विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 6985 1392362 1309465 2026-10-07T09:33:24Z Janak Bhatta 10885 ठुटो लेख 1392362 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} '''प्योत्र इओआकिमोभिच पाल्विनस्की''' (सन् १८७५-१९२९) - इन्जिनियर, 'प्रोदउगल' (कोइला) सिंडिकेट - 'दोनेच्क क्षेत्रको खरीद इन्धन व्यापारसम्बन्धी रसियाली संस्था' का सङ्गठनकर्ता, बैङ्क कारोबारसित घनिष्ट रूपले सम्बन्धित। सन् १९१७को फरवरी पुँजीजीवी जनवादी क्रान्तिपश्चात् पुँजीजीवी अस्थायी सरकारका सदस्य, उद्योगपतिहरूको तोडफोड कार्यका प्रेरणदाता। उनले जनवादी संस्थाहरूको विरुद्ध संघर्ष गरे। <ref>[[भ्ला. इ. लेनिन]]: संकलिन रचना / भाग १-४. [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]: ऐरावती प्रकाशन, २०६३. p. ४८९-४९०</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} 9yz2d92cllkh42sixjbuh5dfx3c9mzm 0 9455 1392354 1273789 2026-10-07T06:16:42Z Janak Bhatta 10885 बाह्य कडी जोडियो 1392354 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>BirdLife International. 2012. [http://www.iucnredlist.org/details/100600243/0 ''Lophophorus impejanus''.] In: IUCN 2012. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.2. Downloaded on 02 June 2013.</ref> | image = Lophophorus impejanus Zoo DU 2.jpg |image_caption = डाँफेको भाले | regnum = [[जनावर|जन्तु]] जगत | phylum = हाड भएका | classis = [[चरा|पंक्षी]] | ordo = Galliformes | familia = Phasianidae | subfamilia = Phasianinae | genus = '''मुनाल''' | species = '''''L. impejanus''''' | binomial = ''Lophophorus impejanus'' | binomial_authority = (जोन लेथन, १७९०) }} '''डाँफे''' [[नेपाल]]मा पाइने एक [[चरा]] हो । यो [[नेपाल]]को राष्ट्रिय पंक्षी हो, जबकि यो [[उत्तराखण्ड]]मा डाँफे नामले नै चिनिन्छ र त्यहाँको प्रान्तीय पंक्षी पनि हो। हालमा नयाँ प्रकारको डाँफे पक्षीको [[प्रजाति]]को पहिचान [[अरुणाचल प्रदेश]]मा भएको छ। खोजीको लागि सर्वेक्षण चलिरहेको छ, यद्यपि मानिएको छ कि यो स्क्लेटर मोनालको उपजाति हो अथवा संभावित छकि यो एउटा नया प्रजाति हो तर यो अहिले पुष्टी हुनु बाकी नै छ। यो हिमाल मोनालको उपजाति हो भन्ने अहिले सम्म कुनै पुष्टी हुनेको अतो पतो छैन। तर पनि, एक अध्ययनले पश्चिमोत्तर भारतको नर हिमाली मोनालमा सेतो पुच्छरको कमी देखाएको छ जुन कि अन्य हिमाली मोनालमा पाइन्छ र छातीमा धेरै हरियो देखिन्छ जसले गर्दा लाग्छ कि यो दोस्रो कुनै उपजाति हो। <ref>[http://www.gbwf.org/pheasants/monal.html Himalayan Monal Pheasant]</ref> ==परिचय== ७० सेन्टिमिटरसम्म लामो डाँफेको भालेको वजन २ हजार ३ सय ८० ग्राम तथा पोथीको वजन २ हजार १ सय ५० ग्रामसम्म हुन्छ। डाँफे विशेष गरी उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्न रुचाउँछ। यसले लालीगुराँस तथा मालिङ्गो भएको जङ्गलमा कीराफटयाग्रा, बाँसको तामा, कलिलो मुना खान रुचाउँछ। यसले माटोमै अन्डा पार्छ र बच्चा कोरल्छ। डाँफे नेपाल लगायत भारत, बर्मा, तिब्बत तथा अफगानिस्तानका उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा पाइन्छ।यो मानिसहरूलाई टोक्छ र यो धेरै कम जनसंख्यामा पाइन्छ।<ref>डाँफे </ref> ==बानी व्यवहार== डाँफे हिमरेखा क्षेत्रमा बस्न रुचाउने खालको पंक्षी हो। यस डाँफे पंक्षीलाई बढी लजालु र काँतर स्वभावका भएको चराका रूपमा समेत लिन सकिन्छ। डाँफेलाई आफू भन्दा ठूलो बलियो तथा अन्य हिन्स्रक चराहरूले तथा अन्य जनावरहरूले जिस्काउने र लखेट्ने गर्दछन्। यसरी तिनीहरूबाट बच्न एवम् जोगिनका लागि भाग्ने क्रममा ठोक्किएर डाँफेको अकालमा मृत्यु समेत हुने गर्दछ। == संरक्षण == [स्रोत सम्पादन गर्नुहाेस्] केही क्षेत्रहरूमा, हिमालयन मोनाल शिकार र अन्य मानवजन्य कारकहरूको कारणले खतरामा छ। पश्चिमी हिमालयमा, जनसङ्ख्याले जलविद्युत ऊर्जा विकासमा संलग्न मानवीय अशान्तिप्रति नकारात्मक प्रतिक्रिया दिए।  यसलाई पाकिस्तानमा लोपोन्मुख मानिने छैन र सजिलैसँग राख्न सकिन्छ। केही क्षेत्रहरूमा, प्रजातिहरूको जनसंख्या घनत्व प्रति वर्ग माइल पाँच जोडी जति उच्च छ। प्रजातिहरूको लागि मुख्य खतरा शिकारी हो, किनकि क्रेस्ट मूल्यवान छ। यो यसको पहिरनमा स्थिति ल्याउने सोचाइन्छ र अधिकारको प्रतीक हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commons category|Lophophorus impejanus|डाँफे}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=243&m=0 पंक्षी जगतको जानकारी पुस्तक] * [https://web.archive.org/web/20070112033104/http://www.gbwf.org/pheasants/monal.html डाँफे चराको जानकारी] * [https://www.onlinekhabar.com/2026/10/2034041/human-activity-is-changing-the-language-of-the-otter-and-its-habitat-is-also-shifting-upwards मानवीय गतिविधिले डाँफेको आवाज फेरिँदै, बासस्थान पनि माथि सर्दै] [[श्रेणी:राष्ट्रिय चराहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने चराहरू]] [[श्रेणी:विकी लभ्स बर्ड्स परियोजना अन्तर्गत बनाइएका वा सुधार गरिएका लेखहरू]] fr01ikoslyjpmfbnzzz2llnov8rc8ys 10 28888 1392350 1346732 2026-10-06T17:04:47Z CommonsDelinker 144 Safavid_Flag.svg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]] को कारणले हटाएका कारण । 1392350 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = इरान | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-1502 = | flag alias-1576 = | flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg | flag alias-1736 = Nadir Shah Flag.svg | flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg | border-1760 = | flag alias-1796 = Qajar Naval Ensign.svg | flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910-1925).svg | flag alias-1925 = State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1964 = State Flag of Iran (1964).svg | flag alias-air force = Flag of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg | flag alias-army = Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg | link alias-army = Islamic Republic of Iran Army Ground Forces | flag alias-coast guard=Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | link alias-coast guard=Navy of the Islamic Revolutionary Guard Corps | flag alias-navy=Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg | link alias-navy=Islamic Republic of Iran Navy | link alias-naval = Islamic Republic of Iran Navy | flag alias-military=Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg | link alias-military=Islamic Republic of Iran Army | link alias-air force = Islamic Republic of Iran Air Force | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1502 | var2 = 1576 | var3 = 1665 | var4 = 1736 | var5 = 1760 | var6 = 1796 | var7 = 1849 | var8 = 1907 | var9 = 1910 | var10 = 1925 | var11 = 1964 | redir1 = IRN | redir2 = IRI </noinclude> | related1 = Persia | related2 = Pahlavi dynasty | related3 = Qajar dynasty }} 01deb2js16pdehpix4iar7m1pf2kaam 1392351 1392350 2026-10-06T17:55:15Z CommonsDelinker 144 Nadir_Shah_Flag.svg हटाईंदै, कमन्समा [[c:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]]ले per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]] को कारणले हटाएका कारण । 1392351 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = इरान | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-1502 = | flag alias-1576 = | flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg | flag alias-1736 = | flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg | border-1760 = | flag alias-1796 = Qajar Naval Ensign.svg | flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910-1925).svg | flag alias-1925 = State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1964 = State Flag of Iran (1964).svg | flag alias-air force = Flag of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg | flag alias-army = Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg | link alias-army = Islamic Republic of Iran Army Ground Forces | flag alias-coast guard=Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | link alias-coast guard=Navy of the Islamic Revolutionary Guard Corps | flag alias-navy=Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg | link alias-navy=Islamic Republic of Iran Navy | link alias-naval = Islamic Republic of Iran Navy | flag alias-military=Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg | link alias-military=Islamic Republic of Iran Army | link alias-air force = Islamic Republic of Iran Air Force | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1502 | var2 = 1576 | var3 = 1665 | var4 = 1736 | var5 = 1760 | var6 = 1796 | var7 = 1849 | var8 = 1907 | var9 = 1910 | var10 = 1925 | var11 = 1964 | redir1 = IRN | redir2 = IRI </noinclude> | related1 = Persia | related2 = Pahlavi dynasty | related3 = Qajar dynasty }} lsbddc655h2mdm8tb7l0kg6oehpd0g6 0 32081 1392359 1371683 2026-10-07T06:28:25Z Janak Bhatta 10885 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:पाषाण युग]] जोडियो 1392359 wikitext text/x-wiki विश्व इतिहासमा '''ढुङ्गे युग''' वा '''पाषाण युग'''ले मानव र मानव समाजको विकासको एउटा चरणलाई बुझाउँछ। यस युगका मानिसहरूले [[औजार]] बनाउनका लागि मुख्य सामग्री ढुङ्गा थियो। उदाहरणका लागि ढुङ्गाको सहायतले शिकार गर्न, ढुङ्गाको गुफाहरूमा शरण लिन, ढुङ्गाबाट [[आगो]] निकाल्न इत्यादि। यसको युयका तीन चरणहरू; पुरापाषाण काल, मध्यपाषाण काल र नवपाषाण काल हन्। ४ लाख वर्षसम्म चलेको यो युग ईसा पूर्व ४,००० देखि ईसा पूर्व २,००० सम्म, धातुद्वारा बनाइने औजारहरूको आगमनसँगै समाप्त भएको थियो।<ref name="nhm.ac.uk">{{Cite web|date=18 August 2010|title=Oldest tool use and meat-eating revealed &#124; Natural History Museum|url=http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2010/august/oldest-tool-use-and-meat-eating-revealed75831.html|url-status=|archive-url=https://web.archive.org/web/20100818123718/http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2010/august/oldest-tool-use-and-meat-eating-revealed75831.html|archive-date=18 August 2010}}</ref> तथापि, ढुङ्गे औजारहरू पाषाण युगको एक मात्र पहिचान गर्ने विशेषता भने होइन। दुर्लभ भएतापनि काठ तथा जीवजन्तूहरूको हाडबाट बनेका औजारहरू प्रयोग गरिएका उदाहरणहरू पनि भेटिएका छन्।यस समयमा सुनबाहेक अन्य कुनै पनि धातुको प्रयोग अज्ञात थियो।<ref>{{Cite web|title=Stone Age|url=https://www.history.com/topics/pre-history/stone-age|website=HISTORY|language=en|access-date=2020-05-31}}</ref> पाषाण युग प्रविधिको व्यापक प्रयोग र पूर्वी अफ्रिकाको सभाना क्षेत्रबाट बाँकी विश्वमा मानिसहरूमाझ सुरु भएको थियो। पाषाण युगको अन्त्य कृषिमा नवीनता, जीवजन्तू पाल्ने तथा तामाको खनिज पग्लेर तामा निकाल्ने कार्यसँगसँगै भएको थियो। यस युगमा लेखनको आविष्कार हुन नसक्नु र मानव समाजको लिखित इतिहास संरक्षित नहुनुले गर्दा यस अवधिलाई प्रागैतिहासिक काल पनि भनिन्छ।<ref>{{cite book |last=Goody |first=Jack |title=Metals, Culture, and Capitalism |url=https://archive.org/details/metalsculturecap0000good |date=2012}}</ref>[[चित्र:Bhimbetka rock paintng1.jpg|thumb|left|भीमबेटका स्थित पाषाणकालीन शैल चित्र]] ढुङ्गे युगमा बनाइएका कलाकृतिहरू र पत्ता लगाइएका सामग्रीहरूमा आधुनिक मानवहरूले प्रयोग गर्ने उपकरण, होमो जातिका पूर्ववर्ती प्रजातिहरूद्वारा र सम्भवतः पहिलेका आंशिक समकालीन जेनेरा अस्ट्रेलोपिथेकस र पारान्थ्रोपसद्वारा प्रयोग गरिएको उपकरणहरू समावेश छन्। यस अवधिमा पनि प्रयोग गरिएका हाडका औजारहरू पत्ता लागेता पनि पुरातात्विक अभिलेखमा यी उपकरणहरू विरलै संरक्षित छन्। ढुङ्गे युगमा प्रयोगमा रहेका ढुङ्गे औजारका प्रकारहरूले यस युगलाई थप विभाजित गरिएको छ। ढुङ्गे युग मानव प्राविधिक प्रागितिहासको समयरेखालाई कार्यात्मक अवधिहरूमा विभाजन गर्न पुरातत्वमा प्रायः प्रयोग गरिने त्रीयुग प्रणालीको पहिलो अवधि हो। त्यसपछिका दुई क्रमशः काँस्य युग र लौह युग हुन्। यस युगलाई सामान्यतया तीन फरकफरक अवधिहरूमा विभाजित गरिएको छ जसमध्ये सबैभन्दा सुरुको आदिम पुरापाषाण युग, सूक्ष्म उपकरणहरूको साथ एक सङ्क्रमणकालीन अवधि; मेसोलिथिक युग र अन्तिम चरणलाई नियोलिथिक युगको रूपमा चिनिन्छ। कृषिकर्मले व्यापकता पाएसँगै नवपाषाण युगका मानिसहरू शिकार-सङ्कलनकर्ता समाजहरूबाट टाढा, सहर र गाउँहरूमा बसोबास गर्दै स्थिर जीवनशैलीमा परिवर्तन गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए। प्रागितिहास कालक्रममा नवपाषाण युग सामान्यतया कांस्य युग भन्दा पहिलेको ताम्रपाषाण युगसँग सामेल हुन्छ। == ऐतिहासिक महत्त्व == ढुङ्गे युग होमो वंशको विकाससँग समकालीन भएतापनि होमो भन्दा पहिलेका प्रजातिद्वारा निर्मित उपकरणहरू यसको अपवादमा पर्न सक्छन्। भेटिएको प्रमाणको उमेर र स्थान अनुसार यस प्रजातिको पालना घाँसे मैदानले घेरिएको पूर्वी अफ्रिकी दरार प्रणाली अन्तर्गत इथियोपियाको उत्तरमा भएको हो।<ref>{{cite journal|last1=Ko|first1=Kwang Hyun|title=Origins of human intelligence: The chain of tool-making and brain evolution|journal=Anthropological Notebooks|date=2016|volume=22|issue=1|pages=5–22|url=http://www.drustvo-antropologov.si/AN/PDF/2016_1/Anthropological_Notebooks_XXII_1_Ko.pdf}}</ref> ढुङ्गे युग मानवको अन्य जीवित [[प्राथमिकवर्ग]] मध्ये सबैभन्दा नजिकको नातेदार वनमान्छे प्रजाति थियो भने उक्त प्रजातिले एउटा शाखाको प्रतिनिधित्व गर्दै घना जङ्गलमा बास गर्दथ्यो जहाँबाट प्राथमिकवर्गको विकसित भएको थियो। उक्त अफ्रिकी दरारले दक्षिणी र उत्तरी अफ्रिकामा [[नाइल नदी]]को उत्तर र [[एसिया]]को विशाल घाँसे मैदानहरूको ऐतिहासिक पूर्व-भूमध्यसागरीय क्षेत्रमा दरारको निरन्तरताको माध्यमबाट नालीको रूपमा काम गरेको थियो। लगभग ४० लाख वर्ष पहिलेदेखि सुरु भएको एउटा जैवक्षत्रले दक्षिण अफ्रिकी दरारबाट उत्तरी अफ्रिका र एसियाहुँदै आधुनिक चीनसम्म आफूलाई स्थापित गरेको थियो।<ref>{{harvnb|Barham|Mitchell|2008|p=106}}</ref> दरारको घाँसे मैदानबाट सुरु भएको आधुनिक मानवको पूर्ववर्ती होमो इरेक्टसले उपकरण-निर्माताको रूपमा एक पारिस्थितिकीय स्थान फेला पार्दै बसोबास गर्न थालेको थियो।<ref>{{harvnb|Barham|Mitchell|2008|p=147}}</ref> == पुरातत्त्वशास्त्रमा ढुङ्गे युग == [[चित्र:Arrowhead.jpg|thumb|upright| काँचजस्तो ढुङ्गाद्वारा बनाइएको भालाको चुच्चो]] [[इथियोपिया]]को तल्लो [[अवश नदी|अवश]] उपत्यकामा भेटिएका ३४ लाख वर्ष पुरानो [[जीवावशेष]] अनुसार ढुङ्गे युगमा प्रचलित उपकरणहरू पशुहरूको हड्डीद्वारा बनाइएको सबैभन्दा पुरानो अप्रत्यक्ष प्रमाण हो। सन् २०१५ मा [[केन्या]]मा गरिएको पुरातात्विक खोजहरूले होमिनिनले प्रयोग गर्ने औजारको सबैभन्दा पुरानो प्रमाण के हुन सक्छ भन्ने कुराको पहिचान गर्दै ''केन्यान्थ्रोपस प्लाटिओप्स''लाई (सन् १९९९ मा केन्याको तुर्काना तालमा पत्ता लागेको ३२ देखि ३५ लाख वर्ष पुरानो प्लियोसिन होमिनिन जीवावशेष) सबैभन्दा पुरानो उपकरण-प्रयोगकर्ताहरू भएको हुन सक्ने सङ्केत गरेको थियो।