विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 826 1392514 1391608 2026-10-09T04:08:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392514 wikitext text/x-wiki {{हिन्दु धर्म बाकस}} '''हिन्दु धर्म''' एक [[धर्म]] हो, जसलाई प्रायः धार्मिक परम्पराहरू र [[दार्शनिक विद्यालय]]हरूको सङ्ग्रहको रूपमा वर्णन गरिएको छ जुन [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा उत्पत्ति भएको हो। [[संस्कृत]]मा हिन्दु धर्मको ऐतिहासिक नाम '''सनातन धर्म''' हो जसको अर्थ "शाश्वत धर्म", "अनन्त मार्ग" वा "अनन्त कानून" हो। हिन्दु धर्मको जरा [[वैदिक सभ्यता|वैदिक]], [[सिन्धु घाटीको सभ्यता|सिन्धु घाटी]] र [[द्रविड]] सभ्यताहरूमा छ, त्यसैले हिन्दु धर्मलाई [[पृथ्वी|संसार]]को सबैभन्दा पुरानो धर्म भनिन्छ। [[धर्मशास्त्र|धर्म]], [[कर्म]], [[संसार (बौद्ध)|संसार]], [[माया (हिन्दु धर्म)|माया]], [[मोक्ष]] र [[योग]] जस्ता धार्मिक पदहरूले गर्दा हिन्दु धर्मलाई विशिष्ट मानिन्छ। हिन्दु धर्ममा ठुलो सङ्ख्यामा [[धर्मशास्त्र|शास्त्र]]हरू छन्, जुन दुई मुख्य कोटीहरूमा पर्छन्: [[श्रुति]] र [[स्मृति]]। महत्वपूर्ण हिन्दु ग्रन्थहरू [[वेद]], [[उपनिषद्]], [[पुराण]], [[रामायण]], [[महाभारत]], [[श्रीमद्भगवद गीता]] र [[आगम]]हरू हुन्। हिन्दु धर्म १ अर्ब ५० करोड भन्दा बढी मानिसहरू द्वारा अभ्यास गरिएको छ - हिन्दु धर्म संसारमा तेस्रो ठुलो धर्म हो। [[भारत]] र [[नेपाल]]को [[जनसङ्ख्या]]को अधिकांश हिस्सा हिन्दुहरू छन्। जस मध्ये ९६% [[दक्षिण एसिया]]मा छन्। [[बङ्गलादेश]], [[श्रीलङ्का]], [[पाकिस्तान]], [[इन्डोनेसिया]], [[मलेसिया]], [[सिङ्गापुर]], [[मौरिसस]], [[फिजी]], [[सुरिनाम]], [[गयाना]], [[ट्रिनिडाड र टोबागो]], [[संयुक्त अधिराज्य]], [[क्यानडा]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] जस्ता देशहरूमा हिन्दु धर्मका अनुयायीहरूको उल्लेखनीय सङ्ख्या पाइन्छ। == नाम == {{Further|हिन्दुहरू}} हिन्दु शब्द [[हिन्द-आर्य भाषाहरू|हिन्द-आर्य]]/[[संस्कृत]] मूल सिन्धुबाट आएको हो, जसलाई [[भारतीय उपमहाद्वीप]]को [[उत्तर-पश्चिम प्रदेश|उत्तरपश्चिमी]] भागमा रहेको [[सिन्धु नदी]]को नाम मानिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-6839.html|title=हिन्दु कि सनातन वैदिक धर्म?|last=जोशी|first=सत्यराज|date=३१ साउन २०७२|website=पहिलो पोस्ट|accessdate=१५ मङ्सिर २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201154804/https://pahilopost.com/content/-6839.html|archive-date=2022-12-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/114394-1483935480.html|title=‘हिन्दु’को परिचय|last=शर्मा|first=डा तारानाथ|date=२५ पुस २०७३|website=नागरीक|language=ne|accessdate=१५ मङ्सिर २०७९}}</ref> [[संस्कृत]]मा, सनातन धर्मले लगभग "अनन्त [[कानून]]" वा कम शाब्दिक रूपमा, "अनन्त मार्ग" लाई अनुवाद गरिन्छ। [[पाली भाषा]]मा, समकक्ष शब्द ''धम्मो सनातनो'' हो।<ref name="harvey20012">so {{cite book|author=Harvey, Andrew|title=Teachings of the Hindu Mystics|url=https://archive.org/details/teachingsofhindu0000unse|publisher=Shambhala|location=Boulder|year=2001|pages=xiii|isbn=1-57062-449-6}}). See also [[René Guénon]], ''Introduction to the Study of the Hindu Doctrines'' (1921 ed.), Sophia Perennis, ISBN 0-900588-74-8, part III, chapter 5 "The Law of Manu", p. 146. On the meaning of the word "Dharma", see also [[René Guénon]], ''Studies in Hinduism'', Sophia Perennis, ISBN 0-900588-69-3, chapter 5, p. 45</ref> [[नेपाली भाषा]]मा, संस्कृत [[तत्सम]] ''धर्म'' शब्द लाई (यसको संस्कृत अर्थ "कानून" वा अधिक शाब्दिक रूपमा "जुन समर्थन गर्दछ; के दृढतापूर्वक स्थापित छ") "[[धर्म]]" (निष्ठा) को रूपमा प्रयोग गरिन्छ।<ref name="harvey2001">so {{cite book|author=Harvey, Andrew|title=Teachings of the Hindu Mystics|url=https://archive.org/details/teachingsofhindu0000unse|publisher=Shambhala|location=Boulder|year=2001|pages=xiii|isbn=1-57062-449-6}}). See also [[René Guénon]], ''Introduction to the Study of the Hindu Doctrines'' (1921 ed.), Sophia Perennis, ISBN 0-900588-74-8, part III, chapter 5 "The Law of Manu", p. 146. On the meaning of the word "Dharma", see also [[René Guénon]], ''Studies in Hinduism'', Sophia Perennis, ISBN 0-900588-69-3, chapter 5, p. 45</ref> == परिभाषा == [[चित्र:Aum Om navy blue circle coral.svg|thumb|हिन्दु धर्ममा [[ૐ]] लाई धार्मिक प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरिन्छ]] हिन्दु धर्म शब्दले ढाकेको परम्परा र विचारहरूको व्यापक दायराको कारण, एक व्यापक परिभाषामा पुग्न गाह्रो छ।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://nepalpatra.com/religion-culture/90312/|title=हिन्दु कसलाई भन्ने?|website=नेपालपत्र|accessdate=2022-12-01}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> हिन्दु धर्मले [[अध्यात्म]] र [[परम्परा]]हरूमा विचारहरूको विविधता समावेश गर्दछ, तर कुनै चर्चको आदेश छैन, कुनै निर्विवाद धार्मिक अधिकारीहरू छैनन्, कुनै शासक निकाय छैन, कुनै अगमवक्ता(हरू) वा कुनै एक पवित्र पुस्तकहरू छैनन्; हिन्दुहरूले बहुदेववादी, सर्वधर्मवादी, सर्वधर्मवादी, पाण्डेइस्टिक, हेनोथेस्टिक, एकेश्वरवादी, अद्वैतवादी, [[अज्ञेयवाद|अज्ञेयवादी]], [[नास्तिक]] वा [[मानवता|मानवतावादी]] हुन रोज्न सक्छन्।<ref>MK Gandhi, ''[http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf The Essence of Hinduism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724045756/http://www.mkgandhi.org/ebks/essence_of_hinduism.pdf|date=24 July 2015}}'', Editor: VB Kher, Navajivan Publishing"</ref><ref>{{Cite book|title=Encyclopedia of Violence, Peace and Conflict|publisher=Academic Press|year=2008|isbn=978-0-12-369503-1|editor-last=Kurtz|editor-first=Lester}}</ref> हिन्दु धर्मलाई धर्म, धार्मिक परम्परा, धार्मिक विश्वासको एक सेट, र "जीवन पद्धति" को रूपमा विभिन्न रूपमा परिभाषित गरिएको छ।<ref name=":0" /> === प्रकारहरू === * हिन्दु धर्मको सबैभन्दा पुरानो रूप लोक विश्वास हो, जुन स्थानीय [[देवता]]हरूको [[पूजा]] र देवता रूपहरू द्वारा विशेषता हो। * [[वैदिक सभ्यता|वैदिक]]: वैदिक शास्त्रहरूमा आधारित, जसमध्ये सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण र प्राचीन [[ऋग्वेद]] मानिन्छ। * [[वेदान्त|वेदान्तिक]]: [[उपनिषद्|उपनिषद]]हरूमा आधारित छ - चार [[वेद]]हरूसँगै धार्मिक र दार्शनिक ग्रंथहरू। * [[योग]]: योगको दिशालाई [[पतञ्जलि]]को योग सूत्रमा प्रस्तुत * [[भक्ति]] ([[भगवान]]को मायालु भक्ति सेवा): हिन्दु धर्ममा भक्तिको मुख्य [[वैष्णव]] परम्परा हो यस अवधारणाको ढाँचा भित्र पहिचान गरिएका अन्य समूहहरूमा एकदम अन्तर्निहित छ। === सम्प्रदाय === {{Further|सम्प्रदाय}} हिन्दु धर्ममा कुनै पनि सामान्य, केन्द्रीय सिद्धान्त छैन जुन सबै हिन्दु परम्पराहरूको लागि आधिकारिक हो, र धेरै हिन्दुहरूले आफूलाई कुनै पनि विशेष परम्परासँग सम्बन्धित ठान्दैनन्। तथापि, विद्वानहरूले आधुनिक हिन्दु धर्ममा चार मुख्य दिशाहरू छुट्याएका छन्:<ref name="junemcdaniel6">June McDaniel "Hinduism", in {{Cite book|last=Corrigan|first=John|title=The Oxford Handbook of Religion and Emotion|url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_y8u3|publisher=Oxford University Press|year=2007|isbn=978-0-19-517021-4|pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_y8u3/page/52 52]–53}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.eadarsha.com/nep/article/%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a6%e0%a5%82-%e0%a4%a7%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%ae-%e0%a4%b0-%e0%a4%af%e0%a4%b8%e0%a4%95%e0%a4%be-%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%b0/|title=हिन्दु धर्म र यसका सम्प्रदायहरू|last=|first=|website=आदर्श समाज|accessdate=2022-12-01}}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[शैव|शैव (]][[शिव]]) * [[वैष्णव|वैष्णव (]][[विष्णु]]) * शाक्त ([[देवी]]) * [[स्मार्त]] (पाँच देवतालाई समान) हिन्दु धर्मले असंख्य दिव्य प्राणीहरूलाई पनि स्वीकार गर्दछ, धेरै हिन्दुहरूले [[देवता]]हरूलाई एकल अवैयक्तिक निरपेक्ष वा परम वास्तविकता वा [[ईश्वर]]को रूप वा रूपहरू मान्छन, जबकि केही [[हिन्दुहरू]]ले एक विशिष्ट देवताले सर्वोच्चलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ र विभिन्न देवताहरू यस सर्वोच्चको निम्न अभिव्यक्तिहरू हुन् भनी विश्वास गरिन्छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.newsofnepal.com/2020/06/15/326065/|title=के हो धार्मिक सम्प्रदाय ?|website=नेपाल समाचारपत्र|language=|accessdate=2022-12-01}}</ref> == विश्वासहरू == हिन्दु विश्वासका प्रमुख विषयवस्तुहरूमा धर्म (नैतिकता/कर्तव्यहरू), संसार (आकांक्षाहरू र परिणामस्वरूप जन्म, जीवन, मृत्यु र [[पुनर्जन्म (बौद्ध धर्म)|पुनर्जन्म]]), [[कर्म]] (कार्य, अभिप्राय, र परिणामहरू) समावेश छन् (तर यसमा सीमित छैनन्), [[मोक्ष]] (लग्न र संसारबाट मुक्ति), र विभिन्न योगहरू (मार्ग वा अभ्यासहरू)। हिन्दु धर्म अनुसार प्रत्येक प्राणीमा [[आत्मा (हिन्दु धर्म)|आत्मा]] हुन्छ। प्राणीको मृत्यु भएपनि आत्मा कहिल्यै मर्दैन र आत्मा कुन योनीमा जाने भन्ने कुरा 'सञ्चित कर्म' (पूर्वजन्मका कर्महरू) र 'प्रारब्ध कर्म' (यो जन्ममा भोगिने कर्म) ले निर्धारण गर्छ। पछिल्लो जीवनको कर्म अनुसार अर्को जन्ममा कुन योनीबाट जन्म लिने निर्धारण हुन्छ। चौरासी लाख योनीहरूमध्ये मानव जन्मलाई सबैभन्दा श्रेष्ठ मानिन्छ, किनकि केवल मानव शरीरमा मात्र 'विवेक' हुन्छ र यही जन्मबाट मात्रै मोक्ष प्राप्तिको प्रयास गर्न सम्भव हुन्छ। बाँकी योनीहरू केवल कर्मको फल भोग्नका लागि मात्र हुन्। जन्म र मृत्युको यो अनन्त चक्रबाट मुक्ति पाउनुलाई [[मोक्ष]] प्राप्त गर्नु भनिन्छ। मोक्षको प्राप्ति नै आत्माको सर्बोच्च लक्ष्य हो। मोक्ष भनेको आत्मा र परमात्माको मिलनलाई मोक्ष्य भनिन्छ। परमात्मा भनेको समुद्र हो भने आत्मा भनेको एक थोपा पानी हो। मोक्ष पाउन गरिने मार्गलाई [[योग]] भनिन्छ। === पुरुषार्थ === {{Further|पुरुषार्थ}} [[चित्र:Reincarnation AS.jpg|thumb|पुनर्जन्मको प्रतिनिधित्व]] * '''[[धर्म]]''': हिन्दु धर्ममा [[धर्म]]लाई मानवको प्रमुख लक्ष्य मानिन्छ। धर्मको अवधारणाले [[जीवन]] र [[ब्रह्माण्ड]]लाई सम्भव बनाउने क्रम, र कर्तव्य, [[अधिकार]], [[कानून]], आचरण, सद्गुण र "जीवनको सही तरिका" समावेश गर्ने व्यवहारहरू समावेश गर्दछ। * [[अर्थशास्त्र (ग्रन्थ)|'''अर्थ''']]: अर्थ भनेको जीविकोपार्जन, दायित्व र आर्थिक समृद्धिका लागि धनको वस्तुगत र सद्गुणको खोज हो। यो [[राजनीति|राजनीतिक]] जीवन, [[कूटनीति]], र भौतिक कल्याण समावेशी छ। अर्थ अवधारणामा सबै "जीवनका साधनहरू", गतिविधिहरू र स्रोतहरू समावेश छन् जसले व्यक्तिलाई राज्यमा हुन सक्षम बनाउँछ, [[धन]], क्यारियर र वित्तीय सुरक्षा। * [[कामसूत्र|'''काम''']]: काम भनेको