=JesseJane/gender=f/Jesse-Jane.htm Jesse Jane] at [[Internet Adult Film Database]]</ref> | website = http://www.jessejane.com/ | spelling = US<!-- US for color, UK for colour --> }} '''जेस्सी जेन''' (जन्म ''सिन्डी टेलर''१६ जुलाई) अमेरिकन [[अश्लील चलचित्र]] अभिनेत्री तथा मोडेल हुन । == प्रारम्भिक जीवन == == करियर == == व्यक्तिगत जीवन == २००० मा जेस्सी जेनले एक छोरा जन्माइन ।<ref name="New York Times">{{cite web|url=http://www.nytimes.com/2007/01/22/business/media/22porn.html?pagewanted=2&ei=5090&en=ae526fc82397506a&ex=1327122000&partner=rssuserland&emc=rss |title=In Raw World of Sex Movies, High Definition Could Be a View Too Real|accessdate=2007-06-03|author=Matt Richtel|date=2007-01-22|work = The New York Times}}</ref> २००७ मा उनले अश्लील चलचित्र बनाउने क्रममा आफ्नै सहकर्मी [[अश्लील चलचित्र]] अभिनेता [[रिक प्याट्रिक]]सँग विवाह गरेको बताइन ।<ref>{{cite web|url=http://www.rogreviews.com/interviews/jesse_jane_07.asp|title=Jesse Jane Interview 2007|accessdate=2007-06-03|author=Roger T. Pipe|year=2007|publisher=rogreviews.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20101229044235/http://www.rogreviews.com/interviews/jesse_jane_07.asp|archive-date=2010-12-29}}</ref><ref>{{cite web|url= http://business.avn.com/articles/22653.html|title= Jesse Jane, Paul Fishbein Spar With Howard Stern|accessdate= 2007-06-03|author= Jared Rutter|date= 2005-11-17|publisher= AVN}} {{Webarchive|url=https://archive.is/20120714020111/http://business.avn.com/articles/22653.html |date=2012-07-14 }}</ref> हाल उनिहरू पहिलाको छोरालाई साथमा लिएर [[ओक्लाहोमा सहर,ओक्लाहोमा]]मा बस्छन ।<ref name="CNBC"/> == अवार्डहरू == [[file:Jesse Jane with FAME awards cropped.jpg|right|thumb|२००७ मा दुई [[एफ.ए.एम.इ. अवार्ड]]का साथ जेस्सी जेन]] * २००३ नाइटमुभ्स इन्टरटेन्टमेन्ट अवार्ड - बेस्ट न्यु स्टारलेट (एडिटर्स च्वाइस)<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/14112.html|title=11th Annual Nightmoves Entertainment Awards Announced|last=Dirty Bob|date=2003-09-16|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Cite web |url=http://business.avn.com/articles/11th-Annual-Nightmoves-Entertainment-Awards-Announced-36648.html |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2023-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013091532/http://business.avn.com/articles/11th-Annual-Nightmoves-Entertainment-Awards-Announced-36648.html |archive-date=2012-10-13}}</ref> * २००४ भेनस अवार्ड - उत्कृष्ट अभिनेत्री (संयुक्त राज्य अमेरिका)<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/18284.html|title=Jesse Jane Named Best Actress USA at Venus Awards |date=2004-10-21|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21}}</ref> * २००४ डेल्टा डि भेनेरे अवार्ड - उत्कृष्ट अमेरिकन अभिनेत्री<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/18708.html|title=Complete List of Delta di Venere Award Winners Announced|date=2004-11-23|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Cite web |url=http://business.avn.com/articles/Complete-List-of-Delta-di-Venere-Award-Winners-Announced-41244.html |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2023-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927010059/http://business.avn.com/articles/Complete-List-of-Delta-di-Venere-Award-Winners-Announced-41244.html |archive-date=2011-09-27}}</ref> * २००६ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] – बेस्ट अल-गर्ल सेक्स सिन (भिडियो) – ''पाइरेट्स''<ref name=avn2006>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/24701.html|title=AVN Award Winners Announced|accessdate=2007-07-22|date=2006-01-09|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100414010212/http://business.avn.com/articles/24701.html|archive-date=2010-04-14}}</ref> * २००६ नाइटमुभ्स इन्टरटेन्टमेन्ट अवार्ड - उत्कृष्ट अभिनेत्री (एडिटर्स च्वाइस)<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/6059.html|title=Nightmoves Award Winners Announced|last=Dirty Bob|date=2006-10-09|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21}} {{Webarchive|url=https://archive.ph/20120629100556/http://business.avn.com/articles/6059.html |date=2012-06-29 }}</ref> * २००६ फक्सी अवार्ड - फेमेल फ्यान फेभरेट<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/25457.html|title=FOXE Awards Showcase Porn’s Past and Future|last=Thomas J Stanton|date=2006-02-20|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120614025603/http://business.avn.com/articles/FOXE-Awards-Showcase-Porn-8217-s-Past-and-Future-47993.html|archive-date=2012-06-14}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614025603/http://business.avn.com/articles/FOXE-Awards-Showcase-Porn-8217-s-Past-and-Future-47993.html |date=2012-06-14 }}</ref> * २००६ स्क्याण्डिन्याभियन एडल्ट अवार्ड - बेस्ट सेलिङ इन्टरनेसनल स्टार<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/7738.html|title=Jesse Jane Receives International Award in Denmark|last=Eddie Adams|date=2007-03-06|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Cite web |url=http://business.avn.com/articles/Jesse-Jane-Receives-International-Award-in-Denmark-30295.html |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2023-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512020542/http://business.avn.com/articles/Jesse-Jane-Receives-International-Award-in-Denmark-30295.html |archive-date=2012-05-12}}</ref> * २००७ एभिएन अवार्ड – बेस्ट अल-गर्ल ग्रुप सिन (भिडियो) – ''आइसल्यान्ड फिभर ४''<ref name=avn2007awards>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/7037.html|title=2007 AVN Award Winners Announced|accessdate=2007-06-19|date=2007-01-16|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20090307010050/http://business.avn.com/articles/7037.html|archive-date=2009-03-07}}</ref> * २००७ [[फेम अवार्ड]] – हटेस्ट बडी<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/2609.html|title=2007 F.A.M.E. Award Winners Announced|accessdate=2007-06-24|author=Peter Warren|date=2007-06-23|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213154833/http://business.avn.com/articles/2609.html|archive-date=2009-12-13}}</ref> * २००७ एक्जोटिक डान्सर अवार्ड - एडल्ट मुभी फिचर इन्टरटेनर अफ द एयर<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/8206.html|title=Jesse Jane Named Feature Entertainer of the Year at Exotic Dancer Awards|last=Peter Warren|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20100406072924/http://business.avn.com/articles/8206.html|archive-date=2010-04-06}}</ref> * २००७ भेनस अवार्ड - उत्कृष्ट अमेरिकन अभिनेत्री<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/5695.html|title=Venus Award Winners Announced|last=Peter Warren|date=2007-10-24|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Cite web |url=http://business.avn.com/articles/Venus-Award-Winners-Announced-28262.html |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2023-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614025629/http://business.avn.com/articles/Venus-Award-Winners-Announced-28262.html |archive-date=2012-06-14}}</ref> * २००८ फेम अवार्ड – हटेस्ट बडी<ref>{{cite web|url= http://avn.com/performer/articles/30630.html|title= 2008 F.A.M.E. Winners Announced at Erotica LA|accessdate= 2008-06-08|author= David Sullivan|date= 2008-06-07|publisher= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-url= https://web.archive.org/web/20080609122543/http://www.avn.com/performer/articles/30630.html|archive-date= 2008-06-09}}</ref> *२००८ मेडिययन एलाइट अवार्ड - उत्कृष्ट अमेरिकन अभिनेत्री<ref>{{cite news|url=http://business.avn.com/articles/32982.html|title=Exclusive: Complete 2008 eLINE Award Winners from Venus Berlin|last=David Sullivan|date=2008-10-22|work=[[AVN (magazine)|Adult Video News]]|accessdate=2009-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20091213045806/http://business.avn.com/articles/32982.html|archive-date=2009-12-13}}</ref> * २००९ एभिएन अवार्ड – बेस्ट अल-गर्ल ग्रुप सेक्स सिन – ''[[चियरलिडर्स (२००८ को चलचित्र)|चियरलिडर्स]]''<ref name=avnwin09>{{cite web| title =2009 AVN Award-Winners Announced| publisher =AVN.com| url =http://business.avn.com/articles/34090.html| author =David Sullivan| accessdate =2009-01-11| date =2009-01-11| archive-url =https://web.archive.org/web/20090223020140/http://business.avn.com/articles/34090.html| archive-date =2009-02-23}}</ref> * २००९ फेम अवार्ड – हटेस्ट बडी<ref name=fame>{{cite web| title =F.A.M.E. Award Winners Announced| publisher =AVN| url =http://business.avn.com/articles/35575.html| date =2009-09-13| accessdate =2009-08-04| archive-url =https://web.archive.org/web/20090617052722/http://business.avn.com/articles/35575.html| archive-date =2009-06-17}}</ref> * २००९ [[हट डिओर]] – उत्कृष्ट अमेरिकन अभिनेत्री – ''पाइरेट्स आइआई: स्ट्यागनेटिज रिभेन्ज''<ref name=hot09win>{{cite web | author = Paul Fishbein | title = Pirates II, Evil Angel Big Winners at 2009 Hot d’Or Awards | work = AVN | url = http://business.avn.com/articles/36568.html | date = 2009-10-21 | accessdate = 2009-10-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091025142729/http://business.avn.com/articles/36568.html | archive-date = 2009-10-25 }}</ref> * २०११ एभिएन अवार्ड – बेस्ट अल-गर्ल ग्रुप सेक्स सिन – ''बडी हिट''<ref name=avn11win>{{cite web| title = AVN Announces the Winners of the 2011 AVN Awards| publisher = AVN.com| url = http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2011-AVN-Awards-421782.html| date = 2011-01-09| accessdate = 2011-01-09| archive-url = https://web.archive.org/web/20110110172712/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2011-AVN-Awards-421782.html| archive-date = 2011-01-10}}</ref> * २०११ एभिएन अवार्ड (द फ्यान्स अवार्ड) – वाइल्डेस्ट सेक्स सिन – ''बडी हिट''<ref name=avn११win/> == फिल्मोग्राफी == <!-- ONLY FILMS WITH ARTICLES ON THEM --> ===अश्लील चलचित्रहरू === *२००५ - ''[[पाइरेट्स (२००५ को चलचित्र)|पाइरेट्स]]'' *२००७ - ''[[बेबिसिटर्स (चलचित्र)|बेबिसिटर्स]]'' *२००८ - ''[[पाइरेट्स आइआई: स्ट्यागनेटिज रिभेन्ज]]'' *२००८ - ''[[चियरलिडर्स (२००८ को चलचित्र)|चियरलिडर्स]]'' *२०१० - ''[[बडी हिट (२०१० को चलचित्र)|बडी हिट]]'' *२०१० - ''बेबिसिटर्स २'' *२०११ - ''[[द रुममेट (२०१० को चलचित्र)|द रुममेट]]'' === अन्य चलचित्रहरू === *२०११ - ''[[बकी लार्सन: बर्न टु बि अ स्टार]]'' *२०१० - ''[[लेट द गेम बिगेन]]'' *२००९ - ''[[मिडल मेन (चलचित्र)|मिडल मेन]]'' *२००९ - ''[[फ्राट पार्टी]]'' *२००५ - ''[[एन्टुरेज (टेलिभिजन सिरिज)|एन्टुरेज]]'' *२००३ - ''[[बेवाच: हवाइएन् वेडिङ]]'' == सन्दर्भ सूची == {{Reflist|2}} == बाहिरी लिङ्कहरू == {{Commons category|Jesse Jane}} * {{official website|http://www.jessejane.com}} * {{IMDb name|1377478|Jesse Jane}} * {{iafd name|id=JesseJane|gender=female|name=Jesse Jane}} * {{afdb name|id=30333|gender=female|name=Jesse Jane}} *[http://www.jessejane.com/bio.php Biography from Jesse Jane's official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220014744/http://www.jessejane.com/bio.php |date=2012-02-20 }} *[http://www.dptonight.com/ DP Tonight.com] – Adult talk show co-hosted by Jane {{Commonscat|Jesse Jane}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Jane, Jesse | ALTERNATIVE NAMES = Taylor, Cindy | SHORT DESCRIPTION = American pornographic actor | DATE OF BIRTH = July 16, 1980 | PLACE OF BIRTH = [[Fort Worth, Texas]], U.S. | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Jane, Jesse}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:एक्सबिज पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] n0fkklvjm9dqglmraepjo4pvfrihu8e 0 49855 1391957 1385713 2026-09-29T08:38:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391957 wikitext text/x-wiki {{Infobox adult biography | name = टाइला वाइन | image = Tyla Wynn.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|mf=yes|1982|10|16}} | birth_place = [[लुबबक, टेक्सास|लुबबक]], [[टेक्सास]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | death_date = | death_place = | spouse = | height = {{height|ft=5|in=6}} | weight = {{convert|118|lb|kg st|abbr=on}} | eye_color = हरियो | hair_color = | ethnicity = | alias = Tyla Winn | number_of_films = २६६<ref>{{iafd name|TylaWynn|f}}</ref> | website = | spelling = <!-- US for color, UK for colour --> }} '''टाइला वाइन''' (जन्म १६ अक्टोवर १९८२) एक अमेरिकन [[अश्लील चलचित्रका कलाकार|अश्लील चलचित्र अभिनेत्री]] हुन । ==अवार्डहरू== *२००५ [[एभिएन पुरस्कार|एभिएन अवार्ड]] - बेस्ट अल-गर्ल सेक्स सिन (भिडियो) – ''द भायोलेसन अफ अड्री हल्याण्डर'' ([[अड्री हल्याण्डर]], [[एस्ली ब्लू]], [[जिया पालोमा]], ब्रोडी र [[केली क्लाइन]]सँग)<ref name=2005AVN>{{cite web|url=http://avn.com/video/articles/19222.html|title=The 22nd Annual AVN Awards: A Jenna Jameson Kinda Night|accessdate=2007-08-04|author=Jared Rutter|date=2005-01-09|publisher=[[AVN (magazine)|AVN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20080414192006/http://www.avn.com/video/articles/19222.html|archive-date=2008-04-14}}</ref> *२००५ [[एक्सआरसीओ अवार्ड]] - बेस्ट गर्ल/गर्ल सेक्स सिन – ''द भायोलेसन अफ अड्री हल्याण्डर''<ref>{{cite web|url=http://www.xbiz.com/news_piece.php?cat=2&id=8993|title=XRCO Awards Mainstream Visibility, Longevity|accessdate=2007-06-22|date=2005-06-03|publisher=XBiz.com}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Cite web |url=http://www.xbiz.com/news/8993 |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2023-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427085809/http://www.xbiz.com/news/8993 |archive-date=2016-04-27}}</ref> *२००६ एभिएन अवार्ड - बेस्ट थ्री-वे सेक्स सिन<ref>{{cite web|url=http://business.avn.com/articles/video/2006-AVN-Award-Winners-Announced-47237.html|title=2006 AVN Award Winners Announced|date=2006-01-09|work=AVN|accessdate=19 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121001080515/http://business.avn.com/articles/video/2006-AVN-Award-Winners-Announced-47237.html|archive-date=2012-10-01}}</ref> ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} == बाहिरी लिङ्कहरू == * {{IMDb name|1671911|Tyla Wynn}} * {{iafd name|id=TylaWynn|gender=female|name=Tyla Wynn}} * {{afdb name|id=32834|gender=female|name=Tyla Wynn}} {{Commonscat|Tyla Wynn}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Wynn, Tyla | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = American porn actor | DATE OF BIRTH = October 16, 1982 | PLACE OF BIRTH = [[Lubbock, Texas|Lubbock]], [[Texas]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|United States]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} {{DEFAULTSORT:Wynn, Tyla}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] [[श्रेणी:एभिएन पुरस्कार विजेताहरू]] {{porn-actor-stub}} 4g6nlioklt4b71m3t6d4y8fe4956jw9 0 52690 1391948 1384986 2026-09-29T06:14:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391948 wikitext text/x-wiki यो विश्वभरका [[मानिस]]ले घरमा पाल्ने [[जनावर]]हरूको सूची हो। <ref name="Table of Domesticated Animals">[http://archaeology.about.com/od/dterms/a/domestication.htm Animal Domestication - Table of Dates and Places of Animal Domestication<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707075011/http://archaeology.about.com/od/dterms/a/domestication.htm |date=2011-07-07 }}</ref> ==घरपालुवा जनावरहरूको सूची== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; height:100px;" |- ! style="width: 12em;" | जाति/प्रजाति !! जंगली पुर्खा !! मिति !! उत्पति स्थान !! उपयोग !! तस्विर !! परिवर्तन !! Extent in wild vs captivity |- |valign="center"|[[कुकुर]] (''Canis lupus familiaris'') |[[ब्वाँसो]] (''Canis lupus'') |[[घरपालुवा कुकुरको सुरुवात|इपू ३०००० र इपू १५००० को बिच]] <ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/27240370/ MSNBC : World's first dog lived 31,700 years ago, ate big] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121103073041/http://www.msnbc.msn.com/id/27240370/ |date=2012-11-03 }}</ref> | style="text-align:center;"|[[युरेसिया|युरेशिया]] | style="text-align:center;"|मासु, पाल्तु जनावर, सौख, शिकार, वैज्ञानिक अनुसन्धान, धार्मिक प्रयोजन, लडाईं, दौड, यातायात, काम गराउन, उद्दार कार्य, पथ प्रदर्शन, सेवा, पहरा, भेडाको रेखदेख |[[File:Pembroke Welsh Corgi 600.jpg|130px]] |tame; significant physical and behavioral changes |Very common in captivity, wild relatives are much less common |- |valign="center"| [[भेडा]] (''Ovis aries'') |[[मफ्लन]] (''Ovis orientalis'') |इपू ११,००० र इपू ९,००० को बिच<ref>{{cite book | author=Krebs, Robert E. & Carolyn A. | title=Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions & Discoveries of the Ancient World | url=https://archive.org/details/groundbreakingsc0000kreb | location=Westport, CT | publisher=Greenwood Press | year=2003 | isbn=0-313-31342-3}}</ref><ref name="storey">{{cite book |title=Storey's Guide to Raising Sheep |url=https://archive.org/details/storeysguidetora0000simm_u9e9 |last=Simmons |first=Paula |coauthors=Carol Ekarius |year=2001 |publisher=Storey Publishing LLC |location=North Adams, MA |isbn=978-1-58017-262-2 }}</ref> | style="text-align:center;"|[[पश्चिम एसिया|दक्षिणपश्चिम एसिया]]([[इरान]]) | style="text-align:center;"|दुध, छाला, पाल्तु जनावर, सौख, दौड, धार्मिक प्रयोजन, वैज्ञानिक अनुसन्धान, पहरा, लडाईं, सजावट |[[File:Pair of Icelandic Sheep.jpg|130px]] | Some physical changes | |- |valign="center"|[[बङ्गुर|बंगुर]] (''Sus scrofa domesticus'') |[[बँदेल]] (''Sus scrofa'') |इपू ९,०००<ref>{{cite journal |author=Giuffra E, Kijas JM, Amarger V, Carlborg O, Jeon JT, Andersson L |title=The origin of the domestic pig: independent domestication र subsequent introgression |journal=Genetics |volume=154 |issue=4 |pages=1785–91 |year=2000 |month=April |pmid=10747069 |pmc=1461048 |url=http://www.genetics.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=10747069}}</ref> | style="text-align:center;"|[[पूर्वी क्षेत्र]], [[चीन]] | style="text-align:center;"|मासु, छाला, वैज्ञानिक अनुसन्धान, सौख, दौड, लडाईं, काम गराउन, पाल्तु जनावर |[[File:Sow with piglet.jpg|130px]] | Some physical changes | |- |valign="center"|[[बाख्रा]] (''Capra aegagrus hircus'') |[[जङ्गली बाख्रा|जंगली बाख्रा]] (''Capra aegagrus'') |8000 BC<ref>Melinda A. Zeder, [http://web.utk.edu/~persian/goat.htm Goat busters track domestication] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204221312/http://web.utk.edu/~persian/goat.htm |date=2012-02-04 }} (Physiologic changes and evolution of goats into a domesticated animal), April 2000.</ref> | style="text-align:center;"|[[इरान]] | style="text-align:center;"|दुध, मासु, काम गराउन, छाला, रौँ, सौख, दौड, धार्मिक प्रयोजन, लडाईं, पाल्तु जनावर |[[File:Capra, Crete 4.jpg|130px]] | Slight physical changes | |- |valign="center"|[[गाई]] (''Bos primigenius taurus'') |[[अरक्स]] (''Bos primigenius'') (विलुप्त) |इपू ८,०००<ref>[http://www.comp-archaeology.org/WendorfSAA98.html Late Neolithic megalithic structures at Nabta Playa (Sahara), southwestern Egypt.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180205001131/http://www.comp-archaeology.org/WendorfSAA98.html |date=2018-02-05 }}</ref><ref>Source : Laboratoire de Préhistoire et Protohistoire de l'Ouest de la France [http://palissy.humana.univ-nantes.fr/LABOS/UMR/serveur/recherche/pruvost.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090626225631/http://palissy.humana.univ-nantes.fr/LABOS/UMR/serveur/recherche/pruvost.html |date=2009-06-26 }}, {{fr icon}}.</ref> | style="text-align:center;"|[[युरोप]], [[एसिया]] र [[उत्तर अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|मासु, दुध, छाला, काम गराउन, खेतबारी जोत्न, रगत, यातायात, मल, लडाईं, सौख, पाल्तु जनावर, धार्मिक प्रयोजन | [[File:Cow female black white.jpg|130px]] | Some physical changes |Common in captivity, wild relatives extinct |- |valign="center"|[[जेबु]] (''Bos primigenius indicus'') |[[अरक्स]] (''Bos primigenius'') (विलुप्त) |इपू ८,००० | style="text-align:center;"|[[भारत]] | style="text-align:center;"|मासु, दुध, छाला, काम गराउन, खेतबारी जोत्न, रगत, यातायात, मल, लडाईं, सौख, दौड, धार्मिक प्रयोजन |[[File:Bos taurus indicus.jpg|130px]] | Considerable physical changes | Wild relatives extinct |- |valign="center"| [[बिरालो]] (''Felis catus'') |[[जङ्गली बिरालो|जंगली बिरालो]] (''Felis silvestris'') |इपू ७,५००<ref>''[http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220612150738/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/oldest-known-pet-cat-9500-year-old-burial-found-on-cyprus |date=2022-06-12 }} {{Cite web |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/oldest-known-pet-cat-9500-year-old-burial-found-on-cyprus |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2026-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223000737/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/oldest-known-pet-cat-9500-year-old-burial-found-on-cyprus |archive-date=2021-02-23}}'', domestication of the cat on Cyprus, National Geographic.</ref><ref>{{cite web | title = Oldest Known Pet Cat? 95DOGGIES00-Year-Old Burial Found on Cyprus | url = http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0408_040408_oldestpetcat.html | accessdate = 2007-03-06 | date = 2004-04-08 | publisher = National Geographic News | archive-url = https://web.archive.org/web/20220612150738/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/oldest-known-pet-cat-9500-year-old-burial-found-on-cyprus | archive-date = 2022-06-12}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220612150738/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/oldest-known-pet-cat-9500-year-old-burial-found-on-cyprus |date=2022-06-12 }}</ref><ref>{{cite news |first=Hazel |last=Muir |title=Ancient remains could be oldest pet cat |url=http://www.newscientist.com/article/dn4867.htm |publisher=[[New Scientist]] |date=2004-04-08 |accessdate=2007-11-23 }}</ref><ref>{{cite news |first=Marsha|last=Walton |title=Ancient burial looks like human and pet cat |url=http://edition.cnn.com/2004/TECH/science/04/08/cats.cyprus/index.html |publisher=CNN |date= April 9, 2004|accessdate=2007-11-23 }}</ref> | style="text-align:center;"|[[पूर्वी क्षेत्र]] | style="text-align:center;"|किरा नियन्त्रण, पाल्तु जनावर, सौख, मासु, वैज्ञानिक अनुसन्धान |[[File:Felis catus-cat on snow.jpg|130px]] | tame, some physical changes |Very abundant in captivity, true wildcats less abundant. Feral populations very common. |- |valign="center"|[[कुखुरा]] (''Gallus gallus domesticus'') |[[लुइँचे]] (''Gallus gallus'') |इपू ६,०००<ref>{{cite journal |doi=10.1079/WPS19890012 |author=West B., Zhou B-X. |title=Did chickens go north? New evidence for domestication |journal=World’s Poultry Science Journal |volume=45 |issue=3 |pages=205–18 |year=1989 |format=PDF |url=http://www.adelaide.edu.au/ANZCCART/publications/dom_chicken.pdf|archiveurl=http://web.archive.org/web/20040729044604/http://www.adelaide.edu.au/ANZCCART/publications/dom_chicken.pdf|archivedate=2004-07-29}}</ref> | style="text-align:center;"|[[भारतीय उपमहाद्वीप|भारत]] र [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्वी एसिया]] | style="text-align:center;"| मासु, अण्डा, प्वाँख, छाला, सौख, दौड, सजावट, लडाईं, पाल्तु जनावर |[[File:Gallus gallus male Kaziranga 1.jpg|130px]] | Some physical changes | |- |valign="center"|[[गिनी पिग]] (''Cavia porcellus'') |[[मोन्टाने गिनी पिग]] (''Cavia tschudii'') |इपू ५,०००<ref>[http://cavyhistory.tripod.com/ ''History of the Guinea Pig'' (Cavia porcellus) ''in South America, a summary of the current state of knowledge''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009161651/http://cavyhistory.tripod.com/ |date=2011-10-09 }}</ref> | style="text-align:center;"|[[पेरू]] | style="text-align:center;"|मासु, पाल्तु जनावर, सौख, दौड, वैज्ञानिक अनुसन्धान |[[File:Caviaklein.jpg|130px]] | Tame, slight physical changes | |- |valign="center"|[[गधा]] (''Equus Africanus asinus'') |[[अफ्रिकन जंगली गधा]] (''Equus Africannus'') |इपू ५,०००<ref>{{cite journal |author=Beja-Pereira, Albano, ''et al.'' |title=African Origins of the Domestic Donkey |journal=Science |volume=304 |issue=1781 |date=18 June 2004 |doi=10.1126/science.1096008 |laysummary=[http://www.newscientist.com/article.ns?id=dn6032 ''New Scientist''] |pmid=15205528}}</ref><ref>Roger Blench, {{PDFlink|''[http://www.animaltraction.net/donkeys/donkeys-blench-history.pdf The history and spread of donkeys in Africa]''|235&nbsp;KB}}</ref> | style="text-align:center;"|[[इजिप्ट]] | style="text-align:center;"|यातायात, काम गराउन, खेतबारी जोत्न, सवारी, मासु, दुध, पाल्तु जनावर, दौड, पहरा |[[File:Donkey 1 arp 750px.jpg|130px]] | Slight physical changes | |- |valign="center"|[[घरपालुवा हाँस]] (''Anas platyrhynchos domesticus'') |[[हरियो टाउके|हरियो टाउके हाँस]] (''Anas platyrhnchos'') |इपू ४,००० | style="text-align:center;"|[[चीन]] | style="text-align:center;"|मासु, प्वाँख, रगत, अण्डा, पाल्तु जनावर, सौख, दौड, सजावट |[[File:Taiwanese duck farm.jpg|130px]] | Considerable physical changes | |- |valign="center"|[[भैँसी|भैंसी]] (''Bubalus bubalis'') |[[अर्ना]] (''Bubalus arnee'') |इपू ४,००० | style="text-align:center;"|[[भारत]], [[चीन]] | style="text-align:center;"|काम गराउन, खेतबारी जोत्न, सवारी, लडाईं, मासु, सौख, दौड, दुध |[[File:BUFFALO159.JPG|130px]] | Mainly unchanged from wild animal | |- |valign="center"|[[घोडा]] (''Equus ferus caballus'') |[[जङ्गली घोडा]] (''Equus ferus'') |इपू ४,०००<ref>[http://www.imh.org/imh/kyhpl1b.html The Domestication of the Horse]; see also [[Domestication of the horse]]</ref> | style="text-align:center;"|[[Eurasian Steppes]] | style="text-align:center;"|मासु, यातायात, काम गराउन, पथ प्रदर्शन, सेवा, शिकार, खेतबारी जोत्न, सवारी, लडाईं, सौख, वैवाहिक प्रयोजन, दौड, धार्मिक प्रयोजन, दुध, पाल्तु जनावर |[[File:Nokota Horses cropped.jpg|130px]] | Tame, some physical changes mainly in coloration | Common in captivity, very rare in wild |- |valign="center"| [[रेसम किरा]] (''Bombyx mori'') |[[जंगली रेसम किरा]] (''Bombyx mandarina'') |3000 BC | style="text-align:center;"|[[चीन]] | style="text-align:center;"|रेसम, खाना, पाल्तु जनावर, मासु |[[File:Silkworms3000px.jpg|130px]] | Unchanged from wild population | |- |valign="center"|[[परेवा]] (''Columba livia domestica'') |[[मलेवा]] (''Columba livia'') |3000 BC | style="text-align:center;"|[[भूमध्यसागरिय तट]] | style="text-align:center;"|सौख, वैवाहिक प्रयोजन, खबर आदान प्रदान, मासु, दौड, पाल्तु जनावर |[[File:Australian saddleback tumbler.jpg|130px]] | Artificially selected into many varieties, including meat breeds, racing/messenger breeds, and fancy plumage breeds | |- |valign="center"|[[घरपालुवा पानीहाँस]] (''Anser anser domesticus'') |[[कलहाँस]] (''Anser anser'') |3000 BC | style="text-align:center;"|[[इजिप्ट]] | style="text-align:center;"|मासु, प्वाँख, अण्डा, सौख, पहरा, पाल्तु जनावर |[[File:Neugierige Hausgans.JPG|130px]] | Considerable physical changes | |- |valign="center"|[[लामा]] (''Lama glama'') |[[गुनाको]] (''Lama guanicoe'') |2400 BC<ref name="wichita1">D.L Johnson and B.K. Swartz, Jr. ''[http://soar.wichita.edu/dspace/bitstream/10057/1824/1/LAJ+2B21_p42-54.pdf Evidence for Pre-Columbian Animal Domestication in the New World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110013505/https://soar.wichita.edu/dspace/bitstream/10057/1824/1/LAJ+2B21_p42-54.pdf |date=2020-01-10 }}''</ref> | style="text-align:center;"|[[पेरू]] | style="text-align:center;"|यातायात, काम गराउन, सवारी, मासु, सौख, वैवाहिक प्रयोजन, दौड, पाल्तु जनावर, पहरा |[[File:Pack llamas posing near Muir Trail.jpg|130px]] | Slight physical changes | |- |valign="center"|[[अल्पाका]] (''Vicugna pacos'') |[[भिकुना]] (''Vicugna vicugna'') |2400 BC<ref name="wichita1"/> | style="text-align:center;"|[[पेरू]] | style="text-align:center;"|दुध, यातायात, मासु, सौख, पाल्तु जनावर, पहरा |[[File:Corazon Full.jpg|130px]] | Considerable physical changes | |- |valign="center"|[[घरपालुवा लौकाट]] (''Numida meleagris'') |[[लौकाट]] (''Numida melegris'') |2400 BC<ref>[http://www.thecozynest.com/guinea_fowl.htm Guinea Fowl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100623052252/http://www.thecozynest.com/guinea_fowl.htm |date=2010-06-23 }}</ref> | style="text-align:center;"|[[अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|मासु, अण्डा, किरा नियन्त्रण, सौख, सङ्केत, पाल्तु जनावर |[[File:Numida meleagris Ngorongoro Conservation Area 1.jpg|130px]] | Mainly unaltered from wild population | |- |valign="center"|[[Ferret]] (''Mustela putorius furo'') |[[European polecat]] (''Mustela putorius'') |1500 BC | style="text-align:center;"|[[युरोप]] | style="text-align:center;"|शिकार, किरा नियन्त्रण, सौख, दौड, पाल्तु जनावर |[[File:Ferret 2008.png|130px]] | Tame, slight physical changes | |- |valign="center"|[[Ringneck dove]] (''Streptopelia risoria'') |[[अफ्रीकन कण्ठे ढुकुर]] (''streptopelia roseogrisea'') |500 BC | style="text-align:center;"|[[उत्तर अफ्रिका|उत्तरी अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|सौख, पाल्तु जनावर |[[File:Feral Barbary Dove.jpg|130px]] | Slight physical changes | |- |valign="center"|[[Bali cattle]] (''Bos javanicus domestica'') |[[Banteng]] (''Bos javanicus'') |Unknown | style="text-align:center;"|[[दक्षिणपूर्व एसिया]], [[Java]] | style="text-align:center;"|मासु, दुध, सौख, दौड, काम गराउन, खेतबारी जोत्न, |[[File:Banteng Domesticated Bali Bull.PNG|130px]] | Slight physical changes | |- |valign="center"|[[गयल]] (''Bos frontalis'') |[[गौरीगाई]] (''Bos gaurus'') |Unknown | style="text-align:center;"|[[दक्षिणपूर्व एसिया]] | style="text-align:center;"|मासु |[[File:Bos gaurus (Gayal) male.JPG|130px]] | Slight physical changes | |- |valign="center"|[[घरपालुवा टर्की]] (''Meleagris gallopavo'') |[[जंगली टर्की]] (''Meleagris gallopavo'') |180<ref name="wichita1"/> | style="text-align:center;"|[[मेक्सिको]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | style="text-align:center;"|मासु, प्वाँख, अण्डा, सौख, पाल्तु जनावर |[[File:Bronzepute 04.jpg|130px]] | Considerable physical changes | |- |valign="center"|[[सुनौलो माछा]] (''Carassius auratus auratus'') | [[प्रसियन कार्प]] (''Carassius gibelio'') |300–400 | style="text-align:center;"|[[चीन]] | style="text-align:center;"|पाल्तु जनावर, सौख, दौड, सजावट |[[File:Gullfiskur.jpg|130px]] | Tame/held captive, significant physical changes | |- |valign="center"|[[घरपालुवा खरायो]] (''Oryctolagus cuniculus'') |[[युरोपियन खरायो]] (''Oryctolagus cuniculus'') |600<ref>[http://www.albc-usa.org/news/sept1a_05.html Interesting Rabbit Domestication History]</ref> | style="text-align:center;"|[[युरोप]] | style="text-align:center;"|मासु, पाल्तु जनावर, सौख, दौड, वैज्ञानिक अनुसन्धान |[[File:EnglishSpotRabbitChocolate1(cropped).jpg|130px]] | Tame, significant physical changes | |- |valign="center"|[[Domestic Canary]] (''Serinus canaria domestica'') |[[Atlantic Canary]] (''Serinus canaria'') |15th century | style="text-align:center;"|[[Canary Islands]], [[युरोप]] | style="text-align:center;"|पाल्तु जनावर, वैज्ञानिक अनुसन्धान, सौख, mining, लडाईं |[[File:Zwei Kanarienvögel.JPG|130px]] | Slight physical changes | |- |valign="center"|[[काराबाओ]] (''Bubalus bubalis carabenesis'') |[[अर्ना]] (''Bubalus arnee'') |17th century | style="text-align:center;"|[[फिलिपिन्स]] | style="text-align:center;"|काम गराउन, खेतबारी जोत्न, सवारी, लडाईं, मासु, दुध, सौख, दौड |[[File:Carabao.jpg|130px]] | Few changes from wild population | |- |valign="center"|[[Siamese Fighting fish]] (''Betta splendens'') |Unknown species of the genus [[Betta]] |19th century | style="text-align:center;"|[[थाइल्यान्ड|थाइल्याण्ड]] | style="text-align:center;"|लडाईं, पाल्तु जनावर |[[File:HM Orange M Sarawut.jpg|130px]] | Tame/held captive, very significant physical र slight behavioral changes | |- |valign="center"|[[Koi]] (''Cyprinus carpio haematopterus'') |[[Common carp]] (''Cyprinus carpio'') |1820s | style="text-align:center;"|[[जापान]] | style="text-align:center;"|सजावट, सौख, पाल्तु जनावर |[[File:Six koi.jpg|130px]] | Tame/held captive, considerable physical changes | |- |valign="center"|[[Domesticated silver fox]] (''Vulpes vulpes'') |[[रातो फ्याउरो]] (''Vulpes vulpes'') |1950s | style="text-align:center;"|[[सोभियत सङ्घ]], [[रुस|रसिया]] | style="text-align:center;"|वैज्ञानिक अनुसन्धान, पाल्तु जनावर |[[File:Silberfuchs 08.jpg|130px]] | Tame, some physical changes | Very small domestic population, wild relatives fairly common |- |valign="center"|[[Domesticated hedgehog]] (''Atelerix albiventris'') |[[Four-toed Hedgehog]] (''Atelerix albiventris'') | 1980s | style="text-align:center;"|[[मध्य अफ्रिका|मध्य]] र [[पूर्वी अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|पाल्तु जनावर |[[File:Baxter flower.jpg|130px]] | Slight physical changes | |- |valign="center"|[[Society Finch]] (''Lonchura striata domestica'') |[[White-rumped Munia]] (''Lonchura striata'') | date uncertain | style="text-align:center;"|[[जापान]] | style="text-align:center;"|पाल्तु जनावर, वैज्ञानिक अनुसन्धान |[[File:Rbruni.JPG|130px]] | Slight physical changes | |- |valign="center"|[[घरपालुवा चौरी गाई|याक]] (''Bos grunniens'') | [[जंगली याक]] (''Bos mutus'') |2500 BC | style="text-align:center;"|[[तिब्बत]] | style="text-align:center;"|दुध, यातायात, काम गराउन, खेतबारी जोत्न, सवारी, दौड, लडाईं, मासु, fibre |[[File:Bos grunniens - Syracuse Zoo.jpg|130px]] | Slight physical changes | |- |valign="center"|[[Fancy rat]] र [[Lab rat]] |[[Brown rat]] (''Rattus norvegicus'') |1800s | style="text-align:center;"|[[संयुक्त अधिराज्य]] | style="text-align:center;"|पाल्तु जनावर, वैज्ञानिक अनुसन्धान, सौख |[[File:Ratte-Vache.jpeg|130px]] | Tame, some physical र psychological changes | Common in captivity र in the wild |- |valign="center"|[[भारतिय उँट|घरपालुवा भारतिय उँट]] (''Camelus dromedarius'') |Wild Dromedary Camel (''Camelus dromedarius'') |4000 BC | style="text-align:center;"|[[अरब]] | style="text-align:center;"|यातायात, काम गराउन, शिकार, खेतबारी जोत्न, सवारी, सौख, वैवाहिक प्रयोजन, दौड, धार्मिक प्रयोजन, लडाईं, दुध, मासु |[[File:Camelus dromedarius at Tierpark Berlin (1).JPG|130px]] | Tame, few physical changes | Moderately common in captivity, small feral population, true wild dromedaries may be extinct |- |valign="center"|[[ब्याक्ट्रियन उँट|घरपालुवा ब्याक्ट्रियन उँट]] (''Camelus bactrianus'') | [[जंगली ब्याक्ट्रियन उँट]] (''Camelus bactrianus'') |2500 BC | style="text-align:center;"|[[Central एसिया]] | style="text-align:center;"|दुध, यातायात, काम गराउन, शिकार, खेतबारी जोत्न, सवारी, लडाईं, सौख, वैवाहिक प्रयोजन, दौड, धार्मिक प्रयोजन, मासु, hair |[[File:Chameau de bactriane.JPG|130px]] | Tame, few physical changes | Moderately common in captivity, critically endangered in the wild |- |valign="center"|[[Guppy]] (''Poecilia reticulata'' some strains)<ref>name="Guideon, et. al." {{cite journal|last=Guideon|first=Khoo|coauthors=Kok Fang Lim, Damien K. Y., Fan Chen, Woon Kiong Chan, Tit Meng Lim, Violet P. E. Fang|title=Genetic Diversity within र Among Feral Populations र Domesticated Strains of the Guppy (Poecilia reticulata) in Singapore|journal=Marine Biotechnology|year=2002|volume=4|issue=4|pages=367-378|doi=10.1007/s10126-002-0007-z|url=https://springerlink3.metapress.com/content/cg01hmdybtb8kmjl/resource-secured/?target=fulltext.pdf&sid=4mp2w541s41s4gkiqhs1dq0x&sh=www.springerlink.com|accessdate=3 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20230328005605/https://springerlink3.metapress.com/content/cg01hmdybtb8kmjl/resource-secured/?target=fulltext.pdf&sid=4mp2w541s41s4gkiqhs1dq0x&sh=www.springerlink.com|archive-date=28 March 2023|access-date=27 October 2012}}</ref> | Guppy (''Poecilia reticulata'') |Unknown | style="text-align:center;"|[[Barbados]], [[Brazil]], [[Guyana]] | style="text-align:center;"|पाल्तु जनावर |[[File:Guppy coppia gialla.jpg|130px]] | Held/tame in captivity, significant physical changes | |- |valign="center"|[[Fancy mouse]] |[[House mouse]] (''Mus musculus'') |1100 BC | style="text-align:center;"|[[चीन]] | style="text-align:center;"|पाल्तु जनावर, वैज्ञानिक अनुसन्धान, दौड, खाना |[[File:Minimouse.jpg|130px]] | Tame, significant physical changes | Common in captivity र in the wild |} ==अर्ध घरपालुवा वा अवस्था खुल्न नसकेका जनावरहरू== {| class="wikitable sortable" style="width:100%; height:100px;" |- ! style="width: 12em;" | जाति/प्रजाति !! जंगली पुर्खा !! मिति !! उत्पति स्थान !! उपयोग !! तस्विर !! प्रकार !! Extent in wild vs captivity |- |- |valign="center"|[[पश्चिमी घरपालुवा मौरी]] (''Apis mellifera''), तथा यसका उपप्रजातिहरू [[Italian bee]] (''Apis mellifera ligustica''), [[युरोपेली कालो मौरी]] (''Apis mellifera mellifera''), र [[Carniolan honey bee]] (''Apis mellifera carnica'') | Western honey bee (''Apis mellifera''), and appropriate subspecies |4000 BC (1880s for A.m. lingustica, modern for A.m. mellifera, uncertain for A.m. carnica) | style="text-align:center;"|[[युरोप]], [[एसिया]] र [[अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|honey, wax, pollination |[[File:Bee-apis.jpg|130px]] | घरपालुवा | |- |valign="center"|[[Reindeer#Reindeer husbandry|Semi-domesticated Reindeer]] | Reindeer (''Rangifer tarandus'') | 3000 BC | style="text-align:center;"|[[एसिया]]n [[subarctic]]. | style="text-align:center;"|meat, milk, transportation, working, draft, mount, hides, racing, leather, antlers |[[File:Caribou using antlers.jpg|130px]] | अर्ध-घरपालुवा | |- |valign="center"|[[Addax]] (''Addax nasomaculatus'') | Addax (''Addax nasomaculatus'') |2500 BC | style="text-align:center;"|[[इजिप्ट]] | style="text-align:center;"|meat, horns, leather, skin |[[File:Addax nasomaculatus closeup.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | Small captive population, but endangered in the wild |- |valign="center"|[[Scimitar oryx]] (''Oryx dammah'') | Scimitar oryx (''Oryx dammah'') |2320-2150 BC | style="text-align:center;"|[[इजिप्ट]] | style="text-align:center;"|meat, hides, religion, ceremonies, horns |[[File:Scimitar oryx1.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | Small captive population, but nearly extinct in wild |- |valign="center"|[[एसियाली हात्ती|एशियन हात्ती]] (''Elephas maximus''), तथा उपप्रजाति [[भारतिय हात्ती]] (''Elephas maximus indicus'') | एशियन हात्ती (''Elephas maximus'') |2000 BC | style="text-align:center;"|[[Indus Valley Civilization]] | style="text-align:center;"|working, transportation, hunting, show, racing, fighting, ceremonies, religion |[[File:IndianElephant.jpg|130px]] | अर्ध-घरपालुवा | |- |valign="center"|[[मण्डारिन हाँस]] (''Aix galericulata'') | मण्डारिन हाँस (''Aix galericulata'') |[[चीनको इतिहास|आधुनिक चीन]] (समय नखुलेको) | style="text-align:center;"|[[चीन]] | style="text-align:center;"|meat, fat, ornamental |[[File:Aix galericulata - Zürich - Hafen Riesbach 2011-01-14 15-58-32.JPG|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Egyptian mongoose]] (''Herpestes ichneumon'') | Egyptian mongoose (''Herpestes ichneumon'') |[[प्राचिन इजिप्ट]] (Date uncertain) | style="text-align:center;"|[[इजिप्ट]] | style="text-align:center;"|pest control, pets, religion |[[File: Egyptian mongoose.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Asiatic honey bee]] (''Apis cerana'') | Asiatic honey bee (''Apis cerana'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[दक्षिणा]] र [[दक्षिणपूर्व एसिया|दक्षिणपूर्वी एसिया]] | style="text-align:center;"|honey, pollination |[[File:Asiatic-honey-bee.jpg|130px]] | Domesticated in captivity | |- |valign"center"|[[Fallow Deer]] (''Dama dama'') | Fallow Deer (''Dama dama'') | 1000 BC | style="text-align:center;"|[[Mediterranean Basin]] | style="text-align:center;"|meat, hides, antlers |[[File:Fallow deer in field.jpg|130px]] |domesticated | |- |valign"center"| [[Hirudo medicinalis|European medicinal leech]] (''Hirudo medicinalis'') | European medicinal leech (''Hirudo medicinalis'') |800 BC | style="text-align:center;"|[[युरोप]], [[एसिया]] | style="text-align:center;"|bloodletting, surgery |[[File:Svømmende blodigle.JPG|130px]] | | |- |valign="center"|[[Muscovy Duck]] (''Cairina moschata'') | Muscovy Duck (''Cairina moschata'') |700–600 BC<ref name="wichita1"/> | style="text-align:center;"|[[दक्षिण अमेरिका]] | style="text-align:center;"|meat, fat, feathers, eggs, show, pets |[[File:MuscovyDuck.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Cochineal]] (''Dactylopius coccus'') | Cochineal (''Dactylopius coccus'') |700–500 BC<ref name="wichita1"/> | style="text-align:center;"|चिली, [[पेरू]], [[मेक्सिको]] | style="text-align:center;"|dye |[[File:Dactylopius coccus (Barlovento) 04 ies.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | Very common in the wild |- |valign="center"|[[मुजुर|भारतिय निलो मयूर]] (''Pavo cristatus'') | भारतिय निलो मयूर (''Pavo cristatus'') |500 BC | style="text-align:center;"|[[भारत]] | style="text-align:center;"|show, feathers, meat, landscaping, ornamental, pets, garden bird, religion |[[File:Indian Peahens I IMG 9647.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | Fairly common in the wild |- |valign="center"|[[Rose-ringed Parakeet]] (''Psittacula krameri'') | Rose-ringed Parakeet (''Psittacula krameri'') |[[Classical antiquity]] (Date uncertain) | style="text-align:center;"|[[अफ्रिका]], [[एसिया]] | style="text-align:center;"|pets, talking bird |[[File:Rose-ringed Parakeet I IMG 9797.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Roman Snail]] (''Helix pomatia'') | Roman Snail (''Helix pomatia'') |100 AD | style="text-align:center;"|[[युरोप]] | style="text-align:center;"|meat |[[File:Helix pomatia 89a.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Stingless bee]] (''Melipona beecheii'') | Stingless bee (''Melipona beecheii'') | 180 AD | style="text-align:center;"|[[मेक्सिको]], [[Amazon Basin]] | style="text-align:center;"|honey, pollination |[[File:Irapuã_-_REFON.jpg|130px]] | Semidomesticated | |- |valign="center"|[[White Cockatoo]] (''Cacatua alba'') | White Cockatoo (''Cacatua alba'') |[[Tang Dynasty]] (618–907 AD) | style="text-align:center;"|[[चीन]] | style="text-align:center;"|pets, show |[[File:Cacatua alba -pet-8a.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Japanese Cormorant]] (''Phalacrocorax capillatus'') | Japanese Cormorant (''Phalacrocorax capillatus'') |960 AD | style="text-align:center;"|[[जापान]] | style="text-align:center;"|fishing |[[File:丹氏鸕鷀 展翅.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Great Cormorant]] (''Phalacrocorax carbo'') | Great Cormorant (''Phalacrocorax carbo'') |960 AD | style="text-align:center;"|[[चीन]] | style="text-align:center;"|fishing |[[File:Phalacrocorax carbo ja01.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Mute Swan]] (''Cygnus olor'') | Mute Swan (''Cygnus olor'') | 1000-1500 | style="text-align:center;"|[[युरोप]] | style="text-align:center;"|meat, landscaping, feathers, garden bird |[[File:CygneVaires.jpg|130px]] | Semidomesticated | |- |valign="center"|[[House cricket]] (''Acheta domestica'') | House cricket (''Acheta domestica'') |12th century | style="text-align:center;"|[[पश्चिम एसिया|दक्षिणपश्चिम एसिया]], [[चीन]], [[जापान]] | style="text-align:center;"|meat, food, fighting, pets |[[File:Acheta domestica male.png|130px]] | Domesticated in captivity | Somewhat common in captivity, very common in wild |- |valign="center"|[[Japanese Quail]] (''Coturnix japonica'') | Japanese Quail (''Coturnix japonica'') |1100–1900 | style="text-align:center;"|[[जापान]] | style="text-align:center;"|meat, eggs, pets |[[File:3 Japanese quails less than 1 year old.JPG|130px]] | Domesticated in captivity | |- |valign="center"|[[Common carp]] (''Cyprinus carpio'') | Common carp (''Cyprinus carpio'') |1200–1500 | style="text-align:center;"|[[युरोप]], [[एसिया]] | style="text-align:center;"|meat |[[File:LakePowellCarp5437.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Java Sparrow]] (''Padda oryzivora'') | Java Sparrow (''Padda oryzivora'') |[[Ming Dynasty]] (1368–1644 AD) | style="text-align:center;"|[[चीन]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Buberel_Lonchura_oryzivora_3.jpg|130px]] | Non-wild coloration pied and fancy colored Javas from long Asian captivity lines are hand tamable | Threatened in wild |- |valign="center"|[[Indian gray mongoose]] (''Herpestes edwardsii'') | Indian gray mongoose (''Herpestes edwardsii'') |date uncertain | style="text-align:center;"|[[भारत]] | style="text-align:center;"|fighting, pest control, pets |[[File:Herpestes edwardsii at Hyderaba.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Capybara]] (''Hydrochoerus hydrochaeris'') | Capybara (''Hydrochoerus hydrochaeris'') |date uncertain | style="text-align:center;"|[[दक्षिण अमेरिका]] | style="text-align:center;"|meat, pelt, skin, pets |[[File:Capybara Hattiesburg Zoo (70909b-42) 2560x1600.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Indian Palm Squirrel]] (''Funambulus palmarum'') | Indian Palm Squirrel (''Funambulus palmarum'') |date uncertain | style="text-align:center;"|[[भारत]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Indian Palm Squirrel Bangalore 2009.jpg|130px]] | Easy to tame | |- |valign="center"|[[Grey Francolin]] (''Francolinus pondicerianus'') | Grey Francolin (''Francolinus pondicerianus'') | date uncertain | style="text-align:center;"|[[भारत]], [[पाकिस्तान]] | style="text-align:center;"|meat, pets, fighting |[[File:Grey Francolin RWD2.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Golden Pheasant]] (''Chrysolophus pictus'') | Golden Pheasant (''Chrysolophus pictus'') |date uncertain | style="text-align:center;"|[[चीन]] | style="text-align:center;"|meat, ornamental, garden bird |[[File:Male Golden Pheasant DC.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign"center"|[[Sika deer]] (''Cervus nippon'') | Sika deer (''Cervus nippon'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[जापान]], [[चीन]] | style="text-align:center;"|meat, antlers |[[File:Sikahjort.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"| [[Apis cerana indica|Indian honey bee]] (''Apis cerana indica'') | Indian honey bee (''Apis cerana indica'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[भारत]] | style="text-align:center;"|honey, pollination |[[File:Apis indica.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Common eland]] (''Taurotragus oryx'') | Common eland (''Taurotragus oryx'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[जिम्बाब्वे]], [[दक्षिण अफ्रिका]], [[केन्या]] | style="text-align:center;"|meat, milk, leather, hides, horns |[[File:Common eland mara.jpg|130px]] | Domesticated in captivity | |- |valign="center"|[[Ostrich]] (''Struthio camelus'') | Ostrich (''Struthio camelus'') | 19th century | style="text-align:center;"|[[अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|meat, eggs, feathers, leather, fat, oil, mount, racing |[[File:Ostriches cape point cropped.jpg|130px]] | Semidomesticated | |- |valign="center"|[[Budgerigar]] (''Melopsittacus undulatus'') | Budgerigar (''Melopsittacus undulatus'') |1850s | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets, show, talking bird |[[File:Melopsittacus undulatus -Zoo Atlanta-8a.jpg|130px]] |Plumage changes, some breeds are physically larger | Fairly common in the wild and in captivity |- |valign="center"|[[Cockatiel]] (''Nymphicus hollandicus'') | Cockatiel (''Nymphicus hollandicus'') |1870s | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets, show, talking bird |[[File:Nymphicus hollandicus -garden-8.jpg|130px]] | | Common in the wild and in captivity |- |valign="center"|[[European mink]] (''Mustela lutreola'') | युरोपan mink (''Mustela lutreola'') |1800s | style="text-align:center;"|[[युरोप]] | style="text-align:center;"|fur |[[File:Mink1.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[American mink]] (''Neovison vison'') | American mink (''Neovison vison'') |19th century | style="text-align:center;"|[[उत्तर अमेरिका]] | style="text-align:center;"|fur, pets, ratting |[[File:American mink geograph.co.uk 2083077.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Common fruit fly]] (''Drosophila melanogaster'') | Common fruit fly (''Drosophila melanogaster'') |1910s | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]], [[दक्षिण अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|research, food |[[File:Drosophila melanogaster - side (aka).jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Yellow-collared Lovebird]] (''Agapornis personatus'') | Yellow-collared Lovebird (''Agapornis personatus'') |1920s | style="text-align:center;"|[[तान्जनिया|तान्जानिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Agapornis personatus -Serengeti, Tanzania-8.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Fischer's Lovebird]] (''Agapornis fischeri'') | Fischer's Lovebird (''Agapornis fischeri'') |1920s | style="text-align:center;"| पूर्व-मध्य [[अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Agapornis fischeri -Ueno Zoo, Japan -three-8a-4c.jpg|130px]] | | |- |valign="center"| [[Duboulay's rainbowfish|Crimsonspotted Rainbowfish]] (''Melanotaenia duboulayi'') | Crimsonspotted Rainbowfish (''Melanotaenia duboulayi'') |1920s | style="text-align:center;"|[[पूर्व अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets, pest control |[[File:M duboulayi.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Long-tailed Chinchilla]] (''Chinchilla lanigera'') | Long-tailed Chinchilla (''Chinchilla lanigera'') |1930s | style="text-align:center;"|[[Andes]] | style="text-align:center;"|pets, fur, research |[[File:Chinchilla lanigera1.jpg|130px]] | Domesticated in captivity | |- |valign="center"|[[Short-tailed Chinchilla]] (''Chinchilla chinchilla'') | Short-tailed Chinchilla (''Chinchilla chinchilla'') |1930s | style="text-align:center;"|[[Andes]] | style="text-align:center;"|fur |[[File:Chinchilla brevicaudata.jpg|130px]] | Raised in Captivity | Critically endangered in the wild |- |valign="center"| [[Daphnia magna|Water flea]] (''Daphnia magna'') | Water flea (''Daphnia magna'') |1930s | style="text-align:center;"|[[उत्तर अमेरिका]], [[युरेसिया|युरेशिया]], [[अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|research, animal feed |[[File:Daphnia magna-female adult.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"| [[Moose]] (''Alces alces'') | Moose (''Alces alces'') |1949 | style="text-align:center;"|[[रुस|रसिया]], [[फिनल्यान्ड]], [[स्विडेन]] | style="text-align:center;"|research, milk, antlers |[[Image:Milkmaid-and-Moose-Cow-hp4080.jpg|130px]] | Domesticated in captivity | |- |valign="center"|[[African clawed frog]] (''Xenopus laevis'') | African clawed frog (''Xenopus laevis'') |1950s | style="text-align:center;"|[[दक्षिण अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|pets, research |[[File:Xenopus laevis 1.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Sea-Monkey]] (''Artemia salina x nyos'') |[[Brine shrimp]] (''Artemia salina'') | 1950s | style="text-align:center;"|[[Lake Urmia]], [[इरान]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:SeaMonkiesInAquarium.JPG|130px]] | | |- |valign="center"|[[Ball python]] (''Python regius'') | Ball python (''Python regius'') | 1960s | style="text-align:center;"|[[अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Ball python lucy.JPG|130px]] | Captive bred | |- |valign="center"|[[Zebra Finch]] (''Taeniopygia guttata'') | Zebra Finch (''Taeniopygia guttata'') |20th century | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets, show |[[File:Zebra finch arp.jpg|130px]] | Domesticated in captivity | |- |valign="center"|[[Axolotl]] (''Ambystoma mexicanum'') | Axolotl |20th century | style="text-align:center;"|[[मेक्सिको]] | style="text-align:center;"|research, pets |[[File:Ambystoma mexicanum at Vancouver Aquarium.jpg|130px]] | Slight physical changes | Critically endangered in the wild |- |valign="center"|[[Leopard gecko]] (''Eublepharis macularius'') | Leopard gecko (''Eublepharis macularius'') | 20th century | style="text-align:center;"|[[पाकिस्तान]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Gecko léopard femelle adulte.jpg|130px]] | Slight physical modification | Somewhat common in captivity |- |valign="center"|[[American bison]] (''Bison bison'') | American bison (''Bison bison'') | 20th century | style="text-align:center;"|[[उत्तर अमेरिका]] | style="text-align:center;"|meat, leather, hides |[[File:Tatanka.jpg|130px]] | Semidomesticated | |- |valign="center"|[[Turquoise Parrot]] (''Neophema pulchella'') | Turquoise Parrot (''Neophema pulchella'') |20th century | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets, show |[[File:Neophema pulchella -Rainbow Jungle -Australia-8a.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Green and black poison dart frog]] (''Dendrobates auratus'') | Green and Black Poison Dart Frog (''Dendrobates auratus'') | Mid-to-late 20th century | style="text-allign:center;"|[[Nicaragua]]; [[Costa Rica]]; [[Panama]]; [[Colombia]] | style="text-allign:center;"|pets |[[File:Dendrobates auratus (Antwerp Zoo).jpg|130px]] | Slight physical changes; loss of toxicity | |- |valign="center"|[[Diamond Dove]] (''Geopelia cuneata'') | Diamond Dove (''Geopelia cuneata'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Geopelia cuneata03.jpg|130px]] | Domesticated in captivity | |- |valign="center"|[[Grey-banded kingsnake]] (''Lampropeltis alterna'') | Grey-banded kingsnake (''Lampropeltis alterna'') |date uncertain | style="text-align:center;"|[[Texas]], [[मेक्सिको]], [[Chihuahua (state)|Chihuahua]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Lampropeltis alterna.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Corn snake]] (''Pantherophis gutttatus'') | Corn snake (''Pantherophis guttatus'') | 1960s | style="text-align:center;"|[[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Kornnatter.jpg|130px]] | Slight physical changes | Somewhat common in captivity, common in the wild |- |valign="center"|[[Muskox]] (''Ovibos moschatus'') | Muskox (''Ovibos moschatus'') | 1960s | style="text-align:center;"|[[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | style="text-align:center;"|wool, meat, milk |[[File:Ovibos moschatus qtl3.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Central Bearded Dragon]] (''Pogona vitticeps'') | Central Bearded Dragon (''Pogona vitticeps'') | 1970s | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Bartagame (fcm).jpg|130px]] | slight physical changes | |- |valign="center"|[[Eclectus Parrot]] (''Eclectus roratus'') | Eclectus Parrot (''Eclectus roratus'') | 1980s | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]], [[इन्डोनेसिया]], [[न्यू गिनी]], [[Solomon Islands]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Eclectus roratus-20030511.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Salmon-crested Cockatoo]] (''Cacatua moluccensis'') | Salmon-crested Cockatoo (''Cacatua moluccensis'') | 1980s | style="text-align:center;"|[[Maluku Islands]] | style="text-align:center;"|pets, show, talking bird |[[File:Cacatua moluccensis - closeup of head.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Sugar glider]] (''Petaurus breviceps'') | Sugar glider (''Petaurus breviceps'') | 1980s | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Petaurus breviceps 1.jpg|130px]] | Domesticated | |- |valign="center"|[[Lawson's Dragon]] (''Pogona henrylawsoni'') | Lawson's Dragon (''Pogona henrylawsoni'') |1980s | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Pogona henrylawsoni.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Buff-tailed bumblebee]] (''Bombus terrestris'') | Buff-tailed bumblebee (''Bombus terrestris'') |1980s | style="text-align:center;"|[[युरोप]] | style="text-align:center;"|wax, pollination |[[File:Bumblebee October 2007-3a.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Greater Rhea]] (''Rhea americana'') | Greater Rhea (''Rhea americana'') | 1990s | style="text-align:center;"|[[दक्षिण अमेरिका]] | style="text-align:center;"|meat, eggs, feathers, leather, fat, oil |[[File:Rhea americana -Goiania, Goias, Brasil-8a.jpg|130px]] | Semidomesticated | |- |valign="center"|[[Emu]] (''Dromaius novaehollandiae'') | Emu (''Dromaius novaehollandiae'') | 1990s | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|meat, eggs, feathers, leather, fat, oil |[[File:Emu-wild.jpg|130px]] | Semidomesticated | |- |valign="center"|[[Degu]] (''Octodon degus'') | Degu (''Octodon degus'') |1990s | style="text-align:center;"|[[Chile]]an [[Andes]] | style="text-align:center;"|pets, research |[[File:Octodon degus -Heidelberg Zoo, Germany-8a.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Mongolian gerbil]] (''Meriones unguiculatus'') | Mongolian gerbil (''Meriones unguiculatus'') |1990s | style="text-align:center;"|[[मङ्गोलिया|मंगोलिया]] | style="text-align:center;"|pets, research |[[File:Golden Agouti Male 4-1-05.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Green Iguana]] (''Iguana iguana'') | Green Iguana (''Iguana iguana'') | 1990s | style="text-align:center;"|[[दक्षिण अमेरिका]] | style="text-align:center;"|pets, meat, leather |[[File:St Thomas Marriott Iguana 9 cropped.jpg|130px]] | Captive bred | |- |valign="center"|[[Green Tree Python]] (''Morelia viridis'') | Green Tree Python (''Morelia viridis'') | mid-1990s | style="text-align:center;"|[[न्यू गिनी]], [[इन्डोनेसिया]], [[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Morelia-viridis.jpg|130px]] | Captive bred | |- |valign="center"|[[Red-tailed Black Cockatoo]] (''Calyptorhynchus banksii'') | Red-tailed Black Cockatoo (''Calyptorhynchus banksii'') | late 1990s | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Red tailed Black Cockatoo in flight.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Gouldian Finch]] (''Erythrura gouldiae'') | Gouldian Finch (''Erythrura gouldiae'') | late 1990s | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets, show |[[File:Male adult Gouldian Finch.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[अस्ट्रेलियाn green tree frog]] (''Litoria caerulea'') | अस्ट्रेलियाn Green Tree Frog |late 20th century | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Magnificent tree frog (Litoria splendida) crop.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Argentine Horned Frog]] (''Ceratophrys ornata'') | Argentine Horned Frog |late 20th century | style="text-align:center;"|[[अर्जेन्टिना]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Argentine Horned Frog (Ceratophrys ornata)1.JPG|130px]] | | |- |valign="center"|[[Cranwell's horned frog]] (''Ceratophrys cranwelli'') | Cranwell's Horned Frog |late 20th century | style="text-align:center;"|[[अर्जेन्टिना]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Cranwell's horned frog.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Crucian carp]] (''Carassius carassius'') | Crucian carp (''Carassius carassius'') | 2000s | style="text-align:center;"|[[इंग्ल्याण्ड]], [[रुस|रसिया]] | style="text-align:center;"|meat, pets |[[File:Carassius carassius Prague Vltava 2.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[King Quail]] (''Coturnix chinensis'') | King Quail (''Coturnix chinensis'') | date uncertain | style="text-align:center;"|[[एसिया]], [[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Excalfactoria chinensis (aka).jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Lowland Paca]] (''Cuniculus paca'') | Lowland Paca (''Cuniculus paca'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[मेक्सिको]], [[अर्जेन्टिना]] | style="text-align:center;"|meat, pets |[[File:Cuniculus paca.jpg|130px]] | Held/tame in captivity | |- |valign="center"|[[Steppe Lemming]] (''Lagurus lagurus'') | Steppe Lemming (''Lagurus lagururs'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[Steppes]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Lagurus lagurus.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Pale Gerbil]] (''Gerbillus perpallidus'') | Pale Gerbil (''Gerbillus perpallidus'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[इजिप्ट]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Perpallidus.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Persian jird]] (''Meriones persicus'') | Persian jird (''Meriones persicus'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[इरान]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Meriones persicus.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Fat-tailed Gerbil]] (''Pachyuromys duprasi'') | Fat-tailed Gerbil (''Pachyuromys duprasi'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[इजिप्ट]], [[लिबिया]], [[ट्युनिसिया]], [[अल्जेरिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Pachyuromys-duprasi PeterMaas.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Black Spiny-tailed Iguana]] (''Ctenosaura similis'') | Black Spiny-tailed Iguana (''Ctenosaura similis'') |date uncertain | style="text-align:center;"|[[मध्य अमेरिका]] | style="text-align:center;"|pets, meat |[[File:CtenosauraSimilis.jpg|130px]] | Captive bred | |- |valign="center"|[[Western Rosella]] (''Platycercus icterotis'') | Western Rosella (''Platycercus icterotis'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[दक्षिणपश्चिम अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Platycercus icterotis1.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Red-eared Slider]] (''Trachemys scripta elegans'') | [[Pond Slider]] (''Trachemys scripta'') | date uncertain | style="text-align:center;"|[[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य]] | style="text-align:center;"|pets, meat |[[File:Sheldonbasking.JPG|130px]] | Easy to domesticate | Fairly common in captivity, common in the wild |- |valign="center"|[[Rusty-spotted cat]] (''Prionailurus rubiginosus'') | Rusty-spotted cat (''Prionailurus rubiginosus'') | date uncertain | style="text-align:center;"|[[भारत]], [[श्रीलङ्का]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Rostkatze Zoo Berlin.JPG|130px]] | Easy to domesticate | |- |valign="center"|[[Star Finch]] (''Neochmia ruficauda'') | Star Finch (''Neochmia ruficauda'') |date uncertain | style="text-align:center;"|[[अस्ट्रेलिया]] | style="text-align:center;"|pets, show |[[File:Neochmia ruficauda (aka).jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Tarantula]] (''Brachypelma smithi'') | [[Mexican redknee tarantula]] (''Brachypelma smithi'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[मेक्सिको]] | style="text-align:center;"|pets, research |[[File:Brachypelma smithi 2009 G09.jpg|130px]] | | Common in captivity, getting rare in the wild. |- |valign="center"|[[Eurasian Siskin]] (''Carduelis spinus'') | Eurasian Siskin (''Carduelis spinus'') |date uncertain | style="text-align:center;"|[[युरोप]], [[एसिया]] | style="text-align:center;"|pets, singing |[[File:Carduelis spinus male.jpg|130px]] | | |- |valign="center"|[[Crested Gecko]] (''Rhacodactylus ciliatus'') | Crested Gecko (''Rhacodactylus ciliatus'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[New Caledonia]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Gekkoninae Rhacodactylus ciliatus tete.png|130px]] | Captive bred | Somewhat common in captivity, nearly extinct in wild |- |valign="center"|[[Common kusimanse]] (''Crossarchus obscurus'') | Common kusimanse (''Crossarchus obscurus'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[पश्चिम अफ्रिका]] | style="text-align:center;"|pets |[[File:Cusimanse.jpg|130px]] | Captive bred | |- |valign="center"|[[Kissing gourami]] (''Helostoma temminckii'') |[[Kissing gourami]] (''Helostoma temminckii'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[Thailand]], [[इन्डोनेसिया]] | style="text-align:center;"|meat, pets |[[File:Kissfish.jpg|130px]] | Domesticated | |- |valign="center"|[[Piranha]] (''Pygocentrus nattereri'') |[[Red-bellied piranha]] (''Pygocentrus nattereri'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|[[दक्षिण अमेरिका]] | style="text-align:center;"|meat, pets, research, fighting |[[File:Gregory Moine - Red bellied Piranha (by).jpg|130px]] | Semidomesticated | Fairly common in captivity, common in the wild |- |valign="center"|[[Dubia roach]] (''Blaptica dubia'') |[[Dubia roach]] (''Blaptica dubia'') |Date uncertain | style="text-align:center;"|मध्य र दक्षिण अमेरिका | style="text-align:center;"|animal feed, pets |[[File:Dubia-cockroach-female-near-ruler.jpg|130px]] | | |} ==सन्दर्भ सामग्री== <references /> {{reflist|2}} {{Commonscat|Domesticated animals}} [[श्रेणी:घरपालुवा जनावर|घरपालुवा जनावर]] kz03sjqryzuzp0usjujvsema1tv5wrf 0 61709 1391964 1386423 2026-09-29T10:36:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391964 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = दीपिका पादुकोण<br>({{en|Deepika Padukone}}) | image = Deepika Padukone Cannes 2018 (cropped).jpg | imagesize = | caption = सन् २०१८ मा पादुकोण | birth_date = {{birth date|1986|1|5}}<ref>{{cite web|title=Happy 27th b'day Deepika Padukone|trans-title=दीपिका पादुकोण को 27वाँ जन्मदिन मुबारक हो|url=http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20130107224248/http://ibnlive.in.com/photogallery/8238.html|archive-date=2013-01-07}}</ref><ref name="bio">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|trans-title=जीवनी: दीपिका पादुकोण|date=2012-07-23|work=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|accessdate=13 अगस्त 2013|language=अङ्ग्रेजी|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archive-date=2014-12-31}}</ref> | birth_place = [[कोपनहेगन]], [[डेनमार्क]] | occupation = अभिनेत्री | years_active = २००४–वर्तमान<ref name="summer">{{cite web|last=मेनन|first=सिता|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer |trans-title = इस गर्मी में सफेद जाओ |accessdate=13 अगस्त 2013|date=2005-04-21|work=[[रीडिफ.कॉम]]}}</ref> | spouse = रणवीर सिंह<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/deepika-padukone-ranveer-singh-are-married-now-wedding-ceremony-ends-in-italy/story-OrrIJnMvTwI1wSwl7JbWqM.html|title=Deepika Padukone, Ranveer Singh are married now, wedding ceremony ends in Italy|accessdate=2019-02-15}}</ref> | height = {{height|ft=5|in=8}} <ref>{{cite web|url=http://www.celebheightweight.com/2014/11/deepika-padukone-height-weight-bra-size-shoe-size-body-measurements-waist-hips/|title=Deepika Padukone Height, Weight, Bra Size, Shoe Size, Body, Measurements, Waist, Hips|publisher=Celebrity Measurements|date= |accessdate=2015-09-27}}</ref> }} '''दीपिका पादुकोण''' ({{IPA-hns|d̪iːpɪkaː pəɖʊkoːɳ|उच्चारण}}; जन्म ५ जनवरी १९८६) एक भारतीय अभिनेत्री एवं मोडल हुन्। उनी बलिउड चलचित्र उद्योगकी सबैभन्दा चर्चित अभिनेत्रीहरू मध्ये एक र सर्वाधिक पारिश्रमिक लिने भारतीय महिला अभिनेत्रीमा पर्छिन्। उनले आफ्नो जीवनयात्रा [[बलिउड]]मा स्थापित गरिसकेकी छिन् र हालसम्म दुई [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरिसकेकी छिन्। पादुकोण, ब्याडमिन्टन खेलाडी [[प्रकाश पादुकोण]]की छोरी हुन। उनको जन्म [[कोपनहेगन]]मा भएको हो र हुर्काई [[बेङ्गलोर]]मा भएको हो। बाल्यवस्थामा उनले राष्ट्रियस्तरको ब्याडमिन्टन च्याम्पियनसिप खेलेकी छन् तर फेसन मोडल बन्नका लागि उनले ब्याडमिन्टन खेल छाडेकी थिइन्। मोडलिङ क्षेत्रबाट प्रवेश गरेकी उनले चाँडै चलचित्रमा अभिनय गर्ने अवसर प्राप्त गरिन्। सन् २००६ मा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''मा मुख्य भूमिकामा उनले चलचित्र जगतमा पदार्पण गरिन्। पादुकोण त्यसपछि दोहोरो भूमिकामा उनको पहिलो बलिउड ब्लकबस्टर सन् २००७ मा प्रदर्शित ''[[ओम शान्ति ओम]]''बाट गरिन् जसले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिलाएको थियो। पादुकोणद्वारा अभिनित ''[[लभ आज कल]]'' (२००९) र ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'' (२०१०) चलचित्रमा गरिएको दमदार अभिनयको लागि उनले निकै चर्चा कमाइन्। साथै त्यसै समयमा उनीद्वारा अभिनित ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) र हाँस्य चलचित्र ''[[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]]'' (२०१०) चलचित्रले नकारात्मक समीक्षा पाएको थियो। सन् २०१२ मा प्रदर्शित बक्स अफिस हिट ''[[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]]'' चलचित्रले उनको अभिनय यात्रामा आयाम त थप्यो नै उनको अभिनयलाई सम्मान प्रदान गर्दै विभिन्न पुरस्कार समारोहमा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि नामाङ्कन समेत गराएको थियो। त्यसपछि उनी ''[[ये जवानी है दीवानी]]'' (२०१३), ''[[चेन्नई एक्सप्रेस]]'' (२०१३) र ''[[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इयर]]'' (२०१४) जस्ता हाँस्य चलचित्र जुन [[सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने भारतीय चलचित्रहरू|सबैभन्दा बढी कमाइ गर्ने बलिउड चलचित्र]] रहेका थिए त्यस्ता चलचित्रमा मुख्य महिला पात्रको अभिनय गरेर बलिउडमा आफ्नो स्थान जमाइन्। उनले सन् २०१३ मा ''[[गोलियों की रासलीला राम-लीला]]'' नामक चलचित्रमा दमदार अभिनय गरेर [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेकी थिइन्। अभिनय क्षेत्र बहेक पादुकोण रङ्गमञ्चमा भाग लिने गरेकी छिन् साथै उनले एक भारतीय पत्रिकाको लागि लेख समेत लेखिसकेकी छिन्। यस बाहेक उनले विभिन्न ब्रान्ड र उत्पादनको लागि स्थायी रूपमा विज्ञापन गर्ने गरेकी छिन्। महिलाको हक तथा अधिकारको लागि पनि उनले बेला बखत आवाज उठाउने गरेकी छिन्। == व्यक्तिगत जीवन र मोडलिङ करियर== दीपिका पादुकोणको जन्म ५ जनवरी १९८६ मा [[डेनमार्क]]को [[कोपनहेगन]]मा भएको हो। उनको जन्म [[कोङ्कणी भाषा|कोंकणी]] भाषी परिवारमा भएको हो।<ref name="bio1">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|title=Biography: Deepika Padukone|accessdate=6 August 2013|date=23 July 2012|work=Hindustan Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx|archivedate=31 December 2014}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141231022055/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Celebrity/Deepika-Padukone/894255-Profile.aspx |date=31 December 2014 }}</ref><ref>{{cite news|last=Baksi|first=Dibyojyoti|title=Shah Rukh Khan made Deepika Padukone learn Tamil|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|accessdate=18 August 2013|newspaper=Hindustan Times|date=13 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130821034850/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Shah-Rukh-Khan-made-Deepika-Padukone-learn-Tamil/Article1-1075508.aspx|archive-date=21 August 2013}}</ref> उनको बुवा, [[प्रकाश पादुकोण|प्रकाश]], एक भूतपूर्व अन्तर्राष्ट्रियस्तरका सम्मानित ब्याडमिन्टन खेलाडी थिए। उनकी आमा उज्जाला एक यात्रु एजेन्ट थिइन्।<ref>{{cite news|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|title=She's the model of success|work=The Star|date=4 August 2008|accessdate=29 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140610213030/http://www.highbeam.com/doc/1G1-182121908.html|archive-date=10 June 2014}}{{subscription required|via=Highbeam}}</ref> उनकी कान्छी बहिनी अनिसा गोल्फ खेलाडी हुन्।<ref>{{cite news|last=Kaura|first=Neha|title=Deepika’s link-ups don’t bother us, says sister|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|accessdate=2 July 2013|newspaper=The Times of India|date=11 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106032230/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-11/news-interviews/32156802_1_anisha-link-ups-film-industry|archive-date=6 January 2014}}</ref> उनको हजुरबुवा रमेश मैसुर ब्याडमिन्टन सङ्घका प्रशासक थिए।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/an-exciting-tournament/article3185184.ece|title=An exciting tournament|newspaper=The Hindu|date=5 January 2006|accessdate=3 August 2015}}</ref> पादुकोण जब एक वर्षकी थिइन् त्यस समय उनको परिवार [[भारत]]को [[बेङ्गलोर]] बसाइसराई गरे ।<ref name="toi interview">{{cite news|last=Gupta|first=Priya|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|title=Ranbir and I are still friends: Deepika Padukone|accessdate=29 August 2013|date=13 October 2012|newspaper=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928194219/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34414302_1_deepika-padukone-badminton-father|archive-date=28 September 2013}}</ref> उनले बेङ्गलोरको [[सोफिया उच्च विद्यालय]]बाट प्रारम्भिक शिक्षा प्राप्त गरेकी थिइन् र प्रवीणता प्रमाणपत्र तहको अध्ययन [[माउन्ट कार्मेल कलेज, बेङ्गलोर|माउन्ट कार्मेल कलेज]]बाट गरिन्।<ref>{{cite web|title=Just How educated are our Bollywood heroines?: Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-just-how-educated-are-bollywood-heroines/20120118.htm#3|publisher=Rediff.com|accessdate=6 August 2013}}</ref> उनी मानविकी संकाय अन्तर्गत [[समाजशास्त्र]] विषयमा [[स्नातक तह|स्नातक]] तहको पढाइ गर्न [[इन्दिरा गान्धी राष्ट्रिय खुल्ला विश्वविद्यालय]]मा भर्ना भइन् तर पछि उनले समयको व्यस्तता तथा मोडलिङ गर्ने समयको अनियमितताले पढाइ स्थगन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Deepika-Padukone-has-not-put-studies-on-back-burner/articleshow/2661901.cms|work=The Times of India|title=Deepika Padukone has not put studies on back-burner|accessdate=6 August 2013|date=30 December 2007|archiveurl=|archivedate=8 June 2015}}</ref> [[File:Padukone with family.jpg|thumb|left|upright=1.3|alt=Deepika Padukone is posing with her father, mother and sister|सन् २०१४ को [[५९औं फिल्मफेयर पुरस्कार]] समारोहमा दीपिका पादुकोण आफ्नो अभिभावक तथा बहिनीसँग]] पादुकोण बच्चा हुँदा कठिन सामाजिक अवस्था स्वीकार गरिन् जसले गर्दा उनको धेरै साथीहरू थिएनन्।<ref name="toi interview"/> उनको जीवनको लक्ष्य ब्याडमिन्टन थियो, जुन उनले युवा उमेरदेखि नै प्रतिस्पर्धात्मक तरिकाले खेल्ने गर्थिन्। सन् २०१२ को एक अन्तरवार्तामा पादुकोणले आफ्नो दिनचर्याको बारेमा भनेकी थिइन् "म सधैँ बिहान ५ बजे उठ्थेँ र शारीरिक कसरत गर्न जान्थे, विद्यालय जान्थे, ब्याडमिन्टन खेल्न जान्थे, आफ्नो गृहकार्य गर्थें र सुत्न जान्थेँ।"<ref name="toi interview"/> पादुकोणले विद्यालय अवधिमा ब्याडमिन्टनमा आफ्नो जीवन बनाउन जारी राखिन् र राष्ट्रियस्तरको च्याम्पियनसिपमा भाग लिइन्। उनले राज्यस्तरका बेसबल प्रतियोगितामा पनि आफ्नो सहभागिता जनाइन्।<ref>{{cite news|last=Banerjee|first=Soumyadipta|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-was-a-state-level-baseball-player-deepika-padukone-1349480|title=I was a state level baseball player: Deepika Padukone|work=Daily News and Analysis|accessdate=3 August 2013|date=18 February 2010}}</ref> शिक्षा तथा खेल करियरमा आफ्नो ध्यान केन्द्रित राखिरहेकै बेला पादुकोणले बाल कलाकारको रूपमा समेत कार्य गरिन्। उनी ८ वर्षको उमेरमा एक दुई विज्ञापन अभियानमा देखा परिन्।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|title=The long and short of the ramp|work=The Hindu|accessdate=3 August 2013|date=11 August 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20180911085352/https://www.thehindu.com/mp/2004/08/11/stories/2004081101100100.htm|archive-date=11 September 2018}}</ref> १० कक्षामा अध्ययन गर्दा उनले आफ्नो ध्यान परिवर्तन गरी फेसन मोडल बन्ने निर्णय गरिन्। <ref name="model">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/613309.cms|title=Smash hit on the ramp|work=The Times of India|first=Asha|last=Chowdary|accessdate=3 August 2013|date=13 April 2004}}</ref> सन् २००४ मा उनले [[प्रसाद बिडापा]]को संरक्षणमा पूर्ण समय मोडल बन्ने कार्यमा लागिन्।<ref name="model"/><ref>{{cite news|last=Malani|first=Gaurav|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|title=Deepika Padukone not a part of race|accessdate=3 August 2013|date=7 December 2011|newspaper=[[The Times of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928194256/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-07/news-interviews/30485701_1_deepika-padukone-badminton-short-film|archive-date=28 September 2013}}<br>{{cite news|last=Saran|first=Rhea|title=Venus Rising?|url=http://www.verveonline.com/30/people/verve/venus/excerpt.shtml|accessdate=7 August 2013|work=Verve (magazine)}}</ref> करियरको प्रारम्भिक चरणमा पादुकोणले लिरिल साबुनको टेलिभिजन विज्ञापनले पहिचान प्राप्त गरिन्। त्यस सँगै उनले विभिन्न ब्रान्ड तथा उत्पादनको लागि मोडलिङ गरिन्।