<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-32804177|title=Oldest tools pre-date first humans|first=Rebecca|last=Morelle|date=20 May 2015|work=BBC News}}</ref> == प्राचीन ढुङ्गे युग == यस अवधिलाई मूलतः उषा पाषाण युगको अर्को चरण पनि भनिन्छ। यस अवधिमा सबै मानिसहरूले ढुङ्गाबाट बनेका औजारहरू प्रयोग गर्ने गर्दथे। इसापूर्व १ लाख देखि लगभग ४० हजार सम्मको अवधिमा पूर्वी अफ्रिकाबाट मानव विकास पछिको लगभग १२ लाख वर्षको अवधिलाई प्राचीन ढुङ्गे युग मानिन्छ। म्यागडेलिनिय संस्कृति, हब्सी मानव, पेकिङ मानव; यी पुरापाषाण युगका महत्त्वपूर्ण संस्कृति तथा मानव समूहहरू हुन्। यस समयका मानव पूर्णरूपमा शिकार र भोजन सङ्कलनमा निर्भर थिए। यस युगका मानिसहरू खाद्य सङ्ग्रहकारी पनि भनिन्छ। शिकार उनहरूको प्रमुख पेशा थियो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्सश्रेणी}} [[श्रेणी:पाषाण युग]] t06zldatfz540t6ibz09f2kmnt7t5jz 0 45256 1392357 1283369 2026-10-07T06:21:55Z Janak Bhatta 10885 ठुटो लेख 1392357 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = [[आमाको सपना]] | image =आमाको सपना.jpg | image_caption = | author = [[गोपालप्रसाद रिमाल|गोपाल प्रसाद रिमाल]] | country = [[नेपाल]] | language = [[नेपाली]] | subject = [[कविता]] | publisher = [[साझा प्रकाशन]] | pages = ७१ | award = [[मदन पुरस्कार]] वि.स. २०१९ | isbn = 9789937322690 }} '''आमाको सपना''' [[गोपालप्रसाद रिमाल]]द्वारा लेखिएको र [[साझा प्रकाशन]]ले बजारमा ल्याएको एक नेपाली भाषाको [[कविता]] सङ्‌ग्रह हो। <ref>[https://www.goodreads.com/book/show/18166183-aamako-sapana आमाको सपना पुस्तकको विवरण]</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:नेपाली कविता]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्य]] t8souv4bw7kdoli0cj2sdhyxbecapdf 0 54169 1392358 1320106 2026-10-07T06:26:49Z Janak Bhatta 10885 चित्र जोडियो 1392358 wikitext text/x-wiki [[File:Marsi Rice.jpg|thumb|जुम्ली मार्सी चामल]] नेपालको [[जुम्ला जिल्ला]]को सीमित मात्रामा उत्पादित हुने स्थानीय जातको धान हो । संसारमै सवैभन्दा उंचाई अर्थात समुन्द्र सतहबाट करीव ३ हजार मिटरसम्म उत्पादन हुने '''जुम्ली मार्सी''' धान जुम्लाको हावापानिमा मात्र हुने दुर्लभ प्रजातिको धान हो । यसको स्वाद, रोग र किराको प्रतिरोध गर्न सक्ने गुण र पोषक तत्वको कारण जुम्ली मार्सी धानको महìव अन्तर्राष्ट्रिय जगत्सम्म पुगेको छ । राणाकालमा केन्द्रमा रहेका शासकहरूका लागि यही मार्सी धानको चामल हुलाक चलान गरी काठमाडौंसम्म आउने गरेको कुरा अति ज्येष्ठ नागरिकबाट सुन्न पाइन्छ । करीब ७०० वर्षअघि जुम्लीका इष्ट देवता चन्दननाथले भारतको काश्मिरबाट मार्सी भित्र्याएको विश्वास गरिन्छ। यसको सक्कली बीउ अनुसन्धानका लागि कृषि अनुसन्धान केन्द्रमा राखिए पनि अन्यत्र हराइसकेको छ । ==किंवदन्ती== किंवदन्ती अनुसार सुरुमा जुम्लामा कुनै पनि धान पाकेन । बाबा चन्दननाथले [[कश्मीर|काश्मिरबाट]] धानको बीउ ल्याएर सुरुमा लाछु जिउरो (तातोपानी नजिकको गाउ) भन्ने ठाउमा रोपेका र पछि अरूहरूले पनि यसैगरी रोप्दै जाँदा मार्सी धान यहाँ फैलिएको हो भन्ने भनाइ पनि रहेको छ ।<ref>[http://www.gorkhapatraonline.com/news/23830 गोरखापत्र अनलाइन]</ref> ==मार्सी धानसंग जोडिएको विसुवा पर्व== जुम्लाको सदरमुकाम खलङ्गा वरपर र सिञ्जा क्षेत्रमा कालीमार्सी धानको बीउ राख्ने काम हरेक सालको चैत १२ गते हुन्छ । बीउ राख्नुअघि धानलाई केलाउने, निफन्ने गरिन्छ र यही दिन एउटा तामाको खड्कुलो वा हुड्डीमा धान भिजाएर घरको कुनै ठाउँमा यसलाई सुरक्षित राखिन्छ । चार दिनपछि अर्थात् चैतको १६ गते भिजाएर राखिएको धानलाई निकालिन्छ । यसलाई पखालिन्छ र फेरुवा वा लिउ (उनको कपडा विशेष) मा सुकाएर ओभानो पारिन्छ । धान ओभानो भएपछि पानी छर्कने, फेरि सुकाउने ओभाएपछि पुनः पानी छर्कने र साझँतिर घरभित्र चुल्हो नजिक रास बनाएर राखिन्छ । त्यो रासलाई तातोस् भनेर सल्लाको झाँपो तथा कपडाले छोपेर राखिन्छ । बीउ नउम्रेसम्म बिहान बेलुकी चिसो पानी छम्किनुपर्छ । यसरी राखिएको धान कसैकोमा १९ गते, कसैकोमा २० गते उम्रन्छ । यदि २० भन्दा पर गएर २१ – २२ गते उम्रेको भए त्यसलाई बासी बीउ भन्ने चलन छ । किनभने यसरी रास बनाएर राखिएको बीउलाई २० गतेका दिन ब्याडमा छर्ने काम हुन्छ र स्थानीय नाचगानसहित यसै दिन चेलीबेटीलाई बोलाएर मिठो मिठो खाना खुवाइन्छ । देउडा नाच नचाइन्छ । यही कारण यो दिनलाई '''विसुवा पर्व''' भन्ने गरिएको हो । बीउ छर्ने दिन भएकोले कसै कसैले यसलाई विच्छेती पर्व भनेर पनि नामकरण गरेका छन् । यहाँ चैत १२ गते कालीमार्सीको बिउ भिजाउने, १६ गते उमार्ने र २० गते छर्ने दिनका रूपमा मनाउने प्रचलन छ । यी दिनमध्ये छर्ने दिन २० गतेलाई विशेष रूपमा मनाइन्छ । बिउ छर्ने बेला यहाँ मौलिक चलन रहेको पाइन्छ। चैत २० गते ब्याडमा धनको बिउ छर्नु पुर्व त्यसको पुजा गरिन्छ । चामलको पीठोको पुवा बनाइन्छ र ब्याडको कान्लोमा ढुङ्गा ठडाइन्छ । बाबा चन्दननाथलाई सम्झेर पूजा गरिन्छ । घरमा चेलीबेटी बोलाएर खुवाने चलन रहेको छ । मैतालु र स्थानीय महिलाहरू मिलेर [[देउडा गीत|देउडा]] नाँच गान गर्ने गर्छन । यसै गरी विवाहित र अविवाहित महिला पनि दुईपट्टि भएर नै नाचगान गर्छन्, विसुवा पर्व मनाउछन् । <ref>[http://www.gorkhapatraonline.com/news/23830 मार्सी धानसंग जोडिएको विसुवा पर्व-गोरखापत्र अनलाइन]</ref> ==विशेषता== जुम्ला लगायतको उच्च भूभागमा झण्डै ८ महिना समय लिएर उत्पादन हुने धान हो, मार्सी । यो रातो चामलको विभिन्न प्रजातिमध्ये एक हो र यो पौष्टिकताले भरिपूर्ण मानिन्छ । अत्यधिक चिसो हुने क्षेत्रमा फल्ने भएकाले यो प्रांगारिक रुपमै उत्पादन हुन्छ । बीउ राखेको समयदेखि गणना गर्ने हो भने किसानले १० महिना मिहिनेत गरेपछि मार्सी धान भित्र्याउन सक्छन् । यो धानको चामलमा फाइबरको मात्र बढी हुने भएकाले सुगर र प्रेसरका बिरामीका लागि यो उपयोगी मानिन्छ । आइरन, स्टार्च लगायतका पौष्टिक तत्व पनि सन्तुलित मात्रामा हुन्छ । स्वादका हिसावले पनि स्वास्थ्यका हिसाबले यो निकै महत्त्वपूर्ण मानिने गरिन्छ। यसको भात ढिँडोजस्तै आडिलो खान्कीमा पनि गनिन्छ ।<ref>[https://www.onlinekhabar.com/2018/07/694507 मार्सी चामलको गज्जब ब्रान्डिङ, पसल-पसलमा खोजी-अनलाइन खबर]</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://nepal.ekantipur.com/news/2017-11-13/20171113190317.html मार्सी मासिने खतरा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180713020310/http://nepal.ekantipur.com/news/2017-11-13/20171113190317.html |date=2018-07-13 }} [[श्रेणी:कृषि]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] [[श्रेणी:पोथ्रा]] 38uem1ai8j7xj5nfd1mj5v4q4rzcx75 0 62531 1392360 1210396 2026-10-07T06:29:30Z Janak Bhatta 10885 ठुटो लेख 1392360 wikitext text/x-wiki धर्मइतर वा धर्म इतर भन्नले धर्म नमान्ने वा धर्मको विपरीत अर्थ दिने विश्वासहरू हुन्। धर्म नमान्ने विभिन्न धरणाहरू छन्। जस्तै [[नास्तिकता]], [[अज्ञेयवाद]], [[मानवतावाद]] इत्यादि। {{Commonscat|Irreligion maps}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:धर्मइतर]] 56dey0bohc3ml2y4sy3v9qinjoru6fy 0 64258 1392367 1391282 2026-10-07T10:36:43Z Ganesh Paudel 306 त्रुटी सच्याउँदै 1392367 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Glimpse of Mount Kanchenjunga with beautiful tea garden at front (By Saroj Pandey).jpg | image_caption = [[कञ्चनजङ्घा हिमाल]]को मनोरम दृश्य सँगै रहेको चिया बगान | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = इलाम जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल|<!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[इलाम जिल्ला|इलाम]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-illam/suryodaya?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = प्रमुख | leader_name = रनबहादुर राई <small> ([[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = दुर्गाकुमार बराल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ वैशाख २५ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 252.52<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=10&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 54724 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26|53.45|N|88|3.90|E|type:city_region:NP|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[फिक्कल बजार]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.suryodayamun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''सूर्योदय नगरपालिका''' [[इलाम जिल्ला|इलाम]]का ४ [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> [[फिक्कल बजार]], [[पञ्चकन्या, इलाम|पञ्चकन्या]] र [[कन्याम]] गाविस मिलाएर २०७१ सालमा सूर्योदय नगरपालिका बनाइएको थियो तर नयाँ संविधानले स्थानीय तहको व्यवस्था गरेपछि स्थानीय तह पुनर्संरचना आयोगले २०७३ सालमा गाविसहरु [[गोर्खे]], [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]], [[श्रीअन्तु]] र [[समालबुङ]] तथा [[लक्ष्मीपुर, इलाम|लक्ष्मीपुर]] गाविसको वडा नं ५ वाहेकको क्षेत्र र [[जोगमाई]]को वडा नं. ८ र ९ मिलाएर नयाँ सूर्योदय नगरपालिकाको क्षेत्र विस्तार गरिएको थियो।<ref name="गाउँपालिका र नगरपालिका (सूची)">{{cite news|title=गाउँपालिका र नगरपालिका कुन जिल्लामा कति? (सूची)|url=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084|accessdate=२३ पौष २०७३|publisher=लोकान्तर|date=२३ पौष २०७३|ref=http://lokaantar.com/taja_samachar/2084}}</ref> यो नगरपालिका २५२.५२ वर्ग कि.मी मा पैलिएको छ। मेची राजमार्ग यही नगरपालिका भएर पार गर्दछ। पश्चिममा इलाम नगरपालिका, उत्तरमा माईजोगमाई गाविस, दक्षिणमा रोङ गाउँपालिका र पूर्वमा भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्य अन्तरगत दार्जिलिङ्ग जिल्लाले छेकेको सूर्योदय नगरपालिकाको केन्द्र फिक्कल बजार तोकिएको छ । यो इलामका पुराना बजारमध्ये एक हो र हालमा पनि पूर्वी इलामको मुख्य व्यापारिक केन्द्र रहेको छ । यहीँबाट पशुपतिनगरतर्पmको सडक छुटिन्छ । यो नगरपालिका चिया, अलैंची, दूध, आलु लगायतका नगदे बालिका लागि चर्चित छ । देशको एक मात्र अलैंची विकास केन्द्र पनि यही नगरमा पर्दछ । साबिक फिक्कल गाबिसको कार्यालय रहेको ठाँउलाई को केन्द्र बनाइएको छ । <ref name="new municipalities">{{cite web | url=http://www.mofald.gov.np/userfiles/news_186.xlsx | title=थप ७२ नयाँ नगरपालिका | accessdate=May 18,2014 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार सूर्योदय नगर पालिकाको कुल जनसङ्ख्या ५४,७२७ रहेको छ भने यहाँ १४,०३२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ सूर्योदय नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका क्षेत्रहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[गोर्खे]] र [[जोगमाई]] (८, ९) || ४,९०९ || २५.२७ || १९४.२६ |- | २ || [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]] (३–५, ७) || ३,५२२ || १३.४४ || २६२.०५ |- | ३ || [[पशुपतिनगर, इलाम|पशुपतिनगर]] (१, २, ६, ८, ९) || ३,९०३ || १५.०८ || २५८.८२ |- | ४ || [[श्रीअन्तु]] र [[समालबुङ]] (९) || ५,१२७ || २४.०८ || २१२.९२ |- | ५ || [[समालबुङ]] (१–८) || ४,२९७ || २१.१७ || २०२.९८ |- | ६ || [[कन्याम]] (३-६) || २,८४३ || १३.११ || २१६.८६ |- | ७ || [[कन्याम]] (७-९) || २,१७७ || ८.९६ || २४२.९७ |- | ८ || [[फिक्कल बजार]] (१-२) र [[कन्याम]] (१-२) || ४,२५८ || १३.४३ || ३१७.०५ |- | ९ || [[फिक्कल बजार]] (३-५) || ४,७६४ || ११.५५ || ४१२.४७ |- | १० || [[फिक्कल बजार]] (६-९) || ४,९६१ || १०.३७ || ४७८.४० |- | ११ || [[पञ्चकन्या, इलाम|पञ्चकन्या]] (२-६,८) || ४,१५३ || १५.४१ || २६९.५० |- | १२ || [[पञ्चकन्या, इलाम|पञ्चकन्या]] (१,७,९) || ३,९३० || १३.०७ || ३००.६९ |- | १३ || [[लक्ष्मीपुर, इलाम|लक्ष्मीपुर]] (३, ६, ७, ९) || २,५१५ || १५.५३ || १६१.९४ |- | १४ || [[लक्ष्मीपुर, इलाम|लक्ष्मीपुर]] (१, २, ४, ८) || ३,३६८ || २५.०६ || १३४.४० |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''५४,७२७''' || '''२२५.५३''' || '''२४२.६६''' |} ==व्यापारिक केन्द्रहरू== * [[फिक्कल|फिक्कल बजार]] * [[तीनघरे]] * [[आइतबारे]] * [[हर्कटे]] * [[कन्याम]] * [[पाल्टाँगे]] * [[छिपिटार]] {{-}} ==चित्र दीर्घा== <gallery mode="packed"> File:Reflection of Beautiful Landscape of tea garden in Antu Pokhari, Ilam (By Saroj Pandey).jpg|सुर्योदय नगरपालिकाको आकर्षणको केन्द्र - अन्तु पोखरी File:Antu cottage ilam nepal.jpg|अन्तु पोखरी File:Antu cottage.jpg|अन्तु पोखरी File:Antu dada cottage in ilam nepal.jpg|अन्तु पोखरी File:Antu dada cottage.jpg|अन्तु पोखरी Sunrise seen from Shree Antu, Ilam - One of the best place in Nepal to watch it. (By Saroj Pandey).jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{इलाम जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://ddcilam.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, इलाम, नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011155352/http://ddcilam.gov.np/ |date=2017-10-11 }} [[श्रेणी:इलाम जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] o2rx2anzp22r8aykaquv7hqfzzg57vx 0 87447 1392356 1310286 2026-10-07T06:19:19Z Janak Bhatta 10885 /* बाह्य कडीहरू */ ठुटो लेख 1392356 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Sai_Paranjpye_in_2011.jpg|thumb]] '''सई परांजपे''' भारतीय चलचित्र क्षेत्रका एक निर्देशक हुन्। ==बाल्यकाल== == व्यक्तिगत जीवन== == प्रमुख चलचित्रहरू == == प्रसिद्धि == ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{FilmfareAwardBestDirector}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र निर्देशकहरू]] 1u526q8lgy4asphshai4gfm5e5ghw8o 0 88927 1392365 1387411 2026-10-07T10:04:16Z Janak Bhatta 10885 ज्ञानबाकस जोडियो 1392365 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = पी. चिदाम्बरम | image = File:P.Chidambaram in a press conference.jpg | birth_name = पालानिअप्पन चिदाम्बरम | nickname = | party = * [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]] {{small|(१९७२-१९९६), (२००४–हालसम्म) }} }} '''पालानिअप्पन चिदाम्बर''' (Tamil: பழனியப்பன் சிதம்பரம்; born 16 September 1945)<ref name=bio/> एक [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस|भारतीय राष्ट्रिय काँग्रेस पार्टि]]मा आबद्ध राजनीतिज्ञ हुन् र उनी [[भारत]]का पूर्व अर्थ मन्न्री समेत हुन् । चिदाम्बर व्यवसायिक वकिल हुन तथा उनी पछिल्लो काँग्रेस नेतृत्वको सरकारको महत्त्वपूर्ण सदस्य समेत हुन् । उनी मुम्बइमा आतंकबादी हमला पश्चात सन् २००८ नोभेम्बर देखि साढे तीन वर्षको लागि गृहमन्त्री भएको अवधि बाहेक सन् २००४ मे देखि [[भारत]]को अर्थ मन्न्री पदमा रहेका थिए । उनी सन् २०१२ जुलाईमा [[प्रनव मुखर्जि]] पश्चात पुनः अर्थ मन्न्रीमा पद बहालि भएका थिए ।