चाहना, इच्छा, जोश, लालसा, इन्द्रियको आनन्द, जीवनको सौन्दर्यपूर्ण आनन्द, स्नेह, वा [[प्रेम]], [[यौन]] अर्थ सहित वा बिना। * '''[[मोक्ष]]''': मोक्ष हिन्दु धर्ममा परम, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण लक्ष्य हो। एक अर्थमा, मोक्ष [[दुख|दुःख]], कष्ट र संसार (जन्म-पुनर्जन्म चक्र) बाट मुक्तिसँग सम्बन्धित अवधारणा हो। यस एस्केटोलोजिकल चक्रबाट मुक्ति, जीवन पछि, विशेष गरी हिन्दु धर्मका [[ईश्वर]]वादी विद्यालयहरूमा मोक्ष भनिन्छ। * '''[[कर्म]]''': कर्मले शाब्दिक रूपमा कार्य, काम, वा कर्मको रूपमा अनुवाद गर्दछ, र "कारण र प्रभावको नैतिक कानून" को [[वैदिक सभ्यता|वैदिक]] सिद्धान्तलाई पनि जनाउँछ। यो [[जन्म]], [[जीवन]], [[अन्तिम संस्कार|मृत्यु]] र [[पुनर्जन्म (बौद्ध धर्म)|पुनर्जन्म]]को चक्रलाई [[संसार (बौद्ध)|संसार]] भनिन्छ। मोक्षको माध्यमबाट संसारबाट [[मुक्ति]]ले दिगो सुख र [[शान्ति]] सुनिश्चित गर्ने विश्वास गरिन्छ। === योग === {{Further|योग|राजयोग|श्रीमद्भगवद गीता|पतञ्जलि योगसूत्र}} [[चित्र:Shiva Bangalore.jpg|thumb|योग [[ध्यान]]मा भगवान [[शिव]]को मूर्ति]] हिन्दुका लागि जीवनको अन्तिम लक्ष्य जेसुकै होस्, यो लक्ष्य प्राप्त गर्नका लागि [[ऋषि]]हरूले दिएका धेरै [[योग]] विधिहरू छन्। विभिन्न प्रकारका योगको वर्णन गर्ने आधारभूत ग्रन्थहरूमा [[श्रीमद्भगवद गीता]], [[पतञ्जलि योगसूत्र|योग सूत्र]], हठयोग प्रदीपिका र [[उपनिषद्|उपनिषद]]हरू समावेश छन्। योगका मुख्य प्रकारहरू, जसलाई अनुसरण गरेर उच्चतम आध्यात्मिक पूर्णता (मोक्ष वा समाधि) प्राप्त गर्न सम्भव छ: * [[भक्ति योग|'''भक्ति योग''']]: प्रेम र भक्ति मार्ग * '''[[कर्म योग]]''': सही कार्यको बाटो * '''[[राज योग]]''': ध्यान को मार्ग * '''[[ज्ञान योग]]''': ज्ञान वा बुद्धिको मार्ग === ईश्वरको अवधारणा === {{Further|हिन्दु धर्ममा ईश्वर|अवतार|देवी-देवता}} धेरै हिन्दुहरूले [[ब्रह्माण्ड]]को सृष्टि गर्ने, कायम राख्ने र नष्ट गर्ने ईश्वरीय वास्तविकतालाई स्वीकार गर्छन्, तर केही हिन्दु सम्प्रदायहरूले यो विचारलाई अस्वीकार गर्छन्। धेरैजसो हिन्दुहरू एक विश्वव्यापी [[ईश्वर]]मा विश्वास गर्छन् जो एकै साथ प्रत्येक जीवित [[प्राणी]] भित्र छ र जसलाई विभिन्न तरिकामा सम्पर्क गर्न सकिन्छ। [[पुराण]] र हिन्दु महाकाव्यहरू "[[महाभारत]]" र "[[रामायण]]"ले [[समाज]]मा धर्मको पुनर्स्थापना गर्न र मानवतालाई [[मोक्ष]] (जन्म र मृत्युको चक्रबाट मुक्ति) तर्फ लैजानको लागि कसरी देवताहरू मानव रूपमा [[पृथ्वी]]मा अवतरण गर्छन् भन्ने बारे धेरै कथाहरू वर्णन गर्दछ। यस्ता [[देवता]]का अवतारहरूलाई "[[अवतार]]" भनिन्छ। [[विष्णु]]का सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अवतारहरू (जसलाई [[वैष्णव]] अधिकांश अनुयायीहरूले ईश्वरको मूल रूप मान्छन्) [[कृष्ण]] र [[श्रीराम अवतार|राम]] हुन्। हिन्दु धर्मको अधिकांश वैष्णव परम्पराहरूमा, कृष्णलाई विष्णुको सबैभन्दा पूर्ण अवतार मानिन्छ, जसमा व्यक्तिगत निरपेक्षताका सबै दिव्य गुणहरू प्रकट हुन्छन्। [[गौडिय वैष्णव सम्प्रदाय|गौडिया वैष्णववाद]], पुष्टिमार्ग र निम्बार्क सम्प्रदाय जस्ता वैष्णववादका प्रवाहहरूमा, कृष्णलाई स्वयं-भगवानको रूपमा [[पूजा]] गरिन्छ। === आध्यात्मिक साधनाको अन्तिम लक्ष्य === आध्यात्मिक साधनाको अन्तिम लक्ष्यलाई "[[मोक्ष]]", "[[निर्वाण]]" वा "[[समाधि|समाधी]]" जस्ता शब्दहरूद्वारा जनाइएको छ, र हिन्दु धर्मका विभिन्न दिशाहरूलाई विभिन्न तरिकाले बुझिन्छ: * भगवान संग एकता को जागरूकता * [[ईश्वर|परमेश्वर]]सँगको अनन्त सम्बन्धको जागरूकता र उहाँको [[वैकुण्ठ|निवासमा]] फर्कन * परमेश्वरको शुद्ध प्रेमको उपलब्धिहरू * सबैको एकताको चेतना * आफ्नो साँचो आत्म महसुस गर्दै * पूर्ण शान्ति प्राप्त गर्दै * भौतिक इच्छाहरूबाट पूर्ण स्वतन्त्रता === स्वर्ग र नरकको अवधारणा === {{Further|लोक|त्रैलोक्य}} हिन्दु धर्मको [[पुराण]] साहित्यमा [[नरक]] र [[स्वर्ग]]को अवधारणा प्रस्तुत गरिएको छ। यसले अनगिन्ती स्वर्गीय र नरकीय लोकहरू ([[ग्रह]] वा अस्तित्वको विमानहरू) को [[वर्ण|वर्णन]] गर्दछ, जहाँ मृतकहरूलाई उनीहरूले गरेका राम्रो वा पापपूर्ण कामहरूको आधारमा पुरस्कृत वा सजाय दिइन्छ। आत्माको नरकीय सूक्ष्म क्षेत्रहरूमा झरेको [[आत्मा (हिन्दु धर्म)|आत्मा]]लाई खाना र पानीको बलिदानद्वारा त्यहाँबाट उद्धार गर्न सकिन्छ, जुन अन्तिम [[अवतार]]मा यसका छोराछोरी र नातिनातिनाहरूले गर्नु पर्छ। स्वर्गीय वा नरकीय ग्रहहरूमा निश्चित समय बिताएपछि, आत्मा विभिन्न भौतिक तत्वहरू ([[पृथ्वी]], [[पानी|जल]], [[हावा|वायु]], [[आगो|अग्नि]], ईथर र अन्य सूक्ष्म तत्वहरू) मार्फत जान्छ र अन्तमा, ८,४००,००० प्रकारका [[शरीर]]हरू मध्ये एकमा [[पुनर्जन्म (बौद्ध धर्म)|पुनर्जन्म]] हुन्छ। == इतिहास == {{Main page|हिन्दु धर्मको इतिहास}}हिन्दु धर्मको इतिहास [[फलाम युग]] देखि [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा धर्मको विकाससँग मेल खान्छ, यसका केही परम्पराहरू कांस्य युग [[सिन्धु घाटीको सभ्यता]] जस्ता प्रागैतिहासिक धर्महरूमा फर्किएका छन्। यसरी यसलाई संसारको "सबैभन्दा पुरानो धर्म" भनिन्छ। यसमा एक अज्ञात मातृदेवीको मूर्ति, [[शिव]] [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपति]] आदी जस्तो देवताहरूको मुद्राहरू, लिंग, पीपलको पूजा, इत्यादि प्रमुख छन्।विद्वानहरूले हिन्दु धर्मलाई विभिन्न [[भारतीय संस्कृति]] र परम्पराहरूको संश्लेषणको रूपमा मान्दछन्, जसमा विभिन्न जराहरू छन् र कुनै एकल संस्थापक छैन।[[चित्र:Kailash Tibet edited.jpg|thumb|[[तिब्बत]]को पवित्र [[कैलाश पर्वत]]लाई [[शिव]]को आध्यात्मिक निवास मानिन्छ]] == पवित्र ग्रन्थहरू == {{Main article|हिन्दु धर्मग्रन्थ|हिन्दु दर्शन}} शताब्दीयौंदेखि, हिन्दु धर्मका पवित्र शास्त्रहरू पद्य रूपमा मौखिक रूपमा प्रसारित गरिएको थियो, जुन स्मरणको सुविधाको लागि प्रयोग गरिएको थियो। [[ऋषि]]हरूले [[शिक्षा]]हरूलाई सिद्ध गरेका छन् र [[धर्मशास्त्र]]को क्यानन विस्तार गरेका छन्। उत्तर-[[वैदिक सभ्यता|वैदिक]] र आधुनिक हिन्दु धर्मका केही परम्पराहरूमा, शास्त्रहरूलाई शाब्दिक रूपमा व्याख्या गरिएको छैन - तिनीहरूमा निहित नैतिक र रूपक अर्थलाई बढी महत्त्व दिइन्छ। अधिकांश पवित्र ग्रन्थहरू संस्कृतमा लेखिएका छन्। उनीहरूलाई [[श्रुति]] र [[स्मृति]] गरी दुई वर्गमा विभाजन गरिएको छ। === श्रुति === {{Main article|श्रुति}} [[चित्र:Rigveda MS2097.jpg|200px|thumb|[[ऋग्वेद]], संसारको सबैभन्दा पुरानो धार्मिक ग्रन्थहरू मध्ये एक।]] "श्रुति" चार [[वेद]]हरूको सम्बन्धमा प्रयोग गरिन्छ, जुन हिन्दु धर्मको सबैभन्दा पुरानो पवित्र ग्रन्थ मानिन्छ। धेरैजसो हिन्दुहरूले वेदहरूलाई मानिसद्वारा सृष्टि नगरिएको, अनन्त ईश्वरीय रूपमा प्रकट गरिएका शास्त्रहरू जुन पवित्र ऋषिहरूको मध्यस्थता मार्फत मानवजातिलाई दिइएको थियो भनेर सम्मान गर्छन्। धेरै हिन्दुहरूले विश्वास गर्छन् कि वेदहरूमा उल्लिखित आध्यात्मिक सत्यहरू अनन्त छन्, [[इतिहास]]भरि उनीहरूलाई नयाँ रूपहरूमा व्यक्त गरिएको छ र विभिन्न तरिकामा व्याख्या गरिएको छ। श्रुतिमा चार वेदहरू छन्: [[ऋग्वेद]], [[सामवेद]], [[यजुर्वेद]], [[अथर्ववेद]]। प्रत्येक वेद चार भागमा विभाजित छ: [[संहितापाठ|संहिता]], [[ब्राह्मणम्]], [[आरण्यक]] र [[उपनिषद्]]। === स्मृति === {{Main article|स्मृति}} [[चित्र:Krishna Arjuna Gita.jpg|thumb|left|भगवान [[कृष्ण]]ले [[अर्जुन]]लाई [[श्रीमद्भगवद गीता]] भन्नुहुन्छ]] स्मृतिहरूमध्ये सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण महाकाव्य [[महाभारत]] र [[रामायण]] हुन्। [[श्रीमद्भगवद गीता]] महाभारतको अंश हो र हिन्दु धर्मका सबै पवित्र ग्रन्थहरूमा सबैभन्दा व्यापक रूपमा ज्ञात र अध्ययन गरिएको मानिन्छ। यसमा [[कुरुक्षेत्र युद्ध|कुरुक्षेत्रको महान युद्ध]] सुरु हुनु अघि योद्धा राजकुमार [[अर्जुन]]लाई [[कृष्ण]]को दार्शनिक निर्देशनहरू छन्। दुबै हिन्दुहरू र धेरै पश्चिमी [[वैज्ञानिक]]हरू र दार्शनिकहरूले श्रीमद्भगवद गीतामा सबै वेदहरूको मुख्य सार समावेश गर्दछ भन्ने विश्वास गर्छन्। स्मृति वर्गमा [[पुराण]]हरू पनि समावेश छन्, जसले हिन्दु विश्वास र [[दर्शन]]लाई सजिलो र पहुँचयोग्य रूपमा प्रस्तुत गर्दछ, र धेरै फरक कथाहरू समावेश गर्दछ। त्यहाँ छुट्टै [[धर्मशास्त्र|शास्त्र]]हरू पनि छन् जुन हिन्दु धर्ममा केही निर्देशनहरू मात्र पछ्याइएको छ, जसमा [[देवीमाहात्म्य]], [[तन्त्र]], [[पतञ्जलि योगसूत्र|योग सूत्र]], [[शिवसूत्र]]हरू र [[आगम]]हरू समावेश छन्। साथै एक महत्त्वपूर्ण पाठ [[मनुस्मृति]] हो, जसले वर्णाश्रमका कानून र सामाजिक मान्यताहरू वर्णन गर्दछ। == अभ्यासहरू == === मन्दिर र मूर्ति === {{मुख्य|मन्दिर|मूर्ति}}हिन्दु धर्ममा [[देवता]]हरूको [[मूर्ति]]द्वारा पूजा गरिन्छ। मूर्तिको मुख्य भूमिका देवतासँग गहिरो व्यक्तिगत सम्बन्ध बनाउनु हो। मूर्तिलाई देवताको रूप मानिन्छ, उहाँभन्दा भिन्न छैन। देवताको एक गुण सर्वव्यापी भएकोले मानिसलाई आफ्नो आराधना गर्न सजिलो होस् भनेर देवता पनि मूर्तिको माध्यमबाट प्रकट हुन्छन्। [[पद्म पुराण]]मा, विशेष गरी, यो भनिएको छ कि मूर्तिलाई साधारण ढुङ्गा वा काठको टुक्रा सम्झनु हुँदैन - मूर्ति [[भगवान]]को प्रत्यक्ष रूप हो। === शुभ प्रतिक === {{मुख्य|ओम|स्वस्तिक|टीका}} [[चित्र:Three basic Hindu symbols.jpg|thumb|हिन्दु प्रतीकहरू]] हिन्दु धर्ममा प्रत्येक प्रतीकको यसको पवित्र अर्थ हुन्छ। अक्षर "[[ૐ]] (ओम)" (जसले [[ब्रह्म|परब्रह्म]]को प्रतीक हो) र [[स्वस्तिक]]को चिह्न (कल्याणको प्रतिनिधित्व गर्ने) सबै हिन्दु धर्मको पवित्र प्रतीक मान्न सकिन्छ। जबकि, उदाहरणका लागि, [[टीका|तिलक]]का विभिन्न रूपहरूले विभिन्न हिन्दु सम्प्रदायका अनुयायीहरूलाई पहिचान गर्न मद्दत गर्दछ। त्यहाँ धेरै प्रतीकहरू छन् जुन निश्चित देवताहरूसँग चिनिन्छन्; यसमा [[कमल]], [[चक्र]] र [[वीणा]] समावेश छन्। === संस्कार === धेरै हिन्दुहरू दैनिक आधारमा धार्मिक समारोहहरूमा भाग लिन्छन्, धेरै हिन्दुहरूले आफ्नो घरमा धार्मिक समारोहहरू पनि राख्छन्। हिन्दुहरूले निम्न दैनिक अनुष्ठानहरू गर्छन्: * [[पूजा]] * विभिन्न शास्त्रहरूको संयुक्त पठन। * [[कीर्तन]] र [[भजन]]: प्रार्थना, मन्त्र र धार्मिक गीत गाउने अनुष्ठान हो। * विभिन्न प्रकारका [[ध्यान]], जस्तै [[जप]]-[[माला]] मालामा [[मन्त्र]] पठन, जाप भनिने अनुष्ठान === चाडपर्वहरू === {{मुख्य|हिन्दु चाडपर्वहरूको सूची}} [[चित्र:Holi Festival of Colors Utah, United States 2013.jpg|thumb|[[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को उटाहस्थित श्री श्री राधाकृष्ण मन्दिरमा [[होली]] मनाइँदै।]] [[हिन्दु चाडपर्वहरूको सूची|हिन्दु चाडपर्वहरू]] ([[संस्कृत]]: उत्सव) व्यक्तिगत र सामाजिक जीवनलाई धर्ममा जोड्ने समारोहहरू हुन्। केही प्रमुख क्षेत्रीय वा अखिल हिन्दु चाडपर्वहरू समावेश छन्: {{div col|colwidth=18em}} * [[माघे सङ्क्रान्ति]] * [[वसन्त पञ्चमी]] * [[महाशिवरात्रि]] * [[होली]] * [[राम नवमी]] * [[कात्तिक पूर्णिमा]] * [[साउन शुक्ल पूर्णिमा|रक्षा बन्धन]] * [[कृष्ण जन्माष्टमी]] * [[गणेश चतुर्थी]] * [[नौरथा|नवरात्रि]] * [[विजयादसमी]] * [[दसैँ]] * [[दुर्गा पूजा]] * [[लक्ष्मी पूजा]] * [[दीपावली]] * [[तिहार]] * [[भाइटीका]] * [[छठ]] {{div col end}} == तीर्थयात्रा == {{मुख्य|तीर्थ|परिक्रम}} [[चित्र:Ahilya Ghat by the Ganges, Varanasi.jpg|thumb|[[बनारस]] हिन्दु