<ref>{{cite news|last=Gahlaut|first=Kanika|url=http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|title=Making a splash|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=12 April 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928143943/http://indiatoday.intoday.in/story/prakash-padukone-daughter-deepika-in-new-liril-soap-ad/1/196716.html|archivedate=28 September 2013}}</ref><ref>{{cite web|title=Deepika Padukone: Biography|url=http://zeenews.india.com/entertainment/celebrity-profile/Deepika-Padukone.htm|publisher=[[Zee News]]|accessdate=7 August 2013}}</ref> सन् २००५ मा, उनले डिजाइनर [[सुनीत वर्मा]]को लागि पहिलो पटक [[लक्मे फेसन विक]]मा भाग लिइन् र [[किङफिसर (बियर)|किङफिसर]] फेसन अवार्डमा ''मोडल अफ द इअर''को अवार्ड जित्न सफल भइन्।<ref>{{cite web|last=Menon|first=Sita|url=http://www.rediff.com/getahead/2005/apr/21fwdeep.htm|title=Go white this summer|accessdate=3 August 2013|date=21 April 2005|publisher=Rediff.com}}</ref><ref>{{cite news|last=Chowdhury|first=Smita R.|title=Glamour, glitz & grace|url=http://www.telegraphindia.com/1050405/asp/calcutta/story_4572605.asp|accessdate=3 August 2013|newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|date=5 May 2005}}</ref> पादुकोणको प्रसिद्धिमा त्यस समय वृद्धि भयो जब उनलाई २००६ को [[किङफिसर पात्रो|किङफिसर क्यालेन्डर]]मा स्थान दिइयो ।<ref name="meet"/> क्यालेन्डरका डिजाइनरका रूपमा रहेका [[वेन्डेल रोड्रिक्स]]ले पादुकोणमाथि टिप्पणी गर्दै भनेका थिए "[[ऐश्वर्या राय बच्चन|ऐश्वर्या राय]]पछि हामीसँग यस्तो सुन्दर र ताजा महिला थिएन्।"<ref>{{cite news|url=http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|title=Young achievers: Deepika Padukone to Aditya Mittal, MS Dhoni to Rabbi Shergill|work=India Today|accessdate=3 August 2013|date=20 February 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131002174146/http://m.indiatoday.in/story/young-achievers-deepika-padukone-ms-dhoni-to-rabbi-shergill/1/181846.html|archivedate=2 October 2013}}</ref> रोड्रिक्सले उनलाई गञ्जम ज्वेलरी कक्षामा हेरेका थिए र पछि उनले म्याट्रिक्स एजेन्सीका लागि पादुकोणलाई हस्ताक्षर गर्न भ्याए।<ref>{{cite book|last=Vasudev|first=Shefalee|title=Powder Room|url=http://books.google.com/books?id=DzdfsXQEtqoC&pg=PT61|publisher=Random House India|isbn=978-81-8400-297-3|page=61|year=2012}}</ref> २१ वर्षको उमेरमा पादुकोण [[मुम्बई]] बसाइँ सरिन् र आफ्नो काकीको घरमा बसिन्।<ref name="toi interview"/> त्यसै वर्ष, उनले [[हिमेश रेशमिया]]को म्युजिक भिडियो ''नाम है तेरा'' मा काम गर्ने अवसर पाइन् र त्यसमा गरेको अभिनयले व्यापक पहिचान प्राप्त गरिन्।<ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|title=Deepika Padukone in awe of beauty pageant winners|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=17 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928194304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-11-17/news-interviews/30409840_1_beauty-pageant-beauty-contest-music-video|archive-date=28 September 2013}}</ref> पादुकोणले चाँडै चलचित्र भूमिकाको लागि प्रस्ताव प्राप्त गर्न सुरू गरिन्।<ref>{{cite web|title=The hottest heroine in Kannada cinema|url=http://www.rediff.com/movies/2006/aug/24sld1.htm|publisher=Rediff.com|date=24 August 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> आफ्नो अभिनयलाई अझ प्रभावकारी बनाउन पादुकोणले [[अनुपम खेर]]को चलचित्र संस्थानमा अभिनय कोर्समा भर्ना भइन्।<ref>{{cite news|title=On course: Deepika Padukone joins Anupam Kher's Film Academy|url=http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|work=India Today|date=11 July 2005|accessdate=6 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928143940/http://indiatoday.intoday.in/story/badminton-star-prakash-padukone-daughter-deepika-shifted-to-mumbai/1/193374.html|archivedate=28 September 2013}}</ref> रेशमियाको साङ्गीतिक भिडियोमा निर्देशक [[फराह खान]]ले पादुकोणको अभिनय हेरेकी थिइन् जसले गर्दा उनले पादुकोणलाई आफ्नो चलचित्र [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]]मा अभिनेत्रीको रूपमा चयन गरिन्।<ref name="toi interview"/><ref name="meet"/> ==अभिनय करियर== ===चलचित्र सुरूवात र सफलता (२००६–०९)=== पादुकोणले सन् २००६ मा आफू [[इन्द्रजीत लङ्केश]]को निर्देशनमा [[कन्नड चलचित्र]] ''[[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]]''बाट अभिनय क्षेत्रमा प्रवेश गर्न लागेको बताएकी थिइन्। <ref name="meet">{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Meet Deepika Padukone|url=http://www.rediff.com/movies/2006/mar/14sd1.htm|publisher=Rediff.com|date=14 March 2006|accessdate=6 August 2013}}</ref> उक्त रोमान्टिक हाँस्य चलचित्र [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]] ''[[मनमधुदु]]''को रूपान्तरण रहेको थियो र पादुकोणलाई शीर्ष भूमिकामा अभिनेता [[उपेन्द्र (अभिनेता)|उपेन्द्र]]सँग तय गरिएको थियो । पादुकोण अभिनित कन्नड चलचित्रले उच्च व्यापारिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=Kumar|first=S.S|title=Ramya in a rush|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/ramya-in-a-rush/article3230859.ece|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Hindu|date=29 September 2006}}</ref> [[रिडिफ.कम]]का आरजी विजयसारथीले पादुकोणको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै उनलाई ''आत्मीय दृश्यमा अझ बढी काम गर्नुपर्छ'' भनी थपेका थिए ।<ref>{{cite web|last=Vijayasarathy|first=R.G.|title=Deepika's Aishwarya is a must watch|url=http://www.rediff.com/movies/2006/sep/15aish.htm|publisher=Rediff.com|date=15 September 2006|accessdate=3 August 2013}}</ref> सन् २००६ को अन्तसम्ममा फराह खानको ''ह्याप्पी न्यू इअर'' को काम रोकियो र खानले [[पुनर्जन्म]]को कथामा आधारित नाटकीय चलचित्र ''[[ओम शान्ति ओम]]'' (२००७) को लागि पादुकोणलाई चलचित्रमा लिने निर्णय गरिन्। <ref>{{cite web|title='I was pulling SRK's hair out!'|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/10fchat.htm|publisher=Rediff.com|date=10 December 2007|accessdate=6 August 2013}}</ref> [[बलिउड|हिन्दी चलचित्र उद्योग]]को पृष्ठभूमिमा तैयार पारिएको यस चलचित्रले सन् १९७० ताका सङ्घर्षरत् अभिनेताको कथा भन्दछ जो आफ्नो प्रेमिकाको हत्याको साक्षी भएर मर्छ र उसको प्रेमिकाको हत्याको बदला लिन पुनर्जन्म लिन्छ। यस चलचित्रको नायकको रूपमा [[साहरुख खान|शाहरूख खान]] एक समर्थकको भूमिकामा रहेका थिए भने पादुकोण दोहोरो भूमिकामा थिइन्।{{mdash}} पहिलो भूमिका शान्तिप्रिया, १९७० को शीर्ष अभिनेत्रीको रूपमा र पछि स्यान्डी, एक इच्छुक अभिनेत्रीको भूमिकामा रूपमा रहेकी थिइन्। उनले भनिन्, "म शाहरूखलाई चलचित्रमा हेरेर ठूली भएकी हुँ र वहाँको म सधैँ अनुशरण गर्थें। वहाँसँग काम गरेर&nbsp;... म ज्यादै खुसी महसुस गरिरहेकी छु। साथै फराहलाई पनि धन्यवाद दिन चाहन्छु जसले म माथि भरोसा गरेर वहाँसँग मलाई काम गर्ने मौका दिइन्।"<ref>{{cite news|last=Ray|first=Sarit|title=I'm a shy person: Deepika|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|accessdate=3 August 2013|newspaper=The Times of India|date=2 November 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928194317/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-11-02/news-interviews/27986233_1_dream-debut-modelling-deepika-padukone|archive-date=28 September 2013}}</ref> आफ्नो भूमिकाको तयारीको लागि पादुकोणले विभिन्न अभिनेत्रीहरू [[हेलन (अभिनेत्री)|हेलन]] र [[हेमा मालिनी]]को शारीरिक हाउभाउ पढ्न चलचित्र हेरिन्। जुन आजभोलिको अभिनेत्रीभन्दा ''ज्यादै भिन्न'' र ''अधिक मनोरम'' भएको महसुस गरिन ।<ref>{{cite news|last=Thakur|first=Shweta|title=I saw Hema Malini films for '70s look: Deepika|date=17 November 2007|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|work=Hindustan Times|accessdate=10 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005230414/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/I-saw-Hema-Malini-films-for-70s-look-Deepika/Article1-258255.aspx|archive-date=5 October 2013}}</ref> तर, उनको आवाज भने आवाज कलाकार [[मोना घोष शेट्टी]]द्वारा स्वराङ्कित थियो ।<ref name="mona dub">{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|title=Why is Deepika's Hindi in Kochadaiiyaan dubbed?|work=The Times of India|date=2 January 2013|accessdate=3 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140105062349/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-03/news-interviews/45834895_1_deepika-padukone-dramatic-prowess-and-zest-kochadaiiyaan|archive-date=5 January 2014}}</ref> चलचित्रमा रहेको एक गीत ''धुम ताना'' मा पादुकोण भारतीय शास्त्रीय नृत्यकर्ताको रूपमा आफुलाई ढालेर नृत्य गरिन्। वर्षको चर्चित गीतहरू मध्ये एक साबित भएपछि [[डोर्लिङ किन्डर्सले]]ले भने पादुकोणले दर्शकलाई आफ्नो ''हस्त मुद्रा'' नृत्यले मन्त्रमुग्ध पार्न सफल भइन्।<ref>{{cite book|title=The Book of Dance|url=http://books.google.com/books?id=EzKmKyugOjkC&pg=PA113|date=3 September 2012|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=978-1-4093-2237-5|page=113}}</ref> ''ओम शान्ति ओम'' सन् २००७ को व्यावसायिक सफल चलचित्र बन्न सफल रहयो र चलचित्रले विश्व्यापी {{INRConvert|1.49|b}} कारोबार गरेको थियो ।<ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated|publisher=[[Box Office India]]|accessdate=13 October 2013|date=11 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=5 November 2013}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120205213224/http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat= |date=5 February 2012 }}</ref> [[बलिउड हङ्गामा]]का [[तरण आदर्श]]ले चलचित्रको समिक्षा गर्दै ''दीपिकाको अभिनयमा एउटा उत्कृष्ट अभिनेत्रीसँग हुनुपर्ने सबै कला भएको भनि भनेका थिए'' ।<ref>{{cite web|last=Adarsh|first=Taran|title=Movie Review: Om Shanti Om|date=7 November 2007|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|publisher=[[Bollywood Hungama]]|accessdate=18 December 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928093643/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/54373|archivedate=28 September 2013}}</ref> [[फिल्मफेयर पुरस्कार]]को वार्षिकोत्सवमा पादुकोणलाई सन् २००८ मा [[सर्वश्रेष्ठ महिला पदार्पणको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार]] दिइएको थियो र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री]] श्रेणीको लागि नामाङ्कन गरिएको थियो।<ref name="heroine">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|title=Top heroines of Bollywood|accessdate=19 July 2013|date=10 May 2013|work=India Today|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130717225907/http://indiatoday.intoday.in/gallery/top-actresses-of-bollywood-ever/9/7051.html#photo35|archivedate=17 July 2013}}</ref> [[File:Padukone in 2009.jpg|thumb|upright=0.9|alt=Deepika Padukone is smiling away from the camera|पादुकोण ''[[लभ आज कल]]'', २००९ को पहिलो दृश्य समारोहमा]] बलिउड हङ्गामाले ''ओम शान्ति ओम'' को सफलताले पादुकोणको अभिनय करियरमा आयाम थपेको एक रिपोर्टमा उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web|last=Tuteja|first=Joginder|title=Exploring the Box Office journey of Deepika Padukone&nbsp;– Part 1|date=2 August 2013|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=10 August 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130803190637/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5321|archivedate=3 August 2013}}</ref> उनले यो सफलतालाई आफ्नो अर्को चलचित्रमा गायत्री (रणवीर कपुरको प्रेमिका)को भूमिकामा एक अस्ट्रेलियाली विद्यार्थी जो क्याब चालकको रूपमा [[यश राज फिल्म्स|यशराज फिल्म्स]]को हाँस्य रोमान्टिक चलचित्र ''[[बच्ना ए हसिनो]]'' (२००८) मा अभिनय गरिन्। यो चलचित्रले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=Bachna Ae Haseeno scores at box office|url=http://www.rediff.com/movies/2008/aug/18box.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=20 April 2013}}</ref> तर ''[[आउटलुक (पत्रिका)|आउटलुक]]'' को नम्रता जोशीले पादुकोणको अभिनयलाई सन्तोषजनक नभएको बताएकी थिइन्।।<ref>{{cite news|last=Joshi|first=Namrata|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|title=Movie Review: Bachna Ae Haseeno|accessdate=19 July 2013|date=1 September 2008|work=[[Outlook (magazine)|Outlook]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130927152352/http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292|archivedate=27 September 2013}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927152352/http://www.outlookindia.com/article.aspx?238292 |date=27 September 2013 }}</ref> सन् २००९ को पहिलो चलचित्रको रूपमा पादुकोण र [[अक्षय कुमार]]द्वारा [[निखिल आडवाणी]]को निर्देशनमा कुङ फु हाँस्य कथानक चलचित्र ''[[चाँदनी चौक टु चाइना]]'' रहेको थियो जसमा पादुकोणले भारतीय-चिनियाँ दिदी बहिनीको दोहोरो भूमिका निभाएकी थिइन्। [[वार्नर ब्रोज]]द्वारा निर्माण गरिएको यो चलचित्रले हिन्दी चलचित्रको इतिहासमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सबैभन्दा बढी सिनेमाघरमा प्रदर्शित गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Anderson|first=Jason|title=Chandni Chowk to China: Kung fusion hustle|url=http://www.thestar.com/entertainment/2009/01/16/chandni_chowk_to_china_kung_fusion_hustle.html|work=[[Toronto Star]]|date=16 January 2009|accessdate=6 August 2013}}</ref> पादुकोणले आफ्नो भूमिकको लागि जापानी मार्सल आर्ट्स [[जुजुत्सु]]बाट सिखेकी थिइन् र आफ्नो सबै आक्रमक दृश्य आफैंले गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=Deepika's unbelievable stunt!|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/26slid1-deepika-unbelievable-stunt.htm?zcc=rl|publisher=Rediff.com|date=26 November 2008|accessdate=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Lalwani|first=Vickeya|title=Yes, I'm dating Ranbir: Deepika|date=15 March 2008|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|work=The Times of India|accessdate=3 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131012195823/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-03-15/news-interviews/27772143_1_action-film-deepika-ranbir-yash-raj|archive-date=12 October 2013}}</ref> तर अपेक्षा गरिएको ठिक विपरित यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|554.7|m}} कमाइ गर्न सक्यो जबकि यस चलचित्रको निर्माण लागत {{INRConvert|800|m}} थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=348&catName=TGlmZXRpbWUgV29ybGR3aWRlIEluIFVTICQ=|title=Top Lifetime Grossers Worldwide (US $)|publisher=Box Office India|accessdate=11 November 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU=|archivedate=2 June 2013}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130602093609/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=312&catName=TGlmZXRpbWU%3D |date=2 June 2013 }}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharma|first1=Amit|last2=Verma Ambwani|first2=Meenakshi|title=Chandni Chowk to China crosses Rs 33 cr at local box office|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|work=[[The Economic Times]]|date=20 January 2009|accessdate=6 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305091941/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2009-01-20/news/27650181_1_domestic-box-office-bollywood-film-kinng|archive-date=5 March 2016}}</ref> चलचित्र विश्लेषकहरूले पादुकोणको अभिनयलाई सामान्यत मन पराएनन्।<ref>{{cite web|title=Chandni Chowk To China (2009)|url=http://www.rottentomatoes.com/m/chandni_chowk_to_china/|publisher=[[Rotten Tomatoes]]|accessdate=7 October 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Strout|first=Justin|title=Ham Samurai|date=15 January 2009|url=http://www2.orlandoweekly.com/film/review.asp?rid=14086|work=[[Orlando Weekly]]|accessdate=29 April 2011}}</ref> त्यसै वर्ष पादुकोणले नाटकीय चलचित्र ''[[बिल्लु]]'' (''लभ मेरा हिट हिट'' नामक गीत) मा आयटम डान्स गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|title=Item Number in 'Billoo Barber'|publisher=[[MSN]]|date=6 January 2009|accessdate=2 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120314143005/http://entertainment.in.msn.com/gallery.aspx?cp-documentid=3034274&page=4|archive-date=14 March 2012}}</ref> त्यस लगतै उनी [[सैफअली खान|सैफ अली खान]]सँग रोमान्टिक नाट्य चलचित्र '' [[लभ आज कल]]'' मा अभिनय गरिन् जसको कथाकार र निर्देशक [[इम्तियाज अली (निर्देशक)|इम्तियाज अली]] थिए। यस चलचित्रले युवाहरूको बदलिदो सम्बन्धलाई प्रस्तुत गरेको थियो। यस चलचित्रमा पादुकोणले एक सुदृढ सोच भएकी महिला मीरा पण्डेको भूमिका चरित्रार्थ गरेकी थिइन्। यस चलचित्रले विश्वव्यापी {{INRConvert|1.2|b}}को कारोबार गरेको थियो। ''लभ आज कल'' ले सन् २००९ को सबैभन्दा बढी पैसा कमाउने तेस्रो चलचित्रको रूपमा आफूलाई प्रमाणित गरेको थियो।<ref name="top"/> ''[[डेली न्यूज एन्ड एनालायसिस]]'' का अनिरूद्ध गुहाले पादुकोणको बारे उल्लेख गर्दै ''अहिलेसम्म अभिनय गरेका चार चलचित्रहरू मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रदर्शन '' गरेको भनी लेखेका थिए भने ''द टाइम्स अफ इन्डिया'' का बलिउड विशेशज्ञ [[निखत काजमी]]ले पादुकोणको अभिनयलाई ''उत्कृष्ट र दृढ'' भनी व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite news|last=Guha|first=Aniruddha|title=Review: Love Aaj Kal is the perfect date movie|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-love-aaj-kal-is-the-perfect-date-movie-1278796|work=Daily News and Analysis|date=31 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Kazmi|first=Nikhat|title=Love Aaj Kal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Love-Aaj-Kal/movie-review/4838891.cms|work=The Times of India|date=30 July 2009|accessdate=16 July 2013}}</ref> यस चलचित्रको लागि पादुकोणले [[५५औँ फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा उत्कृष्ट अभिनेत्रीको नामाङ्कन पाएकी थिइन्।<ref name="bollywoodhungama1">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|title=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=27 April 2011}}</ref> ===करियर सङ्घर्ष (२०१०–११)=== सन् २०१० मा पादुकोणको पाँच चलचित्र प्रदर्शित भएको थियो। उनको पहिलो भूमिका विजय लालवाणीको [[मनोबैज्ञानिक रोमाञ्चकारी]] चलचित्र ''कार्तिक कलिङ कार्तिक'' थियो जसमा पादुकोणले एक हरेस खाइसकेको व्यक्ति ([[फरहान अख्तर]]द्वारा अभिनित) जो प्रत्येक विहान एक संदिग्ध फोन पाएर विभिन्न परिवर्तनबाट गुज्रिरहेको व्यक्तिको सहयोगी प्रेमिकाको भूमिका गरिन्। [[भराइटी (पत्रिका)|भराइटी]] पत्रिकाका डेरेक एलेले चलचित्रलाई समीक्षा गर्दै चलचित्रको कथाबस्तुले दर्शकमाझ छाप छोड्न नसकेको र पादुकोणको &nbsp;...निरीह भूमिकाले पनि चलचित्र सफल नभएको तर्क थपेका थिए ।<ref>{{cite news|last=Elley|first=Derek|title=Review: "Karthik Calling Karthik"|url=http://variety.com/2010/film/reviews/karthik-calling-karthik-1117942367/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|date=8 March 2010|accessdate=16 July 2013}}</ref> व्यवसायिक रूपमा चलचित्र असफल भएको थियो।<ref name="bo2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box office India|accessdate=14 May 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=14 October 2013}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA%3D%3D |date=14 October 2013 }}</ref> सो वर्ष उनको सबैभन्दा व्यवसायिक सफल चलचित्र [[साजिद खान]]को हाँस्यप्रधान चलचित्र [[हाउसफुल (२०१० चलचित्र)|हाउसफुल]] थियो जसले {{INRConvert|1.15|b}}को कारोबार गर्न सफल भएको थियो। यस चलचित्रमा उनी [[अक्षय कुमार]], [[रितेश देशमुख]], [[लारा दत्ता]], [[अर्जुन रामपाल]], [[जिया खान]] र [[बोमन इरानी]]सँग चित्रित गरिएका थिए।<ref name="top"/> [[राजा सेन]]ले चलचित्रलाई "खराब अभिनयको चाड" र पादुकोणद्वारा कमजोर अभिनय भनी वर्णन गरेका थिए।<ref>{{cite web|last=Sen|first=Raja|title=Gags that'll make you gag|url=http://www.rediff.com/movies/review/review-housefull-is-painful/20100430.htm|publisher=Rediff.com|date=30 April 2010|accessdate=14 September 2013}}</ref> [[File:Deepika Padukone at an event.jpg|thumb|left|upright|alt=Deepika Padukone is sitting on a chair and smiling at the camera|पादुकोण ''[[लफङ्गे परिन्दे]]'', २०१० को कार्यक्रममा]] {{-}} == प्रमुख चलचित्रहरू== {{main|दीपिका पादुकोण फिल्मोग्राफी}} * [[ऐश्वर्य (चलचित्र)|ऐश्वर्य]] (सन् २००६) * [[ओम शान्ति ओम]] (सन् २००७) * [[बच्ना ए हसिनो]] (सन् २००८) * [[लभ आज कल]] (सन् २००९) * [[लफङ्गे परिन्दे]] (सन् २०१०) * [[ककटेल (२०१२ चलचित्र)|ककटेल]] (सन् २०१२) * [[ये जवानी है दीवानी]] (सन् २०१३) * [[चेन्नई एक्सप्रेस]] (सन् २०१३) * [[गोलियों की रासलीला राम-लीला]] (सन् २०१३) * [[ह्याप्पी न्यू इअर (चलचित्र)|ह्याप्पी न्यू इअर]] (सन् २०१४) * [[पीकू]] (सन् २०१५) * [[बाजीराव मस्तानी]] == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Commonscat-inline|Deepika Padukone|दीपिका पादुकोण}} * {{IMDb name|id=2138653}} * {{Twitter|deepikapadukone|दीपिका पादुकोण}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार}} {{फिल्मफेयर उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि पुरस्कार}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि आइफा अवार्ड}} {{उत्कृष्ट नयाँ महिला कलाकारको लागि स्क्रिन अवार्ड}} {{कमन्सश्रेणी|Deepika Padukone}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME = Padukone, Deepika | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH = 5 January 1986 | PLACE OF BIRTH = [[Copenhagen]], Denmark | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८६ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मानसिक स्वास्थ्य कार्यकर्ताहरू]] [[श्रेणी:बेङ्गलोरका महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] 9rupa7a5ikr6inrjlvsyppnpod0dfc6 0 68359 1391954 1371648 2026-09-29T08:17:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391954 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = जेरुसेलम | native_name = {{unbulleted list|{{native name|he|ירושלים|italics=off}}|{{native name|ar|القُدس|italics=off}}}} | settlement_type = सहर | image_skyline = {{multiple image|total_width=300px|perrow=1/3/1/2|border=infobox | image1 = HaArbaa IMG 0541 (cropped).JPG | alt1 = | image2 = OldCityJerusalem01 ST 06.JPG | alt2 = | image3 = Mamila.JPG | alt3 = | image4 = Knesset (cropped).jpg | alt4 = | image5 = Film location of Appointment with Death (1988).jpg | alt5 = | image6 = David's Tower 1.jpg | alt6 = | image7 = Western wall jerusalem night.jpg | alt7 = }} | image_caption = माथिल्लो बायाँदेखि: [[मर इलियास गुम्बा|सेन्ट एलिजा गुम्बा]]बाट जेरुसेलम क्षितिजको दृश्य, [[पुरानो सहर (जेरुसेलम)|पुरानो सहर]]भित्र रहेको [[बजार]], [[मामिल्ला मल]], [[नेसेट]], [[कुब्बत अल-सखरा]], गढी ([[डेभिड टावर]]को नामले लोकप्रिय), [[जेरुसेलमको पर्खाल|पुरानो सहर पर्खाल]], र [[पश्चिमी पर्खाल]]। | image_flag = Flag of Jerusalem.svg | flag_alt = Flag of Jerusalem | flag_link = Flag of Jerusalem | image_shield = Emblem of Jerusalem.svg | shield_alt = Emblem of Jerusalem | shield_link = Emblem of Jerusalem | shield_size = 55px | nickname = ''Ir ha-Kodesh'' (पवित्र सहर),<br />''Bayt al-Maqdis'' (पवित्रताको घर) | pushpin_map = Israel#Palestine#Arab world#Asia | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_alt = जेरुसेलमको स्थान | coordinates = {{coord|31|47|N|35|13|E|region:IL-JM_type:city(880000)|format=dms|display=inline,title}} | subdivision_type = शासित | subdivision_name = [[इजरायल]] | subdivision_type1 = दावा गरिएको | subdivision_name1 = [[इजरायल]] र [[प्यालेस्टाइन राज्य]]{{refn|group=note|The State of Palestine (according to the Basic Law of Palestine, Title One: Article 3) regards Jerusalem as its capital.<ref name=BasicLawPal-T1A3>[http://www.palestinianbasiclaw.org/basic-law/2003-amended-basic-law 2003 Amended Basic Law]. Basic Law of Palestine. Retrieved 9 December 2012.</ref> But the documents of the [[PLO]]'s Negotiations Affairs Department (NAD) often refer to [[East Jerusalem]] (rather than the whole of Jerusalem) as a future capital, and sometimes as the current capital. One of its 2010 documents, described as "for discussion purposes only", says that Palestine has a '"vision"' for a future in which "East Jerusalem ... shall be the capital of Palestine, and West Jerusalem shall be the capital of Israel",<ref name=PLO-NAD-2010>{{cite web |work=PLO-NAD |date=June 2010 |url=http://www.nad-plo.org/userfiles/file/Non-Peper/Jerusalem%20Non-Paper-%20Final%20%20June%202010.pdf |title=Jerusalem Non-Paper |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206101131/http://www.nad-plo.org/userfiles/file/Non-Peper/Jerusalem%20Non-Paper-%20Final%20%20June%202010.pdf |archive-date=6 February 2012 |access-date=25 July 2018 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=59 |title=Statements and Speeches |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418223336/http://www.nad-plo.org/etemplate.php?id=59 |archive-date=18 April 2016 |work=nad-plo.org |access-date=25 November 2014 |page=2 |quote="This paper is '''for discussion purposes only'''. Nothing is agreed until everything is agreed.<br /><br />Palestinian '''vision''' for Jerusalem<br />...<br />Pursuant to our '''vision''', '''East Jerusalem''', as defined by its pre-1967 occupation municipal borders, '''shall be the capital of Palestine, and West Jerusalem shall be the capital of Israel''', with each state enjoying full sovereignty over its respective part of the city."}}</ref> and one of its 2013 documents refers to "Palestine's capital, East Jerusalem", and states that "Occupied East Jerusalem is the natural socio-economic and political center for the future Palestinian state", while also stating that "Jerusalem has always been and remains the political, administrative and spiritual heart of Palestine" and that "The Palestinian acceptance of the 1967 border, which includes East Jerusalem, is a painful compromise".<ref name=PLO-NAD-2013>{{cite web |work=PLO-Negotiations Affairs Department (NAD) |date=August 2013 |url=http://www.nad-plo.org/userfiles/file/Factsheet%202013/EJ%20TODAY_FINAL%20REPORT_II.pdf |title=East Jerusalem today – Palestine's Capital: The 1967 border in Jerusalem and Israel's illegal policies on the ground |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121305/http://www.nad-plo.org/userfiles/file/Factsheet%202013/EJ%20TODAY_FINAL%20REPORT_II.pdf |archive-date=4 March 2016 |access-date=25 November 2014 |quote=" ... Palestine's capital, East Jerusalem ... The Palestinian acceptance of the 1967 border, which includes East Jerusalem, is a painful compromise: ... Jerusalem has always been and remains the political, administrative and spiritual heart of Palestine. Occupied East Jerusalem is the natural socio-economic and political center for the future Palestinian state."}}</ref>}} | subdivision_type2 = [[इजरायलका जिल्लाहरू|इजरायली जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[जेरुसेलम जिल्ला|जेरुसेलम]] | subdivision_type3 = प्यालेस्टिनी सरकार | subdivision_name3 = कुदस | established_title = [[गिहोन झरना]] उपनिवेश | established_date = इसा पूर्व ३०००-२८०० | established_title1 = [[डेभिड सहर]] | established_date1 = इसापूर्व १००० | established_title2 = [[जेरुसेलमको पर्खाल|वर्तमान पुरानो सहरको पर्खाल]] निर्माण | established_date2 = सन् १५४१ | established_title3 = पूर्व-पश्चिम जेरुसेलम विभाग | established_date3 = सन् १९४८ | established_title4 = पुनर्गठन | established_date4 = सन् १९६७ | established_title5 = जेरुसेलम कानुन | established_date5 = सन् १९८० | government_type = नगर परिषद् | governing_body = [[जेरुसेलम नगरपालिका]] | leader_party = [[लिकुड]] | leader_title = इजरायली नगर प्रमुख | leader_name = [[मोसे लायन]] | unit_pref = दुनाम | area_total_dunam = 125156 | area_metro_dunam = 652000 | elevation_m = 754 | population_as_of = {{Israel populations|वर्ष}} | population_footnotes = {{Israel populations|स्रोत}} | population_total = {{Israel populations|जेरुसेलम}} | population_density_km2 = auto | population_metro_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_25&CYear=2017 |title=Localities, Population and Density per Sq. Km., by Metropolitan Area and Selected Localities |date=6 September 2017 |publisher=Israel Central Bureau of Statistics |access-date=19 September 2017}}</ref> | population_metro = 1,253,900 | population_demonyms = जेरुसेलमी | demographics_type1 = जनसाङ्ख्यिकी (सन् २०१७) | demographics1_footnotes = <ref>[http://en.jerusaleminstitute.org.il/.upload/jerusalem/Jeruslaem%20Facts%20and%20Trends%202018-%202.Population.pdf] {{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.cbs.gov.il/he/mediarelease/DocLib/2019/156/11_19_156b.pdf|author=Israel Central Bureau of Statistics|date=15 June 2019|quote=Of these, 849, 559 were Jews and others (62.1%) – 341,453 Arabs (37.9%)}}</ref> | demographics1_title1 = [[इजरायली यहुदी|यहुदी]] | demographics1_info1 = ६०.८% | demographics1_title2 = अरब | demographics1_info2 = ३७.९% | demographics1_title3 = अन्य | demographics1_info3 = १.३% | blank1_name = [[मानव विकास सूचकाङ्क|माविसू]] (सन् २०१८) | blank1_info = ०.७०४<ref>{{cite web |last1=Sub-national HDI |title=Area Database |publisher= Global Data Lab |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=hdi.globaldatalab.org |language=en}}</ref> – <span style="color:#090;">उच्च</span> | timezone1 = [[इजरायली मानक समय]], [[प्यालेस्टिनी मानक समय]] | utc_offset1 = +०२:०० | timezone1_DST = [[इजरायली ग्रीष्म समय]], [[प्यालेस्टिनी ग्रीष्म समय]] | utc_offset1_DST = +०३:०० | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ९XXXXXX | area_code_type = क्षेत्रीय कोड | area_code = +९७२-२ | website = {{URL|https://www.jerusalem.muni.il/en/Pages/default.aspx|jerusalem.muni.il}} | footnotes = {{Infobox designation list |embed = yes |designation1 = World Heritage Site |designation1_offname = [[पुरानो सहर (जेरुसेलम)|जेरुसेलमको पुरानो सहर र उसको पर्खालहरू]] |designation1_type = सांस्कृतिक |designation1_criteria = ii, iii, vi |designation1_date = सन् १९८१ |designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/148 १४८] |designation1_free1name = क्षेत्र |designation1_free1value = [[अरब राष्ट्रको विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची|अरब राष्ट्रहरू]] |designation1_free2name = [[सङ्कटग्रस्त विश्व सम्पदा क्षेत्रहरूको सूची|सङ्कटग्रस्त]] |designation1_free2value = सन् १९८२–वर्तमान }} | official_name = }} '''जेरुसेलम''' [[इजरायल]] देशको राजधानी हो, जुन केही देशहरूद्वारा विवादित मानिएको छ । यो यहूदी धर्म, ईसाई धर्म र इस्लाम धर्म, तीनैको पवित्र भुमि हो । एतिहासिक पृष्ठभुमि अनुसार जेरुसेलम प्राचिन यहूदी राज्यको केन्द्र र राजधानी रहेको थियो । यो शहर [[भूमध्य सागर]] र [[मृत सागर]] बीच जुडियन पर्वतको एउटा पठारमा स्थित विश्वको सबैभन्दा जेठो तथा पुरानो नगर मध्ये एक हो । यसको लामो इतिहास हेर्दा जेरुसेलमलाई कम्तीमा दुई पटक नाश गरिएको, २३ पटक घेरा हालिएको, ५२ पटक आक्रमण, र ४४ पटक कब्जा र पुनः कब्जा गरिएको थियो ।<ref name="Moment">{{cite web|url=http://www.momentmag.com/Exclusive/2008/2008-03/200803-Jerusalem.html|publisher=Moment Magazine|title=Do We Divide the Holiest Holy City?|accessdate=5 March 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603214950/http://www.momentmag.com/Exclusive/2008/2008-03/200803-Jerusalem.html|archivedate=3 June 2008}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603214950/http://www.momentmag.com/Exclusive/2008/2008-03/200803-Jerusalem.html |date=3 June 2008 }} According to Eric H. Cline’s tally in Jerusalem Besieged.</ref> यो शहर सबैभन्दा पुरानो भाग ४औ सहस्राब्दीमा बसोबास भएको इतिहासमा रहेको छ ।<ref name="aice">{{cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Peace/jerutime.html|title=Timeline for the History of Jerusalem|work=Jewish Virtual Library|accessdate=16 April 2007|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}}</ref> सन् १५३८ मा , सुलेमान अन्तर्गत जेरुसेलमको वरपर भव्य पर्खाल निर्माण गरियो । आज ती पर्खाललाई पुरानो शहरको रूपमा चिनिन्छ जसलाई १९औ शताब्दीको प्रारम्भमा परम्परागत चार भागमा विभाजित गरियो आर्मेनियाली, मसीही, यहूदी, र मुस्लिम ।<ref>{{Cite book|title=Jerusalem in the 19th Century, The Old City|url=https://archive.org/details/jerusalemin19thc00bena|last=Ben-Arieh|first=Yehoshua|publisher=Yad Izhak Ben Zvi & St. Martin's Press|year=1984|page=[https://archive.org/details/jerusalemin19thc00bena/page/14 14]|isbn=0-312-44187-8}}</ref> यस पुरानो शहरलाई [[युनेस्को]]ले सन् १९८१ मा विश्व सम्पदा सूचीमा राख्यो तर हाल यसलाई खतराको सूचीमा सूचीबद्ध गरेको छ ।<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/148|title=Old City of Jerusalem and its Walls|publisher=UNESCO World Heritage Convention|accessdate=11 September 2010}}</ref> आधुनिक जेरुसेलम शहर पुरानो शहरको सीमाबाट हाल टाढिएको छ । यहाँ यहूदीहरूको परमपवित्र सुलैमानी मन्दिर हुन्थ्यो जसलाई रोमनहरूले नष्ट पारेका थिए । यो शहर [[यशू ख्रिष्ट|जिसस क्राइस्ट]]को कर्मभुमि रहेको छ । राजधानी हुनुका साथै यो इजरायलको महत्‍वपूर्ण पर्यटन स्‍थल पनि हो । यो शहरमा १५८ गिरिजाघर तथा ७३ मस्जिद रहेको छ । यहाँ गिरिजाघर तथा मस्जिदहरु बाहेक हेर्न लायक धेरै स्थानहरु रहेका छन् । द इजरायल म्‍यूजियम, याद भसीम, नोबेल अभ्‍यारण, अल अक्‍सा मस्जिद, कुव्‍वत अल सकारा, मुसाला मरवान, सोलोमन टेम्पल, वेस्‍टर्न वाल, डेबिडस गुम्‍बद आदि यहाँको प्रमुख दर्शनीय स्‍थल हो । ==मुख्य आकर्षण== ==चित्रदीर्घा== <gallery> चित्र:Knesset building (edited).jpg|[[इजरायलको संसद भवन]] चित्र:Elyon.JPG|इजरायलको सर्वोच्च अदालत चित्र:Hutz.JPG|इजरायलको विदेश मामिलाको मन्त्रालय चित्र:HaMate HaArtzy 2 Jerusalem.jpg|इजरायल प्रहरीको मुख्यालय चित्र:BankIsrael01 ST 06.jpg|इजरायलको बैङ्क चित्र:Julius Jacobs house.jpg|प्रधानमन्त्रीको सरकारी निवास चित्र:Jerusalem Schrein des Buches BW 1.JPG|[[इजरायल सङ्ग्रहालय]] चित्र:The National Library of Israel building - Amitay Katz.jpg|[[इजरायलको राष्ट्रिय पुस्तकालय]] चित्र:Mount Herzl IMG 1149.JPG|इजरायल राष्ट्रीय कब्रिस्तान चित्र:Bezalel.jpg|[[इजरायलको कला तथा डिजाइनको राष्ट्रिय एकेडमी]] चित्र:Binyanei-HaUmah.JPG|इन्टरनेसनल कन्भेन्ट सेन्टर चित्र:AlbertEinsteinStatue-InIsraelAcademyOfSciencesAndHumanities-ByRobertBerks.JPG|[[विज्ञान तथा मानविकी एकेडमी]] चित्र:Academy of the Hebrew Language.JPG|[[हिब्रु भाषा एकेडमी]] चित्र:IBA office.jpg|इजरायल टेलिभिजन चित्र:Filmfestival2009.jpg|जेरुसेलम सिनेमाघर चित्र:Bible Lands Museum Jerusalem.JPG|[[बाइबल सङ्ग्रहालय मुलुकमा]] </gallery> ==टिप्पणीसूची== {{Reflist|group=note}} ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==यी पनि हेर्नुहोस== * [[जेरुसेलमका ठाउँहरु]] [[File:Panorámica de Jerusalén desde el Monte de los Olivos.jpg|center|thumb|800px|[[टेम्पल माउन्ट]], साथमा [[अल-अक्सा मस्जिद]], र [[डोम अफ द रक]], [[माउन्ट ओलिभिस]]बाट हेर्दा देखिएको प्यानोरोमिक चित्र]] ==बाह्य कडीहरू== {{Sister project links|voy=Jerusalem}} {{Commonscat|Jerusalem}} *[http://www.jerusalem.muni.il/jer_main/defaultnew.asp?lng=2 Official website of Jerusalem Municipality] *[http://www.jerusalemp3.com/ Jerusalemp3], offers free virtual tours in mp3 format from the Jerusalem Municipality *{{dmoz|Regional/Middle_East/Israel/Localities/Jerusalem}} '''Government''' *{{PDFlink|[http://www.un.org/Depts/dpi/palestine/ch12.pdf ''The Status of Jerusalem'']|159&nbsp;KB}}, United Nations document related to the recent dispute over Jerusalem *[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/1980_1989/Basic%20Law-%20Jerusalem-%20Capital%20of%20Israel ''Basic Law: Jerusalem, Capital of Israel, Government of Israel''], the Israeli law making Jerusalem the capital of Israel '''Culture''' *[http://www.imj.org.il/ Israel Museum], one of Jerusalem's premier art museums *[http://www.yadvashem.org/ Yad Vashem], Israeli memorial to victims of The Holocaust '''Education''' *[https://web.archive.org/web/20090318195621/http://www.huji.ac.il/huji/eng/index_e.htm Hebrew University of Jerusalem], Jerusalem's foremost institution of higher learning *[http://www.alquds.edu/ al-Quds University], the only Palestinian university in Jerusalem '''Maps''' *[http://www.jerusalem.muni.il/jer_sys/map2000_eng/first1.asp Modern-day map of Jerusalem], from City of Jerusalem. *[http://maps-of-jerusalem.huji.ac.il/ Ancient Maps of Jerusalem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060411201121/http://maps-of-jerusalem.huji.ac.il/ |date=2006-04-11 }}, from the Jewish National Library at the Hebrew University of Jerusalem *[http://www.passia.org/jerusalem/maps/0_M_A_P_S.htm Modern maps, post-1947] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616094322/http://www.passia.org/jerusalem/maps/0_M_A_P_S.htm |date=2008-06-16 }} from [[Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs|PASSIA]] *[http://www.israelstarnews.com/maps-of-jerusalem/ Maps of Jerusalem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024011538/http://www.israelstarnews.com/maps-of-jerusalem/ |date=2016-10-24 }}, from Israel Star News '''Religion''' *[http://www.ijs.org.au/Jerusalem-a-Jewish-Perspective/default.aspx The significance of Jerusalem in Judaism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924033512/http://www.ijs.org.au/Jerusalem-a-Jewish-Perspective/default.aspx |date=2015-09-24 }}, NSW Jewish Board of Deputies *[http://int.icej.org/news/commentary/significance-jerusalem-christians The significance of Jerusalem to Christians], [[International Christian Embassy Jerusalem]] *[http://islam.about.com/od/jerusalem/a/quds.htm The City of Jerusalem in Islam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150819104731/http://islam.about.com/od/jerusalem/a/quds.htm |date=2015-08-19 }} *[http://www.bbc.com/news/world-middle-east-26934435 BBC: ''Why is Jerusalem so Holy?''] [[श्रेणी:इजरायल]] [[श्रेणी:ऐतिहासिक स्थलहरू]] [[श्रेणी:पवित्र स्थल]] [[श्रेणी:एसियाका सहरहरू]] tk8diopk6dz4fu0gg79nt5dljlxwssv 0 70925 1391914 1383311 2026-09-29T00:34:59Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391914 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|व्यक्तित्व}} {{Infobox person | name = अल्लू अर्जुन<br />అల్లు అర్జున్ | image = Allu Arjun at Pushpa 2 The Rule meet.jpg | caption = २०२४ मा अल्लू | native_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1983|4|8}} | birth_place = [[चेन्नई]], [[तमिलनाडु]], भारत | residence = [[हैदराबाद]], [[तेलङ्गाना]], भारत | nationality = [[भारत|भारतीय]] | occupation = [[अभिनेता]], निर्माता, नर्तक, [[पार्श्व गायक]] | yearsactive = २००१–वर्तमान | spouse = स्नेहा रेड्डी (विवाह २०११–वर्तमान) | children = २ <!--Do not add personal information about non notable minors--> | parents = अल्लू अरविन्द<br />अल्लू निर्मला | relatives = अल्लू शिरीष (भाई)<br/> अल्लू रामलिङ्गैया (हजुरबुबा)<br/>चिरञ्जीवी (पैतृक काका) <br/>[[पवन कल्याण]] (काका) <br/>[[राम चरण]] (भाई) }} '''अल्लू अर्जुन''' ({{भाषा-तेलुगु|అల్లు అర్జున్}}; जन्म ८ अप्रिल १९८३) मुख्य रूपमा [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु चलचित्र]]मा अभिनय गर्ने एक भारतीय [[अभिनेता|चलचित्र अभिनेता]] हुन्।<ref>{{Cite web |title=Forbes 2015 Celeb 100: Mahesh, Kamal, Rajini, Suriya, Rajamouli, Prabhas, Kajal, Shruti make it to list |url=http://www.ibtimes.co.in/forbes-2015-celeb-100-mahesh-kamal-rajini-suriya-rajamouli-prabhas-kajal-shruti-make-it-659012 |website=International Business Times, India Edition |accessdate=12 December 2015}}</ref> '[[विजेता]]' चलचित्रमा बाल कलाकारको रूपमा र '[[ड्याडी (२००१ चलचित्र)|ड्याडी]]' चलचित्रमा नर्तकको रूपमा अभिनय गरेपछि, अर्जुनले '[[गङ्गोत्री (चलचित्र)|गङ्गोत्री]]' चलचित्रमा मुख्य कलाकारको रूपमा चलचित्र क्षेत्रमा पर्दापण गरेका थिए।<ref name=":0">{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/gangothri-review-telugu-pclu0rgjaifdj.html |title=Review : Gangothri |last=A. S. |first=Sashidhar |publisher=Sify |date=28 March 2003 |accessdate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314170654/http://www.sify.com/movies/gangothri-review-telugu-pclu0rgjaifdj.html |archivedate=14 March 2015}}</ref><ref name=":1">{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/trade/records/gangotri100dayscenters.html |title=Gangotri 100 days centers |publisher=idlebrain.com |accessdate= |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924114948/http://www.idlebrain.com/trade/records/gangotri100dayscenters.html |archivedate=24 September 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609015427/http://www.idlebrain.com/trade/records/gangotri100dayscenters.html |date=9 June 2016 }}</ref> त्यसपछि अर्जुन [[सुकुमार]]को पहिलो चलचित्र '[[आर्या (२००४ चलचित्र)|आर्या]]'मा देखा परेका थिए।<ref name=":2">{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/7086.html |title=Arya – A cocktail of fun and more fun |publisher=IndiaGlitz |accessdate=10 May 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224221923/https://www.indiaglitz.com/telugu |archive-date=24 December 2018 }}</ref><ref name=":3">{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-arya.html |title=Movie review – Arya |publisher=idlebrain.com |accessdate=7 May 2004}}</ref> आर्यामा उनको अभिनयले उनलाई सफलतातर्फ डोर्‍याउनुका साथै चलचित्र व्यावसायिक रूपमा सफल भएको थियो।<ref name="Arya">{{cite web|title=Allu Arjun's favourite film is Arya - Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjuns-favourite-film-is-Arya/articleshow/34885248.cms|website=टाइम्स अफ इन्डिया|accessdate=१८ जुलाई २०२०}}</ref> यस चलचित्रमा दमदार अभिनयको कारणले उनलाई उनको पहिलो [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - तेलुगु|फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ तेलुगु अभिनेता पुरस्कार]]को मनोनयन दिलाएको थियो भने उनले [[नन्दी पुरस्कार]] समारोहमा विशेष निर्णायक पुरस्कार, सर्वश्रेष्ठ अभिनेता र सर्वश्रेष्ठ अभिनेता निर्णायक पुरस्कार गरी दुई [[सिनेमा पुरस्कार]] प्राप्त गरेका थिए<ref name=":4">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/2005/10/10/stories/2005101017920100.htm |title=`Anand' walks away with six Nandi awards |newspaper=The Hindu |date=10 October 2005 |accessdate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314170957/http://www.thehindu.com/2005/10/10/stories/2005101017920100.htm |archivedate=14 March 2015}}</ref>। सन् २००५ मा उनले बन्नी, कलेज विद्यार्थीको भूमिकामा [[विवी विनायक]]को '[[बन्नी (२००५ चलचित्र)|बन्नी]]' चलचित्रमा अभिनय गरेका थिए। यस चलचित्रमा उनको अभिनय शैली र नृत्यको समालोचकहरूले प्रशंसा गरेका थिए।<ref name=":5">{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-bunny.html |title=Movie review – Bunny |publisher=idlebrain.com |accessdate=6 April 2005}}</ref> उनको अर्को चलचित्र [[ए करुणाकरण]]को साङ्गीतिक प्रेम कहानी '[[ह्याप्पी (२००६ चलचित्र)|ह्याप्पी]]' थियो।<ref name=":6">{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/7969.html |title=Happy – Study of love |publisher=IndiaGlitz |accessdate=28 January 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107143059/https://www.indiaglitz.com/telugu |archive-date=7 January 2019 }}</ref> त्यसपछि उनले [[पुरी जगन्नाध]]को एक्सन चलचित्र '[[देसमुदुरु]]'मा अभिनय गरेका थिए, जसमा उनी एक निडर पत्रकारको भूमिकामा देखिएका थिए।<ref name=":7">{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/8584.html |title=Desamuduru – Allu Arjun is now a macho man |publisher=IndiaGlitz |accessdate=12 January 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190105211200/https://www.indiaglitz.com/telugu |archive-date=5 January 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190105211200/https://www.indiaglitz.com/telugu |date=5 January 2019 }}</ref> अर्जुनले पाँच [[फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण]] र दुई [[नन्दी पुरस्कार]] जितेका छन्। ==व्यक्तिगत जीवन== अल्लु अर्जुनको जन्म [[तमिलनाडु]]को [[चेन्नई|मद्रास]] (वर्तमान [[चेन्नई]])मा भएको थियो। उनको बुवा अल्लू अरविन्द चलचित्र निर्माता हुन् भने आमा निर्मला एक कुसल गृहिणी हुन्। उनको हजुरबुबा अल्लू रामलिङ्गैया चलचित्र हास्य कलाकार थिए भने उनको फुपूको बिहे अभिनेता र राजनीतिज्ञ चिरञ्जीवीसँग भएको छ। सन् २०११ मार्च ६ को दिन अर्जुनले [[हैदराबाद]]मा स्नेहा रेड्डीसँग विवाह गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-08/regional/28667756_1_starry-wedding-groom-t-town |title=Allu Arjun's starry wedding |publisher=The Times of India |accessdate=8 March 2011<!-- 12:00 AM IST--> |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107053346/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-03-08/regional/28667756_1_starry-wedding-groom-t-town |archive-date=2014-01-07 }}</ref> उनिहरूको एउटा छोरा अयान र एउटी छोरी आरहा छन्। सन् २०१६ मा, अल्लू अर्जुनले एम किचेन्स र बफेलो वाइल्ड विङ्सको सहकार्यमा ८०० जुबली नामको [[रोधी घर|नाइटक्लब]] सुरु गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://industryhit.com/t/2016/07/allu-arjun-into-night-club-business/ |title=Allu Arjun Into Night Club Business |date=25 July 2016 |publisher= |access-date=6 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170816015936/http://industryhit.com/t/2016/07/allu-arjun-into-night-club-business/ |archive-date=16 August 2017 }}</ref> ==कार्यकाल== === कार्यकाल सुरुवात (सन् २००१–२००८) === '[[विजेता]]' चलचित्रमा बाल कलाकारको रूपमा र '[[ड्याडी (२००१ चलचित्र)|ड्याडी]]' चलचित्रमा नर्तकको रूपमा अभिनय गरेपछि, अर्जुनले '[[गङ्गोत्री (चलचित्र)|गङ्गोत्री]]' चलचित्रमा मुख्य कलाकारको रूपमा चलचित्र क्षेत्रमा पर्दापण गरेका थिए।<ref name=":0"/><ref name=":1"/> त्यसपछि अर्जुन [[सुकुमार]]को पहिलो चलचित्र '[[आर्या (२००४ चलचित्र)|आर्या]]'मा देखा परेका थिए।<ref name=":2"/> आर्यामा उनको अभिनयले उनलाई सफलतातर्फ डोर्‍याउनुका साथै चलचित्र व्यावसायिक रूपमा सफल भएको थियो।<ref name="Arya"/> यस चलचित्रमा दमदार अभिनयको कारणले उनलाई उनको पहिलो [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - तेलुगु|फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ तेलुगु अभिनेता पुरस्कार]]को मनोनयन दिलाएको थियो भने उनले [[नन्दी पुरस्कार]] समारोहमा विशेष निर्णायक पुरस्कार, सर्वश्रेष्ठ अभिनेता र सर्वश्रेष्ठ अभिनेता निर्णायक पुरस्कार गरी दुई [[सिनेमा पुरस्कार]] प्राप्त गरेका थिए<ref name=":4"/>। सन् २००५ मा उनले बन्नी, कलेज विद्यार्थीको भूमिकामा [[विवी विनायक]]को '[[बन्नी (२००५ चलचित्र)|बन्नी]]' चलचित्रमा अभिनय गरेका थिए। यस चलचित्रमा उनको अभिनय शैली र नृत्यको समालोचकहरूले प्रशंसा गरेका थिए।<ref name=":5"/> उनको अर्को चलचित्र [[ए करुणाकरण]]को साङ्गीतिक प्रेम कहानी '[[ह्याप्पी (२००६ चलचित्र)|ह्याप्पी]]' थियो।<ref name=":6"/> त्यसपछि उनले [[पुरी जगन्नाध]]को एक्सन चलचित्र '[[देसमुदुरु]]'मा अभिनय गरेका थिए, जसमा उनी एक निडर पत्रकारको भूमिकामा देखिएका थिए।<ref name=":7"/> ===थप सफलता र विधाहरूको प्रयोग (सन् २००८–२०१३)=== [[File:Allu Arjun at Vaishali audio launch.jpg|thumb|अर्जुन, ईरम चलचित्रको सङ्गीत विमोचन कार्यक्रममा]] उनको अर्को चलचित्र भास्कर निर्देशित '[[परुगु]]' थियो, जसमा उनी कृष्णको भूमिकामा देखिएका थिए, हैदराबादको एकजना खुशी-भाग्यमानी पुरुष जसले महिलाको बुबाको क्रोध र भावनात्मक सङ्घर्षको अनुभव गर्न मात्र, आफ्नो साथीलाई आफ्नो प्रेमीसँग भाग्न मद्दत गर्छन्। उनको अभिनयको समीक्षा गर्दै '''आइडलब्रेन'''ले: 'चलचित्रको पहिलो भागमा अल्लू अर्जुन एकदम उत्कृष्ट देखिएका छन् किनकि पहिलो भागमा रहेको पात्रको चरित्र चित्रण जीवन्त हुनु र पर्याप्त उर्जाको खाँचो रहेको छ। उनले चलचित्रको पहिलो भाग पुरै आफ्नो काँधमा बोकेका छन्। उनले चलचित्रको दोस्रो भागमा भावनात्मक दृश्यहरूमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका छन्।' भनि उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-parugu.html |title=Telugu Movie review – Parugu |publisher=idlebrain.com |accessdate=1 May 2008}}</ref> 'शङ्कर दादा जिन्दाबाद' चलचित्रमा अतिथिको भूमिका खेलेपछि, उनले सुकुमारको मनोवैज्ञानिक एक्सन नाट्य चलचित्र '[[आर्या २]]' मा अभिनय गरेका थिए। उनले यस चलचित्रमा आर्या नामक पात्रको भूमिका खेलेका थिए, एकजना अनाथ जो आफ्नो साथी अजयको लागि व्यवहारिक रूपले बिरामी छ जसले उसलाई कहिल्यै स्वीकार गर्दैन। '''सिफी'''ले उनको अभिनय समीक्षा गर्दै: 'अल्लू अर्जुन उर्जाले भरिपूर्ण छन् किनकि चलचित्रको पात्र प्रेमको शक्तिशाली प्रवाहमा फसेको छ। यद्यपि उनले नकारात्मक देखिने भूमिका खेलेका छन्, तर उनको चरित्रले दर्शकहरूबाट धेरै समानुभूति पाउन सक्छ। उनले गरेका नृत्य मनमोहक छन् र उनी भावनात्मक दृश्यहरूमा उत्कृष्ट छन्। लेखेको थियो भने<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/arya-2-review-telugu-14921347.html |title=Movie Review : Arya 2 |publisher=Sify.com |accessdate=27 November 2009}}</ref> '''आइडलब्रेन'''ले :'अल्लू अर्जुन आर्याको रूपमा परिपूर्ण छन्। चलचित्रमा उनको चरित्रमा मनोवैज्ञानिक गुणहरू छन् र उनले चरित्रलाई पूर्ण रूपमा चित्रित गरेका छन्। उनले चलचित्रको दोस्रो भागमा भावनात्मक दृश्यहरूमा थप प्रकाश पारेका छन्। अल्लू अर्जुन सम्भवतः टलिउडको वर्तमान युगका सर्वश्रेष्ठ नर्तक हुन्। यहि कारणले चलचित्रको पहिलो चार गीतहरूमा एकदम गाह्रो नाचहरूपनि उनले सफलतापूर्वक र सहजै गर्न सकेको देखिन्छ।' भनि उल्लेख गरेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-arya2.html |title=Telugu Movie review – Arya 2 |publisher=idlebrain.com |accessdate=27 November 2009}}</ref> सन् २०१० मा अल्लूले दुई प्रयोगात्मक चलचित्रहरूमा अभिनय गरेका थिए। पहिलो गुनासेखरको '[[वरुडु]]' थियो। '''रेडिफ'''ले लेखेका थिए: 'अल्लू अर्जुनले एक सक्षम प्रदर्शनमा राखेका छन्, आवश्यक परेको बेलामा दबिएको छ र आवश्यक परेको बेला अस्थिर हुन्छ।' जबकि '''रेडिफ'''ले भनेका थिए: 'उनी एक राम्रो नर्तक हुन् र आफ्नो भूमिकाका लागि न्याय गर्छन्।'<ref>{{cite web |url=http://movies.rediff.com/report/2010/mar/31/south-telugu-movie-review-varudu.htm |title=Worth a watch |publisher=Rediff.com |accessdate=31 March 2010<!-- 17:40 IST-->}}</ref> उनको अर्को चलचित्र कृषको '[[वेदम (चलचित्र)|वेदम]]' थियो। उनको अर्को प्रदर्शन विवी विनायकको एक्सन चलचित्र '[[बद्रीनाथ (चलचित्र)|बद्रीनाथ]]' थियो। उनले बद्रीको भूमिका खेलेका थिए, एक योद्धा जो उनको गुरुद्वारा बद्रीनाथको मन्दिरको रक्षा गर्न खटाइएको छ, जससँग उनी धेरै वफादार छन्। चलचित्र १८७ केन्द्रहरूमा ५०-दिवसीय दौड पूरा भएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/news-interviews/29846171_1_badrinath-allu-arjun-theatres |title=Badrinath completes 50days in 187 theatres |work=The Times of India |accessdate=3 August 2011<!-- 12:08 PM IST--> |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203060804/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/news-interviews/29846171_1_badrinath-allu-arjun-theatres |archive-date=2013-12-03 }}</ref> बद्रीनाथ पछि, अल्लू सन् २०१२ मा प्रदर्शित भएको एक्सन हास्य चलचित्र '[[जुलायी]]'मा देखा परेका थिए। अल्लूले रवीन्द्र नारायणको भूमिका खेलेका थिए, एक सडक-चलाख तर बिग्रेको युवा जसको जीवनमा ठूलो बैङ्क लुटको साक्षी बने पछि उसको जीवनमा ठूलो मोड आएको छ। '''टाइम्स अफ इण्डिया'''ले लेखेका थिए: 'अल्लू अर्जुनले एक मायालु बदमाशको रूपमा एक आत्मविश्वास प्रदर्शन राख्छन्। यो एक त्यस्तो भूमिका हो जुन उनको गल्लीको माथि छ र उनले यसलाई एक विशेष चित्रको साथ अवतरण गर्छन्। उनी विशेष गरी केहि राम्रा चुनौतीपूर्ण नाच चालहरू सहित आफ्ना नृत्यसँग पर्दा उज्यालो पार्छन्।'<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/articlelist/movie-review/15419025.cms |title=Julayi movie review: Wallpaper, Story, Trailer at The Times of India |work=The Times of India|accessdate=9 August 2012<!-- 02:56 PM IST-->}}</ref> उनी सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि साइमा पुरस्कारको लागि मनोनीत भएको थिए। उनले पछि पुरी जगन्नाधको एक्सन रहस्य '[[इद्दराममयिलाथो]]'मा अभिनय गरेका थिए, जसमा एक अँध्यारो अतीतका साथ गितारवादक सञ्जु रेड्डीको भूमिका खेलेका थिए। '''टाइम्स अफ इण्डिया'''ले लेखेका थिए: 'उनको 'स्टाइलिश स्टार' को ट्यागको लागि सत्य, अल्लू अर्जुन पहिले भन्दा धेरै फेसनदार देखिएका छन्। बार्सिलोनाको सडक प्रदर्शनकर्ता गितारवादकको उनको चरित्र सबैभन्दा राम्रो रेखाचित्रमा थियो, र विगतका चलचित्रहरू भन्दा पूर्ण रूपमा भिन्न देखिन्छ। उनले फेरि प्रमाणित गरे कि उनी एक राम्रो अभिनेता हुन् र शायद कार्य निर्देशकको सावधानीपूर्वक योजनाको कारणले, उनले सबै लडाई दृश्यहरूमा सही अभिव्यक्ति गर्छन्।'<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-31/news-interviews/39654524_1_kecha-khamphakdee-puri-jagannath-movie-review |title=Iddarammayilatho Telugu movie review highlights |work=The Times of India |accessdate=31 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130608125836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-31/news-interviews/39654524_1_kecha-khamphakdee-puri-jagannath-movie-review |archive-date=2013-06-08 }}</ref> ===सन् २०१४–वर्तमान=== सन् २०१४ मा, उनी वामसी पेडिपल्लीको 'येवडू'मा एक आंशिक उपस्थितिमा देखा परेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-18/news-interviews/38645908_1_amy-jackson-and-samantha-kajal-stylish-star |title=Allu Arjun and Kajal spotted on the sets |work=[[The Times of India]] |date=18 April 2013<!---, 03.42 PM IST---> |accessdate=18 April 2013 <!-- at 15:57 IST --> |archive-url=https://web.archive.org/web/20130424035541/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-18/news-interviews/38645908_1_amy-jackson-and-samantha-kajal-stylish-star |archive-date=24 April 2013 }}</ref> '''द हिन्दू'''ले लेखेका थिए: 'अल्लु अर्जुनले एक अभिनेताले छोटो भूमिकामा के गर्न सक्दछन् भनेर देखाउँछन्, केही मिनेटमा उनले आफ्नो अनुभवलाई समेट्छन्, चरित्रलाई आन्तरिक बनाउँछन् र आफ्नो पहिचान गुमाए पनि प्रभावशाली बहिर्गमन गर्छन्।'<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/yevadu-tailored-for-the-masses/article5573569.ece |title=Yevadu: Tailored for the masses |author=Y. Sunitha Chowdary |newspaper=The Hindu |date=13 January 2014 |accessdate=21 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150108065747/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/yevadu-tailored-for-the-masses/article5573569.ece |archive-date=8 January 2015}}</ref> उनको अर्को चलचित्र सुरेन्दर रेड्डीको '[[रेस गुर्रम]]' थियो, जसमा उनले एक लापरवाह केटाको भूमिका खेलेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/news/2013/allu-arjun-race-gurram-shooting-started-thursday-108699.html |title=Allu Arjun's Race Gurram shooting started |publisher=[[Oneindia.in|Oneindia Entertainment]] |accessdate=30 April 2013 |date=30 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225140922/https://www.filmibeat.com/telugu/news/2013/allu-arjun-race-gurram-shooting-started-thursday-108699.html |archive-date=25 December 2018 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225140922/https://www.filmibeat.com/telugu/news/2013/allu-arjun-race-gurram-shooting-started-thursday-108699.html |date=25 December 2018 }}</ref> '''द डेक्कन क्रोनिकल'''ले लेखेका थिए: 'अल्लू अर्जुन निश्चित रूपमा आफ्नो ऊर्जावान प्रदर्शनसँग शो चोर्छन्। उनी आफ्नो कमेडी समयसँग राम्रो छन् र एक अभिनेता को रूपमा पनि धेरै सुधार भएको छ। उनले वास्तवमा चलचित्रलाई आफ्नो काँधमा बोक्छन्। उसको नाच कौशल पनि राम्रोसँग प्रयोग भएको छ।'<ref>{{cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/140411/entertainment-movie-review/article/race-gurram-total-paisa-vasool-flick |title=Movie review 'Race Gurram': A total paisa vasool flick |work=Deccan Chronicle|date=12 April 2014 |accessdate=28 July 2014}}</ref> उनले आफ्नो तेस्रो फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ तेलुगु अभिनेता पुरस्कार जीतेका थिए।<ref name="The Times of India">{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Winners-list-62nd-Britannia-Filmfare-Awards-South/articleshow/47836755.cms |title=Winners list: 62nd Britannia Filmfare Awards (South) |work=The Times of India |date=27 June 2015 |accessdate=27 June 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150627012915/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Winners-list-62nd-Britannia-Filmfare-Awards-South/articleshow/47836755.cms |archivedate=27 June 2015 |url-status=dead}}</ref> अल्लूले व्यक्तिगत सामाजिक उत्तरदायित्वमा सचेतना फैलाउन छोटो चलचित्र 'आई एम द्‌याट चेन्ज' (२०१४) मा उत्पादन र अभिनय गरेका थिए। चलचित्र सुकुमारले निर्देशित गरेका थिए जुन १५ अगस्ट २०१४ मा [[आन्ध्र प्रदेश]] र [[तेलङ्गाना]] भरि सिनेमाघरहरूमा प्रदर्शित भएको थियो। उनले त्रिविक्रम श्रीनिवासको '[[एस/ओ सत्यमूर्ति]]'मा अभिनय गरेका थिए, जुन ९ अप्रिल २०१५ मा प्रदर्शित भएको थियो।<ref name="shooting start">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjuns-new-film-rolls-out/articleshow/43241498.cms |title=Allu Arjun's new film rolls out |newspaper=The Times of India |date=23 September 2014 |accessdate=23 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141031164522/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjuns-new-film-rolls-out/articleshow/43241498.cms |archivedate=31 October 2014}}</ref> पछि, उनले गुनासेखरको '[[रुद्रमादेवी (चलचित्र)|रुद्रमादेवी]]'मा अभिनय गरेका थिए जुन पहिलो भारतीय त्रिआयामी ऐतिहासिक चलचित्र हो।<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/I-struggled-to-produce-the-short-film-Allu-Arjun/articleshow/40280900.cms |title=I struggled to produce the short film: Allu Arjun |work=The Times of India|date=14 August 2014 |accessdate=15 August 2014}}</ref><ref name=toi1>{{cite news |title=Allu Arjun gets into an action mode for Trivikram's film |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjun-gets-into-an-action-mode-for-Trivikrams-film/articleshow/44970214.cms |accessdate=11 January 2015 |work=The Times of India |date=29 October 2014}}</ref> रुद्रमादेवीका लागि उनले सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - तेलुगु जीतेका थिए र ससर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - तेलुगु र सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - तेलुगु दुवै प्राप्त गर्ने एकमात्र अभिनेता बनेका थिए। पछि, उनले बोयापती श्रीनु निर्देशित, '[[सराइनोडु]]'मा अभिनय गरेका थिए।<ref>{{cite web |url=http://www.iluvcinema.in/telugu/exclusive-allu-arjun-boyapati-srinu-movie-details/ |title=Exclusive: Allu Arjun- Boyapati Srinu movie details |publisher=iluvcinema.in |date=25 April 2015 |accessdate=3 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180117210241/http://www.iluvcinema.in/telugu/exclusive-allu-arjun-boyapati-srinu-movie-details/ |archive-date=17 January 2018 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180117210241/http://www.iluvcinema.in/telugu/exclusive-allu-arjun-boyapati-srinu-movie-details/ |date=17 January 2018 }}</ref> सन् २०१७ मा, उनले निर्माता दिल राजुसँग तेस्रो पटक '[[दुवदा जगन्नाधम]]'को लागि सहकार्य गरेका थिए। सन् २०१८ मा, निर्देशक बनेका लेखक वकान्थम वमसीको निर्देशनमा, उनको चलचित्र '[[ना पेरू सूर्या, ना इल्लू इन्डिया|ना पेरू सूर्या, ना इल्लु इन्डिया]]' प्रदर्शित भएको थियो। चलचित्रमा उनले भारतीय सेनाका सैनिकको रूपमा अभिनय गरेका थिए जसको क्रोध व्यवस्थापनको समस्या छ।<ref>{{cite web |url=http://indiatoday.intoday.in/story/na-peru-surya-na-illu-india-allu-arjun-telugu-film/1/978268.html |title=SEE PIC: Allu Arjuns Na Peru Surya Na Illu India starts rolling |accessdate=10 October 2017}}</ref> २०२० मा, त्रिविक्रम श्रीनिवासको निर्देशनमा रहेको उनको चलचित्र '[[अला वैकुन्ठपुरमलो]]' प्रदर्शित भएको थियो।<ref>{{cite news |title=Rumours about change in Ala Vaikunthapurramuloo release date - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/rumours-about-change-in-ala-vaikunthapurramuloo-release-date/articleshow/73047601.cms |accessdate=7 February 2020 |work=The Times of India |date=31 December 2019 |language=en}}</ref> [[गुगल]]का अनुसार, २०१६ मा अल्लू सबैभन्दा धेरै खोजिएको टलिउड स्टार थिए।<ref>{{cite web |url=http://m.timesofindia.com/entertainment/telugu/movies/news/allu-arjun-was-the-most-searched-tollywood-star-in-2016-online/articleshow/56000160.cms |title=Allu Arjun was the most searched Tollywood star in 2016 online |work=The Times of India|date=16 January 2017 |accessdate=6 September 2018}}</ref> ==चलचित्रहरू== {| class="wikitable" |+कुञ्जी | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=चलचित्रहरू जुन अहिलेसम्म प्रदर्शित गरिएको छैन}} | चलचित्रहरू प्रदर्शन गर्दछ जुन अझै प्रदर्शित गरिएको छैन |} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | शीर्षक ! scope="col" | भूमिका !निर्देशक ! scope="col" class="unsortable" | टिप्पणी ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|रेफ (हरू)|सन्दर्भ (हरू)}} |- | १९८५ ! scope="row" |''[[विजेता]]'' | सरथाको छोरा |ए कोडनारामी रेड्डी | बाल कलाकार | style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://www.republicworld.com/entertainment-news/regional-indian-cinema/allu-arjuns-did-blink-and-miss-roles-before-debut|title=Allu Arjun did blink and miss roles in THESE movies before his big debut as the lead|first=Republic|last=World|website=Republic World}}</ref> |- | १९८६ ! scope="row" |''स्वाति मुत्यम'' | सिवाययाका नाति |के विश्वनाथ | बाल कलाकार | style="text-align:center;"| <ref name="swati">{{cite web|title=Fans remember Bunny's 'Swathi Muthyam' stint|url=http://www.indiaglitz.com/fans-remember-bunny-swathi-muthyam-stint-telugu-news-184279.html|website=Indiaglitz|accessdate=9 May 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170509214840/http://www.indiaglitz.com/fans-remember-bunny-swathi-muthyam-stint-telugu-news-184279.html|archivedate=9 May 2017|date=27 April 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170509214840/http://www.indiaglitz.com/fans-remember-bunny-swathi-muthyam-stint-telugu-news-184279.html |date=9 May 2017 }}</ref> |- | २००१ !scope="row" |''[[ड्याडी (२००१ चलचित्र)|ड्याडी]]'' | गोपी |सुरेश कृष्ण | आंशिक उपस्थिति | style="text-align:center;"| <ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjun-on-the-sets-of-Chiranjeevis-Daddy/articleshow/28288961.cms|title=Allu Arjun on the sets of Chiranjeevi's Daddy|newspaper=The Times of India|date=2 January 2014|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165212/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjun-on-the-sets-of-Chiranjeevis-Daddy/articleshow/28288961.cms|archivedate=14 March 2015}}</ref> |- | २००३ !scope="row" |''[[गङ्गोत्री (चलचित्र)|गङ्गोत्री]]'' | सिम्हाद्री |के राघवेन्द्र राव | पहिलो चलचित्र | style="text-align:center;"| <ref name="2003 film">{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjun-is-on-top-of-the-world/articleshow/45667769.cms | title=Allu Arjun is on top of the world | newspaper=The Times of India | date=28 December 2014 | accessdate=14 March 2015 | last=A. S. | first=Sashidhar | archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314170656/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjun-is-on-top-of-the-world/articleshow/45667769.cms | archivedate=14 March 2015}}</ref> |- | २००४ !scope="row" |''[[आर्या (२००४ चलचित्र)|आर्या]]'' | आर्या |[[सुकुमार]] | | style="text-align:center;"| <ref name="Aarya">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjuns-favourite-film-is-Arya/articleshow/34885248.cms |title=Allu Arjun's favourite film is Arya |newspaper=The Times of India |date=9 May 2014 |accessdate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314170652/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjuns-favourite-film-is-Arya/articleshow/34885248.cms |archivedate=14 March 2015 |url-status=dead }}</ref> |- | २००५ !scope="row" |''[[बन्नी (२००५ चलचित्र)|बन्नी]]'' | बन्नी / राजा |[[विवी विनायक]] | | style="text-align:center;"| <ref name="Chiru completes his new film">{{cite web|url=http://www.sify.com/youth/fullstory.php?id=13705106|title=Chiru completes his new film|publisher=Sify|date=30 March 2005|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165211/http://www.sify.com/youth/fullstory.php?id=13705106|archivedate=14 March 2015}}</ref> |- | २००६ !''[[ह्याप्पी (२००६ चलचित्र)|ह्याप्पी]]'' | बन्नी |[[ए करुणाकरण]] | | style="text-align:center;"| <ref name="Happy">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/7969.html|title=Happy Movie Review - Study of love|publisher=IndiaGlitz|date=28 January 2006|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314170853/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/7969.html|archivedate=14 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060210144442/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/7969.html |date=10 February 2006 }}</ref> |- | rowspan="2" | २००७ !scope="row" |''[[देसमुदुरु]]'' | बाला गोविन्द |[[पुरी जगन्नाध]] | | style="text-align:center;"| <ref name="IndiaGlitz">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/desamuduru-set-for-release-in-400-theatres-telugu-news-28391|title='Desamuduru' set for release in 400 theatres|publisher=IndiaGlitz|date=10 January 2007|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165209/http://www.indiaglitz.com/desamuduru-set-for-release-in-400-theatres-telugu-news-28391|archivedate=14 March 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150314165209/http://www.indiaglitz.com/desamuduru-set-for-release-in-400-theatres-telugu-news-28391 |date=14 March 2015 }}</ref> |- !scope="row" |''शङ्कर दादा जिन्दाबाद'' | आफैं |[[प्रभु देवा]] | आंशिक उपस्थिति | style="text-align:center;"| <ref name="SKZ">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/shankardada-zindabad-review-telugu-pclwsvgjehieg.html|title=Review : Shankardada Zindabad|publisher=Sify|date=27 July 2007|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314171702/http://www.sify.com/movies/shankardada-zindabad-review-telugu-pclwsvgjehieg.html|archivedate=14 March 2015}}</ref> |- | २००८ !scope="row" |''[[परुगु]]'' | कृष्णा |भास्कर | | style="text-align:center;"| <ref name="Murali Sankar">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/much-to-choose-from-for-of-goers-in-may/article1247781.ece|title=Much to choose from for movie goers in May|last=Murali Sankar|first=K. N.|newspaper=The Hindu|date=29 April 2008|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165208/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/much-to-choose-from-for-movie-goers-in-may/article1247781.ece|archivedate=14 March 2015}}</ref> |- | २००९ !scope="row" |''[[आर्या २]]'' | आर्या |सुकुमार | | style="text-align:center;"| <ref name="Sify">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/arya-2-releases-on-friday-premiere-today-news-telugu-kkfrnfbiiehsi.html|title=Arya -2 releases on Friday, Premiere today!|publisher=Sify|date=26 November 2009|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165422/http://www.sify.com/movies/arya-2-releases-on-friday-premiere-today-news-telugu-kkfrnfbiiehsi.html|archivedate=14 March 2015}}</ref> |- | rowspan="2" | २०१० !scope="row" |''[[वरुडु]]'' | सन्दीप "स्यान्डी" मोहन राम |गुनासेखर | | style="text-align:center;"| <ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14936919&cid=2363|title=Arya, paid Rs 2 crore to play villain?|publisher=Sify|date=31 March 2010|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165419/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14936919&cid=2363|archivedate=14 March 2015}}</ref> |- !scope="row" |''[[वेदम (चलचित्र)|वेदम]]'' | आनन्द "केबल राजू" राज |कृष | | style="text-align:center;"| <ref name="sify.com">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/allu-arjun-eyes-the-kollywood-market-news-telugu-kkfq3Iihehasi.html|title=Allu Arjun eyes the Kollywood market|publisher=Sify|date=30 May 2010|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165418/http://www.sify.com/movies/allu-arjun-eyes-the-kollywood-market-news-telugu-kkfq3Iihehasi.html|archivedate=14 March 2015}}</ref> |- | २०११ !scope="row"|''[[बद्रीनाथ (चलचित्र)|बद्रीनाथ]]'' | बद्रीनाथ |[[विवी विनायक]] | | style="text-align:center;"| <ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Badrinath-completes-50days-in-187-theatres/articleshow/9466159.cms|title=Badrinath completes 50days in 187 theatres|newspaper=The Times of India|date=3 August 2011|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314172514/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Badrinath-completes-50days-in-187-theatres/articleshow/9466159.cms|archivedate=14 March 2015}}</ref> |- | २०१२ ! scope="row" |''[[जुलायी]]'' | रविन्द्र "रवि" नारायण |त्रिविक्रम श्रीनिवास | | style="text-align:center;"| <ref name="auto">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjuns-Julayi-releasing-in-1600-theaters/articleshow/15252236.cms|title=Allu Arjun's Julayi releasing in 1600 theaters|last=A. S.|first=Sashidhar|newspaper=The Times of India|date=29 July 2012|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165417/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjuns-Julayi-releasing-in-1600-theaters/articleshow/15252236.cms|archivedate=14 March 2015}}</ref> |- | २०१३ ! scope="row" |''[[इद्दराममयिलाथो]]'' | सञ्जय "सञ्जु" रेड्डी |पुरी जगन्नाध | | style="text-align:center;"| <ref name="Times of India">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Iddarammayilatho-censored-with-U/A-certificate/articleshow/20243007.cms |title=Iddarammayilatho censored with U/A certificate |newspaper=The Times of India |date=24 May 2013 |accessdate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165554/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Iddarammayilatho-censored-with-U/A-certificate/articleshow/20243007.cms |archivedate=14 March 2015 |url-status=dead }}</ref> |- | rowspan="3" | २०१४ ! scope="row" |''आई एम द्‌याट चेन्ज'' | आफैं |सुकुमार | छोटो चलचित्र; निर्माता पनि | style="text-align:center;"| <ref name="change">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjuns-short-film-is-a-hit/articleshow/40309064.cms |title=Allu Arjun's short film is a hit |last=Sashidhar |first=A. S. |newspaper=The Times of India |date=15 August 2014 |accessdate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165549/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Allu-Arjuns-short-film-is-a-hit/articleshow/40309064.cms |archivedate=14 March 2015 |url-status=dead }}</ref> |- ! scope="row" |''येवडू'' | सत्या |वामसी पेडिपल्ली | आंशिक उपस्थिति | style="text-align:center;" |<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/039yevadu039-set-for-big-release-on-12-january-will-ram-charan-starrer-perform-better-than-0391-nenokkadine039-533898|title='Yevadu' Set for Big Release on 12 January, Will Ram Charan Starrer Perform Better than '1 Nenokkadine'?|last=Seshagiri|first=Sangeetha|publisher=International Business Times India|date=11 January 2014|accessdate=14 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165552/http://www.ibtimes.co.in/039yevadu039-set-for-big-release-on-12-january-will-ram-charan-starrer-perform-better-than-0391-nenokkadine039-533898|archivedate=14 March 2015}}</ref> |- ! scope="row" |''[[रेस गुर्रम]]'' | लक्ष्मण "लकी" प्रसाद |सुरेन्दर रेड्डी | | style="text-align:center;" |<ref name="Kumar">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Race-Gurram-gets-U/A-certificate/articleshow/33245140.cms|title=Race Gurram gets U/A certificate|last=Kumar|first=Hemanth|date=4 April 2014|newspaper=The Times of India|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314165550/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Race-Gurram-gets-U/A-certificate/articleshow/33245140.cms|archivedate=14 March 2015|url-status=dead|accessdate=14 March 2015}}</ref> |- | rowspan="2" | २०१५ ! scope="row" |''[[एस/ओ सत्यमूर्ति]]'' | विराज आनन्द |त्रिविक्रम श्रीनिवास | | style="text-align:center;"| <ref name="H. Hooli">{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/s-o-satyamurthy-set-grand-release-allu-arjun-starrer-fails-beat-aagadu-record-628491|title=S/O Satyamurthy Set for Grand Release: Allu Arjun Starrer Fails to Beat Aagadu Record|last=H. Hooli|first=Shekhar|publisher=International Business Times India|date=9 April 2015|accessdate=30 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150430160701/http://www.ibtimes.co.in/s-o-satyamurthy-set-grand-release-allu-arjun-starrer-fails-beat-aagadu-record-628491|archivedate=30 April 2015}}</ref> |- ! scope="row" |''[[रुद्रमादेवी (चलचित्र)|रुद्रमादेवी]]'' | गोना गन्ना रेड्डी |गुनासेखर | | style="text-align:center;"| <ref name="IBN Live">{{cite web|url=http://www.ibnlive.com/news/movies/anushka-shettys-rudhramadevi-gets-u-certificate-to-release-as-planned-1005514.html|title=Anushka Shetty's 'Rudhramadevi' gets 'U' certificate, to release as planned|publisher=IBN Live|date=13 June 2015|accessdate=13 June 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150613115535/http://www.ibnlive.com/news/movies/anushka-shettys-rudhramadevi-gets-u-certificate-to-release-as-planned-1005514.html|archivedate=13 June 2015}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150613115535/http://www.ibnlive.com/news/movies/anushka-shettys-rudhramadevi-gets-u-certificate-to-release-as-planned-1005514.html |date=13 June 2015 }}</ref> |- | २०१६ ! scope="row" |''[[सराइनोडु]]'' | गना |बोयापती श्रीनु | | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/sarrainodu-marred-by-a-yawninducing-plot/article8508730.ece|title=Sarrainodu: Marred by a yawn-inducing plot|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=22 April 2016|work=The Hindu|access-date=2 May 2018|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20180111080901/http://www.thehindu.com/features/cinema/sarrainodu-marred-by-a-yawninducing-plot/article8508730.ece|archive-date=11 January 2018}}</ref> |- | २०१७ ! scope="row" |''[[दुवदा जगन्नाधम]]'' | दुवदा जगन्नाधम शाश्वती / डीजे |हरीश शङ्कर | | style="text-align:center;"| <ref name="aa17">{{cite news|last1=Hooli|first1=Shekhar H|title=Allu Arjun-Harish Shankar's movie titled Dj (Duvvada Jagannatham); Dil Raju launches its logo [PHOTO]|url=http://www.ibtimes.co.in/allu-arjun-harish-shankars-movie-titled-dj-duvvada-jagannatham-dil-raju-launch-its-logo-photo-691539|accessdate=28 August 2016|work=[[IB Times]]|date=28 August 2016|language=en-IN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160828103919/http://www.ibtimes.co.in/allu-arjun-harish-shankars-movie-titled-dj-duvvada-jagannatham-dil-raju-launch-its-logo-photo-691539#dyviZEEgyevPS9P8.97|archivedate=28 August 2016}}</ref> |- | २०१८ ! scope="row" |''[[ना पेरू सूर्या, ना इल्लू इन्डिया|ना पेरू सूर्या, ना इल्लु इन्डिया]]'' | सूर्या |वकान्थम वमसी | | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/naa-peru-surya-movie-review-this-allu-arjun-starrer-is-a-coming-of-age-drama-gone-wrong/story-19zCzqvK5TQ1PvgcZcmlYK.html|title=Naa Peru Surya movie review: This Allu Arjun starrer is a coming of age drama gone wrong|date=2018-05-04|work=www.hindustantimes.com/|access-date=2018-05-04|language=en}}</ref> |- | २०२० ! scope="row" |''[[अला वैकुन्ठपुरमलो]]'' | बन्टु |त्रिविक्रम श्रीनिवास | | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews-ala-vaikunthapurramuloo/movie-review/73209891.cms|title=Ala Vaikunthapurramuloo has a bit of everything — there's romance, drama, comedy, emotion and lots of swag|last=Neeshita Nyayapati|date=13 January 2019|website=indiatimes.com|access-date=14 January 2020}}</ref> |- | २०२१ ! scope="row" |''पुष्पा: द राइज'' | rowspan="2" | पुष्पा राज | rowspan="2" |[[सुकुमार]] | | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/sukumars-new-film-titled-pushpa-starring-allu-arjun-and-rashmika-will-release-in-five-languages/article31286354.ece|title=Allu Arjun, Sukumar’s new film titled ‘Pushpa’|date=8 April 2020|via=www.thehindu.com}}</ref> |- | २०२४ ! scope="row" |''पुष्पा २: द रुल'' | | style="text-align:center;"| <ref>{{Cite web|date=2021-12-21|title=Pushpa 2: Sequel To Allu Arjun's Magnum Opus Is Arriving On This Date, Mark It On Your Calendar!|url=https://www.koimoi.com/south-indian-cinema/pushpa-2-sequel-to-allu-arjuns-magnum-opus-is-arriving-on-this-date-mark-it-on-your-calendar/|url-status=live|access-date=|website=Koimoi|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221105213/https://www.koimoi.com/south-indian-cinema/pushpa-2-sequel-to-allu-arjuns-magnum-opus-is-arriving-on-this-date-mark-it-on-your-calendar/ |archive-date=21 December 2021 }}</ref> |} == साङ्गीतिक प्रस्तुति == {| class="wikitable" !वर्ष !चलचित्र !गीत !सह गायकहरू |- |२०१० |''[[वेदम (चलचित्र)|वेदम]]'' |"प्रपञ्चम नावेन्टा वसतुन्टे" |अनुज गुरुवारा, अचु र चैत्रा |- |} == पुरस्कार तथा नामाङ्कनहरू == ;[[फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण|फिल्मफेयर पुरस्कार]] *[[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - तेलुगु|सर्वश्रेष्ठ अभिनेता - तेलुगु]] - [[परुगु]] (सन् २००८)<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/56th-Idea-Filmfare-Awards-2008-South-The-winners/articleshow/4845030.cms | title=56th Idea Filmfare Awards 2008 South: The winners | date=1 August 2009 | newspaper=The Times of India | accessdate=18 January 2020}}</ref> *[[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - तेलुगु|सर्वश्रेष्ठ अभिनेता - तेलुगु]] - [[वेदम (चलचित्र)|वेदम]] (सन् २०१०)<ref>{{Cite web|url=https://www.bollywoodlife.com/south-gossip/58th-filmfare-awards-2010-south-winners-list-18631/|title=58th Filmfare Awards 2010 (South): Winners' list|date=4 July 2011|website=Bollywood Life}}</ref> *[[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - तेलुगु|सर्वश्रेष्ठ अभिनेता - तेलुगु]] - [[रेस गुर्रम]] (सन् २०१४) <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-62nd-britannia-filmfare-awards-south-9643.html|title=Winners of 62nd Britannia Filmfare Awards South|website=filmfare.com}}</ref> *सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेता - तेलुगु - [[रुद्रमादेवी (चलचित्र)|रुद्रमादेवी]] (सन् २०१५) <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html|title=Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)|website=filmfare.com}}</ref> *सर्वश्रेष्ठ अभिनेता - समीक्षक - [[सराइनोडु]] (सन् २०१६) <ref>{{Cite web|url=https://www.filmfare.com/news/winners-of-the-64th-jio-filmfare-awards-south-21594.html|title=Winners of the 64th Jio Filmfare Awards (South)|website=filmfare.com}}</ref> ;[[नन्दी पुरस्कार]] *विशेष निर्णायक पुरस्कार - [[आर्या (२००४ चलचित्र)|आर्या]] (सन् २००४)<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2004.html|title=Telugu Cinema Etc - Nandi award winners list 2004|website=www.idlebrain.com}}</ref> *विशेष निर्णायक पुरस्कार - [[परुगु]] (सन् २००८)<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2008.html|title=Nandi awards 2008 announced - Telugu cinema news|website=www.idlebrain.com}}</ref> *सर्वश्रेष्ठ चरित्र अभिनेता - [[रुद्रमादेवी (चलचित्र)|रुद्रमादेवी]] (सन् २०१५)<ref>{{Cite web|url=https://www.chitramala.in/nandi-awards-winners-list-2014-2015-2016-255062.html|title=Nandi Awards Winners List For 2014, 2015 and 2016|date=15 November 2017|website=Chitramala|access-date=9 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607081458/https://www.chitramala.in/nandi-awards-winners-list-2014-2015-2016-255062.html|archive-date=7 June 2021}}</ref> ;[[सिनेमा पुरस्कार]] *[[सिनेमा पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ पुरुष पर्दापण]] - [[गङ्गोत्री (चलचित्र)|गङ्गोत्री]] (सन् २००३) *[[सिनेमा पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेता]] - [[रेस गुर्रम]] (सन् २०१४)<ref>http://english.tupaki.com/movienews/article/Cinemaa-Awards-Winners-list/30456</ref> *[[सिनेमा पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ अभिनेता निर्णायक]] - [[रुद्रमादेवी (चलचित्र)|रुद्रमादेवी]] (सन् २०१५) <ref>http://english.tupaki.com/movienews/article/Cinemaa-awards-2016-Winners-List/41198</ref> ;साइमा पुरस्कार *दक्षिण भारतीय सिनेमाको शैलीयुक्त युवा प्रतिमा (पुरुष) – अल्लू अर्जुन (सन् २०१४) *सर्वश्रेष्ठ अभिनेता समीक्षक विकल्प - [[रुद्रमादेवी (चलचित्र)|रुद्रमादेवी]] (सन् २०१५)<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/siima-awards-2016-telugu-winners-list-ss-rajamoulis-baahubali-mahesh-babus-srimanthudu-685061|title=SIIMA Awards 2016 Telugu winners list: SS Rajamouli's 'Baahubali,' Mahesh Babu's 'Srimanthudu' sweep list|first=Shekhar H.