<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-11-30/india/27934984_1_home-minister-shivraj-patil-internal-security-cwc | work=The Times of India | title=Home minister Shivraj Patil quits, Chidambaram to take over | date=30 November 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110811061657/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-11-30/india/27934984_1_home-minister-shivraj-patil-internal-security-cwc | archive-date=2011-08-11 | access-date=2016-11-24 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=250433919|title=Chidambaram new finance minister, Shinde gets home|accessdate=31 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120803003922/http://news.in.msn.com/national/article.aspx?cp-documentid=250433919|archive-date=3 August 2012}}</ref> सन् १९९६-९७ को बजेटमा उनले सरकारी खर्चमा अनुशासन तथा आर्थिक घाटालाई कम गर्नको लागि महत्त्वकांक्षी कर सुधार कार्यक्रम ल्याएका थिए । साथ साथै चिदाम्बरम तथा उनका छोरा कार्ति भ्रष्टाचार, अधिकारको दुरूपयोग तथा सम्पत्ति शुद्धिकरणको अभियोगमा समेत मुछिएका थिए । <ref name="oneindia">{{Cite news|title=Subramanian Swamy exposes Chidambaram,son in corruption case|url=http://www.oneindia.com/2012/04/26/chidambaram-helped-son-in-corruption-subramanian-swamy.html|accessdate=27 October 2016|publisher=One India|date=26 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161027192642/http://www.oneindia.com/2012/04/26/chidambaram-helped-son-in-corruption-subramanian-swamy.html|archive-date=27 October 2016}}</ref><ref name="mint">{{Cite news|title=Pioneer - the unlikely crusader|url=http://www.livemint.com/Politics/NQFI4Ii1ilyeb9EpfWLoWN/The-Pioneer-The-unlikely-crusader.html|accessdate=27 October 2016|publisher=The Live Mint|date=4 March 2016}}</ref><ref name="jeth">{{Cite news|title=Friend, father & philosopher of black money is Chidambaram|url=http://www.sunday-guardian.com/analysis/friend-father-a-philosopher-of-black-money-is-chidambaram|accessdate=27 October 2016|publisher=The Sunday Guardian|date=27 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161027194519/http://www.sunday-guardian.com/analysis/friend-father-a-philosopher-of-black-money-is-chidambaram|archive-date=27 October 2016}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == चिदाम्बरमको जन्म [[भारत]]को तमिलनाडुको शिवगंगा जिल्लाको कनाडुकथानमा भएको थियो । उनको आमा पट्टिको बाजे चट्टिनाडको धनी व्यापारी तथा बैङ्कर राजा सर अन्नामलाई चेट्टायर हुन् ।<ref>[http://news.outlookindia.com/item.aspx?658835 Chidambaram, Wife Own Assets Worth Over Rs 20 Crore] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130130232003/http://news.outlookindia.com/item.aspx?658835 |date=2013-01-30 }}. news.outlookindia.com (23 April 2009).</ref> उनले आफ्नो विद्यालय शिक्षा मद्रास क्रिष्चियन कलेज उच्च माध्यमिक विद्यायमा गरेका थिए । उनले एक वर्षिय पूर्व विश्वविद्यालय पाठ्यक्रम लोयोला कलेज चेन्नईबाट गरेका थिए । चेन्नईको प्रेसिडेन्सि कलेजबाट विज्ञानको तथ्यांकशास्त्रमा स्नातक पूरा गरी मद्रास ल कलेज (हाल डा. आमबेडकर सरकारी ल कलेज)बाट कानुनशास्त्रमा स्नातक पूरा गरेका थिए र व्यवस्थापनमा स्नातकोत्तर सन् १९६८ मा [[हार्भर्ड विजनेस स्कुल]]बाट पूरा गरेका थिए । उनले चेन्नईको लोयोला कलेजबाट समेत स्नातकोत्तर सम्पन्न गरेका थिए ।<ref>[http://www.alumni.hbs.edu/bulletin/2005/december/newsmakers.html Meg Berté (MBA '00) – December 2005 – Alumni Bulletin – Harvard Business School].</ref>  यस समयमा उनको राजनीति तर्फको झुकाव बाँया तर्फ रह्यो र सन् १९६९ मा उनले एन. राम (पछि द हिन्दुका सम्पादक) र महिलाहरूको कार्यकर्ता मिथिला शिभरमसँग मिलि एक पत्रिका रयाडिकल रिभ्यु को शुरूवात गरेका थिए ।<ref>{{Cite news|first=Namita|last=Kohli|title=With fire in her belly|date=11 October 2013|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/with-fire-in-her-belly/article5221963.ece|accessdate=11 March 2014}}</ref> चिदाम्बरमका दुई भाइ र एक बहिनी छन् ।<ref name="bio">[http://www.elections.in/political-leaders/p-chidambaram.html P Chidambaram Biography – About family, political life, awards won, history].</ref>  उनको बुबाको व्यापार गतिविधीहरूमा [[भारत]]मा वस्त्र, व्यापार र वृक्षारोपण समेटिएको थियो । उनले भने आफ्नो कानुनको अभ्यासलाई ध्यान दिए र आफ्नो परिवारको व्यवसायबाट टाढा रहे । ==परिवार तथा पारिवारिक जीवन== चिदाम्बरम सम्पन्न परिवारबाट आएका थिए । उनको आमा लक्ष्मि अचि चट्टिनाडको धनी व्यापारी तथा बैङ्कर राजा सर अन्नामलाई चेट्टायरका छोरी हुन् उनले तलिम नाडुका ९० गाँउहरूको जग्गाको स्वामित्व रहेको छ भने उनलाई राजाको शिर्षक बिट्रिसहरूले प्रदान गरेका थिए । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:भारतीय हिन्दुहरू]] cmdbdw20cno9wn1leawzkay5vu2odv4 0 92081 1392355 1308809 2026-10-07T06:18:34Z Janak Bhatta 10885 ठुटो लेख 1392355 wikitext text/x-wiki {{Infobox cricketer | name = केदार जाधव | image = | fullname = केदार महादेव जाधव | birth_date = {{Birth date and age|1985|3|26|df=yes}} | birth_place = [[पुणे]], [[महाराष्ट्र]], भारत | batting = दायाँ हातले | bowling = दायाँ हातले | role = ब्याट्सम्यान, विकेटकीपर | international = true | country = भारत | testcap = | testdebutagainst = | testdebutdate = | testdebutyear = | lasttestagainst = | lasttestdate = | lasttestyear = | odicap = २०५ | odidebutagainst = श्रीलङ्का | odidebutdate = १६ नोभेम्बर | odidebutyear = २०१४ | lastodiagainst = इङ्ल्यान्ड | lastodidate = २२ जनवरी | lastodiyear = २०१७ | odishirt = ८१ | T20Icap = ५१ | T20Idebutdate = १७ जुलाई | T20Idebutyear = २०१५ | T20Idebutagainst = जिम्बाब्वे | lastT20Idate = २२ जुन | lastT20Iyear = २०१६ | lastT20Iagainst = जिम्बाब्वे | club1 = [[महाराष्ट्र]] | year1 = २००७–वर्तमान | club2 = [[दिल्ली क्यापिटल्स|दिल्ली डेयरडेविल्स]] | year2 = २०१० | clubnumber2 = ९ | club3 = [[कोच्ची टस्कर्स केरल]] | year3 = २०११ | clubnumber3 = ४५ | club4 = [[दिल्ली क्यापिटल्स|दिल्ली डेयरडेविल्स]] | year4 = २०१३–२०१५ | clubnumber4 = १८ | club5 = [[रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्गलोर|रोयल चैलेन्जर्स बेङ्गलोर]] | year5 = २०१६-वर्तमान | clubnumber5 = ९९ | columns = 4 | column1 = [[एकदिवसीय अंतर्राष्ट्रीय|वनडे]] | matches1 = १४ | runs1 = ३७८ | bat avg1 = ५४.०० | 100s/50s1 = २/१ | top score1 = १२० | deliveries1 = १६२ | wickets1 = ६ | bowl avg1 = २३.५० | fivefor1 = ० | tenfor1 = n/a | best bowling1 = ३/२९ | catches/stumpings1 = ७/- | column2 = [[ट्वान्टी२०|टी२०]] | matches2 = ५ | runs2 = ९१ | bat avg2 = २२.७५ | 100s/50s2 = -/१ | top score2 = ५८ | deliveries2 = - | wickets2 = - | bowl avg2 = - | fivefor2 = ० | tenfor2 = ० | best bowling2 = - | catches/stumpings2 = १/– | column3 = [[लिस्ट ए क्रिकेट|लिस्ट ए]] | matches3 = ९१ | runs3 = ३,२८३ | bat avg3 = ४९ | 100s/50s3 = ७/२० | top score3 = १४१ | top score4 = ६३* | deliveries3 = १८० | wickets3 = ७ | bowl avg3 = २२.१४ | fivefor3 = ० | tenfor3 = n/a | best bowling3 = ३/२९ | catches/stumpings3 = ४०/– | column4 = [[ट्वान्टी|टी२०]] | matches4 = ८४ | runs4 = १,३२५ | bat avg4 = २४.५३ | 100s/50s4 = ०/७ | deliveries4 = ६० | wickets4 = ४ | bowl avg4 = २२.०० | fivefor4 = ० | tenfor4 = n/a | best bowling4 = २/२३ | catches/stumpings4 = ३०/४ | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/player/290716.html Cricinfo | date = २३ मार्च | year = २०१७ }} '''केदार जाधव''' ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] : Kedar Jadhav) जसको जन्म २६ मार्च १९८५ मा [[पुणे]] ,[[महाराष्ट्र]] मा भएको थियो । उनी एक [[भारत राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|भारतीय क्रिकेट टिम]]को खेलाडी हुन् । <ref>[http://www.cricinfo.com/ci/content/player/27225.html Kedar Jadhav on cricinfo] अभिगमन तिथि :२ मई २०१६ </ref><ref>[http://www.cricketarchive.com/Archive/Players/150/150824/150824.html Jadhav's profile on cricketArchives] अभिगमन तिथि :२ मई २०१६ </ref> '''केदार जाधव''' घरेलु क्रिकेटको तौरमा [[महाराष्ट्र क्रिकेट टिम]]को लागि खेल्छन् । <ref>[http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/player/290716.html Indian Player Kedar Jadhav] अभिगमन तिथि :२ मई २०१६ </ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय क्रिकेट खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८५ मा जन्म]] jvnjarb0dtqn1abjp07zh96hfubc7wk 0 96943 1392349 1392283 2026-10-06T16:44:44Z Ramesh Deuba 37151 सुधार गरियो 1392349 wikitext text/x-wiki {{Infobox building |name= गर्भा दरबार |image= Garba_Darwar.jpg |caption= गर्भा दरबारको दृश्य |map_type= नेपाल |latitude= |longitude= |iso_region= |location_town= [[चुरे गाउँपालिका]] |location_country= नेपाल |architect= |client= खड्कशमशेर राणा |engineer= |construction_start_date= |completion_date= |date_demolished= |cost= अज्ञात |structural_system= |style= |size= १० रोपनी }} '''गर्भा दरबार''' [[नेपाल]]को [[राणा|राणाकालीन दरबार]] हो । यो तल्लो [[बोगटान राज्य|बोगटान]] अन्तर्गत [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायतकाल]]को निगाली गाउँ पञ्चायत वार्ड नम्बर ८ त्यस पछि [[कैलाली जिल्ला|कैलाली]] जिल्ला साविक [[खैराला]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]] वार्ड नम्बर ३ र वर्तमान [[चुरे गाउँपालिका]] वार्ड नं ४ मा रहेको छ ।<ref name="tht01">{{Cite web| last = Sureis| title = Garva Durbar awaiting conservation| work = The Himalayan Times| access-date = 2021-02-12| date = 2019-12-10| url = https://thehimalayantimes.com/nepal/garva-durbar-awaiting-conservation}}</ref>गर्भा दरबारको निर्माण खड्कशमशेर राणाले गरेका हुन् ।<ref name="गर्भा दरबार">{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/01/532681 |title=८३ झ्याल र ५३ ढोका भएको राणाकालीन गर्भा दरबार जीर्ण |accessdate=2018-02-11}}</ref> यो दरबार वि.स. १९८४ मा निर्माण भएको मानिन्छ ।<ref>{{Cite web |url=http://www.radiounity.com.np/archives/13495 |title=८३ झ्याल र ५३ ढोका भएको राणाकालीन गर्भा दरबार जीर्णवस्थामा |date=2017-01-23 |language=नेपाली |accessdate=2018-02-11 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> कैलाली जिल्लाको सदरमुकाम [[धनगढी उपमहानगरपालिका|धनगढी]] देखि ४५ किलोमिटरको दुरीमा गर्भा दरबार रहेको छ । तत्कालीन अवस्थामा तराईमा औंलो सरोटो लाग्ने गर्दथ्यो । औलों सरोटोबाट बाँच्न र शुद्द सफा हावापानी भएको सुरक्षाको दृष्ट्रिकोणले उपयुक्त स्थान पहिचानगरी आफूबस्नकोलागि राणा शासकले यो दरवार निर्माण गराएका थिए । यस्तै प्रकृतिको एक अर्को राणाको दरवार [[चौमाला]] गाउँमा निर्माण भएको थियो । चौमालामा निर्माण भएको दरवार भत्कीएर त्यसको नाम निसाना हराई सकेको छ, भने गर्भादरवारको यो जीर्ण भवन जिवतै छ । चुरे पहाडको उत्तरपट्टी गर्भा भन्ने गाउँमा दरवार निर्माण भएको हुँदा यसलाई गर्भादरवार भनिन्छ । यो स्थान कैलाली जिल्ला गौरीगंगा नगरपालीकाको चौमाला बजारबाट उत्तरतर्फ ६ घण्टा पैदल यात्राको दुरीमा पर्दछ ।<ref name="kantipur01">{{Cite web| title = संरक्षणको पर्खाइमा गर्भा दरबार, सडक सञ्जालमा जोडियो| access-date = 2021-02-13| url = https://ekantipur.com/pradesh-7/2020/01/02/157793909384398980.html}}</ref> यस दरवारमा चौमालाका ईटा, तराईभावरका सालका काठ र टिनको छाना प्रयोग गरिएको छ । तत्कालीन जन्ताहरूबाट यी समग्री तराईबाट बोकाएर राणाले यो तीन तले दरवार निर्माण गराएका थिए । यस दरबारको इतिहासबारे पहिलोपटक र अहिलेसम्म पनि स्थानीय पत्रकार शिवराज योगीले लेख्दै आएका छन् ।<ref name="ns01">{{Cite web| title = चुरे क्षेत्रको राणाकालीन गर्भा दरबार जीर्ण बन्दै| work = Nepal Samaya| access-date = 2021-02-13| url = https://www.nepalsamaya.com/detail/20873| archive-url = https://web.archive.org/web/20231113084938/https://nepalsamaya.com/detail/20873| archive-date = 2023-11-13}}</ref> == इतिहास == दरबार निर्माणका क्रममा हाल दरबार रहेको करिब १० रोपनी जग्गामा घर निर्माण गरी बसोबास गर्दै आएका चन्द परिवारका घरहरू हटाउन लगाई राणाले त्यहाँ दरबार निर्माण गर्न आदेश दिएका थिए।<ref>{{cite book |title=Periodic District Development Plan |date=2015 |publisher=District Development Committee Kailali |page=4,25}}</ref> चन्दहरूलाई उक्त स्थानबाट हटाएर दरबार निर्माण गर्न थालिएपछि प्रारम्भिक दिनहरूमा निर्माण कार्य अघि बढ्दै गयो। स्थानीय मान्यताअनुसार, मोहन्याल देवताको छल दिने बाघले राति निर्माण भइसकेको दरबारको केही भाग भत्काउने गर्न थाल्यो। यस विषयमा देवतासँग सोधपुछ गर्दा, चन्दहरूलाई मन दुखाएर उक्त स्थानबाट हटाइएको र ती चन्दहरू मोहन्याल देवतासँग सम्बन्धित रहेको हुँदा मोहन्यालको बाघले दरबार भत्काउने गरेको भन्ने मान्यता रहेको बताइयो। त्यसपछि चन्दहरूलाई खुसी पार्न लिउडेशैनसहित केही जग्गा उपलब्ध गराई उनीहरूलाई अर्को स्थानमा बसोबास गर्न लगाइएको स्थानीय कथन छ। त्यसपछि कोटको निर्माण सम्पन्न भएको बताइन्छ। कोट निर्माण सम्पन्न भएपछि त्यसको परिसरभित्र डुडु प्रवेश गरी आतंक मच्चाउन थालेको स्थानीय मान्यता छ। डुडु स्थानीय भाषामा बेडेमानको सर्प तथा डोटेली भाषामा डुडु भनिने सर्पलाई जनाउने शब्द हो। उक्त सर्पलाई कोटभित्रबाट हटाउने प्रयास गरिए पनि हटाउन नसकिएको बताइन्छ। यस कारण कोट निर्माण सम्पन्न भए पनि त्यहाँ पूजा–आजाका साथै नियमित बसोबास हुन नसकेको स्थानीय कथन छ। यसपछि राणाले निर्माण गराएको उक्त दरबारमा राणाहरूको स्थायी बसोबास भएन। राणाहरूको सवारी भएका समयमा उनीहरू दरबारमा नभई आसपासका गाउँमा बास बस्ने गरेको बताइन्छ। पछि मानिसहरूको नियमित बसोबास नहुँदा दरबार जीर्ण हुँदै गएको र अन्ततः बाँझो अवस्थामा परिणत भएको स्थानीय मान्यता रहेको छ। == दरबार वरपरका देवीदेवता र स्थानीय मान्यता == गर्भा दरबारको आँगनमा मोहन्याल देवताको स्थापना गरिएको छ। कार्तिक शुक्ल दशमीका दिन यहाँ मोहन्यालको जात्रा आयोजना हुने गर्दछ। उक्त जात्रामा मोहन्यालका वीरहरू वेताल, गडाल, भैरव र मसानी देवताका धामीहरू नाच्ने परम्परा रहेको बताइन्छ। उपमन्यु गोत्रीय विनाडी ब्राह्मणले मोहन्याल र केदारको वैदिक विधि तथा विधानअनुसार पूजा गराउने गर्दछन्। डिले औजीका सन्तानले केदार र मोहन्यालको दमाहा बजाउने परम्परा रहेको छ। मोहन्याल देवताका पहिलेका धामीहरूमा भँराणी डुगरी तथा फुर्सिला बोहराहरू रहेको उल्लेख पाइन्छ। वेतालका धामी साउन (साउद) थिए भन्ने स्थानीय मान्यता छ। बोहराहरूले मोहन्यालको भँराण त्यहीँ छोडेर गएपछि पछिका दिनमा मोहन्यालको भँराण चन्दको घरमा राखिएको बताइन्छ। गौतम गोत्रीय तथा चन्द्रवंशी चन्दहरूले यस स्थानका मोहन्यालबाट ठकुरीलाई प्रदान गरिने टीका, माला तथा सम्मान ग्रहण गर्ने परम्परा रहेको छ। यहाँका चन्दहरूको कुलदेवता केदार ([[शिव]]) मानिन्छ। गर्भा दरबारदेखि केही पर केदारको मन्दिर रहेको छ। केदारको जात्रामा चन्द परिवारका महारानीहरू सहभागी नहुने परम्परा रहेको बताइन्छ। केदारसँग जेठी बौरानीको दोष रहेको स्थानीय मान्यता छ। जेठी बौरानीले बैतडीबाट ल्याएको कालिका देवताको मूर्ति गडसेरा देउवानको खतेडामा रहेको बताइन्छ। खतेडामा उनको दरबार (कोट) को भग्नावशेष अझै देख्न सकिने स्थानीय दाबी छ। देउवाहरूसँग भानादेव तथा झापरदेवका वंशजको मारकाट भएपछि कालिका त्यही खतेडा क्षेत्रमा रहन गएको भन्ने स्थानीय किंवदन्ती छ। देउवाहरूले