धर्मको सबैभन्दा पवित्र शहरहरू मध्ये एक हो।]] तीर्थयात्रा हिन्दु धर्मको विशेषता मध्ये एक धार्मिक अभ्यास हो। तीर्थस्थललाई "तीर्थ" वा "धाम" भनिन्छ। हिन्दु धर्ममा सबैभन्दा लोकप्रिय तीर्थहरू [[इलाहाबाद]], [[हरिद्वार]] र [[बनारस]] हुन्, र वैष्णव धर्ममा पनि [[वृन्दावन]] हुन्। अन्य महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थलहरू तिनीहरूका प्राचीन मन्दिरहरूको लागि प्रसिद्ध: * [[पुरी]] * [[बद्रीनाथ मन्दिर]] * [[केदारनाथ मन्दिर]] * [[गङ्गोत्री]] * [[यमुनोत्री]] == हिन्दु समाज == === आश्रमहरू === {{मुख्य|आश्रम}}परम्परागत रूपमा हिन्दु धर्ममा, जीवनलाई चार आश्रम (अवधि वा चरणहरू) मा विभाजित गरिएको छ। * [[ब्रह्मचर्य]] जीवनको पहिलो अवधि हो, प्रशिक्षणको चरण जुन विद्यार्थीले भिक्षुको रूपमा बिताउँछ, यौन परित्याग गर्ने र गुरुको सेवामा संलग्न हुने, उहाँबाट आध्यात्मिक ज्ञान प्राप्त गर्ने। * [[आश्रम व्यवस्था|गृहस्थ]] पारिवारिक जीवन, काम। यस आश्रममा काम र अर्थको पुरुषार्थ गरिन्छ। हिन्दु परिवारको पुरुषको कर्तव्य भनेको आफ्ना आमाबाबु, बच्चाहरू, पाहुनाहरू र सन्त व्यक्तिहरूलाई समर्थन गर्नु हो। * [[वानप्रस्थ]] भनेको संन्यास र भौतिक संसारको पूर्ण त्यागको तयारी हो। यस चरणमा, सबै भौतिक जिम्मेवारीहरू क्रमशः वयस्क बच्चाहरूलाई हस्तान्तरण गरिन्छ र अधिक समय आध्यात्मिक अभ्यासहरू र पवित्र स्थानहरूमा तीर्थयात्राहरूमा समर्पित हुन्छ। * [[सन्न्यास]] जीवनको अन्तिम चरण हो, भौतिक संसारको पूर्ण त्यागको चरण, जसको विशेषता तपस्या र आत्म-चेतना र आध्यात्मिक अभ्यासहरूमा पूर्ण समर्पण हुन्छ। यस आश्रममा मृत्युको क्षण र मोक्ष प्राप्तिको लागि आवश्यक तयारी गरिन्छ। === भिक्षुवाद === {{मुख्य|सन्न्यास|साधु}} [[चित्र:Baba in Kathmandu.jpg|thumb|[[पशुपतिनाथ मन्दिर]]मा [[साधु]]]] केही हिन्दुहरूले मुक्ति वा आध्यात्मिक पूर्णताको कुनै अन्य रूप प्राप्त गर्नमा ध्यान केन्द्रित गर्ने लक्ष्यका साथ "संन्यास" को भिक्षु जीवन शैली रोज्छन्। भिक्षुहरूले आफूलाई सरल र तपस्वी जीवनमा समर्पित गर्छन्, ब्रह्मचर्यको व्रत लिन्छन् र सबै भौतिक गतिविधिहरू रोक्छन्, पूर्णतया आध्यात्मिक अभ्यासहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्छन्, जसको उद्देश्य ईश्वरको प्राप्ति हो। === वर्ण र जाति व्यवस्था === {{मुख्य|हिन्दु वर्ण व्यवस्था}}हिन्दु धर्ममा, समाजलाई परम्परागत रूपमा चार वर्गमा विभाजन गरिएको छ, जसलाई वर्ण भनिन्छ, जसको अर्थ संस्कृतमा "रङ, आकार, रूप" हो। * [[ब्राह्मण]] - शिक्षक र पुजारी * [[क्षत्रिय]] - योद्धा, शासक, कुलीन * [[वैश्य]] - किसान, व्यापारी र उद्यमी * [[शूद्र]] - सेवक र कामदार == जनसङ्ख्या == {{मुख्य|हिन्दु बसोबास भएका देशहरू}} [[चित्र:Countries by percentage of adherents to Hinduism.svg|thumb|देश अनुसार हिन्दुहरूको प्रतिशत|center|700px]] [[नेपाल]], [[भारत]], र [[मौरिसस|मौरिसस्]] का राज्यहरू लगायत [[इन्डोनेसिया|इन्डोनेशिया]]को बाली टापुमा मुख्य जनसङ्ख्या हिन्दु छन्। केही मात्रामा यी देशहरूमा पनि हिन्दुहरू छन्: सबैभन्दा धेरै हिन्दुहरूको अनुपात भएका देशहरू: # {{flag|नेपाल}}{{Spaced en dash}}८१.३%<ref>{{Cite web|url=http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf|title=2011 Nepal Census Report|year=2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130525062716/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf|archive-date=25 May 2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130418041642/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2012/11/National%20Report.pdf |date=18 April 2013 }}</ref> # {{flag|भारत}}{{Spaced en dash}}७९.८%<ref>{{Cite web|url=https://www.livepopulation.com/country/india.html|title=Population of India Today|website=livepopulation.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403015935/https://www.livepopulation.com/country/india.html|archive-date=3 April 2019|access-date=5 August 2018|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190403015935/https://www.livepopulation.com/country/india.html |date=3 April 2019 }}</ref> # {{flag|मौरिसस}}{{Spaced en dash}}४८.५%<ref>{{Cite web|url=http://www.gov.mu/portal/goc/cso/file/2011VolIIPC.pdf|title=Resident population by religion and sex|publisher=[[Statistics Mauritius]]|page=68|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016141533/http://www.gov.mu/portal/goc/cso/file/2011VolIIPC.pdf|archive-date=16 October 2013|access-date=1 November 2012}}</ref> # {{flag|गयाना}}{{Spaced en dash}}२८.४%<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20210107032754/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/guyana/|archive-date=7 January 2021}}</ref> # {{flag|फिजी}}{{Spaced en dash}}२७.९%<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/fiji/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the|archive-date=27 August 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the |date=27 August 2021 }}</ref> # {{flag|भुटान}}{{Spaced en dash}}२२.६%<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127364.htm|title=Bhutan|website=U.S. Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130031858/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127364.htm|archive-date=30 November 2009}}</ref> # {{flag|सुरिनाम}}{{Spaced en dash}}२२.३%<ref>{{Cite web|url=https://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127405.htm|title=Suriname|website=U.S. Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20091130031911/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127405.htm|archive-date=30 November 2009}}</ref> # {{flag|ट्रिनिडाड र टोबागो}}{{Spaced en dash}}१८.२%<ref>{{Cite web|url=https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|title=2011 Demographic Report|page=18|archive-url=https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf|archive-date=19 October 2017}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019211618/https://guardian.co.tt/sites/default/files/story/2011_DemographicReport.pdf |date=19 October 2017 }}</ref> # {{flag|कतार}}{{Spaced en dash}}१३.८%<ref>{{Cite journal|last1=Robin|first1=Christian Julien|last2=Gorea|first2=Maria|date=2002|title=Les vestiges antiques de la grotte de Hôq (Suqutra, Yémen) (note d'information)|url=https://www.persee.fr/doc/crai_0065-0536_2002_num_146_2_22441|journal=Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres|volume=146|issue=2|pages=409–445|doi=10.3406/crai.2002.22441 | issn = 0065-0536 }}</ref> # {{flag|श्रीलङ्का}}{{Spaced en dash}}१२.६%<ref>{{Cite web|url=http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|title=The Census of Population and Housing of Sri Lanka-2011|year=2011|website=Department of Census and Statistics|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211239/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3|archive-date=24 December 2018|access-date=29 July 2013|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107065148/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/CPH2011/index.php?fileName=pop43&gp=Activities&tpl=3 |date=7 January 2019 }}</ref> # {{flag|बहराइन}}{{Spaced en dash}}९.८% # {{flag|बङ्गलादेश}}{{Spaced en dash}}८.५%<ref>{{Cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SVRS/SVRS-10.pdf|title=SVRS 2010|publisher=Bangladesh Bureau of Statistics|page=176 (Table P–14)|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113153533/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SVRS/SVRS-10.pdf|archive-date=13 November 2012|access-date=2 September 2012}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121113153533/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/SVRS/SVRS-10.pdf |date=13 November 2012 }}</ref> # [[रियुनियन]] {{spaced en dash}}६.८% # {{flag|संयुक्त अरब इमिरेट्स| the}}{{Spaced en dash}}६.६%<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90223.htm|title=United Arab Emirates|website=U.S. Department of State}}</ref> # {{flag|मलेसिया}}{{Spaced en dash}}६.३%.<ref name="cia.gov">{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015225421/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/malaysia/|archive-date=15 October 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118144030/http://www.statistics.gov.my/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=50:population&catid=38:kaystats&Itemid=11 |date=18 November 2008 }}</ref> # {{flag|कुवेत}}{{Spaced en dash}}६%<ref>{{Cite web|url=http://www.globalreligiousfutures.org/|title=Pew-Templeton: Global Religious Futures Project|website=www.globalreligiousfutures.org|access-date=18 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20130503083508/http://www.globalreligiousfutures.org/|archive-date=3 May 2013}}</ref> # {{flag|ओमान}}{{Spaced en dash}}५.५%<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/|title=Middle East OMAN|date=22 September 2021|publisher=CIA The World Factbook|access-date=2 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210313050143/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/oman/|archive-date=13 March 2021}}</ref> # {{flag|सिङ्गापुर}}{{Spaced en dash}}५%<ref name="2010 census Full report">{{Cite web|url=http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/C2010sr1/cop2010sr1.pdf|title=Census of population 2010: Statistical Release 1 on Demographic Characteristics, Education, Language and Religion|last=Singapore Department of Statistics|date=12 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110303155259/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/C2010sr1/cop2010sr1.pdf|archive-date=3 March 2011|access-date=16 January 2011}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110303155259/http://www.singstat.gov.sg/pubn/popn/C2010sr1/cop2010sr1.pdf |date=3 March 2011 }}</ref> # {{flag|इन्डोनेसिया}}{{Spaced en dash}}३.८६%<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010_5/168356.htm|title=Indonesia: Religious Freedoms Report 2010|date=2011|publisher=[[US State Department]]|access-date=4 March 2021}}</ref> # {{flag|न्युजिल्यान्ड}}{{Spaced en dash}}२.