|last=Hooli|date=1 July 2016|website=International Business Times, India Edition}}</ref> ;आइफा पुरस्कार *सहायक भूमिकामा सर्वश्रेष्ठ प्रदर्शन - पुरुष - [[रुद्रमादेवी (चलचित्र)|रुद्रमादेवी]] (सन् २०१६)<ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/iifa-utsavam-awards-2017-here-complete-winners-list-tamil-telugu-kannada-malayalam-photos-721140|title=IIFA Utsavam 2017: Here is the list of winners and photos|first=Prakash|last=Upadhyaya|date=28 March 2017|website=International Business Times, India Edition}}</ref> ;सन्तोषम चलचित्र पुरस्कार *सर्वश्रेष्ठ युवा प्रदर्शनकर्ता - [[गङ्गोत्री (चलचित्र)|गङ्गोत्री]] (सन् २००३)<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/santoshamawards2004.html|title=Telugu Cinema function - Santosham Film Awards 2004|website=www.idlebrain.com}}</ref> *सर्वश्रेष्ठ युवा प्रदर्शनकर्ता - [[आर्या (२००४ चलचित्र)|आर्या]] (सन् २००४)<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/functions/santoshamawards2005.html|title=Telugu Cinema function - Santosham Film Awards 2004|website=www.idlebrain.com}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Allu Arjun|अल्लू अर्जुन}} * {{Facebook|AlluArjun}} * {{IMDb name|id=1084853|name=अल्लू अर्जुन}} * {{Rotten-tomatoes-person|allu_arjun|अल्लू अर्जुन}} {{Navboxes | title = अल्लू अर्जुनको लागि पुरस्कार | list = {{FilmfareTeluguBestActor|state=collapsed}} {{FilmfareTeluguBestSupportingActor|state=collapsed}} {{FilmfareSouthCriticsBestActor|state=collapsed}} {{Nandi Award for Best Character Actor|state=collapsed}} {{NandiSpecialJuryAward|state=collapsed}} {{CineMAABestActor|state=collapsed}} {{CineMAABestActor (Jury)|state=collapsed}} }} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण विजेताहरू]] [[श्रेणी:दक्षिण भारतीय अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:नन्दी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:सिनेमा पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र गायकहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८२ मा जन्म]] [[श्रेणी:तेलगु मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (भारत) विजेताहरू]] slfyi0sy10czqryh8xofy2iiv8r5t2h 0 76792 1391912 1364122 2026-09-29T00:15:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391912 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = अमायरा दस्तुर | image = Amyra Dastur promotes 'Issaq' on the sets of Amita Ka Amit.jpg | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|5|07}} | birth_place = मुम्बई, भारत | othername = एमी रोहिन्टन दस्तुर | religion = | occupation = [[अभिनेत्री]] र [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | height = {{height|ft=5|in=7}} | Website= http://www.amayradastur.tk }} '''अमायरा दस्तुर''' एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री हुन् ।<ref>http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jun/100613-a-royal-gift-for-manish-tiwary.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140106043213/http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jun/100613-a-royal-gift-for-manish-tiwary.htm |date=2014-01-06 }}</ref><ref>http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-12/news-interviews/40535872_1_issaq-romeo-and-juliet-dhaval-gada {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131105105053/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-07-12/news-interviews/40535872_1_issaq-romeo-and-juliet-dhaval-gada |date=2013-11-05 }}</ref> ==प्रारम्भिक जीवनी तथा करियर== अमायरा दस्तुरले आफ्नो शिक्षाको सुरुवात क्याथेडरल एण्ड जोन क्यानन स्कूलबाट गरिन । उनले आफ्नो माध्यमिक शिक्षा धिरूभाई अम्बानी अन्तर्राष्ट्रिय विद्यालयबाट गरिन तर छिट्टै उनले आफ्नो अभिनयको लागि सो विद्यालय छोडेकी थिइन् । दस्तुर [[पारसी]] हुन् र घरमा उनी अङ्ग्रेजी, तमिल, फ्रेन्च, र गुजराती बोल्ने गर्छिन ।<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-never-really-wanted-to-act-for-fame-Amyra-Dastur/articleshow/21861008.cms</ref> हाल उनी मुम्बईको एचआर कलेजबाट स्नातक गर्दै छिन ।<ref>http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/I-am-not-a-romantic-person-Amyra-Dastur/Article1-1101793.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130815070635/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/I-am-not-a-romantic-person-Amyra-Dastur/Article1-1101793.aspx |date=2013-08-15 }}</ref> दस्तुरले १३ वर्षकै उमेर देखि विज्ञापन गर्दै आएकी छिन । दस्तुरले [[बलिउड]]मा अभिनयको सुरुवात मनिष तिवारीको रोमान्टिक चलचित्र [[इसक (२०१३ चलचित्र)|इसक]]बाट गरेकी थिइन् ।<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/juliet-comes-to-benaras/article4927906.ece |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2015-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105105053/http://www.thehindu.com/features/cinema/juliet-comes-to-benaras/article4927906.ece |archive-date=2013-11-05}}</ref><ref>http://www.dnaindia.com/entertainment/1854808/report-director-manish-tiwary-talks-about-his-film-issaq-prateik-babbar-and-amyra-dastur</ref><ref>http://www.mid-day.com/entertainment/2013/jul/030713-prateik-goes-down-on-his-knees-for-amyra-dastur.htm</ref> ==चलचित्रहरू== {|class="wikitable sortable" border="2" cellpadding="4" background: #f9f9f9; |- align="center" ! style="background:#B0C4DE;" | वर्ष ! style="background:#B0C4DE;" | चलचित्र ! style="background:#B0C4DE;" | भूमिका ! style="background:#B0C4DE;" | टिप्पणी |- | २०१३ || ''[[इसक (२०१३ चलचित्र)|इसक]]'' || बच्ची कश्यप || पदार्पण |- | २०१५ || ''[[अनेगन]]'' || समुध्रा, कल्याणी, शेनबागाभली र मधुमिता|| [[तमिल चलचित्र|तमिल]], [[तेलगु भाषा|तेलगु]]मा रुपान्तरण अनेकेदुको रूपमा |- | २०१५ || [[मिस्टर एक्स (चलचित्र)|मिस्टर एक्स]] || सिया वर्मा || |} ==सन्दर्भहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|id=5711339}} * [http://www.amyradastur.in आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150426005801/http://amyradastur.in/ |date=2015-04-26 }} * [https://twitter.com/AmyraDastur93 आधिकारिक ट्वीटर] * [https://www.facebook.com/AmyraDastur.JKT आधिकारिक फेसबुक पेज] * [http://www.tamilstar.com/profile/actress/amyra-dastur/biography-full/481 अमायरा दस्तुर विवरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419082906/http://www.tamilstar.com/profile/actress/amyra-dastur/biography-full/481 |date=2015-04-19 }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{कमन्सश्रेणी|Amyra Dastur}} [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् १९९२ मा जन्म]] [[श्रेणी:हिन्दी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मुम्बईका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] mt84wvilkizm6p65xbwahmff177twtv 0 77432 1391907 1209627 2026-09-28T20:52:36Z Sunlightson 66105 1391907 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = इभान राकिटिच | image = Ivan Rakitić.jpg | image_size = | caption = रेकिटिच [[२०१८ फिफा विश्वकप]] मा | fullname = इभान रेकिटिच<ref>{{cite news|title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players|url=http://www.fifadata.com/document/fwc/2014/pdf/fwc_2014_squadlists.pdf|publisher=FIFA|format=PDF|page=12|date=11 June 2014|accessdate=8 July 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170806141058/http://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SquadLists.pdf |date=6 August 2017 }}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|1988|3|10|df=y}} | birth_place = [[रेनफिल्डेन]],स्विट्जरल्यान्ड <ref name="born_in_Rheinfelden_not_Moehlin">{{cite web | url = https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2017-2018/rakitic | title = Ivan Rakitic | website = FC Barcelona | access-date = 12 July 2018}}</ref> | height = १.८४ मि<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2016-2017/rakitic |title=Ivan Rakitić profile |date=24 March 2015 |accessdate=24 March 2015 |publisher=FC Barcelona}}</ref> | position = [[मध्यपङ्क्ति (फुटबल)|मध्यपंक्ति]] | currentclub = [[एफसी बार्सिलोना]] | clubnumber = ४ | youthyears1 = १९९२–१९९५ | youthclubs1 = Möhlin-Riburg | youthyears2 = १९९५–२००५ | youthclubs2 = [[एफसी बसेल]] | years1 = २००५–२००७ | clubs1 = [[एफसी बसेल]] | caps1 = ३४ | goals1 = ११ | years2 = २००७–२०११ | clubs2 = [[साल्के ०४]] | caps2 = ९७ | goals2 = १२ | years3 = २०११–२०१४ | clubs3 = [[सेभिया फुटबल क्लब|सेभिल्ला एफसी]] | caps3 = ११७ | goals3 = २७ | years4 = २०१४– | clubs4 = [[एफसी बार्सिलोना]] | caps4 = १६९ | goals4 = २४ | nationalyears1 = २००६–२००७ | nationalteam1 = [[स्विट्जरल्यान्ड अन्डर २१]] | nationalcaps1 = ४ | nationalgoals1 = १ | nationalyears2 = २००९–२०१० | nationalteam2 = [[क्रोएसिया अन्डर २१]] | nationalcaps2 = ४ | nationalgoals2 = २ | nationalyears3 = २००७– | nationalteam3 = [[क्रोएसिया राष्ट्रिय फुटबल टोली|क्रोएसिया]] | nationalcaps3 = १०४ | nationalgoals3 = १५ | medaltemplates = {{Medal|Sport|पुरुष [[भकुन्डो|फुटबल]]}} {{Medal|Country|{{fb|CRO}}}} {{Medal|Comp|[[फिफा विश्वकप]]}} {{Medal|RU|[[२०१८ फिफा विश्वकप]]|}} | club-update = २० मे २०१८ | nationalteam-update = १७:४५, १५ जुलाई २०१८ (युटिसी) }} '''इभान रेकिटिच''' (जन्म १० मार्च १९८८) क्रोएसियन पेशेवर फुटबलर हुन् जो स्पेनी क्लब [[एफसी बार्सिलोना|बार्सिलोना]] र क्रोएसिया राष्ट्रिय टिमका लागि केन्द्रिय वा आक्रामक मिडफिल्डरको रूपमा खेल्ने गर्दछन् । बसेलबाट व्यवसायिक फुटबल जीवनवृत्ती सुरू गरेका रेकिटिचले साल्के ०४ सँग हस्ताक्षर गर्नुअघि दुई वर्ष बिताएका थिए । बुन्डेसलिगामा साढे तीन सिजन खेलपछी जनवरी २०११ मा सेभिया फुटबल क्लबमा उनको स्थानान्तरण भएको थियो । सेभियामा रहँदा उनी राम्रो लयमा थिए । दुई वर्षपछी उनलाई कप्तान पनि बनाइयो जसको राम्रो नतिजा आयो-सेभियाले यूइएफए यूरोपा लिग जित्यो । २०१४ को जुन महिनामा एफसी बार्सिलोनाका प्रबन्धक लुइस एनरिकेले रेकिटिचलाई बार्सिलोनामा ल्याए जहाँ पहिलो सिजन घरेलु लिगमा उनले ५ गोल गरे । स्विजरल्यान्ड युवा तहका उत्पादन रेकिटिचको जन्म स्विजरल्यान्डमा भएपनि उनी अन्तराष्ट्रिय स्तरमा क्रोएसिया फुटबल टिमको प्रतिनिधित्व गर्छन् । २००७ मा राष्ट्रिय टोलीबाट डेब्यु गरेका रेकिटिचले यूइएफए यूरो २००८, यूइएफए यूरो २०१२,युइएफए यूरो २०१६ अनि २०१४ र २०१८ को फिफा विश्वकप खेलिसकेका छन् । ==सुरुवाती जीवन== राकितिचको जन्म रहेन्फेल्डेन मा भएको थियो। <ref>{{cite web | url = https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff/players/2017-2018/rakitic | title = Ivan Rakitic | website = FC Barcelona | access-date = 12 July 2018}}</ref> स्विस क्यान्टोन अफ आर्गाउमा क्रोएट अभिभावकको लागि। उनका पिता लुका शकितिच [[क्रोएशिया]]को सिकिरेभ्सी का शोकाच हुन्,<ref>{{cite web |last1=Židak |first1=Tomislav |title=IVAN RAKITIĆ OTKRIO ŽIDAKU 'Igram najbolje u karijeri jer sam uz Raquel najsretniji u životu' |url=https://www.jutarnji.hr/vijesti/ivan-rakitic-otkrio-zidaku-igram-najbolje-u-karijeri-jer-sam-uz-raquel-najsretniji-u-zivotu-871678 |website=Jutarnji list |access-date=10 February 2021 |language=hr-hr |date=9 March 2014 |quote=U mojem selu, u Sikirevcima, ima mnoštvo Rakitića, ali samo jedan mi je rođak. A svi se zovu Ivan Rakitić. Šokci smo sto posto...}}</ref><ref>{{cite web |date=16 June 2008 |title=Kako se EP prati u Sikirevcima, rodnom selu Ivana Rakitića |url=https://gol.dnevnik.hr/clanak/sport/nogomet/kako-se-ep-prati-u-sikirevcima-rodnom-selu-ivana-rakitica---60151.html |access-date=7 March 2021 |website=Gol.hr |language=hr |quote=Svaka utakmica Hrvatske nogometne reprezentacije na Europskom prvenstvu s posebnim se žarom prati u Sikirevcima, malom šokačkom selu, rodnom mjestu obitelji nogometnog reprezentativca Ivana Rakitića.}}</ref> जबकी उसको आमा काता ({{nee|Papić}}) Žepče नजिकको Ponijevo बाटको बोस्निया र हर्जेगोभिनाका क्रोएट हुन्।<ref>{{Cite web |url=http://www.nacional.hr/articles/view/34166/ |title=Ivan Rakitić: 'Bliži sam Švicarskoj jer sam ovdje rođen' |first=Dean |last=Sinovčić |date=8 May 2007 |language=hr |work=[[Nacional (weekly)|Nacional]] |access-date=29 January 2011 |trans-title=Ivan Rakitić: "I feel closer to Switzerland as I was born here" |archive-date=17 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717004225/http://www.nacional.hr/clanak/34166/ivan-rakitic-blizi-sam-svicarskoj-jer-sam-ovdje-roden |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Bebek |first=Valerija |date=2020-09-22 |title=Životni put Ivana Rakitića! Otac mu se odrekao snova zbog siromaštva, no on je sve ostvario |url=https://www.gloria.hr/gl/fokus/price/zivotni-put-ivana-rakitica-otac-mu-se-odrekao-snova-zbog-siromastva-no-on-je-sve-ostvario-10483015 |access-date=2021-03-04 |website=Gloria |language=hr-hr}}</ref>उ मोह्लिन, आरगाउ क्यान्टनमा हुर्कियो।<ref>{{cite web |last=Ueli Kägi |date=14 May 2015 |title=Das klingt schon irgendwie verrückt |trans-title=That sounds kind of crazy. |url=https://www.tagesanzeiger.ch/sport/fussball/Das-klingt-schonirgendwie-verrueckt/story/21568800 |access-date=12 July 2018 |language=de |periodical=Tageszeiger}}</ref> उसको एक भाइ छ, देजान, र एक दिदी छ, निकोल। राकिटिचको दायाँ हातमा आफ्नो भाइको नामको ट्याटू छ।<ref name="rakitićfamily"/> राकिटिचले आफ्नो बाल्यकाल र प्रारम्भिक करियर [[स्विट्जरल्यान्ड]]मा बिताए। उनका पिता र ठूला भाई पनि फुटबल खेलाडी थिए। १६ वर्षको उमेरमा, उनका संभावनालाई शीर्ष यूरोपेली स्काउटहरूले नोटिस गरे, र उनी [[आर्सनल]] जस्ता क्लबको ट्रायलका लागि गए, तर उनले र उनका परिवारले बासेलमा बस्ने निर्णय गरे ताकि उनी सानो लिगमा बढी नियमित रूपमा खेल्न सकुन्।<ref name="rakitićfamily">{{Cite web |url=http://www.nacional.hr/en/articles/view/37195/ |title=Rakitić family terror in Switzerland |first=Dean |last=Sinovčić |date=21 August 2007 |work=[[Nacional (weekly)|Nacional]] |access-date=8 July 2008 |archive-date=17 July 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717004314/http://www.nacional.hr/en/clanak/37195/rakitic-family-terror-in-switzerland }}</ref> ===यो पनि हेर्नुहोस=== *[[नेयमार]] *[[लियोनेल मेसी|लियोनेल मेस्सी]] ===बाह्य कडीहरू=== {{कमन्सश्रेणी|Ivan Rakitić}} [[श्रेणी:क्रोएसियाका फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:एफसी बार्सिलोनाका खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:ला लिगा खेलाडीहरू]] pllkm295ps5qlje3ro8b3ab1lblu4w9 0 79271 1391942 851896 2026-09-29T05:01:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391942 wikitext text/x-wiki [[File:Costa Concordia in 2009.jpg|250px|३१ जुलाई २००९ मा कोस्टा कंकोर्डिया]] अङ्ग्रेजी : [[:en.Costa_Concordia|Costa Concordia]] 'एमएस कोस्टा कंकोर्डिया' २००४ मा बनेको एक कंकोर्डिया-श्रेणी को क्रूज जहाज हो जसको निर्माण 'फिनकानटीएरी सेनेस्टरी पोनिटे यार्ड्स' ले [[इटाली|इटली]] मा गरेको थियो । "कोस्टा क्रोसियर" ले सन् २००५ देखि २०१२ सम्म यसलाई सञ्चालित गरेको थियो । १३ जेनुवरी २०१२ मा [[इटाली|इटली]]को 'आईसोला डेल गिग्लियो' को तटमा यो जहाज डुबेको थियो । [[युरोप|यूरोप]] का राष्ट्ररुको बिचमा सान्ति, एकता र निरंतरता ल्याउनका लागि उक्त जहाजको नाम 'कंकर्डिया' राखिएको हो ।<ref>{{cite news |title = Malta on new liner's itinerary |url = http://www.timesofmalta.com/articles/view/20050919/local/malta-on-new-liners-itinerary.77802 |date = 19 सितंबर 2005 |publisher = [[The Times (Malta)|The Times of Malta]] |accessdate = 15 जनवरी 2012 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303180921/http://www.timesofmalta.com/articles/view/20050919/local/malta-on-new-liners-itinerary.77802 |archivedate = 2016-03-03 }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Commonscat|Costa Concordia (ship, 2006)}} [[श्रेणी:पानी जहाज]] dwk6it1d4hs00fo18xdbuk7ucva780v 0 82952 1391933 1364193 2026-09-29T04:05:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391933 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = किटू गिडवा | image = Kitu Gidwani.jpg | caption = किटू गिडवा | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1967|10|22}} | birth_place = [[मुम्बई]], [[भारत]] | birth_name = | death_date = | death_place = | occupation = [[अभिनेत्री]], [[मोडेल]] | salary = | networth = | website = }} '''किटू गिडवानी''' (२२ अक्टोबर १९६७मा जन्म) एक [[भारत|भारतीय]] अभिनेत्री र मोडल हुन्। उनी हिन्दी चलचित्रहरूकी एक अभिनेत्री हुन्। उनीले कुछ चलचित्रहरूमा र भारतीय टेलिभिजनको धेरै कार्यक्रमहरूमा अभिनय गर्ने गर्छिन्। उनी एक टिभी शृङ्खला, ''एयर होस्टेस''मा अभिनय गरे पछि लोकप्रिय बनिन्, जसको प्रसारण १९८६मा दूरदर्शनमा गर्ने गरिएको थियो। ''डांस अफ द विन्ड'' (१९९७), दीपा मेहताको ''अर्थ'' (१९९८) र गोविन्द निहलानीको ''रुखमावती की हवेली'' (१९९१), कमल हसनको अभय र ''देहम'' (२००१)मा उनको भूमिकाहरूको लागि उनको धेरै प्रशंसा गरिएको थियो।<ref>[http://www.rediff.com/movies/2002/may/03kitu.htm For Kitu Gidwani, it's mind over body! ] Ronjita Kulkarni, ''[[Rediff.com]]'', Movies, 3 May 2002.</ref><ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/features/cinema/she-has-seen-it-all/article4948811.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=Budhaditya | last=Bhattacharya | title=She has seen it all... | date=24 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131114172235/http://www.thehindu.com/features/cinema/she-has-seen-it-all/article4948811.ece | archive-date=14 November 2013 | access-date=22 February 2016}}</ref> ==जीवनी== उनको जन्म २२ अक्टोबर १९६७मा [[भारत]]को [[मुम्बई]]मा भएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|id=0317307}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:मुम्बईका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:मुम्बईका महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:भारतीय मञ्च अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] ee2yk6njkfen28gok74jmmrp59b8qsj 0 83144 1391915 1383321 2026-09-29T00:37:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391915 wikitext text/x-wiki {{Infobox badminton player | name = अश्विनी पोनप्पा | image = Ashwini Ponnappa.jpg | size = | caption = | nickname = | birth_name = अश्विनी पोनप्पा | birth_date = {{birth date and age|df=yes|१९८९|१९|१८}} | birth_place = [[बैङलोर]], [[कर्नाटक]], [[भारत]] | residence = [[हैदराबाद]], [[भारत]] | death_place = | height = {{height|ft=5|in=5}} | weight = ५८&nbsp;kg | event = Women's Doubles | country = [[भारत]] | years_active = २००७–वर्तमान | handedness = दाहिने | coach = | highest_ranking = १३ | date_of_highest_ranking = २५ जुन २०१० | current_ranking = ३२ | date_of_current_ranking = १२ जुन २०१४ | played =२ | titles = 2014 |Li-Ning Thomas and Uber cups |win = २ |loss = ० | medal_templates = {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalSport | महिला [[बैडमिंटन]]}} {{MedalCompetition|[[वर्ल्ड चैम्पियनशिप]]}} {{MedalBronze |[[२०११ वर्ल्ड चैम्पियनशिप|२०११ लन्डन]]|[[२०११ विमिन डब्लस|विमिन डब्लस]]}} {{MedalCompetition|[[कमनवेल्थ गेम्स]]}} {{MedalGold | [[२०१० कमनवेल्थ गेम्स|२०१० दिल्ली]] | [[२०१० कमनवेल्थ गेम्स|विमिन डब्लस]]}} {{MedalSilver | २०१० दिल्ली | [[२०१० कमनवेल्थ गेम्स|विमिन डब्लस|मिक्स टिम]]}} {{MedalSilver | [[२०१४ कमनवेल्थ गेम्स|२०१४ ग्लासगो]] | [[२०१४ कमनवेल्थ गेम्स|विमिन डब्लस]]}} {{MedalCompetition|[[Uber Cup]]}} {{MedalBronze|[[२०१४ थोमस र अबर कप|२०१४ नयाँ दिल्ली]]|[[२०१४ थोमस र अबर कप|टिम]]}} | bwf_id = F3875CB7-E471-43E6-85AB-E5491472A119 }} '''अश्विनी पोनप्पा''' ({{lang-kn|ಅಶ್ವಿನಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ}}; जन्म: १८ सेप्टेम्बर १९८९) एक भारतीय [[बैडमिंटन]] खेलाडी हुन् । [[ग्लासगो]] मा आयोजित कमनवेल्थ गेम्स २०१४ मा रजत पदक जितेकी छिन् ।<ref>http://results.cwgdelhi2010.org/en/Participant.mvc/ParticipantInfo/aef40fe9-5c6a-4fb1-97a9-bc18d7594702 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101013012506/http://results.cwgdelhi2010.org/en/Participant.mvc/ParticipantInfo/aef40fe9-5c6a-4fb1-97a9-bc18d7594702 |date=2010-10-13 }}</ref><ref>http://www.sportskeeda.com/2010/09/16/commonwealth-games-badminton-interview-with-ashwini-ponnappa/</ref><ref>http://www.badmintonindia.org/frmPlProfileDet.aspx?pId=2 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110829022255/http://www.badmintonindia.org/frmPlProfileDet.aspx?pId=2 |date=2011-08-29 }}</ref><ref>{{cite news|last=Rao|first=Rakesh|title=Saina wins singles gold|url=http://www.thehindu.com/sport/article830304.ece|accessdate=15 अक्टूबर 2010|newspaper=The Hindu|date=14 अक्टूबर 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101017040632/http://www.thehindu.com/sport/article830304.ece|archive-date=2010-10-17}}</ref> २०१० कमनवेल्थमा [[ज्वाला गुट्टा]] सँग गोल्ड मेडल जित्न सफल भएकी उनी खेलाडी ने वी. दीजू डंग जोडी बनाएर पनि मेडल्स जितेकी छिन् । इनले डब्लस इवेन्टमा नैशनल बैडमिंटन चैम्पियनशिप २००६ र २००७ मा लगातार दुई चोटी जितेकी छिन् ।<ref>{{cite news| url= http://blogs.bettor.com/2012-London-Olympics-A-severe-blow-for-Jwala-Gutta,-Ashwini-Ponnappa-in-group-stage-a175561| title= Jwala Gutta-Ashwini Ponappa lose Olympic opener| date= 29 जुलाई 2012| archive-url= https://web.archive.org/web/20120902031716/http://blogs.bettor.com/2012-London-Olympics-A-severe-blow-for-Jwala-Gutta,-Ashwini-Ponnappa-in-group-stage-a175561| archive-date= 2012-09-02| access-date= 2016-02-27}}</ref><ref name="Jwala-Ashwini too keep hopes alive">http://www.dnaindia.com/sport/report_olympics-2012-saina-reaches-pre-quarters-jwala-ashwini-too-keep-hopes-alive_1722098</ref><ref>http://www.tournamentsoftware.com/profile/selectheadtohead.aspx?id=F3875CB7-E471-43E6-85AB-E5491472A119</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{stub}} {{कमन्सश्रेणी|Ashwini Ponnappa}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय महिला खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] 99u3uq3tx8hp95274drfdj0ls8ax3i5 0 83346 1391958 1354634 2026-09-29T09:14:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391958 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ड्रिम्स | image = ड्रिम्स.jpg | size = | caption = | starring = [[अनमोल केसी]]<br>[[सम्राज्ञी राज्यलक्ष्मी शाह]]<br>[[सन्ध्या केसी]] | director = [[भुवन केसी]] | writer = | producer = [[भुवन केसी]] | cinematography = पुरूस्वतम प्रधान | editing = बनिस शाह | DOP = na | runtime = १६६ मिनेट | studio = | distributor = | music = हरकुलिस बस्नेत | lyrics = | released = {{Film date|2016|3|4|df=y}} | country = [[नेपाल]] | language = [[नेपाली]] | budget = {{INRConvert|1|c}} | gross = {{INRConvert|2|c}}<br/>(दुई दिन) }} '''ड्रिम्स''' एक नेपाली कथानक चलचित्र हो। भुवन केसीद्वारा निर्देशित यो चलचित्र २०१६ मार्च ४ मा नेपालभर प्रदर्शित भएको थियो। यस चलचित्रमा अहिलेका नाम चलेका नायक [[अनमोल केसी]] प्रमुख भुमिकामा रहेका छन्। भने प्रमुख नायिकाका रूपमा नव नायिका [[सम्राज्ञी राज्यलक्ष्मी शाह]]लाई देख्न सकिन्छ।<ref>{{Cite web |url=http://glamournepal.net/dreams-images-anmol-kc-samragyee-rl-shah/ |title=नेपाली चलचित्र पोस्टर |access-date=2016-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309030857/http://glamournepal.net/dreams-images-anmol-kc-samragyee-rl-shah/ |archive-date=2016-03-09}}</ref><ref>[http://www.nepalimovieworld.com/2015/01/dreams-coming-soon.html/ अनमोलको ड्रिम्स] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160207095253/http://www.nepalimovieworld.com/2015/01/dreams-coming-soon.html/ |date=2016-02-07 }}</ref><ref>[http://xnepali.net/movies/anmol-kc-bodyguard-stunt-and-dreams-popularity/ अनमोलको ड्रिम्सको चर्चा]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१६ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:पोखरामा छायाङ्कन गरिएका चलचित्रहरू]] 1elpinlxsmob5tyeu3ty10zr68dys4n 0 87305 1391962 974584 2026-09-29T10:13:35Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391962 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = दबंग | image = Dabangg poster1.jpg | caption = | director = अभिनव कश्यप | producer = [[अरबाज खान]]<br />[[मलाइका अरोरा खान]]<br />धिल्लिन मेहता | writer = दिलीप शुक्ला<br />अभिनव सिंह कश्यप | starring = सलमान खान<br />अरबाज खान<br />[[सोनाक्षी सिन्हा]]<br />[[सोनू सूद]]<br />[[विनोद खन्ना]]<br />[[डिम्पल कपाडिया]]<br />[[अनुपम खेर]] | music = [[साजिद-वाजिद]]<br />ललित पण्डित | cinematography = महेश लिमये | editing = प्रणव वि. धीवर | released = {{Film date|df=y|2010|9|10}} | distributor = श्री अष्टविनायक सिने विजन<br />अरबाज खान प्रोडक्शन्स | runtime = १२५ मिनेट<ref>{{cite web|title="Lots of people are declaring Dabangg as huge hit already" - Arbaaz Khan|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2010/09/07/6624/index.html|publisher=Bollywood Hungama|accessdate=1 नवम्बर 2010}}</ref> | country = {{Film India}} | language = हिन्दी | budget = {{INRConvert|30|c}}<ref>{{cite web|url=http://www.business-standard.com/india/news/%3Ci%3Edabangg-%3Ci%3Ealreadyhit-say-exhibitors/407654/%7Caccessdate=2010-09-07 |title=Dabangg already a hit, say exhibitors|publisher=[[Business Standard]]|accessdate=4 दिसम्बर 2011}}</ref> | gross = {{INRConvert|213|c}}<ref name="boi">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=3327&nCat=box_office_news|title=ZNMD Amongst All Time Top Ten Worldwide Grossers|publisher=Box office India|accessdate=2011-08-19|date=17 अगस्त 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111027211233/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=3327&nCat=box_office_news|archivedate=2011-10-27}}</ref> }} '''दबंग''' ({{lang-en|Dabangg}}) एक भारतीय चलचित्र हो, जसको निर्देशन अभिनव कश्यपले गरेका हुन् । युस चलचित्रमा [[सलमान खान]], [[अरबाज खान]] तथा [[सोनाक्षी सिन्हा]] मुख्य भुमिकामा रहेका छन् । == कलकार == * [[सलमान खान]] - चुलबुल पाण्डे * [[सोनाक्षी सिन्हा]] - रजो * [[अरबाज खान]] - मखन्चन्द "मक्खी" पाण्डे * [[विनोद खन्ना]] - प्रजापति पाण्डे * [[डिम्पल कपाडिया]] - नैनी देवी * [[सोनू सूद]] - छेदी सिंह * महेश मान्जरेकर - हरिया * [[ओम पुरी]] - कस्तुरीलाल विश्कर्मा * [[अनुपम खेर]] - दयाल बाबु * माहि गिल - निर्मला * टीनू आनन्द - मास्टरजी * मुरली शर्मा - एसीपी मलिक == संगीत == {{Track listing | extra_column = गायक | title1 = तेरे मस्त मस्त दो नैन | extra1 = राहत फ़तेह अली खान | lyrics1 = फैज अनवर | length1 = ५:५९ | title2 = मुन्नी बदनाम हुई | extra2 = ममता शर्मा, ऐश्वर्या निगम | lyrics2 = ललित पंडित | length2 = ५:०७ | title3 = चोरी किया रे जिया | extra3 = [[सोनू निगम]], श्रेया घोषाल | lyrics3 = जलीस शेरवानी | length3 = ४:४८ | title4 = उड उड दबंग | extra4 = सुखविन्दर सिंह, वाजिद | lyrics4 = जलीस शेरवानी | length4 = ४:१३ | title5 = हमका पीनी है | extra5 = वाजिद, मास्टर सलीम, शबाब सबरी | lyrics5 = जलीस शेरवानी | length5 = ५:१५ | title6 = तेरे मस्त मस्त दो नैन | note6 = भाग २ | extra6 = रहत फतेह अली खान, श्रेया घोषाल | lyrics6 = फैज अनवर | length6 = ५:५९ | title7 = मुन्नी बदनाम हुई | note7 = रीमिक्स | extra7 = ममता शर्मा, ऐश्वर्या निगम | lyrics7 = ललित पंडित | length7 = ४:०५ | title8 = तेरे मस्त मस्त दो नैन | note8 = रीमिक्स | extra8 = रहत फतेह अली खान | lyrics8 = फैज अनवर | length8 = ५:०२ | title9 = हमका पीनी है | note9 = रीमिक्स | extra9 = वाजिद, मास्टर सलीम, शबाब सबरी | lyrics9 = जलीस शेरवानी | length9 = ४:२७ | title10 = दबंग | note10 = थीम | extra10 = सलमान खान | length10 = २:४८ }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{imdb title|1620719}} {{फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ फिल्म पुरस्कार}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१० का चलचित्रहरू]] 5p84d6ugcbgy7hbtnudv3j632zoooeg 0 88346 1391926 1383754 2026-09-29T02:26:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391926 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name = एक था टाइगर |image = Ek Tha Tiger theatrical poster.jpg |caption = पोस्टर |director = कबीर खान |producer = [[आदित्य चोपडा]] |screenplay = कबीर खान<br />नीलेश मिश्रा |story = आदित्य चोपडा |starring = [[सलमान खान]]<br />[[कटरिना कैफ|क्याटरिना कैफ]]<br />[[रणवीर शोरे]] |music = '''गीत:''' <br />सोहेल सेन<br /> '''अतिथि सङ्गीतकार:'''<br />[[साजिद-वाजिद]]<br /> '''पार्श्वसङ्गीत :'''<br /> जूलियस पैकैम <!-- See official trailer for these details --> |cinematography = असीम मिश्रा |editing = रामेश्वर एस. भगत |studio = यश राज फिल्म्स |released = {{Film date|2012|8|15|df=y}} |runtime = |country = भारत |language = हिन्दी |budget={{INRConvert|75|c}}<ref>{{cite web|author=Nabanita|url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2012/salman-ek-tha-tiger-beat-aamir-3-idiots-box-office-098415.html|title=Can Salman Khan's Ek Tha Tiger beat Aamir's 3 Idiots at the Box Office collections?|publisher=Oneindia.in|date=August 14, 2012|accessdate=August 15, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121125115630/http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2012/salman-ek-tha-tiger-beat-aamir-3-idiots-box-office-098415.html|archive-date=November 25, 2012}}</ref> |gross = {{INRConvert|183|c}} (3 Weeks domestic nett)<ref>{{cite web|author=Boxofficeindia|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4815&nCat=|title=Ek Tha Tiger Has Big Sunday|publisher=Boxofficeindia.com|date=20 अगस्त 2012|accessdate=19 अगस्त 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120910205515/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4815&nCat=|archivedate=2012-09-10}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120910205515/http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=4815&nCat= |date=2012-09-10 }}</ref> }} '''''एक था टाइगर''''' एक भारतीय चलचित्र हो, जसको निर्देशन [[कबीर खान]]ले गरेका हुन् । यस चलचित्रमा [[सलमान खान]] तथा [[कटरिना कैफ|क्याटरिना कैफ]] मुख्य भूमिका रहेका छन् ।<ref>{{cite web|url = http://www.patrika.com/article.aspx?id=36014 |title=विवादों से घिरी "एक था टाइगर" |author=|date=|accessdate= 31 जून 2013|publisher = [[राजस्थान पत्रिका|पत्रिका समाचार पत्र]]}}</ref> == पात्र == * [[सलमान खान]] - टाइगर/मनीष चन्द्रा/अविनाश सिंह राठोड * [[कटरिना कैफ|क्याटरिना कैफ]] - जोया * [[रणवीर शोरे]] - गोपी * गिरीश कर्नाड - शिनय * रोशन सेठ - किदवाई * गवी चहल - अबरार == सङ्गीत == {{Track listing |extra_column = गायक |lyrics_credits = yes |length1 = ४:४५ |title1 = माशाल्लाह |extra1 = वाजिद, [[श्रेया घोषाल]] |lyrics1 = कौसिर मुनीर |length2 = ४:१६ |title2 = लापता |extra2 = के. के., पलक मुछाल |lyrics2 = अन्विता दत्त |length3 = ४:३५ |title3 = बंजारा |extra3 = [[सुखविंदर सिंह]] |lyrics3 = नीलेश मिश्रा |length4 = ४:१३ |title4 = सियारा |extra4 = मोहित चौहान, तरन्नुम मलिक |lyrics4 = कौसिर मुनीर |length5 = ३:१७ |title5 = टाइगर की थीम<br /> |extra5 = सङ्गीत |lyrics5 = |length6 = ३:२४ |title6 = माशाल्लाह (रीमिक्स) |extra6 = वाजिद, श्रेया घोषाल<br /> जोशीले द्वारा रीमिक्स |lyrics6 = कौसर मुनीर |length7 = ३:३० |title7 = लापता (रीमिक्स) |extra7 = के. के., पलक मुछाल<br /> जोशीले द्वारा रीमिक्स |lyrics7 = अन्विता दत्त |length8 = ३:२७ |title8 = बंजारा (रीमिक्स) |extra8 = जोशीले द्वारा रीमिक्स |lyrics8 = नीलेश मिश्रा }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{Official website|http://www.ekthatiger.com}} * {{Imdb title|2016894}} {{कमन्सश्रेणी|Ek Tha Tiger}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१२ का चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:यश राज फिल्म्सका चलचित्रहरू]] 1c1fsxal8kvcv8yu1lidpzouifu79cd 0 88845 1391936 1382128 2026-09-29T04:20:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391936 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = कुमार मंगलम बिरला | image = Kumar Mangalam Birla.jpg | caption = | birth_date = {{Birth date and age|१९६७|६|१४|mf=y}} | birth_place = [[भारत]] | death_date = | death_place = | networth = {{gain}}[[United States dollar|US$]]७.९ [[1,000,000,000 (number)|बिलियन]] (2010)<ref name="networth">{{cite web| title = #86 Kumar Mangalam Birla - The World's Billionares| publisher = [[फोब्स]]| date = 2009-09-30| url = http://www.forbes.com/2009/11/18/india-100-richest-india-billionaires-09-wealth_slide_10.html| accessdate = 2010-03-10| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100312080137/http://www.forbes.com/2009/11/18/india-100-richest-india-billionaires-09-wealth_slide_10.html| archivedate = 2010-03-12}}</ref> | ethnicity = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]][http://www.spectator.co.uk/print/the-magazine/business/142611/the-desert-breeding-ground-of-indias-billionaires.thtml] | nationality = [[भारत]] | residence = [[मुम्बई]],[[भारत]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | children = ३ | occupation = [[आदित्य बिरला समूह]] का अध्यक्ष | alma_mater = [[मुम्बई विश्वविद्यालय]]<br /> लण्डन बिजनेस स्कूल }} '''कुमार मंगलम बिरला''' (जन्म 14 जून १९६७) एक भारतीय उद्योगपति तथा आदित्य बिरला समुहका अध्यक्ष हुन् । बिरला समुह [[भारत]]मा सबै भन्दा ठुलो समुह निगम मध्ये पर्दछन् । यो समूह भारतको तेस्रो सबै भन्दा ठूलो व्यापारिक समूह हो । उहाँ बिरला प्रविधि तथा विज्ञान संस्थान का कुलपति पनि हुनु हुन्छ । <ref name="corporate">[http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121110201120/http://www.adityabirla.com/the_group/km_birla_profile.htm|date=2012-11-10}} at [[Aditya Birla Group]]</ref> कुमार मंगलम बिरला विभिन्न नियामक तथा व्यावसायिक बोर्ड मा विभिन्न महत्त्वपूर्ण र जिम्मेदार पद मा प्रतिष्ठित रूपमा अहिले पनि रही आएका छन्। == जीवनी == कुमार मंगलम बिरलाको जन्म राजस्थान राज्यको एक [[मारवाडी जाति|मारवाडी]] व्यवसायी बिरला परिवारमा भएको थियो । चार्टर्ड एकाउन्टटेन्ट कुमार मंगलम बिरलाले लण्डन बिजनेस स्कूलबाट एम बी ए (MBA)को डिग्री हासिल गरे जहाँ उनी एक मानार्थ सदस्य पनि छन् । बिरलाकी एक पत्नी श्रीमती नीरजा कस्लीवाल र तीन बच्चाहरु अनन्याश्री, आर्यमन विक्रम र अद्वैतेषा छन् । == व्यक्तिगत जीवन == कुमार मंगलम बिरला र उनकी पत्नी, श्रीमती नीरजा बिरला का तीन छोराछोरी अनन्याश्री, आर्यमन विक्रम र अद्वैतेषा छन् । उहाँ महेश्वोरी समुदायका एक शाकाहारी बक्ति हुनु हुन्छ । == पुरस्कार तथा सम्मान == ''सन् २००६'', मोंटे कार्लो मोनाको का अनस्ट एण्ड यंग उद्यमी पुरस्कार मा [[भारत]]को प्रतिनिधित्व गरे, जहाँ उनलाई अर्न्स्ट एण्ड यंग वर्षका विश्व उद्यमी एकाडमी का एक सदस्यका रूपमा सामिल गरेका थिए । ''सन् २००५'', वर्षका अर्न्स्ट एण्ड यंग उद्यमी पुरस्कारले सम्मानित भए - [[भारत]] ।, बिजनेस टूडे द्वारा "सीईओ श्रेणीमा सर्वश्रेष्ठ युवा प्रदर्शन" को लागि नामांकन गरियो । र पीएचडी चेम्बर अफ कमर्स एण्ड इन्डसट्री - उद्योग रत्न । ''सन् २००४'', वर्ल्ड इकोनोमिक फोरम (डावोस) द्वारा उनी यंग ग्लोबल लीडर्स मा चुनिएका थिए।, दुनिया भरिबाट एकत्रित भएका ८००० उम्मेदबार मा उनी चुनिए, जसमा फेरी ६०० जना चुनिए र अंततः २३७ को नामावली सूचीबद्ध गरिएको थियो, २८ ग्लोबल मीडिया लीडर्स को नामांकन समिति द्वारा यंग ग्लोबल लीडर्स लाइ चुनिएको थियो।, भारतीय कारोबार को लागि आफ्नो अनुकरणीय योगदान को सम्मान मा, बनारस हिन्दू विश्वविद्यालय ले बिरला लाइ डी. लिट (होनोरिस कौजा) डिग्री ले सम्मानित भएका थिए। र भारतीय व्यापार मा आफ्नो उद्यमी उत्कृष्टता तथा अनुकरणीय योगदान को अभिवादन को लागि, अल इन्डिया म्यानेजमेन्ट एसोसिएशन ले उनलाई आफ्नो "मानद फेलोशिप" प्रदान गर्यो । ''सन् २००३'', कर्पोरेट उत्कृष्टता को लागि इकोनोमिक टाइम्स अवार्ड्स द्वारा "द बिजनेस लीडर अफ द इयर" को पुरस्कार दिइयो।, इकोनोमिक्स टाइम्स का "द बिज़नेस लीडर अफ द इअर" पुरस्कार को पछि उनलाइ बिजनेस इन्डिया को "बिज़नेस म्यान अफ द इअर - २००३" चुनिए। यो वास्तव मा ऐतिहासिक थियो, किनकी कहि अध्यक्ष/सीईओ को आज सम्म एक वर्षमै दुइ दुइ प्रतिष्ठित दिईएको छैन।, द नेशनल इन्स्टिच्युट अफ इन्ड्सस्ट्रीअल इन्जीरियरिंग (NITIE) - "द लक्ष्य - बिजनेस विज़नरी पुरस्कार" ।, [[भारत]]-[[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिका]] सोसायटी का "यंग अचिवर पुरस्कार" । र "उत्कृष्टता को लागि २००३ विपणन र प्रबन्धन संस्थान पुरस्कार" । ''सन् २००२'', क्विमप्रो फाउन्डेसन को "क्विमप्रो प्लेटिनम स्टेनडरड पुरस्कार" । र सीएनबीसी/आईएनएसईएडी प्रायोजित "एसियाई बिजनेस लीडर पुरस्कार २००२" को लागि पहिला पाँचच एसियाई व्यापार लीडरमा स्थान । ''सन् २००१'', मुम्बई प्रदेश युवा कांग्रेस द्वारा "व्यावसायिक उत्कृष्टता तथा देश को लागि उनको योगदान को लागि" राजीव गांधी पुरस्कार ।, द नैशनल एचआरडी नेटवर्क (पुने) - "द आउटस्टैंडिंग बिजनेस म्यान अफ द इयर" ।, "व्यावसायिक उत्कृष्टता तथा उद्योग मा उनको योगदान" को लागि द जाइन्टस ईटरनेशनल पुरस्कार ।, द इन्स्टिच्युट अफ डाइरेक्टर्स को "बिजनेस लीडरशीप को लागि गोल्डेन पिकक नेशनल पुरस्कार" । र रोटरी क्लब को "अवार्ड फर वोकेशनल एक्सीलेन्स" । "सन् २०००", बम्बे मैनेजमेंट एसोसिएशन ले बिरला को "द मैनेजमेंट म्यान अफ द इयर १९९९-२०००" को रूप मा सम्मानित गरे । "सन् १९९९", लायन्स क्लब इन्टरनेसनल का "द अचिवर अफ द मिलेनियम" । र अहमदाबाद को रोटरी क्लब द्वारा "द लेजेंड अफ द कर्पोरेट वर्ल्ड" । "सन् १९९८", कुमार मंगलम बिरला एकमात्र यस्ता उद्योगपति थिए जसलाई अर्थ मन्त्रालय द्वारा [[भारत]] को प्रतिभूति तथा विनिमय बोर्ड को शासी बोर्ड (सेबी) मा एक सार्वजनिक पद को उम्मेदवार को रूप मा नियुक्त गरिएको थियो । उनले सेबी को कोर्पोरेट नियमन द्वारा १७ सदस्यीय समिति का अध्यक्ष का रूप मा आफ्नो योगदान दिए । जसको गठन १९९९ को मध्य मा भएको थियो र इनसाइडर ट्रेडिंग द्वारा सेबी समिति को अध्यक्ष का रूप मा काम गरे । र रोटरी क्लब को "अवार्ड फर वोकेशनल एक्सीलेन्स" प्राप्तकर्ता । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बिरला प्राविधिक तथा विज्ञान संस्थान]] * [[सबैभन्दा धनी भारतीयहरूको सूची]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.adityabirla.com/ आदित्य बिरला ग्रुप] * [http://www.hindalco.com/ हिंडाल्को] * [http://www.grasim.com/ ग्रासिम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703192519/http://www.grasim.com/ |date=2009-07-03 }} * [http://www.adityabirlanuvo.com/ आदित्य बिरला नुवो] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110202092611/http://adityabirlanuvo.com/ |date=2011-02-02 }} * [http://www.novelis.com/ नोवेलिस] * [http://www.ideacellular.com/ आइडिया सेलुलर] * [http://www.morestore.com/ आदित्य बिरला रिटेल] * [http://www.minacs.adityabirla.com/ आदित्य बिरला मिनिक्स] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100927100234/http://www.minacs.adityabirla.com/ |date=2010-09-27 }} * [http://www.forbes.com/finance/lists/10/2004/LIR.jhtml?passListId=10&amp;passYear=2004&amp;passListType=Person&amp;uniqueId=2X62&amp;datatype=Person Forbes.com : फोर्ब्स वर्ल्ड्स रिचेस्ट पिपुल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100506065547/http://www.forbes.com/finance/lists/10/2004/LIR.jhtml?passListId=10&passYear=2004&passListType=Person&uniqueId=2X62&datatype=Person |date=2010-05-06 }} * [http://www.rediff.com/money/2005/sep/19spec.htm रेडिफ्स बायोग्राफी ऑन बिरला] * [http://www.pr-inside.com/kumar-mangalam-birla-chancellor-and-r809661.htm कुमार मंगलम बिरला चांसलर एंड शोबना भरतिया प्रो चांसलर बिट्स पिलानी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520171117/http://www.pr-inside.com/kumar-mangalam-birla-chancellor-and-r809661.htm |date=2011-05-20 }} * [http://www.pr-inside.com/kumar-mangalam-birla-chancellor-and-r812666.htm कुमार मंगलम बिरला चांसलर एंड शोबना भरतिया प्रो चांसलर फॉर बिट्स पिलानी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110323031407/http://www.pr-inside.com/kumar-mangalam-birla-chancellor-and-r812666.htm |date=2011-03-23 }} * [http://www.1888pressrelease.com/bits-pilani-moves-ahead-with-chancellor-kumar-mangalam-birla-pr-73542.html बिट्स पिलानी मुव्स अहेड विथ चांसलर कुमार मंगलम बिरला और प्रो चांसलर शोबना भरतिया ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100328082216/http://www.1888pressrelease.com/bits-pilani-moves-ahead-with-chancellor-kumar-mangalam-birla-pr-73542.html |date=2010-03-28 }} * [http://www.free-press-release.com/news/200809/1221622113.html फॉर बिट्स पिलानी, कुमार मंगलम बिरला इज चांसलर एंड शोबना भरतिया इज प्रो चांसलर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515161724/http://www.free-press-release.com/news/200809/1221622113.html |date=2010-05-15 }} * [http://www.free-press-release.com/news/200809/1221702676.html कुमार मंगलम बिरला चांसलर एंड शोबना भरतिया प्रो चांसलर फॉर बिट्स पिलानी] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100518071349/http://www.free-press-release.com/news/200809/1221702676.html |date=2010-05-18 }} * [http://www.newswiretoday.com/news/39898/ बिट्स पिलानी न्यू चांसलर कुमार मंगलम बिरला एंड प्रो चांसलर शोबना भरतिया] * [http://www.indiaprwire.com/pressrelease/education/2008091813202.htm बिट्स पिलानी गेट्स गोइंग विथ कुमार मंगलम बिरला ओज चांसलर एंड शोबना भरतिया एज प्रो चांसलर] 982zuudc3tgbqs3r2jouk3avxf0np5b 0 91017 1391953 1349760 2026-09-29T08:05:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391953 wikitext text/x-wiki {{notability}} [[चित्र:Junu rijal.jpg|thumb|गायिका जुनु रिजाल ]] जुनु रिजाल नेपाली गायिका हुन् । नेपाली लोक शैलीलाई आधार बनाएर आधुनिक, लोकपप लगायत गीत गाउने गर्दछीन । उनी गायिकाका साथसाथै नायिका पनि हुन् । ==व्यक्तिगत जीवन== जुनु रिजालको जन्म ओखलढुंगामा भएपनि उनी विराटनगरमा हुर्किइन् । उनी तीन वर्षको हुँदा बुबाको मृत्यु भएको थियो । आमाको पालन पोषणमा दुई दाजुहरुसँग उनले विराटनगरमै शिक्षा लिइन् र विराटनगरमै हुँदा कला क्षेत्रमा प्रवेश गरिन् । स्कुल सकेर जुनु काठमाडौँ आइन् र संगीत पढ्न थालिन् । गीतसंगीतलाई निरन्तरता दिने क्रममा गायक रामचन्द्र काफ्लेसँग उनकोे भेट भयो । जुनुले भेट्दा रामचन्द्रले गायनमा आफ्नै पहिचान बनाइसकेका थिए । जुनुले रामचन्द्रसँग युगल गायन गरिन् । युगल गायन रहेको  ‘झिम्काइदेऊ परेली’ चर्चित बन्यो । संगत बाक्लिँदै जाँदा दुवैबिच प्रेम भयो र परिवारको सहमतीमा प्रेम विवाहमा परिणत भयो । अहिले काफ्ले दम्पत्तीका तीन छोराछोरी छन् । [[चित्र:Junu with husband ramchandra.jpg|thumb|गायिका जुनु रिजाल आफ्नो श्रीमान गायक रामचन्द्र काफ्लेसँग]] ==एल्बमहरू== विराटनगरबाट काठमाडौ पुगेकी उनले केही गीतहरु रेकर्ड गराइन् । ती गीतहरु सीमित श्रोताले मात्रै सुन्थे । चर्चित भएनन् । तर जब उनले ‘फूल मन्जरी’ भन्ने गीत गाइन्, तब भने उनलाई धेरैले चिन्न थाले । हरेक साँस्कृतिक कार्यक्रमहरुमा यो गीतमा नृत्य प्रस्तुती अनिवार्य झै बन्न थाल्यो । त्यसपछि ‘कसले सुरुवात’, ‘फूल टिप्ने मन भए’ लगायतका गीत पनि चर्चित बने । ठाउँमा आयोजित मेला, महोत्सवहरुमा पुगेर उनले गीत गाउन थालिन् । देशभित्र मात्र नभएर विभिन्न देशहरुमा पनि पुगेर उनले प्रस्तुती दिएकी छिन् । ==अवार्डहरू== ==बाह्य कडीहरू== ==सन्दर्भ== {{reflist}}[https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/6852/2019-02-23 जुनु रिजालको चर्चित बनाउने फूल मन्जरी]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://nepalkhabar.com/magazine/140518-2022-8-20-8-49-28 गायिका जुनु : गर्भमा बच्चा बोकेर सिक्किम, अस्ट्रेलिया र कतार गएँ] [https://web.archive.org/web/20221109142552/https://newslaya.com/news/z9j3l3-2022-10-02-082942 विराटनगरबाट उदाएकी सांगीतिक जुन : जुनु रिजाल] [[श्रेणी:नेपाली गायिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली कलाकारहरू]] [[श्रेणी:सङ्गीतकारहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सङ्गीत]] qbkc56drtx1k3h060wbifim3lv7quyc 0 93357 1391908 1202779 2026-09-28T23:35:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391908 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = अखिल अक्किनेनी<br/>Akhil Akkineni | image = Akkineni Akhil.jpg | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1994|04|08}}<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-nagarjuna-says-sons-have-found-soulmateshints-the-possibility-of-a-double-engagement-soon-2230802|title=Akhil Akkineni, 22-years-old|agency=www.dnaindia.com}}</ref> | birth_place = [[सान होसे, क्यालिफोर्निया|सान होसे]], [[क्यालिफोर्निया]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | residence = [[हैदराबाद]], [[तेलङ्गाना]], [[भारत]] | nationality [[भारतीय]] | alma_mater = | occupation = अभिनेता | years_active = १९९४; २०१४–वर्तमान | parents = [[अक्किनेनी नागार्जुन]]<br/>[[अमला (अभिनेत्री)|अमला]] | relations = [[दग्गुबाती-अक्किनेनी परिवार|अक्किनेनी परिवार]] हेर्नुस् }} '''अखिल अक्किनेनी''' (जन्म ८ अप्रिल १९९४) एक भारतीय अभिनेता हुन् जो [[तेलगु चलचित्र|तेलुगु सिनेमा]]मा काम गर्छन् ।<ref name="The Times of India">{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/I-was-mobbed-by-girls-a-few-times-Akhil/articleshow/46252275.cms|title=I was mobbed by girls a few times: Akhil|work=The Times of India}}</ref><ref name="akhindu">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/akhil-akkineni-theres-no-guarantee-for-success/article7846059.ece?secpage=true&secname=entertainment|title=Akhil Akkineni|author=Sangeetha Devi Dundoo|work=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mamas-boy/article403655.ece|title=Mama's boy|work=The Hindu|access-date=2017-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517122139/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mamas-boy/article403655.ece|archive-date=2014-05-17}}</ref> ==बाल्यकाल== अखिल अक्किनेनी अभिनेता [[अक्किनेनी नागार्जुन]] र [[अमला (अभिनेत्री)]]का छोरा , अभिनेता [[अक्किनेनी नागेश्वर राव]] <ref>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/balakrishna-nagarjuna-and-keerthy-suresh-among-tsr-tv9-film-award-winners-96844|title=Balakrishna, Nagarjuna and Keerthy Suresh among TSR-TV9 film award winners|website=The News Minute|date=2019-02-16|access-date=2019-12-17}}</ref> का नाति, र [[नागा चैतन्य]] का सौतेनी भाइ हुन्। उनकि भूतपूर्व भाउजु [[सामन्था रुथ प्रभु|सामन्था अक्किनेनी]] पनि एक अभिनेता हुन्। अक्किनेनीले [[ली स्ट्र्रासबर्ग थिएटर र फिल्म संस्थान]] मा अभिनय गरे जुन २०१४ मा ''[[मनम (फिल्म)|मनम]]''मा एक क्यामिको माध्यमबाट फिल्महरूमा आफ्नो डेब्यू गर्न अघि। उनको मुख्य भूमिकामा पहिलो फिल्म '' [[अखिल (फिल्म)]] '' (२०१५) मा आएको थियो।<ref name="The Times of India"/> २०१६ मा, अक्किनेनी श्रीया भूपलसँग एङ्गेजमेन्ट भएकी थिइन् उनी व्यापारिक टाइकुन [[जि.वि. कृष्ण रेड्डी]]।<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/small-was-big-for-southern-cinema-ians-special-2014-in-retrospect-news-others-omsmuojhgjhjd.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150210081634/http://www.sify.com/movies/small-was-big-for-southern-cinema-ians-special-2014-in-retrospect-news-others-omsmuojhgjhjd.html|title=Small was big for southern cinema (IANS Special: 2014 In Retrospect)|archivedate=10 February 2015|work=Sify}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Winners-62nd-Britannia-Filmfare-Awards-South/articleshow/47836755.cms?|title=Winners: 62nd Britannia Filmfare Awards (South)|work=The Times of India}}</ref> तिनीहरूको विवाह २०१७ मा योजना बनाइएको थियो तर पछि उनीहरुलाई बोलाइयो।<ref>{{Cite web|date=2017-02-23|title=Real reason why Nagarjuna’s son Akhil Akkineni, Shriya Bhupal called off wedding?|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/real-reason-why-nagarjuna-son-akhil-akkineni-shriya-bhupal-called-off-wedding-4539732/|access-date=2020-07-07|website=The Indian Express|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/nagarjunas-son-akhil-akkineni-to-make-his-debut-south/20141225.htm|title=Nagarjuna's son Akhil Akkineni to make his debut|date=25 December 2014|work=Rediff}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofap.com/cinema/i-felt-very-nervous-that-day-akhil-akkineni.html|title=Akhil Akkineni Interview, Akhil Akkineni interview about manam, Akhil Akkineni interview on manam I felt very nervous that day: Akhil Akkineni|work=timesofap.com|access-date=5 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905153158/http://timesofap.com/cinema/i-felt-very-nervous-that-day-akhil-akkineni.html|archive-date=5 September 2019|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190905153158/http://timesofap.com/cinema/i-felt-very-nervous-that-day-akhil-akkineni.html |date=5 September 2019 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/Samanthas-tweet-has-Nag-fuming/articleshow/26324058.cms|title=Samantha’s tweet has Nag fuming|work=Bangalore Mirror}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/nag-kings-lift-tollywood-trophy/article455896.ece|title=Nag Kings lift Tollywood trophy|author=Staff Reporter|work=The Hindu}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==क्यारियर== शिशुको रूपमा, अक्केनेनीले आफ्नो बुबाको निर्माण, शिव नागेश्वर रावको कमेडी सिसिद्री (१९९५), बेबी डे आउट (१९९४) को भारतीय रूपान्तरणमा डेब्यू गरे। पछि किशोरावस्थामा, उनले क्रिकेटको खोजी गरे र २०१० मा सेलिब्रिटी टॉलिवुड ट्रफीमा, जुन फिल्म आर्टिस्ट एसोसिएशनका लागि कोषकर्ता थिए, आफ्नो बुबाको किंग्स टीममा सदस्य भए। भेन्कटेश डग्गुबातीका योद्धाको बिरूद्ध फाइनलमा उनको खेल जित्ने अर्धशतकले उनलाई म्यान अफ द म्याच र म्यान अफ द सीरीज पुरस्कारहरू सुरक्षित देखेको थियो। उनको प्रदर्शनले उनलाई २०११ मा उद्घाटन सेलेब्रिटी क्रिकेट लीग (सीसीएल) मा तेलुगु वारियर्सको लागि खेल्न बोलाएको थियो। त्यसबेलादेखि उनले नियमित रूपमा सीसीएल टूर्नामेन्टमा भाग लिएको छ, २०१६ को संस्करणमा उनको टीमको कप्तानको रूपमा जितेको। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb name|1366335}} {{DEFAULTSORT:Akkineni, Akhil}} {{कमन्सश्रेणी|Akhil Akkineni}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:तेलगु चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९४ मा जन्म]] [[श्रेणी:दक्षिण भारतीय अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार विजेताहरू]] l9szaduhjtp9i1c2hp41yaxfk2pyb6f 0 98044 1391900 1370547 2026-09-28T12:31:11Z Bishaldev100 28807 1391900 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = |name = पेद्रो सान्चेज |image = Pedro Sánchez in 2018.jpg |office = [[स्पेनका प्रधानमन्त्री]] |monarch = फेलिप छैठौं |term_start = 1 June 2018 |term_end = |predecessor = [[मारियानो राखोय]] |successor = |office1 = [[स्पेनी सोसलिस्ट पार्टी]] को महासचिव |president1 = [[Cristina Narbona]] |term_start1 = 17 June 2017 |term_end1 = |predecessor1 = ''Caretaker committee'' |president2 = [[Micaela Navarro]] |term_start2 = 26 July 2014 |term_end2 = 1 October 2016 |predecessor2 = [[Alfredo Pérez Rubalcaba]] |successor2 = ''Caretaker committee'' |office3 = प्रतिपक्षी नेता |primeminister3 = मारियानो राखोय |term_start3 =१८ जुन २०१७ |term_end3 = १ जुन २०१८ |predecessor3 = ''Position vacant'' |successor3 = [[मारियानो राखोय]] |primeminister4 = [[मारियानो राखोय]] |term_start4 = 26 July 2014 |term_end4 = 1 October 2016 |predecessor4 = [[Alfredo Pérez Rubalcaba]] |successor4 = ''Position vacant'' |office5 = Member of the [[Congress of Deputies (Spain)|Congress of Deputies]] |term_start5 = 10 January 2013 |term_end5 = 29 October 2016 |constituency5 = [[Madrid (Congress of Deputies constituency)|Madrid]] |term_start6 = 15 September 2009 |term_end6 = 27 September 2011 |constituency6 = [[Madrid (Congress of Deputies constituency)|Madrid]] |office7 = Member of the [[Madrid City Council]] |term_start7 = 18 May 2004 |term_end7 = 15 September 2009 |birth_name = Pedro Sánchez Pérez-Castejón |birth_date = {{birth date and age|1972|2|29|df=y}} |birth_place = [[म्याड्रिड]], [[स्पेन]] |death_date = |death_place = |party = [[स्पेनी सोसलिस्ट पार्टी]] |spouse = Begoña Fernández {{small|(2006–present)}} |children = 2 |alma_mater = {{Unbulleted list|[[Complutense University of Madrid|Complutense University]]|[[Université libre de Bruxelles|University of Brussels]]|[[IESE Business School|University of Navarra]]|[[Universidad Camilo José Cela|Camilo José Cela University]]}} |residence = Palace of Moncloa |signature = Firma Pedro Sánchez.png }} पेद्रो सान्चेज '''Pedro Sánchez Pérez-Castejón''' ({{IPA-es|ˈpeðɾo ˈsaɲʧeθ ˈpeɾeθ kasteˈxon}} जन्म: २९ फेब्रुअरी १९७२) २०१८ जुन यता स्पेनको प्रधानमन्त्री रहिआएका एक स्पेनिस राजनीतिज्ञ हुन्।<ref>{{cite web|website=lamoncloa.gob.es|language=es|title=Relación cronológica de los presidentes del Consejo de Ministros y del Gobierno |url=http://www.lamoncloa.gob.es/presidente/presidentes-desde-1823/Paginas/index.aspx |access-date=5 June 2018}}</ref><ref>{{Cite journal|publisher=Agencia Estatal Boletín Oficial del Estado|journal=Boletín Oficial del Estado |issue=134 |date=2 June 2018|language=es|title=Real Decreto 354/2018, de 1 de junio, por el que se nombra Presidente del Gobierno a don Pedro Sánchez Pérez-Castejón|url=https://www.boe.es/boe/dias/2018/06/02/pdfs/BOE-A-2018-7400.pdf|issn=0212-033X|page=57657}}</ref> उनी २०१७ जुन देखि स्पेनिस सोसलिस्ट वोर्कर्स पार्टीका महासचिव पनि हुन्। उनी २०१४ देखि २०१६ मा पनि यो पार्टीको महासचिव थिए। [[बेल्जियम]]बाट राजनीतिशास्त्र तथा अर्थशास्त्रमा स्नातकोत्तर सान्चेजले यसअघि केही समय अध्यापनसमेत गरेका थिए। सन् २००९ मा स्पेनी संसदको सदस्यमा निर्वाचित भएका उनी अर्थशास्त्र तथा वित्त मन्त्रीसमेत बनेका थिए। == प्रधानमन्त्री == === पहिलो कार्यकाल (२०१८ जुन-२०२० जनवरी) === [[File:Primer Gobierno de Pedro Sánchez (2018-06).jpg|thumb|Sánchez and his Cabinet at [[La Moncloa]] in June 2018|alt=Sanchez wearing a suit and red tie standing with his cabinet surrounding him]] सान्चेजलाई २ जुन २०१८ मा राजा फेलिप छैठौंले औपचारिक रूपमा स्पेनको प्रधानमन्त्रीको रूपमा नियुक्त गरेका थिए।<ref>{{cite news |title=Who is Spain's new President of the Government, Pedro Sanchez? |url=http://www.dw.com/en/who-is-spains-new-prime-minister-pedro-sanchez/a-44041431 |access-date=1 June 2018 |work=Reuters, AFP |publisher=DW |date=1 June 2018 |archive-date=2 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202202500/https://www.dw.com/en/who-is-pedro-sanchez-spains-prime-minister-designate/a-44041431 |url-status=live }}</ref> आफ्ना प्राथमिकताहरू प्रस्तुत गर्दै, सञ्चेजले छोटो अवधिको सरकार गठन गर्ने बताएका थिए, जसले बेरोजगारी भत्ता बढाउने र महिला तथा पुरुषबीच समान पारिश्रमिक सुनिश्चित गर्ने कानुन प्रस्ताव गर्ने थियो। त्यसपछि उनले प्रतिनिधि सभालाई विघटन गरी आम निर्वाचन गराउने योजना बताएका थिए।<ref>{{cite news|last=Ruiz de Almirón|first=Victor|date=1 June 2018|title=Sánchez llega al poder sin concretar cuándo convocará las elecciones|language=es|newspaper=[[ABC (Spain)|ABC]]|url=http://www.abc.es/espana/abci-sanchez-llega-poder-sin-concretar-cuando-convocara-elecciones-201806010320_noticia.html|access-date=9 July 2018|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616153827/http://www.abc.es/espana/abci-sanchez-llega-poder-sin-concretar-cuando-convocara-elecciones-201806010320_noticia.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.eleconomista.es/economia/noticias/9179627/06/18/Sanchez-prioriza-la-agenda-social-y-renuncia-a-realizar-reformas-en-profundidad.html |title=Sánchez prioriza la agenda social y renuncia a realizar reformas en profundidad |last=Zancajo |first=Silvia |date=1 June 2018 |access-date=9 July 2018 |newspaper=[[El Economista (Spain)|El Economista]] |language=es |publisher=Editorial Ecoprensa, [[Sociedad Anónima|S.A.]] |archive-date=8 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708131221/http://www.eleconomista.es/economia/noticias/9179627/06/18/Sanchez-prioriza-la-agenda-social-y-renuncia-a-realizar-reformas-en-profundidad.html |url-status=live }}</ref> यद्यपि, उनले राजोय सरकारद्वारा यसअघि नै पारित गरिएको सन् २०१८ को बजेटलाई कायम राख्ने पनि बताएका थिए। यो बजेट कायम राख्नु बास्क नेसनलिस्ट पार्टीले अविश्वासको प्रस्तावको पक्षमा मतदान गर्न राखेको एउटा प्रमुख शर्त थियो।<ref name="LV">{{cite news |url=http://www.lavanguardia.com/politica/20180531/443963185308/pedro-sanchez-rajoy-dimita-mocion-de-censura.html |title=Sánchez ofrece diálogo a Catalunya y mantener los presupuestos al PNV |last=Merino |first=Juan Carlos |date=31 May 2018 |access-date=9 July 2018 |newspaper=[[La Vanguardia]] |language=es |archive-date=16 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180616163739/http://www.lavanguardia.com/politica/20180531/443963185308/pedro-sanchez-rajoy-dimita-mocion-de-censura.html |url-status=live }}</ref> सञ्चेजले अन्य कुनै उपाय वा नीति पनि पर्याप्त संसदीय समर्थन प्राप्त भएमा मात्र प्रस्ताव गर्ने बताएका थिए। साथै, उनले आफ्नो सरकारले युरोपेली संघ (EU) का बजेट घाटासम्बन्धी आवश्यकताहरूको पालना गर्ने कुरा पुनः पुष्टि गरेका थिए।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2018/jun/06/new-spanish-pm-appoints-astronaut-pedro-duque-science-minister|title=Spanish PM appoints 11 women and six men to new cabinet|last=Jones|first=Sam|date=6 June 2018|work=[[The Guardian]]|access-date=20 March 2019|language=en-GB|issn=0261-3077|archive-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424054311/https://www.theguardian.com/world/2018/jun/06/new-spanish-pm-appoints-astronaut-pedro-duque-science-minister|url-status=live}}</ref> सञ्चेज नास्तिक भएकाले उनले स्पेनको संविधानप्रति आफ्नो पद तथा गोपनीयता[[पदको शपथ|को शपथ]] लिएका थिए। त्यसैले आधुनिक स्पेनको इतिहासमा पहिलो पटक उक्त शपथ ग्रहण समारोहमा बाइबल वा क्रुसिफिक्स प्रयोग गरिएको थिएन। <ref>{{cite news |url=https://www.eldiario.es/politica/Pedro-Sanchez-presidente-presencia-Rajoy_0_777972264.html |title=Pedro Sánchez promete su cargo de presidente ante el rey y Rajoy, sin crucifijo ni Biblia |last=Aduriz |first=Íñigo |date=2 June 2018 |access-date=9 July 2018 |newspaper=[[El Diario (Spain)|El Diario]] |language=es |archive-date=24 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200624172550/https://www.eldiario.es/politica/Pedro-Sanchez-presidente-presencia-Rajoy_0_777972264.html |url-status=live }}</ref> ==== विदेश नीति ==== === दोस्रो कार्यकाल (२०२० जनवरी-२०२३ नोभेम्बर )=== ==== विदेश नीति ==== === तेस्रो कार्यकाल (२०२३-) === [[चित्र:President_of_Ukraine_Volodymyr_Zelenskyy_met_with_Prime_Minister_of_the_Kingdom_of_Spain_Pedro_Sánchez,_who_arrived_in_our_country_on_a_visit._(52709457854).jpg|अङ्गुठाकार|Sánchez with Ukrainian President [[Volodymyr Zelenskyy]] in Kyiv, Ukraine, 23 February 2023]] [[चित्र:El_president_de_la_Generalitat,_Pere_Aragonès_i_Garcia,_rep_al_Palau_de_la_Generalitat_al_president_del_govern_espanyol,_Pedro_Sánchez,_amb_qui_manté_una_reunió_institucional_i_de_treball._Fotografies_Arnau_Carbone..._(21-12-2023).jpg|अङ्गुठाकार|Sánchez with [[Catalonia]]'s President [[Pere Aragonès]] in December 2023]] [[चित्र:Pedro_Sanchez_with_Xi_Jinping_(2025)_2.jpg|अङ्गुठाकार|Sánchez with Chinese President [[Xi Jinping]] in Beijing, China, 11 April 2025]] [[चित्र:Ilham_Aliyev,_Pedro_Sánchez,_and_António_Guterres_at_COP29_in_Baku,_Azerbaijan_-_2024.jpg|अङ्गुठाकार|Sánchez, [[Ilham Aliyev]] and [[António Guterres]] at [[2024 United Nations Climate Change Conference|COP29]] in Baku, Azerbaijan, 12 November 2024]] [[चित्र:Isaac_Herzog_in_Beit_HaNassi,_November_2023_(ABG_0677).jpg|अङ्गुठाकार|Sánchez with Israeli President [[Isaac Herzog]] and Belgian Prime Minister [[Alexander De Croo]] in Jerusalem, Israel, 23 November 2023]] सन् २०२३ मा सोसालीस वर्कर्स पार्टीले स्पेनभर भएका विभिन्न क्षेत्रीय र स्थानीय निर्वाचनहरूमा ठूलो क्षति व्यहोरेपछि, जहाँ पिपल्स पार्टी र भोक्सले ठूलो संख्यामा सिट जितेका थिए, सान्चेजले धेरैलाई आश्चर्यचकित पार्दै २३ जुलाईका लागि आकस्मिक आम निर्वाचन घोषणा गरे। निर्वाचनको घोषणा गर्दै दिएको भाषणमा सान्चेजले जनताको इच्छालाई सुन्नु महत्वपूर्ण रहेको बताए। तर उनले आफ्नो सरकारले लागू गरेका कोभिडपछिको आर्थिक पुनरुत्थानका उपायहरूलाई निरन्तरता दिनुपर्ने आवश्यकता पनि जोड दिए। साथै, उनले PP–Vox सरकार गठन हुन नदिन आफूले प्रयास गर्ने बताए।<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/may/29/spain-pm-calls-snap-election-after-opposition-and-far-right-wins-in-local-polls-pedro-sanchez|title=Spain's PM calls snap election after conservative and far-right wins in local polls|last=Jones|first=Sam|date=29 May 2023|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=29 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529104943/https://www.theguardian.com/world/2023/may/29/spain-pm-calls-snap-election-after-opposition-and-far-right-wins-in-local-polls-pedro-sanchez|archive-date=29 May 2023|language=en-GB|url-status=live}}</ref> निर्वाचनमा पिपल्स पार्टी ले १३७ सिट जितेर पहिलो स्थान हासिल गर्‍यो, तर सोसालीस वर्कर्स पार्टीले पनि १२० सिट जित्यो र भोक्सले आफ्नो एक-तिहाइभन्दा बढी सिट गुमायो, ३३ सिटमा सिमित भयो । यसको परिणामस्वरूप पिपल्स पार्टीका नेता अल्बेर्तो नुञेज फेइखो सरकार गठन गर्न सफल भएनन्।<ref>{{Cite web |date=27 September 2023 |title=Spanish conservative leader loses first bid to become prime minister |url=https://www.euronews.com/2023/09/27/spanish-conservative-leader-loses-first-bid-to-become-prime-minister |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025065858/https://www.euronews.com/2023/09/27/spanish-conservative-leader-loses-first-bid-to-become-prime-minister |archive-date=25 October 2023 |access-date=30 September 2023 |website=euronews |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://elpais.com/espana/elecciones/generales/|title=Resultados Elecciones Generales 2023|date=29 May 2023|work=El País|access-date=14 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240104214618/https://elpais.com/espana/elecciones/generales/|archive-date=4 January 2024|language=es|url-status=live}}</ref> सेप्टेम्बर २०२३ मा प्रतिनिधि सभाले फेइखोलाई प्रधानमन्त्री बनाउने प्रस्ताव औपचारिक रूपमा अस्वीकार गरेपछि, राजा फिलिपे छैटौँले सान्चेजलाई सरकार गठन गर्न नियुक्त गरे।<ref>{{Cite web |date=3 October 2023 |title=Spain's king asks Socialist leader Pedro Sánchez to try to form a government |url=https://apnews.com/article/spain-government-sanchez-elections-b548c24cd8340085786839e5c55a5e6b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231009070715/https://apnews.com/article/spain-government-sanchez-elections-b548c24cd8340085786839e5c55a5e6b |archive-date=9 October 2023 |access-date=3 October 2023 |website=AP News |language=en}}</ref> वामपन्थी Sumar गठबन्धन तथा केही स्वतन्त्रता समर्थक र क्षेत्रीयतावादी राजनीतिक दलहरूको समर्थन प्राप्त गरेपछि, प्रतिनिधि सभाले १६ नोभेम्बर २०२३ मा सान्चेजलाई पुनः प्रधानमन्त्री निर्वाचित गर्‍यो। उनलाई १७ नोभेम्बर २०२३ मा औपचारिक रूपमा तेस्रो कार्यकालका लागि नियुक्त गरियो।<ref>{{cite news|url=https://elpais.com/espana/2023-11-17/reacciones-a-la-investidura-de-pedro-sanchez-en-directo.html|title=Reacciones a la investidura y nuevo Gobierno de Sánchez, en directo: el presidente promete el cargo ante el rey Felipe VI en la Zarzuela|date=17 November 2023|work=El Pais|access-date=17 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117095725/https://elpais.com/espana/2023-11-17/reacciones-a-la-investidura-de-pedro-sanchez-en-directo.html|archive-date=17 November 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 November 2023 |title=Spain's parliament confirms Pedro Sánchez as prime minister |url=https://www.politico.eu/article/pedro-sanchez-confirmed-spain-prime-minister/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116135144/https://www.politico.eu/article/pedro-sanchez-confirmed-spain-prime-minister/ |archive-date=16 November 2023 |access-date=16 November 2023 |website=POLITICO |language=en}}</ref> त्यसअघि केही हप्तासम्म राजनीतिक तनाव देखिएको थियो। यस क्रममा सान्चेजले २०१७–२०१८ को स्पेनी संवैधानिक संकट र २०१९ का क्याटालोनिया प्रदर्शनहरूसँग सम्बन्धित घटनामा दोषी ठहरिएका वा अनुसन्धानमा रहेका क्याटालान स्वतन्त्रतावादी राजनीतिज्ञहरूका लागि आममाफीसम्बन्धी कानुन स्वीकार गरेका थिए। यसका कारण पर्याप्त राजनीतिक समर्थन जुटाउन उनी सफल भए र १६ नोभेम्बर २०२३ मा पूर्ण बहुमतबाट पुनः प्रधानमन्त्री निर्वाचित भए।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/16/pedro-sanchez-wins-second-term-spain-pm-catalan-amnesty-deal|title=Sánchez prepares for fraught second term as PM after Catalan amnesty|date=16 November 2023|work=[[The Guardian]]|access-date=22 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122041414/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/16/pedro-sanchez-wins-second-term-spain-pm-catalan-amnesty-deal|archive-date=22 November 2023|url-status=live}}</ref> सान्चेजको पुनःनिर्वाचन र आममाफीसम्बन्धी कानुनको प्रस्तावले विरोध प्रदर्शनहरू निम्त्यायो।<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/18/large-protests-against-catalan-amnesty-deal-in-madrid-after-pm-sworn-in|title=Large protests against Catalan amnesty deal in Madrid after PM sworn in|date=18 November 2023|work=Al Jazeera|access-date=22 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231122205540/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/18/large-protests-against-catalan-amnesty-deal-in-madrid-after-pm-sworn-in|archive-date=22 November 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/18/protest-rally-madrid-catalan-amnesty-pedro-sanchez-sworn-in-spanish-pm|title=Rally held in Madrid against Catalan amnesty after Sánchez sworn in as Spanish PM|last1=Jones|first1=Sam|date=18 November 2023|work=[[The Guardian]]|access-date=18 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118150612/https://www.theguardian.com/world/2023/nov/18/protest-rally-madrid-catalan-amnesty-pedro-sanchez-sworn-in-spanish-pm|archive-date=18 November 2023|location=Madrid, Spain|language=en}}</ref> सान्चेजले स्पेनमा कानुनी आप्रवासनलाई समर्थन गर्दै आएका छन्, यसलाई आर्थिक वृद्धि तथा देशको कल्याणकारी राज्यलाई कायम राख्ने माध्यमका रूपमा हेर्दै।<ref>{{cite news|url=https://www.euractiv.com/section/politics/news/sanchez-defends-regular-migration-as-key-for-growth-sparks-backlash-from-opposition/|title=Sánchez defends regular migration as key for growth, sparks backlash from opposition|date=29 August 2024|work=Euractiv}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2024/oct/09/pedro-sanchez-unveils-plans-to-make-it-easier-for-migrants-to-settle-in-spain|title=Pedro Sánchez unveils plans to help migrants settle in Spain|date=9 October 2024|work=The Guardian}}</ref> ९ अक्टोबर २०२४ मा, उनले युरोपेली संसदलाई नयाँ आप्रवासन तथा शरण सम्झौता लागू गर्ने प्रक्रिया तीव्र बनाउन आग्रह गरे, ताकि क्यानरी द्वीपमा देखिएको आप्रवासन संकट कम गर्न सकियोस्।,<ref>{{cite news|url=https://www.euractiv.com/section/politics/news/sanchez-to-seek-urgent-fix-for-canary-islands-migration-crisis/|title=Sánchez to seek urgent fix for Canary Islands migration crisis|date=10 January 2025|work=Euractiv}}</ref> त्यहाँ गैरकानुनी रूपमा आउने आप्रवासीहरूको संख्या रेकर्ड स्तरमा पुगेको थियो—४६,८४३ जना, जसमा अधिकांश सेनेगल, माली र मोरक्कोबाट आएका थिए। सन् २०२३ मा यो संख्या ३९,९१० थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250102-spain-s-canary-islands-received-record-46-843-migrants-in-2024-ministry|title=Spain's Canary Islands received record 46,843 migrants in 2024: ministry|date=2 January 2025|work=France 24}}</ref> क्यानरी द्वीपमाथिको दबाब कम गर्न सान्चेजले स्पेनका विभिन्न क्षेत्रहरूबीच आप्रवासीहरूको अनिवार्य वितरण गर्ने व्यवस्था ल्याउने कानुन अघि बढाउने प्रयास गरे।<ref>{{cite news|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/08/23/spanish-leader-sanchez-meets-with-canary-islands-leader-as-migrant-arrivals-soar|title=Spanish leader Sanchez meets with Canary Islands leader as migrant arrivals soar|date=23 August 2024|work=Euronews}}</ref> सान्चेज सरकारको लक्ष्य २०२७ सम्म करिब ९ लाख कागजातविहीन आप्रवासीलाई कानुनी हैसियत प्रदान गर्ने थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/04/11/eu-countries-not-enforcing-migration-pact-could-face-legal-action-says-johansson|title=Spain to grant residency and work permits to around 300,000 undocumented migrants per year|date=4 November 2024|work=Euronews}}</ref> जनवरी २०२६ मा, सान्चेजले स्पेनमा बसोबास गरिरहेका करिब ५ लाख कागजातविहीन आप्रवासीलाई कानुनी हैसियत प्रदान गर्ने उद्देश्यले शाही आदेश जारी गर्न अनुमति दिए।<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/europe/20260128-why-spain-is-offering-amnesty-to-500-000-undocumented-migrants|title=Why Spain is offering amnesty to 500,000 undocumented migrants|last1=Millar|first1=Paul|date=28 January 2026|work=[[France 24]]}}</ref> विपक्षी दलहरूले यस कदमलाई अलोकतान्त्रिक भन्दै आलोचना गरे।<ref>{{Cite web |last=Inaya Folarin |first=Iman |date=22 April 2026 |title=As undocumented migrants line up for Spain's amnesty program, political opponents vow a fight |url=https://www.cbsnews.com/news/spain-migrants-amnesty-pedro-sanchez-opponents-vow-fight/ |access-date=17 May 2026 |website=[[CBS News]] |language=en-US}}</ref> ==== विदेश नीति ==== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:स्पेनका प्रधानमन्त्रीहरू]] 7fhghq1ufd622d9jb7pd6k8h4lr3n66 0 99756 1391951 1226004 2026-09-29T06:45:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391951 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = चार्ली एर्गन |image = |image_size = |caption = |birth_name = चार्ल्स विलियम एर्गन |birth_date = {{Birth date and age|1953|3|1|mf=yes}} |birth_place = [[ओक रिज, टेनेसी]], संयुक्त राज्य |residence = |alma_mater = |nationality = संयुक्त राज्य अमेरिका |occupation = [[डिस नेटवर्क]] र इकोस्टार कर्पोरेसनका अध्यक्ष |known_for = डिस नेटवर्क स्याटेलाइट सेवा प्रदाय कम्पनीका सहसंस्थापक |salary = |networth = १३.४ विलियन अमेरिकी डलर (२०१८)<ref>{{cite web|title=The World's Billionaires 2018|url=https://www.forbes.com/profile/charles-ergen/?list=billionaires|website=Forbes.com|publisher=Forbes Magazine|accessdate=29 May 2018|date=March 6, 2018}}</ref> |spouse = कान्टे एर्गन |children = पाँच |parents = भायोला सिबेन्थल इर्गन <br> विलियम क्र्यान्सी एर्गन |website = |alt = }} '''चार्ल्स विलियम एर्गन''' (जन्म मार्च १, १९५३) एक अमेरिकी व्यापारी हुन्। उनी डिस नेटवर्क र इको स्टरका सह-संस्थापक र हालको अध्यक्ष हुन् ।उनले डिसनेटवर्कमा मे २०११ मा जोसेफ क्लेटनलाई प्रमुख कार्यकारी अध्यक्ष बनाउनको लागि आफ्नो स्थान छोडिदिए ।२०१५ मार्च ३१ देखि डिसेम्बर ५ २०१७ सम्म  पुनः प्रमुख कार्यकारी अध्यक्षको  पद सञ्चालन गरे। <ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-dish-network-ceo/dish-co-founder-ergen-steps-down-from-ceo-role-to-focus-on-wireless-idUSKBN1DZ1ZX|title=Dish co-founder Ergen steps down from CEO role to focus on wireless|date=December 5, 2017|website=Reuters.com|publisher=Reuters|accessdate=15 May 2018}}</ref> एर्गनको डिसमा ४८ प्रतिशत  स्वामित्व छ <ref name="sched">{{Cite web|url=https://dish.gcs-web.com/node/29981/html|title=Schedule 14A|date=28 March 2018|website=SEC|accessdate=29 May 2018}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{rp|6}} २ इको स्टारमा ४६ प्रतिशत स्वामित्व छ । {{rp|8}} उनीसँग डिसमा ७८ प्रतिशत र {{rp|6}}  इकोस्टारमा  ७२ प्रतिशत <ref name="echo">{{Cite web|url=http://ir.echostar.com/node/14741/html|title=Schedule 14A|date=20 March 2018|website=SEC|accessdate=29 May 2018}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{rp|8}} मताधिकार छ । == सन्दर्भ सामग्री == {{reflist|30em}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी उद्यमीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५३ मा जन्म]] 5vx518y0t6g4r0m7dxwyothvkm6aviq 0 103372 1391937 1319149 2026-09-29T04:23:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391937 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = कुमारी चोक | native_name = कुमारीचोक तथा केन्द्रीय तहसिल कार्यालय | former_name = कुमारी चोक | image = | alt = | image_border = | size = <!-- default 200px --> | caption = | map = | msize = <!-- map size, optional, default 250px --> | malt = <!-- map alt text --> | mcaption = | map2 = | abbreviation = | motto = | predecessor = | successor = [[महालेखापरीक्षकको कार्यालय (नेपाल)|महालेखापरीक्षकको कार्यालय]] र [[महालेखा नियन्त्रकको कार्यालय]] | formation = ६ वैशाख १८२८ | founder = श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह | extinction = <!-- {{End date and age|YYYY|MM|DD}} --> | merger = | merged = | type = सरकारी अड्डा | status = <!-- ad hoc, treaty, foundation, etc --> | purpose = लेखा परीक्षण | professional_title = <!-- for professional associations --> | headquarters = काठमाडौँ | location = | coords = <!-- Coordinates of location using {{Coord}} --> | region_served = | services = | membership = | language = | general = | leader_title = | leader_name = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | key_people = | main_organ = [[महालेखा नियन्त्रकको कार्यालय]] <br>कुमारी चोक तथा केन्दी्र्‍य तहसील कार्यालय | parent_organization = | subsidiaries = | affiliations = | budget = | num_staff = | num_volunteers= | slogan = | website = https://www.kumarichowk.gov.np/ | remarks = | footnotes = }} '''कुमारी चोक''' राज्यको हिसाबकिताब केन्द्रीय रूपमा जाँच गर्ने सरकारी अड्डाको नाम थियो। हाल यो कार्यलय [[महालेखा नियन्त्रक कार्यालय (नेपाल)|महालेखा नियन्त्रक कार्यालय]] मातहत पर्दछ । विभिन्न प्रशासनिक अड्डाका कर्मचारीहरूले गरेको आम्दानी र खर्चको विवरण जाँच गरेर दुरुस्त राख्नु कुमारी चोक अड्डाको मुख्य काम थियो। त्यहींदेखि व्यवस्थित रूपमा लेखापरीक्षण शुरू भएको हो। [[पृथ्वीनारायण शाह]]को कालमा ६ वैशाख १८२८ मा कुमारी चोक अड्डा स्थापना भएको थियो।<ref>{{Cite web |title=परिचय |url=https://www.kumarichowk.gov.np/about-us.html |access-date=2025-01-14 |website=www.kumarichowk.gov.np |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203231442/https://www.kumarichowk.gov.np/about-us.html |archive-date=2024-12-03}}</ref> विवरण जाँच गर्दा अनियमित भएको पाइए सम्बन्धित कर्मचारीबाटै भराउने र गम्भीर अपराधका लागि दण्ड दिने समेत गरिन्थ्यो। अनियमित तरिकाबाट खर्च गर्नेलाई मात्र होइन, आम्दानी गर्ने कर्मचारीलाई पनि सो अड्डाले जरिवाना गर्ने, जागिरबाट बर्खास्त गर्ने र निज वा निजको सन्तानलाई समेत भविष्यमा सरकारी कामको लागि अयोग्य घोषित गर्ने र कैद गर्ने जस्ता सजाय दिन सक्थ्यो। ==इतिहास== कुमारी चोक अड्डा स्थापना [[पृथ्वीनारायण शाह]]को कालमै ६ वैशाख १८२८ मा भएको थियो । कुमारी चोक अड्डा बसन्तपुर डबलीको पश्चिमपट्टिको चोकमा खडा गरिएको थियो। कामको चाप थपिंदै गएपछि अड्डा पुनर्गठन गरी विभिन्न फाँटमा छुट्याइएको थियो।<ref name=":0">{{Cite web |last=त्रास |first=भैरव रिसाल :: ‘कुमारी चोक’ को |title=‘कुमारी चोक’ को त्रास |url=https://www.himalkhabar.com/news/11578 |access-date=2025-01-14 |website=‘कुमारी चोक’ को त्रास}}</ref> पछि सो अड्डालाई बसन्तपुरबाट डिल्लीबजारको चारखालमा सारियो। कुमारी चोकले [[काठमाडौँ]] उपत्यका र मोफसलका अड्डाहरूले गरेको आम्दानी–खर्चको चुनदाम (मुद्राको सबभन्दा तल्लो इकाइ) सम्मको पनि मसिनो हिसाब गर्थ्यो । चार चुनदामको एक पैसा हुन्थ्यो।