खतेडाबाट कालिकालाई काटमार गरी लखेटेपछि उक्त स्थानमा [[कालिका (स्पष्टता)|कालिका]]को दशैँ पूजा तथा राँगाको बलि दिने परम्परा देउवाहरूबाट सुरु भएको भन्ने मान्यता छ। खतेडापछि प्रतिहार चन्दहरू गर्भा दरबार निर्माण भएको क्षेत्रमा आई घर बनाएर बसोबास गरेको बताइन्छ। गर्भा दरबार तथा यससँग सम्बन्धित स्थानको इतिहासबारे चर्चा गर्दा त्यहाँका चन्दहरूको इतिहास तथा स्थानीय परम्परालाई समेत उल्लेख गर्नुपर्ने हुन्छ। == दरबारसँग सम्बन्धित चन्द == सिंहासनको मसुरखेत हुँदै माल–पहाडतर्फ गाई–भैँसी ल्याउँदा वा लैजाँदा कलेल (कोलाल)ले त्यहाँको डाँडामा स्थापित [[कार्तिकेय (मोहन्याल)]] देवतालाई दूध चढाएर औपचारिक रूपमा त्यहाँको गौडो (मूलबाटो) खोल्नुपर्ने परम्परा रहेको बताइन्छ। त्यसपछि मात्र अन्य व्यक्तिहरूले माल–पहाडतर्फ गाई तथा भैँसी ल्याउन–लैजान पाउने अधिकार प्राप्त गर्ने मान्यता छ। [[कत्युरी राज्य|कत्युरी]] पाल राजाको आदेशअनुसार अगाडि लाग्ने तथा युद्ध वा काटमारका क्रममा अगाडि सर्ने जिम्मेवारी कलेलले पाएजस्तै गर्भागौडो (मूलबाटो) सञ्चालन गर्ने अधिकार [[चन्द]]हरूले पाएको स्थानीय परम्परा रहेको छ। गर्भागौडो खोल्दा त्यहाँ स्थापित मोहन्याल देवतालाई दूध चढाएर औपचारिक रूपमा गौडो खोल्ने अधिकार चन्दहरूको हुने र उनीहरूले उक्त स्थानको जिम्मेवारी सम्हाल्नुपर्ने मान्यता रहेको छ। यो जिम्मेवारी डोटी [[कत्युरी राज्य|कत्युरी]] पाल राज्यकालमा चन्दहरूलाई प्रदान गरिएको स्थानीय कथन छ। यसै कारण गर्भागौडो तथा कैलाली जिल्लाको चौमालादेखि दक्षिणतर्फको प्रतिहार तप्पा चन्दहरूको भूमि तथा अधिकार क्षेत्रअन्तर्गत रहेको मान्यता छ। राणा शासनकालमा चन्दहरूको चौधराई वर्तमान चौमाला, भोजपुर, रामपुर, उर्मा, उर्मी, धुरचन्नालगायत १४ गाउँ क्षेत्रमा रहेको बताइन्छ। उक्त क्षेत्रमा चौधराई गर्ने व्यक्ति बाला चन्द थिए। बाला चन्द डोटीको [[बोगटान राज्य|बोगटान]] क्षेत्रका चन्दहरूको जेठो शाखाका थिए। == बाला चन्दपछिका शाखा तथा सन्तान == बाला चन्दपछिका शाखा तथा सन्तानसम्बन्धी स्थानीय वंशावलीमा निम्न विवरण उल्लेख गरिएको छ: * विजयचन्दका दुई पुत्र थिए: ** जेठा — बालाचन्द ** कान्छा — केशरसिंह चन्द * जेठा बालाचन्द निःसन्तान रहे भने कान्छा केशरसिंह चन्दका एक पुत्र अजयचन्द थिए। * अजयचन्दका दुई पुत्र थिए: ** जेठा — सूर्यभान चन्द ** कान्छा — लालबहादुर चन्द * सूर्यभान चन्दका एक पुत्र ओमबहादुर चन्द थिए। * ओमबहादुर चन्दका तीन पुत्र थिए: ** जेठा — कलम चन्द ** माइला — टोपबहादुर चन्द ** कान्छा — रामबहादुर चन्द * लालबहादुर चन्दका चार पुत्र थिए: ** जेठा — सुरतबहादुर चन्द ** माइला — भक्तबहादुर चन्द ** साइँला — मिनबहादुर चन्द ** कान्छा — लोकबहादुर चन्द * सुरतबहादुर चन्दका एक पुत्र रामबहादुर चन्द थिए। * भक्तबहादुर चन्दका तीन पुत्र थिए: ** जेठा — डम्मरबहादुर चन्द ** माइला — भूवन चन्द ** कान्छा — इन्द्रबहादुर चन्द * मिनबहादुर चन्दका तीन पुत्र थिए: ** जेठा — नरेश चन्द ** माइला — बमबहादुर चन्द ** कान्छा — बसन्त चन्द * लोकबहादुर चन्दका चार पुत्र थिए: ** जेठा — अमर चन्द ** माइला — भीमबहादुर चन्द ** साइँला — प्रेमबहादुर चन्द ** कान्छा — खगेन्द्र चन्द == चन्दहरूको अधिकार र वंशावलीसम्बन्धी स्थानीय परम्परा == स्थानीय वंशावलीअनुसार बैतडीको स्वाराड क्षेत्रबाट भानादेव पूर्वतर्फ आएका थिए। भानादेवका झापरदेव भए र झापरदेवका वंशजहरू डोटी जिल्लाको बोगटान क्षेत्रमा फैलिएको बताइन्छ। बैतडीबाट भाइ–भाइबीच मनमुटाव भएपछि पूर्वतर्फ आउँदा उनीहरूले उपमन्यु गोत्रका विनाडी ब्राह्मण, बोहरा, साउद, ओखेडा लोहार, औजी–ढोली, कालिका देवी तथा केदार देवतालाई समेत साथमा ल्याएको स्थानीय वंशावलीमा उल्लेख छ। डोटीको [[पाल (थर)|पाल]] राज्यमा राजाको अंगरक्षकका रूपमा प्रतिहार पदमा नियुक्त भएपछि भानादेव र झापरदेवका वंशजलाई प्रतिहार भनिन थालेको स्थानीय मान्यता छ। प्रतिहार पदमा नियुक्त भएपछि उनीहरूले दरबारभित्रका विषय बाहिर जानकारी गराउने तथा बाहिरका विषय [[कत्युरी राज्य|कत्युरी]] वंशजका पाल राजासमक्ष जाहेर गर्ने जिम्मेवारी सम्हाल्ने गरेको बताइन्छ। वि.सं. १४२० को दशकमा डोटी पाल राज्यमा सेना प्रमुख (देवान) को जिम्मेवारी पाएका देउवाहरू र राजाका अंगरक्षकका रूपमा रहेका भानादेव तथा झापरदेवका वंशज प्रतिहारहरूबीच विवाद भएको स्थानीय कथन छ। यही विवादका क्रममा मानव बलिसँग सम्बन्धित विषयलाई लिएर देउवाहरूले उनीहरूमाथि आक्रमण गरेको किंवदन्ती पाइन्छ। मानव बलिसम्बन्धी स्थानीय किंवदन्तीअनुसार भानादेव तथा झापरदेवका वंशजहरूले दशैँमा राँगाको बलि नदिई खतेडा नामक स्थानको कोटमा मानव बलि दिने गर्दथे। त्यहाँ विशेष रमाइलो हुने भएकाले टाढा–टाढाबाट मानिसहरू दशैँमा रमिता हेर्न आउने गरेको कथन छ। एकपटक भण्डारी विधवा ब्राह्मणी (बामनी)को एक मात्र नाति रहेको र ती बालकको बलि दिने पालो आएको कारण उनी दुःखी थिइन्। [[देउवा]]हरूले यस्तो अन्याय हुन नदिने भन्दै ती बालकलाई भेटेर नडराई आफूहरूले भनेअनुसार गर्न र आफूहरूले बचाउने आश्वासन दिएको स्थानीय किंवदन्ती छ। बालकले त्यसैअनुसार गरेपछि दशैँका दिन बालकको बलि दिन पूजा गरिरहेका ब्राह्मण तथा राजवंशसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूमाथि देउवाहरूले आक्रमण गरी हत्या गरेको भन्ने कथन पाइन्छ। यस घटनापछि वि.सं. १४२० देखि १४४० को अवधिमा दुवै पक्षबीच वंश विनाश हुने स्तरको युद्ध चलेको स्थानीय इतिहासमा उल्लेख गरिएको छ। यस संघर्षका कारण पाल राज्य आन्तरिक द्वन्द्वमा फसेर कमजोर भएको र देउवाहरू भानादेवका वंशजभन्दा शक्तिशाली हुँदै गएपछि उनीहरूको विनाश गर्न थालेको भन्ने स्थानीय मान्यता छ। भानादेवका वंशजकी गर्भवती रानी भागेर आई गर्भको रानीभूईकुँडामा राजीको भैँसीगोठमा लुकेर बसेको र त्यहीँ उनको गर्भबाट राजकुमार जन्मिएको किंवदन्ती छ। बाबुको हत्यापछि गर्भवती रानीबाट जन्मिएका राजकुमारको बसोबास भएको कारण उक्त स्थानको नाम ‘गर्भ’ रहन गएको र पछि त्यसको अपभ्रंश भएर ‘गर्भा’ नाम प्रचलित भएको भन्ने स्थानीय कथन छ। ती राजकुमार २२ हारी पाताडामा भोजन गर्ने गर्दथे भन्ने कथन छ। यसको जानकारी राईभाटमार्फत पाएपछि देउवाहरू उनलाई खोज्दै हत्या गर्न आएको स्थानीय किंवदन्ती पाइन्छ। राजीहरूले ती राजकुमारलाई बचाउन उनीहरू प्रतिहार नभई आफ्ना ‘रिथी’ (मालिक) भएको बताएपछि पछिल्ला दिनमा उनीहरूले ‘रिथी’ लेख्ने गरेको भनाइ छ। ‘रिथी’ उल्लेख भएका केही महत्वपूर्ण अभिलेखहरू अझै डोटीको [[बोगटान राज्य|बोगटान]] क्षेत्रमा भेटिने स्थानीय दाबी छ। हाल उनीहरूका शाखा–सन्तानहरूले बैतडीका आफ्ना दाजुभाइसरह चन्द थर लेख्ने गरेको बताइन्छ। समान जातीय समूहका फरक गोत्रका [[क्षत्रिय/राजपूत/ठाकुर/ठकुरी]] समुदायका बम, [[मल्ल]], [[देउवा]], [[शाही]], [[बोगटी]], सिंह तथा हमाल परिवारसँग वैवाहिक सम्बन्ध कायम गर्ने परम्परा रहेको उल्लेख छ। स्थानीय स्तरमा उनीहरूलाई [[क्षत्रिय/राजपूत/ठाकुर/ठकुरी]] चन्द भनेर चिनिने र ‘चन्द राजा’ तथा ‘चन्दजी’ भनेर सम्बोधन गर्ने गरेको बताइन्छ। गर्भा दरबार रहेको क्षेत्रमा चन्दहरूको जेठो शाखाका सन्तानहरू दरबार निर्माण गराउने राणाबाट पीडित भए पनि उनीहरूको राणाजीसँग निकट सम्बन्ध रहेको स्थानीय कथन छ। यही सम्बन्धका कारण प्रतिहार तप्पाको जिम्मेवारी उनीहरूले गर्भा दरबारसँग सम्बन्धित राणाबाट प्राप्त गरेको बताइन्छ। ==राणा शासकको डोटीगौणा जाने मूलबाटो == राणा शासकहरु चौमाला दरवार, गर्भा दरवार, बर्छैनको चिउरी, मान्नाकापडीको भट्टेबाटा, गडसेराको उदैनी, तलेको जल्पूहुँदै मान्छेहरूबाट तापदानमा बोकीएर डोटी गौणामा जाने आउने गर्दथे । राणाको सवारी हुँदा त्यस भेगका नागरिकहरूले खसी, बोका, दही, दुध, खाना, माना सहित राणाले ईच्यायको र भारी बोक्ने कार्यको बन्दोवस्ती गर्नुपर्ने हुन्थ्यो == दरवारको संरचना== गर्भा दरबारमा ८३ वटा झ्याल र ५३ ढोका रहेका छन् । दस रोपनीको क्षेत्रफलमा फैलिएको यो तीनतले दरबार तीन खण्डमा विभाजित छ । यो दरबारको मुनि एक तला र माथि तीन तला रहेको छ । सुरक्षाको दृष्टिकोणले एक तला मुनी बनाइएको हो ।<ref>{{Cite web |url=http://archive.annapurnapost.com/News.aspx/story/47018?_REQUEST=News.aspx/story/47018 |title=विकासको पर्दा नउघ्रिएको खैराला गाउँ |last=Author |accessdate=2018-02-11 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [https://www.onlinekhabar.com/2017/01/532681 ८३ झ्याल र ५३ ढोका भएको राणाकालीन गर्भा दरबार जीर्ण- अनलाइनखबर] * [https://www.youtube.com/watch?v=PTu5xYVn-NU -जिर्ण बनेको कैलालीको गर्भा दरवार उचित संरक्षणको पर्खाइमा-NEWS 24] * [http://www.radiounity.com.np/archives/13495 रेडियो युनिटी]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} k23276onuj5rzlotp77q1gy7em45vzl 0 135538 1392364 1389277 2026-10-07T10:00:29Z Janak Bhatta 10885 ठुटो लेख 1392364 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = मोदी खोला जलविद्युत केन्द्र | name_official = मोदी खोला जलविद्युत केन्द्र | location_map = नेपाल | location_map_size = | location_map_caption = | location_map_alt = | coordinates = {{coord|28.2199|N|83.6991|E|type:landmark}} | country = नेपाल | location = | purpose = P | dam_crosses = | dam_type = G | dam_length = <!--{{Convert|110|m|ft|abbr=on}}--> | construction_began = | opening = | status = o | owner = | plant_name = मोदी खोला जलविद्युत केन्द्र | plant coordinates = {{coord|28.2199|N|83.6991|E|type:landmark}} | plant_operator = | plant_type = R | plant_commission = २०५९-०४-३१ | plant_decommission = | plant_hydraulic_head = | plant_turbines = २ | plant_capacity = १४.८ MW | plant_annual_gen = | extra = }} '''[[मोदी खोला जलविद्युत केन्द्र]]''' पर्वत जिल्लामा अवस्थित रहेको छ। मोदी नदीको प्रवाहबाट १४.८ मेगावाट विद्युत् उत्पादन हुने गरेको छ । <ref>{{Cite web |title=Operating Projects :: Hydro (Above 1MW) |url=http://www.doed.gov.np/license/54 |access-date=2023-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201110160653/http://www.doed.gov.np/license/54 |archive-date=2020-11-10 }}</ref> वार्षिक रुपमा ९२.५ GWh ऊर्जा उत्पादन हुने गरेको छ। सन् २००० मा सञ्चालनमा आएको यो विद्युत् केन्द्र [[नेपाल विद्युत प्राधिकरण|नेपाल विद्युत प्राधिकरणको]] स्वामित्वमा रहेको छ । <ref name="rev2020">{{Cite web |date=2016-07-19 |title=Nepal flooding damages 14.8-MW Modikhola small hydro project |url=https://www.hydroreview.com/2016/07/19/nepal-flooding-damages-14-8-mw-modikhola-small-hydro-project/ |access-date=2020-08-04 |website=Hydro Review }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:नेपालका बाँधहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जलविद्युत केन्द्रहरू]] amnblshocdfey1rb9jppmoj0l1kx89a 0 138268 1392366 1206861 2026-10-07T10:05:11Z Janak Bhatta 10885 ठुटो लेख 1392366 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian cricketer}} {{use Indian English|date=January 2020}} {{Use dmy dates|date=January 2020}} {{Infobox cricketer | name = रुबेन लेप्चा | image = | fullname = | birth_date = {{birth date and age|1988|1|2|df=yes}} | birth_place = [[नामची]], सिक्किम | death_date = | death_place = | batting = | bowling = | role = | club1 = | year1 = | clubnumber1 = | club2 = | year2 = | clubnumber2 = | date = 11 January 2020 | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1209127.html Cricinfo }} '''रुबेन लेप्चा''' (जन्म २ जनवरी १९८८) एक भारतीय क्रिकेट खेलाडी हुन्।<ref name="Bio">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/1209127.html |title=Ruben Lepcha |accessdate=11 January 2020 |work=ESPN Cricinfo}}</ref>उनले ११ जनवरी २०२० मा सिक्किमको लागि २०१९-२० रणजी ट्रफीमा आफ्नो प्रथम श्रेणी डेब्यू गरे।<ref name="FC">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1203530.html |title=Plate Group, Ranji Trophy at Chandigarh, Jan 11-14 2020 |accessdate=11 January 2020 |work=ESPN Cricinfo}}</ref> ==सन्दर्भ == {{reflist}} ==बाह्य लिङ्कहरू== * {{cricinfo|id=1209127}} {{ठुटो}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Lepcha, Ruben}} 5z99qravmlg6vqz6sbziru08fcd4cw3 0 141303 1392347 1389326 2026-10-06T12:33:46Z Tausheef Hassan 81298 1392347 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific-prefix = महामहिम, सम्माननीय | name = मोहम्मद साहाबुद्दिन | native_name = {{nobold|মোহাম্মদ সাহাবুদ্দিন}} | native_name_lang = | caption = सन् २०२३ मा साहाबुद्दिन | order = २२औँ | office = बङ्गलादेशको राष्ट्रपति | primeminister = [[शेख हसिना]]<br/>[[मुहम्मद युनुस]] {{small|(कामचलाउ)}} | term_start = २४ अप्रिल २०२३ | term_end = 24 July 2026 | predecessor = [[अब्दुल हमिद]] | office1 = | termstart1 = | termend1 = | successor1 = | birth_name = मोहम्मद साहाबुद्दिन | birth_place = [[पाबना जिल्ला|पाबना]], पूर्वी बङ्गाल, [[पूर्वी पाकिस्तान]] | nationality = बङ्गलादेशी | party = [[बङ्गलादेश अवामी लिग]]<ref>{{cite news| url= https://www.wionews.com/south-asia/mohammad-shahabuddin-chuppu-poised-to-become-the-next-president-of-bangladesh-561180 | title=Mohammad Shahabuddin poised to become the next president of Bangladesh |publisher=WION|date=12 February 2023}}</ref> | spouse = {{marriage|[[रेबेका सुल्ताना]]|1982}} | children = अरशाद अदनान | nickname = चुप्पु<ref>{{Cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/4/24/shahabuddin-chuppu-takes-oath-as-bangladeshs-22nd-president|title=Shahabuddin Chuppu takes oath as Bangladesh's 22nd president|website=Al Jazeera English|date=24 April 2023}}</ref> | alma_mater = {{ubl| * [[सरकारी एडवार्ड कलेज, पाबना]] * [[राजशाही विश्वविद्यालय]] (विज्ञान स्नातकोत्तर) * सहिद अमिनुद्दिन कानुन कलेज (कानुन स्नातक) }} | residence = [[बङ्गभवन]], [[ढाका]], बङ्गलादेश <!--Mukti Bahini service-->| serviceyears = सन् १९७१ | branch = [[File:Flag of the Mukti Bahini-DeFacto.svg|25px]] [[मुक्तिवाहिनी]]<br />&nbsp;∟ मुजिबवाहिनी | battles = [[बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता युद्ध]] | president1 = | image = Mohammed_Shahabuddin_Chuppu_at_the_inauguration_of_President_of_the_Republic_of_Türkiye_Recep_Tayyip_Erdoğan.jpg | birth_date = {{birth date and age|1949|12|10|df=y}} }} '''मोहम्मद साहाबुद्दिन''' ({{भाषा-बङ्गाली|মোহাম্মদ সাহাবুদ্দিন}}, जन्म: १० डिसेम्बर १९४९) '''चुप्पु''' ({{भाषा-बङ्गाली|চুপ্পু}}) नामले पनि परिचित, [[बङ्गलादेश]]का २२औँ र वर्तमान राष्ट्रपति, न्यायविद्, निजामती कर्मचारी र [[राजनीतिज्ञ]] हुन्।