६२%<ref>{{Cite web|url=https://www.stats.govt.nz/assets/Uploads/2018-Census-totals-by-topic/Download-data/2018-census-totals-by-topic-national-highlights.xlsx|title=Table 26, 2018 Census Data – Tables|format=xlsx|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413185957/https://www.stats.govt.nz/assets/Uploads/2018-Census-totals-by-topic/Download-data/2018-census-totals-by-topic-national-highlights.xlsx|archive-date=13 April 2020|access-date=29 December 2020|url-status=live}}</ref> # {{flag|सेसेल्स}}{{Spaced en dash}}२.४%<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/seychelles/|title=The World Factbook|access-date=10 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20260118085040/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/seychelles/|archive-date=18 January 2026}}</ref> # {{flag|पाकिस्तान}}{{Spaced en dash}}२.१४%<ref>{{Cite web|url=http://www.census.gov.pk/Religion.htm|title=Population by religion in Pakistan|archive-url=https://web.archive.org/web/20140402081116/http://www.census.gov.pk/Religion.htm|archive-date=2 April 2014|access-date=3 March 2021}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140402081116/http://www.census.gov.pk/Religion.htm |date=2 April 2014 }}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin: 1em auto;" |+महाद्वीप अनुसार हिन्दु धर्म (२०१७-१८) !महादेशहरू ! scope="col" |हिन्दु जनसङ्ख्या ! scope="col" |हिन्दु जनसङ्ख्याको % ! scope="col" |महाद्वीप जनसङ्ख्याको % ! scope="col" |अनुयायी गतिशीलता ! scope="col" |विश्व गतिशीलता |- | align="center" |[[एसिया]] | align="center" |१,०७४,७२८,९०१ | align="center" |९९.२६६ | align="center" |२६.०१ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[युरोप]] | align="center" |२,०३०,९०४ | align="center" |०.२१४ | align="center" |०.२७८ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[महाअमेरिका]] | align="center" |२,८०६,३४४ | align="center" |०.२६३ | align="center" |०.२८१ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[अफ्रिका]] | align="center" |२,०१३,७०५ | align="center" |०.२१३ | align="center" |०.२२५ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- | align="center" |[[ओसिनिया]] | align="center" |७९१,६१५ | align="center" |०.०७१ | align="center" |२.०५३ | align="center" |{{increase}} बढ्दै | align="center" |{{increase}} बढ्दै |- !सञ्चित !१,०८२,३७१ ,४६९ !१०० !१५.०३ !{{increase}} बढ्दै !{{increase}} बढ्दै |} प्रबल हिन्दु समुदाय पूर्व-सोभियत सङ्घका राष्ट्रहरू, विषेशगरि [[रुस]], र [[पोल्यान्ड|पोल्यान्ड]]मा पनि छन्। [[इन्डोनेसिया|इन्डोनेशिया]]का टापुहरू जाभा, सुलावेसी, सुमात्रा र बोर्निओमा पनि प्रसस्त रैथाने हिन्दुहरू छन्। हिन्दुत्व [[योग]]को रूपमा त झनै विश्वब्यापि रूपमा फैलिएको छ। संयुक्त राज्य अमेरिकामा मात्रै ३ करोड [[योग]]का अनुयायीहरू छन्। == सतावट == हिन्दुहरूले ऐतिहासिक धार्मिक सतावट, निरन्तर धार्मिक उत्पीडन र व्यवस्थित हिंसा दुवैको अनुभव गरेका छन्। यी जबरजस्ती धर्म परिवर्तन, दस्तावेजी [[नरसंहार]], [[मन्दिर]] भत्काउने र अपवित्रको रूपमा हुन्छन्। हिन्दुहरूको ऐतिहासिक सतावट [[मुसलमान|मुस्लिम]] शासकहरू र [[इसाई धर्म|क्रिश्चियन]] मिसनरीहरूद्वारा पनि भयो। [[मुगल साम्राज्य|मुगल काल]]मा हिन्दुहरूलाई जिज्या तिर्न बाध्य पारिएको थियो। [[भारतको विभाजन]]को समयमा मुस्लिम र हिन्दुहरू सहित २००,००० देखि दस लाख मानिसहरू मारिएका थिए। आधुनिक समयमा, हिन्दुहरूले भेदभावको सामना गर्नुपरेको थियो। विश्वका धेरै भागहरूमा र धेरै देशहरूमा विशेष गरी [[पाकिस्तान]], [[बङ्गलादेश]], [[फिजी]] र अन्यमा उत्पीडन र जबरजस्ती धर्म परिवर्तनको सामना गर्नुपरेको छ।<ref>{{Cite book|last=Brass|first=Paul R.|url=https://books.google.com/books?id=9XGZ0kKmJx0C&q=persecution+of+hindus+by+muslims|title=The Production of Hindu-Muslim Violence in Contemporary India|date=1 May 2011|publisher=University of Washington Press|isbn=978-0-295-80060-8|language=en|author-link=Paul R. Brass}}</ref><ref name=":1">{{Cite book|last=Jain|first=Meenakshi|title=Flight of deities and rebirth of temples: espisodes from Indian history|url=https://archive.org/details/flightofdeitiesr0000jain|date=2019|isbn=978-81-7305-619-2|location=New Delhi|oclc=1091630081}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{Portal bar|हिन्दु धर्म|}} {{हिन्दु धर्म}} s93kln1s9oi5luu9zq5apnjdee3ej94 4 1080 1392532 1381959 2026-10-09T09:28:59Z MediaWiki message delivery 14766 /* Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist */ नयाँ खण्ड 1392532 wikitext text/x-wiki <div style="position: absolute; top: 3.4em; right: 1.0em; border: 1px solid #a9a9a9; background: #fff;" class="boilerplate metadata plainlinks"><small>[[#footer|&nbsp;पुछारमा जानुहोस् (Go to bottom)&nbsp;]]</small></div> __TOC__ __NEWSECTIONLINK__ {{माथि जाने}} </br> {| class="wikitable" style="margin: 0 auto; float:right; clear:none; background:#fffaea; border:2px solid #bfb1a3; text-align:center;" ! colspan="5" style="background:#eee9d9; font-size:140%;" |'''सामाजिक पोर्टलका सन्देशहरू''' |- | colspan="5" | <center> [[File:Replacement filing cabinet.svg|20px|alt=|link=]] '''सामाजिक पोर्टलका सन्देशहरू''' {{सामाजिक पोर्टल अभिलेखहरू|start={{{start|}}}}}</center> |} {{-}} == Help Needed – A project to grow content and attract more contributors in Nepali Wikipedia == {{int:Hello}} Nepal Wikipedia, We apologize that this message is not in your language. {{int:Please-translate}}. The WMF Language and Product Localization team is planning to launch a campaign project to encourage more native speakers to contribute to your Wikipedia. '''Our approach''' We will invite native speakers through Nepali Wikipedia homepage to join a 3-week onboarding program in an [[metawiki:Event_Center/Registration#Event_Registration_Tool|Event registration page]]. This program will: * Guide them step-by-step through an onboarding material on how to edit and use contribution tools to expand articles. * Surface vital articles that the community has prioritized for improvement and editing tasks can be worked on to improve those articles. Through this guided onboarding program we will see if this approach will increase contributions from new editors or less experienced editors in your Wikipedia. You can read more about the project here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Engage_native_speakers_to_improve_vital_content_in_small_language_Wikipedias#Hypothesis_WE2.1.5. '''Tasks you can volunteer to help us with''' To make this project successful, we need your community’s help with these key tasks: * Translate the onboarding materials on this page: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SSethi_(WMF)/Sandbox/Event:_Vital_Knowledge_Drive_2026#Overview into Nepali. * Set up a call-to-action message on your [[मुख्य पृष्ठ|homepage]] using the translations. Admins are needed for this step. Instructions for the setup are on [[metawiki:User:SSethi_(WMF)/Sandbox/Event:_Vital_Knowledge_Drive_2026#For_event_organizers:_adding_vital_knowledge_section_to_wiki_home_page|this page]]. @[[प्रयोगकर्ता:Biplab Anand|Biplab Anand]] and @[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]], please can you help with this task? * Create an Event Registration Page on Nepali Wikipedia, and insert the translated materials in it. Here is a sample of the event registration page: https://meta.wikimedia.org/wiki/User:SSethi_(WMF)/Sandbox/Event:_Vital_Knowledge_Drive_2026#Event:_Vital_Knowledge_Drive_2026 * Identify local Wikipedia articles or lists of articles needing improvement or missing in your Wikipedia. You might find inspiration in the "[[metawiki:List_of_articles_every_Wikipedia_should_have|List of articles every Wikipedia should have]]". These articles are to be added into the Event page you will create. Our team will help generate links to contribution tools for the selected articles. '''Timeline and Next Steps''' Please, help us complete these tasks by '''March 20, 2026'''. We plan to launch the program on March 23, 2026. We understand this is a big effort and truly appreciate any help you all can provide. Your support can help grow your community and make Nepali Wikipedia stronger. Please let us know If your community is interested in this project and would help us with the tasks by replying on this thread. Thank you for your time and support! [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:२४, २६ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) :Hello, thank you for the initiative. I'm interested and willing to help with translation, homepage setup, event page creation, and identifying priority articles, and I look forward to collaborating on this. [[User:Saroj|Saroj]] ([[User talk:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:२४, २६ फेब्रुअरी २०२६ (नेपाली समय) ::Thank you so much, @[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] for helping with this. We really appreciate your volunteering to do this. Please let me know if you need anything from my team, and the right channel for us to coordinate on this work (maybe email). If this thread is convenient for you, that's fine too. ::I am looking forward to collaborating with you on this project. ::Best regards, [[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[User talk:UOzurumba (WMF)|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:५६, ४ मार्च २०२६ (नेपाली समय) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:आयोजना:सामाजिक पोर्टल]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) ०६:४३, २६ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय) </bdi> (This message was sent to [[:आयोजना:सामाजिक पोर्टल]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == Invitie: Community language documentation & archiving workshop series == [[File:OpenSpeaks_Training_Workshop%2C_Kochi_-_7_September_2026.svg|thumb|Invite for community language documentation & archiving workshop series]] Namaste, we invite Nepali Wikimedians interested in