<ref name=":0" /> == काम कारबाही == सरकारी अड्डाहरूको आय–व्ययको लेखापरीक्षण जँचाउने कामलाई बही बुझाउने भनिन्थ्यो। बही बुझाइसकेपछि फरफारक हुन्थ्यो, फरफारक नभएको रकम ‘सरकारी बाँकी’ रहन्थ्यो। त्यस्तो बाँकी रकम बुझउँछु भन्यो भने पनि नगद बुझएर छुटकारा पाउने वा जेल सजाय हुने भन्ने कुरा हाकिमको मनोभावले निर्धारण हुने गर्थ्यो। '''कुमारी चोक''' अड्डाले गर्ने लेखा परीक्षणको काम अहिले [[महालेखापरीक्षकको कार्यालय (नेपाल)|महालेखापरीक्षकको कार्यालय]] र [[महालेखा नियन्त्रक कार्यालय (नेपाल)|महालेखा नियन्त्रक कार्यालय]]ले गर्छन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[पृथ्वीनारायण शाह]]<br>[[भीमसेन थापा]]<br>[[जङ्गबहादुर राणा|जंगबहादुर राणा]]<br>[[राणाकालीन सरकारी कार्यालयहरू]] [[श्रेणी:राणाकालीन प्रशासन]] [[श्रेणी:नेपालको राणाकालीन इतिहास]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} if29q2ls2co1j9v9b653ovxj5xv7in3 0 105666 1391949 1385066 2026-09-29T06:34:59Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391949 wikitext text/x-wiki {{Infobox spaceflight |auto=all | name = चन्द्रयान-२ | image = Chandrayaan-2 lander and orbiter integrated module.jpg | image_caption = दोस्रो चन्द्रयान (ल्यान्डर र अर्बिटरको सम्मिलित रूप) | image_size = | mission_type = [[चन्द्र]] कक्षयान, ल्यान्डर तथा रोभर | operator = [[भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन]] | COSPAR_ID = | SATCAT = | website = {{url|https://www.isro.gov.in/chandrayaan2-home}} | mission_duration = कक्षयान: १ वर्ष <br /> ''विक्रम'' ल्यान्डर: <१५ दिन<ref name="duration">{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/technology/science/sac-to-deliver-eyes-and-ears-of-chandrayaan-2-by-2015-end |title=ISRO to deliver "eyes and ears" of Chandrayaan-2 by 2015-end |work=The Indian Express |first=Avinash |last=Nair |date=31 May 2015 |accessdate=7 August 2016}}</ref> <br /> ''प्रज्ञान'' रोभर: <१५ दिन<ref name="duration" /> | spacecraft_bus = | manufacturer = [[भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन]] | launch_mass = कुल योग: {{convert|3877|kg|lb|abbr=on}}<ref name="ndtv20180829">{{cite news |url=https://gadgets.ndtv.com/science/news/chandrayaan-2-to-be-launched-in-january-2019-says-isro-chief-1907969 |title=Chandrayaan-2 to Be Launched in January 2019, Says ISRO Chief |work=Gadgets360 |publisher=[[NDTV]] |agency=Press Trust of India |date=29 August 2018 |accessdate=29 August 2018}}</ref><ref name="idos20180828">{{cite web |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=183103 |title=ISRO to send first Indian into Space by 2022 as announced by PM, says Dr Jitendra Singh |publisher=Indian Department of Space |date=28 August 2018 |accessdate=29 August 2018}}</ref> | payload_mass = कक्षयान: {{convert|2379|kg|lb|abbr=on}}<ref name="ndtv20180829"/><ref name="idos20180828"/> <br /> ''विक्रम'' ल्यान्डर:{{convert|1471|kg|lb|abbr=on}}<ref name="ndtv20180829"/><ref name="idos20180828"/> <br /> ''प्रज्ञान'' रोभर: {{convert|27|kg|lb|abbr=on}}<ref name="ndtv20180829"/><ref name="idos20180828"/> | dimensions = | power = कक्षयान: १ किलोवाट<ref>{{Cite web| title = Chandrayaan-2 - Home| url = https://www.isro.gov.in/chandrayaan2-home| accessdate = June 20, 2019| publisher = [[Indian Space Research Organisation]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20190729041910/https://www.isro.gov.in/chandrayaan2-home#missionintro| archive-date = July 29, 2019}}</ref> ''विक्रम'' ल्यान्डर: ६५० वाट ''प्रज्ञान'' रोभर: ५० वाट | launch_date = १४ जुलाई २०१९, २१:२१ युटिसी (योजना) थियो, तर प्राविधिक समस्याको कारण पछि २२ जुलाई २०१९ दिउँसो ०२:४१ गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/nepali/news-49070752 |title=दोस्रो प्रयासमा भारतद्वारा चन्द्रयान-२ को प्रक्षेपण |website= बिबिसी नेपाली |date=2019-07-22 |language=नेपाली |accessdate=2019-07-23}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kantipurdaily.com/world/2019/07/22/15638095213522385.html?fbclid=IwAR3Ym8OfbrYqk3ETB-AvgcwHqWrekCixEhpJgXIYxxsU9e1b3HfGRj9GiBQ |title=दोस्रो प्रयासमा चन्द्रयान–२ को सफल प्रक्षेपण |website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2019-07-23}}</ref><ref name="ISRO20190612"/> | launch_rocket = [[भूस्थिर उपग्रह प्रक्षेपण यान संस्करण ३]]<ref name="gslv3">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-2-launch-put-off-india-israel-in-lunar-race-for-4th-position/articleshow/65275012.cms |title=Chandrayaan-2 launch put off: India, Israel in lunar race for 4th position |work=The Times of India |agency=Times News Network |first=Surendra |last=Singh |date=5 August 2018 |accessdate=15 August 2018}}</ref><ref name="gslv2">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/ISRO-chief-signals-Indias-readiness-for-Chandrayaan-II-mission/articleshow/51178528.cms |title=ISRO chief signals India's readiness for Chandrayaan II mission |work=The Times of India |agency=Times News Network |first=Jaideep |last=Shenoy |date=28 February 2016 |accessdate=7 August 2016}}</ref> | launch_site = [[सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्र]] | launch_contractor = भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन |interplanetary = {{Infobox spaceflight/IP |type = orbiter |object = [[चन्द्रमा]] |component = <!--part of the spacecraft involved, if spacecraft split into multiple components--> |arrival_date = सेप्टेम्बर ६, २०१९ (योजना)<ref name="ISRO20190612">{{cite web|url=https://www.isro.gov.in/update/12-jun-2019/press-meet-briefing-dr-k-sivan-chairman-isro|title=Press Meet - Briefing by Dr. K Sivan, Chairman, ISRO|date=12 June 2019|website=isro.gov.in|publisher=[[Indian Space Research Organization]]|accessdate=12 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190613125906/https://www.isro.gov.in/update/12-jun-2019/press-meet-briefing-dr-k-sivan-chairman-isro|archive-date=13 June 2019}}</ref> |periapsis = {{convert|100|km|mi|abbr=on}}<ref name="AS">{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=1TzL1UTELgc |title=Chandrayaan-2 - India's Second Moon Mission |work=YouTube.com |publisher=Inter-University Centre for Astronomy and Astrophysics |first=Aluru Seelin |last=Kiran Kumar |author-link=A. S. Kiran Kumar |date=August 2015 |accessdate=7 August 2016}}</ref> |apoapsis = {{convert|100|km|mi|abbr=on}}<ref name="AS" /> |inclination = }} | programme = [[भारतीय चन्द्रयान अभियान]] | previous_mission = [[चन्द्रयान-1]] | next_mission = [[चन्द्रयान-३]] }} '''चन्द्रयान-२''' वा '''द्वितीय चन्द्रयान''', [[भारत]]को [[चन्द्रयान|चन्द्रयान-१]] पछि दोस्रो [[चन्द्रमा|चन्द्र]] अन्वेषण अभियान हो,<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-2-nearly-ready-for-july-launch/articleshow/69724508.cms|title=Chandrayaan-2 nearly ready for July launch |trans-title=जुलाईमा चन्द्रयान-२ प्रक्षेपणको लागि तैयार हुनसक्ने}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/science/isro-gears-up-for-chandrayaan-2-mission/article27705909.ece|title=ISRO gears up for Chandrayaan-2 mission|trans-title=चन्द्रयान-२ अभियानको लागि इसरो तैयार}}</ref> जसलाई [[भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन|भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन (इसरो)]]ले विकसित गरेको हो।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/chandrayaan-2-launch-put-off-india-israel-in-lunar-race-for-4th-position/articleshow/65275012.cms|title=Chandrayaan-2 launch put off: India, Israel in lunar race for 4th position|trans-title=चन्द्रयान-२ को प्रक्षेपणमा ढिलाई: चन्द्रमामा पुग्ने चौथो देशको लागि भारत र इजरायल दौडमा}}</ref> यस चन्द्र अभियानलाई सफलतापूर्वक [[भूस्थिर उपग्रह प्रक्षेपण यान संस्करण ३|जिएसएलभी संस्करण ३]] नामक प्रक्षेपण यानद्वारा प्रक्षेपण गरिएको हो।<ref>{{cite web|url=https://www.livemint.com/Politics/tBD0gjC3A5EF0msbcT14dK/GSLVMk-III-Indias-Bahubali-rocket-for-Gaganyaan-Chandr.html|title=GSLV-Mk III, India’s ‘Baahubali’ rocket for Gaganyaan, Chandrayaan IItrans-title=जिएसएलभी-एमके तेस्रो संस्करण, भारतको गगनयान र चन्द्रयान-२ को लागि बाहुबली रकेट}}</ref><ref name="gslv2" /> यस अभियानमा भारतमै निर्माण गरिएको एउटा [[चन्द्रमा|चन्द्र]] कक्षयान, एउटा रोभर र एउटा ल्यान्डर सम्मिलित गरिएको छ। यस अभियानमा प्रयोग गरिने सबै कलपुर्जाहरूको विकास इसरोद्वारा गरिएको हो।<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/india-news/chandrayaan-2-delayed-israel-could-beat-india-in-race-to-moons-surface-1895221|title=India Slips In Lunar Race With Israel As Ambitious Mission Hits Delays|trans-title=भारतको महत्त्वाकांक्षी अभियान ढिलाई भएसँगै चन्द्रमाको दौडमा भारत इजरायलसँग पछाडी हुनसक्ने}}</ref> भारतले यस चन्द्रयानलाई श्रीहरिकोटाबाट भारतीय समयानुसार १४ जुलाई २०१९, २१:२१ युटिसीमा प्रक्षेपण गर्ने योजना बनाएको थियो तर प्राविधिक समस्याको कारण पछि यस चन्द्रयानलाई २२ जुलाई २०१९ दिउँसो ०२:४१ प्रक्षेपण गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.mysansar.com/2019/07/36832/ |title=छिमेकी देशको ९७८ करोड रुपैयाँको चन्द्र अभियान- चन्द्रयान २ : जान्नै पर्ने १५ तथ्य |date=2019-07-22 |website=माइ संसार|language=नेपाली |accessdate=2019-07-23}}</ref><ref name="hindu20160123">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/puducherry/chandrayaan2-launch-likely-by-2018/article8142591.ece |title=Chandrayaan-2 launch likely by 2018 |trans-title=२०१८ मा चन्द्रयान-२ प्रक्षेपित गरिने |work=[[द हिन्दू]] |first=एस. |last=प्रसाद |date=23 January 2016 |accessdate=29 January 2016}}</ref> चन्द्रयान-२ मा प्रयोग गरिएको ल्यान्डर र रोभर चन्द्रमामा लगभग ७०° दक्षिण अक्षांशमा अवस्थित दुई क्रेटरहरू [[मेनजिनस (क्रेटर)|मेनजिनस]] र [[सिमपेलियस (क्रेटर)|सिमपेलियस]]को मध्य एउटा अग्लो मैदानमाथि अवतरण गराउने प्रयास गर्नेछ। पाङ्ग्रासहितको रोभर चन्द्रमाको सतहमाथि गुडेर त्यहाँको माटो वा चट्टानको नमुना एकत्रित गरी रासायनिक विश्लेषण गर्ने योजना रहेको छ। चन्द्रमाबाट तथ्याङ्कहरू सङ्कलन गरेर चन्द्रयान-२ ले कक्षयानको माध्यमद्वारा पृथ्वीमा पठाउनेछ।<ref name="Hindu2">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article1777631.ece |title=ISRO plans Moon rover |trans-title=इसरोको योजना चन्द्र रोभर |work=द हिन्दू |first=टि. एस. |last=सुब्रमन्यन |date=4 January 2007 |accessdate=22 October 2008}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://164.100.158.235/question/annex/241/Au1084.pdf |title=Question No. 1084: Deployment of Rover on Lunar Surface |trans-title= प्रश्न नं. १०८४: चन्द्र धरातलमा रोभर स्थापना|publisher=[[राज्‍य सभा|राज्य सभा]] |first1=टि. |last1=रथिनाभेल |author1-link=T. Rathinavel |first2=जितेन्द्र |last2=सिंह |author2-link=Jitendra Singh (BJP politician) |date=24 November 2016}}</ref><ref name=":1">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/science/chandrayaan-2-mission-cheaper-than-hollywood-film-interstellar/articleshow/62990361.cms |title=Chandrayaan-2 mission cheaper than Hollywood film Interstellar |work=The Times of India |agency=Times News Network |first=Surendra |last=Singh |date=20 February 2018 |accessdate=3 March 2018}}</ref> == इतिहास == सन् २००७ नोभेम्बर १२ को दिन इसरो र रूसी अन्तरिक्ष एजेन्सी (रोसकोसमोस) का प्रतिनिधिहरूले चन्द्रयान-२ परियोजनामाथि सँगै काम गर्ने समझौतामा हस्ताक्षर गरेका थिए।<ref>{{cite news |url=http://www.nerve.in/news:25350099047 |title=India, Russia to expand n-cooperation, defer Kudankulam deal |work=Nerve |first=Manish |last=Chand |date=12 November 2007 |accessdate=12 January 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140113024836/http://www.nerve.in/news:25350099047 |archivedate=13 January 2014 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140113024836/http://www.nerve.in/news:25350099047 |date=13 January 2014 }}</ref> यस समझौता बमोजिम अर्बिटर तथा रोभरको मुख्य जिम्मेवारी इसरोको थियो भने रोसकोसमोस ल्यान्डरको लागि जिम्मेवार हुने उल्लेख गरिएको थियो। [[भारत सरकार]]ले सन् २००८ सेप्टेम्बर १८ मा प्रधानमन्त्री [[मनमोहन सिंह]]को अध्यक्षतामा आयोजित केन्द्रीय मन्त्रीमण्डलको बैठकमा यस अभियानलाई स्वीकृति दिएको थियो।<ref name="Hindu3">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article1341321.ece |title=Cabinet clears Chandrayaan-2 |work=द हिन्दू |first=P. |last=Sunderarajan |date=19 September 2008 |accessdate=23 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210720203241/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Cabinet-clears-Chandrayaan-2/article15306430.ece |archive-date=20 July 2021}}</ref> अन्तरिक्ष यानको डिजाइनलाई सन् २००९ अगस्टमा पूर्ण गरिएको थियो जसमा दुवै देशका वैज्ञानिकहरूले आफ्नो संयुक्त योगदान दिएका थिए।<ref name="design_complete_1">{{cite news |url=http://www.domain-b.com/aero/space/spacemissions/20090817_chandrayaan-2_design.html |title=ISRO completes Chandrayaan-2 design |website=Domain-b.com |date=17 August 2009 |accessdate=20 August 2009}}</ref><ref name="design_complete_2">{{cite news |url=http://sputniknews.com/world/20090817/155832962.html |title=India and Russia complete design of new lunar probe |work=Sputnik News |agency=RIA Novosti |date=17 August 2009 |accessdate=20 August 2009}}</ref> भारतीय अन्तरिक्ष सङ्गठन इसरोले तय समयसीमामा चन्द्रयान-२ कार्यक्रम अनुसार पेलोडलाई अन्तिम रूप दिन सफल भयो।<ref name="payload">{{cite press release |url=http://www.isro.gov.in/update/30-aug-2010/payloads-chandrayaan-2-mission-finalised |title=Payloads for Chandrayaan-2 Mission Finalised |publisher=Indian Space Research Organisation |date=30 August 2010 |accessdate=4 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513213938/https://www.isro.gov.in/update/30-aug-2010/payloads-chandrayaan-2-mission-finalised |archive-date=13 May 2019 }}</ref> तर रुसी अन्तरिक्ष सङ्गठनले तय समयसीमाभित्र ल्यान्डर विकास गर्न असफल भएकै कारणले यस चन्द्रयान-२ अभियानलाई सन् २०१३ जनवरीमा स्थगित गरेर<ref name="postponed">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/chandrayaan2-india-to-go-it-alone/article4329844.ece |title=Chandrayaan-2: India to go it alone |work=द हिन्दू |first=R. |last=Ramachandran |date=22 January 2013}}</ref>अभियानलाई सन् २०१६ को लागि पुनर्निर्धारित गरियो।<ref name="delay">{{cite news |url=http://www.asianscientist.com/2012/02/topnews/india-chandrayaan-2-moon-mission-delayed-after-russian-probe-failure-lev-zelyony-2012/ |title=India's Chandrayaan-2 Moon Mission Likely Delayed After Russian Probe Failure |work=Asian Scientist |first=Srinivas |last=Laxman |date=6 February 2012 |accessdate=5 April 2012}}</ref><ref name="ndtv20120909">{{cite news |url=http://www.ndtv.com/india-news/indias-next-moon-mission-depends-on-russia-isro-chief-498868 |title=India's next moon mission depends on Russia: ISRO chief |work=[[NDTV]] |agency=Indo-Asian News Service |date=9 September 2012}}</ref>रोसकोसमोसद्वारा [[मङ्गल ग्रह]]को चन्द्रमा [[फोबोस]]मा पठाउने भनिएको [[फोबोस-ग्रन्ट]] अभियान विफल भएपछि त्यस अभियानसँग जोडिएर रहेको प्राविधिक पक्षहरूको उपयोग चन्द्र परियोजनामा पनि गरिएको हुनाले त्यसको पूर्ण समीक्षा गर्नुपर्ने आवश्यकता थियो। रुसले सन् २०१५ सम्ममा पनि ल्यान्डर विकास गर्न नसकिने जनाएपछि<ref name="delay"/>भारतले चन्द्र अभियानलाई स्वतन्त्र रूपले विकसित गर्ने निर्णय गर्‍यो।<ref name="postponed"/> == डिजाइन == ==अवतरण== ७ सेप्टेम्बर २०१९ का राति १.३० देखि २.३० को बीचमा चन्द्रमाको सतहमा अर्बिटरबाट अवतरणका लागि तयार पारिएको विक्रम ल्यान्डर नाम गरेको यान पठाइँदै थियो ।चन्द्रयान-२ को [विक्रम ल्यान्डर]ले चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव छुनका लागि केही क्षण बाँकी रहँदा उक्त यानसँग भारतीय अन्तरिक्ष केन्द्र इसरोको सम्पर्क विच्छेद भएको थियो। <ref name="">[https://www.bbc.com/nepali/news-49577822 | चन्द्रयान-२: अवतरण विफल भएपनि भारतको "ठूलो जित"]</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist|2}} [[श्रेणी:भारतीय चन्द्र अन्वेषण कार्यक्रम]] [[श्रेणी:चन्द्रयान परियोजना]] r8kgtq5nqdqcb6iuuvuuih0evyldzzn 0 107929 1391952 1385511 2026-09-29T08:02:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391952 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = जीवनसाथी डटकम | logo = Jeevasnathi Logo.png | type = [[पब्लिक कम्पनी|सार्वजनिक]] | foundation = सन् २००४ | founder = [[सञ्जीव बिखचन्दनीले]] | traded_as = | Predecessor = | location_city = [[नोएडा]], [[भारत]] | location_country = [[भारत]] | area_served = विश्वव्यापी | key_people = हितेश ओबेरोय (कार्यकारी)<ref>{{cite news|title=fuccha|url=http://www.fuccha.in/meet-hitesh-oberoi-md-and-ceo-infoedge-naukri-com/|accessdate=20 Aug 2013|newspaper=फुच्चा|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820173942/http://www.fuccha.in/meet-hitesh-oberoi-md-and-ceo-infoedge-naukri-com/|archive-date=20 August 2013}}</ref> | industry = अनलाइन वैवाहिक वेबसाइट | products = जीवनसाथी विशेष, ईसाथी, ईभ्याल्यु, ईरिस्ता, अफलाइन मिलान केन्द्र | revenue = | parent = इन्फो एज<ref>{{cite news|title=Info Edge acquires TooStep.com|url=http://www.business-standard.com/article/companies/info-edge-acquires-toostep-com-112100800167_1.html|accessdate=16 February 2013|newspaper=विजजेस स्ट्यान्डर्ड}}</ref> | operating_income = | net_income = | assets = | equity = | num_employees = | subsid = | website = {{URL|http://www.jeevansathi.com/}} | intl = | footnotes = }} '''जीवनसाथी डटकम''' एक भारतीय वैवाहिक पोर्टल हो जून इन्फोको स्वामित्वमा रहेको छ। कम्पनीको प्रधान कार्यालय [[भारत]]को [[नोएडा]]मा रहेको छ।<ref name="hindu">[http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/marketing/article3742638.ece Hindu Business Line, Hyderabad, Aug. 8] Case Study by jeevasnathi</ref> == अवलोकन == यसको वेबसाइटलाई सन् २००४ मा इन्फो एज लिमिटेडले खरिद गरेको थियो।<ref>{{cite news|last=हिमा गोपाल कृष्ण|title=Job sites will have to move beyond providing information on jobs|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-opportunities/article2631326.ece?css=print|accessdate=27 August 2012|newspaper=द हिन्दु|date=16 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140228233725/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-opportunities/article2631326.ece?css=print|archive-date=28 February 2014}}</ref><ref name="economictimes">[http://economictimes.indiatimes.com/info-edge-%28india%29-ltd/infocompanyhistory/companyid-18352.cms कम्पनीको इतिहास - इन्फो एज (भारत) लिमिटेड] इन्फो एज (भारत) लिमिटेड</ref> वेबसाइटमा ३१ मार्च २०१४ सम्म ६१ लाख भन्दा बढी पञ्जीकृत सदस्यहरू रहेका थिए। देशव्यापी रूपमा फैलिएका भारतका ३७ सहरहरूमा गरी यसका ५४ वटा कार्यालयहरूमा करिब २३० कर्मचारीहरू कार्यरत छन् भने कम्पनीको प्रधान कार्यालय भारतको नोएडामा रहेको छ।<ref name="hindu" /> जीवनसाथीको भारत भर १४ मिलान केन्द्र पनि रहेको छ। यो बम्बई सेयर बजारमा सूचीकृत छ। == इतिहास == अक्टोबर १९९८ इन्फो एज इण्डियाका संस्थापक र कार्यकारी उपाध्यक्ष, सञ्जीव बिखचन्दनीले यस वैवाहिक वेबसाइटको सुरू गरेका थिए।जालस्थललाई इन्फो एजको प्रविधि विभागका प्रमुख अनिल ललले विकसित गरेका थिए। सेवाहरू प्रारम्भिक वर्षहरूमा निःशुल्क रूपमा प्रदान गरिएका थिए। लेखा परीक्षा सेवाहरू अमित र रोहित टण्डनद्वारा गरिएको थियो। संस्थापक, सञ्जीवले आईसीआईसीआई भेञ्चर्सको अवस्थाको बारेमा व्याख्या गरेका थिए। वार्तालापको बेलामा, लेखा परीक्षकहरू एक डटकम कम्पनी खोल्नमा रुचि देखाएका थिए।<ref>{{cite news|title=Info Edge's Sanjeev Bikhchandani shares his slip-ups on the path to success|url=http://businesstoday.intoday.in/story/info-edge-sanjeev-bikhchandani-on-slip-ups-suceess/1/205528.html|work=बिजनेस टुडे/|accessdate=24 April 2014}}</ref> उक्त जालस्थल अमित र रोहित टण्डनलाई बेचिएको थियो, जसमा ३५ प्रतिशत सेयर सञ्जीव बिखचन्दनी राखेका थिए। टण्डन दाजुभाइहरूको स्वामित्वमा रहेको कम्पनीले ट्राफिक र राजस्व राम्रोसँग उत्पन्न गर्न थालेको थियो। १) सन् २००४ मा, इन्फो एजले जीवनसाथीलाई पुनः खरिद गरेको थियो। २) सन् २००८ मा, जीवनसाथी डटकमले एक नयाँ सुविधा प्रस्तुत गरेको थियो जसले सम्भावितहरूलाई उनीहरूको सम्भावित जीवनसाथीसँग गुगल वार्ता मार्फत कुराकानी गर्न पूर्ण गोपनीयता सहित अनुमति दिएको थियो।<ref name="Nextbigwhat">{{cite web|url=http://www.nextbigwhat.com/jeevansathi-integrates-with-google-talk-innovation-is-where-the-money-is-297/|title=Jeevansathi integrates with Google Talk : Innovation is where the money is?|date=24 July 2008|work=Press Release|publisher=नेक्स्ट बिग ह्वाट डटकम|accessdate=24 July 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20131118071144/http://www.nextbigwhat.com/jeevansathi-integrates-with-google-talk-innovation-is-where-the-money-is-297/|archive-date=18 November 2013}}</ref> ३) सन् २०११ मा, जीवनसाथी डटकम उत्तर भारतको एक मनपर्दो वैवाहिक वेबसाइटहरू मध्ये एक बनेको थियो।<ref>{{cite news|title=Booming biz of online marriages|url=http://www.business-standard.com/article/companies/booming-biz-of-online-marriages-111122200022_1.html|work=बिजनेसस्ट्यान्डर्ड/|accessdate=22 Dec 2011}}</ref> ४) सन् २०१२-१३ मा, जालस्थलसँग ५६ लाख पञ्जीकृत प्रोफाइलहरू रहेका थिए।<ref>{{cite news|title=वार्षिक प्रतिवेदन २०१२-१३|url=http://www.infoedge.in/pdfs/annual-report-2012-13.pdf|work=इन्फो एज डटइन|archive-url=https://web.archive.org/web/20200228081700/http://www.infoedge.in/pdfs/annual-report-2012-13.pdf|archive-date=2020-02-28|access-date=2019-11-10}}</ref> ५) सन् २०१४ मा, जीवनसाथीले [[एन्ड्रोइड (सञ्चालन प्रणाली)|एन्ड्रोइड]] अनुप्रयोगको प्रक्षेपण गरेको थियो।<ref name="efytimes">{{cite web|url=http://efytimes.com/e1/fullnews.asp?edid=142093&title=Jeevansathicoms-App-Launched-On-Google-Play-Store|title=Jeevansathi.com's App Launched On Google Play Store|date=26 June 2014|work=Press Release|publisher=इएफवाई टाइम्स|accessdate=26 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704143207/http://efytimes.com/e1/fullnews.asp?edid=142093&title=Jeevansathicoms-App-Launched-On-Google-Play-Store|archive-date=4 July 2015}}</ref> ६) सन् २०१४ मा, जीवनसाथीले ग्रेट अनलाइन सपिङ फेष्टिबलमा भाग लिएको थियो।<ref>{{cite news |last=aegindia |title=Jeevasnathi.com with Google to participate in Great Online Shopping Festival |url=http://www.aegindia.org/2014/12/googles-great-online-shopping-festival-begins-today-gosf-2014-from-10th-to-12th-december/2168556.html |archive-url=https://archive.is/20141211105738/http://www.aegindia.org/2014/12/googles-great-online-shopping-festival-begins-today-gosf-2014-from-10th-to-12th-december/2168556.html |url-status=dead |archive-date=11 December 2014 |accessdate=9 Dec 2014 |newspaper=एइजी इण्डिया |date=11 Dec 2014 }} {{Webarchive|url=https://archive.is/20141211105738/http://www.aegindia.org/2014/12/googles-great-online-shopping-festival-begins-today-gosf-2014-from-10th-to-12th-december/2168556.html |date=11 December 2014 }}</ref> == व्यापार नमूना == जीवनसाथी डटकमले उपभोक्त देखि उपभोक्त व्यवसाय नमूनाको प्रयोग गर्दछ। वेबसाइटसँग नि:शुल्क सूची, खोजी, र चासो व्यक्त गर्ने सुविधा रहेको छ जसले चासोको अन्य अभिव्यक्तिहरूलाई स्वीकार गर्दछ। प्रयोगकर्ताहरूले सम्पर्क विवरणहरू अनिवार्य रूपमा दर्ता गर्नु पर्दछ। मिलान सेवाहरूका लागि अफलाइन केन्द्रहरू पनि सञ्चालित छन्। जीवनसाथी डटकमको मिलान केन्द्रहरूले अफलाइन प्रयोगकर्ताहरूलाई मिलन सेवाहरूको प्रदान गर्दछ। पहिलो केन्द्र सन् २००८ मा मुम्बईमा सुरु गरिएको थियो। <ref>{{cite news|title=Jeevansathi.com launches 'Match Point' outlets in Mumbai|url=http://www.moneycontrol.com/news/business/jeevansathicom-launches-match-point-outletsmumbai_365781.html|work=मनी कण्ट्रोल डटकम/|accessdate=11 Nov 2008}}</ref> जीवनसाथी डटकम सन् २०१६-१७ को पहिलो त्रैमासिकको अवधिमा पहिलोपटक लाभदायक बन्न पुगेको थियो जसमा व्याज र करहरू भन्दा पहिला यसले ६५ लाख भारू आर्जन गरेको थियो। यसको राजस्व आर्थिक वर्ष सन् २०१६-१७ मा ₹ १०.९ करोडबाट १४.६ करोडमा ३४%ले बढेको थियो।<ref>{{cite news|title=Jeevansathi turns profitable for the first time in 10 years|url=http://techcircle.vccircle.com/2016/10/14/jeevansathi-com-turns-profitable-for-the-first-time-in-10-years/|accessdate=October 5, 2017 |newspaper=भिसिसर्कल|date=14 October 2016}}</ref> == पुरस्कार तथा मान्यताहरू == सन् २०१० मा, वेबसाइटले रेडियो विज्ञापनको लागि "सलोन से मुझे बाचाओ" रेडियो अभियानको लागि रजत पुरस्कार प्राप्त गरेको थियो जुन उनीहरूलाई सम्बन्ध जोड्ने सबैभन्दा विचित्रको प्रश्नपत्र खोज्ने प्रतिस्पर्धा थियो।<ref>{{cite news|title=Jeevansathi.com Awarded At Exchange4media Radio Awards|url=http://www.efytimes.com/e1/fullnews.asp?edid=52078|work=इएफवाई टाइम्स/|accessdate=8 Oct 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707115830/http://www.efytimes.com/e1/fullnews.asp?edid=52078|archive-date=7 July 2015}}</ref> सन् २०१६ मा, यसको "बि फाउण्ड" अभियानले विज्ञापन क्लबको इएफएफआइ पुरस्कारको "सेवाहरूमा अन्यको श्रेणीमा कास्य पुरस्कार जितेको थियो।<ref>{{Cite web |url=http://www.theadvertisingclub.net/index.php/awards/effies/effie-2016/effie-2016-results |title=Effie 2016 Results |date=December 20, 2016 |website= |publisher=द एड्भरटाइजिङ क्लब |accessdate=February 16, 2017}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *{{Official website|http://www.jeevansathi.com/}} [[श्रेणी:भारतीय वैवाहिक वेबसाइटहरू]] mdihrdx4p6dq9lesl1td2sfcw99ovxk 0 108109 1391921 1383432 2026-09-29T01:11:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391921 wikitext text/x-wiki {{infobox person | name = আমজাদ খান চৌধুরী | image = Major General Amjad Khan Chowdhury.jpg | birth_name = | spouse = साबिहा आमजाद | children = आजार खान चौधुरी, आहसान खान चौधुरी, डा. सेरा हक, उजमा चौधुरी | birth_place = [[नाटोर जिल्ला|नाटोर]] बङ्गलादेश | birth_date = {{birth date|1937|11|10|df=y}} | death_date = {{death date and age|2015|7|8|1937|11|10|df=y}} | death_place = | occupation = प्रमुख कार्यकारी अधिकृत, [[प्रान-आरएफएल ग्रुप]] | yearsactive = सन् १९८१-२०१५ | nationality = बङ्गलादेशी | citizenship = {{झण्डा|ब्रिटिश राज}} (১৯৪৭ সাল পর্যন্ত)<br />{{झण्डा|पाकिस्तान}} (১৯৭১ সালের পূর্বে)<br/>{{झण्डा|बङ्गलादेश}} | website = }} '''आमजाद खान चौधुरी''' ({{भाषा-बङ्गाली|আমজাদ খান চৌধুরী}} जन्म; १० नोभेम्बर १९३७ , मृत्यु; ८ जुलाई २०१५) एक [[बङ्गलादेश]] व्यापारी, औद्योगिक उद्यमी तथा बङ्गलादेशका पूर्व सेना अधिकारी थिए। उनी प्रान आरएफएल समूहका प्रबन्ध निर्देशक थिए जुन बङ्गलादेशको सबैभन्दा ठूलो औद्योगिक कम्पनी हो।<ref>{{cite web|title=PRAN-RFL founder Amjad Khan Chy dies|url=http://newagebd.net/137001/pran-rfl-founder-amjad-khan-chy-dies/|website=New Age|accessdate=1 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205103256/http://newagebd.net/137001/pran-rfl-founder-amjad-khan-chy-dies/|archive-date=5 February 2017}}</ref><ref name="pa">{{cite web|title=Amjad Khan’s death anniv observed|url=http://en.prothom-alo.com/corporate/news/111259/Amjad-Khan%E2%80%99s-death-anniv-observed|website=Prothom Alo|accessdate=1 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205075202/http://en.prothom-alo.com/corporate/news/111259/Amjad-Khan%E2%80%99s-death-anniv-observed|archive-date=5 February 2017}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == आमजद खान चौधुरीको जन्म १० नोभेम्बर १९३७ पूर्व बङ्गालको [[नाटोर जिल्ला|नाटोर]] जिल्लामा भएको थियो। उनको बुबाको नाम अली काशम खान चौधुरी हो भने उनको आमाको नाम अमातुर रहमान हो। उनले ढाकाको नवकुमार शिक्षण संस्थाबाट प्रारम्भिक शिक्षा सुरु गरेका थिए। उनले पाकिस्तान सैनिक एकेडेमी र अष्ट्रेलियाली स्टाफ कलेजबाट स्नातक गरेका थिए।<ref>{{cite web|title=PRAN-RFL Group founder Amjad Khan Chowdhury dies|url=http://bdnews24.com/business/2015/07/09/pran-rfl-group-founder-amjad-khan-chowdhury-dies|website=bdnews24.com|accessdate=1 April 2017}}</ref> == कार्यकाल == सन् १९५७ मा चौधुरीले तत्कालीन पाकिस्तान सेनामा भर्ती भएका थिए। आमजाद खान चौधुरी बङ्गलादेश सेनाबाट मेजर जनरलको रूपमा सेवानिवृत्त भएका थिए।<ref>{{cite web|title=PRAN-RFL CEO passes away|url=http://www.thedailystar.net/business/pran-rfl-ceo-passes-away-109507|website=The Daily Star|accessdate=1 April 2017|language=en|date=8 July 2015}}</ref> बङ्गलादेश स्वतन्त्रता युद्धका पछि उनी पाकिस्तान सेनाबाट बङ्गलादेश सेनामा भर्ति भएका थिए। उनले ढाकाको नवकुमार शिक्षण संस्थाबाट प्रारम्भिक शिक्षा शुरू गरेका थिए। उनले पाकिस्तान सैनिक एकेडेमी र अष्ट्रेलियाली स्टाफ कलेजबाट स्नातक गरेका थिए।<ref name="ghm">{{cite web|title=Amjad Khan Chy passes away|url=http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/71635/Amjad-Khan-Chy-passes-away|website=Prothom Alo|accessdate=1 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402165358/http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/71635/Amjad-Khan-Chy-passes-away|archive-date=2 April 2017}}</ref> सेनाबाट अवकाश पाएपछि उनले प्राण-आरएफएल समूह नामक एक संस्था स्थापना गरेका थिए। सन् १९८५ मा उनले कृषि उत्पादन गर्न प्राणको पनि स्थापना गरका थिए।<ref>{{cite web|title=In memory of the man who built Pran|url=http://www.thedailystar.net/business/global-business/memory-the-man-who-built-pran-1250362|website=The Daily Star|accessdate=1 April 2017|language=en|date=5 July 2016}}</ref> २०१६ सम्म प्राणले १३० देश र कर्मचारीहरूमा सेवा दिँदै ८० हजार कामदारलाई प्रत्यक्ष जागिर दिएको थियो। उनी बङ्गलादेशको रियल स्टेट एण्ड हाउजिङ सङ्घ (रिहाब) र बङ्गलादेश एग्रो-प्रोसेसर सङ्घको संस्थापक अध्यक्ष पनि थिए।<ref>{{cite web|title=PRAN-RFL Group CEO Amjad Khan laid to rest|url=http://www.thedailystar.net/city/pran-rfl-group-ceo-amjad-khan-laid-rest-113308|website=The Daily Star|accessdate=1 April 2017|language=en|date=16 July 2015}}</ref> सन् १९८१ मा उनले रङ्पुर फाउण्ड्री लिमिटेड (आरएफएल) लाई रङ्पुरमा ट्यूबवेल निर्माण कारखानाको रूपमा स्थापित गरेका थिए। == व्यक्तिगत जीवन == आमजाद खान चौधुरीले सबिहा अमजदसँग विवाह गरेका थिए। उनीहरूका चार सन्तान रहेका छन् जसमध्ये अहान खान चौधुरी प्राण आरएफएल समूहका अध्यक्ष हुन्।<ref>{{cite web |title=প্রাণ-আরএফএল গ্রুপের নতুন চেয়ারম্যান আহসান খান চৌধুরী |url=https://archive1.ittefaq.com.bd/trade/2016/12/01/93999.html |website=ইত্তেফাক |date=১ জুলাই ২০১৯ |access-date=2019-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190701123549/https://archive1.ittefaq.com.bd/trade/2016/12/01/93999.html |archive-date=2019-07-01 }}</ref> == मृत्यु == उनको सन् २०१५ जुलाई ६ का दिन बुधवार साँझ ७ बजे संयुक्त राज्य अमेरिकाको उत्तरी क्यारोलिनाको ड्यूक मेडिकल अस्पतालमा ७७ वर्षको उमेरमा मृत्यु भएको थियो।<ref>{{cite web|title=Amjad Khan Chowdhury buried|url=http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/72349/Amjad-Khan-Chowdhury-buried|website=Prothom Alo|accessdate=1 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170402165649/http://en.prothom-alo.com/bangladesh/news/72349/Amjad-Khan-Chowdhury-buried|archive-date=2 April 2017}}</ref> उनी यसअघि केही पटक शारीरिक समस्यबाट अस्वस्थ भएका कारण अमेरिकी अस्पतालमा एक महिनाको लागि उपचारका लागि गएका थिए। उनको निधनमा बङ्गलादेशका राष्ट्रपति आब्दुल हामिद प्रधानमन्त्री शेख हासिना बङ्गलादेश बैङ्कका तत्कालीन गभर्नर अतिउर रहमानप्रति शोक व्यक्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://www.jagonews24.com/en/national/news/277/biography-of-major-general-amjad-khan-chowdhury |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2019-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170322203715/http://www.jagonews24.com/en/national/news/277/biography-of-major-general-amjad-khan-chowdhury |archive-date=2017-03-22}}</ref> == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Amjad Khan Chowdhury}} [[श्रेणी:सन् १९३७ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०१५ मा मृत्यु]] d69lrdb1evty64jykq1gk0dltof2cmx 0 115879 1391913 1383205 2026-09-29T00:17:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391913 wikitext text/x-wiki {{नेपाली भाषा होइन|1=अङ्ग्रेजी|date=अगस्त २०२०}} [[File:BACHCHAN Amitabh 03-24x30-2009b.jpg|thumb|upright=1.1|alt=Amitabh Bachchan is looking at the camera।|सन् २००९ मा, लिइएको तस्विर]] [[अमिताभ बच्चन]] एक भारतीय चलचित्र [[अभिनेता]], [[पार्श्व गायक]], [[चलचित्र निर्माता]] र [[टेलिभिजन व्यक्तित्व]] हुन्। उनले सन् १९६९ मा आफ्नो अभिनय करियरको पदार्पण हिन्दी भाषाको चलचित्र '[[सात हिन्दुस्तानी]]'मा अभिनय गरेर गरेका थिए भने उनले सोही वर्ष [[मृणाल सेन]]को चलचित्र 'भुवन शोम' मा आफ्नो आवाज दिएका थिए।<ref name="ode">{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/amitabh-bachchan-at-72-an-ode-to-the-undisputed-shahenshah-of-bollywood/ |title=Amitabh Bachchan at 73: An ode to the undisputed 'Shahenshah' of Bollywood |last=गेरा |first=सोनाल |work=द इन्डियन एक्सप्रेस |date=11 October 2015 |accessdate=27 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151028155451/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/amitabh-bachchan-at-72-an-ode-to-the-undisputed-shahenshah-of-bollywood/ |archivedate=28 October 2015 }}</ref> त्यसपछि उनी डाक्टर भास्कर बनर्जीको भूमिकामा ऋषिकेश मुखर्जीको 'आनन्द' (सन् १९७१) चलचित्रमा देखा परेका थिए<ref name="ode"/> जसको लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] जितेका थिए। सन् १९७३ मा बच्चनले [[प्रकाश मेहरा]]को कार्यप्रधान चलचित्र 'जन्जीर'मा प्रहरी निरीक्षक विजय खन्नाको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। 'जन्जीर' चलचित्रमा 'विजय' नामक भूमिकामा लोकप्रियता पाएका अमिताभले त्यसपछि धेरै चलचित्रहरूमा 'विजय' चरित्रको रूपमा देखा परे।<ref name="vijay">{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabh-bachchan-as-vijay-in-films/1/7863.html |title=Amitabh Bachchan aka Vijay |work=इन्डिया टुडे |accessdate=25 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151113115619/http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabh-bachchan-as-vijay-in-films/1/7863.html |archivedate=13 November 2015 }}</ref> सोही वर्ष उनले 'अभिमान' र 'नमक हराम' चलचित्रमा अभिनय गरे जसका लागि उनले सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको रूपमा [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरेका थिए। दुई वर्ष पछि उनले अभिनेता [[शशि कपूर]]सँग [[यश चोपडा]]को 'दीवार' नामक चलचित्रमा अभिनय गरेका थिए जसका लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]]मा नामाङ्कन प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1945451.stm |title=Film legend promotes Bollywood |publisher=बिबिसी |date=23 April 2002 |accessdate=22 June 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324060409/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1945451.stm |archivedate=24 March 2012 }}</ref> 'दीवार' र 'जन्जीर' लगायतका चलचित्रमा उनको भूमिकाको लागि उनलाई 'क्रोधित जवान'को रूपमा सञ्चार माध्यम तथा चलचित्र जगतका पारखीहरूले उद्धृत गरेका थिए। यसपछि उनी [[रमेश सिप्पी]]को '[[शोले (१९७५ चलचित्र)|शोले]]' चलचित्रमा देखा परेका थिए जसलाई हालसम्मको [[बलिउड]] इतिहासको सबैभन्दा उत्कृष्ट चलचित्रहरू मध्ये एक मानिन्छ।<ref>{{cite news|title=G. P. Sippy, Indian Filmmaker Whose ''Sholay'' Was a Bollywood Hit, Dies at 93 |url=https://www.nytimes.com/2007/12/27/arts/27Sippy.html |work=द न्यु योर्क टाइम्स |accessdate=23 February 2011 |first=हरेश |last=पाण्ड्या |date=27 December 2007 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110828135232/http://www.nytimes.com/2007/12/27/arts/27Sippy.html |archivedate=28 August 2011 }}</ref><ref>{{cite web |title=Top 10 Indian Films |publisher=बेलायती चलचित्र संस्थान |year=2002 |url=http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/india |accessdate=14 June 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515101729/http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/india/ |archivedate=15 May 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110515101729/http://www.bfi.org.uk/features/imagineasia/guide/poll/india/ |date=15 May 2011 }}</ref> सन् १९७६ को चलचित्र 'कभी कभी'मा देखा परे लगत्तै बच्चनले मनमोहन देसाईको कार्यप्रधान हास्य चलचित्र 'अमर अकबर एन्थोनी' (सन् १९९७) मा अभिनय गरेका थिए। पछिल्लो प्रदर्शनमा उनले सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार जितेका थिए। त्यसपश्चात उनले '[[डन (१९७८ चलचित्र)|डन]]' चलचित्रमा डन र विजयको दोहोरो भूमिका निर्वाह गरेका थिए जस मार्फत उनले लगातार सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार प्राप्त गर्न सफल भएका थिए। सन् १९८० को दशकमा, बच्चनलाई कार्यप्रधान चलचित्रहरू सहित धेरै चलचित्रहरूमा चित्रित गरिएको थियो जसमा '[[दोस्ताना (१९८० चलचित्र)|दोस्ताना]]', '[[शान (१९८० चलचित्र)|शान]]' र '[[कालिया (१९८१ चलचित्र)|कालिया]]', प्रेमलिला चलचित्र '[[सिलसिला (१९८१ चलचित्र)|सिलसिला]]' र [[दिलीप कुमार]]सँगको '[[नाटक शक्ति (१९८२ चलचित्र)|नाटक शक्ति]] समावेश छ। 'दोस्ताना' र 'शक्ति'मा उनको भूमिकाले उनलाई सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कारका लागि नामाङ्कनहरू प्राप्त भएको थियो। सन् १९८३ को चलचित्र '[[कुली (चलचित्र)|कुली]]'को छायाङ्कन गर्दा उनी घाइते भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-career-five-lessons-from-amitabh-bachchans-life/20130614.htm#5 |title=Five lessons from Amitabh Bachchan's life |publisher=रेडिफ |date=14 June 2013 |accessdate=4 December 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151108095214/http://www.rediff.com/getahead/slide-show/slide-show-1-career-five-lessons-from-amitabh-bachchans-life/20130614.htm |archivedate= 8 November 2015 }}</ref> बक्स अफिसमा सफल रहेको चलचित्र '[[शहनशाह (चलचित्र)|शहनशाह]]' को साथ पाँच वर्षको अनुपस्थिति पछि उनी पुन: पर्दामा फर्किएका थिए। दुई वर्षपछि बच्चनले मुकुल आनन्दको चलचित्र 'अग्निपथ'मा विजय दिनानाथ चौहानको भूमिका खेलेका थिए भने पछि उनी '[[हम (१९९१ चलचित्र)|हम]]'मा देखा परेका थिए।<ref name="legend">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/people/amitabh-bachchan-what-legends-are-made-of-501369 |title=Amitabh Bachchan: What legends are made of |last=रोय |first=गिताञ्जली |publisher=NDTV |date=7 December 2012 |accessdate=4 December 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208065600/http://www.ndtv.com/people/amitabh-bachchan-what-legends-are-made-of-501369 |archivedate= 8 December 2015 }}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=OhERCgAAQBAJ&pg=PT136&lpg=PT136&dq=amitabh+bachchan+shahenshah+poor+received#v=onepage&q=amitabh%20bachchan%20shahenshah%20poor%20received&f=false|title=Superheroes on World Screens|last1=|first1=|last2= Ward|first2=|publisher=University Press of Mississippi|year=2015|isbn=978-1-62674-674-9|page=136}}</ref> बक्स अफिसमा चलचित्र असफल भएपनि उक्त चलचित्रले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] दिलाएको थियो।<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=5AuiBQAAQBAJ&pg=PT163&lpg=PT163&dq=cult+status+agneepath#v=onepage&q=cult%20status%20agneepath&f=false|title=Dark Star: The Loneliness of Being Rajesh Khanna|last=चिन्तामणी|first=गौतम|publisher=हार्पर कोलिन्स|year=2014|isbn=978-93-5136-340-8|page=163}}</ref><ref>{{cite news|title=Agneepath to release on Republic Day |url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/agneepath-to-release-on-republic-day/story-KiEohRmPQGKy0tMwOK1bGL.html |last=भट्टचार्य |first=रोशमिला |work=Hindustan Times |date=16 September 2011 |accessdate=25 December 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225195342/http://www.hindustantimes.com/bollywood/agneepath-to-release-on-republic-day/story-KiEohRmPQGKy0tMwOK1bGL.html |archivedate=25 December 2015 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/lh4Ad8nOK7xdCiY1mYuteL/Film-Review--Agneepath.html |title=Film Review: Agneepath |last= |first= |work=Mint |date=27 January 2012 |accessdate=25 December 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225202830/http://www.livemint.com/Leisure/lh4Ad8nOK7xdCiY1mYuteL/Film-Review--Agneepath.html |archivedate=25 December 2015 }}</ref> उनले हमको लागि सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार पनि प्राप्त गरेका थिए<ref name="legend"/> यस पछि उनले अभिनयबाट पुन: अर्को विश्राम लिएका थिए। त्यसपछि उनले आनन्दको नाट्य चलचित्र '[[खुदा गवाह(चलचित्र)|खुदा गवाह]]'मा बादशाह खानको भूमिका निर्वाह गरेका थिए जसको लागि उनले [[अफगानिस्तान]]को राष्ट्रपतिबाट एक नागरिक पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.khaama.com/indian-film-star-amitabh-bachchan-cherish-afghanistan-memories-1810/|title=Indian film star Amitabh Bachchan cherish Afghanistan memories|publisher=खामा प्रेस|date=27 August 2013|access-date=20 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120095505/https://www.khaama.com/indian-film-star-amitabh-bachchan-cherish-afghanistan-memories-1810/|archive-date=20 November 2018|url-status=live}}</ref> सन् १९९६ मा उनले आफ्नो चलचित्र निर्माण कम्पनी अमिताभ बच्चन निगमको स्थापना गरे जस मार्फत उनले पहिलो चलचित्र 'तेरे मेरे सपने' (सन् १९९६) सार्वजनिक गरेका थिए जुन बक्स अफिसमा सफल भएको थियो।<ref name="joshi">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=WHQWCgAAQBAJ&pg=PT99&lpg=PT99&dq=zanjeer+filmfare+best+actor#v=onepage&q=zanjeer%20filmfare%20best%20actor&f=false|title=Bollywood Through Ages|last=जोशी|first=सुमित|publisher=Best Book Reads|isbn=978-1-311-67669-6|page=99}}</ref> सन् २००० मा बच्चन सहायक भूमिकामा [[आदित्य चोपडा]]को '[[मोहब्बतें (चलचित्र)|मोहब्बतें]]'मा देखा परेका थिए र आफ्नो सशक्त अभिनयको लागि उनले सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको फिल्मफेयर पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए। सोही वर्ष उनले हाजिरी जवाफमूलक कार्यक्रम '[[कौन बनेगा करोडपति]]'को प्रस्तोताको रूपमा टेलिभिजन क्षेत्रमा पदार्पण गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabhs-kbc-saga/1/3704.html#photo1 |title=Amitabh's KBC saga |work=इन्डिया टुडे |accessdate=14 December 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151222112346/http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabhs-kbc-saga/1/3704.html |archivedate=22 December 2015 }}</ref> उक्त टेलिभिजन शृङ्खलाको तेस्रो संस्करण बाहेक उनले यसको हरेक संस्करणको सञ्चालन गरेका छन्। त्यस पछि उनले '[[आँखें (२००२ चलचित्र)|आँखें]]' (सन् २००२) र '[[बागबान (२००३ चलचित्र)|बागबान]]' (सन् २००३) र '[[खाकी]]' (सन् २००४) चलचित्रमा अभिनय गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2004/jan/27khakee.htm |title=Khakee: a rare Bollywood thriller |last=रे |first=अर्नब |publisher=रेडिफ |date=27 January 2004 |accessdate=27 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160105121423/http://www.rediff.com/movies/2004/jan/27khakee.htm |archivedate= 5 January 2016 }}</ref> सन् २००४ मा, उनले [[सञ्जय लिला भन्साली]]द्वारा निर्देशित चलचित्र '[[ब्ल्याक (चलचित्र)|ब्ल्याक]]'मा शिक्षकको भूमिका निर्वाह गरेका थिए जसको लागि उनले सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि राष्ट्रिय पुरस्कार र फिल्मफेयर पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए।<ref name="black">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/National-awards-Big-B-Sarika-win-top-honours/articleshow/2263775.cms?referral=PM |title=National awards: Big B, Sarika win top honours |work=द टाइम्स अफ इन्डिया |date=8 August 2007 |accessdate=15 January 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140626114119/http://timesofindia.indiatimes.com/india/National-awards-Big-B-Sarika-win-top-honours/articleshow/2263775.cms?referral=PM |archivedate=26 June 2014 }}</ref><ref name="rani">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2006/20060226/main7.htm |title='Black' wins 12 Filmfare awards Amitabh is Best Actor, Rani Best Actress |work=द ट्रिब्युन |date=26 February 2006 |accessdate=16 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304110515/http://www.tribuneindia.com/2006/20060226/main7.htm |archivedate= 4 March 2016 }}</ref> प्रोजेरिया रोग लागेको बिरामीको रूपमा सन् २००९ मा [[आर बाल्की]]को चलचित्रमा '[[पा (चलचित्र)|पा]]'मा देखिएसँगै उनले सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि अर्को राष्ट्रिय पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए। उनले सन् २००८ मा '[[भूतनाथ (चलचित्र)|भूतनाथ]]' र यसको दोस्रो पाटो '[[भूतनाथ रिटर्न्स (चलचित्र)|भूतनाथ रिटर्न्स]]' (सन् २०१४) मा देखा परेका थिए र उनले सन् २०१५ मा हास्यप्रधान नाटकीय चलचित्र '[[पिकु (चलचित्र)|पिकु]]' (सन् २०१५) मा देखा परेका थिए जसले उनलाई सर्वोत्कृष्ट अभिनेताका लागि चौथो राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार दिलाएको थियो।<ref>{{cite news|last=नन्दा |first=तनमाया |title=Film Review: Piku is a delightfully brilliant film |url=http://www.business-standard.com/article/specials/film-review-piku-is-a-quietly-brilliant-film-115050800287_1.html |work=बिजनेस स्ट्यान्डर्ड|date=8 May 2015 |accessdate=9 May 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160509232711/http://www.business-standard.com/article/specials/film-review-piku-is-a-quietly-brilliant-film-115050800287_1.html |archivedate= 9 May 2016 }}</ref> बच्चनले '[[सतरन्ज के खिलाडी]]' (सन् १९९७), '[[लगान]]' (सन् २००१), '[[परिणिता]]' (सन् २००५), '[[जोधा अकबर (२००८ चलचित्र)|जोधा अकबर]]', '[[रा.वन]]' (सन् २०११), र [[क्रिस ३]]' (सन् २०१३) चलचित्रमा आवाज दिएका थिए। उनले '[[लावारिस]]' (सन् १९८१), '[[सिलसिला]]', र '[[बागबान (२००३ चलचित्र)|बागबान]]' जस्ता चलचित्रहरूको लागि पार्श्व गायकको रूपमा प्रदर्शन गरेका थिए। == चलचित्रहरू == {| class="wikitable" |+सङ्केत | style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | प्रदर्शन नभएका चलचित्रहरूलाई जनाउँदछ। |} === अभिनय भूमिकामा === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | चलचित्र ! scope="col" | भूमिका ! scope="col" | निर्देशक(हरू) ! scope="col" | टिप्पणी ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|स्रोत|स्रोत}} |- | rowspan="2" | सन् १९६९ ! scope="row" |''[[सात हिन्दुस्तानी]]'' | अन्वार अली |{{Sort|Abbas|[[ख्वाजा अहमद अब्बास]]}} | [[नयाँ कलाकारको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2002/oct/19madhu.htm |title='I went to Sabarimala for AB's well-being' |last=Warrier |first=Shobha |publisher=Rediff.com |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303171339/http://www.rediff.com/entertai/2002/oct/19madhu.htm |archivedate= 3 March 2016 }}</ref><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''[[भुवन शोम]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Sen|[[मृणाल सेन|मृनाल सेन]]}} | |style="text-align: center;"|<ref name="voice">{{cite news |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Amitabh-Bachchan-on-Shamitabh-Balki-Offers-Me-Strange-Characters/2015/02/06/article2655411.ece |title=Amitabh Bachchan on 'Shamitabh': Balki Offers Me Strange Characters |work=द न्यु इन्डियन एक्सप्रेस |date=6 February 2015 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151124214109/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Amitabh-Bachchan-on-Shamitabh-Balki-Offers-Me-Strange-Characters/2015/02/06/article2655411.ece |archivedate=24 November 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151124214109/http://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/Amitabh-Bachchan-on-Shamitabh-Balki-Offers-Me-Strange-Characters/2015/02/06/article2655411.ece |date=24 November 2015 }}</ref> |- | सन् १९७० ! scope="row" |''[[बम्बे टाकी]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Ivory|जेम्स आइभोरी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- | rowspan="5" | सन् १९७१ ! scope="row" |''परवाना'' | कुमार सेन |{{Sort|Swaroop|ज्योति स्वरूप}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''[[आनन्द (चलचित्र)|आनन्द]]'' | भास्कर बनर्जी |{{Sort|Mukherjee|[[ऋषिकेश मुखर्जी]]}} | सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''प्यार कि कहानी'' | राम चाँद |{{Sort|Nagaich|रविकान्त नगय्या}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/its-flashback-time-for-amitabh-bachchan/ |title=Its flashback time for Amitabh Bachchan |work=The Indian Express |date=5 May 2015 |accessdate=23 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021174223/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/its-flashback-time-for-amitabh-bachchan/ |archivedate=21 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[रेश्मा और शेरा]]'' | छोटु |{{Sort|Dutt|[[सुनिल दत्त]]}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''गुड्डी'' | उनी आफैं |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="unknown">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/big-b-films-you-may-not-have-seen/6211/60780 |title=Big B films you may not have seen |work=Mid Day |accessdate=22 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054825/http://www.mid-day.com/photos/big-b-films-you-may-not-have-seen/6211/60780 |archivedate= 4 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="9" | सन् १९७२ ! scope="row" |''संजोग'' | मोहन |{{Sort|Balan|एसएस बालन}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''पिया का घर'' | | {{Sort|Chatterjee|[[बासु चटर्जी]]}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/506791/Piya%20Ka%20Ghar |title=Piya Ka Ghar (1972) |publisher=बलिउड हङ्गामा |accessdate=23 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151208063329/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/506791/Piya%20Ka%20Ghar |archivedate= 8 December 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''बम्बे टु गोवा'' | रवि कुमार |{{Sort|Ramanathan|एस रामनाथन}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/bombay-to-goa-1972/article5120338.ece |title=Bombay to bakchhod-nagar (1972) |last=Lokapally |first=विजय |work=The Hindu |date=12 September 2013 |accessdate=25 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130916033152/http://www.thehindu.com/features/cinema/bombay-to-goa-1972/article5120338.ece |archivedate=16 September 2013 }}</ref> |- ! scope="row" |''बावर्ची'' | वर्णनकर्ता | {{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"|<ref name="voice"/> |- ! scope="row" |''बन्सी बिर्जू'' | बिर्जू |{{Sort|Verma|प्रकाश वर्मा}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503350 |title=Bansi Birju (1972) |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=23 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930065411/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/503350 |archivedate=30 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''एक नजर'' | मनमोहन आकाश त्यागी | {{Sort|Ishara|बाबुराम इशारा}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/ek-nazar-1972/article3581468.ece|title=Ek Nazar (1972)|last=Malhotra|first=Aps|work=The Hindu|date=28 June 2012|accessdate=23 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224230457/https://www.thehindu.com/features/cinema/ek-nazar-1972/article3581468.ece|archive-date=24 December 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''राश्ते का पथ्थर'' | जय शङ्कर राय |{{Sort|Dutt|मुकुल दत्त}} | |style="text-align: center;"|<ref name="sify">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14862985&cid=2359 |title=Filmography: Amitabh Bachchan |publisher=[[Sify]] |date=27 February 2009 |accessdate=21 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414054653/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14862985&cid=2359 |archivedate=14 April 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''गरम मसाला'' | रोबर्ट टायलर |{{Sort|Irani|अस्पी इरानी }} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/features/type/view/id/332/featureid/1488 |title=Did you know this about Amitabh Bachchan? |last=Tuteja |first=Joginder |publisher=Bollywood Hungama |date=9 October 2010 |accessdate=25 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411132740/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/features/type/view/id/332/featureid/1488 |archivedate=11 April 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''जबान'' | दलालजित |{{sort|Banerjee|पलाश बनर्जी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- | rowspan="7" | सन् १९७३ ! scope="row" |''जन्जीर'' | प्रहरी निरीक्षक विजय खन्ना |{{Sort|Mehra|[[प्रकाश मेहरा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="विजय"/><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''बन्धे हाथ'' | श्याम /दीपक{{efn|name=double|बच्चनले दोहोरो भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{cite book|title=Hero Vol.2 Bollywood series|url=https://books.google.com/?id=2wo9BAAAQBAJ&pg=PT71&lpg=PT71&dq=ramesh+sippy+talks+about+akayla+amitabh+bachchan#v=onepage&q=ramesh%20sippy%20talks%20about%20akayla%20amitabh%20bachchan&f=false|last=Raj|first=Ashok|year=2009|publisher=Hay House, Inc|isbn=978-93-81398-03-6|page=71}}</ref>}} |{{Sort|Goyle|ओपि गोयले}} | |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- ! scope="row" |''गहरी चाल'' | रतन |{{Sort|Sridhar|सिभी श्रीधर}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538493 |title=Gehri Chaal (1973) |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=25 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905114227/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538493 |archivedate= 5 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''अभिमान'' | सुविर कुमार |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''सौदागर'' | मोती |{{Sort|Roy|सुधेन्दु रोय}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''नमक हराम'' | विक्रम महाराज 'भिकी' |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बडा कबुतर'' | |{{Sort|Verma|देव्न वर्मा}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- | rowspan="6" | सन् १९७४ ! scope="row" |''दोस्त'' | आनन्द |{{Sort|Guha|दुलाल गुहा}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''कसौती'' | अमिताभ शर्मा |{{Sort|Sen|अर्विन्द सेन}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बेनाम'' | अमित श्रीवास्तभ |{{Sort|Bedi|नरेन्द्र बेडी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''रोटी कपडा और मकान'' | विजय |{{Sort|कुमार|मनोज कुमार}} | |style="text-align: center;"|<ref name="विजय"/> |- ! scope="row" |''कुँवारा बाप'' | आन्थोनी |{{Sort|Ali|महमूद अली}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''मजबुर'' | रवि खन्ना |{{Sort|Tandon|रवि टन्डन}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="7" |सन् १९७५ ! scope="row" |''दीवार'' | विजय वर्मा |{{Sort|Chopra|[[यश चोपडा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="number">{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/bollywoods-special-connection-with-number-786-609284 |title=Bollywood's special connection with number 786 |publisher=NDTV |date=6 December 2012 |accessdate=22 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913062714/http://movies.ndtv.com/bollywood/bollywoods-special-connection-with-number-786-609284 |archivedate=13 September 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150913062714/http://movies.ndtv.com/bollywood/bollywoods-special-connection-with-number-786-609284 |date=13 September 2015 }}</ref><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''जमीर'' | बादल |{{Sort|Chopra|[[रवि चोपडा]]}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''[[शोले (१९७५ चलचित्र)|शोले]]'' | जय (जयदेव) |{{Sort|Sippy|[[रमेश सिप्पी]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/?id=p8oM0k2UNzMC|title=Sholay, The Making of a Classic|last=Chopra|first=Anupama|authorlink=Anupama Chopra|year=2000|publisher=Penguin Books, India|isbn=0-14-029970-X}}</ref> |- ! scope="row" |''[[फरार]]'' | राजेश (राज) |{{Sort|Mukherjee|शङ्कर मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''छोटी सि बात'' | अतिथि उपस्थिति |{{Sort|Chatterjee|[[बासु चटर्जी]]}} | |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''चुप्पे चुप्के'' |सुकुमार सिन्हा / परिमाल त्रिपाठी |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''मिली'' | शेखर दयाल |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="5" |सन् १९७६ ! scope="row" |''दो अन्जाने'' | अमित रोय/नरेश दत्त |{{Sort|Guha|दुलाल गुहा}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''कभी कभी'' | अमिताभ मलहोत्रा |{{Sort|Chopra|[[यश चोपडा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/kabhi-kabhie-1976/article7109589.ece|title=Kabhie Kabhie (1976)|last=Salam|first=Ziya Us|work=The Hindu|date=16 April 2015|accessdate=26 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171211132618/http://www.thehindu.com/features/friday-review/kabhi-kabhie-1976/article7109589.ece|archive-date=11 December 2017|url-status=live}}</ref><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''हेरा फेरी'' | विजय / प्रहरी हिराचन्द |{{Sort|Mehra|प्रकाश मेहरा}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/hera-pheri-1976/article5221679.ece |title=Hera Pheri (1976) |last=Kohli |first=Suresh |work=The Hindu |date=10 October 2013 |accessdate=24 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014010517/http://www.thehindu.com/features/cinema/hera-pheri-1976/article5221679.ece |archivedate=14 October 2013 }}</ref> |- ! scope="row" |''अदालत'' | ठाकुर धर्म चन्द / राजु{{efn|name=double}} |{{Sort|Bedi|नरेन्द्र बेडी}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार-मनोनीत |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बालिका बधु'' | आवाज |{{Sort|तारुन मजुमदार}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="8" |सन् १९७७ ! scope="row" |''चरनदास'' | [[कव्वाली]] गायक |{{Sort|Thapa|बिएस थापा}} | "'देख लो" गीतमा विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;" |<ref name="unknown"/> |- ! scope="row" |''अमर अकबर आन्थोनी'' | आन्थोनी गोन्सालभेस |{{Sort|Desai|मनमोहन देसाई}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''इमान धर्म'' | अहमेद राजा |{{Sort|मुखर्जी|देश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''खून पसिना'' | शिव / टाइगर |{{Sort|कुमार|राकेश कुमार}} | |style="text-align: center;" |<ref name="produce">{{cite web |url=http://www.liveindia.com/amitabh/Filmography.html |title=Amitabh Bachchan filmography |publisher=Live India |accessdate=18 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150822161939/http://www.liveindia.com/amitabh/Filmography.html |archivedate=22 August 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150822161939/http://www.liveindia.com/amitabh/Filmography.html |date=22 August 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''शतरन्ज के खिलाडी'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Ray|[[सत्यजीत राय]]}} | |style="text-align: center;" |<ref name="वर्णनकर्ता">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/amitabh-bachchan-joins-krrish-3-star-cast/20130826.htm |title=Amitabh Bachchan joins Krrish 3 star cast |publisher=Rediff.com |date=26 August 2013 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304124341/http://www.rediff.com/movies/report/amitabh-bachchan-joins-krrish-3-star-cast/20130826.htm |archivedate= 4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''परवरिश'' | अमित |{{Sort|देसाई|मनमोहन देसाई}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''चला मुरारी हिरो बन्ने'' | उनी आफैं |{{Sort|Asrani|असरानी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''आलाप'' | आलोक प्रसाद |{{Sort|मुखर्जी|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="6" |सन् १०७८ ! scope="row" |''गङ्गा कि सौगन्ध'' | जीवा |{{Sort|Ahmed|सुलतान अहमद}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''कस्मे वादे'' | अमित / शङ्कर{{efn|name=double}} |{{Sort|Behl|रमेश बहल}} | |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/> |- ! scope="row" |''बेसरम'' | राम कुमार चन्द्र/प्रिन्स चन्द्रशेखर |{{Sort|Verma|देवेन वर्मा}} | |style="text-align: center;" |<ref name="produce"/> |- ! scope="row" |''त्रिशूल'' | विजय कुमार |{{Sort|Chopra|[[यश चोपडा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''डन'' | डन / विजय{{efn|name=double}} |{{Sort|Barot|चन्द्र बारोत}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/photos/the-real-shahenshah-of-bollywood-amitabh-bachchan-72-16167/slide/17 |title=The Real Shahenshah of Bollywood: Amitabh Bachchan @72 |publisher=NDTV |accessdate=21 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304065736/http://movies.ndtv.com/photos/the-real-shahenshah-of-bollywood-amitabh-bachchan-72-16167/slide/17 |archivedate=4 March 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304065736/http://movies.ndtv.com/photos/the-real-shahenshah-of-bollywood-amitabh-bachchan-72-16167/slide/17 |date=4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''मुकद्दर का सिकन्दर'' | सिकन्दर |{{Sort|Mehra|प्रकाश मेहरा}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="joshi"/> |- | rowspan="9" |सन् १९७९ ! scope="row" |''द ग्रेट ग्याम्बलर'' | जय / प्रहरी विजय{{efn|name=double}} |{{Sort|Samanta|शक्ति सामन्त}} | "दो लफ्जोँ कि"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/><br/> |- ! scope="row" |''गोल माल'' | उनी आफैं |{{Sort|मुखर्जी|ऋषिकेश मुखर्जी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''एहसास'' | उनी आफैं |{{Sort|Suri|सुरिन्दर सुरी}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://vimeo.com/83560431 |title=Ahsaas (1979) |publisher=Vimeo |accessdate=13 August 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160828200338/https://vimeo.com/83560431 |archivedate=28 August 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''जुर्माना'' | इन्दर सक्सेना |{{Sort|मुखर्जी|ऋषिकेश मुखर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''मञ्जिल'' | अजय चन्द्र |{{Sort|Chatterjee|बासु चटर्जी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''मिस्टर नटवरलाल'' | नटवरलाल / अभतार सिंह |{{Sort|कुमार|राकेश कुमार}} | "मेरे पास आओ"का पार्श्व गायक<br/>सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार — मनोनित<br/>सर्वश्रेष्ठ गायकको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''काला पत्थर'' | विजय पल सिंह |{{Sort|Chopra|[[यश चोपडा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="विजय"/><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''सुहाग'' | अमित कपुर |{{Sort|देसाई|मनमोहन देसाई}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''सिनेमा सिनेमा'' | उनी आफैं | {{Sort|शाह|कृष्ण शाह}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="4" |सन् १९८० ! scope="row" |''दो और दो पाँच'' | विजय/राम |{{Sort|कुमार|राकेश कुमार}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''दोस्ताना'' | विजय वर्मा |{{Sort|Khosla|राज खोशला}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="विजय"/><br/><ref name="joshi"/> |- ! scope="row" |''राम बलराम'' | बलराम सिंह |{{Sort|Anand|विजय आनन्द}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''शान'' | विजय कुमार |{{Sort|Sippy|रमेश सिप्पी}} | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="10" | सन् १९८१ ! scope="row" |''कमान्डर'' | ट्रक चालक |{{Sort|कुमार|राकेश कुमार}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''याराना'' | किशान कुमार |{{Sort|कुमार|राकेश कुमार}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बर्सात कि एक रात'' | अभिजित राय |{{Sort|Samanta|शक्ति सामन्त}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''अनुसन्धान'' | अभिजित राय |{{Sort|Samanta|शक्ति सामन्त}} | बङ्गला चलचित्र |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''नसीब'' | जोनी |{{Sort|Desai|मनमोहन देसाई}} | "चाल मेरे भाई"को पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''चश्मेबद्दूर'' | उनी आफैं |{{Sort|Paranjpye|[[सई परांजपे]]}} | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''लावारिस'' | हीरा |{{Sort|Mehra|प्रकाश मेहरा}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित<br/> "मेरे अन्गाने मेइन"को पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''सिलसिला'' | अमित मलहोत्रा |{{Sort|Chopra|[[यश चोपडा]]}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित<br/>पार्श्व गायक:<br/> "नीला आशमान"<br/>"रङ बर्से भिगे चुना, वाली " |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''कालिया'' | कल्लू / कालिया |{{Sort|Anand|तिन्नु आनन्द}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''वलायती बाबु'' | |{{Sort|कुमार|धर्म कुमार}} | विशेष उपस्थिति <br> पञ्जाबी चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- | rowspan="6" |सन् १९८२ ! scope="row" |''सत्ते पे सत्ता'' | रवि आनन्द / बाबु{{efn|name=double}} |{{Sort|Sippy|राज नारायण सिप्पी}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बेमिशाल'' | डाक्टर सुधिर रोय / अधिर रोय{{efn|name=double}} |{{Sort|Mukherjee|ऋषिकेश मुखर्जी}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''देश प्रेमी'' | मास्टर दिनानाथ / राजु{{efn|name=double}} |{{Sort|Desai|मनमोहन देसाई}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''नमक हलाल'' | अर्जुन सिंह |{{Sort|Mehra|प्रकाश मेहरा}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''खुद-दार'' | गोविन्द श्रीवास्तभ / छोटु उस्ताद |{{Sort|Tandon|रवि टन्डन}} | |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/> |- ! scope="row" |''शक्ति'' | विजय कुमार |{{Sort|Sippy|रमेश सिप्पी}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- | rowspan="5" |सन् १९८३ ! scope="row" |''नास्तिक'' | शङ्कर |{{Sort|Chakravorty|प्रमोद चक्रवर्ती}} | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''अन्धा कानुन'' | जान निस्सा अख्तर खान |{{Sort|Rao|ततिनेनी राम राओ}} |अतिथि उपस्थिति <br> सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Andha Kanoon (1983) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533280/Andha%20Kanoon |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=23 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411114301/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533280/Andha%20Kanoon |archivedate=11 April 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''महान'' | राना रणवीर / गुरू / प्रहरी शङ्कर{{efn|उनले ३ भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabh-bachchan-trivia/12/7936.html |title=15 unknown facts about Amitabh Bachchan |work=India Today |accessdate=28 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032046/http://indiatoday.intoday.in/gallery/amitabh-bachchan-trivia/12/7936.html |archivedate=17 November 2015 }}</ref>}} |एस रामनाथन | |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- ! scope="row" |''पुकार'' | रामदास |रमेश बेहल | "तु माइके मत जाइयो"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''कुली'' | इक्बाल ए खान |{{Sort|Desai|मनमोहन देसाई}} | |style="text-align: center;"|<ref name="number"/> |- | rowspan="6" |सन् १९८४ ! scope="row" |''इन्क्लाब'' | अमरनाथ |ततिनेनी राम राओ | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''खबरदार'' | अज्ञात |ततिनेनी राम राओ | अपूर्ण |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''कानून क्या करेगा'' | वर्णनकर्ता |मुकुल आनन्द | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''पान खाये सैयाँ हमार'' | उनी आफैं |सुजित कुमार | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''पेट प्यार और पाप'' | उनी आफैं |{{Sort|दुराई (निर्देशक)}} | अतिथि उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- ! scope="row" |''शराबी'' | भिक्की कपुर |प्रकाश मेहरा | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- | rowspan="3" |सन् १९८५ ! scope="row" |''गिरफ्तार'' | प्रहरी निरीक्षक करण कुमार खन्नम |प्रयाग राज | |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- ! scope="row" |''गुलामी'' | वर्णनकर्ता |जेपी दत्त | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''मर्द'' | Raju |मनमोहन देसाई | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- |सन् १९८६ ! scope="row" |''आखरी रास्ता'' | दाबिद द कोस्ता / विजय सान्दालिया{{efn|name=double}} |के भाग्यराज | |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- |सन् १९८७ ! scope="row" |''जलवा'' | उनी आफैं |पङ्कज प्रशार | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- | rowspan="5" |सन् १९८८ ! scope="row" |''कौन जीता कौन हारा'' | उनी आफैं |राकेश कुमार | विशेष उपस्थिति<br/>"जीवन प्यार बिना"को पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="unknown"/> |- ! scope="row" |''शहेनशाह'' | प्रहरी विजय कुमार श्रीवास्तव / शहेन्सा |तिन्नु आनन्द | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनिच |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''हिरो हिरालाल'' | उनी आफैं |केतन मेहता | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''गङ्गा जमुना सरस्वती'' | गङ्गा प्रसाद |मनमोहन देसाई | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''सूरमा भोपाली'' | प्रहरि निरीक्षक |जगदीप | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- | rowspan="4" |सन् १९८९ ! scope="row" |''तूफान'' | श्याम / तूफान{{efn|name=double}} |केतन देसाई | |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- ! scope="row" |''बतवारा'' | वर्णनकर्ता |जेपी दत्त | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''जादुगर'' | गोगम / गोगेश्वर |प्रकाश मेहरा | "पडोसन अपनी मुर्गी"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/> |- ! scope="row" |''मेँ आजाद हुँ'' | आजाद |तिन्नु आनन्द | "इत्ने बाजु"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- | rowspan="3" |सन् १९९० ! scope="row" |''अग्नीपथ'' | विजय दिनानाथ चौहान |मुकुल आनन्द | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार<br/>सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="bio">{{cite web|url=http://www.saavn.com/s/artist/amitabh-bachchan-bio/X6Dce0iJ7y0_ |title=Amitabh Bachchan Biography |publisher=Saavn |accessdate=19 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160414065211/http://www.saavn.com/s/artist/amitabh-bachchan-bio/X6Dce0iJ7y0_ |archivedate=14 April 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''क्रोध'' | उनी आफैं |शशिलाल के नायर | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''आज का अर्जुन'' | भिम |केसी बोकाडिया | |style="text-align: center;"| |- | rowspan="4" |सन् १९९१ ! scope="row" |''हम'' | टाइगर / शेखर मलहोत्रा |मुकुल आनन्द | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="sify"/><br/><ref name="bio"/> |- ! scope="row" |''अजूबा'' | अजूबा/जफ्फर अली रिजवान |शशि कपुर<br/>गेन्नादी वसिलयेभ | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchan-has-a-funny-story-about-shashi-kapoor-and-his-stick-of-discipline-632363 |title=Amitabh Bachchan has a funny story about Shashi Kapoor and his 'stick of discipline' |last=Roy |first=Gitanjali |publisher=NDTV |date=21 March 2013 |accessdate=19 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150913021514/http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchan-has-a-funny-story-about-shashi-kapoor-and-his-stick-of-discipline-632363 |archivedate=13 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''इन्द्रजीत'' | इन्द्रजीत |केभी राजू | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''अकेला'' | प्रहरी विजय वर्मा |रमेश सिप्पी | |style="text-align: center;"|<ref name="विजय"/> |- | rowspan="2" |सन् १९९२ ! scope="row" |''खुदा गवाह'' | बादशाह खान |मुकल आनन्द | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''जुल्म कि हुकुमत'' | वर्णनकर्ता |भरत रङ्गचारी | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- |सन् १९९३ ! scope="row" |''प्रोफेसर कि पडोसन'' | |शान्तिलाल सोनी | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref name="dyk"/> |- | rowspan="2" |सन् १९९४ ! scope="row" |''इन्सानियत'' | प्रहरी अमर |टोनी जुनेजा | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''आक्का'' | उनी आफैं |श्रीधर जोशी | विशेष उपस्थिति<br>मराठी चलचित्र |style="text-align: center;"| |- | rowspan="2" |सन् १९९६ ! scope="row" |''घातक'' | उनी आफैं |राजकुमार सन्तोषी | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''तेरे मेरे सपने'' | वर्णनकर्ता |जोय अगस्टिन | निर्माता |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- |सन् १९९७ ! scope="row" |''मृत्युदाता'' | डाक्टर रामप्रसाद घायल |{{Sort|कुमार|[[रमेहुल कुमार]]}} | निर्माता |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/> |- | rowspan="3" |सन् १९९८ ! scope="row" |''मेजर साहब'' | मेजर जसबिर सिंह रानम |तिन्नु आनन्द | निर्माता |style="text-align: center;"|<ref name="majorsaab">{{cite news|title=Major Saab (1998) |url=https://www.nytimes.com/movies/movie/475742/Major-Saab/cast |accessdate=10 March 2015 |work=The New York Times |publisher=Arthur Ochs Sulzberger, Jr. |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150402142550/https://www.nytimes.com/movies/movie/475742/Major-Saab/cast |archivedate= 2 April 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''बडे मियाँ छोटे मियाँ '' | प्रहरी सिंह / बडे मियाँ{{efn|name=double}} |डेभिड धावन | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''हिरो हिन्दुस्तानी'' | वर्णनकर्ता |अजिज सेजवाल | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- | rowspan="6" |सन् १९९९ ! scope="row" |''लाल बादशाह '' | लाल 'बादशाह' सिंह / रणवीर सिंह {{efn|name=double}} |केसी बोकडिया | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''सूर्यबंशम'' | ठाकुर भानु प्रताप सिंह / हीरा सिंह{{efn|name=double}} |इभिभी सत्यनारायण | "छोरी से"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बिवी नम्बर वान'' | उनी आफैं |डेभिड धवन | विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Biwi No. 1 (1999) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534076 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=29 September 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140831210805/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534076 |archivedate=31 August 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''हिन्दुस्तानकी कसम'' | कबीरा |विरू देवगन | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Taliculam |first=Sharmila |title=A clutch of cliches |url=http://www.rediff.com/movies/1999/jul/23hin.htm |accessdate=15 February 2015 |publisher=Rediff.com |date=23 July 1999 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303195221/http://www.rediff.com/movies/1999/jul/23hin.htm |archivedate= 3 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''कोहराम'' | बालवीर सिंह सोदी (देवराज हथोडा) / दादा भाइ |मेहुल कुमार | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''हेल्लो ब्रदर'' | भगवान् {{small|(स्वर)}} |[[सोहेल खान]] | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- |सन् २००० ! scope="row" |''मोहबतेँ'' | नारायण शङ्कर |[[आदित्य चोपडा]] | सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="Best">{{cite web|title=Amitabh Bachchan's best films in the last 10 years |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchans-best-films-in-the-last-10-years-628852 |publisher=NDTV |date=10 October 2012 |accessdate=18 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150914035812/http://movies.ndtv.com/bollywood/amitabh-bachchans-best-films-in-the-last-10-years-628852 |archivedate=14 September 2015 }}</ref><br/><ref name="bio"/> |- | rowspan="4" |सन् २००१ ! scope="row" |''एक रिस्ता: द बोन्ड अफ लभ'' | विजय कपुर |सुनिल दर्शन | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''लगान'' | वर्णनकर्ता |आशुतोष गोवारिकर | |style="text-align: center;"|<ref name="वर्णनकर्ता"/> |- ! scope="row" |''अक्स'' | प्रहरी निरीक्षक मनु वर्मा |राकेश ओम प्रकाश मेहरा | निर्माता<br>सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर समीक्षक पुरस्कार<br/> मनोनित—सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="aks">{{cite news |url=http://www.freepressjournal.in/aks-gave-me-my-french-beard-permanently-amitabh-bachchan/ |title='Aks' gave me my French beard permanently: Amitabh Bachchan |work=The Free Press Journal |date=14 July 2015 |accessdate=18 October 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151027044711/http://www.freepressjournal.in/aks-gave-me-my-french-beard-permanently-amitabh-bachchan/ |archivedate=27 October 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151027044711/http://www.freepressjournal.in/aks-gave-me-my-french-beard-permanently-amitabh-bachchan/ |date=27 October 2015 }}</ref><br/><ref name="produce"/> |- ! scope="row" |''कभी खुसी कभी गम...'' | यशवर्धन "यश" राइचन्द |[[करण जोहर]] | सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित<br/> "शाव शाव"का पार्श्व गायब |style="text-align: center;"|<ref name="Best"/> |- | rowspan="4" |सन् २००२ ! scope="row" |''आँखेँ'' | विजय सिंह राजपुत |विपुल अमरुतलाल शाह |सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''हम किसिसे कम नहीँ'' | डाक्टर रस्तोगी |डेभिड धवन | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''अग्नी वर्षा'' | देवराज |अर्जुन सजनानी |विशेष उपस्थिति |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''काँटे'' | यशवर्धन रामपाल 'मेजर' |सञ्जय गुप्ता | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Who is the surprise package of Kaante? |url=http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/27gupta.htm |last=Sukanya |first=Verma |publisher=Rediff.com |accessdate=22 July 2011 |date=27 July 2002 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021090412/http://www.rediff.com/entertai/2002/jul/27gupta.htm |archivedate=21 October 2012 }}</ref> |- | rowspan="6" |सन् २००३ ! scope="row" |''खुसी'' | वर्णनकर्ता |एसजे सूर्य | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''अर्मान'' | डाक्टर सिद्धार्थ सिन्हा |हनी इरानी | "आओ मिल्के गाये"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''मुम्बई से आया मेरे दोस्त'' | वर्णनकर्ता |अपूर्व लखिया | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''बुम'' | बडे मियाँ |काजीजाद गुस्ताद | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''बाघबान'' | राज मलहोत्रा |रवि चोपडा | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित<br/>"चली चली"<br/>"होली खेले"<br/>"मेँ यहा"का पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="Best"/><br/><ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/baghban-mw0001734201 |title=Original Soundtrack Baghban |publisher=[[AllMusic]] |accessdate=26 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160314084615/http://www.allmusic.com/album/baghban-mw0001734201 |archivedate=14 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''फन्टुस'' | वर्णनकर्ता |इम्तियाज पञ्जाबी | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- | rowspan="11" |सन् २००४ ! scope="row" |''खाके'' | डिसिपी अनन्त कुमार श्रीवास्तव |राजकुमार सन्तोषी | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार—मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="fare">{{cite episode|title=50th Filmfare Awards|series=Filmfare Awards|network=Star Plus|date=26 February 2005}}</ref> |- ! scope="row" |''अतेबार'' | डाक्टर रणवीर मलहोत्रा |बिक्रम भट्ट | "जिना हे"को पार्श्व गायक |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''रुद्राक्ष'' | वर्णनकर्ता |मणी शङ्कर | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''इन्साफ: द जस्टिस'' | वर्णनकर्ता |श्रेय श्रीवास्तव | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''देव'' | देव प्रताप सिंह |गोविन्द निहलानी | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/movie-review/733684.cms |title=Dev: Gujarat in Bollywood, finally |last=Gupta |first=Parul |work=The Times of India |date=11 June 2004 |accessdate=19 November 2007 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150408184017/http://timesofindia.indiatimes.com/movie-review/733684.cms |archivedate= 8 April 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''लक्ष्य'' | सुनिल दाम्ले |फरहान अख्तर | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2004/apr/08farhan.htm |title=Lakshya is about Hrithik, about finding yourself |publisher=Rediff.com |last=Ashraf |first=Syed Firdaus |date=8 April 2004 |accessdate=29 June 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110607050325/http://www.rediff.com/movies/2004/apr/08farhan.htm |archivedate= 7 June 2011 }}</ref> |- ! scope="row" |''दीवार'' | मेजर रणवीर कौल |मिलन लुथरिया | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2004/jun/27/features.review27 |title=Bombay meets Boy's Own |work=The Guardian |last=Kermode |first=Mark |date=27 June 2004 |accessdate=5 August 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140810181815/http://www.theguardian.com/theobserver/2004/jun/27/features.review27 |archivedate=10 August 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''कौन! हो गया ना...'' | राज चौहान |समिर कर्णिक | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|last=Verma |first=Sukanya |title=In the mood for romance? |url=http://www.rediff.com/movies/2004/jun/21kyun.htm |publisher=Rediff.com |date=21 June 2004 |accessdate=20 June 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120223211454/http://www.rediff.com/movies/2004/jun/21kyun.htm |archivedate=23 February 2012 }}</ref> |- ! scope="row" |''हम कौन हे?'' | मेजर फ्रान्क जोन विलियम्स / फ्रान्क जेम्स विलियम्स |रवि शर्मा शङ्कर | |style="text-align: center;"| |- ! scope="row" |''वीर-जार'' | चौधरी सुमेर सिंह |[[यश चोपडा]] | सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार - मनोनित |style="text-align: center;"|<ref name="fare"/> |- ! scope="row" |''अब तुम्हारे हवाले वतन साथियो'' | मेजर जेनरल अमरजीत सिंह |अनिल शर्मा | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/watan/20041122.htm |title=Amitabh: I'm trying to improve |last=N |first=Patcy |publisher=Rediff.com |date=22 November 2004 |accessdate=16 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117023619/http://www.rediff.com/movies/report/watan/20041122.htm |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- | rowspan="11" |सन् २००५ ! scope="row" |''ब्ल्याक'' | देवराज शहई |[[सञ्जय लीला भन्साली]] | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार<br/>सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर समीक्षक पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="black"/><br/><ref name="rani"/> |- ! scope="row" |''[[Waqt: The Race Against Time]]'' | Ishwarchand Thakur |{{Sort|Shah|[[Vipul Amrutlal Shah]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|last=Pandohar|first=Jaspreet|title=Waqt: The Race Against Time (2005)|url=https://www.bbc.co.uk/films/2005/04/20/waqt_2005_review.shtml|publisher=BBC|accessdate=30 August 2014|date=14 April 2005|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091006152845/http://www.bbc.co.uk/films/2005/04/20/waqt_2005_review.shtml|archivedate=6 October 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091006152845/http://www.bbc.co.uk/films/2005/04/20/waqt_2005_review.shtml |date=6 October 2009 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bunty Aur Babli]]'' | DCP Dashrath Singh |{{Sort|Ali|[[Shaad Ali]]}} | Nominated—Filmfare Award for Best Supporting Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |last=Joshi |first=Namrata |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |title=Bunty aur Babli |date=13 June 2005 |url=http://www.outlookindia.com/article/bunty-aur-babli/227633 |accessdate=7 May 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230121854/http://www.outlookindia.com/article/Bunty-Aur-Babli/227633 |archivedate=30 December 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141230121854/http://www.outlookindia.com/article/Bunty-Aur-Babli/227633 |date=30 December 2014 }}</ref><br/><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14137854&cid=2359 |title=51st Annual Filmfare Awards Nominees |publisher=Sify |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118232353/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14137854&cid=2359 |archivedate=18 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Parineeta (2005 film)|Parineeta]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Sarkar|[[Pradeep Sarkar]]}} | |style="text-align: center;"|<ref name="voice"/> |- ! scope="row" |''[[Paheli]]'' | Gadariya |{{Sort|Palekar|[[Amol Palekar]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/amitabh-bachchan-rejoices-10-years-of-srks-paheli_1619778.html |title=Amitabh Bachchan rejoices 10 years of SRK's 'Paheli'! |last=Dev |first=Anindita |publisher=Zee News |date=25 June 2015 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930144354/http://zeenews.india.com/entertainment/movies/amitabh-bachchan-rejoices-10-years-of-srks-paheli_1619778.html |archivedate=30 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sarkar (2005 film)|Sarkar]]'' | Subhash Nagre (Sarkar) |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | Nominated—Filmfare Award for Best Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/jun/30sarkar.htm |title=Sarkar is just Godfather, dumbed-down |last=Sen |first=Raja |authorlink=Raja Sen |publisher=Rediff.com |date=30 June 2005 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151026181826/http://www.rediff.com/movies/2005/jun/30sarkar.htm |archivedate=26 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Viruddh... Family Comes First]]'' | Vidhyadhar Patwardhan |{{Sort|Manjrekar|[[Mahesh Manjrekar]]}} | Also producer |style="text-align: center;"|<ref name="viruddh">{{cite web|title=Viruddh&nbsp;... Family Comes First |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508671/Viruddh |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117063624/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508671/Viruddh |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ramji Londonwaley]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Dayma|Sanjay Dayma}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/ramji-londonwaley-review-bollywood-pclvMchibfbih.html |title=Ramji Londonwaley |last=Adarsh |first=Taran |authorlink=Taran Adarsh |publisher=Sify |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118115003/http://www.sify.com/movies/ramji-londonwaley-review-bollywood-pclvMchibfbih.html |archivedate=18 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Dil Jo Bhi Kahey...]]'' | Shekhar Sinha |{{Sort|Sharma|[[Romesh Sharma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Dil Jo Bhi Kahey (2005) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509700/Dil%20Jo%20Bhi%20Kahey |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117024243/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509700/Dil%20Jo%20Bhi%20Kahey |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Amrithadhare]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Chandrashekhar|[[Nagathihalli Chandrashekhar]]}} | Special appearance <br> [[Cinema of Karnataka|Kannada film]] |style="text-align: center;"|<ref name="cameo">{{cite news|url=http://www.mid-day.com/photos/birthday-special-10-bollywood-actors-who-worked-in-regional-films/8412/88558 |title=Birthday special: 10 Bollywood actors who worked in regional films |work=Mid Day |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117031849/http://www.mid-day.com/photos/birthday-special-10-bollywood-actors-who-worked-in-regional-films/8412/88558 |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ek Ajnabee]]'' | Suryaveer Singh |{{Sort|Lakhia|[[Apoorva Lakhia]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2005/nov/11ek.htm |title=Amitabh Bachchan: Man On Fire |publisher=Rediff.com |date=11 November 2005 |accessdate=28 March 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114030342/http://www.rediff.com/movies/2005/nov/11ek.htm |archivedate=14 January 2013 }}</ref> |- | rowspan="5" |2006 ! scope="row" |''[[Family (2006 film)|Family]]'' | Viren Sahai |{{Sort|Santoshi|[[Rajकुमार Santoshi]]}} | Also producer |style="text-align: center;"|<ref name="Family1">{{cite web|title=Family – Ties of Blood (2006) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54503/Family%20-%20Ties%20of%20Blood |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=16 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714144049/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54503/Family%20-%20Ties%20of%20Blood |archivedate=14 July 2014 }}</ref><br/><ref name="Family2">{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-02-19/news/27472122_1_ab-corp-co-production-deal-bengali-film|title=Big B plans big for ABCL revival|last=Nag|first=Ashoke|work=The Economic Times|date=19 February 2005|accessdate=16 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151011133546/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-02-19/news/27472122_1_ab-corp-co-production-deal-bengali-film|archive-date=11 October 2015|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151011133546/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-02-19/news/27472122_1_ab-corp-co-production-deal-bengali-film |date=11 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Darna Zaroori Hai]]'' | Sunil Khanna |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | Appeared in one segment |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-of-darna-zaroori-hai-amitabh-bachchan-mallika-sherawat-anil-kapoor/1/191427.html |title=Ho hum horror |last=Chopra |first=Anpama |work=India Today |date=15 May 2006 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117015422/http://indiatoday.intoday.in/story/movie-review-of-darna-zaroori-hai-amitabh-bachchan-mallika-sherawat-anil-kapoor/1/191427.html |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kabhi Alvida Naa Kehna]]'' | Samarjit Talwar |{{Sort|Johar|[[Karan Johar]]}} | Nominated—Filmfare Award for Best Supporting Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Kabhi Alvida Naa Kehna (2006) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509037 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=18 May 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141213020958/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/509037 |archivedate=13 December 2014 }}</ref><br/><ref>{{cite web |url=http://goodtimes.ndtv.com/tv-shows/happy-birthday-amitabh-bachchan-107 |title=Happy Birthday Amitabh Bachchan |publisher=[[NDTV Good Times]] |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117033120/http://goodtimes.ndtv.com/tv-shows/happy-birthday-amitabh-bachchan-107 |archivedate=17 November 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117033120/http://goodtimes.ndtv.com/tv-shows/happy-birthday-amitabh-bachchan-107 |date=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ganga (2006 film)|Ganga]]'' | Thakur विजय Singh |{{Sort|Chaddha|Abhishek Chaddha}} | [[Bhojpuri cinema|Bhojpuri film]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Salam|first=Ziya Us|title=A feast from the East|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/07/stories/2005100702270100.htm|accessdate=16 February 2015|work=The Hindu|date=7 October 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20170720142950/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/07/stories/2005100702270100.htm|archive-date=20 July 2017|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Baabul (2006 film)|Baabul]]'' | Balraj Kapoor |{{Sort|Chopra|[[Ravi Chopra]]}} | Also playback singer for "Come On" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/ravi-chopras-death-fills-amitabh-bachchan-with-grief-sorrow-695200 |title=Ravi Chopra's Death Fills Amitabh Bachchan With Grief, Sorrow |publisher=NDTV |date=13 November 2014 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923232143/http://movies.ndtv.com/bollywood/ravi-chopras-death-fills-amitabh-bachchan-with-grief-sorrow-695200 |archivedate=23 September 2015 }}</ref><br/><ref>{{cite web |url=http://gaana.com/album/baabul |title=Baabul |publisher=Gaana.com |accessdate=26 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151031171101/http://gaana.com/album/baabul |archivedate=31 October 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151031171101/http://gaana.com/album/baabul |date=31 October 2015 }}</ref> |- | rowspan="10" |2007 ! scope="row" |''[[Eklavya: The Royal Guard]]'' | Eklavya |{{Sort|Chopra|[[Vidhu Vinod Chopra]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/eklavya-review-bollywood-pclwl6caieghg.html |title=Review: Eklavya |last=Gahlot |first=Deepa |publisher=Sify |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118183716/http://www.sify.com/movies/eklavya-review-bollywood-pclwl6caieghg.html |archivedate=18 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Nishabd]]'' | विजय Anand |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article3192995.ece|title=Star-struck in Munnar|authors=K Rajeev कुमार and Ravi K Chandran|work=The Hindu|date=20 May 2006|accessdate=20 May 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224230407/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/starstruck-in-munnar/article3192995.ece|archive-date=24 December 2018}}</ref> |- ! scope="row" |''Ek Krantiveer: Vasudev Balwant Phadke'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Ahire|[[Gajendra Ahire]]}} | Marathi film |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''[[Cheeni Kum]]'' | Buddhadev Gupta |{{Sort|Balki|[[R. Balki]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2007/may/25cheeni.htm |title=BigB-ittersweet Symphony |last=Sen |first=Raja |authorlink=Raja Sen |publisher=Rediff.com |date=25 May 2007 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924144359/http://www.rediff.com/movies/2007/may/25cheeni.htm |archivedate=24 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Shootout at Lokhandwala]]'' | Advocate Dhingra |{{Sort|Lakhia|[[Apoorva Lakhia]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Shootout-At-Lokhandwala/movie-review/2075070.cms |title=Shootout At Lokhandwala Movie Review |last=Kazmi |first=Nikhat |authorlink=Nikhat Kazmi |work=The Times of India |date=26 May 2007 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160704194439/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/Shootout-At-Lokhandwala/movie-review/2075070.cms |archivedate= 4 July 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Swami (2007 film)|Swami]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Acharya|[[Ganesh Acharya]]}} | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''[[Jhoom Barabar Jhoom]]'' | Sutradhar |{{Sort|Ali|[[Shaad Ali]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Jhoom Barabar Jhoom (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65077/Jhoom%20Barabar%20Jhoom |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=30 January 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117030651/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65077/Jhoom%20Barabar%20Jhoom |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Aag (2007 film)|Aag]]'' | Babban Singh |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/an-insincere-tribute-to-evergreen-sholay-film-review/article1902995.ece|title=An insincere tribute to evergreen 'Sholay' Film Review|last=Salam|first=Ziya Us|work=The Hindu|date=1 September 2007|accessdate=15 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224230452/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/An-insincere-tribute-to-evergreen-lsquoSholayrsquo-Film-Review/article14826800.ece|archive-date=24 December 2018}}</ref> |- ! scope="row" |''[[The Last Lear]]'' | Harish Mishra |{{Sort|Ghosh|[[Rituparno Ghosh]]}} | English language film |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Dhaliwal |first=Nirpal |title=The most god-awful film I have ever seen in any genre, anywhere in the world |url=https://www.theguardian.com/film/2008/sep/22/bollywood |accessdate=23 January 2015 |work=The Guardian |date=23 September 2008 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123213118/http://www.theguardian.com/film/2008/sep/22/bollywood |archivedate=23 January 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Om Shanti Om]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Khan|[[Farah Khan]]}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Om Shanti Om (2007) |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54373 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=18 May 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141025045139/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54373 |archivedate=25 October 2014 }}</ref> |- | rowspan="5" |2008 ! scope="row" |''[[Jodhaa Akbar]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Gowariker|[[Ashutosh Gowariker]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Big-B-in-Jodhaa-Akbar/articleshow/2692661.cms|title=Big B in Jodhaa Akbar|work=The Times of India|date=12 January 2008|accessdate=15 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224230348/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Big-B-in-Jodhaa-Akbar/articleshow/2692661.cms|archive-date=24 December 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Yaar Meri Zindagi]]'' | Dr. Ajay Singh |{{Sort|Gupta|Ashok Gupta}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/home/out-at-last-big-b-starrer-yaar-meri-zindagi-releases-after-37-years_434792.html |title=Out at last! Big B starrer 'Yaar Meri Zindagi' releases after 37 years |publisher=Zee News |date=5 April 2008 |accessdate=3 June 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140606224224/http://zeenews.india.com/home/out-at-last-big-b-starrer-yaar-meri-zindagi-releases-after-37-years_434792.html |archivedate= 6 June 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bhoothnath]]'' | Kailash Nath a.k.a. Bhoothnath |{{Sort|Sharma|[[Vivek Sharma]]}} | Also playback singer for "Mere Buddy" and "Chalo Jaane Do" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2008/may/09bhoot.htm |title=Bhoothnath cries too much |last=Sen |first=Raja |authorlink=Raja Sen |publisher=Rediff.com |date=9 May 2008 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304101949/http://www.rediff.com/movies/2008/may/09bhoot.htm |archivedate= 4 March 2016 }}</ref><br/><ref>{{cite web|url=http://www.saavn.com/s/album/hindi/Bhoothnath-2008/A1ktZLj9IgE_ |title=Bhoothnath |publisher=Saavn |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117022611/http://www.saavn.com/s/album/hindi/Bhoothnath-2008/A1ktZLj9IgE_ |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sarkar Raj]]'' | Subhash Nagre (Sarkar) |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/masands-verdict-sarkar-raj-is-punishingly-slow/ |title=Masand's Verdict: Sarkar Raj is punishingly slow |last=Masand |first=Rajeev |authorlink=Rajeev Masand |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304093029/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/masands-verdict-sarkar-raj-is-punishingly-slow/ |archivedate=4 March 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304093029/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/masands-verdict-sarkar-raj-is-punishingly-slow/ |date=4 March 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[God Tussi Great Ho]]'' | [[God]] |{{Sort|Jaffrey|Rumi Jaffrey}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-to-Amitabh-Bachchan-Actors-who-played-God/photostory/48902901.cms |title=Katrina Kaif to Amitabh Bachchan: Actors who played God |work=The Times of India |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015194218/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/Katrina-Kaif-to-Amitabh-Bachchan-Actors-who-played-God/photostory/48902901.cms |archivedate=15 October 2015 }}</ref> |- | rowspan="4" |2009 ! scope="row" |''[[Delhi-6]]'' | Dadaji |{{Sort|Mehra|[[Rakeysh Omprakash Mehra]]}} | Special appearance<br/>Also playback singer for "Noor" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-to-star-in-rakeysh-mehra-s-next/story-CmS9XGpDPIezuBHNcGkcVI.html |title=Amitabh Bachchan to star in Rakeysh Mehra's next |last=Kotwani |first=Hiren |work=Hindustan Times |date=13 January 2011 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117015447/http://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-to-star-in-rakeysh-mehra-s-next/story-CmS9XGpDPIezuBHNcGkcVI.html |archivedate=17 November 2015 }}</ref><br/><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/music/reviews/56bd |title=A R Rahman Delhi - 6 Review |first=Tajpal |last=Rathore |publisher=BBC |date=6 March 2009 |accessdate=30 May 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131107213925/http://www.bbc.co.uk/music/reviews/56bd |archivedate= 7 November 2013 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Zor Lagaa Ke...Haiya!]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Joshi|Girish Girija Joshi}} | |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''[[Aladin (film)|Aladin]]'' | [[Jinn|Genius]] |{{Sort|Ghosh|[[Sujoy Ghosh]]}} | Also playback singer for<br/>"Genie Rap"<br/>"O re Sawariya" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |last=Chopra |first=Anupama |url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/aladin-447 |title=Aladin Review |publisher=NDTV |date=30 October 2009 |accessdate=20 February 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131008171821/http://movies.ndtv.com/movie-reviews/aladin-447 |archivedate=8 October 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131008171821/http://movies.ndtv.com/movie-reviews/aladin-447 |date=8 October 2013 }}</ref><br/><ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/music-review-aladin/story-AlCjqEQG5h9zvVRH2YnhkN.html |title=Music review: Aladin |last=Kher |first=Ruchika |work=Hindustan Times |date=29 September 2009 |accessdate=26 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117021102/http://www.hindustantimes.com/entertainment/music-review-aladin/story-AlCjqEQG5h9zvVRH2YnhkN.html |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Paa (film)|Paa]]'' | Auro |{{Sort|Balki|[[R. Balki]]}} | National Film Award for Best Actor<br/>Filmfare Award for Best Actor<br/>Also producer<br/>Also playback singer for "Mere Paa" |style="text-align: center;"|<ref name="paa1">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Big-B-wins-National-Award-for-Paa/articleshow/6559599.cms|title=Big B wins National Award for Paa|work=The Times of India|date=15 September 2010|accessdate=17 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171130072935/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Big-B-wins-National-Award-for-Paa/articleshow/6559599.cms|archive-date=30 November 2017|url-status=live}}</ref><br/><ref name="koral">{{cite book|url=https://books.google.com/?id=rnVvAwAAQBAJ&pg=PT96&lpg=PT96&dq=ab+corp+buddha+hoga+tera+baap#v=onepage&q=ab%20corp%20buddha%20hoga%20tera%20baap&f=false|last=Dasgupta|first=Koral|title=POWER OF A COMMON MAN: Connecting With Consumers The Srk Way|isbn=978-93-84030-15-5|publisher=Westland|year=2014|page=96}}</ref><br/><ref name="paa2">{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/776/ |title=Winners of 55th Idea Filmfare Awards 2009 |publisher=Bollywood Hungama |date=27 February 2010 |accessdate=22 January 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203075020/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/776/ |archivedate= 3 February 2014 }}</ref><br/><ref name="paa3">{{cite web|url=http://movies.rediff.com/report/2009/nov/17/music-review-paa.htm |title=Paa has artistic music |last=Pal |first=Chandrima |publisher=Rediff.com |date=17 November 2009 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117030308/http://movies.rediff.com/report/2009/nov/17/music-review-paa.htm |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- | rowspan="3" |2010 ! scope="row" |''[[Rann (film)|Rann]]'' | विजय Harshwardhan Malik |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://hollywoodreporter.com/review/rann-film-review-29253 |title=Rann -- Film Review |last=Lovece |first=Frank |work=[[The Hollywood Reporter]] |date=14 October 2010 |accessdate=13 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924213847/https://hollywoodreporter.com/review/rann-film-review-29253 |archivedate=24 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Teen Patti (film)|Teen Patti]]'' | Prof. Venkat Subramanium |{{Sort|Yadav|[[Leena Yadav]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|title=Teen Patti |last=Kazmi |first=Nikhat |authorlink=Nikhat Kazmi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Teen-Patti/movie-review/5616030.cms |date=25 February 2010 |work=The Times of India |accessdate=21 October 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120823043733/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Teen-Patti/movie-review/5616030.cms |archivedate=23 August 2012 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kandahar (2010 film)|Kandahar]]'' | Lokanatha Sharma |{{Sort|Ravi|[[Major Ravi]]}} | [[Malayalam cinema|Malayalam film]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-review-kandahar/20101217.htm |title=Big B, Mohanlal shine in Kandahar |last=George |first=Meghna |publisher=Rediff.com |date=17 December 2010 |accessdate=13 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117025710/http://www.rediff.com/movies/report/south-review-kandahar/20101217.htm |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- | rowspan="3" |2011 ! scope="row" |''[[Bbuddah... Hoga Terra Baap]]'' | विजय 'Vijju' Malhotra |{{Sort|Jagannadh|[[Puri Jagannadh]]}} | Also producer<br/>Also playback singer for song "Bbuddah Hoga Terra Baap" |style="text-align: center;"|<ref name="koral"/><br/><ref name="bbuddah1">{{cite web|url=http://www.saavn.com/s/album/hindi/Bbuddah-Hoga-Terra-Baap-2011/2NBhgrwIkUQ_ |title=Bbuddah&nbsp;... Hoga Terra Baap |publisher=Saavn |accessdate=18 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117031737/http://www.saavn.com/s/album/hindi/Bbuddah-Hoga-Terra-Baap-2011/2NBhgrwIkUQ_ |archivedate=17 November 2015 }}</ref><br/><ref name="bbuddah2">{{cite web |url=http://www.ibnlive.com/news/india/shahrukh-khan-surviving-on-pain-killers-378074.html |title=Shahrukh Khan surviving on pain killers |publisher=CNN-IBN |date=21 June 2011 |accessdate=12 March 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151030074137/http://www.ibnlive.com/news/india/shahrukh-khan-surviving-on-pain-killers-378074.html |archivedate=30 October 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151030074137/http://www.ibnlive.com/news/india/shahrukh-khan-surviving-on-pain-killers-378074.html |date=30 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Aarakshan]]'' | Prabhakar Anand |{{Sort|Jha|[[Prakash Jha]]}} | Nominated—Filmfare Award for Best Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|title=Will Aarakshan draw in the crowds? |url=http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm |publisher=Rediff.com |accessdate=4 April 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150203184214/http://www.rediff.com/movies/report/will-aarakshan-draw-in-the-crowds/20110801.htm |archivedate= 3 February 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ra.One]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Sinha|[[Anubhav Sinha]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/After-Rajinikanth-SRK-turns-to-Big-B/articleshow/10253719.cms|title=After Rajinikanth, SRK turns to Big B|last=Shah|first=Kunal M|work=The Times of India|date=6 October 2011|accessdate=30 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227152432/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/After-Rajinikanth-SRK-turns-to-Big-B/articleshow/10253719.cms|archive-date=27 December 2017|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="5" |2012 ! scope="row" |''[[Kahaani]]'' | |{{Sort|Ghosh|[[Sujoy Ghosh]]}} | Playback singer for song "[[Ekla Chalo Re]]" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/music/music-reviews/Kahaani/articleshow/12080699.cms?referral=PM |title=''Kahaani'' music review |newspaper=The Times of India |author=Mumbai Mirror |accessdate=15 May 2012 |date=29 February 2012 |author-link=Mumbai Mirror }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Mr. Bhatti on Chutti]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Razdan|[[Karan Razdan]]}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=https://in.news.yahoo.com/big-bs-special-appearance-mr-bhatti-chutti-050230124.html |title=Big B's special appearance in MR. BHATTI ON CHUTTI |publisher=[[Yahoo! News]] |date=15 June 2011 |accessdate=12 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117032322/https://in.news.yahoo.com/big-bs-special-appearance-mr-bhatti-chutti-050230124.html |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Department (film)|Department]]'' | Sarjerao Gaikwad |{{Sort|Varma|[[Ram Gopal Varma]]}} | |style="text-align: center;"|<ref> {{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/previews/bollywood/Department/articleshow/12607941.cms?referral=PM|title=Department|work=The Times of India|date=10 April 2012|accessdate=13 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224230501/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/previews/bollywood/Department/articleshow/12607941.cms?referral=PM|archive-date=24 December 2018|url-status=live}} </ref> |- ! scope="row" |''[[Bol Bachchan]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Shetty|[[Rohit Shetty]]}} | Playback singer and appeared in song "Bol Bachchan" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/music/music-review-bol-bachchan-625993 |title=Music Review: Bol Bachchan |publisher=NDTV |date=23 June 2012 |accessdate=12 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151117014727/http://movies.ndtv.com/music/music-review-bol-bachchan-625993 |archivedate=17 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[English Vinglish]]'' |Passenger in the aeroplane |{{Sort|Shinde|[[Gauri Shinde]]}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |title=Amitabh to do a cameo in 'English Vinglish' |url=http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-to-do-a-cameo-in-english-vinglish-423481.html |publisher=CNN-IBN |date=29 November 2011 |accessdate=1 January 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160123210748/http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-to-do-a-cameo-in-english-vinglish-423481.html |archivedate=23 January 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160123210748/http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-to-do-a-cameo-in-english-vinglish-423481.html |date=23 January 2016 }}</ref> |- | rowspan="6" |2013 ! scope="row" |''[[The Great Gatsby (2013 film)|The Great Gatsby]]'' | Meyer Wolfsheim |{{Sort|Luhrmann|[[Baz Luhrmann]]}} | Special appearance<br/>[[Cinema of the United States|English film]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/8749778/Bollywood-legend-Amitabh-Bachchan-to-make-Hollywood-debut-in-The-Great-Gatsby.html |title=Bollywood legend Amitabh Bachchan to make Hollywood debut in The Great Gatsby |last=Henderson |first=Barney |work=Telegraph |date=8 September 2011 |accessdate=9 September 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110908160423/http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/8749778/Bollywood-legend-Amitabh-Bachchan-to-make-Hollywood-debut-in-The-Great-Gatsby.html |archivedate= 8 September 2011 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Bombay Talkies (film)|Bombay Talkies]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Kashyap|[[Anurag Kashyap]]}} | Special appearance on segment "Murabba" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Srivastava |first=Priyanka |title=Big B shoots for Kashyap's short story |url=http://indiatoday.intoday.in/story/big-b-shoots-for-kashyaps-short-story/1/242443.html |work=India Today |date=16 January 2012 |accessdate=28 January 2012 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130116082451/http://indiatoday.intoday.in/story/big-b-shoots-for-kashyaps-short-story/1/242443.html |archivedate=16 January 2013 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Satyagraha (film)|Satyagraha]]'' | Dwarka Anand |{{Sort|Jha|[[Prakash Jha]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077 |title='Satyagraha' review: A mission left unaccomplished |accessdate=17 February 2014 |last=Sengar |first=Resham |date=30 August 2013 |work=Daily News and Analysis |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222083637/http://www.dnaindia.com/entertainment/review-satyagraha-review-a-mission-left-unaccomplished-1882077 |archivedate=22 February 2014 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Boss (2013 Hindi film)|Boss]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|D'Souza|Anthony D'Souza}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |url=http://archives.deccanchronicle.com/130902/entertainment-bollywood/article/amitabh-bachchan-introduce-akshays-character-boss |title=Amitabh Bachchan to introduce Akshay's character in 'Boss' |work=[[Deccan Chronicle]] |date=2 September 2013 |accessdate=12 October 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151119054657/http://archives.deccanchronicle.com/130902/entertainment-bollywood/article/amitabh-bachchan-introduce-akshays-character-boss |archivedate=19 November 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151119054657/http://archives.deccanchronicle.com/130902/entertainment-bollywood/article/amitabh-bachchan-introduce-akshays-character-boss |date=19 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Krrish 3]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Roshan|[[Rakesh Roshan]]}} | |style="text-align: center;"|<ref name="वर्णनकर्ता"/> |- ! scope="row" |''[[Mahabharat (2013 film)|Mahabharat]]'' | [[Bhishma]] {{small|(voice)}} |{{Sort|Khan|Amaan Khan}} | [[List of Indian animated feature films|Animated film]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |last=Pathak |first=Ankur |title=Deepti Naval is Kunti in Mahabharat |url=http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms |work=[[Mumbai Mirror]] |date=8 October 2013 |accessdate=12 February 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131011030553/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms |archivedate=11 October 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011030553/http://www.mumbaimirror.com/entertainment/bollywood/Deepti-Naval-is-Kunti-in-Mahabharat/articleshow/23661825.cms |date=11 October 2013 }}</ref> |- | rowspan="3" |2014 ! scope="row" |''[[Bhoothnath Returns]]'' | Khailash Nath a.k.a. Bhoothnath |{{Sort|Tiwari|[[Nitesh Tiwari]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/make-bhootnath-returns-tax-free-poll-panel-urged-114042200500_1.html |title=Make 'Bhootnath Returns' tax free, poll panel urged |work=[[Business Standard]] |date=22 April 2014 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924131058/http://www.business-standard.com/article/news-ians/make-bhootnath-returns-tax-free-poll-panel-urged-114042200500_1.html |archivedate=24 September 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Manam (film)|Manam]]'' | Pratap |{{Sort|कुमार|[[Vikram कुमार]]}} | Special appearance <br>[[Telugu cinema|Telugu film]] |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Amitabh-Bachchan-cameo-in-Manam/articleshow/34318423.cms |title=Amitabh Bachchan cameo in Manam |work=The Times of India |date=27 April 2014 |accessdate=6 February 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6W8T2km9w?url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Amitabh-Bachchan-cameo-in-Manam/articleshow/34318423.cms |archivedate=6 February 2015 |url-status=live }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Kochadaiiyaan]]'' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Ashwin|[[Soundarya R. Ashwin]]}} | Hindi version |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web|url=http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/movie-review-rajinikanth-dazzles-in-kochadaiiyaan-with-master-strokes-2014-05-22-1.550044|title=Movie review: Rajinikanth dazzles in 'Kochadaiiyaan' with master strokes|archive-url=https://web.archive.org/web/20140522195134/http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/movie-review-rajinikanth-dazzles-in-kochadaiiyaan-with-master-strokes-2014-05-22-1.550044|work=Emirates247|date=22 May 2014|archive-date=22 May 2014}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140522195134/http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/movie-review-rajinikanth-dazzles-in-kochadaiiyaan-with-master-strokes-2014-05-22-1.550044 |date=2014-05-22 }}</ref> |- | rowspan="3" |2015 ! scope="row" |''[[Shamitabh]]'' | Amitabh Sinha |{{Sort|Balki|[[R. Balki]]}} | Also producer<br/>Also playback singer for song "Piddly" |style="text-align: center;"|<ref name="shamitabh1">{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/shamitabh-movie-review-swings-between-being-intelligent-and-banal/ |title='Shamitabh' movie review: Amitabh Bachchan's voice powers the movie |last=Gupta |first=Shubhra |work=The Indian Express |date=9 February 2015 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170120080935/http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/shamitabh-movie-review-swings-between-being-intelligent-and-banal/ |archivedate=20 January 2017 }}</ref><br/><ref name="shamitabh2">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-amitabh-bachchan-sings-about-piddly-in-new-shamitabh-song-2048423 |title=Amitabh Bachchan sings about 'Piddly' in new Shamitabh song |work=Daily News and Analysis |date=31 December 2014 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151118152810/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-amitabh-bachchan-sings-about-piddly-in-new-shamitabh-song-2048423 |archivedate=18 November 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Hey Bro]]'' | |{{Sort|Chandok|Ajay Chandhok}} | Special appearance in song "Birju" |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|last=Rodricks|first=Allan Moses|title=A double take on twins|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/a-double-take-on-twins/article6933010.ece|work=The Hindu|date=25 February 2015|accessdate=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180212085516/http://www.thehindu.com/features/metroplus/a-double-take-on-twins/article6933010.ece|archive-date=12 February 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Piku]]'' | Bhashkor Banerjee |{{Sort|Sircar|[[Shoojit Sircar]]}} | National Film Award for Best Actor<br>Filmfare Critics Award for Best Actor<br>Nominated—Filmfare Award for Best Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |title=63rd National Film Awards: List of winners |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/63rd-National-Film-Awards-List-of-winners/articleshow/51580133.cms |work=The Times of India |date=28 March 2013 |accessdate=28 March 2016 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/6gO28YlM6?url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/63rd-National-Film-Awards-List-of-winners/articleshow/51580133.cms |archivedate=30 March 2016 }}</ref><br/><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/05/08/movies/review-in-piku-amitabh-bachchan-plays-a-dad-to-deepika-padukone.html?_r=0 |title=Review: In 'Piku,' Amitabh Bachchan Plays a Dad to Deepika Padukone |last=Saltz |first=Rachel |work=The New York Times |date=7 May 2015 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150511054555/http://www.nytimes.com/2015/05/08/movies/review-in-piku-amitabh-bachchan-plays-a-dad-to-deepika-padukone.html?_r=0 |archivedate=11 May 2015 }}</ref><br/><ref>{{cite news|title=Full list of winners of the 61st Britannia Filmfare Awards |url=http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html |work=Filmfare |date=15 January 2016 |accessdate=16 January 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316165017/http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html |archivedate=16 March 2016 }}</ref><br/><ref>{{cite news |title=Nominations for the 61st Britannia Filmfare Awards |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html |accessdate=24 January 2016 |work=Filmfare |date=11 January 2016 |url-status=live |archiveurl=https://www.webcitation.org/6gO32fdDO?url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-61st-britannia-filmfare-awards-11809.html |archivedate=30 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2016 ! scope="row" |''[[Wazir (film)|Wazir]]'' | Pandit Omkarnath Dhar |{{Sort|Nambiar|[[Bejoy Nambiar]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/bollywood/wazir-trailer-amitabh-farhan-are-as-mysterious-and-intriguing-as-a-game-of-chess-2278800.html |title=Wazir trailer: Amitabh, Farhan are as mysterious and intriguing as a game of chess |last=Ramakrishnan |first=Swetha |publisher=Firstpost |date=4 June 2015 |accessdate=11 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151030022151/http://www.firstpost.com/bollywood/wazir-trailer-amitabh-farhan-are-as-mysterious-and-intriguing-as-a-game-of-chess-2278800.html |archivedate=30 October 2015 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Ki & Ka]]'' | उनी आफैं |{{Sort|Balki|[[R. Balki]]}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-Ki-and-Ka-bold-of-R-Balki/articleshow/51569422.cms |title=Amitabh Bachchan: 'Ki and Ka' bold of R. Balki |work=The Times of India |date=27 March 2016 |accessdate=19 April 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160405204244/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-Ki-and-Ka-bold-of-R-Balki/articleshow/51569422.cms |archivedate= 5 April 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Te3n]]'' | John Biswas |{{Sort|Dasgupta|[[Ribhu Dasgupta]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.livemint.com/Leisure/S5QsLkoZu5bSfbvWfOg41J/Film-review-Te3n.html |title=Film review: Te3n |last=Bhatia |first=Uday |work=Mint |date=10 June 2016 |accessdate=13 June 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160613081510/http://www.livemint.com/Leisure/S5QsLkoZu5bSfbvWfOg41J/Film-review-Te3n.html |archivedate=13 June 2016 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Pink (2016 film)|Pink]]'' | Deepak Sehgall | {{Sort|Chowdhury|[[Aniruddha Roy Chowdhury]]}} | Nominated—Filmfare Award for Best Actor |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/pink-film-review/article9110793.ece |title=Pink: The girls are alright, but the boys? |last=Joshi |first=Namrata |work=The Hindu |date=15 September 2016 |accessdate=30 October 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160927221958/http://www.thehindu.com/features/cinema/pink-film-review/article9110793.ece |archivedate=27 September 2016 }}</ref><br><ref>{{cite web|title=62nd Jio Filmfare Awards 2017 Nominations |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-62nd-jio-filmfare-awards-17987.html |work=Filmfare |date=9 January 2017 |accessdate=13 January 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170113122217/http://www.filmfare.com/news/nominations-for-the-62nd-jio-filmfare-awards-17987.html |archivedate=13 January 2017 }}</ref> |- | rowspan="4" | 2017 ! scope="row" |''[[The Ghazi Attack]]'' | वर्णनकर्ता | {{Sort|Reddy|Sankalp Reddy}} | Hindi version |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/the-ghazi-attack-chiranjeevi-and-suriya-turn-वर्णनकर्ताs-for-rana-daggubati-film-4495669/ |title=The Ghazi Attack: Chiranjeevi and Suriya turn वर्णनकर्ताs for Rana Daggubati film |work=The Indian Express |date=28 January 2017 |accessdate=24 February 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170213164452/http://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/the-ghazi-attack-chiranjeevi-and-suriya-turn-वर्णनकर्ताs-for-rana-daggubati-film-4495669/ |archivedate=13 February 2017 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Begum Jaan]]'' | वर्णनकर्ता | {{Sort|Mukherji|[[Srijit Mukherji]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Amitabh-Bachchan-to-lend-his-voice-for-the-opening-sequence-of-the-Vidya-Balan-starrer-Begum-Jaan/articleshow/57572794.cms|title=Amitabh Bachchan to lend his voice for the opening sequence of the Vidya Balan-starrer 'Begum Jaan'|last=Coutinho|first=Natasha|work=The Times of India|date=10 March 2017|accessdate=10 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170310201709/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/amitabh-bachchan-to-lend-his-voice-for-the-opening-sequence-of-the-vidya-balan-starrer-begum-jaan/articleshow/57572794.cms|archive-date=10 March 2017|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sarkar 3]]'' | Subhash Nagre (Sarkar) | {{Sort|Varma|Ram Gopal Varma}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/sarkar-3-movie-review-amitabh-bachchan-leads-a-dysfunctional-family-to-trouble/story-aoBo1ZI8yA0XBmnWhk1jaJ.html |title=Sarkar 3 movie review: Amitabh Bachchan leads a dysfunctional family to trouble |last=Vats |first=Rohit |publisher=Hindustan Times |date=12 May 2017 |accessdate=12 May 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170512014021/http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/sarkar-3-movie-review-amitabh-bachchan-leads-a-dysfunctional-family-to-trouble/story-aoBo1ZI8yA0XBmnWhk1jaJ.html |archivedate=12 May 2017 }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Firangi]]'' | वर्णनकर्ता | {{Sort|Dhingra|Rajiv Dhingra}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/kapil-sharma-thanks-amitabh-bachchan-for-lending-his-voice-to-firangi/story-nHK68BBXmCdpYnDgG9ZbuK.html|title=Kapil Sharma thanks Amitabh Bachchan for lending his voice to Firangi|work=Hindustan Times|date=22 November 2017|accessdate=22 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222221602/http://www.hindustantimes.com/bollywood/kapil-sharma-thanks-amitabh-bachchan-for-lending-his-voice-to-firangi/story-nHK68BBXmCdpYnDgG9ZbuK.html|archive-date=22 December 2017|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="4" | 2018 ! scope="row" |''[[Pad Man (film)|Pad Man]]'' | वर्णनकर्ता | {{Sort|Balki|[[R. Balki]]}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.firstpost.com/entertainment/padman-review-akshay-कुमार-delivers-career-best-performance-in-audacious-film-cursed-by-underwhelming-first-half-4342397.html|title=Padman: Akshay कुमार delivers career best performance in audacious film cursed by underwhelming first half|last=Sharma|first=Devansh|publisher=Firstpost|date=8 February 2018|accessdate=9 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180208183542/http://www.firstpost.com/entertainment/padman-review-akshay-कुमार-delivers-career-best-performance-in-audacious-film-cursed-by-underwhelming-first-half-4342397.html|archive-date=8 February 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[102 Not Out]]'' | Dattatraya Vakharia | {{Sort|Shukla|[[Umesh Shukla]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/102-not-out-movie-review-amitabh-bachchan-rishi-kapoor-s-sparkling-drama/story-vemMvFVH0VZhk7mPw86OUN.html|title=102 Not Out movie review: Amitabh Bachchan, Rishi Kapoor's sparkling drama|last=Vats|first=Rohit|work=Hindustan Times|date=3 May 2018|accessdate=4 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503224002/https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/102-not-out-movie-review-amitabh-bachchan-rishi-kapoor-s-sparkling-drama/story-vemMvFVH0VZhk7mPw86OUN.html|archive-date=3 May 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Helicopter Eela]]'' | Cameo appearance | {{Sort|Sarkar|[[Pradeep Sarkar]]}} | Cameo appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-confirmed-for-cameo-in-kajol-s-helicopter-eela-will-play-उनी आफैं/story-eY2TGqMYFeCtalfGkSsFRJ.html|title=Amitabh Bachchan confirmed for cameo in Kajol's Helicopter Eela, will play उनी आफैं|work=Hindustan Times|date=14 August 2018|accessdate=8 November 2018}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ! scope="row" |''[[Thugs of Hindostan]]'' | Khudabaksh Azaad | {{Sort|Acharya|[[विजय Krishna Acharya]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/amitabh-bachchan-hurts-back-and-braves-pain-to-shoot-for-thugs-of-hindostan-mumbai-bollywood-news/18499170|title=Amitabh Bachchan cracks a rib while shooting for 'Thugs Of Hindostan'|work=Mid Day|date=11 August 2017|accessdate=8 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170909004930/http://www.mid-day.com/articles/amitabh-bachchan-hurts-back-and-braves-pain-to-shoot-for-thugs-of-hindostan-mumbai-bollywood-news/18499170|archive-date=9 September 2017|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="3" | 2019 ! scope="row"|''[[Manikarnika: The Queen of Jhansi]]'' | वर्णनकर्ता |[[Krish (director)|Krish]]<br>[[Kangana Ranaut]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://telanganatoday.com/manikarnika-fails-to-strike-a-chord|title='Manikarnika' fails to strike a chord|last=Rao|first=Siddharth|work=[[Telangana Today]]|date=25 January 2019|accessdate=26 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126060934/https://telanganatoday.com/manikarnika-fails-to-strike-a-chord|archive-date=26 January 2019|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Badla (2019 film)|Badla]]'' | Badal Gupta | {{Sort|Gosh|[[Sujoy Ghosh]]}} | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/badla-first-reviews-out-amitabh-bachchan-taapsee-pannu-amrita-singh-shah-rukh-khan-suspense-thriller-is-getting-an-amazing-response/378360|title=Badla FIRST REVIEWS out! Amitabh Bachchan, Taapsee Pannu's suspense thriller is getting an amazing response|last=Nayak|first=Pooja|publisher=Times Now|date=7 March 2019|accessdate=8 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190307142637/https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/badla-first-reviews-out-amitabh-bachchan-taapsee-pannu-amrita-singh-shah-rukh-khan-suspense-thriller-is-getting-an-amazing-response/378360|archive-date=7 March 2019|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" |''[[Sye Raa Narasimha Reddy]]'' | Gosayi Venkanna | {{Sort|Surender|[[Surender Reddy]]}} | Special appearance<br>Telugu film |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/amitabh-bachchan-dons-a-bearded-look-for-a-cameo-in-chiranjeevi-s-sye-raa-narasimha-reddy-see-pic/story-Q9U9IDD2PqkvDjD37L39hL.html|title=Amitabh Bachchan dons a bearded look for a cameo in Chiranjeevi's Sye Raa Narasimha Reddy, see pic|work=hindustan times|date=27 March 2018|accessdate=7 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704124836/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/amitabh-bachchan-dons-a-bearded-look-for-a-cameo-in-chiranjeevi-s-sye-raa-narasimha-reddy-see-pic/story-Q9U9IDD2PqkvDjD37L39hL.html|archive-date=4 July 2018|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="8" | 2020 ! scope="row"|''[[AB Aani CD]]'' | उनी आफैं | Milind Lele | Marathi film; Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/amitabh-bachchan-makes-marathi-debut-with-ab-aani-cd-first-poster-out/story-PiDnDkL7SKDG8nwfk14r3H.html|title=Amitabh Bachchan makes Marathi debut with AB Aani CD, first poster out|work=Hindustan Times|accessdate= 5 September 2019}}</ref> |- ! scope="row"|''[[Ghoomketu]]'' | उनी आफैं | {{Sort|Pushpendra|Pushpendra Nath Misra}} | Special appearance |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-i-am-a-reluctant-actor-so-playing-lazy-came-easily-anurag-kashyap-on-playing-laidback-inspector-in-ghoomketu-2825535|title='I am a reluctant actor so playing lazy came easily': Anurag Kashyap on playing laidback प्रहरीin 'Ghoomketu'|work=Daily News and Analysis|date=21 May 2020|accessdate=21 May 2020}}</ref> |- ! scope="row"|''[[Gulabo Sitabo]]'' | Chunnan "Mirza" Nawab | [[Shoojit Sircar]] | |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://m.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-begins-shooting-for-gulabo-sitabo/story-QLgAq8HWccrUZorzfJjwZK.html|title=Amitabh Bachchan begins shooting for Gulabo Sitabo|work=Hindustan Times|date=21 June 2019|accessdate=21 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116203718/https://m.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-begins-shooting-for-gulabo-sitabo/story-QLgAq8HWccrUZorzfJjwZK.html|archive-date=16 January 2020}}</ref> |- ! scope="row" background:#ffc;"|''[[Chehre]]'' {{dagger}} | TBA | Rumi Jafry | Filming |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/amitabh-bachchan-first-look-chehre-emraan-hashmi-5723634/|title=Amitabh Bachchan shares first look of Chehre|work=The Indian Express|date=12 May 2019|accessdate=15 May 2019}}</ref> |- ! scope="row" background:#ffc;" |''[[Brahmastra (film)|Brahmastra]]'' {{dagger}} | TBA |{{Sort|Ayan|[[Ayan Mukerji]]}} | Filming | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/amitabh-bachchan-shares-set-photos-from-brahmastra-5292521/|title=Amitabh Bachchan shares set photos from Brahmastra|work=The Indian Express|date=5 August 2018|accessdate=18 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918201050/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/amitabh-bachchan-shares-set-photos-from-brahmastra-5292521/|archive-date=18 September 2018|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" background:#ffc;" |''[[Butterfly (upcoming film)|Butterfly]]''{{dagger}} | | [[Ramesh Arvind]] | Post-production<br>Playback singer<br>Kannada film | style="text-align: center;" |<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/amitabh-bachchan-lends-his-voice-to-kannada-movie-butterfly/articleshow/68423930.cms|title=Amitabh Bachchan lends his voice to Kannada movie 'Butterfly'|work=The Times of India|date=15 March 2019|accessdate=19 August 2019}}</ref> |- ! scope="row" background:#ffc;"|''[[Jhund (film)|Jhund]]'' {{dagger}} | विजय Barse | [[Nagraj Manjule]] | Filming |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-s-jhund-to-release-on-sept-20-first-poster-out/story-Jgxel9oIP2N6eYrwliPIlK.html|title=Amitabh Bachchan's Jhund to release on Sept 20, first poster out|work=Hindustan Times|date=19 February 2019|accessdate=26 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190226045930/https://www.hindustantimes.com/bollywood/amitabh-bachchan-s-jhund-to-release-on-sept-20-first-poster-out/story-Jgxel9oIP2N6eYrwliPIlK.html|archive-date=26 February 2019|url-status=live}}</ref> |- ! scope="row" background:#ffc;"|''[[Uyarntha Manithan (upcoming film)|Uyarndha Manithan]]'' {{dagger}} | TBA | Tamilvannan | Filming<br>Tamil film |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/amitabh-bachchan-starts-shooting-untitled-tamil-film-starring-sj-suryah-ramya-krishnan-6400361.html|title=Amitabh Bachchan starts shooting untitled Tamil film starring SJ Suryah, Ramya Krishnan|work=Firstpost|date= 6 April 2019|accessdate=7 April 2019}}</ref> |} ===निर्माताको भूमिकामा=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" |- ! scope="col" | वर्ष ! scope="col" | चलचित्र ! scope="col" | अभिनय ! scope="col" | निर्देशक(हरू) ! scope="col" class="unsortable" | टिप्पणी ! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|स्रोत|स्रोत}} |- |सन् १९९५ ! scope="row" |''[[गुलावी (चलचित्र)|गुलावी]]'' | |{{Sort|Vamsi|कृष्ण वम्सी}} | निर्माता<br>तेलुगु भाषाको चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref name="region">{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-regional-salman-khan-shah-rukh-khan-amitabh-bachchan/1/382647.html |title=Going regional: How celebs stars are taking to cinema here in a big way |last=Srivastava |first=Priyanka |work=India Today |date=13 September 2014 |accessdate=15 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304095721/http://indiatoday.intoday.in/story/bollywood-regional-salman-khan-shah-rukh-khan-amitabh-bachchan/1/382647.html |archivedate= 4 March 2016 }}</ref> |- | rowspan="2" | सन् १९९६ ! scope="row" |''तेरे मेरे सप्ने '' | वर्णनकर्ता |{{Sort|Augustine|जोय अगस्टिन}} | निर्माता पनि |style="text-align: center;"|<ref name="baritone"/> |- ! scope="row" |''युभथुर्की'' | |{{Sort|भादरान}} |निर्माता<br>मलायलम चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref name="region"/> |- | rowspan="2" |सन् १९९७ ! scope="row" |''मृत्युदाता'' | रामप्रसाद घायल |{{Sort|मेहुल कुमार}} | निर्माता पनि |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/><br/><ref name="mrity"/> |- ! scope="row" |''उल्लचम'' | |{{Sort|जेरी}} |निर्माता<br>तमिल चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref name="region"/> |- | rowspan="2" |सन् १९९८ ! scope="row" |''सात रङ्ग के सप्ने'' | |{{Sort|प्रियदर्शन}} | निर्माता |style="text-align: center;"|<ref name="produce"/> |- ! scope="row" |''मेजर साहब'' | जसबिर सिंह राना |{{Sort|तिन्नु आनन्द}} | |style="text-align: center;"|<ref name="majorsaab"/> |- |सन् २००१ ! scope="row" |''अक्स'' | मानु वर्मा |{{Sort|राकेश ओमप्रकाश मेहरा}} | निर्माता पनि<br>फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेता समीक्षक पुरस्कार |style="text-align: center;"|<ref name="aks"/><br/><ref name="produce"/> |- | rowspan="2" |सन् २००५ ! scope="row" |''विरुद्ध'' | विद्याधर |{{Sort|Manjrekar|महेश मान्जेकार}} | निर्माता पनि |style="text-align: center;"|<ref name="viruddh"/> |- ! scope="row" |''अन्तर्महल'' | |{{Sort|Ghosh|[[ऋतुपर्णो घोष]]}} |निर्माता<br/>पश्चिम बङ्गाली चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1051023/asp/calcutta/story_5389342.asp |title=She returns to her roots |last=Sengupta |first=Reshmi |work= |date=23 October 2005 |accessdate=16 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304140332/http://www.telegraphindia.com/1051023/asp/calcutta/story_5389342.asp |archivedate= 4 March 2016 }}</ref> |- |सन् २००६ ! scope="row" |''फेमिली'' | भिरेन सेहाई |{{Sort|Santoshi|राजकुमार सन्तोषी}} | निर्माता पनि |style="text-align: center;"|<ref name="Family1"/><br/><ref name="Family2"/> |- |सन् २००९ ! scope="row" |''पा'' | अरु |{{Sort|आर बाल्की}} | सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार<br/>सर्वश्रेष्ठ अभिनेताको लागि फिल्मफेयर पुरस्कार<br/>निर्माता<br/> "मेरे पा" गीतको पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="paa1"/><br/><ref name="koral"/><br/><ref name="paa2"/><br/><ref name="paa3"/> |- |सन् २०१० ! scope="row" |''विहिर'' | |{{Sort|Kulkarni|उमेश विनायक कुलकर्णी}} |निर्माता<br/>मराठी चलचित्र |style="text-align: center;"|<ref>{{cite web |url=http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-in-marathi-films-335409.html |title=Amitabh to produce more Marathi films |last=Parande |first=Shweta |publisher=CNN-IBN |date=25 March 2010 |accessdate=13 October 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160122234539/http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-in-marathi-films-335409.html |archivedate=22 January 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160122234539/http://www.ibnlive.com/news/india/amitabh-in-marathi-films-335409.html |date=22 January 2016 }}</ref> |- |सन् २०११ ! scope="row" |''बुड्ढा... होगा तेरा बाप'' | विजु मलहोत्रा |{{Sort|पुरी जगन्नाथ}} | निर्माता तथा बुड्ढा होगा तेरा बाप गीतका गायक |style="text-align: center;"|<ref name="koral"/><br/><ref name="bbuddah1"/><br/><ref name="bbuddah2"/> |- |सन् २०१३ ! scope="row" |''सप्तपद्दी'' | |{{Sort|निराजन ठाँडे}} | निर्माता<br/>गुजराती चलचित्र |style="text-align: center;"| |- |सन् २०१५ ! scope="row" |''समिताभ'' | अमिताभ सिन्हा |{{Sort|आर बाल्की}} | निर्माता<br/> "पिड्ली"गीतको पार्श्व गायक |style="text-align: center;"|<ref name="shamitabh1"/> |} == दूरदर्शन == == वृत्तचित्र == == साङ्गीतिक भिडियो/भिडिओ == == टिप्पणीहरू == {{टिप्पणीसूची}} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[अमिताभ बच्चनद्वारा प्राप्त पुरस्कार र नामाङ्कनहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * {{IMDb name|id=nm0000821|name=अमिताभ बच्चन}} * {{Rotten Tomatoes person|amitabh_bachchan|अमिताभ बच्चन}} [[श्रेणी:अमिताभ बच्चन|चलचित्र]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरूसँग सम्बन्धित सूची]] [[श्रेणी:भारतीय फिल्मोग्राफी]] 0sqt80s5vkpvu6z1mfg83k1d64sooep 0 118042 1391928 1383987 2026-09-29T03:09:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391928 wikitext text/x-wiki कचिला एक मासुको परिकार हो <ref>{{Cite web| title = दसैंमा नेवार सुप ‘बुल्ला’ खाने कि?| work = Setopati| accessdate = 2020-09-30| url = https://www.setopati.com/social/168392/| archive-url = https://web.archive.org/web/20200815081135/https://www.setopati.com/social/168392| archive-date = 2020-08-15}}</ref> । यो नेवारी खानाको समूहमा पर्छ <ref>{{Cite web| title = नेवारी परिकारमा विविधता| accessdate = 2020-09-30| url = https://narimag.com.np/news/2019-10-01/20191001105149.html}}</ref>। विशेषगरेर नेवारी भोज र काठमाडौँ उपत्यकाका रेष्टुराँहरूमा सहजै उपलब्ध हुन्छ <ref>{{Cite web| title = नेवारी खाद्य परिकारप्रति आकर्षण बढ्दै| work = KathmanduToday.com| accessdate = 2020-09-30| url = http://www.kathmandutoday.com/2019/02/366351.html}}</ref> <ref>{{Cite web| title = Kantipur-कुटुम्बको धुनसित नेवारी परिकार - कान्तिपुर समाचार| accessdate = 2020-09-30| url = https://ekantipur.com/ampnews/2016-09-11/20160911082316.html?is_ifooter=1}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। जुनसुकै जनावरको मासुबाट कचिला बनाउन सकिने भएपनि मुख्यरूपमा राँगाको मासुबाट कचिला बानइन्छ <ref>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/51820|title=बफ खाने हो ? होसियार !!|last=|first=|date=Sept 30 2020|website=अन्नपूर्ण पोस्ट|publisher=अन्नपूर्ण पोस्ट|accessdate=Sept 30 2020}}</ref>। ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेवारी परिकार]] tsq7zhzjyr713ycjxw9wzr15vri6spd 0 121901 1391898 1358461 2026-09-28T12:17:05Z Bishaldev100 28807 /* यो पनि हेर्नुहोस् */ 1391898 wikitext text/x-wiki '''अल्पमत सरकार''' वा '''अल्पमत मन्त्रिपरिषद्''' वा '''अल्पमत संसद भनेको''' [[संसदीय व्यवस्था|संसदीय प्रणालीमा]] कुनै पनि राजनीतिक दल वा [[गठबन्धन|दलको गठबन्धनले]] [[संसद|संसदमा]] बहुमत प्राप्त गर्न नसकेेेको अवस्थामा गठन भएको बिना बहुमतको मन्त्रिपरिषद् हो। यस्तो सरकार अन्तर्गत, बहुदलीयतालाई प्रोत्साहन गर्दै बहुमत प्रदान गर्न व्यवस्थापिकाका अन्य सदस्यहरूको समर्थन वा सहमतिमा मात्र कानून पारित गर्न सकिन्छ। ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[गठबन्धन सरकार]] * [[त्रिशङ्कु संसद|त्रिशंकु संसद]] * [[बहुमतको सरकार]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:राजनीतिक शब्दावली]] {{stub}} [[श्रेणी:अल्पमतको सरकार]] dgvj4utp797jfcqd37cpdcqtoouvcz0 1391899 1391898 2026-09-28T12:30:26Z Bishaldev100 28807 1391899 wikitext text/x-wiki '''अल्पमत सरकार''' वा '''अल्पमत मन्त्रिपरिषद्''' वा '''अल्पमत संसद भनेको''' [[संसदीय व्यवस्था|संसदीय प्रणालीमा]] कुनै पनि राजनीतिक दल वा [[गठबन्धन|दलको गठबन्धनले]] [[संसद|संसदमा]] बहुमत प्राप्त गर्न नसकेेेको अवस्थामा गठन भएको बिना बहुमतको मन्त्रिपरिषद् हो। यस्तो सरकार अन्तर्गत, बहुदलीयतालाई प्रोत्साहन गर्दै बहुमत प्रदान गर्न व्यवस्थापिकाका अन्य सदस्यहरूको समर्थन वा सहमतिमा मात्र कानून पारित गर्न सकिन्छ। == '''हालका अल्पमत सरकारहरूको सूची''' == {| class="wikitable sortable" |+{{TODAY}} सम्म अल्पमतीय सरकार रहेका देशहरू |'''देश''' |'''सरकार प्रमुख''' |'''व्यवस्थापिका/[[तल्लो सदन]]''' |'''दलहरू''' ! colspan="4" |'''सिट''' |- | colspan="2" |'''सरकार''' |'''समर्थन''' |'''कुल''' ! colspan="2" | ! colspan="2" |Total |- |{{flagicon|Croatia}} क्रोएसिया |आन्द्रेई प्लेनकोभिच |क्रोएसियाली संसद् |[[Croatian Democratic Union|HDZ]] – [[Homeland Movement (Croatia)|DP]] |६६ |४४.०% |१२ |७८/१५० (५२.०%) |- |{{flagicon|Denmark}} डेनमार्क |मेट्टे फ्रेडरिक्सन |फोल्केथिङ |[[Social Democrats (Denmark)|SD]] – [[Green Left (Denmark)|SF]] – [[Moderates (Denmark)|M]] – [[Danish Social Liberal Party|RV]] |८२ |४५.८% |२० |१०२/१७९ (५७.०%) |- |{{flagicon|France}} फ्रान्स |सेबास्तिएन लेकोर्नु |नेसनल एसेम्ब्ली |[[Renaissance (French political party)|RE]] – [[Democratic Movement (France)|MoDem]] – [[Horizons (political party)|HOR]] ([[Ensemble (political coalition)|Ensemble !]]) |१६६ |२८.८% |११८ |२७९/५७७ (४८.४%) |- |{{flagicon|Iran}} इरान |[[मसुद पेजेस्कियान]] |इस्लामिक कन्सल्टेभ एसेम्ब्ली |[[Iranian reformists|Reformists]] |४३ |१४.८% |११९ |१६२/२९० (५५.८%) |- |{{flagicon|Israel}} इजरायल |[[बेन्जामिन नेतन्याहु]] |नेसेट |[[Likud]] – [[Religious Zionist Party|RZP]] – [[Otzma Yehudit|OY]] – [[New Hope (Israel)|NH]] |४९ |४०.८% |१९ |६८/१२० (५६.७%) |- |{{flagicon|Netherlands}} नेदरल्यान्ड्स |रोब जेटेन |प्रतिनिधि सभा |[[Democrats 66|D66]] – [[People's Party for Freedom and Democracy|VVD]] – [[Christian Democratic Appeal|CDA]] |६६ |४४.०% |० |६६/१५० (४४.०%) |- |{{flagicon|Norway}} [[नर्वे]] |जोनास गाह्र स्टोर |स्टोर्तिङ |[[Labour Party (Norway)|A/Ap]] |५३ |३१.४% |३५ |८८/१६९ (५२.१%) |- |{{flagicon|Portugal}} [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] |लुइस मोन्टेनेग्रो |गणतन्त्रको एसेम्ब्ली |[[Social Democratic Party (Portugal)|PPD/PSD]] – [[CDS – People's Party|CDS-PP]] ([[Democratic Alliance (Portugal, 2024)|AD]]) |९१ |३९.६% |० |९१/२३० (३९.६%) |- |{{flagicon|Slovenia}} [[स्लोभेनिया]] |जानेज जान्सा |नेसनल एसेम्ब्ली |[[Slovenian Democratic Party|SDS]] – [[New Slovenia|NSi]] – [[Slovenian People's Party|SLS]] – [[Focus of Marko Lotrič|FOKUS]] ([[NSi, SLS, FOKUS]]) – [[Democrats (Slovenia)|Demokrati.]] |४३ |४७.८% |७ |५०/९० (५५.६%) |- |{{flagicon|Spain}} [[स्पेन]] |[[पेद्रो सान्चेज|पेड्रो साञ्चेज]] |कङ्ग्रेस अफ डेपुटीज |[[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]] – [[Sumar (electoral platform)|Sumar]] |१४७ |४२.०% |३२ |१७९/३५० (५१.१%) |- |{{flagicon|Sweden}} [[स्विडेन]] |उल्फ क्रिस्टरसन |रिक्सदाग |[[Moderate Party (Sweden)|M]] – [[Christian Democrats (Sweden)|KD]] – [[Liberals (Sweden)|L]] |१०३ |२९.५% |७३ |१७६/३४९ (५०.४%) |- |{{flagicon|ROC}} [[ताइवान]] |चो जुङ-ताई |लेजिस्लेटिभ युआन |[[Democratic Progressive Party|DPP]] |५१ |४५.१% |० |५१/११३ (४५.१%) |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[गठबन्धन सरकार]] * [[त्रिशङ्कु संसद|त्रिशंकु संसद]] * [[बहुमतको सरकार]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:राजनीतिक शब्दावली]] {{stub}} [[श्रेणी:अल्पमतको सरकार]] 2d5fi8vmz5kix6q6lu4qid0js75rsax 1391901 1391899 2026-09-28T12:33:48Z Bishaldev100 28807 /* हालका अल्पमत सरकारहरूको सूची */ 1391901 wikitext text/x-wiki '''अल्पमत सरकार''' वा '''अल्पमत मन्त्रिपरिषद्''' वा '''अल्पमत संसद भनेको''' [[संसदीय व्यवस्था|संसदीय प्रणालीमा]] कुनै पनि राजनीतिक दल वा [[गठबन्धन|दलको गठबन्धनले]] [[संसद|संसदमा]] बहुमत प्राप्त गर्न नसकेेेको अवस्थामा गठन भएको बिना बहुमतको मन्त्रिपरिषद् हो। यस्तो सरकार अन्तर्गत, बहुदलीयतालाई प्रोत्साहन गर्दै बहुमत प्रदान गर्न व्यवस्थापिकाका अन्य सदस्यहरूको समर्थन वा सहमतिमा मात्र कानून पारित गर्न सकिन्छ। == '''हालका अल्पमत सरकारहरूको सूची''' == {| class="wikitable sortable" |+{{TODAY}} सम्म अल्पमतीय सरकार रहेका देशहरू | rowspan="2" |'''देश''' | rowspan="2" |'''सरकार प्रमुख''' | rowspan="2" |'''व्यवस्थापिका/[[तल्लो सदन]]''' | rowspan="2" |'''समर्थन''' ! colspan="4" |'''सिट''' |- ! colspan="2" |'''सरकार''' |'''समर्थन''' !'''कुल''' |- |{{flagicon|Croatia}} क्रोएसिया |आन्द्रेई प्लेनकोभिच |क्रोएसियाली संसद् |[[Croatian Democratic Union|HDZ]] – [[Homeland Movement (Croatia)|DP]] |६६ |४४.०% |१२ |७८/१५० (५२.०%) |- |{{flagicon|Denmark}} डेनमार्क |मेट्टे फ्रेडरिक्सन |फोल्केथिङ |[[Social Democrats (Denmark)|SD]] – [[Green Left (Denmark)|SF]] – [[Moderates (Denmark)|M]] – [[Danish Social Liberal Party|RV]] |८२ |४५.८% |२० |१०२/१७९ (५७.०%) |- |{{flagicon|France}} फ्रान्स |सेबास्तिएन लेकोर्नु |नेसनल एसेम्ब्ली |[[Renaissance (French political party)|RE]] – [[Democratic Movement (France)|MoDem]] – [[Horizons (political party)|HOR]] ([[Ensemble (political coalition)|Ensemble !]]) |१६६ |२८.८% |११८ |२७९/५७७ (४८.४%) |- |{{flagicon|Iran}} इरान |[[मसुद पेजेस्कियान]] |इस्लामिक कन्सल्टेभ एसेम्ब्ली |[[Iranian reformists|Reformists]] |४३ |१४.८% |११९ |१६२/२९० (५५.८%) |- |{{flagicon|Israel}} इजरायल |[[बेन्जामिन नेतन्याहु]] |नेसेट |[[Likud]] – [[Religious Zionist Party|RZP]] – [[Otzma Yehudit|OY]] – [[New Hope (Israel)|NH]] |४९ |४०.८% |१९ |६८/१२० (५६.७%) |- |{{flagicon|Netherlands}} नेदरल्यान्ड्स |रोब जेटेन |प्रतिनिधि सभा |[[Democrats 66|D66]] – [[People's Party for Freedom and Democracy|VVD]] – [[Christian Democratic Appeal|CDA]] |६६ |४४.०% |० |६६/१५० (४४.०%) |- |{{flagicon|Norway}} [[नर्वे]] |जोनास गाह्र स्टोर |स्टोर्तिङ |[[Labour Party (Norway)|A/Ap]] |५३ |३१.४% |३५ |८८/१६९ (५२.१%) |- |{{flagicon|Portugal}} [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] |लुइस मोन्टेनेग्रो |गणतन्त्रको एसेम्ब्ली |[[Social Democratic Party (Portugal)|PPD/PSD]] – [[CDS – People's Party|CDS-PP]] ([[Democratic Alliance (Portugal, 2024)|AD]]) |९१ |३९.६% |० |९१/२३० (३९.६%) |- |{{flagicon|Slovenia}} [[स्लोभेनिया]] |जानेज जान्सा |नेसनल एसेम्ब्ली |[[Slovenian Democratic Party|SDS]] – [[New Slovenia|NSi]] – [[Slovenian People's Party|SLS]] – [[Focus of Marko Lotrič|FOKUS]] ([[NSi, SLS, FOKUS]]) – [[Democrats (Slovenia)|Demokrati.]] |४३ |४७.८% |७ |५०/९० (५५.६%) |- |{{flagicon|Spain}} [[स्पेन]] |[[पेद्रो सान्चेज|पेड्रो साञ्चेज]] |कङ्ग्रेस अफ डेपुटीज |[[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]] – [[Sumar (electoral platform)|Sumar]] |१४७ |४२.०% |३२ |१७९/३५० (५१.१%) |- |{{flagicon|Sweden}} [[स्विडेन]] |उल्फ क्रिस्टरसन |रिक्सदाग |[[Moderate Party (Sweden)|M]] – [[Christian Democrats (Sweden)|KD]] – [[Liberals (Sweden)|L]] |१०३ |२९.५% |७३ |१७६/३४९ (५०.४%) |- |{{flagicon|ROC}} [[ताइवान]] |चो जुङ-ताई |लेजिस्लेटिभ युआन |[[Democratic Progressive Party|DPP]] |५१ |४५.१% |० |५१/११३ (४५.१%) |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[गठबन्धन सरकार]] * [[त्रिशङ्कु संसद|त्रिशंकु संसद]] * [[बहुमतको सरकार]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:राजनीतिक शब्दावली]] {{stub}} [[श्रेणी:अल्पमतको सरकार]] nlaywgb456gvb47ck0d9usue2o6a1kq 1391904 1391901 2026-09-28T16:49:49Z Bishaldev100 28807 1391904 wikitext text/x-wiki '''अल्पमत सरकार''' वा '''अल्पमत मन्त्रिपरिषद्''' वा '''अल्पमत संसद भनेको''' [[संसदीय व्यवस्था|संसदीय प्रणालीमा]] कुनै पनि राजनीतिक दल वा [[गठबन्धन|दलको गठबन्धनले]] [[संसद|संसदमा]] बहुमत प्राप्त गर्न नसकेेेको अवस्थामा गठन भएको बिना बहुमतको मन्त्रिपरिषद् हो। यस्तो सरकार अन्तर्गत, बहुदलीयतालाई प्रोत्साहन गर्दै बहुमत प्रदान गर्न व्यवस्थापिकाका अन्य सदस्यहरूको समर्थन वा सहमतिमा मात्र कानून पारित गर्न सकिन्छ। == हालका अल्पमत सरकारहरूको सूची== {| class="wikitable sortable" |+{{TODAY}} सम्म अल्पमतीय सरकार रहेका देशहरू | rowspan="2" |'''देश''' | rowspan="2" |'''सरकार प्रमुख''' | rowspan="2" |'''व्यवस्थापिका/[[तल्लो सदन]]''' | rowspan="2" |'''समर्थन''' ! colspan="4" |'''सिट''' |- ! colspan="2" |'''सरकार''' |'''समर्थन''' !'''कुल''' |- |{{flagicon|Croatia}} क्रोएसिया |आन्द्रेई प्लेनकोभिच |क्रोएसियाली संसद् |[[Croatian Democratic Union|HDZ]] – [[Homeland Movement (Croatia)|DP]] |६६ |४४.०% |१२ |७८/१५० (५२.०%) |- |{{flagicon|Denmark}} डेनमार्क |मेट्टे फ्रेडरिक्सन |फोल्केथिङ |[[Social Democrats (Denmark)|SD]] – [[Green Left (Denmark)|SF]] – [[Moderates (Denmark)|M]] – [[Danish Social Liberal Party|RV]] |८२ |४५.८% |२० |१०२/१७९ (५७.०%) |- |{{flagicon|France}} फ्रान्स |सेबास्तिएन लेकोर्नु |नेसनल एसेम्ब्ली |[[Renaissance (French political party)|RE]] – [[Democratic Movement (France)|MoDem]] – [[Horizons (political party)|HOR]] ([[Ensemble (political coalition)|Ensemble !]]) |१६६ |२८.८% |११८ |२७९/५७७ (४८.४%) |- |{{flagicon|Iran}} इरान |[[मसुद पेजेस्कियान]] |इस्लामिक कन्सल्टेभ एसेम्ब्ली |[[Iranian reformists|Reformists]] |४३ |१४.८% |११९ |१६२/२९० (५५.८%) |- |{{flagicon|Israel}} इजरायल |[[बेन्जामिन नेतन्याहु]] |नेसेट |[[Likud]] – [[Religious Zionist Party|RZP]] – [[Otzma Yehudit|OY]] – [[New Hope (Israel)|NH]] |४९ |४०.८% |१९ |६८/१२० (५६.७%) |- |{{flagicon|Netherlands}} नेदरल्यान्ड्स |रोब जेटेन |प्रतिनिधि सभा |[[Democrats 66|D66]] – [[People's Party for Freedom and Democracy|VVD]] – [[Christian Democratic Appeal|CDA]] |६६ |४४.०% |० |६६/१५० (४४.०%) |- |{{flagicon|Norway}} [[नर्वे]] |जोनास गाह्र स्टोर |स्टोर्तिङ |[[Labour Party (Norway)|A/Ap]] |५३ |३१.४% |३५ |८८/१६९ (५२.१%) |- |{{flagicon|Portugal}} [[पोर्तगाल|पोर्चुगल]] |लुइस मोन्टेनेग्रो |गणतन्त्रको एसेम्ब्ली |[[Social Democratic Party (Portugal)|PPD/PSD]] – [[CDS – People's Party|CDS-PP]] ([[Democratic Alliance (Portugal, 2024)|AD]]) |९१ |३९.६% |० |९१/२३० (३९.६%) |- |{{flagicon|Slovenia}} [[स्लोभेनिया]] |जानेज जान्सा |नेसनल एसेम्ब्ली |[[Slovenian Democratic Party|SDS]] – [[New Slovenia|NSi]] – [[Slovenian People's Party|SLS]] – [[Focus of Marko Lotrič|FOKUS]] ([[NSi, SLS, FOKUS]]) – [[Democrats (Slovenia)|Demokrati.]] |४३ |४७.८% |७ |५०/९० (५५.६%) |- |{{flagicon|Spain}} [[स्पेन]] |[[पेद्रो सान्चेज|पेड्रो साञ्चेज]] |कङ्ग्रेस अफ डेपुटीज |[[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]] – [[Sumar (electoral platform)|Sumar]] |१४७ |४२.०% |३२ |१७९/३५० (५१.१%) |- |{{flagicon|Sweden}} [[स्विडेन]] |उल्फ क्रिस्टरसन |रिक्सदाग |[[Moderate Party (Sweden)|M]] – [[Christian Democrats (Sweden)|KD]] – [[Liberals (Sweden)|L]] |१०३ |२९.५% |७३ |१७६/३४९ (५०.४%) |- |{{flagicon|ROC}} [[ताइवान]] |चो जुङ-ताई |लेजिस्लेटिभ युआन |[[Democratic Progressive Party|DPP]] |५१ |४५.१% |० |५१/११३ (४५.१%) |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[गठबन्धन सरकार]] * [[त्रिशङ्कु संसद|त्रिशंकु संसद]] * [[बहुमतको सरकार]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:राजनीतिक शब्दावली]] {{stub}} [[श्रेणी:अल्पमतको सरकार]] 630l32cfuse70d0jq87w4v1hke8vgwf 0 122028 1391909 1383059 2026-09-28T23:35:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391909 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद (एबीभीपी) | image = | alt = | caption = | map = | abbreviation = '''एबीभीपी''' | motto = | formation = {{start date and age|df=yes|p=y|1949|07|09}} | type = विद्यार्थी सङ्गठन | status = सकृय | purpose = | headquarters = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | location_city = | region = [[भारत]] | membership = 3.2&nbsp;million<ref name="IE2015">{{cite news |title=Enrolled 10 lakh new members in last one year: ABVP |url=https://indianexpress.com/article/cities/lucknow/enrolled-10-lakh-new-members-in-last-one-year-abvp/ |access-date=15 July 2019 |work=The Indian Express |date=3 June 2015 |language=en-IN}}</ref> | membership_year = 2014-2015 | language = | leader_title = राष्ट्रिय सङ्गठन मन्त्री | leader_name = आशिश चौहान | leader_title2 = राष्ट्रिय अध्यक्ष | leader_name2 = छगनभाइ पटेल<ref>{{cite news |title=ABVP finds new president in Chhaganbhai Patel; Nidhi Tripathi re-elected general secretary |url=https://www.hindustantimes.com/india-news/abvp-finds-new-president-in-chhaganbhai-patel-nidhi-tripathi-re-elected-general-secretary/story-gpCx7jUVSKKuW9uzg0p4eJ.html |access-date=4 February 2021 |work=Hindustan Times |date=16 December 2020 |language=en}}</ref> | leader_title3 = राष्ट्रिय महामन्त्री | leader_name3 = निधी त्रिपाठी | parent_organization = [[राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ|राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ]] | budget = | website = {{URL|www.abvp.org}} | remarks = }} '''अखिल भारतीय विद्यार्थी परिषद (एबीभीपी)''' ( {{translation|''All Indian Student Council''}}) हिन्दु राष्ट्रवादी [[राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ|राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ]] (आरएसएस) सँग सम्बद्ध एक [[दक्षिणपन्थी राजनीति|दक्षिणपन्थी]] अखिल भारतीय विद्यार्थी सङ्गठन हो।<ref>Nilanjana Bhowmick, [https://www.washingtonpost.com/news/global-opinions/wp/2017/06/21/indias-crackdown-at-college-campuses-is-a-threat-to-democracy/?noredirect=on India’s crackdown at college campuses is a threat to democracy], The Washington Post, 21 June 2017.</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/protests-by-bjym-abvp-mar-icet-counselling/article1874351.ece|title=Protests by BJYM, ABVP mar ICET counselling|date=17 July 2007|work=The Hindu}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> तिनीहरू आफैँलाई ३० लाख भन्दा बढी सदस्य भएको भारतको सबैभन्दा ठुलो विद्यार्थी सङ्गठन भएको दाबी गर्छन्।