<ref name=bio>{{Cite web |title=রাষ্ট্রপতির কার্যালয় |url=https://bangabhaban.portal.gov.bd/site/biography/98df052f-9432-4c43-acb2-9bc91b9f0e90/%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%8D%E0%A6%AF |access-date=2023-05-05 |website=bangabhaban.portal.gov.bd |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240925110207/https://bangabhaban.portal.gov.bd/site/biography/98df052f-9432-4c43-acb2-9bc91b9f0e90/%E0%A6%9C%E0%A7%80%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%96%E0%A7%8D%E0%A6%AF |archive-date=2024-09-25 }}</ref><ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=মো. সাহাবুদ্দিন রাষ্ট্রপতি নির্বাচিত: ইসি |युआरएल=https://www.banglatribune.com/national/785403/%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A7%9F |वेबसाइट=বাংলা ট্রিবিউন |पहुँच-मिति=१६ फेब्रुअरी २०२३ |भाषा=बङ्गाली |अभिलेखमिति=६ अप्रिल २०२३ |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20230406123203/https://www.banglatribune.com/national/785403/%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%AC%E0%A7%81%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%A8-%E0%A6%9A%E0%A7%81%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%E0%A6%BE-%E0%A6%AA%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%BE%E0%A7%9F }}</ref> उनी सन् २०२३ को राष्ट्रपतीय चुनावमा सत्तारुढ [[अवामी लिग]]को मनोनयनमा निर्विरोध निर्वाचित भएका थिए। साहाबुद्दिनले सन् २०११ देखि २०१६ सम्म जिल्ला न्यायाधीश र भ्रष्टाचार विरोधी आयोगका आयुक्तको रूपमा काम गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|अन्तिम=হোসেন|प्रथम=কাজী মোবারক|भाषा=बङ्गाली|शीर्षक=আওয়ামী লীগের প্রার্থী সাহাবুদ্দিন চুপ্‌পু, তিনিই হচ্ছেন রাষ্ট্রপতি|युआरएल=https://bangla.bdnews24.com/bangladesh/4kznnrsz8y|पहुँचमिति=2023-02-12|वेबसाइट=bdnews24.com|अभिलेखमिति=२०२३-०२-१२|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20230212070037/https://bangla.bdnews24.com/bangladesh/4kznnrsz8y}}</ref><ref>{{Cite news |date=12 February 2023 |title=AL nominates Shahabuddin Chuppu for country's next President |url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/politics/al-nominates-shahabuddin-chuppu-next-president-583850 |access-date=2023-02-12 |work=The Business Standard |language=en}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == साहाबुद्दिनको जन्म सन् १९४९ डिसेम्बर १० का दिन [[पूर्वी पाकिस्तान]]को (हाल [[बङ्गलादेश]]) पबना सदर उपजिल्लाको शिवरामपुर गाउँमा भएको थियो। उनका बुबाको नाम सर्फुद्दिन अन्सारी र आमाको नाम खयरुन्नेसा थियो।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=बङ्गाली|शीर्षक=এক নজরে সাহাবুদ্দিন চুপ্পু|युआरएल=https://www.dailyjanakantha.com/national/news/677891|पहुँचमिति=१२ फेब्रुअरी २०२३|वेबसाइट=দৈনিক জনকণ্ঠ}}</ref> उनले सन् १९६६ मा पबना राधानगर मजुमदार एकेडेमी स्कुल एन्ड कलेजबाट प्रवेशिका परीक्षा, सन् १९६८ मा पबना एडवर्ड कलेजबाट एचएससी, सन् १९७१ मा बिएससी उतिर्ण गरेका थिए।<ref name=":0">{{वेब स्रोत|शीर्षक=আমার স্মৃতিতে রাধানগর মজুমদার একাডেমী পাবনা|युआरएल=https://newspabna.com/%e0%a6%86%e0%a6%ae%e0%a6%be%e0%a6%b0-%e0%a6%b8%e0%a7%8d%e0%a6%ae%e0%a7%83%e0%a6%a4%e0%a6%bf%e0%a6%a4%e0%a7%87-%e0%a6%b0%e0%a6%be%e0%a6%a7%e0%a6%be%e0%a6%a8%e0%a6%97%e0%a6%b0-%e0%a6%ae%e0%a6%9c/|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20200607052744/https://newspabna.com/%E0%A6%86%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%B0%E0%A6%BE%E0%A6%A7%E0%A6%BE%E0%A6%A8%E0%A6%97%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%9C/|अभिलेखमिति=२०२०-०६-०७|पहुँचमिति=2020-06-07}}</ref><ref name=":1">{{वेब स्रोत|शीर्षक=আরএম একাডেমির ১১৯ বছর পূর্তিতে স্মৃতিচারণ|युआरएल=https://www.dailyjanakantha.com/details/article/343612/%E0%A6%86%E0%A6%B0%E0%A6%8F%E0%A6%AE-%E0%A6%8F%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%A1%E0%A7%87%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A7%A7%E0%A7%A7%E0%A7%AF-%E0%A6%AC%E0%A6%9B%E0%A6%B0-%E0%A6%AA%E0%A7%82%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A7%87-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%A3/|पहुँचमिति=2020-06-07|वेबसाइट=দৈনিক জনকন্ঠ}}</ref> उनले सन् १९७४ मा राजशाही विश्वविद्यालयबाट मनोविज्ञानमा एमएससी गरेका थिए। उनले सन् १९७५ मा अमिनुद्दिन कानुन कलेजबाट कानुन स्नातकोत्तर प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=আওয়ামী লীগের মনোনীত রাষ্ট্রপতি সাহবুদ্দিন আহমেদ কে? |युआरएल=https://www.bbc.com/bengali/articles/c16nx40wn93o |वेबसाइट=[[बिबिसी बाङ्ला]] |पहुँचमिति=१२ फेब्रुअरी २०२३ |भाषा=बङ्गाली |मिति=१२ फेब्रुअरी २०२३}}</ref> == स्वतन्त्रता युद्धमा भूमिका == == राजनीतिक कार्यकाल == == राष्ट्रपतित्व == === राष्ट्रपति पद === [[File:গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশের মহামান্য রাষ্ট্রপতির কার্যভার গ্রহণ সংক্রান্ত গেজেট ২০১৮.pdf|thumb|मन्त्रिपरिषद् विभागद्वारा प्रकाशित राजपत्र]] सन् २०२३ फेब्रुअरी १३ का दिन साहाबुद्दिन बङ्गलादेशको [[बङ्गलादेशका राष्ट्रपतिहरूको सूची|२२औँ राष्ट्रपति]]को रूपमा निर्विरोध निर्वाचित भएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=সংবাদ বিজ্ঞপ্তি|युआरएल=http://www.ecs.gov.bd/files/1010TiaK4Nk5oYCjP9V4zOfr94rAeE0giSQHRhXq.pdf|पहुँचमिति=१३ फेब्रुअरी २०२३|वेबसाइट=www.ecs.gov.bd |प्रकाशक=बङ्गलादेश निर्वाचन आयोग}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=মো. সাহাবুদ্দিন রাষ্ট্রপতি নির্বাচিত|युआरएल=https://www.prothomalo.com/politics/s0zcmun4r6|पहुँचमिति=१३ फेब्रुअरी २०२३|वेबसाइट=প্রথম আলো}}</ref> त्यसको अघिल्लो दिन अर्थात् १२ फेब्रुअरी मा [[बङ्गलादेश अवामी लिग]]को उम्मेदवारको रूपमा राष्ट्रपति पदका लागि उनको नाममा दुई नामाङ्कन पत्र दायर गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=রাষ্ট্রপতি পদে মনোনয়ন জমা দিয়ে যা বললেন সাহাবুদ্দিন চুপ্পু|युआरएल=https://www.jugantor.com/national/644387/রাষ্ট্রপতি-পদে-মনোনয়ন-জমা-দিয়ে-যা-বললেন-সাহাবুদ্দিন-চুপ্পু|पहुँचमिति=१३ फेब्रुअरी २०२३|वेबसाइट=দৈনিক যুগান্তর}}</ref> मुख्य निर्वाचन आयुक्त काजी हबिबुल अवालले १३ फेब्रुअरीमा मोहम्मद साहाबुद्दिनलाई औपचारिक रूपमा राष्ट्रपतिको रूपमा घोषणा गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=২২তম রাষ্ট্রপতি নির্বাচিত হলেন মোহাম্মদ সাহাবুদ্দিন|युआरएल=https://www.dailyjanakantha.com/national/news/677992|पहुँचमिति=१३ फेब्रुअरी २०२३|वेबसाइट=দৈনিক জনকণ্ঠ}}</ref> २४ अप्रिल २०२३ मा बङ्गलादेशको जातीय संसदका सभामुख शिरीन शर्मिन चौधुरीले उनलाई बङ्गलादेशको राष्ट्रपतिको रूपमा बिहान ११ बजे [[बङ्गभवन]]मा पद तथा गोपनीयताको शपथ गराएकी थिइन्। सोही दिन, राष्ट्रपतिद्वारा पदभार ग्रहण गर्ने सम्बन्धमा मन्त्रिपरिषद् महाशाखाद्वारा आधिकारिक राजपत्रलाई प्रकाशन गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|अन्तिम=প্রতিবেদক|प्रथम=কূটনৈতিক|भाषा=बङ्गाली|शीर्षक=রাষ্ট্রপতি মো. সাহাবুদ্দিনকে অভিনন্দন জানিয়ে বার্তা চীনা প্রেসিডেন্টের|युआरएल=https://www.prothomalo.com/bangladesh/31jj2bkg51|पहुँचमिति=2023-04-24|वेबसाइट=প্রথম আলো}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बङ्गलादेशका राष्ट्रपतिहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेश अवामी लिगका राजनीतिज्ञहरू]] imrueulej1whmsa3ibgxnubmxtwlrkp 0 141799 1392363 1257855 2026-10-07T09:34:32Z Janak Bhatta 10885 ठुटो लेख 1392363 wikitext text/x-wiki '''वेडेल सागर''' दक्षिणी महासागरको एक भाग हो र यसमा वेडेल गियर छ । यसको भूमि सीमा कोट्स ल्याण्ड र अन्टार्कटिक प्रायद्वीपको तटबाट बनेको खाडीले परिभाषित गरेको छ । सबैभन्दा पूर्वी बिन्दु केप नर्वेजिया हो जुन राजकुमारी मार्था कोस्ट, क्वीन मौड ल्याण्डमा छ । केप नर्वेजियाको पूर्वमा राजा हाकोन सातौं सागर छ । समुद्रको दक्षिणी भागको धेरै भाग स्थायी, विशाल आइस शेल्फ क्षेत्र, फिलचनर-रोन आइस शेल्फले ढाकिएको छ । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} 005rsjf3mhuzxyptjy01aewoglqkgkj 0 142133 1392353 1385044 2026-10-07T05:03:10Z Ramesh Deuba 37151 /* थप अध्ययन */ 1392353 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = चन्द वंश | common_name = चन्द वंश | native_name = ''कुर्माञ्चल'' | image_coat = | status = [[सार्वभौम राज्य]] | status_text = | government_type = [[राजतन्त्र]] | leader1 = सोमचन्द (पौराणिक) | leader2 = गरुड ज्ञानचन्द | leader3 = कीर्तिचन्द | leader4 = बालो कल्याणचन्द | leader5 = बाजबहादुर चन्द | leader6 = महेन्द्रचन्द | year_leader1 = ७०० ईस्वी – ७२१ ईस्वी (पौराणिक){{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}} | year_leader2 = १३७४–१४१९ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}} | year_leader3 = १४८८–१५०३ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}} | year_leader4 = १५६०–१५६८ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}} | year_leader5 = १६३८–१६७८ ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}} | year_leader6 = १७८८–१७९० ईस्वी{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}} | title_leader = राजा | event_start = | year_start = ११औँ शताब्दी | event_end = | date_end = | year_end = १७९० ईस्वी | event1 = | date_event1 = | event2 = | date_event2 = | event3 = | date_event3 = | p1 = खासहरू | p2 = कुनिन्द राज्य | p3 = कत्युरी राज्य | s1 = खास मल्ल राज्य | s2 = नेपाल अधिराज्य | s3 = | s4 = | flag_s1 = | coat_alt = | image_map = | image_map_caption = | capital = [[बैजनाथ, उत्तराखण्ड|बैजनाथ]] (६००–१२००)<br>[[चम्पावत]] (१२००–१५६३)<br>[[अल्मोडा]] (१५६३–१७९१) | national_anthem = | common_languages = [[कुमाउनी भाषा|कुमाउनी]], [[संस्कृत]] | religion = [[हिन्दू धर्म]] | demonym = | legislature = | today = [[भारत]]<br />[[नेपाल]] | area_km2 = | area_rank = | GDP_PPP = | GDP_PPP_year = | HDI = | HDI_year = }} [[कत्युरी राज्य]]को पतन पछि '''चन्द राज्य''' [[भारत]]को वर्तमान [[उत्तराखण्ड|उत्तराखण्ड राज्य]]को कुमाऊँ क्षेत्रमा शासन गर्ने एक राज्य थियो। कहिलेकाहीँ तिनीहरूको शासन वर्तमान [[नेपाल]]को पश्चिमी भागसम्म पनि फैलिएको थियो। सोमचन्दले वर्तमान [[चम्पावत जिल्ला|चम्पावत]]को राजबुंगामा आफ्नो राजधानी स्थापना गरी राजवंशको स्थापना गरे।<ref name="NT_1991">{{Cite book|last=Tyagi|first=Nutan|year=1991|title=Hill Resorts of U.P. Himalaya|publisher=Indus|page=63|isbn=9788185182629|url=https://books.google.com/books?id=fcrieQdY3Y0C&dq=Chand+dynasty+rajput&pg=PA63}}</ref> चन्द वंशको परम्परागत वंशावली सूचीले उनीहरूका संस्थापकको स्वर्गारोहण सातौँ शताब्दीको सुरुमा भएको उल्लेख गरेको छ, तर ऐतिहासिक प्रमाणहरूले चन्द शासन ११औँ शताब्दीको सुरुमा मात्र सुरु भएको देखाउँछ। सन् १७९० मा नेपालका [[बहादुर शाह]]ले यस क्षेत्रमा आक्रमण गरेपछि अन्तिम राजा महेन्द्र चन्द भाग्न बाध्य भए।<ref>{{cite journal |last=Acharya |first=Baburam |year=1976 |title=King Prithvi Narayan Shah |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_08.pdf |journal=Regmi Research Series |pages=225 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219164736/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_08.pdf |archive-date=2024-12-19 |access-date=2024-12-18 }}</ref> [[File:Fort and the capital city of Kali Kumaon, Champawat, 1815.jpg|right|250px|thumb|काली कुमाऊँको दुर्ग तथा राजधानी [[चम्पावत]], सन् १८१५।]] चन्द वंश भारतको वर्तमान [[उत्तराखण्ड]] राज्यको [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाऊँ]] क्षेत्रमा शासन गर्ने एक राजवंश थियो, जसले [[कत्युरी राज्य]]को पतनपछि त्यहाँ आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गरेको थियो।<ref name="NT_1991"/> विभिन्न समयमा यस वंशको शासन वर्तमान [[नेपाल]]को पश्चिमी भूभागसम्म पनि विस्तार भएको थियो।<ref>{{cite journal |last=Acharya |first=Baburam |title=King Prithvi Narayan Shah |year=1976 |journal=Regmi Research Series |pages=225 |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_08.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219164736/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/regmi/pdf/Regmi_08.pdf |archive-date=2024-12-19 |access-date=2024-12-18 }}</ref> सोमचन्दले चन्द वंशको स्थापना गरेका थिए। उनले आफ्नो राजधानी वर्तमान [[चम्पावत]]स्थित राजबुङ्गामा स्थापना गरेका थिए।<ref name="NT_1991">{{Cite book|last=Tyagi |first=Nutan |year=1991 |title=Hill Resorts of U.P. Himalaya |publisher=Indus |page=63 |isbn=9788185182629 |url=https://books.google.com/books?id=fcrieQdY3Y0C&dq=Chand+dynasty+rajput&pg=PA63}}</ref> चन्द वंशका परम्परागत वंशावलीहरूमा यसको संस्थापकको राज्यारोहण सातौँ शताब्दीमै भएको उल्लेख पाइन्छ। तथापि, ऐतिहासिक प्रमाणहरूले चन्द शासनको वास्तविक प्रारम्भ ११औँ शताब्दीको सुरुतिर भएको देखाउँछन्।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|pp=88-90}} == इतिहास == === उत्पत्ति === चन्द वंशका विभिन्न परम्परागत वंशावलीहरू (''वंशावली'') उपलब्ध छन्, तर ती पूर्ण रूपमा विश्वसनीय मानिँदैनन्, किनकि ती उन्नाइसौँ शताब्दीको मध्यतिर सङ्कलन गरिएका थिए।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|pp=88, 90}} यस्ता परम्परागत वंशावली तथा इतिहासग्रन्थहरूका अनुसार सोमचन्द (वा सोम चन्द) ले सातौँ शताब्दीमा चन्द वंशको स्थापना गरेका थिए। यसै आधारमा सन् १८४९ मा प्रकाशित ब्रिटिश शासनकालीन एक प्रतिवेदनले चन्द शासनको प्रारम्भ सन् ६८५ ईस्वी (वि.सं. ७४२) मा भएको उल्लेख गरेको थियो। तर इतिहासकारहरूले यस मितिलाई स्वीकार गरेका छैनन्, किनकि यो कुमाऊँ क्षेत्रमा दशौँ शताब्दीको तेस्रो चौथाइसम्म शासन गरेको प्रमाणित [[कत्युरी राज्य]]को कालक्रमसँग मेल खाँदैन।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|p=88}} उदाहरणका लागि, पाण्डुकेश्वरको ताम्रपत्र अभिलेखले नवौँ शताब्दीमा कत्युरी राजा ललितसूरदेव कुमाऊँका शासक रहेको पुष्टि गर्दछ। उक्त अभिलेखमा उनलाई ''परमभट्टारक महाराजाधिराज परमेश्वर'' जस्ता सार्वभौम उपाधिहरूले सम्बोधन गरिएको छ। यसले उनका उत्तराधिकारीहरूले दशौँ शताब्दीसम्म पनि उक्त क्षेत्रमा शासन जारी राखेको प्रमाण समेत प्रस्तुत गर्दछ।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|p=89}} तेह्रौँ शताब्दीको पहिलो चौथाइसम्म आइपुग्दा चन्द राजाहरू कुमाऊँमा सामन्त शासकका रूपमा शासन गरिरहेको देखिन्छ। उदाहरणका लागि, वर्तमान नेपालको क्षेत्रबाट आएका विजेता क्राचल्लदेवको सन् १२२३ ईस्वीको [[बालेश्वर मन्दिर]] अभिलेखमा उनका दश जना मन्त्री तथा सामन्तहरूको नाम उल्लेख गरिएको छ। तीमध्ये तीन जनाको नाम—चन्द्रदेव, विनयचन्द र विद्याचन्द—चन्द वंशसँग सम्बन्धित हुन सक्ने सङ्केत गर्दछ। प्रमुख तीन वंशावलीहरूमा चन्द वंशका आठौँ राजाका रूपमा उल्लिखित विना चन्द सम्भवतः अभिलेखमा उल्लेखित विनयचन्द नै थिए।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|p=90}} परम्पराअनुसार सोमचन्द [[झुसी]]बाट कुमाऊँ आएका आप्रवासी थिए। उनी कन्नौजका राजाका नातेदार तथा अन्तिम कत्युरी राजा ब्रह्मदेवका समकालीन मानिन्छन्।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|p=89}} यस आधारमा इतिहासकार कृष्णपाल सिंहले सोमचन्द सन् १०१८–१०१९ ईस्वीमा भएको [[भारतमा गजनवी आक्रमण|गजनवीहरूको कन्नौजमाथिको आक्रमण]]बाट उत्पन्न राजनीतिक अस्थिरताका कारण कुमाऊँ पुगेको हुनसक्ने अनुमान गरेका छन्। त्यसैले उनले चन्द शासनको प्रारम्भ सन् १०१९–१०२१ ईस्वीको बीचमा भएको निष्कर्ष प्रस्तुत गरेका छन्। यो मिति कत्युरी वंशको कालक्रमसँग पनि मेल खान्छ र सन् १२२३ ईस्वीमा चन्द वंशका आठौँ राजा विना (विनय) चन्दको उल्लेख पाइने तथ्यसँग समेत अनुरूप देखिन्छ।