documenting local, Indigenous languages of Nepal in audio and video. This workshop series is for those who already record and archive such languages, or want to start. Less experience is okay. The upcoming session is on 18 May and needs registration [[:m:OpenSpeaks/Community_language_documentation_and_archiving_training/1|here]]. We're also looking for [[:m:OpenSpeaks/Community_language_documentation_and_archiving_training/1#Volunteers|volunteers]] to help with coordination and translation. We also invite you to use the [[:m:OpenSpeaks/Archives|archived audio and video materials]] from Nepal, India and Sri Lanka in Nepali Wikipedia articles and Wiktionary entries. [[User:Psubhashish|Psubhashish]] ([[User talk:Psubhashish|कुरा गर्नुहोस्]]) १६:१४, १५ मे २०२६ (नेपाली समय) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) २२:५९, २७ मे २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|कुरा गर्नुहोस्]])</bdi> २२:५६, २३ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) १९:१४, २५ जुन २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == बाङ्ला विकिसम्मेलन २०२६: यात्रा छात्रवृत्ति आवेदन प्रक्रिया आरम्भ भएको छ! == [[File:Bangla WikiConference 2026 logo.svg|right|250px|link=]] प्रिय विकिकर्मी साथीहरू विकिमिडिया बङ्गलादेशको आयोजनामा आगामी '''३० अक्टोबर - १ नोभेम्बर २०२६''' सम्म बङ्गलादेशमा [[wmbd:বিশেষ:আমার_ভাষা/বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬|'''बाङ्ला विकिसम्मेलन २०२६''']] आयोजना हुन गइरहेको कुरा हामी खुसीका साथ जानकारी गराउन चाहन्छौँ। यस सम्मेलनलाई सफल र जीवन्त बनाउन बङ्गलादेश, भारत र नेपालमा रहेका इच्छुक विकिमिडियनहरूका लागि यात्रा छात्रवृत्तिको व्यवस्था गरिएको छ। यस छात्रवृत्ति अन्तर्गत छनोट भएका सहभागीहरूलाई यातायात भत्ता र सम्मेलनमा बस्ने-खाने व्यवस्था गरिनेछ। सम्मेलनमा सहभागी हुन इच्छुक सबैले यस छात्रवृत्तिका लागि आवेदन दिनुपर्नेछ र आवेदन सफल भएका सहभागीहरूले मात्र सम्मेलनमा भाग लिन पाउनेछन्। === छात्रवृत्ति आवेदनको प्राथमिक योग्यता === निम्न सर्तहरू पूरा नगरेमा आवेदन सिधै अयोग्य मानिनेछ: # विकिमिडिया खाता कम्तीमा ६ महिना पुरानो हुनुपर्छ (अर्थात् '''१९ डिसेम्बर २०२५''' वा सो भन्दा अघि सिर्जना गरिएको खाता)। # आवेदकको विश्वव्यापी कुल सम्पादन सङ्ख्या कम्तीमा '''२५०''' हुनुपर्छ। # आवेदन दिने समयमा आवेदकको खाता कुनै पनि बङ्गाली परियोजनामा प्रतिबन्धित भएको हुनु हुँदैन। === छात्रवृत्तिको लागि कसरी आवेदन दिने? === छात्रवृत्तिको लागि आवेदन दिन तपाईले एउटा निश्चित अनलाइन फारम भर्नुपर्नेछ। फारम विस्तृत रूपमा भर्न ३० देखि ४० मिनेट समय लाग्न सक्छ। तपाईले दिएको जानकारीको आधारमा छात्रवृत्ति निर्धारण उपसमितिले तपाईं छात्रवृत्तिको लागि योग्य हुनुहुन्छ वा हुनुहुन्न भनी प्रमाणित गर्नेछ। फारम भर्ने र आवेदन प्रक्रियाको बारेमा थप जान्नका लागि कृपया [[wmbd:বাংলা_উইকিসম্মেলন_২০২৬/বৃত্তি/ne|'''छात्रवृत्ति सम्बन्धि पृष्ठ''']] पढ्नुहोस्। === महत्त्वपूर्ण समयरेखा === * '''आवेदन सुरु:''' १९ जुन, २०२६ (बङ्गलादेशी समय) * '''आवेदन अन्त्य:''' १९ जुलाई, २०२६ (बङ्गलादेशी समय) ''तोकिएको समयसीमा पछि कुनै पनि आवेदन स्वीकार गरिने छैन। त्यसैले अन्तिम समयको जटिलताबाट बच्न समयसीमा भन्दा कम्तीमा केही दिन अगावै आवेदन बुझाउन सल्लाह दिइन्छ।'' छात्रवृत्तिको बारेमा थप जान्न, कुनै जिज्ञासा वा सुझावको लागि निर्धक्क भइ हामीसँग वार्तालाप पृष्ठ वा [mailto:bnwikiconference@wikimedia.org.bd bnwikiconference@wikimedia.org.bd] ठेगानामा इमेल मार्फत सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ। शुभकामना सहित, छात्रवृत्ति समीक्षा टोलीको तर्फबाट' [[User:MS Sakib|MS Sakib]] ([[User talk:MS Sakib|कुरा गर्नुहोस्]]) १२:५५, १० जुलाई २०२६ (नेपाली समय) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) १८:०९, २४ जुलाई २०२६ (नेपाली समय) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] २१:०१, २२ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय) (This message was sent to [[:आयोजना:सामाजिक पोर्टल]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:१३, ९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) (This message was sent to [[:आयोजना:सामाजिक पोर्टल]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> a0d94rxqlsulrzz8fi7qkx0uuzd0t41 0 1881 1392450 1388962 2026-10-08T18:05:32Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392450 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|हिन्द महासागरमा अवस्थित एक टापु राष्ट्र}} {{Infobox country | conventional_long_name = गणतन्त्र माडागास्कर | common_name = माडागास्कर | native_name = {{ubl|{{native name|mg|Repoblikan'i Madagasikara}}|{{native name|fr|République de Madagascar}}}} | image_flag = Flag of Madagascar.svg | image_coat = Seal of Madagascar.svg | symbol_type = निशान छाप | national_motto = {{unbulleted list |{{nowrap|{{native phrase|mg|"Fitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana"|italics=off}}}} |{{native phrase|fr|"Amour, Patrie, Progrès"|italics=off}} |{{small|"माया, मातृभूमि, उन्नति"}}{{lower|0.2em|<ref name=4thRepublic>{{cite web |last=Le Comité Consultatif Constitutionnel |title=''Projet de Constitution de la Quatrième République de Madagascar'' |publisher=Madagascar Tribune |date=1 October 2010 |url=http://www.madagascar-tribune.com/IMG/pdf/constitution.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628042414/http://madagascar-tribune.com/IMG/pdf/constitution.pdf |archive-date=28 June 2011|url-status=live |access-date=24 August 2011|language=fr}}</ref><!--end lower:-->}} }} | national_anthem = {{native phrase|mg|"Ry Tanindrazanay malala ô!"|italics=off}}<br />{{small|"हे, हाम्रा पूर्खाको प्यारो देश!"}}<div style="padding-top:0.5em;" class="center">[[File:Ry Tanindrazanay malala ô! (instrumental).ogg]]</div> | image_map = Madagascar (centered orthographic projection).svg | map_caption = {{map caption|location_color=गाढा हरियो }} | image_map2 = | capital = [[आन्तानानारिभो]] | coordinates = {{Coord|18|55|S|47|31|E|type:city}} | largest_city = [[आन्तानानारिभो]] | official_languages = {{hlist|[[मालागासी भाषा|मालागासी]]|[[फ्रान्सेली भाषा|फ्रान्सेली]]}} | ethnic_groups = <!--READ FIRST: Section has been maintained in its present form since the page was awarded "Featured Article" status. Please do not alter this information without seeking general consensus on the talk page. Thank you.--> {{unbulleted list |२६% मेरिना |१५% बेटसिमिसाराका |१२% बेटसिलेओ |७% सिमिहेती |६% साकालाभा |५% आन्ताइसाका |५% आतान्द्रोय |२४% अन्य }} | ethnic_groups_year = सन् २००४<ref>{{cite web |url=http://www.populstat.info/Africa/malegasg.htm |title=MADAGASCAR: general data |publisher=Populstat.info |access-date=15 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140209164131/http://populstat.info/Africa/malegasg.htm |archive-date=9 February 2014 |url-status=dead }}</ref> | religion = {{ublist |item_style=white-space:nowrap; |८५.३% [[इसाई धर्म|इसाई]] |—४५.८% [[प्रतिवादी सम्प्रदाय|प्रतिवादी]] |—३८.१% [[क्याथोलिक चर्च|क्याथोलिकवादी]] |—१.४% अन्य इसाई |६.९% [[अधार्मिकता|धर्म इतर]] |४.५% अफ्रिकी परम्परागत धर्म |३.०% [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] |०.३% अन्य }} | religion_year = सन् २०२० | religion_ref = <ref name="grf">{{cite web |url=http://www.globalreligiousfutures.org/countries/madagascar/religious_demography |title=Madagascar |work=Global Religious Futures |publisher=Pew Research Center |access-date=14 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514155022/http://www.globalreligiousfutures.org/countries/madagascar/religious_demography#/?affiliations_religion_id=0&affiliations_year=2020 |archive-date=14 May 2021 }}</ref> | demonym = [[मालागासी जाति|मालागासी]]<ref>{{cite web |url=http://geography.about.com/library/weekly/aa030900a.htm |title=Demonyms – Names of Nationalities |publisher=Geography.about.com |access-date=15 July 2013 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225061024/http://geography.about.com/library/weekly/aa030900a.htm%20 |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181225061024/http://geography.about.com/library/weekly/aa030900a.htm%20 |date=25 December 2018 }}</ref><ref>{{cite web|title=Malagasy – National Geographic Style Manual|url=http://stylemanual.natgeo.com|access-date=27 February 2017|archive-date=27 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227171359/http://stylemanual.natgeo.com/|url-status=dead}}</ref> | government_type = [[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] राष्ट्रपतिय [[गणतन्त्र|संवैधानिक गणतन्त्र]] | leader_title1 = [[राष्ट्रपति]] | leader_name1 = {{nowrap|[[आन्द्रे राजोएलिना]]}} | leader_title2 = [[प्रधानमन्त्री]] | leader_name2 = क्रिस्टियन नात्सो | leader_title3 = सिनेट अध्यक्ष | leader_name3 = [[रिभो राकोतोभाओ]] | leader_title4 = राष्ट्रिय सभा अध्यक्ष | leader_name4 = क्रिस्टिन राजानामाहासोआ<ref>{{Cite web|url=https://afriquepanorama.com/2019/07/17/madagascar-christine-razanamahasoa-a-la-tete-de-lassemblee-nationale/|title=Madagascar: Christine Razanamahasoa à la tête de l'Assemblée nationale|website=Afrique Panorama|date=17 July 2019|access-date=17 July 2019|archive-date=17 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190717080827/https://afriquepanorama.com/2019/07/17/madagascar-christine-razanamahasoa-a-la-tete-de-lassemblee-nationale/|url-status=usurped}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190717080827/https://afriquepanorama.com/2019/07/17/madagascar-christine-razanamahasoa-a-la-tete-de-lassemblee-nationale/ |date=17 July 2019 }}</ref> | legislature = [[माडागास्करको संसद|संसद]] | upper_house = सिनेट | lower_house = [[माडागास्करको राष्ट्रिय सभा|राष्ट्रिय सभा]] | sovereignty_type = स्थापना | established_event1 = अधिराज्य<ref>{{Cite web |url=https://www.madamagazine.com/en/die-anfaenge-des-koenigreichs-der-merina/ |title=The beginning of the Merina Kingdom |work=Mada Magazine |date=4 August 2015 |access-date=30 March 2021 |archive-date=17 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150817071336/http://www.madamagazine.com/en/die-anfaenge-des-koenigreichs-der-merina/ |url-status=live}}</ref> | established_date1 = १५४० | established_event2 = फ्रान्सेली माडागास्कर<ref>{{Cite web |url=https://www.lonelyplanet.com/madagascar/narratives/background/history |title=Madagascar |work=Lonely Planet |access-date=30 March 2021 |archive-date=30 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330034433/https://www.lonelyplanet.com/madagascar/narratives/background/history |url-status=live}}</ref> | established_date2 = ६ अगस्ट १८८६ | established_event3 = गणतन्त्र दावी | established_date3 = १४ अक्टोबर १९५८ | established_event4 = [[फ्रान्स]]बाट स्वतन्त्र | established_date4 = २६ जुन १९६० | area_km2 = ५,८७,०४१ | area_rank = ४६औँ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = २,२६,५९७ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = ०.