<ref name="latimes1">{{Cite news|url=http://www.latimes.com/world/asia/la-fg-india-student-activists-20160301-story.html|title=Controversial student activists turn India's universities into ideological battlegrounds|date=24 February 2016|work=LA Times|access-date=28 June 2016}}</ref> == ईतिहास == [[राष्ट्रिय स्वयंसेवक सङ्घ|आरएसएस कार्यकर्ता]] बलराज मधोकको पहलमा १९४८ मा स्थापित एबीभीपी ९ जुलाई १९४९ मा औपचारिक रूपमा दर्ता भएको थियो। यसको प्राथमिक उद्देश्य विश्वविद्यालय क्याम्पसहरूमा कम्युनिस्ट प्रभावहरूको प्रतिरोध गर्नु थियो। [[मुम्बई|बम्बईका]] प्राध्यापक यशवन्त राव केलकर १९५८ मा यसको मुख्य आयोजक बने। एबीभीपी वेबसाईटका अनुसार उनले सङ्गठनलाई निर्माण गरे जुन अहिले छ र 'एबीभीपीको वास्तविक वास्तुकार' मानिन्छ।<ref>{{Cite web|url=http://www.abvp.org/about/|title=About|website=Akhil Bharatiya Vidyarthi Parishad|accessdate=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616223630/http://abvp.org/about|archive-date=16 June 2017}}</ref> एबीभीपीका विभिन्न शाखाहरू १९६१ देखि हिन्दु-मुस्लिम साम्प्रदायिक दङ्गामा संलग्न छन्। यद्यपि १९७० को दशकमा एबीभीपीले तल्लो मध्यम वर्गको भ्रष्टाचार र सरकारी जडत्व सम्बन्धी मुद्दाहरूलाई बढावा दियो जसलाई कम्युनिस्ट विद्यार्थी समूहहरूले पनि लिएका थिए। एबीभीपीले जेपी आन्दोलनको क्रममा १९७० को दशकको आन्दोलनको राजनीतिमा प्रमुख भूमिका खेलेको थियो। यसले गर्दा [[गुजरात]] र [[बिहार]]का विद्यार्थी कार्यकर्ताहरू बीचको सहकार्य भयो। एबीभीपीले सङ्कटकाल पछि त्यस्ता प्रयासबाट उल्लेख्य लाभ प्राप्त गर्‍यो र सदस्यतामा वृद्धि अनुभव गर्यो। १९७४ सम्ममा, एबीभीपीसँग ७९० क्याम्पस भरि १६०,००० सदस्यहरू थिए र उनले [[दिल्ली विश्वविद्यालय|दिल्लीको]] विश्वविद्यालय लगायत थुप्रै प्रमुख विश्वविद्यालयहरूमा छात्र निर्वाचन मार्फत नियन्त्रण प्राप्त गरे। १९८३ सम्ममा सङ्गठनको २५०,००० सदस्य र १,१०० शाखाहरू थिए। १९९० को दशकमा एबीभीपीको बृद्धि भयो, बाबरी मस्जिद विध्वंस [[पी. वी. नरसिंह राव|र पीभी नरसिंहराव]] सरकारले लगाएको आर्थिक उदारीकरणको परिणामस्वरूप थप समर्थन प्राप्त भयो। २००३ मा संयुक्त प्रगतिशील गठबन्धन सत्तामा आएपछि यो बढ्दै गयो र सदस्यतामा ३.१७५ मिलियन को स्तरवृद्धि भयो, २०१६ सम्ममा लाख सदस्यहरू।<ref>{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/india-news-india/jnu-protests-jnusu-behind-abvp-confidence-govt-and-growth-rohith-vemula/|title=JNU row: Behind ABVP's confidence, govt and growth|last=Tiwary|first=Deeptiman|date=24 February 2016|access-date=28 June 2016|publisher=The Indian Express}}</ref> यो भारतको सबैभन्दा ठुलो विद्यार्थी सङ्गठन भएको दाबी गर्दछ।<ref name="latimes1"/> == भारतीय जनता पार्टी को लागि लिंक == [[भारतीय जनता पार्टी|एबीभीपीका प्रवक्ताहरूले एबीभीपी भारतीय जनता पार्टी]] (भाजपा) सँग सम्बद्ध नभएकोमा जोड दिए। तिनीहरूले यसलाई आरएसएसको "विद्यार्थी विङ " वर्णन गर्छन्।<ref>[http://abvp.org/akhil-bhartiya-vidyarthi-parishad-not-students-wing-bjp-shreehari-borikar Akhil Bhartiya Vidyarthi Parishad is not the students' wing of BJP: Shreehari Borikar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210620033702/https://www.abvp.org/akhil-bhartiya-vidyarthi-parishad-not-students-wing-bjp-shreehari-borikar |date=2021-06-20 }}, Akhil Bharatiya Vidyarthi Parishad web site, retrieved 22 April 2018.</ref> यद्यपि बीजेपी र एबीभीपी दुबै सङ्घ परिवारका सदस्य हुन्, आरएसएसको "(सम्बद्ध) सङ्गठन" को परिवार।<ref>{{Citation|title=The Rising Tide of Cultural Pluralism: The Nation-state at Bay?}}</ref> भनिन्छ कि एबीभीपीको समर्थन आधारबाट भाजपाले [[अरुण जेटली|राम्रोसँग लाभान्वित भयो]] र पूर्व अर्थमन्त्री अरुण जेटली लगायतका भाजपाका धेरै राजनीतिज्ञहरूले एबीभीपीमा उनीहरूको वैचारिक आधार पाएका थिए।<ref name="CatchNews">Atul Chandra, [http://www.catchnews.com/politics-news/a-string-of-losses-on-campuses-across-india-is-the-abvp-the-bjp-losing-its-appeal-among-students-90912.html A string of losses on campuses across India: Is the ABVP losing its appeal among students?], Catch News, 29 November 2017.</ref> धेरै विद्वानहरू आरएसएस र [[भारतीय जनता पार्टी|भाजपाको]] बिचमा कुनै भिन्नता राख्दैनन्, र एबीभीपी लाई उनीहरू मध्ये एक वा उनीहरू दुवैको विद्यार्थी शाखा मान्दछन्। <ref>Navneet Sharma and Anamica, "[http://www.mainstreamweekly.net/article7310.html Imbecility and Impudence: The Emergency and RSS]", Mainstream Weekly, VOL LV, No 30, 16 July 2017: "The ideological parent of the BJP, the RSS, and its student wing, the ABVP, have their own crucial role in the BJP's anti-democratic-secular India agenda."</ref> २०१७ मा, एबीभीपीले विद्यार्थी निकायको निर्वाचनमा घाटाको सामना गर्यो। त्यसमा दिल्लीको [[जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय]] र [[दिल्ली विश्वविद्यालय]] [[इलाहाबाद विश्वविद्यालय|मात्र नभई इलाहाबाद विश्वविद्यालय]] र उत्तर प्रदेशमा महात्मा गान्धी काशी विद्यापीठ [[गुजरात विश्वविद्यालय|, गुजरात विश्वविद्यालय]] र [[गुवाहाटी विश्वविद्यालय|गौहटी विश्वविद्यालय पनि सामेल थिए]]। प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी|नरेन्द्र मोदीको]] घर क्षेत्र [[बनारस|, वाराणसीमा]] भएकोले काशी विद्यापीठमा भएको क्षति विशेष गरी महत्वपूर्ण मानिएको थियो। भनिन्छ यसले भाजपामा खतरा उत्पन्न गरायो, जसले एबीभीपीको पतनको कारणका बारेमा अध्ययन गर्न समिति गठन गर्‍यो।<ref name="CatchNews"/><ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/abvp-loses-student-union-polls-on-pm-modi-turf/articleshow/61514187.cms ABVP loses student union polls on PM Modi turf], The Times of India, 5 November 2017.</ref> दिल्ली विश्वविद्यालयको विद्यार्थी निर्वाचन मा अध्यक्ष, उपाध्यक्ष र संयुक्त सचिव को मुख्य पदहरू जितेर एबीभीपीले २०१८ मा पुनजीर्वाह गर्न सक्षम भयो।<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/abvp-wins-presidents-two-other-posts-in-dusu-polls-nsui-one/articleshow/65800960.cms?from=mdr|title=ABVP wins president's, two other posts in DUSU polls, NSUI one|date=14 September 2018|work=The Economic Times}}</ref> एबीभीपीले ८ वर्ष पछि हैदराबाद सेन्ट्रल युनिवर्सिटी छात्रसङ्घ निर्वाचनमा सबै छ सीट जित्यो <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/abvp-sweeps-hyderabad-university-students-union-polls-after-8-years-1357810-2018-10-07|title=ABVP sweeps Hyderabad University students' union polls after 8 years|date=7 October 2018|work=India Today|access-date=14 February 2020|agency=Ist}}</ref> == गतिविधिहरू == एबीभीपीको घोषणापत्रमा एजेन्डाहरू जस्तै शैक्षिक र विश्वविद्यालय सुधारहरू समावेश छन्।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article3884573.ece|title=ABVP educational reforms|date=11 September 2012|work=The Hindu|access-date=6 May 2013|publisher=Thehindu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120913084506/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article3884573.ece|archive-date=13 September 2012}}</ref> यसले कलेज र विश्वविद्यालयहरूमा विद्यार्थी-निकायको निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गर्छ। विकासका लागि विद्यार्थीहरू (SFD) विद्यार्थीहरूमा "समग्र र दिगो विकासको आवश्यकताप्रति सही दृष्टिकोण" लाई बढावा दिन ABVP द्वारा एक पहल हो।<ref>{{Cite web|url=http://abvp.org/sfd|title=SFD|website=Akhil Bharatiya Vidyarthi Parishad|accessdate=4 March 2016}}</ref> आधिकारिक '''एबीभीपी''' पत्रिका ''राष्ट्रिय छात्रशक्ति,'' मासिक प्रकाशित छ जो [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] मा [[नयाँ दिल्ली]]।<ref>{{Cite web|url=http://www.abvp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=65&Itemid=80|title=Обновление FLV Player|publisher=Abvp.org|accessdate=6 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325153150/http://abvp.org/index.php?option=com_content&view=article&id=65&Itemid=80|archive-date=25 March 2013}}</ref> === घटनाहरू === एबीभीपीलाई २०२० जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय हमला जस्ता विश्वविद्यालय र कलेज क्याम्पसमा धेरै हिंसात्मक घटनाहरूका लागि जिम्मेवार ठहराइएको छ।<ref name="HinduMasked20">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/live-updates-jnu-students-attacked-inside-campus-by-abvp-activists/article30486246.ece|title=As it happened: Masked goons strike terror in JNU, none arrested|date=5 January 2020|work=The Hindu|access-date=6 January 2020}}</ref><ref name="ITBarged20">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/jawaharlal-nehru-university-sabarmati-hostel-abvp-jnusu-1634173-2020-01-05|title=ABVP members barged into JNU hostels, attacked students with sticks, claims JNUSU|date=5 January 2020|work=India Today|access-date=6 January 2020}}</ref> केही केसहरूमा एबीभीपीका सदस्यहरू सम्पत्ति विनाशको पछाडि थिए, <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/ABVP-activists-go-on-the-rampage-on-college-premises/article14768437.ece|title=ABVP activists go on the rampage on college premises|date=25 May 2007|work=The Hindu|access-date=10 November 2017|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/ABVP-activists-vandalise-DU-History-Department/article15173859.ece|title=ABVP activists vandalise DU History Department|date=26 February 2008|work=The Hindu|access-date=10 November 2017|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/ranchi-students-boycott-classes-to-support-anna-abvp-cadres-ransack-missionary-school/1/148592.html|title=Jharkhand: ABVP cadres ransack missionary school over Anna protest|date=19 August 2011|access-date=4 March 2014|publisher=India Today}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/right-wing-activists-target-kashmiri-film-fest-in-hyderabad/420312-62-127.html|title=Right wing activists target Kashmiri film fest in Hyderabad|date=7 September 2013|access-date=4 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20130911164137/http://ibnlive.in.com/news/right-wing-activists-target-kashmiri-film-fest-in-hyderabad/420312-62-127.html|archive-date=11 September 2013|publisher=IBN-Live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130911164137/http://ibnlive.in.com/news/right-wing-activists-target-kashmiri-film-fest-in-hyderabad/420312-62-127.html |date=11 September 2013 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/abvp-activists-ransack-narayana-college/article19973716.ece|title=ABVP 'activists' ransack Narayana college|date=3 November 2017|work=The Hindu|access-date=10 November 2017|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/abvp-supporters-commit-arson-at-ju-gate-ransack-rooms-on-campus/articleshow/71209836.cms|title=ABVP supporters commit arson at Jadavpur University gate, ransack rooms on campus|last=Banerjee|first=Tamaghna|date=20 September 2019|work=The Times of India|access-date=23 September 2019}}</ref> जबकि उनीहरू अन्य मामिलाहरूमा हिंसामा संलग्न थिए, <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/07/11/stories/2003071104420600.htm|title=ABVP activists turn violent at CET Cell|date=11 July 2003|work=The Hindu|access-date=10 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20030902054828/http://www.thehindu.com/2003/07/11/stories/2003071104420600.htm|archive-date=2 September 2003}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030902054828/http://www.thehindu.com/2003/07/11/stories/2003071104420600.htm |date=2 September 2003 }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/Stone-throwing-during-protest-by-ABVP-in-Hubli-20-arrested/article14763604.ece|title=Stone throwing during protest by ABVP in Hubli; 20 arrested|date=15 May 2007|work=The Hindu|access-date=10 November 2017|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/abvp-thrashes-ftii-student-for-not-saying-jai-narendra-modi/article5053110.ece|title=ABVP thrashes FTII student for not saying 'Jai Narendra Modi'|last=Byatnal|first=Amruta|date=24 August 2013|work=The Hindu|access-date=4 March 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sunday-guardian.com/artbeat/right-wing-hooligans-and-a-complicit-state|title=Right-wing hooligans and a complicit State|date=24 August 2013|access-date=4 March 2014|publisher=The Sunday Guardian|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304164450/http://www.sunday-guardian.com/artbeat/right-wing-hooligans-and-a-complicit-state|archive-date=4 March 2014}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thewire.in/politics/amnesty-abvp-lathicharged|title=Protesting ABVP Students Lathicharged Outside Amnesty Office|work=The Wire}}</ref> समेत केही केसहरूमा पीडितको मृत्युको लागि अग्रणी।<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Prof-murder-two-ABVP-men-arrested/articleshow/1945429.cms|title=Prof murder: two ABVP men arrested|date=1 September 2006|work=[[The Times of India]]|access-date=27 September 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/khandwa-prof-dies-after-abvp-assault/story-2C1A8OMZqPlFY63ZoJFfhP.html|title=Khandwa prof dies after ABVP assault|date=12 March 2011|access-date=27 September 2018|publisher=Hindustan Times}}</ref> * जनवरी २०२०: जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय विद्यार्थी सङ्घका अनुसार नकाबधारी एबीभीपी सदस्यहरूले जेएनयूका विद्यार्थीहरूलाई गाडीमा प्रहार गरे र ढुङ्गा प्रहार गरे, जबकि एबीभीपीले वामपन्थी सङ्गठनहरूको आरोप लगायो। पछि एबीभीपीले राष्ट्रिय मिडियामा पनि यो कुरा स्वीकार्यो <ref>{{Cite news|url=https://twitter.com/TimesNow/status/1214229897717010433?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5Etweetembed%7Ctwterm%5E1214229897717010433&ref_url=https%3A%2F%2Fthelogicalindian.com%2Fnews%2Fabvp-delhi-joint-secretary%2F|title=Listen in: ABVP Delhi State Jt Secretary 'explains' the video of alleged ABVP violence in JNU.|date=6 January 2020|work=Times Now|access-date=8 January 2020|publisher=Twitter}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/asked-to-step-out-with-rods-acid-abvp-delhi-joint-secretary-admits-its-men-were-armed-in-jnu-2448373.html|title='Asked to Step Out With Rods, Acid': ABVP Delhi Joint Secretary Admits Its Men Were Armed in JNU|date=7 January 2020|work=News18|access-date=8 January 2020}}</ref> र एक स्टिंग अपरेशनमा, <ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/india-today-sting-operation-jawaharlal-nehru-university-violence-jnu-attackers-abvp-delhi-police-aishe-ghosh-1635757-2020-01-10|title=Akshat Awasthi not our member, claims ABVP after India Today sting exposes JNU violence|date=10 January 2020|work=The India Today|access-date=11 January 2020}}</ref> र एबीभीपीको संलग्नताको सत्यता अनुसन्धान अनुसन्धानबाट पत्रकारिता मार्फत पत्ता लाग्यो जुन पछि दिल्ली पुलिसले पुष्टि गर्यो।<ref>{{Cite news|url=https://www.altnews.in/investigating-the-masked-woman-photographed-during-jnu-violence/|title=Investigating the masked woman photographed during JNU violence|last=Sharma|first=Pratik|date=10 January 2020|work=[[AltNews.in]]|access-date=11 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200110184536/https://www.altnews.in/investigating-the-masked-woman-photographed-during-jnu-violence/|archive-date=10 January 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newslaundry.com/|title=JNU violence: Masked girl in viral picture of mob attack is Delhi University student Komal Sharma?|last=Malik|first=Anukriti|date=7 January 2020|website=Newslaundry|language=en-UK|accessdate=11 January 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://thewire.in/government/jnu-masked-woman-komal-sharma-abvp-delhi-police-confirm|title=JNU Attack: Delhi Police Confirm Masked Woman Is ABVP Member Komal Sharma|date=15 January 2020|work=The Wire|access-date=2 February 2020}}</ref> विद्यार्थी र शिक्षक लगायत जम्मा २८ जना सर्वसाधारण घाइते भए।<ref name="HinduMasked20"/><ref name="ITBarged20"/> == पहल == एबीभीपीले "मिशन सहसी" शीर्षक भारत भरिका केटीहरूको लागि आत्मरक्षा प्रशिक्षण कार्यक्रम सञ्चालन गर्दछ।<ref>{{Cite web|url=https://news.statetimes.in/over-3000-girls-participate-in-abvps-mission-sahasi/|title=Over 3,000 girls participate in ABVP’s ‘Mission Sahasi’|website=State Times|language=en-GB|accessdate=2021-05-20}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/vijayawada/2019/dec/13/vijayawada-girls-showcase-skills-post-martial-arts-workshop-2075377.html|title=Vijayawada girls showcase skills post martial arts workshop|work=The New Indian Express|access-date=16 April 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/abvp-starts-mission-sahasi-for-safety-of-girls-676002|title=ABVP starts 'Mission Sahasi' for safety of girls|work=Tribuneindia News Service|access-date=16 April 2020|language=en}}</ref> === मिशन आरोग्य === एबीभीपीले कोविड -१९ लक्षणका लागि दिल्लीको १०० भन्दा बढी बस्तीमा घर दैलो  स्क्रीनिंग गर्‍यो र मानिसहरूलाई खोपका लागि दर्ता गर्न प्रोत्साहित गर्‍यो।<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/abvp-plans-drive-to-help-slum-residents/articleshow/82667832.cms|title=ABVP plans drive to help slum residents {{!}} Delhi News - Times of India|last=May 16|first=TNN /|last2=2021|website=The Times of India|language=en|accessdate=2021-05-20|last3=Ist|first3=04:45}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.edexlive.com/news/2021/may/14/abvp-to-start-covid-19-screening-in-100-delhi-slums-from-may-16-asks-neutral-students-to-join-in-20710.html|title=ABVP to start COVID-19 screening in 100 Delhi slums from May 16, asks 'neutral' students to join in|website=The New Indian Express|language=en|accessdate=2021-05-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2021/may/15/delhi-abvp-to-conduct-mass-screening-to-trace-coronavirus-cases-in-slum-areas-2302775.html|title=Delhi: ABVP to conduct mass screening to trace coronavirus cases in slum areas|website=The New Indian Express|accessdate=2021-05-20}}</ref> == बाह्य लिंकहरू == * {{Official website|https://www.abvp.org/}} {{सङ्घ परिवार}} {{कमन्सश्रेणी|Akhil Bharatiya Vidyarthi Parishad}} [[श्रेणी:विद्यार्थी सङ्गठन]] 7q69hkc7now44ojdd7044wib5jvdas8 0 122682 1391931 1384103 2026-09-29T03:36:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391931 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = कल्याण सिंह | image = Kalyan Singh 2.jpg | birth_date = {{birth date and age|1932|1|5|df=y}} | birth_place = [[अलीगढ़]], उत्तर प्रदेश | death_date = २१ अगस्त २०२१ | death_time = 9:30 PM | death_place = [[लखनऊ]], उत्तर प्रदेश | office = [[राजस्थान को राज्यपालहरु की सूची|राजस्थान को राज्यपाल]] | termstart = ४ सेप्टेम्बर २०१४ | termend = ८ सेप्टेम्बर २०१९ | predecessor = [[मार्गरेट अल्वा]] | successor = [[कलराज मिश्र]] | office1 = [[हिमाचल प्रदेश को राज्यपालहरु की सूची|हिमाचल प्रदेश को राज्यपाल]] | term_start1 = जनवरी २०१५ | term_end1 = १२ अगस्त २०१५ | predecessor1 = [[उर्मिला सिंह]] | successor1 = [[आचार्य देवव्रत]] | office2 = [[उत्तर प्रदेश को मुख्यमन्त्रीहरु की सूची|उत्तर प्रदेश को मुख्यमन्त्री]] | term2 = २४ जून १९९१ - ६ डिसेम्बर १९९२ | predecessor2 = [[मुलायम सिंह यादव]] | successor2 = [[राष्ट्रपतिको शासन|राष्ट्रपति शासन]] | term3 = २१ सेप्टेम्बर १९९७- १२ नोभेम्बर १९९९ | predecessor3 = [[मायावती]] | successor3 = [[राम प्रकाश गुप्ता]] | office4 = [[सांसद, लोकसभा]] | term_start4 = २००९ | term_end4 = २०१४ | constituency4 = [[एटा लोक सभा निर्वाचन क्षेत्र|एटा]] | predecessor4 = [[देवेन्द्र सिंह यादव]] | successor4 = [[राजवीर सिंह]] | party = [[भारतीय जनता पार्टी]] | residence = [[अलीगढ़]] | spouse = रामवती | children = एक छोरा र एक छोरी | religion = [[हिन्दू]] }} '''कल्याण सिंह''' (५ जनवरी १९३२ ) एक भारतीय राजनीतिज्ञ हुन्। [[राजस्थान|उनी राजस्थान]] र [[हिमाचल प्रदेश|हिमाचल प्रदेशका]] गभर्नर रहेका छन्। [[उत्तर प्रदेश|यसअघि उनी उत्तर प्रदेशका]] मुख्यमन्त्री पनि थिए। उनी दुई पटक उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री बनेका छन्, विवादित बाबरी मस्जिद भत्काउने बेला कल्याण सिंह उत्तर प्रदेशका मुख्यमन्त्री थिए। <ref>{{Cite web|url=http://presidentofindia.nic.in/press-release-detail.htm?1064|title=संग्रहीत प्रति|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150708132407/http://presidentofindia.nic.in/press-release-detail.htm?1064|archivedate=8 जुलाई 2015|accessdate=19 जून 2015}}</ref> उनी एक प्रखर राष्ट्रवादी राजनीतिज्ञको रुपमा परिचित छन्। उनको २१ अगस्त २०२१ मा लखनऊ पीजीआई मा मृत्यु भयो। == जीवन परिचय == कल्याण सिंह को जन्म ६ जनवरी १९३२ मा अलीगढ, उत्तर प्रदेश मा भएको थियो। उनका पिता का नाम श्री तेजपाल लोधी राजपूत र आमा का नाम श्रीमती सीता देवी थी। कल्याण सिंह दुई पटक [[उत्तर प्रदेश]]का मुख्यमन्त्री र धेरै पटक अत्रौली विधान सभा सदस्य, साथै उत्तर प्रदेश मा लोकसभा सांसद र [[राजस्थान]] र [[हिमाचल प्रदेश]] को राज्यपाल को रूप मा सेवा गरिसकेका छन्। पहिलो पटक, कल्याण सिंह १९९१ मा उत्तर प्रदेशको मुख्यमन्त्री बने र दोस्रो पटक १९९७ मा मुख्यमन्त्री बने। उनी राज्यको मुख्य राजनीतिक अनुहार मध्ये एक मानिन्छन् किनकि [[बाबरी मस्जिद]] घटना उनको पहिलो मुख्यमन्त्रीको कार्यकालमा भएको थियो। मृत्यु २१ अगस्त २०२१ <ref>{{Cite web|url=https://wikihindi.in/biography/kalyan-singh-in-hindi/|title=कल्याण सिंह: उत्तर प्रदेश का एक महत्वपूर्ण राजनैतिक चेहरा|date=5 जुलाई 2021|publisher=WikiHindi|language=हिंदी|accessdate=15 जुलाई 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210717135324/https://wikihindi.in/biography/kalyan-singh-in-hindi/|archive-date=2021-07-17}}</ref> == राजनीतिक जीवन == === उत्तर प्रदेशको पहिलो पटक मुख्यमन्त्री === उनी जून १९९१ मा उत्तर प्रदेशको मुख्यमन्त्री बने। [[बाबरी मस्जिद]] भत्काएपछि उनले डिसेम्बर १९९२ मा मुख्यमन्त्री पदबाट राजीनामा दिए र यसको नैतिक जिम्मेवारी लिए। === बाबरी मस्जिद भत्काए पछि === उनी १९९३ को उत्तर प्रदेश विधान सभा चुनावमा अत्रौली र कासगन्जबाट विधायक निर्वाचित भएका थिए। चुनावमा [[भारतीय जनता पार्टी|भाजपा]] सबैभन्दा ठूलो पार्टीको रुपमा उभिए तर [[समाजवादी पार्टी]] बहुजन समाज पार्टीले मुलायम सिंह यादवको नेतृत्वमा गठबन्धन सरकार गठन गरे। <ref>[http://www.niticentral.com/2012/11/kalyan-singh-ayodhya-and-hindu-resurgence.html Kalyan Singh, Ayodhya and Hindu resurgence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121129031013/http://www.niticentral.com/2012/11/kalyan-singh-ayodhya-and-hindu-resurgence.html|date=29 नवंबर 2012}} Niti Central - 25 November 2012</ref> कल्याण सिंह विधान सभामा विपक्षी नेता बने। उनी सेप्टेम्बर १९९७ देखि नोभेम्बर १९९९ सम्म उत्तर प्रदेशको मुख्यमन्त्री बने। <ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/sibal-alleges-fertilizer-scam-in-uttar-pradesh/article1837080.ece|title=Sibal alleges fertilizer scam in Uttar Pradesh|date=३ मई २००७|publisher=द हिन्दू|language=अंग्रेज़ी|accessdate=१९ जून २०१५}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> २१ अक्टोबर १९९७ मा, बहुजन समाज पार्टी (बसपा) ले कल्याण सिंह सरकार को समर्थन फिर्ता लिए। कल्याण सिंह पहिले नै कांग्रेस विधायक नरेश अग्रवाल संग सम्पर्क मा थियो र उनले चाँडै नयाँ पार्टी डेमोक्रेटिक कांग्रेस संगठित र २१ विधायकहरुको समर्थन पायो। <ref name="Sultan">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/1998/feb/21up.htm|title=Kalyan Singh sacked, Jagdambika Pal CM|date=21 फ़रवरी 1998|website=रीडिफ डॉट कॉम|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924154046/http://www.rediff.com/news/1998/feb/21up.htm|archivedate=24 सितंबर 2015|accessdate=१९ जून २०१५}}</ref> यसका लागि उनले ऊर्जा विभागको जिम्मेवारी नरेश अग्रवाललाई दिए। कल्याण सिंहले डिसेम्बर १९९९ मा पार्टी छोडेर जनवरी २००४ मा भाजपामा सामेल हुनुभयो। <ref>{{Cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-17/india/35867835_1_kalyan-singh-kalraj-misra-bjp-leaders|title=Kalyan Singh's homecoming to BJP after January 14 - द टाइम्स ऑफ़ इण्डिया|last=Srivastava|first=Rajiv|date=17 दिसम्बर 2012|website=टाइम्स इंटरनेट|publisher=टाइम्स ऑफ़ इंडिया|language=अंग्रेज़ी|archiveurl=https://archive.today/20130126062700/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-17/india/35867835_1_kalyan-singh-kalraj-misra-bjp-leaders|archivedate=26 जनवरी 2013|accessdate=19 जून 2015}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130126062700/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-17/india/35867835_1_kalyan-singh-kalraj-misra-bjp-leaders |date=2013-01-26 }}</ref> २००४ को आम चुनावमा, उनले बुलन्दशहर बाट भाजपा उम्मेदवारको रूपमा लोकसभा चुनाव लडे। २००९ मा, उनले फेरि भाजपा छोडे र एटा लोकसभा क्षेत्र बाट एक स्वतन्त्र सांसद को रूप मा निर्वाचित भए। === राज्यपाल === सिंहले ४ सेप्टेम्बर २०१४ मा राजस्थानका गभर्नरको रुपमा शपथ लिए। <ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/politics/kalyan-singh-sworn-in-as-rajasthan-governor/#sthash.EUE3wkPq.dpuf|title=Kalyan Singh sworn-in as 20th Governor of Rajasthan|date=4 September 2014|website=[[द इंडियन एक्सप्रेस]]|language=अंग्रेज़ी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150214203833/http://indianexpress.com/article/india/politics/kalyan-singh-sworn-in-as-rajasthan-governor/#sthash.EUE3wkPq.dpuf|archivedate=14 फ़रवरी 2015|accessdate=19 जून 2015}}</ref> उनलाई जनवरी २०१५ मा हिमाचल प्रदेशका गभर्नरको अतिरिक्त जिम्मेवारी दिइएको थियो। <ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/news/himachal-pradesh/kalyan-singh-to-take-additional-charge-as-hp-governor_1537162.html|title=Kalyan Singh to take additional charge as HP Governor|date=२७ जनवरी २०१५|publisher=ज़ी न्यूज़|language=अंग्रेज़ी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150619201911/http://zeenews.india.com/news/himachal-pradesh/kalyan-singh-to-take-additional-charge-as-hp-governor_1537162.html|archivedate=19 जून 2015|accessdate=१९ जून २०१५}}</ref> == सन्दर्भ == {{Reflist}} == बाह्य लि्क == * [https://web.archive.org/web/20140908112133/http://www.rajassembly.nic.in/pregovernor.htm कल्याण सिंह राज्यपाल, राजस्थान] * आज पनि मानिसहरु कल्याण सिंह (अजमेरनामा) [https://web.archive.org/web/20170106180317/http://ajmernama.com/vishesh/190034/ को कुशल प्रशासन को उदाहरण दिन्छन्।] * [https://web.archive.org/web/20071221065905/http://164.100.24.208/ls/lsmember/biodata.asp?mpsno=4011 भारत को संसद बाट आधिकारिक जीवनी रेकर्ड] * [https://web.archive.org/web/20140721050934/http://uplegisassembly.gov.in/CHIEF%20MINISTERS.HTM] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९३२ मा जन्म]] [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] 9mghlmlkgam5tzwd6l83eoe17oqbndu 0 124649 1391938 1384375 2026-09-29T04:39:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391938 wikitext text/x-wiki {{infobox officeholder | name =कृष्णप्रसाद सिटौला | image = Krishna_Prasad_Sitaula.jpg | caption = | office = गृहमन्त्री | monarch = राजा ज्ञानेन्द्र | primeminister = गिरिजाप्रसाद कोइराला | predecessor = [[कमल थापा]] | successor = [[वामदेव गौतम]] }} '''कृष्णप्रसाद सिटौल''' [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेसका]] सम्बन्धित नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। कृष्ण सिटौला [[विस्तृत शान्ति सम्झौता|बृहत् शान्ति सम्झौतामा]] महत्वपूर्ण भूमिकाको लागि चिनिन्छन् । <ref>{{Cite web|url=https://www.gettyimages.com/photos/krishna-prasad-sitaula|title=Krishna Prasad Sitaula Photos and Premium High Res Pictures - Getty Images|website=www.gettyimages.com|accessdate=2021-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216221502/https://www.gettyimages.com/photos/krishna-prasad-sitaula|archive-date=2021-12-16}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/sitaula-on-peace|title=Sitaula on peace|last=Singh|first=Rishi|date=2010-03-14|website=The Himalayan Times|language=en|accessdate=2021-12-16}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/nepal/nepal-government-maoists-set-sign-peace-accord-thursday|title=Nepal government, Maoists set to sign peace accord Thursday - Nepal|website=ReliefWeb|language=en|accessdate=2021-12-16}}</ref> == राजनीतिक करियर == कांग्रेस सभापति [[सुशील कोइराला|सुशील कोइरालाले]] सिटौलालाई पार्टीको महामन्त्रीमा मनोनयन गरेका थिए। [[कोइराला परिवार]]का नजिकका सिटौला <ref>{{Cite web|url=https://archive.nepalitimes.com/news.php?id=14420|title=Sitaula the survivor - Nepali Times|website=archive.nepalitimes.com|accessdate=2021-12-16}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.wiki-global.org/krishna-sitaula/|title=Krishna Sitaula - WikiGlobal {{!}} The Celebrity Encyclopedia|website=www.wiki-global.org|accessdate=2021-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216221515/https://www.wiki-global.org/krishna-sitaula/|archive-date=2021-12-16}}</ref> २०६३ मा [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृहमन्त्री]] र उपप्रधानमन्त्री भइसकेका छन्। २०७४ को चुनावमा सिटौलाले चुनाव हारे। राष्ट्रिय प्रजातान्त्र पार्टीले [[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देनलाई]] उम्मेदवार बनाएको थियो सिटौलालाई हटाउन राप्रपाले नेकपा (एमाले) र माओवादीसँग [[गठबन्धन]] बनाएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://en.setopati.com/political/49554/|title=Will Lingden exact revenge on Sitaula for abolition of monarchy?|last=Setopati|first=Setopati|website=Setopati|accessdate=2021-12-16}}</ref> ==विवाद== उनी गृहमन्त्री छँदा भएको [[सुडान घोटाला]]लाई लिएर उनको आलोचना हुने गर्छ। २९ करोड अनियमितता भएको यस घटनाको समयमा उनी प्रहरीको राजनीतिक नेतृत्वमा थिए। ==प्रतिनिधि सभा २०७९== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] मा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]का उम्मेदवार [[कृष्णप्रसाद सिटौला]]ले [[झापा जिल्ला|झापा]] प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं ३ बाट ३७,३७२<ref>{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-1/district-jhapa?lng=nep|title=झापा : प्रदेश १ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-11-29}}</ref>मत प्राप्त गरी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]उम्मेदवार [[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र प्रसाद लिङ्देन]]सँग ३,२७६ मतान्तरले पराजित भए।<ref>{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|archive-date=2022-11-29}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली संविधान सभा सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालका गृह मन्त्रीहरू]] 309rli7hsueon14870tboztwqvr23eh 0 125026 1391927 1138165 2026-09-29T02:28:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391927 wikitext text/x-wiki '''एकल संक्रमणीय मतप्रणाली''' बहुसदस्यीय निर्वाचन क्षेत्रमा प्रयोग हुने [[निर्वाचन प्रणाली|विधि]] हो। एकल संक्रमणीयमा पहिलो प्राथमिकताको उम्मेदवारको विजयी हुन आवश्यकभन्दा बढी भएको मत क्रमश: दोस्रो र तेस्रो प्राथमिकताको उम्मेदवारमा सर्छ।<ref>{{cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-12-20/20171220062848.html|title=एकल संक्रमणीय कि बहुमतीय ?, सिट बढाउने आ-आफ्नै दाउ|date=पुस ५, २०७४|publisher=kaantipur|accessdate=2022-05-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20250416034927/https://ekantipur.com/ampnews/2017-12-20/20171220062848.html|archive-date=2025-04-16}}</ref> यस्तो प्रणालीमा एक्लैले जित्ने सामथ्र्य नहुनेले पनि ठूला दलबाट बचेको मतका लागि [[गठबन्धन]] बनाएर फाइदा लिन सक्छन्। यस प्रकारको निर्वाचन प्रणालीमा मतदाताले उम्मेदवारहरूलाई प्राथमिकता क्रमका आधारमा मतदान गर्छन्। मतदाताले एक वा एकभन्दा बढी उम्मेदवारलाई मतदान गर्न पाउँछन्। तर, एकभन्दा बढी उम्मेदवारलाई मतदान गर्दा समान प्राथमिकता नदिई प्राथमिकताक्रम तोकेको हुनुपर्छ।<ref>{{cite web|url=https://annapurnapost.com/news/86440-86440|title=के हो एकल संक्रमणीय मतप्रणाली ?|date=|publisher=Annapurna Post|accessdate=2022-05-06}}</ref> निर्वाचित हुनका लागि निश्चित मतसंख्या अर्थात् कोटा तोकिन्छ। त्यसका लागि तलको सूत्र प्रयोग गरिन्छ। ‌ :<math>Q_{\operatorname{Droop}} = \operatorname{floor} \left({ \mbox{ (votes cast)} \over {\mbox{ (seats to fill)}} + 1}\right) +1 = \mbox{ (कोटाquota)}</math>. == एक चुनावको उदाहरण == मानौ भोजमा कुन-कुन तीन खानेकुरा राख्ने भन्नेबारे एक चुनाव आयोजना भयो। पाँच विकल्पहरू छन्: सुन्तला , नासपाती, चकलेट, स्ट्रबेरी, र बर्गर। मात्र तीन ओटा खानेकुरा छानिनेछ। एकल संक्रमणीय मत प्रणालीअनुसार प्रत्येक पाहुनालाई आफ्नो पहिलो प्राथमिकता र दोस्रो प्राथमिकता छान्न दीयो। २३ जना अतिथिले मतदान गरे र निम्नानुसारको नतिजा आयो {| class="wikitable" !# पाहुनाको संख्या ! style="color: #ff5933;" |x x x x x ! style="color: #0c3;" |x x x ! style="color: #cc5600;" |x x x x x x x x ! style="color: #ff24ff;" |x x x x ! style="color: #ff1000;" |x ! style="color: #0053ff;" |x x |- !पहिलो प्राथमिकता |[[चित्र:Emojione_1F34A.svg|50x50px|Orange]] |[[चित्र:Emojione_1F350.svg|50x50px|Pear]] |[[चित्र:Emojione_1F36B.svg|50x50px|Chocolate]] |[[चित्र:Emojione_1F36B.svg|50x50px|Chocolate]] |[[चित्र:Emojione_1F353.svg|50x50px|Strawberry]] |[[चित्र:Emojione_1F354.svg|50x50px|Hamburger]] |- !दोस्रो प्राथमिकता |[[चित्र:Emojione_1F350.svg|50x50px|Pear]] |[[चित्र:Emojione_1F34A.svg|50x50px|Orange]] |[[चित्र:Emojione_1F353.svg|50x50px|Strawberry]] |[[चित्र:Emojione_1F354.svg|50x50px|Hamburger]] |[[चित्र:Emojione_1F350.svg|50x50px|Pear]] |[[चित्र:Emojione_1F350.svg|50x50px|Pear]] |} पहिले कोटा (निर्वाचित हुन आवश्यक मत संख्या ) हिसाब गरिन्छ. , २३ मतदाता छन् र तीन बिजेता रहेको अबस्थामा, '''ड्रुप कोटा''' बाट हिसाब गर्दा, निर्वाचित हुन आवश्यक मत संख्या: : <math>Q_{\operatorname{Droop}} = \operatorname{floor} \left({ 23 \mbox{ (votes cast)} \over {3 \mbox{ (seats to fill)}} + 1}\right) +1 = 6 \mbox{ (quota)}</math>. When ballots are counted the election proceeds as follows: {| class="wikitable" style="font-weight: bold; text-align: center;" !उम्मेदवार !सुन्तला [[चित्र:Emojione_1F34A.svg|50x50px|Orange]] !नासपाती [[चित्र:Emojione_1F350.svg|50x50px|Pear]] !चकलेट [[चित्र:Emojione_1F36B.svg|50x50px|Chocolate]] !स्ट्रबेरी [[चित्र:Emojione_1F353.svg|50x50px|Strawberry]] !बर्गर [[चित्र:Emojione_1F354.svg|50x50px|Hamburger]] ! style="text-align: left;" |नतिजा |- !पहिलो चरण | style="color: #f93;" |x x x x x | style="color: #0c3;" |x x x | style="background:#ffdead;" |<span style="color:#c60;">x x x x</span><span style="color:#c60;">x x x x</span><span style="color:#f4f;">x x x x</span>निर्वाचित | style="color: #f00;" |x | style="color: #03f;" |x x | style="text-align: left; font-weight: normal;" |चकलेट निर्वाचित भएको घोषणा गरियो, चकलेटले कोटा भन्दा धेरै मत (६ अतिरिक्त मत ('''Surplus Vote''') ) प्राप्त गरेको छ। |- !दोस्रो चरण | style="color: #f93;" |x x x x x | style="color: #0c3;" |x x x | style="background: #ffdead;" |<span style="color:#c60;">x x x x</span><span style="color:#f4f;">x x</span>ELECTED |<span style="color: #c60;">x x x x</span><span style="color: #f00;">x</span> |<span style="color: #03f;">x x</span> <span style="color: #f4f;">x x</span> | style="text-align: left; font-weight: normal;" |चकलेटको अतिरिक्त मत हस्तान्तरण हुन्छ। चकलेटको मतमा दोस्रो प्राथमिकतामा स्ट्रबेरी र बर्गर छन्। स्ट्रबेरी र बर्गरले तलको सुत्र अनुसारको मत पाउँछन्: : <math>\left({\text{votes for second preference} \over {\text{total votes for Chocolate}}}\right) \times \text{surplus votes}</math> यो अवस्थामा, १२ मध्ये ८ मतदाताको दोस्रो रोजाईमा चकलेट छ . त्यसैले चकलेटको (8/12)•6 = 4 मत स्ट्रबेरीमा हस्तान्तरण हुन्छ भने चकलेटको १२ मध्ये ४ मतदाताको दोस्रो रोजाईमा बर्गर छ . त्यसैले चकलेट को (4/12)•6 =2 मत बर्गरमा हस्तान्तरण हुन्छ। त्यसैले, स्ट्रबेरीको पहिलो प्राथमिकताको मत १ थियो र ४ नयाँ मत जोडियो। त्यसकारण, स्ट्रबेरीको पहिलो प्राथमिक मत १ र ४ नयाँ मत, र कुल १+४ = ५ मत त्यसै गरी, बर्गरको कुल मत २+२ = ४ मत भयो; अतिरिक्त मतको हस्तान्तरण पछी पनि कुनै उमेदवारले कोटा कटाउन सकेनन्। अझै कसैले कोटा कटाउन नसकेकाले, न्यून मत पाउने उम्मेदवारलाई हटाइन्छ। त्यसैले सबैभन्दा कम मत पाएको नासपाती हटाइन्छ। |- !Round 3 | style="background:#ffdead;" |<span style="color:#f93;">x x x x x</span><span style="color:#0c3;">x x x</span>ELECTED | | style="background:#ffdead;" |<span style="color:#c60;">x x x x</span><span style="color:#f4f;">x x</span>ELECTED |<span style="color: #c60;">x x x x</span><span style="color:#f00;">x</span> |<span style="color: #03f;">x x</span> <span style="color:#f4f;">x x</span> | style="text-align: left; font-weight: normal;" |नाशपातीको भोट नाशपातीका लागि मतदाताहरूले चिन्ह लगाएको दोस्रो प्राथमिकताको अनुपातमा स्थानान्तरण गरिन्छ, अर्थात् यस अवस्थामा सुन्तला मात्र, जसले सुन्तलालाई थप ३ मत दिन्छ। सुन्तलाले अब जम्मा ५ (मूल) + ३ (नयाँ) = ८ भोट, कोटा नाघ्यो; त्यसैले, सुन्तला निर्वाचित। सुन्तलासँग आवश्यक कोटा भन्दा दुई बढी मतहरू छन् र त्यसैले स्थानान्तरण गर्न अतिरिक्त छ। तर चिनो लगाइएका दोस्रो प्राथमिकताहरू नाशपातीका लागि हुन्, जुन पहिले नै हटाइएको छ, सबै मतहरू हस्तान्तरण योग्य छैनन्। स्थानान्तरण गर्न कुनै नयाँ बचत नभएको र त्यहाँ अझै एउटा खुल्ला सिट रहेको हुनाले हालको सबैभन्दा कम लोकप्रिय उम्मेदवार हटेसँगै मत गणना अघि बढ्छ। |- !Round 4 | style="background:#ffdead;" |<span style="color:#f93;">x x x x x</span><span style="color:#0c3;">x x x</span>ELECTED | | style="background:#ffdead;" |<span style="color:#c60;">x x x x</span><span style="color:#f4f;">x x</span>ELECTED | style="background:#ffdead;" |<span style="color:#c60;">x x x x</span><span style="color:#f00;">x</span>ELECTED |<span style="color: #03f;">x x</span> <span style="color:#f4f;">x x</span> | style="text-align: left; font-weight: normal;" |बाँकी उम्मेदवारहरू मध्ये कुनै पनि कोटा गर्न सकेनन्, त्यसैले फेरि सबैभन्दा कम मत ल्याउने उम्मेद्वार (यस अवस्थामा बर्गर)लाई हटाइन्छ। यसले स्ट्रबेरी मात्र बाँकी उम्मेदवारको रूपमा रहन्छ, त्यसैले (कोटा नभएको नभएपनि ) यसले अन्तिम सिट जित्छ। यसले गणना समाप्त हुन्छ। ह्याम्बर्गरको मत हस्तान्तरण हुँदैनन् किनभने यस्तो स्थानान्तरणले स्ट्रबेरीको चुनाव परिवर्तन गर्न सक्दैन। यदि त्यहाँ अझै बाँकी सिटहरू र बाँकी उम्मेदवार थिए भने, यदि कुनै संकेत गरिएको थियो भने, ह्याम्बर्गरहरूको मत अर्को प्राथमिकताको आधारमा समानुपातिक रूपमा स्थानान्तरण गरिन्थ्यो। तर यस अवस्थामा, सबै जसरी पनि हस्तान्तरण गर्न नमिल्ने छन्। चकलेट-तब-बर्गर भोट पुन: स्थानान्तरण गर्न सकिँदैन किनभने केवल दुई प्राथमिकताहरू भनिएको थियो र दुबै प्रयोग भइसकेको थियो। र बर्गर -त्यसका-नाशपाती मतहरू जुन बर्गर मा गएका थिए, नाशपाती हटाइएकाले स्थानान्तरण गर्न सकिँदैन।) |} '''नतिजा''': विजेताहरू चकलेट, सुन्तला र स्ट्रबेरी हुन्। This result differs from the one that would have occurred if the three winners were decided by first preference plurality rankings, in which case Pear would have been a winner, as opposed to Strawberry, for having a greater number of first preference votes. If the voters had been able to choose only one food to serve (as in [[First-past-the-post voting|first-past-the-post]], it is likely that Chocolate, the choice of only slightly more than half of the 23 party-goers, would have won and Chocolate would be the only food served at the party. STV in this case produced a high level of effective votes{{Snd}}votes used to elect the successful candidates. 18 voters saw their first preference elected, and three more saw their second preference elected. Only two, those who voted for hamburgers with pears as their second preference, did not see any of their choices elected. == एकल संक्रमणीय मत प्रणालीको प्रयोग हुने स्थान == == फाइदा तथा घाटा == ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{निर्वाचन प्रणाली}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{कमन्सश्रेणी|Single transferable vote}} sctnu1jg1k2yc8bn6n3h0wlqzqur1d5 0 125278 1391911 1357502 2026-09-29T00:13:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391911 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली राजनीतिज्ञ}} {{Infobox officeholder | name = अमरेश कुमार सिंह | honorific_prefix = [[माननीय]] | native_name = | image = Dr. Amresh Kumar Singh.jpg | alt = चश्मा, कालो सुट ज्याकेट, कालो शर्ट र ढाका टोपी लगाएका शाहको तस्विर। | caption = | office = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start = १२ चैत २०८२ | term_end = | predecessor = ''आफैँ'' | constituency = [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | term_start1 = २० फागुन २०७४ | term_end1 = २७ भदौ २०८२ | predecessor1 = ''आफैँ'' (व्यवस्थापिका संसद सदस्यको रुपमा) | constituency1 = [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | office2 = [[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|संविधान सभा सदस्य]] | term_start2 = ७ माघ २०७० | term_end2 = २८ असोज २०७४ | predecessor2 = शिवपूजन राय यादव | successor2 = ''निर्वाचन क्षेत्र खारेज'' | constituency2 = सर्लाही ६ | birth_name = अमरेश कुमार सिंह | birth_date = {{birth date and age|1970|09|05|df=y}} | birth_place = [[बलरा|बलरा-४]], [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (२०८२–वर्तमान) | alma_mater = जवाहरलाल नेहरू विश्वविद्यालय (अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा [[विद्यावारिधी]]) | profession = {{hlist|राजनीतिज्ञ|प्रध्यापक}} | spouse = {{ubl|कुमारी लक्ष्मी जोशी<ref>{{Cite web|date=2019-03-09|title=सांसद अमरेश कुमार सिंह पुन: काे सँग कसे लगनगाँठाे?|url=https://www.nepalpana.com/news/9061|access-date=2020-12-22|website=Nepalpana|language=en-US}}{{Dead link|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|नीतु सिंह (सम्बन्ध विच्छेद)}} | children = २ | parents = {{ubl|राम सागर सिंह|चन्द्रमा देवी}} | signature = | }} '''अमरेश कुमार सिंह''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् जो हाल [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]का सदस्य हुन् । उनी विगतमा [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]]बाट राजनीति सुरु गरी पछि [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]मा आवद्ध भएका थिए । सोही पार्टीको टिकटमा उनले [[नेपालको सङ्घीय संसद|संघीय संसद]] अन्तर्गत [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]का सदस्यका रूपमा [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] बाट निर्वाचित भएका थिए ।<ref>{{cite web|url=[http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-12-12/ncs-amresh-kumar-singh-elected-from-sarlahi-4.html|title=NC's](http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-12-12/ncs-amresh-kumar-singh-elected-from-sarlahi-4.html|title=NC's) Amresh Kumar Singh elected from Sarlahi-4|website=kathmandupost.ekantipur.com}}</ref><ref>{{cite web|url=[http://setopati.com/politics/114821|title=अमरेशको](http://setopati.com/politics/114821|title=अमरेशको) क्षेत्रमा स्थगित मतगणना बिहान ७ बजेदेखि सुरु गर्ने तयारी|first=भानुभक्त|last=Setopati|website=Setopati}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनी नेपाली काँग्रेसको टिकटले सर्लाहीबाट लगातार तीन कार्यकाल सांसदमा निर्वाचित भएका थिए । साथै, उनी वि.सं. २०७० मा [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|दोस्रो संविधान सभा]]मा पनि सर्लाही ६ बाट निर्वाचित भएका थिए ।<ref>{{cite web|title=सर्लाही ४ मा कांग्रेसका अमरेश कुमार सिंह विजयी|url=[http://www.pahilopost.com/content/-43661.html|website=www.pahilopost.com}}](http://www.pahilopost.com/content/-43661.html|website=www.pahilopost.com}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref> == राजनीतिक जीवन == उनी प्रतिनिधि सभाको राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समितिका सदस्य पनि रहेका थिए ।<ref>{{Cite web|title=राज्य व्यवस्था तथा सुशासन समिति|url=[https://hr.parliament.gov.np/np/committees/State-Affairs-Committee/members|access-date=2020-12-22|website=hr.parliament.gov.np}}](https://hr.parliament.gov.np/np/committees/State-Affairs-Committee/members|access-date=2020-12-22|website=hr.parliament.gov.np}})</ref> == विवाद == === संविधान जलाउने घटना === काठमाडौंमा भएको एक विरोध प्रदर्शनका क्रममा पार्टीका अध्यक्ष [[उपेन्द्र यादव]] सहित १४ जना नेता तथा [[व्यवस्थापिका संसद (२०६३-२०६४)|अन्तरिम संसद]]का सदस्य अमरेश कुमार सिंहलाई अन्तरिम संविधानको प्रतिलिपि जलाएको आरोपमा पक्राउ गरिएको थियो । उनीहरूले उक्त संविधानले [[मधेशी|मधेशी समुदाय]]का मागहरू सम्बोधन गर्न नसकेको बताएका थिए ।<ref>{{Cite web |last=NepalNews |title=Nepal News |url=[https://www.nepalnews.com/archive/2007/jan/jan16/news11.php](https://www.nepalnews.com/archive/2007/jan/jan16/news11.php) |archive-url=[http://web.archive.org/web/20210125100848/https://www.nepalnews.com/archive/2007/jan/jan16/news11.php](http://web.archive.org/web/20210125100848/https://www.nepalnews.com/archive/2007/jan/jan16/news11.php) |archive-date=2021-01-25 |access-date=2026-01-21 |website=[www.nepalnews.com](http://www.nepalnews.com) |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Nepalnews.com Mercantile Communications Pvt. Ltd. |url=[http://www.nepalnews.com:80/archive/2007/jan/jan19/news15.php](http://www.nepalnews.com:80/archive/2007/jan/jan19/news15.php) |archive-url=[http://web.archive.org/web/20070527005007/http://www.nepalnews.com:80/archive/2007/jan/jan19/news15.php](http://web.archive.org/web/20070527005007/http://www.nepalnews.com:80/archive/2007/jan/jan19/news15.php) |archive-date=2007-05-27 |access-date=2026-01-21 |website=[www.nepalnews.com](http://www.nepalnews.com)}}</ref> पछि सिंहले जित्ने सम्भावना बढी देखेर नेपाली काँग्रेसमा प्रवेश गरेका थिए र मधेशी जनअधिकार फोरमबाट अलग भएका थिए । === बालेन शाहलाई चुनौती === सिंहले संसदबाट [[बालेन शाह]]लाई सिंहदरबार, सर्वोच्च अदालत र प्रधानमन्त्री निवाससमेत भत्काउन चुनौती दिएका थिए । उक्त घटनाक्रमका बीच उनले तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[पुष्पकमल दाहाल]] को समर्थन गर्दै मेयर शाहलाई पक्राउ गर्नुपर्ने बताएका थिए ।<ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=MP Singh challenges KMC Mayor Shah to bring down Singha Durbar |url=[https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/mp-singh-challenges-kmc-mayor-shah-to-bring-down-singha-durbar-54-65.html](https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/mp-singh-challenges-kmc-mayor-shah-to-bring-down-singha-durbar-54-65.html) |access-date=2026-01-21 |website=myrepublica.nagariknetwork.com |language=English }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=The Prime Minister and the then Home Minister wanted to arrest Balen Shah: CK Raut |url=[https://ekantipur.com/news/2024/03/12/en/prime-minister-and-home-minister-wanted-to-arrest-balen-shah-ck-raut-05-53.html](https://ekantipur.com/news/2024/03/12/en/prime-minister-and-home-minister-wanted-to-arrest-balen-shah-ck-raut-05-53.html) |access-date=2026-01-21 |website=ekantipur.com |language=en}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === संसदमा कपडा खोल्ने घटना === प्रतिनिधि सभाको एक महत्त्वपूर्ण बैठकमा बोल्न नदिएको भन्दै सिंहले संसदभित्रै आफ्ना कपडा खोल्दै विरोध जनाएका थिए ।<ref>{{Cite web |date=2023-05-10 |title=स्पीकर ने बोलने नहीं दिया, तो सांसद को आया गुस्सा, सबके सामने उतारे कपड़े- VIDEO वायरल |url=[https://www.aajtak.in/trending/story/independent-mp-amresh-kumar-singh-of-nepal-takes-off-his-clothes-in-house-not-allowed-to-speak-tstsh-1691714-2023-05-10](https://www.aajtak.in/trending/story/independent-mp-amresh-kumar-singh-of-nepal-takes-off-his-clothes-in-house-not-allowed-to-speak-tstsh-1691714-2023-05-10) |access-date=2026-01-21 |website=AajTak |language=hi }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==निर्वाचन इतिहास== ===सारांश=== {| class="wikitable" ! निर्वाचन ! सदन ! निर्वाचन क्षेत्र ! colspan="2" | दल ! मत ! प्रतिद्वन्द्वी ! colspan="2" | दल ! मत ! परिणाम |- | [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] | [[संविधान सभा]]<br>(व्यवस्थापिका संसद) | [[सर्लाही ६]] | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | | rowspan="2" | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] | १७,४०० | शिवपूजन राय यादव | style="background-color:mediumaquamarine" | | [[तराई मधेश सद्भावना पार्टी]] | १०,३६५ | {{tick}} निर्वाचित |- | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] | rowspan="3"| [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]<br>(संघीय संसद) | rowspan="3" | [[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] | २९,६७५ | राकेश कुमार मिश्र | bgcolor="{{party color|Rastriya Janata Party Nepal}}" | | [[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल]] | २८,१३६ | {{tick}} निर्वाचित |- | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] | bgcolor="{{party color|Independent}}" | | [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | २०,०१७ | नागेन्द्र कुमार | rowspan="2" bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | | rowspan="2" | [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] | १८,२५३ | {{tick}} निर्वाचित |- | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२|२०८२]] | bgcolor="{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | | [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | ३५,६८८ | [[गगन थापा]] | २२,८३१ | {{tick}} निर्वाचित |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालको दोस्रो संविधान सभाका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७४–२०७९]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नेपाली काङ्ग्रेस राजनीतिज्ञहरू]] ew4o373tr0t2h73ge04ppnixf7m2tz0 0 126247 1391917 1307417 2026-09-29T00:59:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391917 wikitext text/x-wiki एक '''आत्मकथा''', जुन कहिलेकाहीँ अनौपचारिक रूपमा '''आत्मबृत्तान्त''' भनिन्छ, [[व्यक्ति]]को आफ्नै [[जीवन]]को एक स्वलेखित खाता हो, जुन लेखकका अनुभव, सम्झनाहरू, र दृष्टिहरूमा आधारित व्यक्तिगत कथा प्रदान गर्दछ। यस विधाले व्यक्तिहरूलाई आफ्नो अनौठो दृष्टिकोण र कथाहरू बाहिर ल्याउन अनुमति दिन्छ, पाठकलाई लेखकको व्यक्तिगत यात्रा र उनीहरूले बाँचेको ऐतिहासिक वा सांस्कृतिक सन्दर्भमा झलक देखाउने अवसर प्रदान गर्दछ।<ref>{{Cite web |last=महत |first=सुजित |date=२६ कात्तिक २०७१ |title=फेसनमा आत्मकथा |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-11-12/398484.html |accessdate=१० साउन २०७९ |website=कान्तिपुर |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725152109/https://ekantipur.com/ampnews/2014-11-12/398484.html |archive-date=2022-07-25}}</ref> आत्मकथाहरूले विभिन्न रूप लिन सक्छन्, जसमा संस्मरण, आध्यात्मिक आत्मकथा, र काल्पनिक आत्मकथाहरू समावेश छन्। संस्मरणहरू सामान्यतया लेखकको जीवनका विशिष्ट सम्झनाहरू वा विषयवस्तुहरूमा केन्द्रित हुन्छन्। == सम्बन्धित विधाहरू == === आध्यात्मिक आत्मकथा === आध्यात्मिक आत्मकथा भनेको लेखकको ईश्वरतर्फको सङ्घर्ष वा यात्राको विवरण हो, त्यसपछि धर्म परिवर्तन हुन्छ, जुन प्रायः प्रतिगमनका क्षणहरूले अवरोध पुर्‍याउँछ। लेखकले ईश्वरीयसँगको भेटघाट मार्फत दिव्य अभिप्रायको प्रदर्शनको रूपमा उनीहरूको जीवनलाई पुन: फ्रेम गर्छन्। आध्यात्मिक आत्मकथा प्रायः लेखकको धर्मको समर्थनको रूपमा काम गर्दछ। === संस्मरणहरू === संस्मरणको चरित्र आत्मकथाभन्दा अलि फरक हुन्छ। आत्मकथा सामान्यतया लेखकको "जीवन र समय" मा केन्द्रित हुन्छ, तर संस्मरणमा लेखकको सम्झना, भावना र भावनाहरूमा साँघुरो र घनिष्ठ ध्यान केन्द्रित हुन्छ। संस्मरणहरू प्रायः राजनीतिज्ञ वा सैन्य नेताहरूले आफ्नो सार्वजनिक शोषणको विवरण लिखित र प्रकाशित गर्ने तरिकाको रूपमा लेखेका छन्। === काल्पनिक आत्मकथा === "काल्पनिक आत्मकथा" शब्दले कुनै काल्पनिक पात्रको बारेमा लेखिएका उपन्यासहरूलाई जनाउँछ जसलाई पात्रले आफ्नै आत्मकथा लेखिरहेको जस्तो लेखिन्छ, जसको अर्थ पात्र पहिलो-व्यक्ति कथावाचक हो र उपन्यासले पात्रको आन्तरिक र बाह्य अनुभवहरूलाई सम्बोधन गर्दछ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{कमन्सश्रेणी|Autobiographies}} [[श्रेणी:आत्मकथा]] c1alq6o0egebqki2j9bfoco6q8pbya8 0 126312 1391910 1383080 2026-09-28T23:39:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391910 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = अजित जोगी | image = Ajit Jogi.png | caption = अजित जोगीको एक तस्वीर | birth_date = {{birth date|df=yes|1946|4|29}}<ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.in.com/ajit-jogi/biography-8355.html |शीर्षक=Ajit Jogi (born 29 April 1946 died 29 May 2020) |पहुँचमिति=10 April 2015 |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20150416082801/http://www.in.com/ajit-jogi/biography-8355.html |अभिलेखमिति=16 April 2015 |df=dmy-all }}</ref><ref>http://www.answers.com/topic/ajit-jogi</ref> | birth_place = [[बिलासपुर]], [[केन्द्रीय प्रदेश र बेरार]], [[ब्रिटिस राज|ब्रिटिस भारत]]<br/>(हाल [[छत्तीसगढ]], [[भारत]]) | residence = [[रायपुर, भारत|रायपुर]] | death_date = {{death date and age|2020|5|29|1946|4|29|df=y}} | death_place = [[रायपुर, भारत|रायपुर]], [[छत्तीसगढ]], [[भारत]] | office1 = अध्यक्ष, [[जनता काङ्ग्रेस छत्तीसगढ]] | term_start1 = २३ जुन २०१६ | term_end1 =२९ मे २०२० | predecessor1 = कार्यालयको स्थापना | office2 = छत्तीसगढका प्रथम मुख्यमन्त्री | term2 = ९ नोभेम्बर २००० – ६ डिसेम्बर २००३ | predecessor2 = कार्यालयको स्थापना | successor2 = [[रमन सिंह]] | office3 = [[मारवाही विधानसभा केन्द्र|मारवाही]]का लागि [[छत्तीसगढ विधानसभा]]का सदस्य | constituency3 = | term_start3 = ११ डिसेम्बर २०१८ | term_end3 = २९ मे २०२० | predecessor3 = [[अमित जोगी]] | term_start4 = सन् २००१ | term_end4 = सन् २०१३ | predecessor4 =राम दयाल विके | successor4 = [[अमित जोगी]] | office5 = [[भारतीय संसद]]का सदस्य | constituency5 = [[महासमुन्द लोकसभा केन्द्र|महासमुन्द]] | term_start5 = सन् २००४ | term_end5 = सन् २००८ | predecessor5 = [[श्यामा चरण शुल्का]] | successor5 = [[चन्द्रलाल साहु]] | constituency6 = [[रायगढ लोकसभा केन्द्र|रायगढ]] | term_start6 = सन् १९९८ | term_end6 = सन् १९९९ | predecessor6 = [[नन्द कुमार साई]] | successor6 = [[विष्णुदेव साई]] | office7 = [[मध्य प्रदेश]]का लागि [[राज्‍य सभा|राज्यसभा]]का सदस्य | constituency7 = | term_start7 = सन् १९८६ | term_end7 = सन् १९९८ | predecessor7 = | successor7 = | party = [[जनता काङ्ग्रेस छत्तीसगढ]] | otherparty = [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]] (सन् २०१६ सम्म) | spouse = [[रेनु जोगी]]<ref>[http://www.myneta.info/chhattisgarh2013/candidate.php?candidate_id=384 Dr. Renu Jogi]</ref> | children = [[अमित जोगी]] | website = | footnotes = | date = | year = | source = }} '''अजित प्रमोद कुमार जोगी''' (२९ अप्रिल १९४६ – २९ मे २०२०) एक भारतीय राजनीतिज्ञ थिए, जसले [[भारत]]को [[छत्तीसगढ]] राज्यको पहिलो मुख्यमन्त्रीको रूपमा सेवा गरेका थिए। उनी जनता काङ्ग्रेस छत्तीसगढ नामक राजनीतिक दलका सदस्य पनि थिए। <ref name="IE">{{Cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/same-battles-different-turfs/439485/0|title=Same battles, different turfs|date=27 March 2009|work=The Indian Express|access-date=23 January 2010}}</ref> == शिक्षा == जोगीले भोपालको [[मौलाना आजाद राष्ट्रिय प्राविधिक संस्थान|मौलाना आजाद कलेज अफ टेक्नोलोजी]] (MACT) मा मेकानिकल इन्जिनियरिङ पढेका थिए। उहाँ कलेज <ref>{{Cite web|url=http://sify.com/news/chhatisgarh-contenders-news-election-jegv4ubbdeg.html|title=Chhattisgarh contenders|publisher=Sify.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716071709/http://www.sify.com/news/chhatisgarh-contenders-news-election-jegv4ubbdeg.html|archivedate=16 July 2011|accessdate=23 January 2010}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716071709/http://www.sify.com/news/chhatisgarh-contenders-news-election-jegv4ubbdeg.html |date=16 July 2011 }}</ref> हुनुहुन्थ्यो र त्यसैले १९६८ मा विश्वविद्यालय स्वर्ण पदक जिते। उनले दिल्ली विश्वविद्यालयको कानून संकायमा कानूनको अध्ययन गरे। [[राष्ट्रीय प्रौद्योगिकी संस्थान, रायपुर|नेशनल इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी, रायपुरमा]] एक व्याख्याताको रूपमा छोटो काम गरेपछि, उहाँ भारतको सबैभन्दा प्रतिष्ठित निजामती सेवाहरु मध्ये दुईको लागि छनोट हुनुभयो; भारतीय पुलिस सेवा र भारतीय प्रशासनिक सेवा। <ref name="Rediff profile">{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/2000/nov/01spec.htm|title=Profile/Chhattisgarh Chief Minister Ajit Jogi|date=1 November 2000|website=[[Rediff.com]]|accessdate=23 January 2010}}</ref> उनी २२ वर्षको उमेरमा भारतीय प्रहरी सेवामा छनोट भएका थिए । दुई वर्षपछि उनी [[भारतीय प्रशासनिक सेवा|भारतीय प्रशासनिक सेवा (आईएएस)]] का लागि छनोट भए। उनी आफ्नो गृह राज्य [[मध्य प्रदेश|मध्य प्रदेशमा]] आईएएस अधिकारीको रूपमा तैनाथ भएका थिए। <ref name="Ajit jogi Reference2">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/india/story/ajit-jogi-obituary-biography-1683536-2020-05-30|title=Ajit Jogi: One life, many accomplishments {{!}} Obituary|last=Rahul|first=Noronha|date=30 May 2020|work=India Today|access-date=17 February 2021|publisher=India Today|language=en}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == उनको जन्म अप्रिल २९, १९४६ मा छत्तीसगढको मारवाही जिल्लाको गौरेलामा भएको थियो। उहाँको श्रीमती रेणु जोगी जो कोटा निर्वाचन क्षेत्रकी विधायक हुनुहुन्छ र छोरा अमित जोगी जो पूर्व विधायक हुनुहुन्छ। <ref name="The Economic Times">{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/ajit-jogi-first-chief-minister-of-chhattisgarh-dies-at-74/articleshow/76089636.cms|title=Ajit Jogi, first chief minister of Chhattisgarh, dies at 74|date=29 May 2020|work=The Economic Times|access-date=16 February 2021|publisher=The Economic Times}}</ref> उनी मेकानिकल इन्जिनियरिङमा स्वर्ण पदक विजेता थिए। उनले [[रायपुर]] सहरको एक इन्जिनियरिङ कलेजमा लेक्चररको रूपमा आफ्नो व्यावसायिक क्यारियर सुरु गरे। <ref name="Ajit jogi Reference2"/> आफ्नो IAS तालिम पूरा गरेपछि उनी [[रायपुर|रायपुरमा]] जिल्ला मजिस्ट्रेटको रूपमा खटिएका थिए। उनलाई तत्कालीन मुख्यमन्त्री प्रकाशचन्द्र सेठीले सिधी जिल्लाको कलेक्टरमा नियुक्त गरेका थिए । पछि उनले [[शहडोल जिल्ला|शहडोल]], रायपुर र [[इन्दौर जिल्ला|इन्दौर]] जिल्लाको कलेक्टरको रूपमा काम गरे। <ref name="Ajit jogi Reference2" /> उनलाई आईएएस अफिसरको भूमिकामा एक उज्ज्वल अफिसर मानिन्थ्यो। उनले नियम र नियमहरु मा राम्रो ज्ञान भएकोले आफ्ना राजनीतिक वरिष्ठहरु लाई सही मार्गनिर्देशन गर्न सक्षम भएका मुद्दाहरु लाई छिट्टै बुझे। उनी राम्रो स्मरण शक्तिका लागि परिचित थिए । उनले उपयुक्त समयमा कार्यहरु बाट खण्डहरु उद्धृत गर्न सक्थे। <ref name="Ajit jogi Reference2" /> अदालतको काममा उनका जुनियरहरु ले पनि उनको कामको नक्कल गर्थे। सन् २००० मा उनकी छोरी अनुषाले आत्महत्या गरिन् । सन् २००४ मा महासमुण्डमा लोकसभा चुनाव प्रचार गर्दा उनको कार दुर्घटनामा परेको थियो, जसले उनलाई कम्मरको तलतिर पक्षाघात भएको थियो। तर, उनले करिब १६ वर्षसम्म आफूलाई शारीरिक रूपमा सक्रिय राखे र राजनीतिमा सक्रिय रहे । आफ्नो अन्तिम दिनमा उनी आफ्नो आत्मकथामा काम गरिरहेका थिए। == राजनीतिक करियर == सिधी जिल्लामा आफ्नो व्यावसायिक कामको क्रममा, उनको परिचय मध्य प्रदेशका एक प्रख्यात राजनीतिज्ञ श्री अर्जुन सिंहसँग भएको थियो, जो पछि राजनीतिमा उनको गुरु बने। जब अर्जुन सिंह १९८० मा मुख्यमन्त्री बने, उनले अजित जोगीलाई रायपुर र पछि इन्दौरको कलेक्टर नियुक्त गरे। अजित जोगीलाई अर्जुन सिंहले कांग्रेस पार्टीका अध्यक्ष [[राजीव गान्धी|राजीव गान्धीसँग]] दुई पटक परिचय गराए, जसले उनलाई विशेष चासो लिए र राजनीतिमा आउनको लागि व्यावसायिक सेवा छोड्नको लागि एक मार्गदर्शक कारक थियो। <ref name="Ajit jogi Reference2"/> उनले सन् १९८६ मा निजामती सेवा छोडेर भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस पार्टीमा प्रवेश गरे। <ref name="Ajit jogi Reference1">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-chhattisgarh-chief-minister-ajit-jogi-passes-away/articleshow/76089562.cms|title=Ajit Jogi death: Former Chhattisgarh chief minister Ajit Jogi passes away {{!}} India News - Times of India|last=Rashmi|first=Drolia|date=29 May 2020|work=The Times of India|access-date=16 February 2021|publisher=Times of India|language=en}}</ref> पछि उनी <ref name="Ajit jogi Reference2" /> वर्षको उमेरमा [[राज्‍य सभा|राज्यसभा]] सदस्य भए। सन् १९९२ मा स्वर्गीय [[पी. वी. नरसिंह राव|श्री पी वी नरसिम्हा रावको]] प्रधानमन्त्रीको समयमा उनी दोस्रो पटक राज्यसभाका लागि मनोनीत भएका थिए। यद्यपि, नोभेम्बर २००० मा मध्य प्रदेश राज्यबाट छत्तीसगढ राज्यको निर्माण गरेपछि उनी प्रख्यात भए, जब उनी यसको पहिलो मुख्यमन्त्री चुनिए। यद्यपि बीजेपीले डिसेम्बर २००३ मा भएको राज्यको पहिलो चुनाव जित्यो र अजित जोगीको कंग्रेस सरकार विस्थापित भयो। भाजपाले सन् २००८ र २०१३ मा चुनाव जितेर सत्ता कायम राखे पनि अजित जोगीले राज्य कांग्रेस पार्टीमा आफ्नो महत्व कायम राखे। १९९८ मा, उनले अनुसूचित जनजातिका सदस्यहरु को लागि आरक्षित निर्वाचन क्षेत्र रायगढबाट [[लोक सभा|लोकसभा]] चुनाव लडे र विजयी भए। तर, सन् १९९९ मा उनी [[शहदोल|शहडोलबाट]] लोकसभा चुनाव हारे । सन् २००० मा, छत्तीसगढ मध्य प्रदेशबाट अलग भयो र कांग्रेस अध्यक्षको रूपमा [[सोनिया गान्धी|सोनिया गान्धीले]] उनलाई नयाँ नक्काशी गरिएको राज्यको मुख्यमन्त्रीको रूपमा चयन गरे। उहाँसँग राजनीतिक अनुभव नभए पनि सीमितताका रूपमा लिइएको भए पनि सरकारी कर्मचारीको रूपमा उहाँको अपार अनुभव र बुद्धिमत्ताले उहाँलाई भूमिकामा सहज र सहज रूपमा समायोजन हुन पुग्यो । मुख्यमन्त्रीको हैसियतमा राज्यको मामिलामा उनको पूर्ण पकड थियो। अजित जोगी एक अद्वितीय व्यक्ति थिए जसले राज्य शासनको लागि आफ्नो भूमिकामा राजनीतिमा प्रशासन र प्रशासनमा राजनीतिलाई जोडे। निर्णय लिने काम उहाँमा केन्द्रित भएकाले मन्त्रीहरु को काम थोरै थियो । राज्यको मामिलामा महत्वपूर्ण निर्णयहरु उहाँका कर्मचारीहरु ले गर्थे। तर नोभेम्बर 2003 मा चुनाव उनको लागि निराशाजनक साबित भयो। छत्तीसगढको एक शक्तिशाली अनुसूचित जाति समूह, सतनामी समुदायमा उनको धेरै लोकप्रियता थियो। २०१६ मा, जनता कांग्रेस छत्तीसगढ (JCC), कांग्रेस हाईकमान्डलाई अपील गरेपछि फ्लोट गर्नुहोस्। २०१८ मा, उनको पार्टीले विधानसभा चुनावको लागि बहुजन समाज पार्टी (BSP) सँग सम्झौता गर्यो। उहाँलाई राजनीतिको नयाँ रूपको रूपमा चिनिन्छ, जसले छत्तीसगढको गौरव र उप-राष्ट्रवादलाई आह्वान गरेको थियो। २००४ मा एक कार दुर्घटनामा नजिकैको घातक दुर्घटना पछि पनि महासमुन्दबाट लोकसभा चुनावको लागि प्रचार गर्दा जसले उनलाई कम्मरदेखि तलसम्म पक्षाघात बनायो, जोगीले विधानसभा चुनाव लडे र बीजेपीबाट आफ्नो पूर्व पार्टी सहकर्मी विद्या चरण शुक्ला विरुद्ध विजयी भए। == २०१४ लोकसभा चुनाव अभियान == महासमुन्द सीटको लागि २०१४ लोकसभा चुनावको दौडमा, चन्दु लाल साहूको नाममा एघार स्वतन्त्र उम्मेदवारहरु ले उम्मेदवारी दर्ता गरे। भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसबाट प्रतिनिधित्व गर्ने अजित जोगीका प्रमुख प्रतिद्वन्द्वी भाजपाबाट चन्दुलाल साहु थिए। <ref name="IndiaToday" /> साहुले अन्ततः महासमुन्द सिटको लागि चुनाव जितेका थिए तर केवल १३३ मतको थोरै अन्तरले <ref>{{Cite web|url=http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS269.htm?ac=9|title=Constituencywise-All Candidates|publisher=Election Commission of India|accessdate=2014-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140711093719/http://eciresults.nic.in/ConstituencywiseS269.htm?ac=9|archive-date=2014-07-11}}</ref> र जोगीलाई आफ्ना भाजपा प्रतिद्वन्द्वी, स्वतन्त्र रूपमा, मतदाताहरु लाई भ्रमित गर्न मिल्ने ११ वटा नामहरु सिर्जना गरेको आरोप लगाइएको थियो। <ref name="IndiaToday" /> == पदहरु राखेका छन् == * जोगीले १९८१-८५ मा [[इन्दौर|इन्दौरको]] जिल्ला कलेक्टरको रूपमा सेवा गरे * १९८६-८७ सदस्य, अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजाति के कल्याण मा अखिल भारतीय कांग्रेस समिति (AICC)। * १९८६-१९९८ सदस्य, [[राज्‍य सभा|राज्य सभा]] (दुई कार्यकाल) <ref name="Rediff profile"/> * १९८७-१९८९ महासचिव, प्रदेश-कांग्रेस समिति, मध्य प्रदेश र सार्वजनिक उपक्रम, उद्योग, र रेलवे समितिका सदस्य। * १९८९ भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेस के केन्द्रीय पर्यवेक्षक मणिपुर मा निर्वाचन क्षेत्रहरु बाट लोकसभा चुनाव को लागी। * १९९५ सिक्किम विधानसभा को चुनाव के लिए भारतीय राष्ट्रीय कांग्रेस के केन्द्रीय पर्यवेक्षक। * १९९५-९६ विज्ञान र प्रविधि र वातावरण र वन समितिको अध्यक्ष * १९९६ सदस्य, कोर समूह, AICC संसदीय चुनाव (लोकसभा) * १९९६ ५० औं वार्षिकोत्सव समारोह, न्यूयोर्क को लागी संयुक्त राष्ट्र को लागि भारतीय प्रतिनिधिमण्डल। * १९९७ पर्यवेक्षक, दिल्ली प्रदेश कांग्रेस कमेटी चुनाव। सदस्य, एआईसीसी। यातायात तथा पर्यटन, ग्रामीण तथा शहरी विकास समिति, परामर्श समिति, कोइला मन्त्रालय, परामर्श समिति, ऊर्जा मन्त्रालय, सार्वजनिक लेखा समिति, संयोजक, अप्रत्यक्ष कर उपसमिति, उपसमिति, राज्यसभा सदस्य * १९९७ भारतीय प्रतिनिधिमण्डल ९८ औं आईपीयू सम्मेलन, कायरो * १९९८ छत्तीसगढको रायगढ निर्वाचन क्षेत्रका लागि १२ औं लोकसभामा संसद सदस्य (एमपी) को रूपमा निर्वाचित <ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/2003/dec/11flip.htm|title=Jogi's true colours|date=31 December 2004|website=Rediff.com|accessdate=23 January 2010}}</ref> * १९९८-२००० प्रवक्ता, AICC, सचेतक, कांग्रेस संसदीय दल, कार्याध्यक्ष, मध्य प्रदेश कांग्रेस समिति * १९९८-९९ सदस्य, मानव संसाधन विकास समिति र चिकित्सा शिक्षा मा यसको उप-समिति-II, कोइला समिति, परामर्श समिति, कोइला मन्त्रालय * २०००-२००३ छत्तीसगढ के मुख्यमन्त्री <ref name="Rediff profile" /> * २००४-२००८ महासमुन्द, छत्तीसगढका लागि १४ औं लोकसभामा सांसद <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2004/03/31/stories/2004033104061100.htm|title=Ajit Jogi, Ujwala Shinde in Congress list|date=31 March 2004|work=The Hindu|access-date=23 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20041115002112/http://www.hindu.com/2004/03/31/stories/2004033104061100.htm|archive-date=15 November 2004}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041115002112/http://www.hindu.com/2004/03/31/stories/2004033104061100.htm |date=15 November 2004 }}</ref> * २००८ - छत्तीसगढ़ विधान सभा के सदस्य, मारवाही निर्वाचन क्षेत्र का प्रतिनिधित्व <ref name="IE"/> == विवादहरु == जुन २००७ मा, राष्ट्रवादी कांग्रेस पार्टी (एनसीपी <ref name="sting">{{Cite news|url=http://indiatoday.intoday.in/story/defeated-at-polls-and-disowned-by-congress-ajit-jogi-could-still-fight-back/1/204792.html|title=Down but not out|date=22 December 2003|work=India Today|access-date=29 November 2014}}</ref> को कोषाध्यक्ष राम अवतार जग्गीको हत्याको सम्बन्धमा जोगी र उनका छोरालाईगिरफ्तार गरियो , जसलाई जुन २००३ मा गोली हानेर मारिएको थियो। तर, उनीविरुद्ध मुद्दा दर्ता भएको पाँच वर्षपछि [[केन्द्रीय अन्वेषण ब्यूरो|केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो]] (सीबीआई) ले भारतका तत्कालीन अतिरिक्त सोलिसिटर जनरल (एएसजी) गोपाल सुब्रमण्यमको रायको आधारमा जोगीलाई कुनै पनि कानुनअन ुसार कारबाही गर्न नसकिने बताएको थियो। यद्यपि [[भारतीय जनता पार्टी]] (बीजेपी) ले कांग्रेस नेतृत्वको यूपीए सरकारले जोगीलाई बचाउन [[केन्द्रीय अन्वेषण ब्यूरो|केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो]] (सीबीआई) को दुरुपयोग गरेको आरोप लगाएको छ। <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/upa-misused-the-cbi-in-jogi-case-alleges-bjp/article1264751.ece|title=UPA misused the CBI in Jogi case, alleges BJP|date=25 May 2008|work=The Hindu|access-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205210734/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/upa-misused-the-cbi-in-jogi-case-alleges-bjp/article1264751.ece|archive-date=5 December 2014}}</ref> <ref name="no law">{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14363920&cid=2486|title=CBI not to prosecute Jogi|date=7 January 2007|work=Sify News|access-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924153724/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14363920&cid=2486|archive-date=24 September 2015}}</ref> ६ जुन २०१६ मा, जोगीले [[छत्तीसगढ|छत्तीसगढको]] एक राजनीतिक भेलामा [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस|भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेससँगको]] आफ्नो सम्बन्ध तोड्ने घोषणा गरे। <ref>{{Cite web|url=https://navbharattimes.indiatimes.com/state/madhya-pradesh/bhopal/indore/ajit-jogi-announces-new-party-part-ways-from-congress/articleshow/52622422.cms|title=अजीत जोगी कांग्रेस से 'आज़ाद' हुए, बनाई नई पार्टी|website=Navbharat Times|language=hi|accessdate=2020-11-04}}</ref> अगस्ट २०१९ मा, एक उच्च-स्तरीय न्यायिक समितिले अनुसूचित जनजाति (एसटी) को सम्बन्धमा जोगीको दावीलाई खारेज गर्यो र उनको सबै जात प्रमाणपत्रहरु रद्द गर्यो। जोगीलाई भारतीय दण्ड संहिताको धारा ४२० (धोखा), ४६७ (बहुमूल्य सुरक्षाको जालसाजी), ४६८ (धोखाको उद्देश्यले जालसाजी) र ४७१ (नक्कली कागजात वा इलेक्ट्रोनिक रेकर्डको रूपमा प्रयोग गरी) अन्तर्गत मुद्दा दायर गरिएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/ajit-jogi-not-a-tribal-rules-panel-likely-to-lose-assembly-seat-5941173/|title=Chhattisgarh: Ajit Jogi not a tribal, rules panel, likely to lose Assembly seat|date=2019-08-27|website=The Indian Express|language=en|accessdate=2020-11-04}}</ref> थप रूपमा, जोगीलाई २०१३ को विधानसभा चुनावमा उनले पेश गरेको चुनावी शपथपत्रमा घोषणाको सम्बन्धमा धोखाधडी र जालसाजी गरेको आरोप लगाइएको थियो। पहिलो सूचना रिपोर्ट (एफआईआर) र नक्कली जात प्रमाणपत्र मुद्दामा गिरफ्तारीको सामना गर्दै, जोगीलाई सास फेर्न समस्याको गुनासो भएपछि दिल्ली-एनसीआरको एक निजी अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/raipur/chhattisgarh-ex-cm-ajit-jogis-tribal-caste-certificate-cancelled/articleshow/59427272.cms|title=Chhattisgarh: Ex-CM Ajit Jogi's tribal caste certificate cancelled {{!}} Raipur News - Times of India|last=Rai|first=Shubham|last2=John|first2=Joseph|date=July 3, 2017|website=The Times of India|language=en|accessdate=2020-11-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://thewire.in/politics/chhattisgarh-marwahi-bypoll-amit-jogi-certificate-controversy|title=Chhattisgarh: Ahead of Bypoll, Controversy Over Amit Jogi's Certificate Rears Head Again|website=The Wire|accessdate=2020-11-04}}</ref> == मृत्यु == ७४ वर्षको उमेरमा २९ मे २०२० शुक्रबार दिउँसो निधन भयो। <ref name="The Economic Times"/> उनका छोरा अमित जोगीले आफ्नो आधिकारिक ट्विटर पेजमा यो खबरको पुष्टि गरेका छन् । जोगीलाई घाँटीमा इमलीको दाना अड्किएपछि हृदयघात भएपछि अस्पताल भर्ना गरिएको थियो । <ref>{{Cite web|url=https://indtoday.com/chhattisgarhs-first-chief-minister-ajit-jogi-dies-at-74/|title=Chhattisgarh's First Chief Minister Ajit Jogi Dies at 74 {{!}} INDToday|date=2020-05-29|language=en-US|accessdate=2020-11-04}}</ref> उनी क्रिस्चियन भएकाले छत्तीसगढको जीपीएम जिल्लाको गौरेला सहरको ज्योतिपुर क्षेत्रमा रहेको चिहानमा उनको अन्त्येष्टि गरिएको थियो । <ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2020/state-editions/jogi---s-mortal-remains-laid-to-rest.html|title=Jogi's mortal remains laid to rest|website=The Pioneer|language=en|accessdate=2020-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20211017101622/https://www.dailypioneer.com/2020/state-editions/jogi---s-mortal-remains-laid-to-rest.html|archive-date=2021-10-17}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/raipur/chhattisgarh-ajit-jogi-laid-to-rest-in-native-village-with-state-honours/articleshow/76117798.cms|title=Chhattisgarh: Ajit Jogi laid to rest in native village with state honours|date=31 May 2020|website=The Times of India|language=en|accessdate=2020-11-04}}</ref> == जनता कांग्रेस छत्तीसगढ़ (जे) == जनता कांग्रेस छत्तीसगढ राजनीतिक पार्टी जोगीले स्थापना गरेका थिए, उनी र उनका छोरा अमितलाई पार्टी विरोधी गतिविधिका साथै [[काङ्केर जिल्ला|अन्टागढ उपचुनावलाई तोडफोड]] गरेको कारण [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस|भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसबाट]] निष्कासित गरेपछि। अमितलाई ६ वर्षको लागि निष्कासन गरिएको थियो । <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/ajit-jogi-announces-new-political-party-116062100903_1.html|title=Ajit Jogi announces new political party|last=Das|first=R. Krishna|date=2016-06-21|work=Business Standard|access-date=2020-11-04}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/congress-set-to-split-in-chhattisgarh-116060601146_1.html|title=Congress set to split in Chhattisgarh|last=Das|first=R. Krishna|date=2016-06-06|work=Business Standard|access-date=2020-11-04}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.business-standard.com/article/politics/congress-embarrassed-after-audio-tapes-link-ajit-jogi-to-sabotaging-party-prospects-in-2014-bypolls-115123000967_1.html|title=Congress embarrassed after audio tapes link Ajit Jogi to sabotaging party prospects in 2014 bypolls|last=Chowdhury|first=Kavita|date=2015-12-30|work=Business Standard|access-date=2020-11-04}}</ref> जोगीले [[कबीरधाम जिल्ला|कावर्धा जिल्लाको]] थाथापुर गाउँमा पार्टी खोलेर छत्तीसगढका मुख्यमन्त्री [[रमन सिंह|रमन सिंहलाई]] सीधै चुनौती दिएका थिए। <ref name="indiatoday.in">{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/india/story/chhattisgarh-janta-congress-ajit-jogi-names-his-new-party-15476-2016-06-21|title=Chhattisgarh Janta Congress: Ajit Jogi names his new party|date=21 June 2016|website=India Today|language=en|accessdate=2020-11-04}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/ajit-jogi-launches-political-party-chhattisgarh-janata-congress-jogi/story-U11fxJi6DslMxJcwMJO8FN.html|title=Ajit Jogi names new party, Chhattisgarh Janata Congress (Jogi)|date=2016-06-21|website=Hindustan Times|language=en|accessdate=2020-11-04}}</ref> फेब्रुअरी २०१८ मा, जोगीले राजनान्दगाउँबाट चुनाव लड्ने घोषणा गरे, र केही समय पछि उनले मारवाहीबाट [[राजनन्दगाँव|चुनाव]] लड्ने घोषणा पनि गरे। २९ अप्रिलमा जोगीले आफ्नो जन्मदिनमा ७२ हजारभन्दा बढी मानिसलाई भेला गरेका थिए । <ref name="indiatoday.in"/> == सन्दर्भहरु == {{Reflist}}{{S-start}} {{S-par|in-lwr}} {{S-bef}} {{S-ttl|title=Member of Parliament<br>for [[Raigarh (Lok Sabha constituency)|Raigarh]]}} {{s-aft|after=[[Vishnudeo Sai]]}} |- {{S-bef}} {{S-ttl|title=Member of Parliament<br>for [[Mahasamund (Lok Sabha constituency)|Mahasamund]]}} {{s-aft|after=[[Chandu Lal Sahu]]}} |- {{S-off}} {{S-bef}} {{S-ttl|title=[[List of Chief Ministers of Chhattisgarh|Chief Minister of Chhattisgarh]]}} {{s-aft|after=[[Raman Singh]]}} {{S-end}}{{Authority control}}{{Chief Ministers of Chhattisgarh}} {{कमन्सश्रेणी|Ajit Jogi}} [[श्रेणी:सन् २०२० मा मृत्यु]] [[श्रेणी:सन् १९४६ मा जन्म]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] 1jj58oihkp1v8xfwsvr3it5qe31e75t 0 129031 1391919 1357579 2026-09-29T01:08:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391919 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|निर्वाचित उम्मेदवारहरू}} {{Infobox legislative session |name=नेपालको तेस्रो प्रतिनिधि सभा |website= |membership2= |chamber1_leader4= |chamber1_leader4_type= |chamber1_leader3={{nowrap|[[मनमोहन अधिकारी]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|एमाले]])}} <br/> {{nowrap|[[शेरबहादुर देउवा]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]])}} <br/> {{nowrap|[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)|राप्रपा-चन्द]])}} <br/> {{nowrap|[[सूर्यबहादुर थापा]] ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]])}} <br/> {{nowrap|[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]])}} |chamber1_leader3_type={{nowrap|[[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]}} |chamber1_leader2 = {{nowrap|रामविलास यादव ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]])}} |chamber1_leader2_type = {{nowrap|उपसभामुख}} |chamber1_leader1={{nowrap|[[रामचन्द्र पौडेल]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]])}} |chamber1_leader1_type=सभामुख |control1= |membership1=२०५ |chamber1=[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] |after=[[आम निर्वाचन २०५६ का निर्वाचित सांसदहरू]] |image=Pratinidhisabha.JPG |before=[[आम निर्वाचन २०४८ का निर्वाचित सांसदहरू]] |term_end=वि.सं २०५६ |term_start=वि.सं २०५० |government=[[मनमोहन अधिकारी मन्त्रिपरिषद्|अधिकारी मन्त्रिपरिषद्]] <br/> देउवा मन्त्रिपरिषद्, २०५१ <br/> चन्द मन्त्रिपरिषद्, २०५३ <br/> सूर्यबहादुर थापा मन्त्रिपरिषद्, २०५४ <br/> गिरिजाप्रसाद कोइराला मन्त्रिपरिषद्, २०५८ |election=[[आम निर्वाचन २०५६]] |meeting_place=[[सिंहदरबार#ग्यालरी बैठक|ग्यालरी बैठक]] |state= |country={{flag|नेपाल अधिराज्य}} |body={{nowrap|[[नेपाल अधिराज्यको व्यवस्थापिका संसद]]}} |caption=ग्यालरी बैठक |image_size=130px |control2= }} यो [[आम निर्वाचन २०५१]] र त्यसपछिको उपनिर्वाचनमा [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा निर्वाचित सांसदहरूको सूची हो। यस सूची [[नेपालका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|निर्वाचन क्षेत्रहरू]]द्वारा व्यवस्थित गरिएको छ। [[रामचन्द्र पौडेल]]ले सभामुखको जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। संसद् विघटन हुनुअघि पाँच जना प्रधानमन्त्री थिए। [[मनमोहन अधिकारी]], [[शेरबहादुर देउवा]], [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]], [[सूर्यबहादुर थापा]] र [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] संसद्को कार्यकालमा विभिन्न कालखण्डमा [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] भएका थिए। == संरचना == <gallery mode="slideshow" caption="नेपालको तेस्रो प्रतिनिधि सभा"> File:Nepal PratinidhiSabha 1994.svg|कार्यकालको सुरुवातमा </gallery> {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |दल ! colspan="2" |सदस्यहरू |- ![[आम निर्वाचन २०५६|निर्वाचन]] पश्चात् !विघटनको बेलामा |- | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |८३ |८८ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |८८ |४९ |- | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |— |४० |- | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |२० |११ |- | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |— |८ |- | bgcolor="9acd32" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |३ |३ |- | bgcolor="ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |४ |२ |- | bgcolor="firebrick" | |राष्ट्रिय जनमोर्चा |— |२ |- | bgcolor="{{party color|Independent}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |७ |० |- | |खाली |— |२ |- ! colspan="2" |जम्मा !२०५ !२०५ |} == नेतृत्व == * प्रतिनिधि सभाको सभामुख : ** सम्माननीय [[रामचन्द्र पौडेल]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) * प्रतिनिधि सभाको उपसभामुख : ** माननीय रामविलास यादव ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]) (वि.सं २०५२ अगाडि) ** माननीय लिला श्रेष्ठ सुब्बा<ref>{{Cite web |title=गुमेको चमक फर्काउँदै धरान |url=https://ekantipur.com/ampnews/2014-08-18/394228.html?is_ifooter=1 |access-date=2022-06-03 |website=कान्तिपुर दैनिक}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]) (वि.