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|pp=89-90}} === प्रारम्भिक शासन === सोमचन्दले आफ्नो राज्यलाई ''कुर्माञ्चल'' नामले नै चिनाउन जारी राखे र काली कुमाऊँस्थित [[चम्पावत]]लाई राजधानी बनाए। [[काली नदी]]को निकटताका कारण यस क्षेत्रलाई काली कुमाऊँ भनिन्थ्यो। एघारौँ तथा बाह्रौँ शताब्दीका दौरान यस पूर्व राजधानीमा निर्माण गरिएका धेरै मन्दिरहरू आज पनि विद्यमान छन्। तीमध्ये [[बालेश्वर मन्दिर]] र नागनाथ मन्दिर विशेष रूपमा उल्लेखनीय छन्।{{sfn|Handa|2002}}{{page needed|date=February 2024}} पछि राजा कल्याणचन्दले सन् १५६३ मा राजधानीलाई [[अल्मोडा]] सारेर त्यहाँ ‘आलम नगर’ नामक नगरको स्थापना गरे। यस नगरलाई ‘राजापुर’ पनि भनिन्थ्यो।<ref>[http://210.212.78.56/almora/English/indexcity.html?history.html History of Almora city] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090425091847/http://210.212.78.56/almora/English/indexcity.html?history.html |date=25 April 2009 }}{{unreliable source inline|date=March 2026}}</ref><ref name=Champa>[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019WDZ000004471U00000000 Champawat] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120209012129/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019WDZ000004471U00000000 |date=9 February 2012 }} British Library.</ref> यो नाम त्यस समयका अनेक ताम्रपत्र अभिलेखहरूमा उत्कीर्ण भएको पाइन्छ र स्थानीय रूपमा आज पनि प्रयोगमा रहेको छ।<ref>[http://almora.nic.in/kumaun.htm Kumaon] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513183439/http://almora.nic.in/kumaun.htm |date=13 May 2008 }} Official website of [[Almora district]].</ref> सन् १५८१ मा राजा कल्याणचन्दका पुत्र तथा चन्द वंशीय शासक रुद्रचन्द (१५६५–१५९७) ले रैका राजा हरिमल्ललाई पराजित गरी सिरा क्षेत्र आफ्नो अधीनमा लिए। त्यसपछि उनले पहिलोपटक [[गढ़वाल राज्य]]माथि आक्रमण गरे, तर तत्कालीन गढ़वाल नरेश दुलाराम शाहद्वारा उक्त आक्रमण विफल पारियो।{{cn|date=March 2026}} उनका त्यसपछिका आक्रमणहरू पनि सफल हुन सकेनन्। रुद्रचन्द [[अकबर]]का समकालीन थिए। उनले सन् १५८७ मा आफ्नो निष्ठा प्रकट गर्न [[लाहोर]]मा अकबरलाई भेट गरेका थिए। [[अकबरनामा]]मा उनलाई “भारतका प्रमुख भूमिपतिहरूमध्ये एक” भनेर वर्णन गरिएको छ। उक्त ग्रन्थमा अकबरको दरबारमा उपस्थित हुन प्रारम्भमा उनले देखाएको हिच्किचाहटको पनि उल्लेख गरिएको छ। अन्ततः [[राजा टोडर मल]]ले आफ्ना पुत्र कल्याणदासलाई उनको विश्वास जित्न पठाएपछि मात्र रुद्रचन्द अकबरसँग भेट गर्न सहमत भएका थिए। त्यसपछि दुवैबीच एक समझदारी कायम भएको थियो।<ref>[http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00701023%26ct%3D195%26rqs%3D410 Rudra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209041217/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile=00701023&ct=195&rqs=410 |date=9 February 2012 }} [[Akbarnama]] of Abu Fazl, Volume 3, chpt. 196.p807.</ref> अकबरकालमै रचित [[आइन-ए-अकबरी]]मा पनि कुमाऊँ सरकार (प्रशासनिक एकाइ) को उल्लेख गरिएको छ। उक्त विवरणअनुसार कुमाऊँमा २१ वटा महाल (त्यतिबेलाको प्रशासनिक तथा राजस्व एकाइ) रहेका थिए र त्यहाँबाट उठाइने राजस्वको विवरण पनि अभिलेखित गरिएको छ।<ref>[http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D00702052%26ct%3D191 Sarkár of Kumáon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120209041143/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile=00702052&ct=191 |date=9 February 2012 }} [[Ain-e-Akbari]] Vol II, pp. 289.</ref> सन् १५९७ मा रुद्रचन्दको निधनपछि उनका पुत्र लक्ष्मीचन्दले पनि गढ़वालमाथि आक्रमण गर्ने नीति जारी राखे। तथापि, उनी पनि गढ़वाललाई आफ्नो अधीनमा ल्याउन सफल भएनन्। लक्ष्मीचन्दले सन् १६०२ मा [[बागेश्वर]]स्थित प्रसिद्ध [[बागनाथ मन्दिर]]को निर्माण गराएका थिए।{{Citation needed|date=July 2011}} === उत्कर्षकाल === चन्द वंशका सबैभन्दा शक्तिशाली शासकमध्ये एक [[बाजबहादुर चन्द]] (१६३८–१६७८) थिए। उनले दिल्लीमा [[शाहजहाँ]]सँग भेट गरेका थिए र सन् १६५५ मा गढ़वालका राजा पृथ्वी शाहविरुद्ध सञ्चालन गरिएको सैन्य अभियानमा मुगल सम्राटसँग सहकार्य गरेका थिए। यस अभियानपछि उनले [[तराई]] क्षेत्र तथा [[देहरादून]]माथि नियन्त्रण स्थापित गरे, जसका कारण उक्त भूभाग गढ़वाल राज्यबाट अलग भयो। बाजबहादुरले आफ्नो राज्यको पूर्वी सीमा [[कर्णाली नदी]]सम्म विस्तार गरेका थिए। सन् १६७२ मा बाजबहादुरले जनकर (Poll Tax) लगाउन थाले, जसबाट संकलित राजस्व दिल्लीमा करस्वरूप पठाइन्थ्यो। उनले [[भीमताल]] नजिकको घोराखालमा [[गोलु देवता]]को मन्दिर पनि निर्माण गराए। यो मन्दिर उनका सेनापति गोलुका सम्मानमा निर्माण गरिएको मानिन्छ, जो युद्धमा वीरगति प्राप्त गरेका थिए।<ref name="Chand">[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_330.gif History of Nainital District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191129044749/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_330.gif |date=2019-11-29 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 18, p. 324-325.</ref><ref>[http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html Chitai Temple] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413011854/http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html |date=13 April 2009 }}</ref> यसका अतिरिक्त उनले भीमतालस्थित [[भीमेश्वर महादेव मन्दिर]]को पनि निर्माण गराएका थिए।<ref>[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO000000883U00007000 Bhimtal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080618174145/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019PHO000000883U00007000 |date=18 June 2008 }} British Library.</ref> सत्रौँ शताब्दीको उत्तरार्धतिर चन्द शासकहरूले पुनः गढ़वाल राज्यमाथि आक्रमण गरे। सन् १६८८ मा उद्योत चन्दले गढ़वाल तथा डोटीमाथिको विजयको स्मरणमा अल्मोडामा त्रिपुर सुन्दरी, उद्योत चन्देश्वर तथा पर्वतेश्वरलगायतका मन्दिरहरू निर्माण गराए। पछि पर्वतेश्वर मन्दिरको नाम दुई पटक परिवर्तन हुँदै हालको [[नन्दा देवी मन्दिर]]का रूपमा परिचित भएको हो।<ref name=Temple>[http://www.uttaranchal.org.uk/almoratemples.php Almora Temples] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304225503/http://www.uttaranchal.org.uk/almoratemples.php |date=4 March 2016 }} [www.uttaranchal.org](http://www.uttaranchal.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420155620/http://uttaranchal.org/ |date=2023-04-20 }}).</ref> पछि जगत चन्द (१७०८–१७२०) ले गढ़वालका राजालाई पराजित गरी उनलाई [[श्रीनगर, उत्तराखण्ड|श्रीनगर]]बाट हटाएका थिए। त्यसपछि गढ़वाल राज्यको शासन एक ब्राह्मणलाई सुम्पिएको उल्लेख पाइन्छ।<ref>[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_171.gif History of Garhwal District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210418001031/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V12_171.gif |date=2021-04-18 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 12, p. 165-166.</ref> यद्यपि, गढ़वालका पछिल्ला राजा प्रदीप शाह (१७१७–१७७२) ले पुनः गढ़वालमाथि आफ्नो नियन्त्रण स्थापित गर्न सफल भए। उनले सन् १७५७ सम्म दून क्षेत्र आफ्नो अधीनमा राखे। त्यसपछि [[रोहिल्ला]] नेता [[नजीब-उद-दौला]]ले उक्त क्षेत्रमा आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गरे, तर उनलाई चाँडै प्रदीप शाहले त्यहाँबाट हटाए। चन्द शासकहरूले [[अस्कोट]]का [[राजवार]]हरूलाई पनि पराजित गरेका थिए। तथापि, उनीहरूलाई वार्षिक कर तिर्ने सर्तमा आफ्नो भूभागमा शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो।<ref>[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V06_020.gif Askot] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724095658/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V06_020.gif |date=2024-07-24 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 6, p. 14.</ref> [[अल्मोडा]]बाट करिब ३० किलोमिटर टाढा अवस्थित [[बिन्सर]] चन्द राजाहरूको ग्रीष्मकालीन विश्रामस्थलका रूपमा प्रसिद्ध थियो।<ref>[http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html Almora] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090413011854/http://210.212.78.56/almora/English/indexvisitor.html |date=13 April 2009 }} [[Almora]] city official website.</ref> पछिल्ला वर्षहरूमा जगत चन्दका उत्तराधिकारी देवी चन्द (१७२०–१७२६) ले [[रोहिलखण्ड]]का [[रोहिल्ला]]हरूसँग भएका युद्धहरूमा भाग लिएका थिए। यद्यपि, उनी अन्ततः ब्रिटिश सेनाद्वारा पराजित भएका थिए।<ref name=Chand /> === पतन === सन् १७४४ मा रोहिल्ला नेता [[अली मोहम्मद खान]]ले चन्द राज्यमाथि आक्रमण गर्न सेना पठाए। उनको सेना वर्तमान नैनीताल जिल्लाको भीमताल हुँदै [[अल्मोडा]]सम्म पुग्यो। तत्कालीन चन्द शासक कल्याणचन्दको नेतृत्वमा रहेको सेनाले प्रभावकारी प्रतिरोध गर्न नसकेकाले अल्मोडा रोहिल्लाहरूको नियन्त्रणमा पुग्यो। यद्यपि, उनीहरू त्यहाँ केवल सात महिनासम्म मात्र टिक्न सके। अन्ततः तीन लाख रुपैयाँ बुझाएपछि तथा क्षेत्रको दुर्गम भौगोलिक अवस्थाका कारण रोहिल्लाहरू त्यहाँबाट फिर्ता हुन बाध्य भए। तर यो शान्ति धेरै समय टिकेन। केवल तीन महिनापछि आफ्नै सेनापतिहरूप्रति असन्तुष्ट अली मोहम्मद खानले पुनः आक्रमण गरे। यसपटक भने उनलाई पहाडी क्षेत्रको प्रवेशद्वार बाराखेरीमै रोकियो र पराजित गरियो। त्यसपछि उनले कुमाऊँ राज्यमाथि पुनः आक्रमण गर्ने प्रयास गरेनन्। दिल्लीका मुस्लिम शासकहरूले पनि यस क्षेत्रमा अर्को कुनै सैन्य अभियान सञ्चालन गरेनन्। फलस्वरूप, यो कुमाऊँमाथि मुस्लिम शासकद्वारा गरिएको पहिलो तथा अन्तिम आक्रमण मानिन्छ। पछि दुवै पक्षबीच सम्बन्ध सुधार भयो। सन् १७६१ मा भएको [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]]मा दीपचन्दको नेतृत्वमा पहाडी सैनिकहरूले रोहिल्ला सेनासँग मिलेर युद्ध लडेका थिए।<ref name=Chand /> सन् १७६० मा दीपचन्दले पुरानो पर्वतेश्वर मन्दिरको नाम परिवर्तन गरी ‘दीपचन्देश्वर मन्दिर’ राखेका थिए।<ref name=Temple /> ब्रिटिश शासनकालमा कुमाऊँका तत्कालीन आयुक्त जर्ज विलियम ट्रेलले चन्द राजाहरूको ‘मल्ल महल’ (माथिल्लो दरबार) बाट नन्दा देवीको मूर्ति निकालेर उद्योत चन्देश्वर मन्दिरमा स्थापना गराएका थिए। हाल उक्त स्थानमा जिल्ला प्रशासन कार्यालय (कलेक्टरेट) अवस्थित छ। समयसँगै उक्त मन्दिर ‘[[नन्दा देवी मन्दिर]]’का नामले प्रसिद्ध भयो। चन्द शासकहरूको ‘तल्ला महल’ (तल्लो दरबार) मा हाल जिल्ला अस्पताल सञ्चालन भइरहेको छ।<ref>[http://210.212.78.56/almora/English/29worship.html#Nanda Devi Temple Nanda Devi Temple] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080625030520/http://210.212.78.56/almora/English/29worship.html#Nanda |date=25 June 2008 }} website of Almora city.</ref> आन्तरिक कलहका कारण आगामी करिब तीस वर्षमा चन्द राजाहरूले मैदान क्षेत्रका अधिकांश भूभाग गुमाए र अन्ततः [[भावर]] क्षेत्रमात्र आफ्नो नियन्त्रणमा राख्न सके। सन् १७९० को प्रारम्भमा [[गोर्खा राज्य|गोर्खा]] सेनाले कुमाऊँका पहाडी क्षेत्रमा आक्रमण गर्‍यो। उनीहरू [[काली नदी]] पार गर्दै गंगोली क्षेत्रमार्फत अल्मोडातर्फ अघि बढे। चन्द राजाको नाममात्रको नेतृत्वमा रहेको चन्द शक्ति भावरतर्फ धकेलियो र अन्ततः कुमाऊँबाट पूर्ण रूपमा विस्थापित भयो। सन् १८०१ मा [[अवधका नवाब]]ले [[रोहिलखण्ड]]का अन्य भूभागसँगै [[तराई]] तथा [[काशीपुर]] क्षेत्र [[बेलायत]]लाई हस्तान्तरण गरे। नेपालको शासन कुमाऊँ क्षेत्रमा करिब चौबीस वर्षसम्म कायम रह्यो।<ref>[http://www.uttaranchal.org.uk/coinhistory.php Cruel Gurkha Regime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170907185020/http://www.uttaranchal.org.uk/coinhistory.php |date=7 September 2017 }} [www.uttaranchal.org](http://www.uttaranchal.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230420155620/http://uttaranchal.org/ |date=2023-04-20 }}).</ref> सन् १८०० पछि गोर्खा शासकहरूले तराईस्थित ब्रिटिश भूभागमा बारम्बार हस्तक्षेप गर्न थालेपछि स्थिति तनावपूर्ण बन्न पुग्यो। त्यसपछि [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|भारतका गभर्नर-जनरल]] [[फ्रान्सिस रडन-हेस्टिङ्स, पहिलो मार्क्वेस अफ हेस्टिङ्स|लर्ड मोइरा]]ले डिसेम्बर १८१४ मा अल्मोडामाथि सैन्य अभियान सञ्चालन गर्ने निर्णय गरे, जसबाट [[अङ्ग्रेज-नेपाल युद्ध]]को सुरुआत भयो।<ref name=Champa /> युद्धपछि अल्मोडा नजिक रहेको पुरानो लालमण्डी किल्ला (हालको छाउनी क्षेत्र) को नाम परिवर्तन गरी ‘फोर्ट मोइरा’ राखियो।<ref>[http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019WDZ000004473U00000000 Almora] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120209012135/http://www.collectbritain.co.uk/personalisation/object.cfm?uid=019WDZ000004473U00000000 |date=9 February 2012 }} British Library.</ref> अन्तिम चन्द राजाका मन्त्री हरक देव जोशीले ब्रिटिश पक्षको समर्थन गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://kashipur.in/content/ancestors|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090416052727/http://kashipur.in/content/ancestors|url-status=dead|title=Chand Rajas in Kashipur|archivedate=16 April 2009}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416052727/http://kashipur.in/content/ancestors |date=16 April 2009 }}</ref> सन् १८१५ को फेब्रुअरीमा ४,५०० सैनिकको ब्रिटिश सेना [[काशीपुर]]बाट प्रस्थान गर्‍यो। मार्च महिनामा उनीहरूले [[पीलीभीत]]बाट काली नदी पार गर्दै [[चम्पावत]]माथि नियन्त्रण स्थापित गरे। त्यसको दुई महिनाभित्रै कर्नेल निकोल्सको नेतृत्वमा रहेको शक्तिशाली ब्रिटिश सेनाले २६ अप्रिल १८१५ मा अल्मोडा कब्जा गर्‍यो।<ref>[https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_253.gif History of Almora District] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240724142456/https://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V05_253.gif |date=2024-07-24 }} [[The Imperial Gazetteer of India]] 1909, v. 5, p. 245-246.</ref> उही दिन युद्धविराम घोषणा गरियो र ४ मार्च १८१६ मा [[सुगौली सन्धि]] अनुमोदन भएपछि कुमाऊँ तथा गढ़वाल औपचारिक रूपमा [[ब्रिटिश राज]]को अधीनमा समावेश भए। == उपाधिहरू == चन्द वंशका राजकुमारहरूले ''महाराजकुमार'', ''कुँवर'' अथवा ''गुसाईं'' उपाधि प्रयोग गर्दथे। ''महाराजकुमार'' नामको प्रारम्भमा प्रयोग गरिन्थ्यो भने ''कुँवर'' वा ''गुसाईं'' नामको अन्त्यमा जोडिन्थ्यो। [[डोटी]]का राजकुमारहरूले ''रैङ्का'' (Rainka) उपाधि धारण गर्दथे। [[कत्युरी वंश|कत्युरी]] तथा चन्द शासकहरूले ''रजबार'' (Rajwar) उपाधि पनि प्रयोग गरेका थिए। चन्द शासकहरूलाई कतिपय परम्परागत स्रोतहरूमा ''६ पल्ल्या रजबार'' भनेर समेत उल्लेख गरिएको पाइन्छ। यस पदावलीले छ धागोको जनै धारण गर्ने उच्च कुलीन रजबारलाई जनाउने विश्वास गरिन्छ, जुन हिन्दू परम्परामा जनैका धागाहरूको उच्चतम सङ्ख्यासँग सम्बन्धित मानिन्छ। चन्द राजाहरूले ''श्री राजा'', ''श्री राजाधिराज'', ''राजाधिराज महाराज'' तथा कहिलेकाहीँ ''महाराजाधिराज श्री राजा'' जस्ता शाही उपाधिहरू प्रयोग गर्दथे। उनीहरूको नामको अन्त्यमा प्रायः ''देव'' (Deo) जोडिने चलन थियो। यो ''देव'' उपाधि [[कत्युरी वंश|कत्युरी]] शासकहरूले पनि प्रयोग गर्ने गर्दथे।