९% | population_estimate = २८,४२७,३२८<ref>{{cite web |url=https://www.macrotrends.net/countries/MDG/madagascar/population |title=Madagascar Population 1950-2021 |website=Macrotrends |access-date=14 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420171304/https://www.macrotrends.net/countries/MDG/madagascar/population |archive-date=20 April 2021 }}</ref> | population_estimate_year = सन् २०११ | population_estimate_rank = ५२औँ | population_density_km2 = ३५.२ | population_density_sq_mi = ९१.१ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = १७४औँ | GDP_PPP = $४५.९४८ अर्ब<ref name=imf2>{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=27&pr1.y=17&c=674&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Madagascar|publisher=अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष|access-date=11 August 2019|archive-date=16 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116214104/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2020&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=27&pr1.y=17&c=674&s=NGDP_RPCH%2CNGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|url-status=live}}</ref> | GDP_PPP_year = सन् २०१९ | GDP_PPP_per_capita = $१,६९७<ref name=imf2/> | GDP_nominal = $१२.७३४ अर्ब<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = सन् २०१९ | GDP_nominal_per_capita = $४७१<ref name=imf2/> | Gini = ४२.६ <!--number only--> | Gini_year = सन् २०१२ | Gini_change = घट्दो<!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="wb-gini">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison |title=Gini Index coefficient |publisher=CIA Factbook |access-date=16 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210630032239/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/gini-index-coefficient-distribution-of-family-income/country-comparison/ |archive-date=30 June 2021 }}</ref> | Gini_rank = | HDI = ०.५२८ <!--number only--> | HDI_year = सन् २०१९<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = वृद्धि<!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|title=Human Development Report 2020|language=en|publisher=[[संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम]]|date=15 December 2020|access-date=15 December 2020|archive-date=15 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201215063955/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2020.pdf|url-status=live}}</ref> | HDI_rank = १६४औँ | currency = [[मालागासी एरियरी]] | currency_code = MGA | time_zone = [[पूर्वी अफ्रिकी समय]] | utc_offset = +३ | utc_offset_DST = +३ | time_zone_DST = {{nowrap|हेरिदैँन<ref name="Bradtp2">Bradt (2011), p. 2.</ref>}} | drives_on = दायाँ | calling_code = +२६१<ref name="Bradtp2"/> | cctld = .mg | area_water_km2 = ५५०१ | today = }} '''माडागास्कर''' आधिकारिक रूपमा '''गणतन्त्र माडागास्कर''' र पहिला '''गणतन्त्र मालागासी''' ({{lang-mg|Repoblikan'i Madagasikara|links=no}}, {{lang-fr|République de Madagascar}}) भनेर चिनिने [[हिन्द महासागर]]मा अवस्थित एक टापु राष्ट्र हो। मोजाम्बिक जलसन्धि पार पर्दै पूर्वी अफ्रिकाको तटबाट लगभग ४०० किलोमिटर (२५० माइल) टाढा रहेको छ। ५९२,८०० वर्ग किलोमिटर (२२८,९०० वर्ग माइल) मा माडागास्कर विश्वको दोस्रो ठूलो टापु देश हो। यो [[इन्डोनेसिया]] पछिको सबैभन्दा ठूलो टापु हो। यस देशमा माडागास्कर टापु (संसारको चौथो सबैभन्दा ठूलो टापु) र धेरै साना परिधीय टापुहरू पर्दछन्। महाद्विप गोन्डवानाको प्रागैतिहासिक विच्छेदपछि लगभग ८ करोड ८० लाख वर्षअघि माडागास्कर भारतीय उपमहाद्वीपबाट विभाजित भएको थियो। यसले गर्दा स्थानीय वनस्पति तथा जनावरहरू सापेक्षिक रूपमा अलग्गै विकास भएका थिए। फलस्वरूप, माडागास्कर जैविक विविधता केन्द्र बनेको छ। यसको ९०% भन्दा बढी वन्यजन्तुहरू पृथ्वीमा कतै पनि पाइँदैनन्। तीव्र गतिमा बढ्दै गइरहेको मानव जनसङ्ख्या र अन्य वातावरणीय खतराहरूको अतिक्रमणले यस द्वीपका विविध पारिस्थितिक प्रणाली तथा अनुपम वन्यजन्तुहरूलाई खतरामा पारेको छ। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Sister project links|माडागास्कर|voy=माडागास्कर|d=Q1019}} * [https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13861843 देशको बारेमा जानकारी पृष्ठ] बीबीसी समाचार मार्फत * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/madagascar/ माडागास्कर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210214064652/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/madagascar/ |date=2021-02-14 }}। ''[[द वर्ल्ड फ्याक्टबुक]]''। केन्द्रीय गुप्तचर संस्था * {{curlie|Regional/Africa/Madagascar}} * {{wikiatlas|Madagascar|माडागास्कर}} * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=MG माडागास्करको लागि विकास पूर्वानुमान] इन्टरनेसनल फ्युचर्स मार्फत * {{osmrelation-inline|447325}} [[श्रेणी:माडागास्कर|माडागास्कर]] [[श्रेणी:हिन्द महासागरका द्वीपीय देशहरू]] [[श्रेणी:पूर्वीय अफ्रिकी देशहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकी देशहरू]] [[श्रेणी:अल्पविकसित देशहरू]] [[श्रेणी:फ्रान्सेली भाषा आधिकारिक भएका देश तथा क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकाका देशहरू]] slw4e8z97zwrex21e8uu3hcu2n9o8tb 0 2784 1392529 1323475 2026-10-09T09:23:55Z Janak Bhatta 10885 /* बाह्य कडीहरू */ बाह्य कडी जोडियो 1392529 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = सल्यान जिल्ला | image_skyline = Himalayen seen from chaya chetra , Salayan.JPG | image_caption = [[छायाँक्षेत्र]]बाट [[हिमालय]]को दृश्य | image_map = Salyan Karnali locator.png | map_caption = [[कर्णाली प्रदेश]]मा सल्यान जिल्लाको (गाढा पहेँलो) स्थान | subdivision_type = [[सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रहरूको सूची|देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | seat_type = [[सदरमुकाम]] | seat = [[शारदा नगरपालिका]] | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति]], सल्यान | area_total_km2 = 1462 | population_total = २४१,७१६ | population_as_of = [[बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना २०७८|२०७८]] | population_density_km2 = auto | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|भाषाहरू]] | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | website = {{URL|http://ddcsalyan.gov.np/|आधिकारिक वेबसाइट}} }} '''सल्यान जिल्ला''' [[नेपाल]]को [[कर्णाली प्रदेश]] अन्तर्गत पर्ने एक जिल्ला हो। [[राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार यस जिल्लाको जनसङ्ख्या २,३८,५१५ रहेको थियो<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=67|accessdate=२६ असोज २०८२|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> भने यसले {{cvt|1,462|km2}} क्षेत्र ओगटेको छ। जिल्लाको प्रशासनिक केन्द्रको तथा सदरमुकाम [[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]] हो जुन [[शारदा नगरपालिका]]को भाग हो। ==नामाकरण== यस जिल्लाको नाम कसरी सल्यान रहेको हो ठोस रूपले एकिन हुन सकिरहेको छैन। बुढापाकाहरूले यस जिल्लाको नामको बारे अनेक प्रसँग जॊडेको पाइन्छ। जसमध्ये तत्कालिन राजाले यहाँ राज्य गर्दा सल्ले भन्ने स्थानको व्यक्तिलाई आफ्नो सहयोगीका रूपमा राखेका र उसैको नामबाट सल्ले अपभ्रंश हुँदै गएको हो भन्ने प्रसँग प्रचलित रहेको छ। अर्को थरीहरू सल्लै सल्लाका सुन्दर पहाड र थम्काहरूले अत्यधिक मात्रामा ढाकिएको यसलाई सल्लाबाट सल्यान हुन गएको हो भन्ने पनि गर्दछन्।<ref> {{Cite book |last = Turner |first = R. L. (Ralph Lilley), Sir |title = A comparative and etymological dictionary of the Nepali language |place = London |publisher = K. Paul, Trench, Trubner |year = 1931 |page = 593 |url = http://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/contextualize.pl?p.2.turner.1541985}} </ref> ==इतिहास== बाईसे राज्यभित्र पर्ने सल्यान जिल्लाको इतिहास लामो छ। यो सैत्य परिवारले राज्य गरेको सोशान्त राज्य हो यसलाईअत्यन्त गरिव राज्य भनि प्रसिध्द इतिहासकार हे मिल्टन भन्दछन। तापनी नेपाल राष्ट्रको एकिकरण अभियानमा [[पृथ्वीनारायण शाह]]सँग यहाँको राजा कृष्ण शाहको घनिष्ट मित्रता थियो। वि.स १८२३ माघ २५ गते सल्यानी युवराज रणभिम शाहसँग पृथ्वीनारायण शाहले आफ्नी छोरी विलासकुमारीलाई प्रणयसुत्रमा वाँधिदिए। छिल्ली बिजौरीदेखि पश्चिम दाङ्ग क्षेत्र आफ्नी छोरीलाई कुशविर्ता दिए। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्नो कब्जामा नआउदै कुशविर्ता दिएबाट के देखिन्छ भने सल्यान पृथ्वीनारायण शाहको नजरमा ज्यादै बलियो राज्य रहेछ। पृथ्वीनारायण शाहको सल्यान प्रतिको नीति कायम राख्दै [[भीमसेन थापा]]ले पाल्पा विजय गरेपछि सल्यानका विषयमा रुची बढेको थियो। फलतः वि.सं.१८६९ भदौ ३ गते मङ्गलबारका दिन सल्यान पनि नेपाल एकिकरण अभियान भित्र परेको सल्यान जिल्लाको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि महत्त्वपूर्ण छ। राणकालिन अबस्थामा सल्यान जिल्ला अन्तर्गत हालको रुकुम, रोल्पा र दाङ जिल्लाको अधिकतम भाग यस जिल्लामा नै थियो। यसको क्षेत्र पनि ठुलो थियो चौथो दर्जाको बडाहाकिमको दरवन्दी थियो। अघि भएका कुराको बयान नै ईतिहास हो ति पुराना दैविक शक्तिका घटनालाई पुराण र मानविय घटना प्रधानलाई ईतिहास छुट्टयाई ईतिहास पराणानी,पञ्चमो वेद उच्येतेः भनेर वेदलाई जसौ गरी इतिहासलाई हाम्रा पूर्वजहरूले आदर भावले हेथ्र्ये। == प्रशासनिक विभाजन == जिल्लामा १० स्थानीय तहहरू छन्, जसमध्ये ३ नगरपालिका र ७ गाउँपालिका छन्।<ref>{{cite web |title=स्थानिय तह |url=https://sthaniya.gov.np/gis/ |access-date=२० असोज २०८२ |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय |language=नेपाली}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+सल्यान जिल्लाका स्थानीय तहहरू !