सं २०५२ देखि) * [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]: ** सम्माननीय [[मनमोहन अधिकारी]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]) (२०५२ भदौ २७) ** सम्माननीय [[शेरबहादुर देउवा]] (नेपाली काङ्ग्रेस) (२०५२ भदौ २७ – २०५३ फागुन २९) ** सम्माननीय [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] ([[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]) (२०५३ फागुन २९ – २०५४ असोज २१) ** सम्माननीय [[सूर्यबहादुर थापा]] (राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी) (२०५४ असोज २१ – २०५५ वैशाख २) ** सम्माननीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] (नेपाली काङ्ग्रेस) (२०५५ वैशाख २ – २०५६ जेठ १७) * [[विपक्षी नेता|प्रतिपक्ष दलको नेता]]: ** माननीय [[शेरबहादुर देउवा]] (नेपाली काङ्ग्रेस) ** माननीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] (नेपाली काङ्ग्रेस) ** माननीय [[मनमोहन अधिकारी]] (नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी) ** माननीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] (नेपाली काङ्ग्रेस) ** माननीय [[वामदेव गौतम]] ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]]) === संसदीय दलको नेताहरू === * संसदीय दलको नेता [[नेपाली काङ्ग्रेस]]: ** माननीय [[शेरबहादुर देउवा]] ** माननीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] * संसदीय दलको नेता [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]: माननीय [[मनमोहन अधिकारी]] * संसदीय दलको नेता [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माले)]]: माननीय [[वामदेव गौतम]] * संसदीय दलको नेता [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]: माननीय [[सूर्यबहादुर थापा]] * संसदीय दलको नेता [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]]: माननीय [[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] === सचेतकहरू === ==== [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को प्रमुख सचेतक==== * माननीय चिरञ्जीवी वाग्ले * माननीय आनन्दप्रसाद ढुङ्गाना * माननीय शिवराज जोशी ==== [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को सचेतक ==== * माननीय पद्मनारायण चौधरी * माननीय गङ्गाधर लम्साल * माननीय देवेन्द्रराज कँडेल ==== [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को प्रमुख सचेतक ==== * माननीय देवीप्रसाद ओझा * माननीय [[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] ==== [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]को सचेतक ==== * माननीय [[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] * माननीय [[खगराज अधिकारी]] ==== [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]को प्रमुख सचेतक ==== * माननीय टङ्क राई ==== [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]को सचेतक ==== * माननीय गङ्गाप्रसाद चौधरी == निर्वाचित सांसदहरूको सूची == {| class="wikitable sortable" !निर्वाचन क्षेत्र !विजयी ! colspan="2" |दल |- |[[ताप्लेजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ताप्लेजुङ १]] |मणि लामा | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |ताप्लेजुङ २ |अम्बिका सावाँ | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[पाँचथर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाँचथर १]] |दीपकप्रकाश बाँस्कोटा | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |पाँचथर २ |पदमसुन्दर लावती | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[इलाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम १]] |[[झलनाथ खनाल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[इलाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|इलाम २]] |[[कुलबहादुर गुरुङ]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |इलाम ३ |पदम भण्डारी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[झापा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा १]] |[[पुष्पराज पोखरेल]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[झापा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा २]] |[[चन्द्रप्रकाश मैनाली]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[झापा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ३]] |देवीप्रसाद ओझा | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[झापा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ४]] |चक्रप्रसाद बास्तोला | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] |[[राधाकृष्ण मैनाली]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |झापा ६ |[[खड्गप्रसाद ओली]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सङ्खुवासभा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सङ्खुवासभा १]] |देखराज खड्का | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |सङ्खुवासभा २ |हरि बैरागी दाहाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[तेह्रथुम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तेह्रथुम १]] |सुरेन्द्रकुमार फाम्बो | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[भोजपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भोजपुर १]] |हेमराज राई | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |भोजपुर २ |धनहर्क राई | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[धनकुटा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनकुटा १]] |रकम चेम्जोङ | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |धनकुटा २ |[[सूर्यबहादुर थापा]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[मोरङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ २]] |[[भरतमोहन अधिकारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[मोरङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ३]] |बद्रीनारायण बस्नेत | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[मोरङ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ४]] |हर्कमान तामाङ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[मोरङ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ५]] |कमलप्रसाद कोइराला | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[मोरङ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ ६]] |गुरुप्रसाद बराल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |मोरङ ७ |[[शैलजा आचार्य]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सुनसरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी १]] |लिला श्रेष्ठ सुब्बा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सुनसरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी २]] |[[विजयकुमार गच्छदार]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सुनसरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ३]] |लक्ष्मणप्रसाद मेहता | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सुनसरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुनसरी ४]] |हरिनाथ बास्तोला | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |सुनसरी ५ |जगदीशप्रसाद कुसियैत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सोलुखुम्बु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सोलुखुम्बु १]] |बलबहादुर केसी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[खोटाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|खोटाङ १]] |टङ्क राई | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |खोटाङ २ |[[अशोककुमार राई|अशोक राई]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[ओखलढुङ्गा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ओखलढुङ्गा १]] |चन्द्रकान्त दाहाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |ओखलढुङ्गा २ |बलबहादुर राई | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[उदयपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर १]] |लक्ष्मीनारायण चौधरी | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[उदयपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|उदयपुर २]] |विष्णुबहादुर राउत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सप्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी १]] |[[जयप्रकाश गुप्ता]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सप्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी २]] |[[गजेन्द्रनारायण सिंह]] | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[सप्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ३]] |अनिस अन्सारी | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |[[सप्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सप्तरी ४]] |धनलाल चौधरी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |सप्तरी ५ |गङ्गाप्रसाद चौधरी | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सिराहा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा १]] |पद्मनारायण चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सिराहा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा २]] |नरेन्द्रराज पोखरेल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सिराहा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ३]] |सुरेशचन्द्र दास | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सिराहा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिराहा ४]] |राजदेव गोहित | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |सिराहा ५ |[[प्रदीप गिरी]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दोलखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दोलखा १]] |भीमबहादुर तामाङ | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |दोलखा २ |वाङ्चे शेर्पा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[रामेछाप १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रामेछाप १]] |देवशङ्कर पौडेल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |रामेछाप २ |पद्मशङ्कर अधिकारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सिन्धुली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली १]] |विपिन कोइराला | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सिन्धुली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुली २]] |हेमराज दाहाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |सिन्धुली ३ |ध्रुवप्रकाश शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[धनुषा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा १]] |रामचन्द्र झा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[धनुषा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा २]] |लिला कोइराला | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[धनुषा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ३]] |आनन्दप्रसाद ढुङ्गाना | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[धनुषा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|धनुषा ४]] |[[विमलेन्द्र निधि]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |धनुषा ५ |रामलखन महतो | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[महोत्तरी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी १]] |महेन्द्र यादव | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[महोत्तरी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी २]] |महेन्द्र राय | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[महोत्तरी ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ३]] |रामविलास यादव | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[महोत्तरी ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|महोत्तरी ४]] |[[शरतसिंह भण्डारी]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सर्लाही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही १]] |[[महिन्द्र राय यादव]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सर्लाही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही २]] |[[मीना पाण्डे]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सर्लाही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ३]] |रामहरि जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सर्लाही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|सर्लाही ४]] |खोबारी राय यादव | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |सर्लाही ५ |[[महन्थ ठाकुर]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रसुवा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रसुवा १]] |रामकृष्ण उपाध्याय | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[धादिङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ १]] |[[बुद्धिमान तामाङ]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[धादिङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|धादिङ २]] |गङ्गालाल तुलाधर | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |धादिङ ३ |[[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[नुवाकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट १]] |[[प्रकाशचन्द्र लोहनी]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[नुवाकोट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|नुवाकोट २]] |[[रामशरण महत]] | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |नुवाकोट ३ |[[अर्जुननरसिंह केसी]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |नारायणप्रसाद ढकाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ २]] |[[विद्यादेवी भण्डारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ३]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ४]] |पद्मरत्न तुलाधर | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ५]] |राजेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठ | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ६ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ६]] |[[सहाना प्रधान]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काठमाडौँ ७ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ ७]] |[[कृष्णगोपाल श्रेष्ठ]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[भक्तपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर १]] |[[नारायणमान बिजुक्छे]] | bgcolor="ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |- |[[भक्तपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|भक्तपुर २]] |आशाकाजी बासुकला | bgcolor="ff8080" | |[[नेपाल मजदुर किसान पार्टी]] |- |[[ललितपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर १]] |मिथराम शर्मा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[ललितपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर २]] |सिद्दीलाल सिंह | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] |रघुजी पन्त | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काभ्रेपलाञ्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलान्चोक १]] |शिवकुमार देउजा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[काभ्रेपलाञ्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|काभ्रेपलान्चोक २]] |केशवप्रसाद बढाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |काभ्रेपलान्चोक ३ |गोविन्दनाथ उप्रेती | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सिन्धुपाल्चोक १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक १]] |अमृतकुमार बोहरा | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सिन्धुपाल्चोक २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सिन्धुपाल्चोक २]] |विष्णुविक्रम थापा | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |सिन्धुपाल्चोक ३ |[[पशुपति शमशेर जङ्गबहादुर राणा|पशुपति शमशेर राणा]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[मकवानपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर १]] |[[कमल थापा]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[मकवानपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|मकवानपुर २]] |[[विरोध खतिवडा]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |मकवानपुर ३ |हिरण्यलाल श्रेष्ठ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[रौतहट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट १]] |बज्रकिशोर सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रौतहट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट २]] |[[मोहम्मद अफताब आलम]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रौतहट ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ३]] |हरिहरप्रसाद यादव | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रौतहट ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट ४]] |उद्दव ढकाल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[बारा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा १]] |मुकुन्द न्यौपाने | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बारा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा २]] |राधेचन्द्र यादव | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[बारा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ३]] |पुरुषोत्तम पौडेल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बारा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|बारा ४]] |सलिम मिया अन्सारी | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |राजीव पराजुली | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[पर्सा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा २]] |रामचन्द्रप्रसाद कुशवाहा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[पर्सा ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ३]] |सुरेन्द्रप्रसाद चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[पर्सा ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा ४]] |रमेश रिजाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[चितवन १ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन १]] |जागृतप्रसाद भेटवाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[चितवन २ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन २]] |काशीनाथ अधिकारी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[चितवन ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|चितवन ३]] |गङ्गाधर लम्साल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |चितवन ४ |तीर्थ भुसाल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[गोरखा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |चिरञ्जीवी वाग्ले | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[गोरखा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गोरखा १]] |कमलादेवी पन्त | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |गोरखा ३ |चिनकाजी श्रेष्ठ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[मनाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मनाङ १]] |पाल्टेन गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[लमजुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|लमजुङ १]] |रामचन्द्र अधिकारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |लमजुङ २ |रामबहादुर गुरुङ | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कास्की १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की १]] |[[खगराज अधिकारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कास्की २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की २]] |तुलाबहादुर गुरुङ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कास्की ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कास्की ३]] |कृष्णबहादुर गुरुङ | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[तनहुँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ १]] |गोविन्दराज जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[तनहुँ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|तनहुँ २]] |[[रामचन्द्र पौडेल]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |तनहुँ ३ |अमरराज कैनी | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[स्याङ्जा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|स्याङ्जा १]] |त्रिलोचन शर्मा | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |स्याङ्जा २ |ध्रुवराज लम्साल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |स्याङ्जा ३ |महेन्द्र थापा | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[गुल्मी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी १]] |रामनाथ ढकाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[गुल्मी २ (निर्वाचन क्षेत्र)|गुल्मी २]] |कमलराज श्रेष्ठ | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |गुल्मी ३ |टङ्कप्रसाद पोखरेल | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[पाल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा १]] |दलबहादुर रानामगर | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[पाल्पा २ (निर्वाचन क्षेत्र)|पाल्पा २]] |[[स‍ोमप्रसाद पाण्डे]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |पाल्पा ३ |[[विष्णुप्रसाद पौडेल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[अर्घाखाँची १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अर्घाखाँची १]] |रेवतिप्रसाद भुसाल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |अर्घाखाँची २ |ढुण्डीराज शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |नवलपरासी १ |महेन्द्रध्वज जिसी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |नवलपरासी २ |माझीलाल थारू थनेत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |नवलपरासी ३ |[[हृदयेश त्रिपाठी]] | bgcolor="yellowgreen" | |[[नेपाल सद्भावना पार्टी]] |- |नवलपरासी ४ |देवेन्द्रराज कँडेल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रुपन्देही १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही १]] |दुर्योधन सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |[[घनश्याम भुसाल]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[रुपन्देही ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ३]] |[[मोदनाथ प्राश्रित]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[रुपन्देही ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही ४]] |ज्योतेन्द्रमोहन चौधरी | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |रुपन्देही ५ |शर्वेन्द्रनाथ शुक्ल | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[कपिलवस्तु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु १]] |कमलेशकुमार शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कपिलवस्तु २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु २]] |दीपककुमार उपाध्याय | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कपिलवस्तु ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कपिलवस्तु ३]] |विष्णुराज आचार्य | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[मुस्ताङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुस्ताङ १]] |सुशीलमान शेरचन | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[म्याग्दी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|म्याग्दी १]] |निलबहादुर तिलिजा | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बाग्लुङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाग्लुङ १]] |गोविन्द अधिकारी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बाग्लुङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाग्लुङ २]] |मीनबहादुर खत्री | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |बाग्लुङ ३ |परि थापा | bgcolor="firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- |[[पर्वत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्वत १]] |इन्दु शर्मा पौडेल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |पर्वत २ |देवबहादुर पौडेल क्षेत्री | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |रुकुम १ |कृष्णप्रसाद गौतम | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |रुकुम २ |गोपालजी जङ्ग शाही | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[रोल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|रोल्पा १]] |बलराम धर्ती मगर | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |रोल्पा २ |सुरेन्द्र हमाल | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[प्युठान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|प्युठान १]] |शिवराज सुवेदी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |प्युठान २ |नवराज सुवेदी | bgcolor="firebrick" | |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- |[[सल्यान १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सल्यान १]] |राजेन्द्रबहादुर शाह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |सल्यान २ |छविप्रसाद देवकोटा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ देउखुरी १]] |हरिप्रसाद चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दाङ २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ देउखुरी २]] |वलदेव शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दाङ ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|दाङ देउखुरी ३]] |[[शङ्कर पोखरेल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |दाङ देउखुरी ४ |खुमबहादुर खड्का | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[डोल्पा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डोल्पा १]] |मोतीलाल पहाडी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[मुगु १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मुगु १]] |हस्तबहादुर मल्ल | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[जुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जुम्ला १]] |भक्तबहादुर रोकाय | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कालिकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कालिकोट १]] |यज्ञराज न्यौपाने | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[हुम्ला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|हुम्ला १]] |चक्रबहादुर शाही | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[जाजरकोट १ (निर्वाचन क्षेत्र)|जाजरकोट १]] |झलकनाथ वाग्ले | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |जाजरकोट २ |दीपकजङ्ग शाह | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दैलेख १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख १]] |गणेशबहादुर खड्का | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[दैलेख २ (निर्वाचन क्षेत्र)|दैलेख २]] |विनोदकुमार शाह | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[सुर्खेत १ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत १]] |पूर्णबहादुर खड्का | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[सुर्खेत २ (निर्वाचन क्षेत्र)|सुर्खेत २]] |यमलाल कँडेल | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |सुर्खेत ३ |शिवराज जोशी | bgcolor=" {{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[बाँके १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके १]] |प्रेमबहादुर भण्डारी | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[बाँके २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके २]] |शान्ति राणा | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |फतेहसिंह थारू | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[बर्दिया १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया १]] |[[वामदेव गौतम]] | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बर्दिया २ (निर्वाचन क्षेत्र)|बर्दिया २]] |श्याम ढकाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |बर्दिया ३ |काशीराम थारू | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बाजुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाजुरा १]] |हिक्मतबहादुर शाही | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[बझाङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बझाङ १]] |[[भानुभक्त जोशी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |बझाङ २ |नरेशबहादुर सिंह | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[अछाम १ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम १]] |[[भीमबहादुर रावल|भीम रावल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[अछाम २ (निर्वाचन क्षेत्र)|अछाम २]] |भीमबहादुर कठायत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[डोटी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डोटी १]] |भक्तबहादुर बलायर | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |डोटी २ |सिद्धराज ओझा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कैलाली १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली १]] |हिमाञ्चलराज भट्टराई | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कैलाली २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली २]] |रामजनम चौधरी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[कैलाली ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ३]] |चन्द्र चौधरी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कैलाली ४ (निर्वाचन क्षेत्र)|कैलाली ४]] |महेश्वर पाठक | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |[[शेरबहादुर देउवा]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |केशवबहादुर चन्द | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |- |बैतडी २ |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |- |[[कञ्चनपुर १ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर १]] |रामकुमार ज्ञवाली | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कञ्चनपुर २ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर २]] |भोजराज जोशी | bgcolor="indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[कञ्चनपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|कञ्चनपुर ३]] |उर्वादत्त पन्त | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |} == उप-निर्वाचन == {| class="wikitable" !निर्वाचन क्षेत्र !बहालवाला ! colspan="2" |दल !रिक्ताको कारण !निर्वाचित सांसद ! colspan="2" |दल !उप-निर्वाचन |- |सुनसरी ५ |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |मोरङ १ बाट निर्वाचित |जयदिशप्रसाद कुसियैत | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] | rowspan="5" |वि.संं २०५३<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=प्रतिनिधिसभाको सदस्य निर्वाचित भएको|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17874|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-11|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |- |[[काठमाडौँ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|काठमाडौँ १]] |[[मनमोहन अधिकारी]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |काठमाडौँ ३ बाट निर्वाचित |नारायणप्रसाद ढकाल | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[बैतडी १ (निर्वाचन क्षेत्र)|बैतडी १]] |[[लोकेन्द्रबहादुर चन्द]] | bgcolor="gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |बर्दिया २ बाट निर्वाचित |केशवबहादुर चन्द | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रौतहट २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रौतहट २]] |शेख इद्रिश | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |निधन<ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=निर्वाचन आयोगको सूचना|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=17804|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-12-11|website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |[[मोहम्मद अफताब आलम]] | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |[[रुपन्देही २ (निर्वाचन क्षेत्र)|रुपन्देही २]] |धनपति उपाध्याय | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |निधन |[[घनश्याम भुसाल]] | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |- |[[दार्चुला १ (निर्वाचन क्षेत्र)|दार्चुला १]] |प्रेमसिंह धामी | bgcolor=" {{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |निधन<ref>{{Cite web|title=सम्झनामा प्रेमसिंह धामी : 'काठमाडौंलाई किन दुख्दैन कालापानी ?'|url=https://lokaantar.com/story/108977/2020/5/26/prembahadur-singh|access-date=2020-12-11|website=लोकान्तर|language=नेपाली}}</ref> | | | | |- |कपिलवस्तु ४ |मिर्जा दिलसाद बेग | bgcolor="yellow" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द)]] |निधन<ref name=":0">{{Cite web |title=संसदीय विवरण पुस्तिका, प्रतिनिधि सभा (२०५१ - २०५५) |url=https://hr.parliament.gov.np/uploads/attachments/gw2pj23cbw4ze2yr.pdf |website=Federal Parliament}}</ref> | | | | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php निर्वाचन आयोग] {{Lists of Nepalese legislators}} [[श्रेणी:नेपालको संसद]] [[श्रेणी:नेपाल सरकार सम्बन्धित सूचीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०५१–२०५६]] ffkhx41lxak4vzkugapct8dsfpkr6l5 0 133468 1391941 1203616 2026-09-29T05:00:06Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391941 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोमुरम भीम आसिफाबाद जिल्ला | settlement_type = [[तेलङ्गाना]]को [[तेलङ्गानाका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | native_name = కొమరంభీం జిల్లా | image_skyline = Kumuram Bheem statue.jpg | image_caption = जोडेघाटमा कोमुरम भीमको प्रतिमा | image_map1 = Kumaram Bheem Asifabad in Telangana (India).svg | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[तेलङ्गाना]] | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[आसिफाबाद, तेलङ्गाना|आसिफाबाद]] | area_total_km2 = ४८७८ | population_as_of = २०११ | population_total = ५१५,८१२ }} '''कोमुरम भीम आसिफाबाद जिल्ला''' [[भारत]]को [[तेलङ्गाना|तेलङ्गाना राज्य]]को एउटा जिल्ला हो।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|title=Names of 6 new districts changed|date=22 October 2016|work=The Hindu|access-date=4 November 2016|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104210022/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|archive-date=4 November 2016}}</ref> [[आसिफाबाद]] सहर यसको जिल्ला सदरमुकाम हो र [[कागजनगर]] यसको सबैभन्दा ठुलो सहर हो। यो गोन्ड आदिवासी नेता [[कोमुरम भीम]]को नामबाट नामाकरण गरिएको हो। यो पहिले आदिलाबाद जिल्लाको भाग थियो र यो सन् २०१६ मा नयाँ जिल्ला बन्यो।<ref name="district2">{{cite web |title=Komaram Bheem district |url=http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130010480224.Komarambheem.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013221546/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130010480224.Komarambheem.pdf |archive-date=13 October 2016 |access-date=11 October 2016 |website=New Districts Formation Portal }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013221546/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130010480224.Komarambheem.pdf |date=13 October 2016 }}</ref> == इतिहास == २०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा, जिल्ला जंगम भनेर चिनिन्थ्यो र आसिफाबाद यसको मुख्यालयको रूपमा सेवा गर्दथ्यो। सन् १९०५ मा, जिल्ला छिमेकी [[आदिलाबाद जिल्ला]]मा विलय गरियो। सन् १९१३ मा, आसिफाबादलाई सन् १९४१ मा आदिलाबाद सहरको स्थिति गुमाउनु अघि जिल्लाको मुख्यालय बनाइएको थियो। तेलङ्गाना राज्यको निर्माण पछि, जिल्लाहरू सन् २०१६ मा पुन: संगठित गरियो।<ref name="district">{{cite web |title=Komaram Bheem district |url=http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130010480224.Komarambheem.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161013221546/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130010480224.Komarambheem.pdf |archive-date=13 October 2016 |access-date=11 October 2016 |website=New Districts Formation Portal }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013221546/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130010480224.Komarambheem.pdf |date=13 October 2016 }}</ref><ref name="history">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/telangana/asifabad-to-become-a-district-again-after-75-years/article9200208.ece|title=Asifabad to become a district again after 75 years|last1=Singh|first1=S. Harpal|date=8 October 2016|work=The Hindu|access-date=8 October 2016|language=en-IN}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == २०११ को जनगणना अनुसार, जिल्लाको जनसङ्ख्या ५१५,८१२ छ, जसमा प्रत्येक १००० पुरुषको लागि ९९८ महिला छन्।<ref>{{Cite web |title=Komaram Bheem Asifabad district, Telangana state |url=http://www.gloriousindia.com/g/Telangana/Komaram_Bheem_Asifabad |access-date=2021-06-04 |website=www.gloriousindia.com}}</ref> अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः जनसङ्ख्याको १५.८२% र २५.९१% छन्।<ref>{{Cite web |title=Demography {{!}} Kumuram Bheem Asifabad District {{!}} India |url=https://asifabad.telangana.gov.in/demography/ |access-date=2021-06-04 |language=en-US}}</ref> २०११ को जनगणनाको समयमा, जनसङ्ख्याको ३८.१०% ले [[तेलगु भाषा|तेलुगु]], २८.०१% [[मराठी भाषा|मराठी]], १२.४८% गोन्डी, ७.२८% [[उर्दु भाषा|उर्दू]], ३.५९% लाम्बाडी, ३.०५% कोलामी, २.५५% कोया र १.४६% हिन्दी पहिलो भाषा बोल्थे।<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:तेलङ्गानाका जिल्लाहरू]] s2qbi36chfjkgkc2rzbr80pjdbc52hw 0 133588 1391968 1386657 2026-09-29T11:22:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391968 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Aerospatiale-British_Aerospace_Concorde_102,_British_Airways_AN0744492.jpg|अङ्गुठाकार| कन्कोर्ड, [[संयुक्त अधिराज्य|युनाइटेड किंगडमको]] ध्वजावाहक ।]] '''ध्वजा वाहक''' भनेको [[वायुसेवा|एयरलाइन]] वा ढुवानी कम्पनी जस्ता यातायात कम्पनी हो, जुन स्थानीय रूपमा [[सार्वभौम राज्य|सार्वभौम राज्यमा]] दर्ता भएको हुन्छ र, सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चालनका लागि प्रदान गरेको अधिमान्य अधिकार वा विशेषाधिकारहरू प्राप्त गर्दछ। ऐतिहासिक रूपमा, यो शब्दावली कुनै पनि देशको सरकारको स्वामित्वमा रहेको र त्यो देशको राष्ट्रिय पहिचानसँग सम्बन्धित एयरलाइन्सलाई जनाउन प्रयोग गरिन्थ्यो। <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/travel-truths/flag-carriers-death-of-legacy-airlines-air-france/|title=The slow death of the flag carrier: Could state-owned airlines become a thing of the past?|last=Morris|first=Hugh|date=17 March 2019|work=The Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/travel/travel-truths/flag-carriers-death-of-legacy-airlines-air-france/|archive-date=12 January 2022|language=en-GB|quote=Malaysia is the latest nation to see its flag carrier – a label that in times gone by indicated a government-owned airline, and one that embodied a country’s national identity – teeter on the brink.}}</ref> यस्तो एयरलाइनलाई '''राष्ट्रिय वायुसेवा''' वा '''राष्ट्रिय वाहकको''' रूपमा पनि चिनिन्छ, यद्यपि केही देशहरूमा यसको फरक कानूनी अर्थ हुन सक्छ। आजको समयमा, ध्वजावाहक भनेको गृह देशसँग बलियो सम्बन्ध भएको वा जसले आफ्नो गृह देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रतिनिधित्व गर्ने कुनै पनि अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन हो , चाहे त्यो सरकारी स्वामित्वको होस् वा नहोस्। <ref>{{Cite web |last=McMurtry |first=Ian |date=25 May 2018 |title=Palestinian Airlines: The Homeless Flag Carrier |url=https://airlinegeeks.com/2018/05/25/palestinian-airlines-the-homeless-flag-carrier/ |access-date=12 June 2019 |website=AirlineGeeks.com |language=en-US}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Moores |first=Victoria |date=24 May 2019 |title=Interview: CEO aims to make Virgin Atlantic UK's second flag carrier |url=https://atwonline.com/airlines/interview-ceo-aims-make-virgin-atlantic-uk-s-second-flag-carrier |access-date=12 June 2019 |website=atwonline.com |language=en}}</ref> == पृष्ठभूमि == "ध्वजा वाहक" शब्द त्यो समयको लिगेसी हो जतिबेला [[देश|देशहरूले]] राज्यको स्वामित्वका एयरलाइन कम्पनीहरू स्थापना गर्थे। एयरलाइन्स स्थापना र सञ्चालनको लागि उच्च पूँजी लागतका कारण त्यतिबेला सरकारले एयरलाइन्स कम्पनी स्थापना नेतृत्व लिन्थे। यद्यपि, त्यस्ता सबै एयरलाइन्स सरकारी स्वामित्वका थिएनन्; प्यान एम, TWA, क्याथे प्यासिफिक, Union de Transports Aériens, Canadian Pacific Airlines र Olympic Airlines सबै निजी स्वामित्वमा थिए। यी मध्ये अधिकांशलाई ध्वजा वाहक मानिन्थ्यो <ref>{{Cite news|title=Airline Management; Strategies for the 21st Century|last=Paul Stephen Dempsey|publisher=Coast Aire Publication|year=1991|page=299}}</ref> किनकि तिनीहरू "मुख्य राष्ट्रिय वायुसेवा" <ref>{{Cite web |title=flag airline definition |url=http://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/flag-airline |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120707035611/http://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/flag-airline |archive-date=7 July 2012 |access-date=9 December 2012 |publisher=[MacMillan Dictionary] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120707035611/http://www.macmillandictionary.com/dictionary/british/flag-airline |date=7 July 2012 }}</ref> थिए र प्रायः विदेशमा उनीहरूको देशको उपस्थितिको संकेत थियो। <ref>{{Cite news|title=Airways Abroad; The Story of American World Air Routes|last=Henry Ladd Smith|publisher=Smithsonian History of Aviation Series|year=1991}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Empires of the Sky; The Politics, Contests and Cartels of World Airlines|last=Sampson|first=Anthony|publisher=Hodder and Stoughton|year=1984}}</ref> == ध्वजा बाहक एयरलाइन्सहरूको सूची == तलको चार्टमा केही हालको वा भूतपूर्व राज्यको स्वामित्व वा राष्ट्रिय एयरलाइन्सहरूलाई प्रस्तुत गर्दछा। {| class="wikitable sortable" |- ! देश वा क्षेत्र ! वायुसेवा ! class="unsortable" | राष्ट्रिय स्वामित्वको विवरण ! class="unsortable" | पहिलेको स्वामित्व |- | {{AFG}} || एरिआना अफ्गान एयरलाइन्स<ref name="EU To Impose Ban On Afghan Planes" /> || State-owned<ref>{{cite news |last1=De Luce |first1=Dan |last2=Kube |first2=Courtney |title=Biden admin relies on Taliban-controlled airline to help Afghans flee Afghanistan |url=https://www.nbcnews.com/politics/national-security/us-indirectly-pays-airline-controlled-taliban-regime-fly-afghans-kabul-rcna32431 |access-date=17 March 2023 |work=[[NBC News]] |date=8 June 2022 |quote=the Biden administration indirectly purchases plane tickets in bulk from Ariana Afghan Airlines, the country’s state-owned airline}}</ref> || |- | {{ALB}} || एयर अल्बानिया<ref name="New national carrier for Albania launched" /> || || |- | {{DZA}} || एयर अल्जेरि<ref name="Air Algerie Eyeing African Tie-Ups" /> || State-owned<ref name="Air Algerie to spend $762 million upgrading its fleet" /> || |- | {{AGO}} || [[TAAG Angola Airlines]]<ref name="TAAG Angola Airways boosts capacity, justifying Angola's investment in airport infrastructure" />|| Majority<ref name="TAAG Angola Airlines’ new 777-300ER to fly on Portugal route" /> || |- | {{ARG}} || एरोलिनिया अर्जेन्टिनास<ref name="Argentina: Aerolineas Argentinas faces a tough turnaround with government's new liberal mindset" /> || State-owned<ref name="Argentina: Aerolineas Argentinas faces a tough turnaround with government's new liberal mindset" /> || |- | {{ARM}} || फ्लाई अर्ना<ref>{{cite web|url=https://www.routesonline.com/news/29/breaking-news/297381/-armenias-national-airline-fly-arna-reveals-initial-plans/|title=Armenia's National Airline Fly Arna Reveals Initial Plans|publisher=routesonline.com|access-date=2023-05-07}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/119462-armavia-founder-set-to-start-new-carrier|title=Armavia founder set to start new carrier|publisher=ch-aviation.com|access-date=2023-05-07}}</ref> || || |- | {{ABW}} || अरुबा एयरलाइन्स<ref>{{cite web|url=https://airwaysmag.com/tag/aruba-airlines/|title=The World's Shortest International Jet Flight? Aruba Airlines Launches 8-Minute Flight To Punto Fijo|publisher=Airways Magazine|date=19 May 2018|access-date=16 October 2022}}</ref> || None || |- | {{AUS}} || कन्टास<ref name="Brisbane named second Qantas 787-9 base" /> || None || State-owned until 1992.<ref name="Accelerating Change in the 1990s" /> |- | {{AUT}} || अस्ट्रियन एयरलाइन्स<ref name="Austrian Airlines completes Embraer E195 deliveries" />|| None – owned by [[Lufthansa]] || State-owned until 5 December 2008.<ref name="AUA-Verkauf besiegelt: Kranich soll Flügel verleihen" /> |- | {{AZE}} || {{nowrap|अजरबैजान एयरलाइन्स}}<ref name="Azerbaijan Airlines steps up Saudi links" /> || || |- | {{BHS}} || बहमास एयर<ref name="Bahamasair orders five ATR -600 aircraft" /> || State-owned || |- | {{BHR}} || [[गल्फ एयर]]<ref name="Gulf Air reveals new branding, prepares for first 787" />|| State-owned<ref name="Gulf Air" /> || |- | {{BGD}} || [[विमान बङ्गलादेश एअरलाइन्स]] <ref name="UK restores Bangladesh cargo link, with caveats" />|| Public limited company || State-owned until 23 July 2007. |- | {{BLR}} || [[Belavia]]<ref name="Belavia orders three Boeing 737-800s" /> || State-owned<ref name="Belarus aims to privatise Belavia in 2013, with Russian carriers the most likely suitors" /> || |- | {{BEL}} || ब्रसेल्स एयरलाइन्स<ref name="Brussels Airlines to buy seven Airbus A330ceos" /> || None – owned by [[Lufthansa]]<ref name="Pilot strike forces Brussels Airlines to cancel 75% of flights" /> || State-owned in its original incarnation ({{nowrap|[[SN Brussels Airlines]]}}) |- | {{BTN}} || [[ड्रुक एयर]]<ref name="Aircraft Briefs-20 April 2018" /> || None || |- | {{BOL}} || बोलिभियाना डे एभिएकिओन<ref name="ROUTES: Air Nostrum still keen on Latin American growth post-Sol" /> || State-owned<ref name="Boliviana de Aviacion set to expand as re-launch of Aerosur is unlikely due to government roadblocks" /> || |- | {{BWA}} || [[एयर बोत्स्वाना]]<ref name="Air Botswana receives first of two Embraer E170s" /> || State-owned<ref name="Air Botswana receives first of two Embraer E170s" /> || |- | {{BRN}} ||रोयल ब्रुनाई एयरलाइन्स<ref name="Royal Brunei Airlines takes another step forward as it becomes first 787 operator in Southeast Asia" /> || State-owned<ref name="Royal Brunei Airlines takes another step forward as it becomes first 787 operator in Southeast Asia" /> || |- | {{BGR}} || बुल्गेरिया एयर<ref name="Bulgaria Air strengthens its European network with new E-Jets" /> || Minority State-owned (0.01%)<ref name="econ.bg" /> || |- | {{BFA}} || एयर बुर्किना ||सरकारी-स्वामित्वको<ref>{{cite web|title=Air Burkina prend son envol avec le gouvernement burkinabè|url=https://www.voaafrique.com/a/air-burkina-prend-son-envol-avec-le-gouvernement-burkinabe/3874682.html|access-date=19 January 2021|website=VOA|language=fr}}</ref> | |- | {{KHM}} || कम्बोडिया एङ्कोर एयर<ref name="Cambodia poised for more double-digit growth as Cambodia Angkor Air expands and Qatar Airways enters" /> || Majority (51%)<ref name="Cambodia launches national carrier with Vietnam's help" /> || |- | {{CMR}} || [[Camair-Co]]<ref name="New Cameroon national carrier Camair-Co fails to reach first year targets, but continues to grow" /> ||State-owned<ref>{{cite web|last=|first=|date=|title=À propos de la companie (french)|url=https://www.camair-co.cm/page/CM/en/a-propos-de-la-compagnie|access-date=|website=Camair-co}}</ref> | |- | {{CAN}} || एयर क्यानडा<ref name="Aircraft News-31 July 2015" /> || Minority state-owned by the [[Government of Canada]] (Estimated 6.4%)<ref>{{cite web|title=Canadian Taxpayers Now Own Part of Air Canada|url=https://ca.travelpulse.com/news/airlines/canadian-taxpayers-now-own-part-of-air-canada.html|access-date=12 October 2021|website=TravelPulse}}</ref>|| State-owned until privatization in 1989.<ref name="Air Canada Timeline" /> |- | {{CPV}} || [[TACV]]<ref name="Loftleidir Icelandic to manage TACV Cabo Verde" /> || || |- | {{CYM}} || [[Cayman Airways]] || State-owned <ref name="Cayman Airways – Our History" /> || |- | {{CHL}} || [[LATAM Chile]]<ref name="BOC Aviation to lease one new A320-200 to LAN" /><ref name="ATAM Kicks Off Regular Flights, Announces Johannesburg" /> || None || State-owned until September 1989.<ref name="lancargo history" /> |- | {{CHN}} || [[एयर चाइना]]<ref name="Air China to take six more 777-300ERs" /> || Majority (51.7%): 40.98% through [[China National Aviation Holding|CNAHC]] and 10.72% through [[China National Aviation Company Limited|CNACG]]<ref name="CCA-report-2017" />{{rp|10}} || State-owned until 2004.<ref name="Air China Transfers Ownership from State-owned to Shareholding" /> |- | {{COL}} || [[Avianca]]<ref name="Aircraft Briefs-4 Jan. 2017" /> || None || |- | {{CRI}} || [[Avianca Costa Rica]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/avianca-costa-rica-lr|title=Avianca Costa Rica Airline Profile - CAPA - Centre for Aviation}}</ref> || || |- | {{HRV}} || [[Croatia Airlines]]<ref name="Croatia again seeks airline partner" /> || Majority&nbsp;(98%)<ref name="Croatia Airlines: could its network attract a bidder?" /> || |- | {{CUB}} || [[Cubana de Aviación]]<ref name="First direct Brazil flight to take off in July" /> || State-owned<ref>{{cite web |last1=Urribares |first1=Ruben |title=The Cuban Civil Aviation after the Revolution of 1959 |url=http://www.urrib2000.narod.ru/Civ4-e.html |website=Cuban Aviation |access-date=23 March 2022}}</ref> || |- | {{CYP}} || [[Cyprus Airways]]<ref>{{cite web|url=https://www.traveldailynews.com/post/cyprus-airways-opens-partner-office-in-the-uk|title=Cyprus Airways opens partner office in the UK|publisher=Travel Daily News|date=29 September 2021|access-date=28 February 2022}}</ref>|| None - 40% owned by [[Malta]]-based SJC Group<ref>{{cite web|title=Cyprus Airways confirms acquisition by SJC Group|url=https://centreforaviation.com/news/cyprus-airways-confirms-acquisition-by-sjc-group-1077323|publisher=Centre for Aviation|date=1 July 2021|access-date=28 February 2022}}</ref> || |- | {{CZE}} || [[Czech Airlines]]<ref name="Leisure carrier Travel Service is CSA Czech Airlines new owner" /> || None<ref name="Leisure carrier Travel Service is CSA Czech Airlines new owner" /> || |- | {{no wrap|{{flag|DR Congo}}}} || [[Congo Airways]]<ref name="Congo Airways to make international debut in mid-4Q" /> || State-owned<ref name="Congo Airways to make international debut in mid-4Q" /> || |- | {{DNK}} || rowspan="3" | {{nowrap|[[Scandinavian Airlines]]}}<ref name="SAS aims to capture a larger share of the thriving Scandinavian leisure market" /> || rowspan="3" | Joint venture{{#tag:ref|[[Scandinavian Airlines|SAS]] is partly owned by the governments of [[Denmark]] and [[Sweden]], and was partly owned by the government of [[Norway]] until June 2018. SAS is the flag carrier for all three nations.<ref name="SAS aims to capture a larger share of the thriving Scandinavian leisure market" /><ref name="Sweden, Norway sell 7% of SAS Scandinavian Airlines" /><ref name="NorGov sell SAS 2018" />|group="nb"|name="SAS"}}|| rowspan="3" |&nbsp; |- | {{NOR}} |- | {{SWE}} |- | {{DJI}} || [[Air Djibouti]]<ref name="Africa’s Air Djibouti continues re-fleeting" /> || Joint venture || |- | {{EGY}} || [[Egyptair]]<ref name="Egyptair plans further restructuring as losses mount. But outlook may brighten as Egypt stabilises" /> || State-owned<ref name="Egyptair contracts Sabre to help implement transformation plan" />|| |- | {{GNQ}} || [[CEIBA Intercontinental]]<ref>{{cite web|url=https://www.prnewswire.com/news-releases/equatorial-guinea-airline-inaugurates-service-to-europe-173302031.html|title=Equatorial Guinea Airline Inaugurates Service To Europe|first=Republic of Equatorial|last=Guinea|website=www.prnewswire.com}}</ref> || || |- | {{ERI}} || [[Eritrean Airlines]] || State-owned || |- | {{EST}} || [[Nordica (airline)|Nordica]]<ref name="Nordica 1Q passenger traffic up 17%, forecasts strong growth" /> || State-owned<ref name="Nordica launches services from Tallinn to Vienna, Berlin" /> || |- | {{ETH}} || [[Ethiopian Airlines]]<ref name="Ethiopian Airlines finalizes deal for new Chad JV carrier" /> || State-owned<ref name="Ethiopian Airlines Fact Sheet" /> || |- | {{FRO}} || [[Atlantic Airways]]<ref name="Island carrier Atlantic Airways seeks new revenue stream" /> || || |- | {{FJI}} || [[Fiji Airways]]<ref name="Fiji Airways introduces additional Hong Kong route" />|| Majority (51%)<ref name="Fiji Airways' new MD Stefan Pichler sets his sights on the next five years for the rebranded airline" /> || |- | {{FIN}} || [[Finnair]]<ref name="Finnair brings in capacity support" /> || Majority (55.8%)<ref name="Finnair Group" /> || |- | {{FRA}} || [[Air France]]<ref name="Air France KLM Group CEO resigns; Spinetta and Van Wijk return" />|| Minority (18% share)<ref name="French Government Seeks Shareholder Power at Air France-KLM" /> || |- | {{PYF}} || [[Air Tahiti Nui]]<ref name="Air Tahiti Nui plans metal neutral alliance with Air France and partners as losses continue to mount" /> || Majority<ref name="Air Tahiti Nui – Corporal Profile" /> || |- | {{GEO}} || [[Georgian Airways]] || None || |- | {{DEU}} || [[Lufthansa]]<ref name="Lufthansa cuts back A380 order" /> || Minority (20.05%) in the [[Lufthansa Group|parent company]] since 2020 due to near-insolvency as a result of the COVID-19 pandemic <ref>{{cite web |url=https://investor-relations.lufthansagroup.com/en/share-bonds/shareholder-structure.html |title=Shareholder structure of Lufthansa Group |access-date= 19 December 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Lufthansa-Aktionäre stimmen Staatseinstieg zu |language=de |url=https://www.faz.net/aktuell/wirtschaft/unternehmen/lufthansa-aktionaere-stimmen-staatseinstieg-zu-16832849.html |publisher= Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) |date=25 June 2020 | access-date= 19 December 2020}}</ref> || State-owned until 1994;<ref name="Lufthansa privatization" /> remaining government shares were sold in 1997.<ref name="German Cabinet Backs Selling Lufthansa" /> |- | {{GRC}} || [[Aegean Airlines]]<ref name="Aegean 1Q losses widen as it invests in capacity" /> || || |- | {{GRL}} || [[Air Greenland]]<ref name="Airline News-1 May 2015" /> || || |- | {{flag|Bailiwick of Guernsey|name=Guernsey}} || [[Aurigny]]<ref name="Hahn Air’s new partner Aurigny now available in 190 markets" /> || State-owned<ref name="Guernsey States' ownership of Aurigny 'essential'" /> || |- | {{GUY}} || rowspan=3|[[Caribbean Airlines]]<ref name="Republic Bank, Caribbean Airlines involved in Guyana’s jubilee celebration" /><ref name="Macquarie AirFinance Ltd press release" /><ref name="Status quo for Caribbean Airlines – chaos surrounds the would-be flag carrier of the region" /> || None{{citation needed|date=September 2021}} || |- | {{JAM}} || Minority (16%){{citation needed|date=September 2021}} || |- | {{TTO}} || Majority (84%)<ref name="Caribbean Airlines: News/PR" /> || |- | {{HKG}} || [[Cathay Pacific]]<ref name="Shrinking Jumbos: Top Ten 747-400 fleets still in service" /> || Minority (6.08% by [[Government of Hong Kong|Hong Kong Government]]) + 28.17% through [[Air China Limited]]<ref>{{cite web|title=【國泰資本重組】香港政府斥273億元救國泰 若實行認股權變第四大股東 - 香港經濟日報 - 即時新聞頻道 - 金融經濟|url=https://inews.hket.com/article/2665394|access-date=9 June 2020|website=inews.hket.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609133844/https://inews.hket.com/article/2665394|archive-date=9 June 2020}}</ref>|| |- | {{ISL}} || [[Icelandair]]<ref name="Icelandair faces indefinite strike action" /> || None - owned by [[Icelandair Group]]<ref>{{cite web |title=20 largest shareholders as of 08.09.2021 |url=https://www.icelandairgroup.is/investors/shares/shareholders/ |website=Icelandair Group |access-date=9 September 2021}}</ref>|| |- | {{IND}} || [[एअर इन्डिया]]<ref name="Plane paint: Top 10 Indian liveries" /> || None - owned by [[Tata Group]]<ref>{{cite news|title= Its handover complete, Air India returns to Tata home after 69 yrs|first= Pranav|last= Mukul|date= 28 January 2022|location= New Delhi|url= https://indianexpress.com/article/india/tata-group-takes-over-air-india-7744206/|archive-url= https://web.archive.org/web/20220128203226/https://indianexpress.com/article/india/tata-group-takes-over-air-india-7744206/|archive-date= 28 January 2022|access-date= 28 January 2022|url-status= live}}</ref>||State-owned until November 2021<ref name="Plane paint: Top 10 Indian liveries" /><ref>{{Cite news|date=8 October 2021|title=Air India: Struggling national carrier sold to Tata Sons|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-58778274|access-date=11 October 2021}}</ref><ref>{{cite web|date=Oct 8, 2021|title=Sentiments and business: What Air India acquisition means for Tatas - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/sentiments-and-business-what-air-india-acquisition-means-for-tata/articleshow/86871669.cms|access-date=11 October 2021|website=The Times of India|language=en}}</ref> |- | {{IDN}} || [[Garuda Indonesia]]<ref name="Garuda Indonesia may be forced to change Amsterdam service" />|| Majority (60.536%)<ref>{{cite web|url=http://www.idx.co.id/|title=Indonesia Stock Exchange|website=Indonesia Stock Exchange|language=en|access-date=21 December 2019}}</ref>||State-owned until February 2011.<ref>{{cite web|url=https://www.beritasatu.com/ekonomi/10805/mengapa-ipo-garuda-buntung|title=Mengapa IPO Garuda buntung?|last=BeritaSatu.com|website=beritasatu.com|date=21 February 2011 |language=id|access-date=21 December 2019}}</ref> |- | {{IRN}} || [[Iran Air]]<ref name="Iran Air takes first Airbus widebody from major order" /> || State-owned<ref name="iran-air-plans-share-sale-to-finance-growth-fleet-upgrade" /> || |- | {{IRQ}} || [[Iraqi Airways]]<ref name="Kuwait Airways and Iraqi Airways face brighter future following settlement of long-running dispute" /> || || |- | {{IRL}} || [[Aer Lingus]]<ref name="Aer Lingus to bring back short-haul premium service with A321neo LR" /><ref name="=AER LINGUS GRP Share Price Chart" /> || None – owned by [[International Airlines Group]] || State-owned until September 2006.<ref name="Irish Independent: Key dates in Aer Lingus history" /> |- | {{ISR}} || [[El Al]]<ref name="Aircraft & Engines-13 March 2015" /> || Minority (~1.1%)<ref name="El Al IR 2013" /> || State-owned until June 2004. |- | {{ITA}} || [[Ita Airways|ITA Airways]]<ref>https://www.itaspa.com/content/itaspa/itaspa-pl/it/homepage.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240927011329/https://www.ita-airways.com/en_en |date=2024-09-27 }} {{Cite web |url=https://www.ita-airways.com/en_en |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2025-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240927011329/https://www.ita-airways.com/en_en |archive-date=2024-09-27}} {{Bare URL inline|date=March 2022}}</ref> ||State-owned, succeeded [[Alitalia]] starting from 15 October 2021<ref>{{cite web|url= https://www.corriere.it/economia/aziende/21_ottobre_13/alitalia-ultimo-volo-ora-tocca-ita-tutti-dossier-aperti-marchio-millemiglia-bdf2cf58-2c5d-11ec-98f9-fbd4bdd13a87.shtml|language=it-IT|title=Alitalia, ultimo volo: Ora tocca a Ita. Tutti i dossier aperti dal marchio a MilleMiglia|date=13 October 2021}}</ref><ref>{{cite web|url= https://www.ansa.it/english/news/business/2021/10/14/old-alitalia-set-for-last-flight-after-75-years_62620b08-7c82-456b-a5b8-305ae2658600.html|language=en-EN|title='Old' Alitalia set for last flight after 75 years - English|date=14 October 2021}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/travel/article/ita-airline-explainer/index.html|title=What to know about Europe's newest airline|author=Julia Buckley|date=8 October 2021|website=CNN Travel}}</ref> || |- | {{CIV}} || [[Air Côte d'Ivoire]]<ref name="Bombardier to sell eight Q400 NextGen aircraft to Palma Holding" /> || Minority (49%) || |- | {{JPN}} || [[Japan Airlines]]<ref name="JAL reports 17.5% net profit drop on deferred taxes" /> || None || State-owned until 1987.<ref name=histfu>{{cite web|title=Japan Airlines Company, Ltd.|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/Japan-Airlines-Company-Ltd-Company-History.html|publisher=fundinguniverse.com|access-date=6 September 2009}}</ref><ref name=hist80s>{{cite web|title=History of JAL 1981–1990|url=http://www.jal.com/en/history/history/age_81-90.html|publisher=Japan Airlines|access-date=6 September 2009}}</ref> |- | {{JOR}} || [[Royal Jordanian]]<ref name="Middle Eastern carriers drop routes" /> || || |- | {{KAZ}} || [[Air Astana]]<ref name="Air Astana reports strong 1H traffic on 8% capacity increase" /> || Majority&nbsp;(51%)<ref name="Air Astana eyes Paris and Prague services after EU lifts safety ban" /> || |- | {{KEN}} || [[Kenya Airways]]<ref name="Kenya Airways adds flights to Livingstone, Zambia" /> || Minority&nbsp;(29.8%)<ref name="Government now largest shareholder of Kenya Airways" /> || |- | {{KIR}} || [[Air Kiribati]]<ref name="Air Kiribati to boost fleet, connectivity with Embraer E-Jets order" /> || || |- | {{KWT}} || [[Kuwait Airways]]<ref name="Kuwait Airways prepares for Amadeus switchover" /> || State-owned<ref name="Kuwait Airways names new CEO" />|| |- | {{LAO}} || [[Lao Airlines]]<ref name="Lao Airlines plans route expansion" /> || State-owned<ref name="Laos aviation market poised for more rapid growth after doubling in size in only 15 months" /> || |- | {{LVA}} || [[Air Baltic|airBaltic]]<ref name="Dubai Air Show: airBaltic takes lead on Bombardier CS300" /> || Majority (80.05%)<ref name="New investor completes airBaltic buy-in" /> || |- | {{LBN}} || [[Middle East Airlines]]<ref name="MEA advances Airbus deliveries schedule" /> || Majority (99%)<ref name="MEA advances Airbus deliveries schedule" /> || |- | rowspan="2" | {{LBY}}||[[Afriqiyah Airways]]<ref name="PICTURE: Afriqiyah Airways unveils new livery" /> || State-owned<ref name="Libya’s economy recovers as airlines restore networks post-revolution" /> || |- | [[Libyan Airlines]]<ref name="Libyan Airlines Takes Delivery of its First Airbus A330" /> || State-owned<ref name="Libyan Airlines Takes Delivery of its First Airbus A330" /> || |- | {{LUX}} || [[Luxair]]<ref name="Luxair to increase frequencies and destinations" />|| Majority (73.86%)<ref name="About Luxair Group – Shareholders" /> || |- | {{MAC}} || [[Air Macau]]<ref name="Air Macau takes encouraging steps to support the Macau market as resort tourism balloons" />|| Minority (5%) || |- | {{MDG}} || [[Air Madagascar]]<ref name="More ATRs for Madagascar" /> || Majority || |- | {{MWI}} || [[Malawian Airlines|Malawi Airlines]]<ref name="NyasaTimes" /> || Majority (51%)<ref name="NyasaTimes" /> || |- | {{MYS}} || [[मलेसिया एअरलाइन्स]]<ref name="Malaysia Airlines pursues rapid expansion but yields and profits are under pressure" /> ||State-owned through [[Khazanah Nasional]]<ref name="Selected Portfolio of Companies" /> || |- | {{MDV}} || [[Maldivian (airline)|Maldivian]] || || |- | {{MLT}} || [[Air Malta]]<ref name="Air Malta expands route network" />|| Majority<ref name="Book your flights to Malta with Air Malta" /> || |- | {{MRT}} || [[Mauritania Airlines]]<ref name="Mauritania Airlines finalizes Boeing 737-800 order" /> || || |- | {{MUS}} || [[Air Mauritius]]<ref name="Mauritius bids for key Asia-Africa transit hub status" /> || &nbsp; || |- | {{MEX}} || [[Aeroméxico]]<ref name="Aeromexico set to put first MAX into service" /> || None || State-owned until 2007. |- | {{MDA}} || [[Air Moldova]]<ref name="Government puts Air Moldova up for sale" /> || || |- | {{MNG}} || [[MIAT Mongolian Airlines]]<ref name="MIAT Mongolian Airlines to lease two Boeing 737 MAXs" /> || State-owned<ref name="MIAT Mongolian Airlines" /> || |- |{{MNE}} |[[Air Montenegro]]<ref>{{cite web|date=1 June 2021|title=Air Montenegro prvi let|url=https://airmontenegro.com/footer/o-nama/vijesti/vijest/air-montenegro-prvi-let|url-status=live|access-date=29 November 2021|website=Air Montenegro}}</ref> |State-owned<ref>{{cite web|date=2 March 2021|title=Predstavljeno rukovodstvo, ciljevi i planovi "ToMontenegro"|url=http://www.gov.me/clanak/predstavljeno-rukovodstvo-ciljevi-i-razvojni-planovi-nove-nacionalne-avio-kompanije-tomontenegro-5|url-status=live|access-date=29 November 2021|website=Vlada Crne Gore|publisher=Government of Montenegro|language=sr-Latn-ME}}</ref> | |- | {{MAR}} || [[Royal Air Maroc]]<ref name="Royal Air Maroc, pilot union reach agreement to end dispute" /> ||State-owned<ref name="Royal Air Maroc sees fleet, hub growth ahead of oneworld membership" /> || |- | {{MOZ}} || {{nowrap|[[LAM Mozambique Airlines]]}}<ref name="Mozambique is latest state to face EU blacklist ban" /> || State-owned || |- | {{flag|Myanmar}} || [[Myanmar National Airlines]]<ref name="Myanmar Airlines continues fleet upgrade" /> || State-owned<ref name="Myanmar Airways inks deal for up to 12 ATR 72-600s" /> || |- | {{NRU}} || [[Nauru Airlines]]<ref name="Nauru Airlines begins new chapter with new brand & rapid growth despite world’s smallest home market" />|| State-owned<ref name="Nauru Airlines begins new chapter with new brand & rapid growth despite world’s smallest home market" /> || |- | {{NPL}} || [[नेपाल वायुसेवा निगम|नेपाल एयरलाइन्स]]<ref name="Nepal Airlines’ first A330 will expand international network" /> || State-owned || |- | {{NLD}} || [[KLM]]<ref name="KLM expands long-haul network" />|| Minority (14%)<ref name="Nederlandse staat vergroot belang in Air France-KLM" /> || |- | {{flag|New Caledonia}} || [[Aircalin]] || Majority (99%)<ref>{{cite web|url=https://www.ch-aviation.com/portal/news/80945-new-caledonias-aircalin-to-end-a330-200-ops-in-late-3q19|title=New Caledonia's Aircalin to end A330-200 ops in late 3Q19|website=ch-aviation}}</ref> || |- | {{NZL}} || [[Air New Zealand]]<ref name="Air New Zealand boosts network to replace Virgin Australia alliance" />||Majority&nbsp;(53%)<ref name="New Zealand government cuts stake in Air New Zealand to 53%" />|| State-owned until 1989, partially re-nationalized in 2001.<ref>{{Cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/|title=Government bailout of Air NZ complete|date=18 January 2002|work=NZ Herald|access-date=12 March 2018|language=en-NZ|issn=1170-0777}}</ref><ref>{{cite web|title=History - About Air New Zealand|url=https://www.airnewzealand.com.sg/history|website=www.airnewzealand.com.sg|publisher=Air New Zealand Singapore|access-date=10 December 2017|language=en-SG|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210072034/https://www.airnewzealand.com.sg/history|archive-date=10 December 2017}}</ref><ref name="CompanyHistory">{{cite web |url=http://www.airnz.co.nz/resources/company_history_feb_06.pdf |title=Air New Zealand History |access-date=28 February 2007 |publisher=Air New Zealand |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070621151238/http://www.airnz.co.nz/resources/company_history_feb_06.pdf |archive-date=21 June 2007 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621151238/http://www.airnz.co.nz/resources/company_history_feb_06.pdf |date=21 June 2007 }}</ref> |- | {{PRK}} || [[Air Koryo]]<ref name="SOLDIERING ON: 10 veteran airliner types still in service" /> || State-owned<ref name="Air Koryo" /> || |- | {{OMN}} || [[Oman Air]]<ref name="Omani flag carrier names new CCO" /> || Majority<ref name="Oman Air reports record passengers, but also record losses" /> || |- | {{PAK}} || {{Nowrap|[[पाकिस्तान अन्तर्राष्ट्रिय एयरलायन्स|Pakistan International Airlines]]<ref name="CEO: Pakistan International Airlines wet-leases three SriLankan A330s" />}}|| State-owned<ref name="Pakistan International Airlines privatization plans delayed to 2016" /> || |- | {{PAN}} || [[Copa Airlines]]<ref name="United, Avianca and Copa consider joint business agreement" /> || None || |- | {{PNG}} || [[Air Niugini]]<ref name="Aircraft, Engine & Leasing Briefs-25 April 2018" /> || || |- | {{PAR}} || [[LATAM Paraguay]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/latam-airlines-paraguay-pz|title=LATAM Airlines Paraguay - CAPA - Centre for Aviation}}</ref>|| || |- | {{PER}} || [[LATAM Perú]]<ref>{{cite web|url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airlines/latam-airlines-peru-lp|title=LATAM Airlines Peru Airline Profile - CAPA - Centre for Aviation}}</ref>|| || |- | {{PHL}}||[[Philippine Airlines]]<ref name="Philippine Airlines to open new LAX service" /> || || |- | {{POL}} || [[LOT Polish Airlines]]<ref name="First seats from Boeing partner LIFT enter service" /> || State-owned<ref name="LOT cancels flights, fires workers as week-long crew strike continues" /> || |- | {{PRT}} || [[TAP Air Portugal]]<ref name="TAP reports 11.3% traffic growth on African routes in 2018" /> || Majority (72%) <ref>{{cite web|last=Siza|first=Ana Brito, Ana Sá Lopes, São José Almeida, Rita|title=Estado fica com 72,5% da TAP e assume controlo|url=https://www.publico.pt/2020/07/02/economia/noticia/estado-preparase-tomar-controlo-tap-1922735|access-date=11 July 2020|website=PÚBLICO|language=pt}}</ref> || |- | {{QAT}} || [[कतार एयरवेज]]<ref name="Qatar Airways to increase service to Iran" /> || State-owned || |- | {{REU}} || [[Air Austral]]<ref name="Vanilla Islands carriers Air Seychelles and Air Austral make capacity cuts" /> || || |- | {{ROU}} || [[TAROM]]<ref name="Romania’s Tarom issues RFP to dry lease 13 regional jets" /> || Majority (95%)<ref name="Mission and people" /> || |- | {{RUS}} || [[Aeroflot]]<ref name="Aeroflot commits to another 20 Superjets" /> || Majority (51%)<ref name="Aeroflot profits up on regional airlines turnaround" /> || |- | {{RWA}} || [[RwandAir]]<ref name="Ethiopian Airlines, RwandAir eye strategic partnership" /> ||State-owned<ref name="Ethiopian Airlines, RwandAir eye strategic partnership" />|| |- | {{nowrap|{{VCT}}}} || [[SVG Air]]{{citation needed|date=February 2021}} || || |- | {{WSM}} || [[Samoa Airways]]<ref name="Air of confidence about Samoa's new flag carrier" /> || State-owned<ref name="Samoan government says state airline must be self-sufficient" /> || |- | {{STP}} || [[STP Airways]]{{citation needed|date=February 2021}} || None || |- | {{SAU}} || [[Saudia]]<ref name="Air Partner remarkets 15 Saudia Boeing 777-200ERs" /> || Majority || |- | {{SEN}} || [[Air Senegal]]<ref name="Air Senegal signs for two ATR 72-600s" /> || || |- | {{SRB}} || [[Air Serbia]]<ref name="Air Serbia’s 2015 net profit up 44%" />|| Majority&nbsp;(51%)<ref name="Air Serbia records first full-year profit in 2014" /> || |- | {{SYC}} || [[Air Seychelles]]<ref name="Air Seychelles looks to ride Chinese boom & grow in tandem with part-owner Etihad – Australia next?" /> || State-owned (100%)<ref>{{cite web|date=1 May 2021|title=Etihad divests full stake in Air Seychelles|url=https://www.thenationalnews.com/business/aviation/etihad-divests-full-stake-in-air-seychelles-1.1214447|access-date=1 June 2021|website=The National|language=en}}</ref>|| |- | {{SLB}} || [[Solomon Airlines]]<ref name="Solomon Airlines to resume services following grounding" /> || State-owned (100%)<ref name="Solomon Airlines" /> || |- | {{SGP}} || [[Singapore Airlines]]<ref name="Singapore Airlines in $20 million government-led tourism push" /> || Majority (54.5% through [[Temasek Holdings]]<ref name="Reuters profit" />) || |- | {{ZAF}} || [[South African Airways]]<ref name="South African Airways to receive financial support" /> || State-owned<ref name="South African Airways clarifies recovery plan funding" /> || |- | {{KOR}} || [[Korean Air]]<ref name="Cho: Korean Air deciding on new widebody orders" /> || None<ref name="Member Airline Korean Air" /> – owned by [[Hanjin]]<ref name="HanjinOwnership">{{cite web|title=Korean Air info on Hanjin corporate website|publisher=[[Hanjin|Hanjin KAL Corporation]]|url=https://www.hanjinkal.co.kr/en/contentsid/647/index.do|access-date=28 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927152645/https://www.hanjinkal.co.kr/en/contentsid/647/index.do|archive-date=27 September 2024}}</ref>||State-owned until 1969.<ref>{{cite news|title= Korean Air turns 50 with eye on growth|first= Min-ji|last= Jin|publisher= Korea JoongAng Daily|date= 5 March 2019|url= http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3060133|archive-url= https://web.archive.org/web/20200622210825/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/article.aspx?aid=3060133|archive-date= 22 June 2020|access-date= 10 June 2023}}</ref><ref>https://www.koreanair.com/mobile/global/ko-backup/about/who-we-are2/history-awards.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200731170225/https://www.koreanair.com/mobile/global/ko-backup/about/who-we-are2/history-awards.html |date=2020-07-31 }} {{Bare URL inline|date=March 2022}}</ref><ref>https://kr.img.news.koreanair.com/wp-content/uploads/2019/11/%EC%98%81%EB%AC%B8-%ED%99%94%EB%B3%B4-1.pdf {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref> |- | {{ESP}} || [[Iberia (airline)|Iberia]]<ref name="Iberia increases frequencies to six Latin American destinations" />|| None – owned by [[International Airlines Group]]|| |- | {{LKA}} || [[SriLankan Airlines]]<ref name="New SriLankan board to push through restructuring" /> || State-owned<ref name="SriLankan Airlines buys back 43.6 pc stake from Emirates" /> || |- | {{SDN}} || [[Sudan Airways]] || State-owned<ref name="Sudan Dreams Big With New Airports" /> || |- | {{SUR}} || [[Surinam Airways]]<ref name="Putting Surinam on the map" /> || State-owned<ref name="Suriname state oil company considers share offering" /> || |- | {{CHE}} || [[Swiss International Air Lines]]<ref name="Lufthansa Group orders 15 A320neos for SWISS subsidiary" /> || None – owned by [[Lufthansa]]<ref name="Lufthansa Group Corporate Structure" /> || |- | {{SYR}} || [[Syrian Air]]<ref name="Syrian Arab Airlines" /> || State-owned || |- | {{TWN}} || [[China Airlines]]<ref name="Taiwan’s China Airlines takes delivery of first Boeing 777-300ER" /> || Majority<ref name="China Airlines Majority Ownership" /> || State-owned until 1991. 51.28% held by non-profit Civic Aviation Development Foundation.<ref name="China Airlines ABOUT" /> |- | {{TZA}} || [[Air Tanzania]] || State-owned || |- | {{THA}} || [[थाइ एयरवेज]]<ref name="International airlines increase capacity, frequencies to Russia" /> || Minority (47.86%)<ref name="Thai Airways submits bankruptcy request court says" /> || |- | {{TUN}} || [[Tunisair]]<ref name="Tunisair’s sluggish attitude towards change makes it ill-prepared for Open Skies" /> || Majority<ref name="Tunisair’s sluggish attitude towards change makes it ill-prepared for Open Skies" /> || |- | {{TUR}} || [[टर्किस एअरलाइन्स]]<ref name="Turkish Airlines swings to net profit in 1Q" /> || Minority (49%) || |- | {{TKM}} || [[Turkmenistan Airlines]]<ref name="Turkmenistan Airlines receives first Boeing 777-200LR" />|| State-owned || |- | {{UGA}} || [[Uganda Airlines]]<ref name="Revived Uganda flag carrier orders CRJ900s, A330neos" />|| || |- | {{UKR}} || {{nowrap|[[Ukraine International Airlines]]<ref name="Ukraine International to double international network as Aerosvit restructures" />}} || &nbsp; || |- | rowspan="2" | {{ARE}} || [[इतिहाद वायुसेवा|इतिहाद एयरवेज]] <ref name="Etihad, Avianca Brasil ink new codeshare" /> || State-owned by the [[Abu Dhabi|Government of Abu Dhabi]]<ref name="Etihad Holds Roadshows To Finance Aircraft" /><ref name="Etihad Slightly Ahead in Plan to Return to Profitability" /> || |- | [[Emirates (airline)|Emirates]]<ref name="Etihad Suspends Flights To Damascus" /> || State-owned by the [[Government of Dubai]] through the [[Investment Corporation of Dubai]].<ref name="Emirates and Dnata now under ICD" /> || |- | {{GBR}} || [[British Airways]]<ref name="IAG reports strong 1Q as passenger revenues improve" /> || None – owned by [[International Airlines Group]]|| State-owned until 1987.<ref name="Profile: British Airways" /> <!-- The U.S. does not have a flag carrier. Pan American was only claimed to be a flag carrier because of an ad campaign slogan. The "U.S. flag" requirement of Fly America is not the same as a flag carrier. American, United, and Delta aren't "de facto" flag carriers. Southwest Airlines, although it is the largest airline of America, is not the flag carrier either. Thank you for not changing this. --> |- | {{UZB}} || [[Uzbekistan Airways]]<ref name="Uzbekistan Airways takes first Boeing 787" /> || Majority || |- | {{VEN}} || [[Conviasa]]<ref>{{cite web|url=http://www.conviasa.aero/es/nosotros/historia|title=Conviasa - El Placer de Volar|website=www.conviasa.aero|access-date=2023-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20200731215910/http://www.conviasa.aero/es/nosotros/historia|archive-date=2020-07-31}}</ref>|| || |- | {{VNM}} || [[Vietnam Airlines]]<ref name="Vietnam Airlines continues to dominate international market" />|| Majority&nbsp;(86.2%)<ref name="Vietnam Airlines continues to dominate international market" />|| |- | {{VUT}} || [[Air Vanuatu]]<ref name="All About Air Vanuatu" /> || || |- | {{YEM}} || [[Yemenia]]<ref name="Yemenia suspends services" /> || Majority || |- | {{ZWE}} || [[Air Zimbabwe]]<ref name="flyafrica.com and fastjet give Zimbabwe its first taste of LCCs with local start-up" /> || State-owned<ref name="flyafrica.com and fastjet give Zimbabwe its first taste of LCCs with local start-up" /> || |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विमानसेवाहरू]] [[श्रेणी:All articles with dead external links]] dzugenulto1ig9te7z8r0qc32i6xzja 0 133908 1391956 1385597 2026-09-29T08:19:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391956 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = जोगुलाम्बा गद्वाल जिल्ला | settlement_type = [[तेलङ्गाना]]को [[तेलङ्गानाका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | total_type = कुल | image_skyline = Vishwa Brahma (L) and Veera Brahma (R) Temples, Alampur, Telangana India.jpg | image_caption = विश्व ब्रह्मा र वीर ब्रह्मा मन्दिरहरू | image_map1 = {{maplink |frame=yes |frame-width=225 |frame-height=225 |frame-align=center |text= '''जोगुलाम्बा गद्वाल जिल्ला''' |type=shape |id=Q27897618 |stroke-colour=#C60C30 |stroke-width=2 |title= जोगुलाम्बा गद्वाल जिल्ला |type2=line|id2=Q677037|stroke-width2=1|stroke-colour2=#0000ff|title2=तेलङ्गाना }} | map_caption = तेलङ्गानामा स्थान | coordinates = | coor_pinpoint = गद्वाल | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{IND}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[तेलङ्गाना]] | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[गद्वाल]] | area_total_km2 = २९२८ | population_as_of = सन् २०११ | population_total = ६०९९९० | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[भारतीय मानक समय]] | utc_offset1 = +०५:३० }} '''जोगुलाम्बा गद्वाल जिल्ला''' [[भारत]]को [[तेलङ्गाना|तेलङ्गाना राज्य]]को एउटा जिल्ला हो। जिल्लाको प्रशासनिक सदरमुकाम गद्वालमा अवस्थित छ। जिल्लाले [[नारायणपेट जिल्ला|नारायणपेट]], [[वनपर्ति जिल्ला]]हरू र [[आन्ध्र प्रदेश]] र [[कर्नाटक]]को राज्य सीमासँग सीमाहरू साझा गर्दछ। जिल्ला सन् २०१६ मा [[महबुबनगर जिल्ला|महबूबनगर जिल्ला]]बाट छुट्टिएको थियो।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|title=Names of 6 new districts changed|date=22 October 2016|work=The Hindu|access-date=4 November 2016|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104210022/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|archive-date=4 November 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gadwal - Tecci.org |url=https://www.tecci.org/jogulambagadwal.php |access-date=2021-10-15 |website=www.tecci.