<ref>{{Cite book |last=Pandey |first=Pawan |title=A Concise History of Uttarakhand |publisher=Aflatoon Publishing |year=2022 |isbn=978-81-955862-0-2 |edition=2nd |location=Dehradun |pages=109}}</ref> == शासकहरूको सूची == [[बद्री दत्त पाण्डे]]ले आफ्नो पुस्तक ''कुमाऊँ का इतिहास''मा चन्द वंशका शासकहरूको सूची निम्नानुसार प्रस्तुत गरेका छन्।{{sfn|Pandey|1993|pp=197–332}} पाण्डेले पण्डित रुद्रदत्त पन्तको मतलाई आधार मान्दै सोमचन्दको राज्यारोहण सन् ७०० ईस्वी (वि.सं. ७५७) मा भएको उल्लेख गरेका छन्। तथापि, यो मिति [[कत्युरी वंश]]को स्वीकृत कालक्रमसँग मेल खाँदैन। साथै उपलब्ध ऐतिहासिक प्रमाणहरूले सोमचन्दको शासनकाल निकै पछिबाट, सम्भवतः सन् १०१९–१०२१ ईस्वीको बीचमा प्रारम्भ भएको सङ्केत गर्दछन्।{{sfn|Krishna Pal Singh|1973|pp=88–90}} {| class="sortable wikitable" |- ! शासक ! शासनकाल ! टिप्पणी |- | सोमचन्द | ७००–७२१ | |- | आत्मचन्द | ७२१–७४० | |- | पूर्णचन्द | ७४०–७५८ | |- | इन्द्रचन्द | ७५८–७७८ | रेशम उद्योग (सिल्क कारखाना) स्थापना गरे। |- | संसारचन्द | ७७८–८१३ | |- | सुधाचन्द | ८१३–८३३ | |- | हमीरचन्द | ८३३–८५६ | |- | वीणाचन्द | ८५६–८६९ | खास राजाहरूसँग पराजित भए। |- | वीरचन्द | १०६५–१०८० | |- | रूपचन्द | १०८०–१०९३ | |- | लक्ष्मीचन्द | १०९३–१११३ | |- | धर्मचन्द | १११३–११२१ | |- | कर्मचन्द | ११२१–११४० | |- | बल्लालचन्द | ११४०–११४९ | |- | नामीचन्द | ११४९–११७० | |- | नरचन्द | ११७०–११७७ | |- | नानकीचन्द | ११७७–११९५ | |- | रामचन्द | ११९५–१२०५ | |- | भीष्मचन्द | १२०५–१२२६ | |- | मेघचन्द | १२२६–१२३३ | |- | ध्यानचन्द | १२३३–१२५१ | |- | पर्वतचन्द | १२५१–१२६१ | |- | थोरचन्द | १२६१–१२७५ | |- | कल्याणचन्द द्वितीय | १२७५–१२९६ | |- | त्रिलोकचन्द | १२९६–१३०३ | छखाता विजय गरे तथा [[भीमताल]]मा किल्ला निर्माण गरे। |- | डमरुचन्द | १३०३–१३२१ | |- | धर्मचन्द | १३२१–१३४४ | [[दिल्ली]]का सुल्तान [[मुहम्मद बिन तुगलक]]का सेनापति खुसरु मलिकको नेतृत्वमा आएको एक लाख सैनिकको सेनालाई [[कराचिल अभियान]]मा पराजित गरे। |- | अभयचन्द | १३४४–१३७४ | |- | गरुड ज्ञानचन्द | १३७४–१४१९ | [[भावर]] र [[तराई]] क्षेत्रमा प्रभुत्व स्थापित गरे। पछि [[सम्भल]]का नवाबसँग गुमाए तर सेनापति नीलु कठायतको नेतृत्वमा पुनः विजय प्राप्त गरे। |- | हरिहरचन्द | १४१९–१४२० | |- | उद्यानचन्द | १४२०–१४२१ | [[चम्पावत]]स्थित [[बालेश्वर मन्दिर]] निर्माण गरे तथा चौगर्खा क्षेत्र कब्जा गरे। |- | आत्मचन्द द्वितीय | १४२१–१४२२ | |- | हरिचन्द द्वितीय | १४२२–१४२३ | |- | विक्रमचन्द | १४२३–१४३७ | [[बालेश्वर मन्दिर]]को निर्माण कार्य सम्पन्न गरे। |- | भारतीचन्द | १४३७–१४५० | [[डोटी]]लाई पराजित गरे। |- | रत्नचन्द | १४५०–१४८८ | सोर ([[पिथौरागढ]]) का बम शासकहरूलाई पराजित गरे तथा डोटीमाथि पुनः विजय प्राप्त गरे। |- | कीर्तिचन्द | १४८८–१५०३ | [[बारहमण्डल]], [[पाली (द्वाराहाट)|पाली]] तथा फल्दाकोटलाई राज्यमा गाभे। [[गढ़वाल राज्य]]का अजयपाललाई पराजित गरी गढ़वाललाई कुमाऊँको अधीनस्थ राज्य बनाए। |- | प्रतापचन्द | १५०३–१५१७ | |- | ताराचन्द | १५१७–१५३३ | |- | माणिकचन्द | १५३३–१५४२ | |- | कल्याणचन्द तृतीय | १५४२–१५५१ | |- | पूर्णचन्द | १५५१–१५५५ | |- | भीष्मचन्द | १५५५–१५६० | [[अल्मोडा|आलमनगर]]को शिलान्यास गरे तथा खास सरदार गजुवाथिङ्गासँग बारहमण्डल गुमाए। |- | बालो कल्याणचन्द | १५६०–१५६८ | बारहमण्डल पुनः प्राप्त गरे, राजधानी आलमनगर सारेर त्यसको नाम [[अल्मोडा]] राखे तथा [[मानकोट]] र [[दानपुर]]लाई राज्यमा गाभे। |- | रुद्रचन्द | १५६८–१५९७ | [[तराई]] क्षेत्रलाई नवाबहरूको आक्रमणबाट सफलतापूर्वक रक्षा गरे, [[रुद्रपुर]] नगर स्थापना गरे तथा [[सिरा]] क्षेत्र विजय गरे। |- | लक्ष्मीचन्द | १५९७–१६२१ | [[अल्मोडा]]मा लक्ष्मेश्वर मन्दिर तथा [[बागेश्वर]]मा [[बागनाथ मन्दिर]] निर्माण गराए। |- | दिलीपचन्द | १६२१–१६२४ | |- | विजयचन्द | १६२४–१६२५ | |- | त्रिमलचन्द | १६२५–१६३८ | |- | बाजबहादुर चन्द | १६३८–१६७८ | [[देहरादून]] तथा हिन्दू तीर्थस्थल [[कैलाश मानसरोवर]]माथि प्रभाव स्थापित गरे। [[गढ़वाल राज्य]] र [[तिब्बत]]लाई पराजित गरी आफ्नो राज्यलाई टन नदीदेखि कर्णाली नदीसम्म विस्तार गरे। |- | उद्योतचन्द | १६७८–१६९८ | गढ़वाल र डोटीको संयुक्त सेनालाई पराजित गरे। |- | ज्ञानचन्द | १६९८–१७०८ | गढ़वाललाई पराजित गरी फतेह शाहलाई श्रीनगरबाट हटाए। |- | जगतचन्द | १७०८–१७२० | गढ़वालमाथि आक्रमण गरी राजधानी [[श्रीनगर, उत्तराखण्ड|श्रीनगर]] कब्जा गरे। |- | देवीचन्द | १७२०–१७२६ | अफगानी दाउद खानलाई कुमाऊँको सेनापति नियुक्त गरे तथा [[मुरादाबाद]] र मुगल भूभागमा आक्रमण गरे। |- | अजितचन्द | १७२६–१७२९ | |- | कल्याणचन्द पञ्चम | १७२९–१७४७ | [[रोहिल्ला]]हरूलाई पराजित गरे। |- | दीपचन्द | १७४७–१७७७ | गढ़वालका राजा प्रदीप शाहलाई पराजित गरे तथा [[पानीपतको तेस्रो युद्ध]]मा अफगान र रोहिल्ला पक्षबाट मराठाविरुद्ध सहभागी भए। |- | मोहनचन्द | १७७७–१७७९ | जोशीहरूको विश्वासघातका कारण गढ़वालका राजा ललित शाहसँग पराजित भए। |- | प्रद्युम्नचन्द | १७७९–१७८६ | गढ़वालका राजा ललित शाहका पुत्र। |- | मोहनचन्द | १७८६–१७८८ | प्रद्युम्न शाहलाई अपदस्थ गरी दोस्रो पटक राजा बने। |- | शिवचन्द | १७८८ | |- | महेन्द्रचन्द | १७८८–१७९० | [[गोर्खा राज्य|गोर्खाहरू]]सँग पराजित भए। |} === पञ्चपूर्विया === '''पञ्चपूर्विया''' अन्तर्गत पाँच राजपूत कुलहरू पर्दथे, जसमा ''[[देउवा |देउपा]]'' (रोबा गाउँ, [[गढ़खा]] पस्पा), ''सेरारी'' (संगोर गाउँ, सेरारी तल्ली-मल्ली), ''पुरुचुडा'' (रुण्डाकोट गाउँ, गढ़खा पुरुचुडी), ''चिराल'' (छावटी चिराल गाउँ) तथा ''पडेरु'' (गढ़खा पडेरु) प्रमुख थिए। यी कुलहरूलाई सामूहिक रूपमा ''पञ्चपूर्विया'' भनिन्थ्यो। राजा रत्नचन्द (१४५०–१४८८) ले यी कुलहरूलाई डोटीबाट ल्याई कुमाऊँमा बसोबास गराएका थिए तथा उनीहरूलाई जागिर प्रदान गरेका थिए। यी पाँचै राजपूत कुलहरू चन्द राजाहरूका नातेदार मानिन्थे र उनीहरूबीच वैवाहिक सम्बन्ध पनि प्रचलित थियो। परम्परागत रूपमा उनीहरूलाई चन्द वंशका उपशाखा वा गोत्रीय शाखाहरूका रूपमा लिइन्छ। केही समयपछि चिराल परिवार पुनः डोटी फर्किएको थियो भने अन्य चार कुलहरू कुमाऊँमै स्थायी रूपमा बसोबास गर्न थाले।{{sfn|Pandey|1993}}{{page needed|date=February 2024}} == विरासत == चन्द शासकहरूको पहिलो राजधानी [[चम्पावत]], जुन ऐतिहासिक रूपमा काली कुमाऊँको मुख्य केन्द्र मानिन्छ, आज एउटा जिल्ला सदरमुकामका रूपमा विकसित भएको छ। यस क्षेत्रमा चन्द शासनकालका अनेक ऐतिहासिक अवशेषहरू अझै सुरक्षित रहेका छन्। तीमध्ये मध्यकालीन दुर्ग, [[बालेश्वर मन्दिर]], [[नागनाथ मन्दिर]] लगायतका स्मारकहरू विशेष उल्लेखनीय छन्। चन्द शासनकालमा निर्मित अन्य महत्वपूर्ण धार्मिक स्थलहरूमा भीमताल नजिकको घोराखालस्थित [[गोलु देवता मन्दिर]] तथा भीमतालकै [[भीमेश्वर महादेव मन्दिर]] पर्दछन्। वर्तमान पूर्वी उत्तर प्रदेशमा बसोबास गर्ने चन्द राजपूतहरूको वंशपरम्परा [[गोरखपुर जिल्ला|गोरखपुर क्षेत्र]]स्थित धुरियापारका कौशिक चन्द राजपूतहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ। वंशावली अभिलेखहरूका अनुसार सन् १७९० मा गोर्खाहरूले कुमाऊँमाथि विजय प्राप्त गरेपछि चन्द वंशका अन्तिम शासक महेन्द्रचन्दका वंशज धुरचन्द पूर्वतर्फ सरेर सरयूपार क्षेत्रमा पुगेका थिए। त्यहाँ उनले धुरियापार चन्द जागिर (estate) को स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.rajputcommunity.in/t/kaushik-rajputras-of-purvanchal/423|title=Kaushik Rajputras of Purvanchal|website=Rajput Community Forum}}</ref> सन् १९०९ मा प्रकाशित ''गोरखपुर जिल्ला गजेटियर''मा धुरियापार घरानालाई चन्द राजपूत वंशको शाखाका रूपमा वर्णन गरिएको छ। पछि यो वंश वर्तमान पूर्वी उत्तर प्रदेशका विभिन्न क्षेत्रमा फैलिएको र गोपालपुर तथा बरहियापार शाखाहरूमा विभाजित भएको उल्लेख गरिएको छ।<ref>{{Cite book|title=Gorakhpur District Gazetteer|year=1909|url=https://archive.org/details/dli.csl.3066/page/n5/mode/2up}}</ref> स्थानीय परम्परा तथा क्षेत्रीय ऐतिहासिक विवरणहरूले पनि पूर्वाञ्चलका यी चन्द राजपूतहरूलाई कुमाऊँका चन्द वंशसँग सम्बन्धित मान्ने गरेका छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.rajputcommunity.in/t/kaushik-rajputras-of-purvanchal/423|title=Kaushik Rajputras of Purvanchal|website=Rajput Community Forum}}</ref> == सन्दर्भ == {{reflist|2}} === ग्रन्थसूची === {{refbegin}} * {{cite journal |author=Krishna Pal Singh |title=The Chand Epoch |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=34 |issue=1 |year=1973 |pages=88–92 |publisher=Indian History Congress |jstor=44138597 }} * {{cite book |title=History of Kumaun |last=Pandey |first=B. D. |author-link=Badri Datt Pandey |year=1993 |location=Almora, India |publisher=Shyam Prakashan : Shree Almora Book Depot}} * {{cite book |title=History of Uttaranchal |first=Umachand |last=Handa |publisher=Indus |year=2002 |isbn=81-7387-134-5 |url=https://books.google.com/books?id=7_Ct9gzvkDQC&dq=Chand+Kings&pg=PA45 }} {{refend}} == थप अध्ययन == * {{cite book |title=Source Materials of Kumauni History |first=Nityananda |last=Misra |publisher=Shree Almora Book Depot |year=1994 |isbn=81-85865-24-8}} * {{cite book |title=Administrative History of Uttarakhand (Kumaon and Garhwal), During the Rule of the East India Company, 1815–1857 |first=Ajay |last=Arora |publisher=Eastern Book Linkers |year=1996 |isbn=81-86339-33-7}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:उत्तराखण्डको इतिहास]] bybfdx6wmev5nyxa6bifbpe65mc8whc 0 151762 1392352 1392249 2026-10-06T18:21:15Z ~2026-53765-16 81310 SVG image 1392352 wikitext text/x-wiki {{short description|Census Town in West Bengal, India}} {{for|another place|Birpara, Kamrup}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Use Indian English|date=December 2024}} {{Infobox settlement | name = बीरपाडा | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = | nickname = | type = जनगणना नगर | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India West Bengal#India#Asia | pushpin_label_position = left | pushpin_alt = | pushpin_caption = Location in West Bengal, India | coordinates = {{coord|26.711583|N|89.140395|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[पश्चिम बङ्गाल]] | subdivision_type2 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[अलिपुरद्वार जिल्ला|अलीपुरद्वार]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 6.1247 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 42,080 | population_as_of = २०११ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = अधिकारीक | demographics1_info1 = [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]<ref name="wblangoff"/> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=www.wb.gov.in|accessdate=15 January 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=15 January 2019|page=85|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 735204 | area_code_type = टेलिफोन कोड | area_code = 03561 | registration_plate = WB-70 | custom_label1_sec1 = Nearest city | custom_data1_sec1 = [[सिलिगुडी]] | custom_label2_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | custom_data2_sec1 = [[Alipurduar (Lok Sabha constituency)|Alipurduars]] | custom_label3_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | custom_data3_sec1 = [[Madarihat (Vidhan Sabha constituency)|Madarihat]] | custom_label1_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | custom_data1_sec2 = [[Climatic regions of India|cool with adequate rainfall]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | website = {{URL|alipurduar.gov.in/}} | footnotes = }} '''बीरपाडा''' भारतको [[पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको [[अलिपुरद्वार जिल्ला|अलीपुरद्वार जिल्ला]] अलीपुरद्वार डिभिजनको एउटा जनगणना सहर हो। यो डुअर्स क्षेत्रको एउटा महत्त्वपूर्ण स्थान हो र प्राकृतिक परिदृश्य र विभिन्न चिया बगानहरूले घेरिएको छ। बीरपाडा [[जलपाईगुडी]] करिब ६० किलोमिटर र सिलिगुडीबाट १०१ किलोमिटर टाढा अवस्थित छ। &nbsp;&nbsp;यो सहर भुटानको सीमावर्ती सहर गोमतुको नजिक अवस्थित छ। == भूगोल == {{OSM Location map |width=450| height=390| zoom=10 |coord={{coord|26|42|41|N|89|8|25|E}}| float=left|caption='''Places and tea estates in the western portion of Alipurduar subdivision (including Madarihat-Birpara, Falakata and Alipurduar I CD blocks) in Alipurduar district'''<br/>CT: census town, R: rural/ urban centre, N: neighbourhood, NP: national park/ wildlife sanctuary, TE: tea estate<br/>Abbreviations used in names – TG for Tea Garden (town/village), TE for Tea Estate<br/>Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly |mark-coord1={{coord|26|31|31|N|89|32|36|E}}| label-pos1=left|label1= Alipurduar Railway Junction| numbered1=CT| mark-title1= [[Alipurduar Railway Junction]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|26|31|12|N|89|33|36|E}}| label-pos2=bottom|label2=Bholar Dabri| numbered2=CT| mark-title2= [[Bholar Dabri]] (CT) |mark-coord3={{coord|26|32|24|N|89|32|24|E}}| label-pos3=left|label3=Chechakhata| numbered3=CT| mark-title3= [[Chechakhata]] (CT) |mark-coord4={{coord|26|31|48|N|89|12|0|E}}| label-pos4=left|label4=Falakata| numbered4=CT| mark-title4= [[Falakata]] (CT) |mark-coord5={{coord|26|41|55|N|89|4|57|E}}| label-pos5=bottom|label5=Jagijhora Barabak| numbered5=CT| mark-title5= [[Jagijhora Barabak]] (CT) |mark-coord6={{coord|26|36|52|N|89|8|36|E}}| label-pos6=left|label6=Jateswar| numbered6=CT| mark-title6= [[Jateswar]] (CT) |mark-coord7={{coord|26|42|0|N|89|17|0|E}}| label-pos7=top|label7=Madarihat| numbered7=CT| mark-title7= [[Madarihat]] (CT) |mark-coord8={{coord|26|32|37|N|89|11|40|E}}| label-pos8=top|label8=Parangarpar| numbered8=CT| mark-title8= [[Parangarpar]] (CT) |mark-coord9={{coord|26|33|21|N|89|32|5|E}}| label-pos9=top|label9=Paschim Jitpur| numbered9=CT| mark-title9= [[Paschim Jitpur]] (CT) |mark-coord10={{coord|26|43|10|N|89|4|29|E}}| label-pos10=top|label10= Sisha Jumrha| numbered10=CT| mark-title10= [[Sisha Jumrha]] (CT) |mark-coord11={{coord|26|30|0|N|89|30|0|E}}| label-pos11=left|label11=Birpara| numbered11=CT| mark-title11= Birpara (CT) |mark-coord12={{coord|26|27|30|N|89|31|37|E}}| label-pos12=right|label12=Alipurduar| numbered12=M| mark-title12= [[Alipurduar]] (M) | shape-color12=#800000 |mark-coord13={{coord|26|43|40|N|89|8|30|E}}| label-pos13=right|label13=Birpara TG| numbered13=R| mark-title13= Birpara Tea Garden (R)|shape-color13=black| label-size13=13|label-color13=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord14={{coord|26|28|35|N|89|24|20|E}}| label-pos14=right|label14=Pachkalguri| numbered14=R| mark-title14= [[Pachkalguri]] (R)|shape-color14= #A42222 |mark-coord15={{coord|26|49|48|N|89|18|36|E}}| label-pos15=right|label15=Totopara| numbered15=R| mark-title15= [[Totopara]] (R)|shape-color15= #A42222 |mark-coord16={{coord|26|29|54|N|89|22|32|E}}| label-pos16=left|label16=Sonapur| numbered16=R| mark-title16= [[Sonapur, Alipurduar]] (R)|shape-color16= #A42222 |mark-coord17={{coord|26|39|35|N|89|15|27|E}}| label-pos17= left |label17= Aryaman TE | numbered17=TE| mark-title17= [[Aryaman Tea Estate]] (TE)| shape-color17=#87A96B |mark-coord18={{coord|26|39|27|N|89|16|34|E}}| label-pos18=bottom|label18=Jaldapara |labela18= National| labelb18= Park| numbered18=NP| mark-title18= [[Jaldapara National Park]] (NP)| shape-color18=#228B22 |mark-coord19={{coord|26|33|0|N|89|16|0|E}}| label19= Khairbari |labela19= Reserved |labelb19= Forest| label-color19 = #C42222 | label-angle19=0| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none |mark-coord20={{coord|26|46|20|N|89|16|30|E}}| label20= Titi |labela20= Reserved |labelb20= Forest| label-color20 = #C42222 | label-angle20=0| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|26|46|50|N|89|19|0|E}}|label21= Torsha River| label-color21 = #77A1CB| label-angle21=95| label-pos21=top| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21=none |mark-coord22={{coord|26|29|0|N|89|6|0|E}}|label22= Jaldhaka River| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=30| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none |mark-coord23={{coord|26|47|2|N|89|6|20|E}}| label-pos23=right|label23=Bandapani TG| numbered23=R| mark-title23= [[Bandapani Tea Garden]] (R)|shape-color23= #A42222 |mark-coord24={{coord|26|46|5|N|89|6|17|E}}| label-pos24=right|label24=Dheklapara TG| numbered24=R| mark-title24= [[Dheklapara Tea Garden]] (R)|shape-color24= #A42222 |arc-coordA={{coord|26|52|30|N|89|15|30|E}}|arc-textA= BHUTAN| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=0 | arc-gapA=3.5| arc-radiusA=1.5}} ===स्थान=== बिरपाडा {{coord|26.7113|N|89.1366|E|display=inline}} मा अवस्थित छ। जलपाईगुडी जिल्लाको सन् २०११ को जिल्ला जनगणना पुस्तिकाको पृष्ठ १९३ मा रहेको मदारीहाट सीडी (CD) ब्लकको नक्सा अनुसार, बिरपाडा प्रहरी चौकीलाई बिरपाडा सहरको एक भागको रूपमा देखाइएको छ।<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Jalpaiguri, Series 20, Part XII A, 2011 census |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |access-date=26 June 2020 |website=page 193: Map of Madarihat CD block |publisher=Directorate of Census Operations West Bengal}}</ref> वीरपारा चिया बगानले धेरै वर्षअघि वीरपारा सहर स्थापनाका लागि उनीहरूको खेतीयोग्य भूमिको एक भाग छोडेको थियो। वर्षौंदेखि, यो क्षेत्रको एक महत्त्वपूर्ण सहरको रूपमा विकसित भएको छ।<ref>{{Cite web |title=Birpara College |url=https://birparacollege.ac.in/about-our-college/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701031522/https://birparacollege.ac.in/about-our-college/ |archive-date=1 July 2020 |access-date=8 March 2020 |website=The history of Birpara |publisher=BC}}</ref> === क्षेत्रको अवलोकन === अलीपुरद्वार जिल्ला दुई मानचित्रद्वारा कभर गरिएको छ। यो पश्चिम बङ्गालको [[डुवर्स|डुअर्स]] पूर्वी छेउमा रहेको एउटा विस्तृत क्षेत्र हो। यो एउटा लहरदार देश हो, धेरैजसो जङ्गलले ढाकिएको, भुटानमा [[हिमालय]] बाहिरी श्रृङ्खलाहरूबाट धेरै नदीहरू बग्छन्। यो मुख्यतया ग्रामीण क्षेत्र हो जहाँ ७९.३८% जनसङ्ख्या ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्छन्। जिल्लामा 1 नगरपालिका सहर र २० जनगणना सहरहरू छन् र यसको अर्थ २०.६२% जनसङ्ख्या सहरी क्षेत्रमा बस्छन्। जिल्लाका सबै छ वटा सामुदायिक विकास ब्लकमा अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू मिलेर आधाभन्दा बढी जनसङ्ख्या ओगट्छन्। जिल्लाका तिनवटा उत्तरी ब्लकमा आदिवासी (अनुसूचित जनजाति) को उच्च एकाग्रता छ।<ref name="handbook">{{cite web |title=District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |url=http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date=21 January 2019 |accessdate=29 June 2020 |work=Tables 2.2, 2.4b |publisher=Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal}}</ref><ref name="census2011">{{cite web |title=CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) |url=http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |accessdate=29 June 2020 |work=2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref><ref>{{cite web |title=District Census Handbook, Jalpaiguri, Series 20, Part XIIA |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |accessdate=18 June 2020 |work=Census of India 2011, page 13 Physiography |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> <small>Note: नोट: छेउको नक्साले यस उप-क्षेत्रका केही उल्लेखनीय स्थानहरू देखाउँछ। नक्सामा चिह्नित सबै स्थानहरू ठूलो 'फुल-स्क्रिन' नक्सामा जोडिएका छन्।</small> {{quote box|width=300px|quote=''''' डुवर्स: एक संसार ''''' न्यु जलपाइगुडी रेलवे स्टेसनमा ओर्लिएपछि, उहाँ (मेरा श्रीमान्) ले मलाई गाडीमा राखेर गर्मी र उमसले भरिएको समथर भूभाग हुँदै बिरपाडा चिया बगानसम्म लैजानुभयो... डुअर्स क्षेत्र जंगल, नदी र पहाडहरूले भरिपूर्ण प्राकृतिक सौन्दर्यको संसार हो। यहाँ दुई सयभन्दा बढी चिया बगानहरू छन्... सुरुवाती चरणका बेलायती बगान मालिकहरूले छिमेकी छोटा नागपुर क्षेत्रबाट हजारौं आप्रवासी आदिवासी श्रमिकहरूलाई यहाँ ल्याएका थिए। उनीहरूले पहाडी क्षेत्रबाट नेपाली श्रमिकहरूलाई पनि ल्याएका थिए। यस क्षेत्रका मूल बासिन्दाहरू बिस्तारै अल्पमतमा परे। यसरी उत्तर बङ्गाल आजको जस्तो बहु-जातीय क्षेत्रका रूपमा विकसित हुन थाल्यो। म अहिले जहाँ बस्छु, त्यहाँबाट सबैभन्दा नजिकको सहर जम्मा दुई किलोमिटरको दूरीमा छ। मेरो घरबाट एक किलोमिटरभन्दा कम दूरीमा राष्ट्रिय राजमार्ग ३१ र गुवाहाटीदेखि दिल्लीसम्मको दोस्रो 'ब्रड गेज' रेलमार्ग पर्दछन्। यहाँ भित्री भागमा बगानहरू पनि छन्; त्यहाँबाट नजिकको सहरसम्म पुग्न नदीको बगर वा जंगली जनावरले भरिएका अँध्यारा र डरलाग्दा जंगलहरू हुँदै एक घण्टाको यात्रा गर्नुपर्ने हुन सक्छ। यहाँ जंगली हात्ती, सर्प र चितुवाहरू पनि छन्, जुन प्रायः हाम्रो बंगलाको परिसरभित्रै आइपुग्छन्! सन् १९९२ देखि हामीसँग स्याटेलाइट टेलिभिजनको सुविधा छ भने सन् १९९९ देखि इन्टरनेटको पहुँच छ। तर, सन् १९९६ सम्म दिल्लीमा रहेका परिवारसँग सम्पर्क गर्न सकिने फोन लाइन भने हामीसँग थिएन! हामी चिठी लेख्थ्यौं र जवाफ आइपुग्न हप्तौं कुर्थ्यौं। जीवन पुरानो र नयाँ, सभ्यता र वनजंगल, तथा प्राकृतिक सौन्दर्य र मानव-निर्मित खेतीपातीको एक अद्भुत र कौतूहलपूर्ण मिश्रण हो।<ref>The Journal of an Indian Tea Planter’s wife, Seventh Chords, 30 April 2006</ref>}} == नागरिक प्रशासन == === पुलिस स्टेसन === मदारीहाट-बीरपाडा सिडि ब्लकको एक भागमाथि बीरपाडा पुलिस स्टेसनको अधिकार क्षेत्र छ।<ref>{{cite web |title=District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |url=http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date=21 January 2019 |accessdate=26 June 2020 |work=Tables 2.1, 2.2 |publisher=Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal}}</ref><ref>{{cite web |title=Search a Police Station |url=http://www.alipurduarpolice.org/search_ps.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630105318/http://www.alipurduarpolice.org/search_ps.php |archive-date=30 June 2020 |accessdate=26 June 2020 |publisher=Alipurduar Police}}</ref> == जनसांख्यिकी == भारतको सन् २०११ को जनगणनाअनुसार बीरपाडा चिया बगान को कुल जनसङ्ख्या ४२,०८० थियो जसमध्ये २१,२२६ (५०%) पुरुष र २०,८५४ (५०%) महिला थिए। ० देखि ६ वर्ष उमेर समूहका ४,७८८ जना व्यक्ति थिए। बीरपाडा चिया बगानमा साक्षर मानिसहरूको कुल संख्या २८,०२० थियो (६ वर्षभन्दा माथिको जनसंख्याको ७५.१४%)।<ref>{{Cite web |title=2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables |url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |access-date=26 June 2020 |website=West Bengal – District-wise |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> == अर्थतन्त्र == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{मुख्य लेख|Dooars-Terai tea gardens}} सन् १८५९ मा, वाल्टर डंकन, एक युवा स्कटिश व्यापारीले भारतमा आफ्नो व्यापारिक उद्यम सुरु गरे। सुरुमा प्लेफेयर डंकन एन्ड कम्पनीको रूपमा स्थापित, फर्म डंकन ब्रदर्समा बढ्यो, यसको प्रारम्भिक उद्यमहरू चिया कम्पनी र एङ्ग्लो-इन्डिया जुट मिल्स सहित। गोएन्का परिवारले सन् १९५१ मा डन्कन ब्रदर्सलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिए। जीपी गोएन्काको नेतृत्वमा, कम्पनीले देशको शीर्ष व्यापारिक घरानाहरू मध्ये एकको रूपमा उदाउँदै पर्याप्त विविधीकरण गर्यो। डन्कन्सको चिया डिभिजनले हाल डुअर्समा नौवटा चिया बगानहरू सञ्चालन गर्दछ-बीरपाडा, हन्टपाडा, दुमचीपाडा, लङ्कापाडा, तुलसीपाडा, गर्गन्डा, किलोट, नागाइसुरी र बाग्राकोट-साथै तराई क्षेत्रमा गुन्ग्राममा एउटा बगान (प्रायः दार्जिलिङ जिल्लाको गङ्गाराम फाँसिडेवा ब्लकमा हिज्जे गरिएको) । कम्पनीले नियमित रूपमा चिया क्षेत्रहरूको उखेल्ने, पुनः रोप्ने र कायाकल्प गर्ने काम गर्छ। यसले उच्च गुणस्तरको क्लोनल बगानहरू कायम राख्छ र वर्षौंदेखि उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएको छ। उदाहरणका लागि, बीरपाडा चिया एस्टेटमा ७९८.७८ हेक्टर परिपक्व चिया र १२८.६५ हेक्टर युवा चिया समावेश छ, यसले १.८१७ मिलियन किलोग्राम चिया उत्पादन गर्दछ। विशेष गरी, डंकन बगानमा उत्पादन राष्ट्रिय औसत भन्दा दोब्बर छ।<ref>{{cite web |title=Duncan Goenka Group |url=http://www.duncans-tea.com/about.htm |accessdate=26 June 2020 |work=About Us |publisher=Duncan}}</ref><ref>{{cite web |title=Tea Garden |url=http://www.duncans-tea.com/tea.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731211244/http://duncans-tea.com/tea.htm |archive-date=31 July 2020 |accessdate=26 June 2020 |publisher=Duncans}}</ref> हालै, डंकन गोएन्का समूहको चिया डिभिजनले श्रम मोर्चामा "खराब मौसम" को सामना गरिरहेको छ र बारम्बार समाचारमा देखा परेको छ। समाचारपत्रका रिपोर्टहरूका अनुसार, स्वामित्व परिवर्तनको सम्भावना छ ।<ref>{{cite web |date=21 November 2016 |title=Duncan's 'abandoned' tea estate to reopen on November 23 |url=https://indianexpress.com/article/business/companies/duncans-abandoned-tea-estate-to-reopen-on-november-23-4386451/ |accessdate=26 June 2020 |publisher=The Indian Express, 21 November 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=2 tea gardens reopen |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/2-tea-gardens-reopen/cid/1453646 |accessdate=26 June 2020 |publisher=The Telegraph, 5 February 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Managers exit 6 Duncan tea gardens |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/managers-exit-6-duncan-tea-gardens/cid/1685813 |accessdate=26 June 2020 |publisher=The Telegraph, 27 February 2019}}</ref> == सेवाहरू == बीरपाडा NH17 (राष्ट्रिय राजमार्ग १७) मा अवस्थित छ र यहाँबाट [[सिलिगुडी]], मालबाजार, अलिपुरद्वार, जयगाउँ, हासिमारा आदि ठाउँहरूका लागि नियमित रूपमा बस, जीप र ट्याक्सीहरू उपलब्ध छन्। यो [[सिलिगुडी]]-जयगाउँ मार्गमा पर्ने भएकाले यहाँबाट [[गान्तोक]] , [[कालेबुङ|कालिम्पोङ]], [[रम्फु|राङपो]] आदि ठाउँका लागि पनि ट्याक्सी र जीपहरू पाइन्छन्। यस सहरको सबैभन्दा नजिकको विमानस्थल [[बागडोगरा विमानस्थल|बागडोग्रा विमानस्थल]] हो। नजिकैको दालगाउँमा 'न्यु जलपाइगुडी-अलिपुरद्वार-समुक्तला' रेल मार्गमा पर्ने एउटा स्टेसन पनि छ।.{{स्रोत नखुलेको|date=June 2023}} जिल्ला जनगणना ह्यान्डबुक ² अनुसार, जलपाईगुडी, बीरपाडाले ६.१२४७ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको थियो। &nbsp;नागरिक सुविधाहरूमध्ये, संरक्षित पानी आपूर्तिमा ह्यान्ड पम्पहरू समावेश थिए। यसमा १,०७५ घरेलु बिजुली जडानहरू थिए। चिकित्सा सुविधाहरूमध्ये यसमा १ अस्पताल, ८ वटा औषधि पसलहरू थिए। शैक्षिक सुविधाहरूमध्ये १० वटा प्राथमिक विद्यालय, ७ वटा माध्यमिक विद्यालय, ५ वटा माध्यमिक विद्यालय थिए। यसमा १ मान्यता प्राप्त सर्टह्यान्ड, टाइपराइटिङ र व्यावसायिक प्रशिक्षण संस्था, १ विशेष विद्यालय अपाङ्गहरूका लागि थियो।<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Jalpaiguri, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |access-date=26 June 2020 |website=Section II Town Directory, Pages 451–453: Statement I: Status and Growth History, Pages 454–455: Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 456–457: Statement III: Civic and other Amenities, Pages 458–459: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 460–463: Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 464: Statement VI: Industry and Banking |publisher=Directorate of Census Operations V, West Bengal}}</ref> == शिक्षा == बीरपाडा कलेज सन् १९८६ मा स्थापना भएको थियो। उत्तर बङ्गाल विश्वविद्यालयसँग सम्बद्ध, यसले बङ्गाली, नेपाली, भूगोल, इतिहास, समाजशास्त्र, कलामा सामान्य पाठ्यक्रम, र वाणिज्यमा सम्मान र सामान्य पाठ्यक्रमहरूमा सम्मान पाठ्यक्रमहरू प्रदान गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Birpara College |url=https://birparacollege.ac.in/ |access-date=26 June 2020 |publisher=BC}}</ref> == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|3}}{{Alipurduar district}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] k6pozjm3wojk8sju9uid9gp2z7an3mp 3 151781 1392348 2026-10-06T13:13:50Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1392348 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Ed Robnsonज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०५१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Ed Robnson|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १८:५८, ६ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) lzhye6j17yjky8d2cyiglk80vr5sfrq 3 151782 1392361 2026-10-07T08:40:14Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1392361 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Vaidipeshज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०५१]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Vaidipesh|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:२५, ७ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) 67009c9yxgyqlnyqco39nnxm6hd9ftc