क्रम !स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]]) !क्षेत्रफल (वर्ग<br>किमी) !जनघनत्व (वर्ग<br>किमी) |- |१ |[[शारदा नगरपालिका]] |[[डाँडागाउँ, सल्यान|डाँडागाउँ]], [[हिवल्चा]], [[कजेरी]], [[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]], [[मार्के]], [[सैजुवाल टाकुरा]] र [[स्यानीखाल]] |१० |[[खलङ्गा, सल्यान|खलङ्गा]] |३४,६६३ |१९८.३४ |१७० |- |२ |[[बागचौर नगरपालिका]] |[[थारमारे]], [[शिवरथ]], [[कोटबारा]], [[कोटमौला]] र [[पिपलनेटा]] |१२ |बागचौर |३४,०२१ |१६३.१४ |२१० |- |३ |[[बनगाड कुपिण्डे नगरपालिका]] |[[देवस्थल]], [[बामे]], [[मुलखोला]], [[घाँजरीपिपल]], [[कुपिण्डेदह]], [[माझकाँडा]] र [[निगालचुला]] |१२ |[[देवस्थल]] |३२,९४० |३३८.२१ |९७ |- |४ |[[कालीमाटी गाउँपालिका]] |[[लक्ष्मीपुर, सल्यान|लक्ष्मीपुर]], [[कालीमाटी रामपुर]], [[कालीमाटी काल्चे]] र [[काप्रेचौर]] |७ |[[कालीमाटी रामपुर|रामपुर]] |२२,२०६ |१५०.६९ |१५० |- |५ |[[त्रिवेणी गाउँपालिका, सल्यान|त्रिवेणी गाउँपालिका]] |[[काभ्रा]], [[काँरागिठी]], [[फलावाङ]] र [[त्रिवेणी, सल्यान|त्रिवेणी]] |६ |लुहाम |२१,२४२ |११९.११ |१८० |- |६ |[[कपुरकोट गाउँपालिका]] |[[सरपानी गर्पा]], [[धनवाङ]], [[रिम, सल्यान|रिम]] र [[सिनवाङ]] |६ |कपुरकोट |१७,५२६ |११९.२१ |१५० |- |७ |[[छत्रेश्वरी गाउँपालिका]] |[[दमाचौर]], [[कोर्बाङझिम्पे]], [[लेखपोखरा]] र [[छायाँक्षेत्र]] |७ |भाेटेचाैर |२१,२४२ |१५०.६९ |१४० |- |८ |[[सिद्धकुमाख गाउँपालिका]] |[[बाँझकाँडा]], [[सिद्धेश्वर, सल्यान|सिद्धेश्वर]] र [[चाँदे|चाँदेकरेन्जी]] |५ |ढोरचौर |१३,१२७ |८९.३६ |१५० |- |९ |[[कुमाख गाउँपालिका]] |[[स्वीकोट]], [[मर्मपरिकाँडा]], [[कालागाउँ, सल्यान|कालागाउँ]], [[बडागाउँ, सल्यान|बडागाउँ]] र [[जिमाली]] |७ |रागेचाैर |२४,८५१ |१७७.२८ |१४० |- |१० |[[दार्मा गाउँपालिका]] |[[दार्माकोट]], [[भल्चौर]] र [[ढाकाडाम]] |६ |फारुलाचौर |२०,१३९ |८१.४६ |२५० |} [[Image:NepalSalyanDistrictmap.png|thumb|right|300px|सल्यान जिल्लाका सविकका गाविसहरू]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.onlinekhabar.com/2026/10/2035436/the-fields-of-salyan-after-the-rice-ripens-photos - धान पाकेपछि सल्यानका फाँट पहेँलपुर (तस्वीरहरू)] *{{statoids|id=ynp|title=नेपालका जिल्लाहरू}} {{कमन्सश्रेणी|Salyan District|सल्यान जिल्ला}} {{सल्यान जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:सल्यान जिल्ला| ]] {{Coord|28|22|N|82|10|E|type:adm2nd_region:NP_source:enwiki|display=title}} bh7k8ldnzf189i68vjz9ng3hlj4mxn8 0 5206 1392430 1387873 2026-10-08T14:35:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392430 wikitext text/x-wiki [[File:Bajrabarahi Temple Chapagaun Jharuwabasi Godawari Municipility Lalitpur Nepal Rajesh Dhungana (6).jpg|thumb|बज्रवाराहीको मन्दिर]] '''बज्रवाराहीको मन्दिर''' [[ललितपुर जिल्ला]]को [[गोदावरी नगरपालिका, ललितपुर|गोदावरी नगरपालिका]]को चापागाउँ र झरुवावासीको सिमानामा रहेको घना जंगलमा अवस्थित छ ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/57074-57074 |title=ललितपुरको बज्रबाराही मन्दिरमा चित्रकला प्रदर्शनी |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-01-02}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://shilapatra.com/detail/24820/ |title=बज्रबाराही देवीको जात्रा स्थगित |website=शिलापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-01-02}}</ref> बज्रवाराहीको मन्दिर नेपालको एक शक्तिपीठको रूपमा प्रख्यात छ। तान्त्रिक विधिबाट गुभाजुहरूबाट नित्य पूजा गरिने यस मन्दिरमा अष्टमातृकासहित बज्रवाराहीको शिलाको मूर्ति छ।<ref>{{Cite web |url=https://darpandainik.com/2020/1/12294 |title=किन राखिएन बज्रबाराही मन्दिरमा गजुर ? यस्तो छ किंवदन्ती |website=दर्पण दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2022-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102161718/https://darpandainik.com/2020/1/12294 |archive-date=2022-01-02 }}</ref> दुर्गाकवचमा वाराही देवीको चर्चा विभिन्न ठाउँमा गरिएको हुनाले पनि बज्रवाराही उपासनाको ठूलो महत्व रहेको यहाँका पूजारी बताउँछन्।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20210419193232.html |title=चोरी भएको ५२ वर्ष पछि चापागाउँ फर्कियो बज्रबाराही माईको मूर्ति |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-01-02}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://gorkhapatraonline.com/society/2019-10-07-2383 |title=वज्रवाराहीमा भक्तजनको भीड |website=गोरखापत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-01-02}}</ref> ==मन्दिर बनावट== [[छाने शैली|प्यागोडा]] शैलीको यो मन्दिरको छाना तामाको बनेको छ । यस मन्दिरमा गजुर छैन् । अष्ट मातृका, गणेश, भैरव र कुमारका मूर्तिहरू पनि मूर्तिको दाहिने र देब्रेपट्टि राखिएका छन्। यो मन्दिरको कलात्मक शैलीमा निर्माण गरिएको छ। यो मौलिक कलाकृति संग सजिएको छ । यस मन्दिर परिसरमा धेरै देवी-देवताका मूर्तिहरू पनि रहेका छन्।<ref>{{Cite web |url=https://muluktimes.com.np/2024/04/03/11257/ |title=बज्रबाराही मन्दिर: चापागाउँ । ललितपुर |website=मुकुल टाईम्स |language=नेपाली |accessdate=2024-04-03 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==इतिहास== यस मन्दिरको स्थापना उपत्यकामा बज्रयाण सम्प्रदायको बढी प्रभाव परेको बेला भएको अनुमान गरिएको छ। अर्थात् नवौंदेखि बाह्रौं शताब्दीसम्म बज्रयाणी देवतालाई नारी शक्तिका रूपमा पुजिन्थ्यो। वंशावली अनुसार मन्दिर श्री निवास मल्लले वि.सं. ७८६ मा बनाएका थिए भने विष्णु मल्लले वि.सं. ८२५ मा मन्दिरको पुनरुत्थान गरेका थिए । यस मन्दिरमा चैत्र शुक्ल पूर्णिमाका दिन घरको आँगनबाट मण्डपमा बज्रबाराही देवीको विशेष पूजा गरी खाटमा राखिन्छ ।<ref>{{Cite web |url=https://muluktimes.com.np/2024/04/03/11257/ |title=बज्रबाराही मन्दिर: चापागाउँ । ललितपुर |website=मुकुल टाईम्स |language=नेपाली |accessdate=2024-04-03 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==तरस्विरहरू== <gallery> File:Chhatra2.jpg|thumb|बज्रबाराही मन्दिरमा रहेको छत्र File:Kalash2.jpg|thumb|बज्रबाराही मन्दिरमा रहेको कलस File:Pundarik1.jpg|thumb|बज्रबाराही मन्दिरमा रहेको पुण्डरिक File:Shankha2.jpg|thumb|बज्रबाराही मन्दिरमा रहेको शंख File:Shribatsa.jpg|thumb|बज्रबाराही मन्दिरमा रहेको श्रीवत्स </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== *[[देवी]] *[[शक्तिपीठ]] {{काठमाडौं उपत्यकाका मन्दिरहरू}} [[श्रेणी:काठमाडौं उपत्यकाका मन्दिरहरू]] [[श्रेणी:नेपालका मन्दिरहरू]] fglv6fdip7i1ozhv3mtthkn8246h7pw 0 6188 1392496 1390881 2026-10-09T01:28:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392496 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = सात गाउँले जात्रा |nickname = बखुमल: <br/> बखुमद: |observedby = नेवाः |date = नेपाल सम्वत् थिंल्लाथ्व चौथी, मङ्सिर शुक्ल चतुर्थी |observances = रथयात्रा, परिक्रमा कार्यक्रम |celebrations = |type = हिन्दू |longtype = सांस्कृतिक |significance = |date2020 = वि.सं.२०७७ पौष ९ |date2021 = वि.सं.२०७८ पौष २ }} '''सात गाउँले जात्रा'''<ref>{{Cite web |url=https://chandragirimun.gov.np/sites/chandragirimun.gov.np/files/field/image/Notice_to%20published%20001.jpg |title=चन्द्रागिरि नगरपालिकाको जात्रा मनाउने सम्बन्धी सूचना |date=2020-12-01 |website=चन्द्रागिरि नगरपालिका |language=नेपाली |accessdate=2021-10-22}}</ref> [[काठमाडौँ]]को दक्षिण पश्चिम क्षेत्रमा रहेको [[चन्द्रागिरी नगरपालिका]] र [[कीर्तिपुर नगरपालिका]] क्षेत्र भित्र रहेका केही गाउँहरूमा प्रत्येक वर्ष मनाइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.news24nepal.tv/2016/12/08/86902 |title=कीर्तिपुरमा सात गाउँले जात्रा धुमधामका साथ मनाइयो |date=2016-12-08 |website=न्युज २४ |language=नेपाली |accessdate=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022133813/https://www.news24nepal.tv/2016/12/08/86902 |archive-date=2021-10-22 }}</ref> यो जात्राको पुरानो नाम 'बखुमल:' तथा 'बखुमद:' भएता पनि पछिल्लो समयमा यस जात्रालाई नेपाली नामाकरण गरि 'सात गाउँले जात्रा' भन्ने गरेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.enepalreports.com/news/2020/12/23/1608731132/ |title=पाँगामा सुरक्षित रूपमा सात गाउँले जात्रा सम्पन्न |website=Nepal Reports |language=en |accessdate=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026043931/https://www.enepalreports.com/news/2020/12/23/1608731132 |archive-date=2021-10-26 }}</ref> 'सात गाउँ' नेपाल भाषा शब्द 'न्हय्‌गां' बाट आएको हो जसको अर्थ सात गाउँ हुन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://rajdhanidaily.com/id/31327/ |title=सात गाउँमा बखुं मन्त जात्रा |date=2020-12-26 |website=राजधानी राष्ट्रिय दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2021-10-22}}</ref> एकै समय, एउटै जात्रा सात गाउँमा मनाइने भएकाले यसलाई न्हय्‌गां जात्रा भन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://chandragirinews.com/saskrit/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4-%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%81-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE-3 |title=सात गाउँ जात्रा |date=2020-12-26 |website=चन्द्रागिरि न्युज |language=नेपाली |accessdate=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022133814/https://chandragirinews.com/saskrit/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A4-%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%89%E0%A4%81-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BE-3 |archive-date=2021-10-22 }}</ref> काठमाडौंको दक्षिण पश्चिममा कीर्तिपुर, पाँगा, नगाउँ, ल्होँखा: (ल्ह्वःकोट), बोसीगाउँ, सतुङ्गल र मच्छेगाउँमा बस्नेहरूलाई सात गाउँले भन्ने गरिएको छ। यो जात्रा नगरपालिका क्षेत्रका सात स्थानमा पटकपटक गरेर मनाइन्छ। पछिल्लो ३ दशक यता नैकाप समेत यस जात्रामा सहभागी भएको छ। बखु (विष्णुदेवी मन्दिर परिसर)मा सबै गाउँको देवी देवता ल्याई हर्षोल्लासका साथ यो जात्रा मनाइन्छ। बखुको विष्णु देवीलाई आमा मानिन्छ भने त्यहाँ ल्याइने बोसीगाउँ, ल्होँखा:, सतुङ्गल र मच्छेगाउँको देवी देवतालाई उस्को सन्तानको रूपमा लिइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-11-28/20171128090638.html |title=कीर्तिपुरमा सातगाउँले जात्रा सुरु |language=नेपाली |website=कान्तिपुर समाचार |accessdate=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022133813/https://ekantipur.com/ampnews/2017-11-28/20171128090638.html |archive-date=2021-10-22 }}</ref> ==इतिहास== [[मल्ल वंश|मल्ल काल]]देखि नै नगरक्षेत्रमा सात गाउँले जात्रा 'लाखेपा' मनाउने गरिन्छ। मल्लकालमा एक राजकुमार कीर्तिपुरमा बास बस्न आउँदा लाखेपा नामको दैत्यसँग झगडा गरि राजकुमारले उक्त क्षेत्रबाट हटाएपछि स्थानीय जनताले खुसियाली मनाएको किम्वदन्ती छ।