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20211029174720/https://www.tecci.org/jogulambagadwal.php |archive-date=2021-10-29 }}</ref> == भूगोल == जिल्ला २,९२८ वर्ग किलोमिटर (१,१३१ वर्ग माइल) क्षेत्रफलमा फैलिएको छ।<ref name="newdist">{{cite news|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|title=New districts|date=8 October 2016|work=Andhra Jyothy.com|access-date=8 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010015601/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|archive-date=October 10, 2016|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225064351/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397 |date=25 December 2018 }}</ref> == जनसाङ्ख्यिकी == जिल्लाको जनसङ्ख्या ६,०९,९९० छ जसमा ३,०९,२७४ पुरुष र ३,००,७१६ महिला छन्। सहरी जनसङ्ख्या ६३,१७७ (१०.३६%) छ। अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू क्रमशः १२०,६३९ (१९.७७%) र ९३७६ (१.५४%) जनसङ्ख्या बनाउँछन्।<ref name="demographics">{{cite web |title=District Census Hand Book – Mahbubnagar |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/154/download/266/DH_2011_2807_PART_A_DCHB_MAHBUBNAGAR.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> २०११ को जनगणनाको समयमा, जनसङ्ख्याको ९०.०९% ले [[तेलगु भाषा|तेलगु]] र ७.४९% [[उर्दु भाषा|उर्दू]]लाई आफ्नो पहिलो भाषाको रूपमा बोल्थे।<ref name="language">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: Andhra Pradesh |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10193/download/13305/DDW-C16-STMT-MDDS-2800.XLSX |website=[[Census of India]] |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:तेलङ्गानाका जिल्लाहरू]] c443aens8cggngvwle87hn8jg2efass 0 135137 1391923 1237037 2026-09-29T02:02:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391923 wikitext text/x-wiki [[File:020 N700 Series Shinkansen 新幹線 arriving at Kyoto Station, Japan.jpg|अङ्गुठाकार|क्वेटो विसाैनी,[[जापान]] मा सिन्कानसेन ०२० एन७०० श्रंखलाको एक उच्च गति रेल अागमन हुँदै]] '''उच्च गति रेल''' गति प्रधान आम यातायात सेवा अवधारणा हो जस्मा ठुलो सुंख्यामा यात्रुहरु लाइ एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा उच्च गतिका लागि अर्पित रेल मार्गमा परम्परागत रेलभन्दा उच्च गतीमा पुर्याइन्छ । यो धेरै यात्रुलाइ सस्तोमा सुवीधाजनक तरीकाले लामो दुरी छोटो समयमा पार गर्न तेल इन्धन यातायात विशेषगरी हवाइ यातायातको विकल्पको रुपमा एसीयामा बीकसीत अवधारणा हो, जस्को अग्रणी मुलुक [[जापान]] हो । सुरुवाती चरणमा उच्च गति रेल यातायात अर्धस्वचालीत प्रणालीका रुपमा विकसीत भएर क्रमीक विकासका चरणसँगै स्वचालीतताको अनुपात वृद्धी हुँदै हाल अधिकांश एसियाली मुलुकमा पुर्ण स्वचालीत चरणमा पुगिसकेको छ । युरोपेलीहरुले अाफ्ना परम्परागत रेल यातायातमा सुधारका लागी गरिएका प्रयासलाइ नै उच्च गति रेल विकासको इतिहास सँग जोडेर व्याख्या गरेपनि जापानी उच्च गती रेल सेवा विकास हुँनुपुर्व युरोपेली यातायात प्रणाली उच्च गतीको यात्राका लागी हवाइ यातायात मा नै निर्भर रहेको एतिहाँसीक तथ्यले पुष्टि गर्छ । आज पनि युरोपमा छोटो समयमा लामो यात्रा गर्न केही सीमीत शहरमा बाहेक महंगो हवाइ यातायात नै एक मात्र उच्च गति आम यात्रा विकल्प भएको वास्तवीकता जगजाहेर छ । हाल संसारमा सबैभन्दा धेरै उच्च गति रेलमार्ग एसीयामा छ भने युरोपमा सबैभन्दा थाेरै । अमेरीकामा उच्च गती रेलसेवा अवधारणा भर्खरै शुरु हुँदैछ भने वास्तवीक उच्च गती रेल सेवा हालसम्म छैन । अमेरिकामा दशकाैंदेखी चर्चा गरिएको क्यलीफोर्निया उच्च गति रेल परियोजना नै अमेरिकाको पहिलो उच्च गतीको रेल मार्ग हो जुन अझै पनि निर्माणाधीन अवस्थामै छ । दशकाैं पहिले चर्चा गरिएको र निर्माण सुरु गरिएको क्यलीफोर्निया उच्च गति रेल परियोजना वजेट अभाव र अन्य समस्याले नीमार्णमा सुस्तता छाउँदा अझै सम्पन्न हुँन सकेको छैन<ref>https://ktla.com/news/california/could-the-california-high-speed-rail-be-completed-in-the-next-5-years/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231118000834/https://ktla.com/news/california/could-the-california-high-speed-rail-be-completed-in-the-next-5-years/ |date=2023-11-18 }}</ref> जस्को सफल निर्माणबारे अधिकांश अमेरिकिहरुमै विश्वास छैन । हाल चिन संसारमा सबैभन्दा धेरै उच्च गति रेलमार्ग भएको देश हो र सबैभन्दा छीटो उच्च गती रेल मार्ग संजाल विस्तार गर्ने मुलुक समेत हो जहाँ अधिकांश उच्च गतीका रेल चालक रहित हुँन्छन <ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-10-31/20171031174014.html |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2023-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231002140259/https://ekantipur.com/ampnews/2017-10-31/20171031174014.html |archive-date=2023-10-02}}</ref>। सामान्यतया १७ [[योजन]] (२५० कीमी) प्रति घन्टा भन्दा माथिको गतिलाइ उच्च गति रेल मान्नेमा अाम सहमति भएपनि एसियामा २० [[योजन]] (३०० कीमी) प्रति घन्टा वा माथीको गती सामान्य उच्च गति रेल सेवा भैसकेको छ भने यो गति अझै बढाउँन चिन र जापान मा अनुसन्धान परिक्षणहरु भैरहेकाछन । ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[शिन्कान्सेन]] ==सन्दर्भ सामाग्री== {{reflist}} [[श्रेणी:यातायात]] [[श्रेणी:रेल यातायात]] 6v2wgd4w77e23dl5z7tva45ad8vpkag 0 138128 1391945 1384805 2026-09-29T05:46:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391945 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actress}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = गीताञ्जली थापा<!-- include middle initial, if not specified in birth_name --> | image = Geetanjali Thapa (cropped).jpg | image_size = | alt = गीताञ्जली थापा २०१८ मा | caption = गीताञ्जली थापा २०१८ मा | birth_name = <!--only use if different from name--> | birth_date = | birth_place = [[गान्तोक]], [[सिक्किम]], [[भारत]] | death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | education = | alma_mater = | occupation = अभिनेत्री | years_active = २०११–वर्तमान | spouse = | partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' --> | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] }} '''गीताञ्जली थापा''' एक भारतीय अभिनेत्री हुन् जो मुख्यतया हिन्दी चलचित्रहरूमा देखा पर्छन्। ''लायर्स डाइस''मा उनको अभिनयको लागि उनले उत्कृष्ट अभिनेत्रीको लागि [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] (२०१३) जितेकी थिइन्। == क्यारियर == फिल्म उद्योगमा आउनु अघि एक पेशेवर मोडेल, २०१० मा उनले टिना की चाबी बाट आफ्नो फिचर फिल्म डेब्यू गरे। कमल केएम द्वारा निर्देशित उनको अर्को फिल्म, आई.डी ले लस एन्जलस फिल्म फेस्टिभल र म्याड्रिड फिल्म फेस्टिभलमा उनको उत्कृष्ट अभिनेत्रीको अवार्ड जित्यो।<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-04/news-interviews/42716292_1_danis-tanovic-emraan-hashmi-white-lies |title=I auditioned for White Lies so I could meet Danis: Geetanjali Thapa |access-date=19 January 2014 |archive-date=1 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201235824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-04/news-interviews/42716292_1_danis-tanovic-emraan-hashmi-white-lies |newspaper=[[The Times of India]] |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201235824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-04/news-interviews/42716292_1_danis-tanovic-emraan-hashmi-white-lies |date=2014-02-01 }}</ref> यो चलचित्र बुसान अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवमा प्रिमियर भयो र अन्य धेरै प्रतिष्ठित अन्तर्राष्ट्रिय महोत्सवहरूको लागि छनोट भयो। उनले अर्को चलचित्र मनसुन शूटआउटमा अभिनय गरिन्, अमित कुमारको हिन्दी नोयर थ्रिलर, जुन कान्स फिल्म फेस्टिभल २०१३ मा मिडनाइट स्क्रिनिङ खण्डको एक भागको रूपमा देखाइएको थियो, धेरै अन्तर्राष्ट्रिय समीक्षकहरूको समीक्षाको लागि। उनी अनुराग कश्यपको छोटो फिल्म द डे आफ्टर एभरिडेमा पनि देखा परिन्, जसले यसको रिलीजको केही हप्तामा YouTube मा 6 मिलियन भन्दा बढी भ्यूहरू प्राप्त गर्यो। उनको अर्को फिचर, गीतु मोहनदास 'लायर्स डाइस, अक्टोबर २०१३ मा मुम्बई फिल्म फेस्टिभलमा प्रिमियर भयो र जनवरी २०१४ मा सन्डान्स फिल्म फेस्टिभल र इन्टरनेशनल फिल्म फेस्टिभल रोटरडममा देखाइयो।<ref>{{cite web |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/liars-dice-mumbai-review-649639/ |title=Liar's Dice: Mumbai Review |work=The Hollywood Reporter |access-date=25 January 2014 |archive-date=18 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140218013909/http://www.hollywoodreporter.com/review/liars-dice-mumbai-review-649639 |url-status=live}}</ref> ६१ औँ राष्ट्रिय चलचित्र अवार्डमा गीताञ्जलीले उत्कृष्ट अभिनेत्रीको अवार्ड जितेकी छन् । यो फिल्म ८७ औं एकेडेमी अवार्डमा सर्वश्रेष्ठ विदेशी भाषाको फिल्मको लागि भारतको आधिकारिक प्रविष्टि पनि थियो, जसले त्यस वर्ष अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सवहरूमा अन्य धेरै पुरस्कारहरू जित्यो। थापाको पछिल्लो रिलिज एकेडेमी अवार्ड विजेता निर्देशक डेनिस तानोभिकको भारतीय फिल्म, टाइगर्स, इमरान हाश्मीसँग थियो, जहाँ उनले पाकिस्तानी महिला, जेनाबको भूमिका निर्वाह गरेकी छिन् जो उनकी नवविवाहित पत्नी पनि हुन्।<ref>{{cite web |url=http://indiatoday.intoday.in/story/geetanjali-thapa-i.d--liars-dice-geethu-mohandas-mumbai-film-festival/1/313209.html |title=Making a Mark |work=India Today |access-date=25 January 2014 |archive-date=3 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203005029/http://indiatoday.intoday.in/story/geetanjali-thapa-i.d--liars-dice-geethu-mohandas-mumbai-film-festival/1/313209.html |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Geetanjali Thapa: I wouldn't want to be cast just because I'm a 'North Easterner' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Geetanjali-Thapa-I-wouldnt-want-to-be-cast-just-because-Im-a-North-Easterner/articleshow/41845023.cms |author=Ankur Pathak |date=6 September 2014 |access-date=20 October 2014 |newspaper=The Times of India |archive-date=9 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909024844/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Geetanjali-Thapa-I-wouldnt-want-to-be-cast-just-because-Im-a-North-Easterner/articleshow/41845023.cms |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=Emraan Hashmi's turn as an anti–infant formula activist |website=The Caravan |url=https://caravanmagazine.in/vantage/emraan-hashmi-turn-anti-infant-formula-activist |date=15 September 2014}}</ref><ref>{{Cite web |title=Geetanjali Thapa heads to Toronto to promote her new film with the Oscar-winning director Danis Tanovic |website=India Today |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20140908-geetanjali-thapa-toronto-new-film-oscar-winning-director-danis-tanovic-805109-2014-08-29 |date=29 August 2014}}</ref> यो 2014 टोरन्टो अन्तर्राष्ट्रिय चलचित्र महोत्सवमा समकालीन विश्व सिनेमा खण्डमा स्क्रिन गर्न चयन गरिएको थियो। फिल्महरू बाहेक, उनी धेरै प्रतिष्ठित विज्ञापनहरूमा पनि देखा परेकी छिन्, उनको सबैभन्दा हालको ज्वेलरी ब्रान्ड तनिष्क र ऐश्वर्या राई बच्चनसँग ल'ओरियल सहित।<ref name=mid>{{cite web |title=Yet to learn how things work in Bollywood: Geetanjali Thapa |work=MiD DAY |url=http://www.mid-day.com/articles/yet-to-learn-how-things-work-in-bollywood-geetanjali-thapa/15640193 |author=Shaheen Parkar |date=28 September 2014 |access-date=20 October 2014 |archive-date=29 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140929061005/http://www.mid-day.com/articles/yet-to-learn-how-things-work-in-bollywood-geetanjali-thapa/15640193 |url-status=live}}</ref> 2016 मा, थापाले चलचित्र ल्यान्ड अफ द गॉड्स (देवभूमि) मा अभिनय गरे, एक युवा प्रगतिशील स्कूल शिक्षिका शान्तिको भूमिका खेल्दै, जसले गाउँमा आधुनिकता ल्याउन चाहन्छ र शिक्षामा जोड दिन्छ।<ref>{{cite web |title=Film Review: 'Land of the Gods' (Dev Bhoomi) |work=Variety |url=https://variety.com/2016/film/reviews/land-of-the-gods-review-1201863665/ |date=25 September 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=Land of the Gods: A universal story highlighting that some things never change |publisher=Cineuropa |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/325825/ |date=21 March 2017 |access-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227161832/https://cineuropa.org/en/newsdetail/325825/ |archive-date=27 February 2021 }}</ref><ref>{{cite web |title=Serbian director puts Uttarakhand on world cinema map |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/Serbian-director-puts-Uttarakhand-on-world-cinema-map/article14637913.ece |date=14 September 2016 |access-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412091424/https://www.thehindu.com/entertainment/Serbian-director-puts-Uttarakhand-on-world-cinema-map/article14637913.ece |archive-date=12 April 2023}}</ref> उनले विक्रमादित्य मोटवानेको सर्वाइभल ड्रामा ट्र्याप्डमा पनि अभिनय गरिन्, जहाँ उनले राजकुमार रावसँग अभिनय गरेकी थिइन्। 2018 मा, उनले जैन खान दुर्रानीसँग रोमान्टिक नाटक केही भीगे अल्फाजमा अभिनय गरिन्, जहाँ उनले अर्चना प्रधानको भूमिका निभाइन्, जसले ब्रान्डेड मेमहरू डिजाइन गर्ने र जीवनलाई पूर्ण रूपमा बाँच्ने क्रिएटिभ एजेन्सीमा काम गर्छिन्। उनले ट्यागोरको काबुलीवालाको रूपान्तरण ड्रामा फिल्म बायोस्कोपवालामा मिन्नी बसुको भूमिकामा पनि अभिनय गरेकी थिइन्। सन् २०१९ मा थापाको पछिल्लो रिलिज अमेरिकी अपराध चलचित्र स्ट्रे डल्स हो, जसको कलाकारमा ओलिभिया डिजोङ्ग र सिन्थिया निक्सन छन्।<ref>{{Cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/review/stray-dolls-review-1204979 |title='Stray Dolls' Review |last=Lowe |first=Justin |date=27 April 2019 |website=The Hollywood Reporter |access-date=27 September 2019}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://variety.com/2019/film/news/stray-dolls-samuel-goldwyn-films-cynthia-nixon-1203345826/ |title=Samuel Goldwyn Takes North American Rights to 'Stray Dolls' |last=Donnelly |first=Matt |date=23 September 2019 |website=Variety |access-date=27 September 2019}}</ref> उनले हाल छोटो नाटक चलचित्र Frayed Lines को लागि अभिनय गरिन्, जुन दुई व्यक्तिहरूको कथा हो जो एक साझा भाषा बोल्दैनन् तर जोडिन्छन् र आफूले चिनेको जीवनबाट एक कदम टाढा जान्छन्। उनले तब्बु नामक असमिया आप्रवासी कामदारको भूमिका निभाएकी छिन्।<ref>{{Cite web |title=Award-winning short film Frayed Lines explores the complexity of identity at the backdrop of NRC |website=Firstpost |url=https://www.firstpost.com/entertainment/award-winning-short-film-frayed-lines-explores-the-complexity-of-identity-at-the-backdrop-of-nrc-8789241.html |access-date=6 December 2020}}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन== भारतको हिमालय राज्य सिक्किममा जन्मे र हुर्केकी र सिक्किममा डन बोस्को स्कूल, मालबासे र ताशी नामग्याल एकेडेमी, गान्तोकबाट स्कूली शिक्षा हासिल गरे र त्यसपछि, उनी आफ्नो स्नातक गर्न कोलकाता गए। उनी एक पेशेवर मोडेल थिइन्, र गुवाहाटी, असममा आयोजित मेगा मिस नर्थ ईस्ट 2007 सौन्दर्य प्रतियोगिता जितिन्।<ref>{{Cite web |url=http://www.nenanews.com/ANE%20Oct%201-15,%2007/oh4.htm |title=Geetanjali Thapa wins Mega Miss North East |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107154608/http://www.nenanews.com/ANE%20Oct%201-15%2C%2007/oh4.htm |archive-date=7 January 2010 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100107154608/http://www.nenanews.com/ANE%20Oct%201-15%2C%2007/oh4.htm |date=7 January 2010 }}</ref>फिल्म उद्योगमा प्रवेश गर्नुअघि ।<ref name=mid/><ref>{{cite web |url=http://www.telegraphindia.com/1131008/jsp/t2/story_17434586.jsp |title=Geetanjali Thapa on being low-key and letting her work speak |work=The Telegraph |access-date=20 January 2014 |archive-date=1 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201191528/http://www.telegraphindia.com/1131008/jsp/t2/story_17434586.jsp |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Interview: Geetanjali Thapa, Actor [I.D., Monsoon Shootout] |publisher=DearCinema.com |url=http://dearcinema.com/interview/interview-geetanjali-thapa-actor-i-d-monsoon-shootout/4229 |date=15 July 2013 |access-date=20 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421082259/http://dearcinema.com/interview/interview-geetanjali-thapa-actor-i-d-monsoon-shootout/4229 |archive-date=21 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421082259/http://dearcinema.com/interview/interview-geetanjali-thapa-actor-i-d-monsoon-shootout/4229 |date=21 April 2014 }}</ref> ==पुरस्कार== * २०१३ - [[लस एन्जलस फिल्म फेस्टिवल]] - Best Performance - ''[[I.D. (2012 film)|I.D.]]''<ref name="LAFilmAward">{{cite web |title=20th LA Film Fest Award |url=http://www.lafilmfest.com/winners-announced-for-2013/#.U6_E_vmSwvV |access-date=29 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425020656/http://www.lafilmfest.com/winners-announced-for-2013/ |archive-date=25 April 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140425020656/http://www.lafilmfest.com/winners-announced-for-2013/#.U6_E_vmSwvV |date=25 April 2014 }}</ref> * २०१३ - इम्याजिन इन्डिया फिल्म फेस्टिवल - उत्कृष्ट अभिनेत्री- ''[[I.D. (2012 film)|I.D.]]''<ref name="ImagineIndiaAward">{{cite web |title=ImagineIndia 13th International Film Festival Award |url=http://www.imagineindia.net/2014/eng/News/News.php?id=242388676991724102 |access-date=29 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529051903/http://www.imagineindia.net/2014/eng/News/News.php?id=242388676991724102 |archive-date=29 May 2014 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140529051903/http://www.imagineindia.net/2014/eng/News/News.php?id=242388676991724102 |date=29 May 2014 }}</ref> * २०१३ - सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] - ''[[Liar's Dice]]''<ref name="NationalFilmsAward">{{cite press release |title=61st National Film Awards Announced |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=104863 |format=PDF |publisher=Press Information Bureau (PIB), India |access-date=16 April 2014 |archive-date=16 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416182538/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=104863 |url-status=live}}</ref> * २०१४ - १४ औं न्यूयोर्क भारतीय फिल्म महोत्सव - उत्कृष्ट अभिनेत्री - ''[[Liar's Dice]]''<ref name="NewYorkFilmAward">{{cite web |title=14th Annual New York Indian Film Festival |url=http://www.iaac.us/nyiff2014/press.htm |access-date=29 June 2014 |archive-date=11 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111090153/http://www.iaac.us/nyiff2014/press.htm |url-status=dead}}</ref> * २०१९- ट्रिबेका फिल्म फेस्टिभल - विशेष जूरी उल्लेख - ''[[Stray Dolls]]'' ==फिल्मग्राफी== ===फिल्महरू=== {| class="wikitable" | style="width:15%; background:#FFFFCC; text-align:center;"|{{double-dagger}} | अहिलेसम्म रिलिज नभएका चलचित्रहरूलाई जनाउँछ |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"| वर्ष !scope="col"| चलचित्र !scope="col"| भूमिका !scope="col"| भाषा !scope="col"| नोटहरू |- |२०१२ !scope="row"| ''[[I.D. (Hindi film)|I.D.]]'' | चारु |हिन्दी | उत्कृष्ट प्रदर्शन, लस एन्जलस फिल्म फेस्टिवल २०१३<ref name="LAFilmAward"/><br/>उत्कृष्ट अभिनेत्री, ImagineIndia Award 2013, Madrid<ref name="ImagineIndiaAward"/> |- | rowspan="2"|२०१३ !scope="row"| ''[[मनसुन सुटआउट]]'' |अनु |हिन्दी | |- !scope="row"| ''[[That Day After Every Day]]'' |‘बसभित्र गुण्डा’लाई ठक्कर दिने युवती |हिन्दी | |- |२०१३ !scope="row"| ''[[Liar's Dice (film)|Liar's Dice]]'' |कमला |हिन्दी |सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीको लागि [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]]<ref name="NationalFilmsAward"/><br/>उत्कृष्ट अभिनेत्री, १४औँ वार्षिक न्यूयोर्क इन्डियन फिल्म फेस्टिभल<ref name="NewYorkFilmAward"/> |- | २०१४ !scope="row"| ''[[टाइगर्स (२०१४ फिल्म)]]'' |जैनाब |हिन्दी-उर्दू<br/>अंग्रेजी<br/>जर्मन | गीताञ्जलीको रूपमा श्रेय दिए<br/>[[२०१४ टोरन्टो अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म महोत्सव]] (TIFF)<ref>{{cite web |title=Tigers |work=TIFF |url=http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/tigers |access-date=20 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028014351/http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/tigers |archive-date=28 October 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141028014351/http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/tigers |date=28 October 2014 }}</ref> |- |rowspan="2"|२०१६ !scope="row"| ''Land of the Gods (देवभूमि)'' |शान्ति |हिन्दी | |- !scope="row"| ''[[ट्र्याप्ड (२०१६ हिन्दी फिल्म)]]'' | नूरी |हिन्दी | |- | rowspan="3"|२०१८ !scope="row"| ''[[कुछ भीगे अल्फाज]]'' |अर्चना प्रधान |हिन्दी | |- !scope="row"| ''[[पेंटिंग लाइफ]]'' |दि लेडी इन द गेस्ट हाउस |अंग्रेजी | |- !scope="row"| ''[[बायोस्कोपवाला]]'' |मिन्नी बसु |हिन्दी | |- |२०१९ !scope="row"| ''[[Stray Dolls]]'' |रिज |अंग्रेजी |[[ट्रिबेका फिल्म फेस्टिभल]] - विशेष जूरी उल्लेख |- |२०२० !scope="row"| 'फ्रेड लाइन्स'<ref>{{Cite web |title=Frayed Lines |website=Frayed Lines |url=https://www.frayedlinesfilm.com/ |access-date=6 December 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417175831/http://www.frayedlinesfilm.com/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417175831/http://www.frayedlinesfilm.com/ |date=17 April 2021 }}</ref> |तब्बु |कोडावा<br/>असमिया |छोटो फिल्म |- |} ===वेब सिरीज=== {| class="wikitable plainrowheaders <!--sortable-->" width=60% !scope="col"| वर्ष !scope="col"| शीर्षक !scope="col"| भूमिका !scope="col"| नेटवर्क !scope="col" class="unsortable" | नोटहरू !scope="col" class="unsortable" | {{abbr|सन्दर्भ}} |- | २०१८ | ''[[सेक्रेड गेम्स (टिभी सिरिज)]]'' | नयनिका सहगल | [[नेटफ्लिक्स]] | सिजन १ | |} ==सन्दर्भ == {{Reflist}} ==बाह्य लिङ्कहरू== {{Commons}} *{{IMDb name}} *{{Bollywood Hungama person}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Thapa, Geetanjali}} [[श्रेणी:जीवित मानिस]] [[श्रेणी:गान्तोकका मानिसहरू]] [[श्रेणी:सिक्किमका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी: सिक्किमका महिला मोडेलहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:भारतीय वेब सिरीज अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी सिनेमाका अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:भारतीय गोर्खाहरू]] [[श्रेणी:श्रेष्ठ अभिनेत्री राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:संयुक्त राज्य अमेरिकामा भारतीय प्रवासी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:जन्म वर्ष हराएको (जीवित व्यक्तिहरू)]] [[श्रेणी:२१ औं शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] n5j2yif0f64z5sit84gtomvul4pty2k 0 141589 1391963 1320662 2026-09-29T10:25:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391963 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian film producer, director and screenwriter (1870–1944)}} {{Infobox person | name = दादासाहेब फाल्के | image = Phalke.jpg | caption = फाल्के हातमा फिल्मको सानो रोल लिएर कुर्सीमा बसेका | birth_name = धुण्डिराज गोविन्द फाल्के | birth_date = {{Birth date|df=yes|1870|4|30}} | birth_place = [[त्रिम्बक]], [[बम्बई प्रेसिडेन्सी]], [[ब्रिटिस राज]] ({{small|प्रेजेंट-डे [[नासिक]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]}}) | death_date = {{Death date and age|df=yes|1944|2|16|1870|4|30}} | death_place = [[नासिक]], [[बम्बई प्रेसिडेन्सी]], ब्रिटिश भारत ({{small|प्रेजेंट-डे महाराष्ट्र, भारत}}) | occupation = {{Flatlist| * फिल्म निर्देशक * निर्माता * पटकथा लेखक * सम्पादक * कला निर्देशक * पोशाक डिजाइनर * मेकअप कलाकार }} | years_active = १९१२–१९४४ | spouse = {{Unbulleted list | {{married| कथिलकम् बाई |1885|1900|end=her death}} | {{married|सरस्वतीबाई फाल्के|1902|1944}} }} | alma_mater = {{plainlist| * [[सर जेजे स्कूल अफ आर्ट]] * [[महाराजा सयाजीराव विश्वविद्यालय वडोदरा]] }} }} '''धुण्डिराज गोविन्द फाल्के ''' (उच्चारण: [d̪ʱuɳɖiɾaːd͡ʒ pʰaːɭke]), जसलाई दादासाहेब फाल्के (३० अप्रिल १८७० - १६ फेब्रुअरी १९४४) भनेर चिनिन्छ, एक भारतीय निर्माता-निर्देशक-पटकथा लेखक थिए,"भारतीय सिनेमाको पिता" भनेर चिनिन्छ।.<ref>{{cite book|last=Vilanilam|first=J. V.|title=Mass Communication in India: A Sociological Perspective|year=2005|publisher=Sage Publications|location=New Delhi|isbn=81-7829-515-6|page=128|url=https://books.google.com/books?id=XBU6pN7toHsC&q=dadasaheb+phalke+father+indian+cinema&pg=PA128}}</ref> उनको पहिलो फिल्म, ''राजा हरिश्चन्द्र'', 1913 मा रिलीज भएको पहिलो भारतीय चलचित्र थियो, र अहिले भारतको पहिलो पूर्ण-लम्बाइ फिचर फिल्मको रूपमा चिनिन्छ।उनले आफ्नो करियरमा 95 फीचर-लम्बाइका फिल्महरू र 27 छोटो फिल्महरू बनाए, 19 वर्षसम्म फैलिएको, 1937 सम्म, जसमा उनको सबैभन्दा उल्लेखनीय कामहरू समावेश छन्: ''[[मोहिनी भस्मासुर]]'' (१९१३), ''[[सत्यवान सावित्री]]'' (१९१४),''[[लंका दहन]]'' (१९१७),''[[श्री कृष्ण जन्म]]'' (१९१८) र ''[[कालिया मर्दान]]'' (१९१९)। उनको सम्मानमा, भारत सरकार द्वारा राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार अन्तर्गत दादासाहेब फाल्के पुरस्कार सर्वोच्च सम्मानको रूपमा स्थापित गरिएको थियो।{{TOC limit|3}} ==प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा== धुण्डिराज फाल्केको जन्म ३० अप्रिल १८७० मा त्र्यम्बक, बम्बे प्रेसिडेन्सीमा मराठी भाषी चित्पावन ब्राह्मण परिवारमा भएको थियो।<ref>{{cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/google-doodle-marks-dadasaheb-phalke-birth-anniversary-amitabh-bachchan-pays-homage/story-ZNhVILAzrnJD5PmuBjKbbJ.html|title=Google doodle marks Dadasaheb Phalke birth anniversary, Amitabh Bachchan pays homage|newspaper=Hindustan Times|date=30 April 2018|access-date=11 July 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180502083645/https://www.hindustantimes.com/bollywood/google-doodle-marks-dadasaheb-phalke-birth-anniversary-amitabh-bachchan-pays-homage/story-ZNhVILAzrnJD5PmuBjKbbJ.html|archive-date=2 May 2018}}</ref><ref name="Jain2007">{{cite book|last=Jain|first=Kajri|title=Gods in the Bazaar: The Economies of Indian Calendar Art|url=https://books.google.com/books?id=Bl8No2_PJ8AC&pg=PA151|date=16 March 2007|publisher=Duke University Press|isbn=978-0-8223-8973-6|page=151}}</ref>उनका बुबा, गोविन्द सदाशिव फाल्के उर्फ ​​दाजीशास्त्री, एक संस्कृत विद्वान थिए र धार्मिक समारोहहरू सञ्चालन गर्ने हिन्दू पुजारीको रूपमा काम गर्थे र उनकी आमा, द्वारकाबाई, एक गृहिणी थिइन्। दम्पतीका तीन छोरा र चार छोरी गरी सात सन्तान थिए। जेठा शिवरामपन्त फाल्केभन्दा १२ वर्ष जेठा थिए र [[वडोदरा|बडोदा]] मा काम गर्थे। उनले संक्षिप्त रूपमा जवाहर रियासतको दीवान (मुख्य प्रशासक) को रूपमा काम गरे र 1921 मा 63 वर्षको उमेरमा उनको मृत्यु भयो। फाल्केका दोस्रो भाइ रघुनाथरावले पनि पुजारीको रूपमा काम गरे र २१ वर्षको उमेरमा उनको मृत्यु भयो। दाजीशास्त्रीले फाल्केलाई यज्ञ र औषधि वितरण जस्ता धार्मिक अनुष्ठान गर्न सिकाउनुभयो। फाल्केले आफ्नो प्राथमिक शिक्षा त्र्यम्बकेश्वरमा र म्याट्रिक बम्बईमा पूरा गरे।{{sfn|Watve|2012|p=13}} == चयन गरिएको फिल्मोग्राफी== [[File:Dadasaheb Phalke 1971 stamp of India.jpg|thumb|upright=1.1|१९७१ को भारतको टिकटमा फाल्के]] * Ankurachi Wadh ..Short Film (1912) * ''[[Raja Harishchandra]]'' (1913) * ''[[Mohini Bhasmasur]]'' (1913) * ''[[Satyavan Savitri]]'' (1914) * ''[[Lanka Dahan]]'' (1917) * ''[[Shri Krishna Janma]]'' (1918) * ''[[Kaliya Mardan]]'' (1919) * ''Buddhadev'' (1923) * ''Setu Bandhan'' (1932) * ''[[Gangavataran]]'' (1937) == विरासत == दादा साहेब फाल्के पुरस्कार, सिनेमामा आजीवन योगदानको लागि, भारत सरकार द्वारा 1969 मा उनको सम्मानमा स्थापना गरिएको थियो। यो पुरस्कार भारतीय सिनेमामा सबैभन्दा प्रतिष्ठित पुरस्कारहरू मध्ये एक हो र यो देशमा चलचित्र व्यक्तित्वहरूको लागि सर्वोच्च आधिकारिक मान्यता हो।<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/features/cinema/pran-chosen-for-dada-saheb-phalke-award/article4610293.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Pran chosen for Dada Saheb Phalke award | date=12 April 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190909025432/https://www.thehindu.com/features/cinema/pran-chosen-for-dada-saheb-phalke-award/article4610293.ece | archive-date=9 September 2019 | access-date=18 October 2024}}</ref> उनको समानता भएको हुलाक टिकट भारत पोस्ट द्वारा 1971 मा उनको सम्मानमा जारी गरिएको थियो। दादासाहेब फाल्के एकेडेमी मुम्बईबाट एक मानार्थ पुरस्कार भारतीय सिनेमामा आजीवन उपलब्धिको लागि, 2001 मा पेश गरिएको थियो।<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Dadasaheb-Phalke-Academy-Award-for-Yash-Chopra-Rajesh-Khanna/articleshow/19738934.cms | work=The Times of India | title=Dadasaheb Phalke Academy Award for Yash Chopra, Rajesh Khanna}}</ref> ==सन्दर्भ == {{reflist}} ==ग्रन्थसूची== * {{cite book|title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|url=https://books.google.com/books?id=8y8vN9A14nkC|year=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=978-81-7991-066-5|editor1-last=Gulzar|editor1-link=Gulzar|editor2-last=Nihalani|editor2-first=Govind|editor2-link=Govind Nihalani|editor3-last=Chatterjee|editor3-first=Saibal}} * {{cite book|title=Gender, Culture, and Performance: Marathi Theatre and Cinema before Independence|url=https://books.google.com/books?id=ey8rDwAAQBAJ|year=2017|orig-year=2014|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-351-56590-5|first=Meera|last=Kosambi|author-link=Meera Kosambi}} * {{cite book|title=Routledge Handbook of Indian Cinemas|url=https://books.google.com/books?id=djUFmlFbzFkC|year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-136-77284-9|first1=K. Moti|last1=Gokulsing|first2=Wimal|last2=Dissanayake}} * {{cite book|title=Maharashtra: Birthplace of Indian Film Industry|url=http://krishikosh.egranth.ac.in/bitstream/1/2025600/1/G9464.pdf|year=1969|publisher=Maharashtra Information Centre|first=Isak|last=Mujawar|access-date=19 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805185826/http://krishikosh.egranth.ac.in/bitstream/1/2025600/1/G9464.pdf|archive-date=5 August 2016|url-status=dead}} * {{cite book|title=Camera Indica: The Social Life of Indian Photographs|url=https://books.google.com/books?id=CVzqAQAAQBAJ|author-link=Christopher Pinney|first=Christopher|last=Pinney|year=2013|publisher=Reaktion Books|isbn=978-1-78023-152-5}} * {{cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|url=https://indiancine.ma/texts/indiancine.ma%3AEncyclopedia_of_Indian_Cinema/text.pdf|year=1998|orig-year=1994|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-563579-9|editor1-last=Rajadhyaksha|editor1-first=Ashish|editor2-last=Willemen|editor2-first=Paul}} * {{cite book|title=Dadasaheb Phalke, The Father of Indian Cinema|url=https://books.google.com/books?id=zTZnAAAAMAAJ|year=2012|orig-year=2004|publisher=National Book Trust|isbn=978-81-237-4319-6|last=Watve|first=Bapu|translator=Virkar, S. A.}} ==बाह्य लिङ्कहरू== {{Wikiquote}} {{commons category|Dadasaheb Phalke}} * {{IMDb name|id=0679610}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Phalke, Dadasaheb}} go7rvhfmrqmp7fhwvvlu8kf68xg8yec 0 144077 1391930 1384040 2026-09-29T03:22:40Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391930 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist |Name=कबवेब |image= |Origin=[[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]], [[नेपाल]] |Genre=हार्ड रक |Years_active=१९९३ देखि हालसम्म |website={{URL|https://www.cobwebnepal.com|Cobweb Nepal}} |Current_members=*दिबेश मुल्मी (गितार/गायक) *निलेश जोशी (बास) *आशिष गुरुङ (भोकल) *बिपिन श्रेष्ठ (ड्रम्स) *सुजन तण्डुकार (लिड गिटार) |Past_members= *उर्दीप जोशी *महेश नकर्मी *पवन शाक्य *राजेन्द्र डख्वा *रोहित बनमाली *सुनिल शाक्य *निकेश के.सी. *सिद्धार्थ डख्वा *सृजन विक्रम गेवाली *सञ्जय आर्याल }} '''कबवेब''' नेपालको एउटा हार्ड रक ब्याण्ड हो<ref name="paul01">{{Cite journal |last=Greene |first=Paul |date=2001 |title=Mixed Messages: Unsettled Cosmopolitanisms in Nepali Pop |url=https://www.jstor.org/stable/853650 |journal=Popular Music |volume=20 |issue=2 |pages=169–187 |doi=10.1017/S0261143001001398 |issn=0261-1430 |jstor=853650 |s2cid=162994169 |access-date=2021-02-09}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Smucker |first=Kyle |title=Himalayan Metal of Death: Heavy Metal and Middle Class Social Identity in Kathmandu |pages=48}}</ref>, जुन पाटन, नेपालमा गठन भएको हो। ब्याण्ड सन् १९९३ मा पाटनका केही विद्यालयका साथीहरूद्वारा स्थापना भएको थियो र आफ्नो पहिलो एल्बम "अनजान" सार्वजनिक गरेको थियो। पहिलो एल्बम खासै सफल भएन। तर, दोस्रो एल्बम "कबवेब" ले राम्रो प्रतिक्रिया पायो, विशेष गरी '''"मार्यो नि मार्यो"''' जस्तो गीतहरूले नेपाली रक संगीतलाई मुख्यधारमा स्थापित गर्न योगदान पुर्यायो। यो ब्याण्डलाई आधुनिक नेपाली संगीत उद्योगमा ट्रेन्ड सेट गर्ने ब्याण्डहरूमध्ये एक मानिन्छ।<ref>{{Cite book|title=South Asian Media Cultures: Audiences, Representations, Contexts|date=2010}}</ref> == इतिहास == ब्याण्ड सन् १९९३ मा एल्बम '''"अनजान"''' को सार्वजनिक गर्दै गठन भएको थियो। तर, उक्त एल्बम र यसको संगीत भिडियो नेपाली समाजले राम्रोसँग स्वीकार गरेन। लामो कपाल, पुरुषले कानमा मुन्द्रा लगाउने जस्ता त्यसबेलाका समाजमा असामान्य देखिने पहिरनहरूलाई आलोचना गर्दै यसलाई नकारात्मक रूपमा लिइएको थियो। तर, दोस्रो र त्यसपछि आएका एल्बमहरू युवाहरूबीच लोकप्रिय भए। विशेष गरी '''"मार्यो नि मार्यो"''' गीतको भिडियो, जुन युवाहरू माझ हिट भएको थियो, [[नेपाल टेलिभिजन]]मार्फत [[इमेज च्यानल टेलिभिजन|इमेज च्यानल]]मा प्रसारण गरिएको थियो।<ref name="tnm20">{{Cite web |title=25 Years of CobWeb: Celebrating A Legacy |url=http://tnm.com.np/25-years-of-cobweb-celebrating-a-legacy/ |access-date=2021-02-09 |website=TNM |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507042950/https://tnm.com.np/25-years-of-cobweb-celebrating-a-legacy/ |archive-date=2021-05-07 }}</ref> कबवेब का एल्बमहरूको दृश्यात्मक शैली पश्चिमी हेभी मेटल संगीतबाट प्रभावित देखिन्थ्यो। तर, यसको प्रचार रणनीति भने आधुनिक गीत जस्तै थियो, जसमा ‘तपाईंको हृदय जित्न समर्पित संगीतकर्मीहरू’ र ‘हृदय स्पर्श गर्ने संगीत’ जस्ता नाराहरू प्रयोग गरिएका थिए।<ref name="paul01" /> == एल्बमहरू == ब्यान्डले निम्न एल्बमहरू सार्वजनिक गरेको छ।<ref name="self1">{{Cite web |last=Cobweb |title=Cobweb Nepal |url=https://cobwebnepal.com |access-date=2021-02-09}}</ref> * ''अन्जान,'' १९९३ ** याद मा ** बिपाशा यो जीवन ** अन्जान ** नसा ** जुनेली रात ** एकलई ** सुन्दर सुन्दर ** बिचोड * ''कबवेब'', १९९६ * ''रोलिंग स्ट्रिङ'', १९९८ * ''मर्सिडीज बेन्ज'' * ''रक एन रोल'' * अस्तित्भ २०१६, <ref name="kp01">{{Cite web |title=Kantipur-कबवेबको २५ वर्ष - कान्तिपुर समाचार |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-11-30/20171130084915.html |access-date=2021-02-09}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''नमस्ते'' * ''स्विंग'' == सदस्यहरू == ब्यान्डका सदस्यहरू तल सूचीबद्ध छन्ः <ref name="self">{{Cite web |last=Cobweb |title=Cobweb Nepal |url=https://cobwebnepal.com |access-date=2021-02-09}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFCobweb">Cobweb. [https://cobwebnepal.com "Cobweb Nepal"]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-02-09</span></span>.</cite></ref> * दिबेश मुल्मी (गितार/गायक) * नीलेश जोशी (बास) * बिपिन श्रेष्ठ (ड्रम) * सुजान तन्दुकर (गितार) * आशीष गुरुंग (गायक) === ब्यान्डका पूर्व सदस्यहरू === * उर्दीप जोशी (१९९२ - १९९५) (ड्रम्स) * महेश नकर्मी (१९९२ - २००५) (गिटार) * पवन शाक्य (१९९२ - २००५) (किबोर्ड) * राजेन्द्र डख्वा (१९९५ - १९९८) (ड्रम्स) * सुबोध शाही (१९९७ - १९९८) (भोकल) * रोहित बनमाली (२००५ - २०१०) (भोकल / गिटार) * सुनिल शाक्य (२०१० - २०१३) (भोकल / गिटार) * निकेश के.सी. (२०१३ - २०१४) (गिटार) * सञ्जय आर्याल (२०१३ - २०२३) (भोकल) * सृजन विक्रम गेवाली (२०१४ - २०२२) (गिटार) * सिद्धार्थ डख्वा (१९९८ - २०२४) (ड्रम्स) * प्रोग्रेस कार्की (२०२५) (गिटार) == कन्सर्ट र शोहरू == * युरोप <ref name="tna01">{{Cite web |date=2014-12-17 |title=Despite tough journey, Nepalese rock band Cobweb keeps moving forward |url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/despite-tough-journey-nepalese-rock-band-cobweb-keeps-moving-forward-1.268905 |access-date=2021-02-09 |website=The National}}</ref> * फिनल्यान्ड * अष्ट्रेलिया <ref name="tna01" /> * अमेरिका, 2017 <ref>{{Cite web |last=Sansar |first=Nepali |date=2017-09-02 |title=Cobweb – Live Charity Concert in Boston {{!}} NepaliSansar |url=https://www.nepalisansar.com/events/events-in-usa/cobweb-live-charity-concert-boston/ |access-date=2021-02-09 |website=Nepali Sansar}}</ref> * दिल्लीमा [[दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन|सार्क]] ब्यान्ड महोत्सव, 2009 <ref name="tnm21">{{Cite web |title=25 Years of CobWeb: Celebrating A Legacy |url=http://tnm.com.np/25-years-of-cobweb-celebrating-a-legacy/ |access-date=2021-02-09 |website=TNM |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507042950/https://tnm.com.np/25-years-of-cobweb-celebrating-a-legacy/ |archive-date=2021-05-07 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://tnm.com.np/25-years-of-cobweb-celebrating-a-legacy/ "25 Years of CobWeb: Celebrating A Legacy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604204421/https://tnm.com.np/25-years-of-cobweb-celebrating-a-legacy/ |date=2023-06-04 }}. ''TNM''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2021-02-09</span></span>.</cite></ref> * दुबई <ref name="tnm20" /> == पुरस्कार == * टुबोर्ग संगीत पुरस्कार == पनि हेर्नुहोस् == * [[१९७४ एडी]] == सन्दर्भ सामग्री == {{Reflist|2}} [[श्रेणी:नेपाली संगित समुह]] [[श्रेणी:नेपाली ब्यान्ड समुह]] n9lf2a0b24n1w4e4dhtcqf9wpo46e9v 0 150945 1391905 1367220 2026-09-28T20:24:58Z Madeshi Brahman 78174 /* */ 1391905 wikitext text/x-wiki [[File:Raja Man Singh of Amber.jpg|thumb|कछवाहा राजा मानसिंहलाई चित्रण गरिएको चित्र]] '''कछवाहा'कुशवाहा ''' मुख्य रूपमा [[भारत]]मा पाइने [[List of Rajput dynasties and states|राजपूत]] कुल हो।<ref>{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra Nath |url=https://books.google.com/books?id=fpJ7ry7B5TYC&dq=kachwaha+rajput&pg=PA167 |title=Textbook of Indian History and Culture |date=2007 |publisher=Macmillan India Limited |isbn=978-1-4039-3200-6 |location=New Delhi, India |pages=167 |language=en}}</ref><ref>The Rajput Palaces: The Development of an Architectural Style, 1450–1750 p. 88 – "the Kachwaha Rajputs (who had previously ruled in Gwalior) established themselves in an adjacent region, founding Dhundar as their capital in 967 AD {{ISBN|9780195647303}}."[https://books.google.com/books?id=jgTqAAAAMAAJ&q=The+Rajput+Palaces:%C2%A0The+Development+of+an+Architectural+Style,+1450-1750+pg.88] </ref> उनीहरूले आफूलाई [[Kusha (Ramayana)|कुश]]का वंशज तथा [[Solar dynasty|सूर्यवंशी]] वंशका सन्तान भएको दाबी गर्छन्।<ref>{{Cite book |last=“Out of thirty six major clans of the Rajputs, ten belong to Suryavanshi (Sisodia, Rathor, Kachhwaha etc.) and ten to Chandravanshi” |first=Kumar Suresh Singh |url=https://books.google.com/books?id=dhAwAQAAIAAJ&q=kachhwaha+suryavanshi |title=People of India: Rajasthan |date=1998 |publisher=Anthropological Survey of India |isbn=978-81-7154-769-2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=“12. The suryavanshi are divided into three major clans: the Guhilot, Kachwaha and the Rathod (Karve 1965: 166).” |first=Maya Unnithan-Kumar |url=https://books.google.com/books?id=b9ktWLud0oIC&dq=kachhwaha+suryavanshi&pg=PA136 |title=Identity, Gender, and Poverty: New Perspectives on Caste and Tribe in Rajasthan |date=1997 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-57181-918-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Metha |first=Arun |url=https://books.google.com/books?id=X0IwAQAAIAAJ&q=kachhwaha+suryavanshi |title=History of Medieval India |date=2004 |publisher=ABD Publishers |isbn=978-81-85771-95-3 |language=en}}</ref> कछवाहाहरू वर्तमान [[राजस्थान|भारतको राजस्थान]]मा अवस्थित [[आमेर राज्य]]का शासक थिए।<ref>{{Cite book |last=Chakravarti |first=Anand |url=https://books.google.com/books?id=fD4HAAAAMAAJ |title=Contradiction and Change: Emerging Patterns of Authority in a Rajasthan Village |date=1975 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-560523-5 |language=en}}</ref><ref>{{Citation |title=Kingdom of Amber |date=2025-06-29 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kingdom_of_Amber&oldid=1297866910 |access-date=2025-08-01 |language=en}}</ref> ==व्युत्पत्ति== सिन्थिया टालबोटका अनुसार ''कछवाहा'' [[संस्कृत]] भाषाको शब्द हो, जसको अर्थ [[कछुवा]] हुन्छ।<ref>{{cite book |title=The Last Hindu Emperor: Prithviraj Cauhan and the Indian Past, 1200–2000 |edition=illustrated |year=2015 |pages=146–182 |publisher=[[Cambridge University Press]] |chapter=Imagining the Rajput Past in Mughal–era Mewar |first=Cynthia |last=Talbot |doi=10.1017/CBO9781316339893.006 |isbn=9781316339893 |quote=This is a reference to [[Pajawan|Pajjun]]'s family name, Kachhwaha, which means tortoise}}</ref> अन्य स्रोतहरूका अनुसार, ‘कछवाहा’ कुलको नाम [[राम]]का पुत्र [[Kusha (Ramayana)|कुश]]को नामबाट व्युत्पन्न भएको हो। त्यसैले उनीहरूले आफूलाई रामका पुत्र कुशका वंशज तथा सूर्यवंशी वंशका सन्तान भएको दाबी गर्छन्।<ref>{{Cite book |last=Prasad |first=Rajiv Nain |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35121 |title=Raja Man Singh Of Amber}}</ref><ref>{{Cite book |last=“Also, there are people in India by surname Kushwaha & Kachhwaha, who claims to be descendants of Lord Rama.” |first=Suresh Kumar Pareek |url=https://books.google.com/books?id=VywbEQAAQBAJ&dq=kachwaha+lord+rama&pg=PT6 |title=Know the God through the Lens of Science |date=2024-08-22 |publisher=Notion Press |isbn=979-8-89519-587-1 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=“The Kachhwahas are suryavanshi (of the Sun dynasty), tracing their descent from Kush, son of Lord Rama.” |first=DK |url=https://books.google.com/books?id=oXa60HtlNOYC&dq=kachwaha+lord+rama&pg=PA196 |title=Great Monuments of India |date=2009-11-02 |publisher=Dorling Kindersley Limited |isbn=978-1-4053-4782-2 |language=en}}</ref> ==उत्पत्ति== [[File:Flag of Kohra.png|thumb|मूल झारशाही ध्वज (कोविदार/कचनार ध्वज)]] कछवाहाहरूले आफूहरूलाई [[हिन्दू]]<nowiki> देवता रामका पुत्र </nowiki>[[Kusha (Ramayana)|कुश]]का वंशज भएको दाबी गर्छन्।<ref>{{Cite book |last=Bhatnagar |first=V. S. |url=https://books.google.com/books?id=plFuAAAAMAAJ&q=origin+of+kachwaha |title=Life and Times of Sawai Jai Singh, 1688-1743 |date=1974 |publisher=Impex India |language=en}}</ref> जेम्स मिल्सका अनुसार, कछवाहा राजपूतहरूका पुर्खाहरू [[Kosala kingdom|कोसल]]बाट बसाइँ सरेर [[ग्वालियर]]मा नयाँ वंशको स्थापना गरेका थिए र पछि सन् १०२८ मा [[राजस्थान]] पुगेका थिए। केही इतिहासकारहरूले [[जयपुर]]–कछवाहा वंशका संस्थापक दुल्हा रावलाई १०औँ शताब्दीको [[Kachchhapaghata dynasty|कच्छपघात वंश]]सँग सम्बन्धित मान्छन्।<ref>{{Cite book |last=Bahadur |first=Krishna Prakash |url=https://books.google.com/books?id=CaGAAAAAMAAJ&q=kachwaha+rajput+origin |title=Caste, Tribes & Culture of India |date=1977 |publisher=Ess Ess Publications |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nijjar |first=Bakhshish Singh |url=https://books.google.com/books?id=xQM9voN21ekC&dq=kachwaha+rajputs+migrated&pg=PA342 |title=Origins and History of Jats and Other Allied Nomadic Tribes of India: 900 B.C.-1947 A.D. |date=2008 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-81-269-0908-7 |language=en}}</ref> रिमा हुजाका अनुसार, कछवाहाहरूलाई प्रारम्भिक समयमा ''कच्छपघात'', ''कछवाहा'' तथा ''काटसवाहा'' जस्ता नामहरूले चिनिन्थ्यो। ''कछावा'' भन्ने रूप १६औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा [[राजा मानसिंह]]को शासनकालमा लोकप्रिय भएको थियो। उनी [[मुगल]] साम्राज्यअन्तर्गत [[Bihar Subah|बिहार सुबा]]का [[सुबेदार]] (१५८७–१५९४) तथा [[Bengal Subah|बङ्गाल सुबा]]का सुबेदार (१५९५–१६०६) थिए।<ref>{{cite journal |last1=Ahmad |first1=Imtiaz |date=2002 |title=Mughal Governors of Bihar Under Akbar and Jahangir |url=https://www.jstor.org/stable/44158096 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=63 |pages=281–288 |jstor=44158096}}</ref><ref>{{Citation |title=Peshawar, Pakistan, 1980 |work=Crossing the River Kabul |pages=153–155 |url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctt1p6jhvp.50 |access-date=2023-12-24 |publisher=Potomac Books |doi=10.2307/j.ctt1p6jhvp.50 |url-access=subscription}}</ref> बलवन, चाक्सु, सांगानेर तथा रेवासा क्षेत्रमा फेला परेका विभिन्न अभिलेख र पाण्डुलिपिहरूलाई यस सिद्धान्तको समर्थनमा उद्धृत गरिएको छ।<ref>History of Rajasthan by Rima Hooja Section:The Kachwahas of Dhoondhar p. 2 {{ISBN|9788129108906}}</ref> ==उपकुलहरू== कछवाहाहरूका करिब ७१ वटा उपकुलहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite book |last=Meena |first=R. P. |url=https://books.google.com/books?id=RH--DwAAQBAJ&q=71+subclans+&pg=PA20 |title=RPSC RAS Prelims: History of Rajasthan Complete Study Notes With MCQ |publisher=New Era Publication |language=en}}</ref> प्रमुख उपकुलहरू निम्नानुसार छन्: *'''राजावत''' – राजावत उपकुललाई जयपुरको राजगद्दी उत्तराधिकारको अधिकार प्राप्त छ, र जयपुरका महाराजा यही उपकुलसँग सम्बन्धित छन्।<ref>{{Cite book |last=Crooke |first=William |url=https://books.google.com/books?id=61Y2M9ppW64C&dq=rajawat+clan&pg=PA88 |title=The Tribes and Castes of the North-western Provinces and Oudh |date=1896 |publisher=Office of the superintendent of government printing |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Aberigh-Mackay |first=George |url=https://books.google.com/books?id=4uoHAAAAMAAJ&dq=rajawat+clan&pg=PA29 |title=The Native Chiefs and Their States in 1877: A Manual of Reference |date=1878 |publisher=Times of India Steam Press |language=en}}</ref> *[[Shekhawat|'''शेखावत''']] – [[Rao Shekha|राव शेखा]]का वंशज।<ref name="Hooja 2006">{{Cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=tosMAQAAMAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2006 |publisher=Rupa & Company |isbn=978-81-291-0890-6 |language=en}}</ref> *[[Naruka|'''नारुका''']] – राव नारुका वंशका सन्तान।<ref name="Hooja 2006" /> *'''नाथावत''' – राव नाथाका वंशज। *[[Khangarot|'''खंगारोत''']] – राव खंगारका वंशज।<ref>{{Cite book |last=Bayley |first=C. S. |url=https://books.google.com/books?id=7nwUqnwj4h4C&q=khangarot+&pg=PA76 |title=Chiefs and Leading Families in Rajputana |date=2004 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-1066-8 |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==थप अध्ययन== *Bayley C. (1894) ''Chiefs and Leading Families in Rajputana'' *[[David Henige|Henige, David]] (2004). ''Princely states of India; A guide to chronology and rulers'' *Jyoti J. (2001) ''Royal Jaipur'' *Krishnadatta Kavi, Gopalnarayan Bahura (सम्पादक) (1983) ''Pratapa Prakasa, a contemporary account of life in the court at Jaipur in the late 18th century'' *Khangarot, R.S., and P.S. Nathawat (1990). ''Jaigarh – The Invincible Fort of Amber'' *[[Andrew Topsfield|Topsfield, A.]] (1994). ''Indian Paintings from Oxford Collections'' *Tillotson, G. (2006). ''Jaipur Nama'', [[Penguin books]] {{DEFAULTSORT:Kachwaha, Kachhwaha}} 3c1jzefzaxtb6g4coj9zeh9bdum78c2 1391906 1391905 2026-09-28T20:25:55Z Madeshi Brahman 78174 /* */ 1391906 wikitext text/x-wiki [[File:Raja Man Singh of Amber.jpg|thumb|कछवाहा राजा मानसिंहलाई चित्रण गरिएको चित्र]] '''कछवाहा/कुशवाहा ''' मुख्य रूपमा [[भारत]]मा पाइने [[List of Rajput dynasties and states|राजपूत]] कुल हो।<ref>{{Cite book |last=Sen |first=Sailendra Nath |url=https://books.google.com/books?id=fpJ7ry7B5TYC&dq=kachwaha+rajput&pg=PA167 |title=Textbook of Indian History and Culture |date=2007 |publisher=Macmillan India Limited |isbn=978-1-4039-3200-6 |location=New Delhi, India |pages=167 |language=en}}</ref><ref>The Rajput Palaces: The Development of an Architectural Style, 1450–1750 p. 88 – "the Kachwaha Rajputs (who had previously ruled in Gwalior) established themselves in an adjacent region, founding Dhundar as their capital in 967 AD {{ISBN|9780195647303}}."[https://books.google.com/books?id=jgTqAAAAMAAJ&q=The+Rajput+Palaces:%C2%A0The+Development+of+an+Architectural+Style,+1450-1750+pg.88] </ref> उनीहरूले आफूलाई [[Kusha (Ramayana)|कुश]]का वंशज तथा [[Solar dynasty|सूर्यवंशी]] वंशका सन्तान भएको दाबी गर्छन्।<ref>{{Cite book |last=“Out of thirty six major clans of the Rajputs, ten belong to Suryavanshi (Sisodia, Rathor, Kachhwaha etc.) and ten to Chandravanshi” |first=Kumar Suresh Singh |url=https://books.google.com/books?id=dhAwAQAAIAAJ&q=kachhwaha+suryavanshi |title=People of India: Rajasthan |date=1998 |publisher=Anthropological Survey of India |isbn=978-81-7154-769-2 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=“12. The suryavanshi are divided into three major clans: the Guhilot, Kachwaha and the Rathod (Karve 1965: 166).” |first=Maya Unnithan-Kumar |url=https://books.google.com/books?id=b9ktWLud0oIC&dq=kachhwaha+suryavanshi&pg=PA136 |title=Identity, Gender, and Poverty: New Perspectives on Caste and Tribe in Rajasthan |date=1997 |publisher=Berghahn Books |isbn=978-1-57181-918-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Metha |first=Arun |url=https://books.google.com/books?id=X0IwAQAAIAAJ&q=kachhwaha+suryavanshi |title=History of Medieval India |date=2004 |publisher=ABD Publishers |isbn=978-81-85771-95-3 |language=en}}</ref> कछवाहाहरू वर्तमान [[राजस्थान|भारतको राजस्थान]]मा अवस्थित [[आमेर राज्य]]का शासक थिए।<ref>{{Cite book |last=Chakravarti |first=Anand |url=https://books.google.com/books?id=fD4HAAAAMAAJ |title=Contradiction and Change: Emerging Patterns of Authority in a Rajasthan Village |date=1975 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-560523-5 |language=en}}</ref><ref>{{Citation |title=Kingdom of Amber |date=2025-06-29 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kingdom_of_Amber&oldid=1297866910 |access-date=2025-08-01 |language=en}}</ref> ==व्युत्पत्ति== सिन्थिया टालबोटका अनुसार ''कछवाहा'' [[संस्कृत]] भाषाको शब्द हो, जसको अर्थ [[कछुवा]] हुन्छ।<ref>{{cite book |title=The Last Hindu Emperor: Prithviraj Cauhan and the Indian Past, 1200–2000 |edition=illustrated |year=2015 |pages=146–182 |publisher=[[Cambridge University Press]] |chapter=Imagining the Rajput Past in Mughal–era Mewar |first=Cynthia |last=Talbot |doi=10.1017/CBO9781316339893.006 |isbn=9781316339893 |quote=This is a reference to [[Pajawan|Pajjun]]'s family name, Kachhwaha, which means tortoise}}</ref> अन्य स्रोतहरूका अनुसार, ‘कछवाहा’ कुलको नाम [[राम]]का पुत्र [[Kusha (Ramayana)|कुश]]को नामबाट व्युत्पन्न भएको हो। त्यसैले उनीहरूले आफूलाई रामका पुत्र कुशका वंशज तथा सूर्यवंशी वंशका सन्तान भएको दाबी गर्छन्।<ref>{{Cite book |last=Prasad |first=Rajiv Nain |url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.35121 |title=Raja Man Singh Of Amber}}</ref><ref>{{Cite book |last=“Also, there are people in India by surname Kushwaha & Kachhwaha, who claims to be descendants of Lord Rama.” |first=Suresh Kumar Pareek |url=https://books.google.com/books?id=VywbEQAAQBAJ&dq=kachwaha+lord+rama&pg=PT6 |title=Know the God through the Lens of Science |date=2024-08-22 |publisher=Notion Press |isbn=979-8-89519-587-1 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=“The Kachhwahas are suryavanshi (of the Sun dynasty), tracing their descent from Kush, son of Lord Rama.” |first=DK |url=https://books.google.com/books?id=oXa60HtlNOYC&dq=kachwaha+lord+rama&pg=PA196 |title=Great Monuments of India |date=2009-11-02 |publisher=Dorling Kindersley Limited |isbn=978-1-4053-4782-2 |language=en}}</ref> ==उत्पत्ति== [[File:Flag of Kohra.png|thumb|मूल झारशाही ध्वज (कोविदार/कचनार ध्वज)]] कछवाहाहरूले आफूहरूलाई [[हिन्दू]]<nowiki> देवता रामका पुत्र </nowiki>[[Kusha (Ramayana)|कुश]]का वंशज भएको दाबी गर्छन्।<ref>{{Cite book |last=Bhatnagar |first=V. S. |url=https://books.google.com/books?id=plFuAAAAMAAJ&q=origin+of+kachwaha |title=Life and Times of Sawai Jai Singh, 1688-1743 |date=1974 |publisher=Impex India |language=en}}</ref> जेम्स मिल्सका अनुसार, कछवाहा राजपूतहरूका पुर्खाहरू [[Kosala kingdom|कोसल]]बाट बसाइँ सरेर [[ग्वालियर]]मा नयाँ वंशको स्थापना गरेका थिए र पछि सन् १०२८ मा [[राजस्थान]] पुगेका थिए। केही इतिहासकारहरूले [[जयपुर]]–कछवाहा वंशका संस्थापक दुल्हा रावलाई १०औँ शताब्दीको [[Kachchhapaghata dynasty|कच्छपघात वंश]]सँग सम्बन्धित मान्छन्।<ref>{{Cite book |last=Bahadur |first=Krishna Prakash |url=https://books.google.com/books?id=CaGAAAAAMAAJ&q=kachwaha+rajput+origin |title=Caste, Tribes & Culture of India |date=1977 |publisher=Ess Ess Publications |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Nijjar |first=Bakhshish Singh |url=https://books.google.com/books?id=xQM9voN21ekC&dq=kachwaha+rajputs+migrated&pg=PA342 |title=Origins and History of Jats and Other Allied Nomadic Tribes of India: 900 B.C.-1947 A.D. |date=2008 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-81-269-0908-7 |language=en}}</ref> रिमा हुजाका अनुसार, कछवाहाहरूलाई प्रारम्भिक समयमा ''कच्छपघात'', ''कछवाहा'' तथा ''काटसवाहा'' जस्ता नामहरूले चिनिन्थ्यो। ''कछावा'' भन्ने रूप १६औँ शताब्दीको उत्तरार्धमा [[राजा मानसिंह]]को शासनकालमा लोकप्रिय भएको थियो। उनी [[मुगल]] साम्राज्यअन्तर्गत [[Bihar Subah|बिहार सुबा]]का [[सुबेदार]] (१५८७–१५९४) तथा [[Bengal Subah|बङ्गाल सुबा]]का सुबेदार (१५९५–१६०६) थिए।<ref>{{cite journal |last1=Ahmad |first1=Imtiaz |date=2002 |title=Mughal Governors of Bihar Under Akbar and Jahangir |url=https://www.jstor.org/stable/44158096 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=63 |pages=281–288 |jstor=44158096}}</ref><ref>{{Citation |title=Peshawar, Pakistan, 1980 |work=Crossing the River Kabul |pages=153–155 |url=http://dx.doi.org/10.2307/j.ctt1p6jhvp.50 |access-date=2023-12-24 |publisher=Potomac Books |doi=10.2307/j.ctt1p6jhvp.50 |url-access=subscription}}</ref> बलवन, चाक्सु, सांगानेर तथा रेवासा क्षेत्रमा फेला परेका विभिन्न अभिलेख र पाण्डुलिपिहरूलाई यस सिद्धान्तको समर्थनमा उद्धृत गरिएको छ।<ref>History of Rajasthan by Rima Hooja Section:The Kachwahas of Dhoondhar p. 2 {{ISBN|9788129108906}}</ref> ==उपकुलहरू== कछवाहाहरूका करिब ७१ वटा उपकुलहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite book |last=Meena |first=R. P. |url=https://books.google.com/books?id=RH--DwAAQBAJ&q=71+subclans+&pg=PA20 |title=RPSC RAS Prelims: History of Rajasthan Complete Study Notes With MCQ |publisher=New Era Publication |language=en}}</ref> प्रमुख उपकुलहरू निम्नानुसार छन्: *'''राजावत''' – राजावत उपकुललाई जयपुरको राजगद्दी उत्तराधिकारको अधिकार प्राप्त छ, र जयपुरका महाराजा यही उपकुलसँग सम्बन्धित छन्।<ref>{{Cite book |last=Crooke |first=William |url=https://books.google.com/books?id=61Y2M9ppW64C&dq=rajawat+clan&pg=PA88 |title=The Tribes and Castes of the North-western Provinces and Oudh |date=1896 |publisher=Office of the superintendent of government printing |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Aberigh-Mackay |first=George |url=https://books.google.com/books?id=4uoHAAAAMAAJ&dq=rajawat+clan&pg=PA29 |title=The Native Chiefs and Their States in 1877: A Manual of Reference |date=1878 |publisher=Times of India Steam Press |language=en}}</ref> *[[Shekhawat|'''शेखावत''']] – [[Rao Shekha|राव शेखा]]का वंशज।<ref name="Hooja 2006">{{Cite book |last=Hooja |first=Rima |url=https://books.google.com/books?id=tosMAQAAMAAJ |title=A History of Rajasthan |date=2006 |publisher=Rupa & Company |isbn=978-81-291-0890-6 |language=en}}</ref> *[[Naruka|'''नारुका''']] – राव नारुका वंशका सन्तान।<ref name="Hooja 2006" /> *'''नाथावत''' – राव नाथाका वंशज। *[[Khangarot|'''खंगारोत''']] – राव खंगारका वंशज।<ref>{{Cite book |last=Bayley |first=C. S. |url=https://books.google.com/books?id=7nwUqnwj4h4C&q=khangarot+&pg=PA76 |title=Chiefs and Leading Families in Rajputana |date=2004 |publisher=Asian Educational Services |isbn=978-81-206-1066-8 |language=en}}</ref> ==सन्दर्भ== {{Reflist}} ==थप अध्ययन== *Bayley C. (1894) ''Chiefs and Leading Families in Rajputana'' *[[David Henige|Henige, David]] (2004). ''Princely states of India; A guide to chronology and rulers'' *Jyoti J. (2001) ''Royal Jaipur'' *Krishnadatta Kavi, Gopalnarayan Bahura (सम्पादक) (1983) ''Pratapa Prakasa, a contemporary account of life in the court at Jaipur in the late 18th century'' *Khangarot, R.S., and P.S. Nathawat (1990). ''Jaigarh – The Invincible Fort of Amber'' *[[Andrew Topsfield|Topsfield, A.]] (1994). ''Indian Paintings from Oxford Collections'' *Tillotson, G. (2006). ''Jaipur Nama'', [[Penguin books]] {{DEFAULTSORT:Kachwaha, Kachhwaha}} 0e307eq3911oglu8vh3mj2um4toeyxg 0 150996 1391939 1367655 2026-09-29T04:45:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1391939 wikitext text/x-wiki [[File:Malayali women wearing Kerala saree.jpg|thumb|केरला सारी लगाएका महिलाहरू। यीमध्ये तीन महिलाहरूले मुन्दुम नेरियाथुम लगाएका छन्।]] '''केरला सारी''' (सेट-सारी) ({{Langx|ml|കേരള സാരി}}) [[भारत]]को [[केरला]] राज्यका महिलाहरूको पहिरन हो। ==मुन्दुम नेरियाथुम== [[File:Scene from Gajendra Moksha Mural in Krishnapuram, 1730 CE.jpg|thumb|दुई टुक्रे सारी लगाएका महिलाहरू, केरला भित्तेचित्र, १७३० ईस्वीको दृश्य।]] यो ''मुन्दुम नेरियाथुम'' सँग मिल्दोजुल्दो देखिने पहिरनको रूपमा लगाइन्छ, यद्यपि शास्त्रीय परिभाषाअनुसार यसलाई वास्तविक मुन्दुम नेरियाथुम मानिँदैन। परम्परागत मुन्दुम नेरियाथुम दुई टुक्रे कपडाबाट बनेको हुन्छ, जबकि केरला सारी दुई टुक्रे मुन्दुम नेरियाथुम प्रयोग गरेर नवी ड्रेपसँग मिल्दोजुल्दो तरिकाले लगाइन्छ। अन्यथा, केरला सारी मुन्दुम नेरियाथुमसँग धेरै मिल्दोजुल्दो हुन्छ र [[मलयाली]] महिलाहरूले यसलाई प्रायः अर्ध-मुन्दुम नेरियाथुमको रूपमा लगाउँछन्। जीवित रहेका मध्यकालीन केरला भित्तेचित्रहरूले महिलाहरूले लगाउने तीन प्रकारका पहिरनहरूको अस्तित्व देखाउँछन्। यीमध्ये एक टुक्रे मुन्दुम, आज [[मोहिनीअट्टम]] नर्तकहरूले लगाउने नवी ड्रेपसँग मिल्दोजुल्दो गरी एक-अर्कामाथि पर्ने पटसहितको एक टुक्रे सारी, र दुई टुक्रे मुन्दुम-नेरियाथुम पहिरन समावेश छन्, जुन पछि विकसित हुँदै केरला सारी बनेको हो।<ref>Wall paintings in North Kerala, India: 1000 years of temple art, Albrecht Frenz, Ke. Ke Mārār, page 93</ref><ref name="Boulanger"/><ref name= Mukulika>Miller, Daniel & Banerjee, Mukulika; (2004) "The Sari", Lustre press / Roli books</ref> ==बुनाइ केन्द्रहरू== बालरामपुरम, चेन्दमङ्गलम र कुथम्पुल्ली केरला राज्यका तीन प्रमुख सारी बुनाइ केन्द्रहरू हुन्। यी बुनाइ समूहहरूलाई भारत सरकारले भौगोलिक सङ्केत (जीआई) ट्याग प्रदान गरेको छ। यी तीनै केन्द्रहरू सुनौलो किनारा भएको सेतो कपास वा रेशमको कपडाबाट बनेका कसावु सारीको बुनाइका लागि प्रसिद्ध छन्। बालरामपुरम बुनाइ समूहका बुनकरहरूले परम्परागत रूपमा कसावु सारी र मुन्दु बुन्छन्। बालरामपुरम बुनाइ समूह साधारण सुनौलो किनारा भएका कसावु सारीका लागि परिचित छ, जुन कपास र रेशमका धागोबाट बुनिन्छ।<ref>{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=2020-08-21 |title=Preserving the famous legacy of weavers in Balaramapuram in Kerala capital |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/preserving-the-famous-legacy-of-weavers-in-balaramapuram-in-kerala-capital/article32413618.ece |access-date=2024-05-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> दोस्रो बुनाइ समूह चेन्दमङ्गलम कपास र रेशमबाट बनेका धर्कायुक्त सुनौलो किनारा भएका सारीहरू बुन्ने परम्पराका लागि परिचित छ। यी सारीहरू बालरामपुरमका सारीसँग मिल्दोजुल्दो भए पनि सुनौलो किनारामा कम जोड दिइन्छ। चेन्दमङ्गलममा बुनाइको परम्परा पालियम राजपरिवारले सुरु गराएको थियो। चेन्दमङ्गलमका राजा तथा कोच्चिका महाराजाका वंशानुगत प्रधानमन्त्री पालियाथ अचनहरू १६औँ शताब्दीदेखि चेन्दमङ्गलममसँग सम्बन्धित रहेका छन्। उनीहरूको परिवारका वस्त्रसम्बन्धी आवश्यकताहरू पूरा गर्नका लागि उनीहरूको आग्रहमा देवाङ्गा चेट्टियार समुदाय यस क्षेत्रमा बसोबास गर्न आएको थियो।<ref>{{Cite news |last=Alexander |first=Deepa |date=2020-09-19 |title=Chendamangalam sari: a saga of hope and resilience |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/fashion/chendamangalam-sari-a-saga-of-hope-and-resilience/article32647783.ece |access-date=2024-05-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |last=JAMES |first=SHALINI |date=2019-12-20 |title=Read about the regained looms of Chendamangalam |url=https://www.thehindu.com/society/keralas-design-community-got-together-to-bat-for-chendamangalam-handloom-in-2019/article30358790.ece |access-date=2024-05-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-10-18 |title=Weaving Chendamangalam {{!}} Craft Documentation & Research Kerala Handloom |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/handloom-weaving-chendamangalam/ |access-date=2023-04-01 |language=en-US}}</ref> कुथम्पुल्ली बुनाइ समूह त्रिशूर जिल्लामा अवस्थित छ। यस समूहको इतिहास करिब ५०० वर्ष पुरानो छ, जब उनीहरूका पुर्खाहरू [[मैसुर]]बाट केरला आएका थिए। कुथम्पुल्लीका बुनकरहरूले कोच्चि राजपरिवारको संरक्षण प्राप्त गरेका थिए र राजपरिवारका लागि कपडा बुन्थे। कुथम्पुल्लीका बुनकरहरूले बुनेका सारीहरू अन्य दुई बुनाइ समूहका सारीभन्दा निकै फरक हुन्छन्, किनकि तिनमा बढी बुट्टा, किनारा र आकृतिहरू समावेश हुन्छन्।<ref>{{cite news |last=George |first=Anubha |date=6 October 2018|title=For 500 years, a Kannadiga community of weavers has produced Kerala's iconic white and gold saree|url=https://scroll.in/magazine/881619/for-500-years-a-kannadiga-community-of-weavers-has-produced-keralas-iconic-white-and-gold-saree|url-status=live|work=Scroll.in|location= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701100352/https://scroll.in/magazine/881619/for-500-years-a-kannadiga-community-of-weavers-has-produced-keralas-iconic-white-and-gold-saree|archive-date=1 July 2021|access-date=1 July 2021}}</ref> ==सांस्कृतिक पहिरन== [[File:തിരുവാതിര കളി.JPG|thumb|केरला सारी लगाएका तिरुवाथिराकली नर्तकहरू।]] केरला सारीलाई [[मलयाली जाति|मलयाली]] समुदायका महिलाहरूको सांस्कृतिक पहिरन मानिन्छ।<ref name= "Boulanger">Boulanger 1997, Ghurye 1951</ref> अन्यथा साधारण सेतो मुन्दुम नेरियाथुममा रहेको सुनौलो किनाराको सौन्दर्य र आकर्षण मलयाली महिलाहरूको प्रतीकका रूपमा स्थापित भएको छ। यो सारी [[ओणम]]का बेला केरला मात्र नभई भारतका अन्य भागहरूमा पनि अत्यन्त लोकप्रिय हुन्छ।<ref name="Hindu2016a">{{cite news |date=2016-09-14 |title=Say it in gold and off-white |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/say-it-in-gold-and-offwhite/article9104929.ece |work=[[The Hindu]] |location=Kochi, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103601/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Say-it-in-gold-and-off-white/article14636670.ece |archive-date=2023-08-22 |access-date=2026-07-28}}</ref> ==लोकप्रिय संस्कृतिमा== भारतीय चित्रकार [[राजा रवि वर्मा]]का चित्रहरूमा मुन्दुम नेरियाथुमका परम्परागत र आधुनिक दुवै शैली चित्रण गरिएका छन्। महाभारतकी [[शकुन्तला]]लाई चित्रण गर्ने उनका धेरै चित्रहरूमा मुन्दुम नेरियाथुमलाई परिमार्जन गरी अहिले लोकप्रिय रूपमा 'नवी सारी' वा 'राष्ट्रिय ड्रेप' भनेर चिनिने शैलीमा प्रस्तुत गरिएको छ। उनका एक चित्रमा भारतीय उपमहाद्वीपलाई बग्ने नवी सारी लगाएकी आमाका रूपमा चित्रण गरिएको छ।<ref name= "Miller">Miller & Banerjee 2004</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सारी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सारीहरू]] azuzvg2ousygiqwvnvs2xtq10gw7um4 0 151619 1391925 1391838 2026-09-29T02:25:32Z Rajeeb bastola 39875 1391925 wikitext text/x-wiki {{short description|Exhibitionist beauty contest}} {{अप्रशोधित यान्त्रिक अनुवाद|date=सेप्टेम्बर २०२६}} {{Use dmy dates|date=January 2022}} [[File:Sun Club Wet T-Shirt Contest 2012.jpg|thumb|न्युड्स-ए-पोपिन सौन्दर्य प्रतियोगिता (२०१२) मा भिजेको टी-शर्ट प्रतियोगितामा पानीले ढाकिएको एक प्रतियोगी]] '''भिजेको टी-शर्ट प्रतियोगिता''' प्रदर्शनकारी स्वभावको एक प्रतिस्पर्धा हो; यो सामान्यतया नाइटक्लब, बार वा रिसोर्टमा युवा महिला प्रतिस्पर्धीहरू<ref name="ABC">{{cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2022-10-31/wet-t-shirt-competitions-still-popular-outback-australia/101569692#|title=Wet T-shirt contests remain wildly popular in northern Australia, despite being in decline internationally|date=30 October 2022|location=Australia|website=ABC News}}</ref> द्वारा मञ्चमा प्रस्तुत गरिने कार्यक्रमको रूपमा आयोजना गरिन्छ। प्रतियोगीहरूले सामान्यतया पातलो सेतो वा हल्का रङको टी-सर्ट लगाउँछन्, जसभित्र ब्रा, बिकिनी टप वा अन्य कुनै भित्री वस्त्र लगाइएको हुँदैन। त्यसपछि सहभागीहरूको छातीमा पानी (प्रायः बरफजस्तै चिसो पानी) छर्किइन्छ वा खन्याइन्छ, जसले गर्दा उनीहरूका टी-सर्टहरू पारदर्शी भई छातीमा टाँसिन्छन्। यसको तुलनात्मक रूपमा कम देखिने पुरुष संस्करण '''भिजेको बक्सर प्रतियोगिता''' हो, जुन कहिलेकाहीँ गे बारहरूमा आयोजना गरिन्छ।<ref>{{Cite magazine |year=2001 |title=Low Rider |url=https://books.google.com/books?id=iHIpAQAAIAAJ |url-status=live |language=en |publisher=Park Avenue Design |volume=23 |issue= |page=78 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414061021/https://books.google.at/books?id=iHIpAQAAIAAJ&redir_esc=y |archive-date=2023-04-14 |magazine=Low Rider}}</ref>{{Full citation needed|date=April 2023}}<ref>{{cite web |title=Business students show off their assets |url=http://www.peak.sfu.ca/the-peak/97-1/issue4/assets.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070311101522/http://www.peak.sfu.ca/the-peak/97-1/issue4/assets.html |archive-date=11 March 2007 |access-date=2007-03-21 |work=The Peak |publisher=Simon Fraser University |location=Burnaby, British Columbia, Canada}}</ref><ref>{{cite web |author=Wonk, Dalt |title=Halo Effect (review of ''Bar Angel'') |url=http://www.bestofneworleans.com/dispatch/2004-08-24/thea_review.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070312105004/http://www.bestofneworleans.com/dispatch/2004-08-24/thea_review.html |archive-date=12 March 2007 |access-date=2007-03-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312105004/http://www.bestofneworleans.com/dispatch/2004-08-24/thea_review.html |date=12 March 2007 }}</ref>सामान्य (straight) स्थलहरूमा, भिजेको अन्डरवेयर (briefs) लगाएर पुरुषहरूबीच हुने प्रतिस्पर्धा हास्यपूर्ण मनोरञ्जनको रूपमा बढी लिइन्छ।<ref name=ABC/> प्रतियोगीहरूले सामान्यतया पालै-पालै दर्शकहरू सामु नाच्ने वा पोज गर्ने गर्छन्, जसको परिणाम या त भिडको प्रतिक्रिया वा निर्णायकरूको मतद्वारा निर्णय गरिन्छ।<ref name=ABC/> अझ उत्तेजक खालका प्रतिस्पर्धामा, सहभागीहरूले आफ्नो कम्मरको माथिल्लो भाग, छातीको बीचको भाग (cleavage) वा स्तनको तल्लो भाग देखिने गरी आफ्ना टी-सर्टहरू च्यात्न वा काट्न सक्छन्। स्थानीय कानुनको आधारमा, सहभागीहरूलाई उनीहरूको प्रदर्शनको समयमा उनीहरूको टी-शर्ट हटाउन वा पूर्ण रूपमा नग्न पट्टी लगाउन अनुमति दिन सकिन्छ। == इतिहास == [[File:Pouring-water-for-wet-tshirt.jpg|सन् २००४ मा फ्लोरिडाको पानामा सिटी बिचमा आयोजित भिजेको टी-सर्ट प्रतियोगिता मा एक सहभागीको छातीमा जगबाट पानी खन्याइँदै छ।|thumb]] भिजेको टी-सर्ट प्रतियोगिता पहिलो पटक सन् १९७० को दशकमा संयुक्त राज्य अमेरिकामा देखा परेको थियो।<ref name=ABC/>{{efn|The Spanish festival of [[La Tomatina]], a large public tomato fight where participants become soaked with juice from tomatoes, has been suggested as another possible origin of the wet T-shirt contest, although La Tomatina began in 1945.<ref name=CH/><ref name=Kutner/>}} चलचित्र निर्माता डिक ब्यारीमोरले आफ्नो संस्मरण 'ब्रेकिङ इभन' (Breaking Even) मा दाबी गरेअनुसार, उनले सन् १९७१ को जनवरीमा 'के२' (K2) स्कीको प्रवर्द्धनका लागि आइडाहोको सन भ्यालीस्थित 'बोइलर रुम बार' मा पहिलो 'भिजेको टी-सर्ट' प्रतियोगिता आयोजना गरेका थिए।<ref name=Barrymore>{{cite book |title=Breaking Even |first1=Dick |last1=Barrymore |author-link=Dick Barrymore |year=1997 |location=Missoula, Mont. |publisher=Pictorial Histories |chapter=Chapter 20: Hot Dogs and Wet T-Shirts |isbn=9781575100371 |oclc=39924562 |chapter-url=http://www.dickbarrymore.com/book4.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20071225173401/http://www.dickbarrymore.com/book4.asp |archive-date=25 December 2007 |access-date=2 September 2013 |url-status=dead}}</ref>यस प्रतियोगितालाई सुरुमा एउटा सामान्य "टी-सर्ट प्रतियोगिता" का रूपमा प्रचार गरिएको थियो, जसमा विमान परिचारिकाहरूले 'K2' को प्रवर्द्धनात्मक टी-सर्ट लगाएर संगीतको तालमा नृत्य गर्ने कार्यक्रम थियो। तर, प्रतियोगितामा देखा पर्ने पहिलो प्रतिस्पर्धी एक व्यावसायिक स्ट्रिपर (नग्न नृत्य गर्ने कलाकार) थिइन् जसले 'टपलेस' (शरीरको माथिल्लो भागको कपडा) नलाई नृत्य प्रस्तुत गरिन; त्यसपछि अन्य गैर-व्यावसायिक प्रतिस्पर्धीहरूले पनि प्रतिस्पर्धा गर्नुअघि आफ्ना टी-सर्टहरू भिजाएर प्रतिक्रिया जनाए। ब्यारीमोरले भर्मन्टको स्टो माउन्टेन रिसोर्टस्थित 'रस्टी नेल' (Rusty Nail) मा दोस्रो "K2 भिजेको टी-सर्ट प्रतियोगिता" आयोजना गरे ताकि यसको छायांकन गर्न सकियोस्; यद्यपि स्टो नगर परिषदले उक्त कार्यक्रममा नग्नतामाथि प्रतिबन्ध लगाउने प्रस्ताव पारित गरिसकेको थियो।<ref>{{cite magazine|magazine=Skiing Heritage Journal|date=Sep 1998|volume=10|issue=3|issn=1082-2895|publisher=International Skiing History Association|url=https://books.google.com/books?id=WlgEAAAAMBAJ|title=Roots of an Olympic sport: freestyle – Part II: Freestyle Comes of Age|page=27}}</ref> उनले १० मार्च १९७१ मा कोलोराडोको एस्पेनस्थित 'द रेड अनियन' (The Red Onion) रेस्टुरेन्ट एण्ड बारमा 'K2' का लागि अर्को प्रवर्द्धनात्मक प्रतियोगिता आयोजना गरे,<ref name=Barrymore/><ref>{{cite web |url=http://ski.curbed.com/archives/2013/07/k2-sun-valley-aspen-the-first-wet-tshirt-contest.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20160402105219/http://ski.curbed.com/2013/7/3/10223376/k2-sun-valley-aspen-the-first-wet-tshirt-contest |url-status=dead |archive-date=2 April 2016 |title=K2, Sun Valley, Aspen & The First Wet T-Shirt Contest |first1=Ryan |last1=Dunfee |date=3 July 2013 |publisher=Curbed Ski |access-date=2 September 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402105219/http://ski.curbed.com/2013/7/3/10223376/k2-sun-valley-aspen-the-first-wet-tshirt-contest |date=2 April 2016 }}</ref> र यी प्रतियोगिताहरूलाई ''प्लेब्वाय'' पत्रिकाको मार्च १९७२ को अंकमा तस्बिरसहित प्रस्तुत गरिएको थियो।<ref>{{cite journal |url=http://members.i.playboy.com/Playboy-Magazine-Archive/19720301/page-151 |title=The Shirt Off Her Back |date=March 1972 |journal=[[Playboy]] |volume=19 |issue=2 |pages=151–153 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230232459/http://members.i.playboy.com/Playboy-Magazine-Archive/19720301/page-151 |archive-date=30 December 2013 |access-date=14 February 2015}}</ref> प्रेसमा "भिजेको टी-शर्ट प्रतियोगिता" शब्दको पहिलो ज्ञात उल्लेख १९७५ मा द पाम बीच पोस्टमा भएको थियो, जसले न्यु अर्लिन्स डिस्कोथेकहरूमा प्रतियोगिताको उपस्थितिको वर्णन गर्दछ। यो प्रतियोगिता पछि फ्लोरिडाको फोर्ट लाउडरडेलमा वसन्त विश्राम कार्यक्रमहरूमा स्थापित भयो, केही बार मालिकहरूलाई सार्वजनिक अश्लीलता कानून अन्तर्गत एउटा आयोजना गरेकोमा जरिवाना गरिएको थियो। [11][6] तिनीहरूको कानुनी स्थितिको बारेमा स्पष्टताको अभाव भए पनि, संयुक्त राज्य अमेरिकामा अन्यत्र प्रतियोगिताहरू हुन थाले। १९७६ मा मिलवाकीको एक टेभर्नमा भएको प्रतियोगितामा प्रहरीको छापा मारिएको थियो, यद्यपि प्रतियोगीहरूले पुलिसको आवश्यकता अनुसार आफ्नो टी-शर्ट मुनि स्कच टेप लगाएका थिए।<ref>{{cite news|author=Ron Legro|date=16 September 1976|title=Arrests Put a Damper on Wet T-Shirt Contest|newspaper=The Milwaukee Sentinel|url=https://news.google.com/newspapers?id=z3hQAAAAIBAJ&dq=wet%20tshirt%20contest&pg=3768%2C2512946}}{{Dead link|date=January 2023}}</ref> सन् १९७७ को चलचित्र 'द डिप' (The Deep) मा ज्याकलिन बिसेटले माथिल्लो भागमा केवल एउटा टी-सर्ट लगाएर पानीमुनि पौडी खेलेको दृश्यले 'भिजेको टी-सर्ट प्रतियोगिता' (wet T-shirt contest) लाई व्यापक रूपमा जनसमक्ष ल्याउन मद्दत गर्‍यो। <ref name=CH>{{cite web |author=Chodin |title=A History of the Wet T-Shirt Contest |url=http://www.uproxx.com/feature/2010/05/a-history-of-the-wet-t-shirt-contest/ |publisher=Uproxx |date=16 May 2010 |access-date=14 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120128003507/http://www.uproxx.com/feature/2010/05/a-history-of-the-wet-t-shirt-contest/ |archive-date=28 January 2012 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref> फ्र्याङ्क जापाको सन् १९७९ को एल्बम 'जोस ग्यारेज' (Joe's Garage) मा रहेको "फेमबट इन अ वेट टी-सर्ट" (Fembot in a Wet T-Shirt) नामक गीतले क्यानोगा पार्ककी मेरीको कथा भन्छ; मियामीमा एउटा रक समूहले अलपत्र पारेपछि घर फर्कन आवश्यक रकम जुटाउन उनी वेट टी-सर्ट प्रतियोगितामा भाग लिन्छिन्।<ref>{{cite book|title=The Words and Music of Frank Zappa|url=https://books.google.com/books?id=uAYfqgGf4yYC|first=Kelly Fisher|last=Lowe|publisher=University of Nebraska Press|year=2007|isbn=9780803260054|page=153}}</ref> सन् १९९० को दशकसम्म आइपुग्दा मियामी र मेक्सिको जस्ता ठाउँहरूमा हुने 'स्प्रिङ ब्रेक' (वसन्तकालीन बिदा) का उत्सवहरूमा 'वेट टी-सर्ट' प्रतियोगिताहरू सामान्य भइसकेका थिए। <ref name=ABC/> सन् २००३ को अमेरिकी रियालिटी चलचित्र 'द रियल क्यानकुन' (The Real Cancun) मा पनि एउटा 'वेट टी-सर्ट' प्रतियोगिता समावेश गरिएको थियो। <ref>{{cite book|title=A Hypersexual Society: Sexual Discourse, Erotica, and Pornography in America Today|url=https://books.google.com/books?id=mQjIAAAAQBAJ|first=K.|last=Kammeyer|publisher=Springer|year=2008|isbn=9780230616608|page=154}}</ref> २१औँ शताब्दीमा, 'वेट टी-सर्ट' प्रतियोगिताका आयोजकहरूले प्रायः दर्शकहरूलाई तस्बिर खिच्न रोक लगाउने गर्छन्; किनभने स्मार्टफोनका क्यामेरा र सामाजिक सञ्जालको संयोजनले सहभागीहरूका लागि समस्या (जस्तै: जागिर गुम्ने अवस्था) निम्त्याउन सक्छ। ==Notes== {{notelist}} ==सन्दर्भहरू== {{reflist}} ryh616u653qd6ru1yzwj4mnfncquch1 3 151743 1391902 2026-09-28T14:30:48Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1391902 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, उत्तम साउॅंदज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०४४]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:उत्तम साउॅंद|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:१५, २८ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) rr9uf76dy2bi30o7nbjtbzrch0wk6ql 3 151744 1391922 2026-09-29T01:19:31Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1391922 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, भिम बहादुर रावतज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०४४]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:भिम बहादुर रावत|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०७:०४, २९ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) nua9kajf9uib0e5327lqbnqz5qlpyne 3 151745 1391944 2026-09-29T05:22:01Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1391944 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Bhim Bahadur Rawatज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०४५]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Bhim Bahadur Rawat|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:०७, २९ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) 5jr8yiwl614wv37oecf073clv58o6vg 0 151746 1391950 2026-09-29T06:42:46Z Harshitasingh98 81161 नयाँ पृष्ठ: वसुधारा भारतको उत्तरी राज्य उत्तराखण्डस्थित बद्रीनाथ नजिकै रहेको १२२ मिटर अग्लो, भर्‍याङजस्तै गरी खस्ने झरना हो। यो रहस्यमय झरना आफ्नो सुन्दर दृश्य तथा केवल पवित्र आत्मा भएक... 1391950 wikitext text/x-wiki वसुधारा भारतको उत्तरी राज्य उत्तराखण्डस्थित बद्रीनाथ नजिकै रहेको १२२ मिटर अग्लो, भर्‍याङजस्तै गरी खस्ने झरना हो। यो रहस्यमय झरना आफ्नो सुन्दर दृश्य तथा केवल पवित्र आत्मा भएका मानिसहरूलाई मात्र स्पर्श गर्ने रहस्यका लागि प्रसिद्ध छ। == स्थान र भूगोल == वसुधारा झरना उत्तराखण्डको चमोली जिल्लामा बद्रीनाथ<ref>[https://www.manchalamushafir.com/badrinath-temple/ उत्तराखण्डमा बद्रीनाथ]</ref> नजिकै अवस्थित छ। गढवाल हिमालय, चौखम्बा, नीलकण्ठ र बालकुनको मनमोहक पृष्ठभूमिको बीचमा रहेको यो ४०० फिट अग्लो झरना १२,००० फिट (३,६५८ मिटर) को उचाइबाट बगेर बद्रीनाथतर्फ जाने अलकनन्दा नदीमा मिसिन्छ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/vasudhara-falls/ बद्रीनाथ नजिकैको वसुधारा झरनाको बारेमा]</ref> यहाँसम्म पुग्न माना गाउँबाट ६ किलोमिटरको पदयात्रा गर्नुपर्छ। बद्रीनाथदेखि वसुधारा झरनासम्मको दूरी ९ किलोमिटर छ। i5v0fwm7xjz6yl6w2ha5dg8s9ta8mum 0 151747 1391959 2026-09-29T09:24:21Z Kumarsahil98 81164 नयाँ पृष्ठ: धारी देवी भारतको उत्तराखण्डमा अवस्थित एक पवित्र हिन्दू मन्दिर हो। यो मन्दिर देवी कालीको एक स्वरूप 'माँ धारी देवी' लाई समर्पित छ। यहाँ देवीको शरीरको माथिल्लो भागको मात्र पूजा ग... 1391959 wikitext text/x-wiki धारी देवी भारतको उत्तराखण्डमा अवस्थित एक पवित्र हिन्दू मन्दिर हो। यो मन्दिर देवी कालीको एक स्वरूप 'माँ धारी देवी' लाई समर्पित छ। यहाँ देवीको शरीरको माथिल्लो भागको मात्र पूजा गरिन्छ, जबकि तल्लो भाग यहाँबाट करिब ६६ किलोमिटर टाढा रहेको कालीमठ मन्दिरमा स्थापित छ। माँ धारी देवीलाई उत्तराखण्ड र चारधामको यात्रा गर्ने तीर्थयात्रीहरूको रक्षक देवी मानिन्छ। 'श्रीमद्देवीभागवत' मा उल्लेख गरिएका भारतका १०८ शक्तिपीठहरूमध्ये यो पनि एक हो; मान्यता अनुसार, यहाँ देवी सतीको धड (शरीरको माथिल्लो भाग) खसेको थियो। यो मन्दिर दिनभरि माँ धारी देवीको अनुहारको स्वरूप परिवर्तन हुने रहस्यका लागि प्रसिद्ध छ। जनविश्वास अनुसार, देवी धारी देवीको मूर्तिले दिनमा तीन पटक—बालिका, युवती र वृद्धाको रूपमा—आफ्नो अनुहार परिवर्तन गर्छ।<ref>[https://www.manchalamushafir.com/dhari-devi-temple/ धारी देवी मन्दिर उत्तराखण्ड को बारे मा]</ref> == स्थान == माँ धारी देवी मन्दिर भारतको उत्तराखण्डस्थित गढवाल हिमालय क्षेत्रमा पर्ने श्रीनगर र रुद्रप्रयाग सहरको बीचमा रहेको कल्याणसौर गाउँमा अवस्थित छ। यो मन्दिर अलकनन्दा नदीको बीचमा रहेको कंक्रीटको चबुतरामा ५६० मिटर (१,८३७ फिट) को उचाइमा अवस्थित छ, जहाँबाट वरपरको ३६०-डिग्री दृश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ। es7nnzvvgnt2x0x9ath095gnrewgk44 3 151748 1391966 2026-09-29T10:58:49Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1391966 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Chiranjivi gyawaliज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०४५]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Chiranjivi gyawali|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:४३, २९ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) gg1pq0x52fx03ui44pybc9w4eaub6jo