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20191201163715.html |title='सात गाउँले जात्रा'मा नविन के भट्टराईको सांगीतिक प्रस्तुति |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022133816/https://pahilopost.com/content/20191201163715.html |archive-date=2021-10-22}}</ref> मङ्सिर शुक्ल चतुर्थीका दिनदेखि लाग्ने यो जात्रा कीर्तिपुर र यस आसपासका सात गाउँमा सात दिन सम्म लाग्छ। ==जात्रा== * पाँगा - वैष्णवीदेवीको जात्रा<ref>{{Cite web |url=https://www.ghamchhaya.com/?p=505 |title=सातगाउँले जात्रामा स्वर्णको रौनक |date=2019-12-05 |website=घामछायाँ |language=नेपाली |accessdate=2021-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022133814/https://www.ghamchhaya.com/?p=505 |archive-date=2021-10-22 }}</ref> * कीर्तिपुर- इन्द्रायणी जात्रा - इन्द्रायणी पीठमा विशेष पूजाआजाका साथ सुरु हुने इन्द्रायणीदेवीको खटयात्रा देवढोकाबाट सुरु भई समल, लायकु, इटाछें, तननी, सिंहदुबालहुँदै बाघभैरवमा आएर सम्पन्न हुन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://newsabhiyan.com.np/news-details.php?nid=16448 |title=चिसो मौसमसँगै मनाइने कीर्तिपुर जात्रा, विविधताको परिचायक |language=नेपाली |website=न्युज अभियान |accessdate=2021-10-22 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * नँगाउँ * सतुङ्गल - विष्णु देवीको मुख्य जात्रा गरिन्छ। जेठी छोरीको रूपमा लिइन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://saptahik.com.np/cinema/2016/12/09/20161209155916 |title=सात गाउँले जात्रामा सविन |website=साप्ताहिक अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2021-10-22}}</ref> * ल्ह्वःकोट - भैरवको मुख्य जात्रा गरिन्छ। कान्छो छोरा। * बोसीगाउँ - न्हय्‌गां (सात गाउँ) जात्रा अन्तर्गत बोसीगाउँमा भैरव देवताको मुख्य जात्रा गरिन्छ। यसलाई भेलु क्वोँ द्य: पनि भन्ने गरिन् । यसको रथको संरचना अन्य रथ वा खट भन्दा अलि भिन्न हुन्छ, अन्य रथमा दुईवटा न्व: (रथ बोक्न प्रयोग गरिने बाँस) हुन्छ भने बोसीगाउँको भैरब रथमा एउटा मात्र न्व: प्रयोग गरिन्छ। बोसीगाउँको भैरबलाई जेठो भैरब भन्ने गरिन्छ भने ल्होँखा: (ल्ह्व:कोट)को भैरवलाई कान्छो भैरब मानिन्छ। * मच्छेगाउँ - विष्णु देवीको मुख्य जात्रा गरिन्छ। कान्छी छोरीको रूपमा लिइन्छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू]] hr5fm3o4qp2zkw7yez64fczl7wtdx9k 0 6412 1392425 1392204 2026-10-08T13:42:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392425 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox royalty | name = पृथ्वीनारायण शाह | title = [[श्री ५]] [[महाराज|बडामहाराजाधिराज सरकार]] <br /> हिन्दव धर्मोद्धारक <br /> (हिन्दू धर्मका संरक्षक) | image = Prithvi Narayan Shah statue.jpg | caption = श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाह | succession1 = [[गोरखा राज्य|गोरखाका राजा]] | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | predecessor1 = [[नरभूपाल शाह]] | predecessor = ''पद स्थापित'' | successor1 = ''पद खारेज'' <br /> {{small|(''स्वयं [[नेपालका राजा]]को रूपमा'')}} | successor = [[प्रतापसिंह शाह]] | royal house = [[शाह वंश]] | house-type = वंश | father = [[नरभूपाल शाह]] | mother = [[रानी कौसल्यावती|कौसल्यावती शाह]] | issue = [[प्रतापसिंह शाह]] <br> [[बहादुर शाह]] <br/> [[विलासकुमारी]] <br>रणसिंह शाह | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | birth_date = १७७९ पुष २७<ref>{{cite book|first=बाबुराम|last=आचार्य|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी - भाग १ |page=४२|language=नेपाली}}</ref> | death_date = १८३१ माघ १ (५२ वर्ष)<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | reign = १८२५ असोज १० – १८३१ पुस २८ | reign1 = १७९९ चैत २१ – १८२५ असोज १० | spouses = {{plainlist| *{{marriage|[[इन्द्रकुमारी देवी]]|1794}} *{{marriage|[[नरेन्द्रलक्ष्मी शाह]]|1796}} }} | birth_place = [[गोरखा दरबार]], [[गोरखा राज्य]] (हाल को [[गोर्खा जिल्ला]], नेपाल | death_place = [[देवीघाट]], [[नेपाल अधिराज्य ]] (हाल को [[नुवाकोट जिल्ला]], नेपाल) }} '''''श्री ५ बडामहाराजाधिराज'' पृथ्वीनारायण शाह''' (वि.सं. १७७९ पुस २८ – १८३१ पुस २८) नेपालको पहिलो [[शाह वंश|शाहवंशिय]] राजा थिए। स-साना राज्यहरूमा बाँडिएका [[बाइसे राज्यहरू|बाईसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे]] राज्यहरूलाई एकत्रित गरेर एउटै देशको सृजना गर्ने यिनी आधुनिक नेपालको राष्ट्रनिर्माताको रूपमा चिनिन्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कृष्णराज गौतम|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> उनको सम्झनामा पुष २७ गते नेपालमा [[पृथ्वी जयन्ती|राष्ट्रिय एकता दिवस]] मनाउने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=योगी नरहरीनाथका दुर्लभ पुस्तक प्रदर्शनीमा राखिँदै|युआरएल=https://www.prasashan.com/2018/01/11/52650/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रशासन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपालमा बि.सं. २००७ साल सम्म [[राणा वंश|राणा शासन]] थियो भने [[सात सालको क्रान्ति]] पश्चात् नेपालमा आएको प्रजातन्त्र पश्चात् [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले नेपालमा राष्ट्रपिता पृथ्वीनारायण शाहको जन्मोत्सव मनाउनु पर्छ भनेर प्रक्रिया सुरु गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज गौतम|शीर्षक=राष्ट्रनायकको अठोट|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/168615-1547173560.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले स-साना क्षेत्र जस्तै (भिरकोट, कास्की, लम्जुङ, गोरखा) मा राज्य गरिरहेको शाहवंशलाई पुरै नेपालको राजवंशमा रूपान्तरण गर्दै आधुनिक नेपालको जग बसालेका थिए।<ref>{{cite book|first=त्रिरत्न|last=मानन्धर|title=नेपालको एकीकरण|page=215|publisher=साझा प्रकाशन|location=काठमाडौँ|language=नेपाली}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहले सुरू गरेको एकिकरण अभियान बढ्दै गएर नेपाल राज्यको सिमाना पूर्वमा [[टिस्टा नदी|टिष्टा नदी]], दक्षिणमा मगध र पश्चिममा [[सतलज नदी]] सम्म विस्तार भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=तुलसीराम वैद्य|शीर्षक=जसले नेपालको जग बसाए|युआरएल=https://ekantipur.com/ampnews/2017-09-23/20170923104348.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> बि.सं.१८७१ कात्तिक १८ गते सुरु भएको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]] पश्चात् गरिएको [[सुगौली सन्धि]] सम्म यो भू-भाग नेपालको अधिनमा रहेको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८३१ माघे सङ्क्रान्तिका दिन ५२ वर्षको उमेरमा [[नुवाकोट जिल्ला]]को [[देवीघाट]]मा मृत्यु भए तापनि [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकिकरण]] अभियान जेठी बुहारी [[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी]], कान्छा छोरा [[बहादुर शाह]] लगायतले अगाडि बढाइ रहेका थिए।<section begin="अंश" /><section end="अंश" /> नेपाल एकिकरण अभियानको पूर्णविराम चाहीँ उनको पनाती [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाण युद्ध विक्रम शाह]]का पालामा भएको नेपाल-अङ्ग्रेज [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|युद्ध]] पछि भएको थियो। वि.सं. १८७३ सालमा [[सुगौली सन्धि|सुगौलीको सन्धि]] नहुञ्जेल सम्म पुरा ७२ वर्षसम्म एकीकरण अभियान चलेको थियो। बि.सं. २००९ सालदेखि [[योगी नरहरिनाथ|योगी नरहरीनाथ]]ले सरकारसँग समन्वय गरेर एउटा समारोह समिति गठन गरी आफै त्यो समितिमा बसेर '''राष्ट्रिय एकता दिवस''' तथा '''[[पृथ्वी जयन्ती]]'''को रूपमा मनाउन प्रारम्भ गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-prithibi-jayanti|शीर्षक=पृथ्वी जयन्ती / राष्ट्रिय एकता दिवस|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== पृथ्वीनारायण शाहको जन्म वि.सं. १७७९ पुष २७ गते बिहिबार [[गोरखा दरबार]]मा पिता [[नरभूपाल शाह]] आमा [[रानी कौसल्यावती]]को कोखमा भएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} शाहको हेरविचार महारानी [[चन्द्रप्रभावती]]ले गरेकी थिइन् र सुरूदेखि नै उनलाई [[रामायण]], [[महाभारत]] र पछि गएर शुक्रनीतिको ज्ञान दिइएको थियो।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} धनुवाण, [[तरबार]], [[घोडसवारी]] दौड आदिमा पनि उनी निपूर्ण भएको मानिन्छ।{{Sfn|दाहाल|२०५७|p=२९६}} उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]] की राजकुमारी इन्द्रकुमारीसॅंग भएको थियो। गोरखा र मकवानपुरबीच ओहोर दोहोर गर्नु पर्दा उपत्यकाको भू-बनोट र त्यहाँको आर्थिक अवस्थालाई उनले राम्रोसँग नियालेका थिए। सो समयमा गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएन। त्यसैकारणले उनले अन्नपातले सम्पन्न र उन्नतिशील काठमाडौँ उपत्यकालाई विजय गर्ने मनसाय बनाइसकेका थिए।<ref>{{cite news|title=पृथ्वीनारायण शाह, राष्ट्रियता र समावेशी संस्कार|url=http://setopati.com/blog/22658/|accessdate=27 January 2015|publisher=सेतोपाटी|quote=अनुसन्धानकर्ता इतिहासकारहरूले भन्छन्, “गोरखाका १२०० घरधुरीका जनतालाई ६ महिना खान पुग्ने अन्नपात वा आर्थिक हैसियत थिएँन।” त्यसैकारणले राजाको मात्र होइन गोरखाली जनताको पनि राज्य विस्तार गर्ने चाहना थियो। यो कुरा पृथ्वीनारायण शाहको उपदेशमा लेखिएको, “यी ३ नै देश (काठमाडौँ, पाटन, भक्तपुर) को राजा हुन पाया त हुँदो हो।” भन्ने उनको भनाइबाट स्पष्ट हुन्छ।|archive-url=https://web.archive.org/web/20150118062029/http://setopati.com/blog/22658/|archive-date=18 January 2015}}</ref> वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ आएका पृथ्वीनारायण शाहले गोरखा दरबारको तर्फबाट ल्याएका पगरी [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]का राजा रणजित मल्ललाई दिए भने त्यसको कदरस्वरूप रणजित मल्लले राजकुमार वीरनरसिंह मल्लसँग उनको मितेरी लगाई दरबारमा स-सम्मान लामो अवधिसम्म राखेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : उत्तरबाट सुन किन्थे, दक्षिणबाट चाँदी, यस्तो थियो रणनीति|युआरएल=https://www.bizshala.com/story/-2786|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बिजशाला|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> गोरखा फर्किदा चाँगुनारायण, पशुपति र गुहेश्वरी पशुपतिनाथको दर्शन गर्न गएको कुरा थाहा पाई काठमाडौँका राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]ले उनलाई दरबारमा ल्याई उनीसँग मितेरी लगाएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मितेरी साइनोको मूल्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/58672|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>[[चित्र:Idols_-_Flickr_-_askmeaks.jpg|thumb|पृथ्वीनारायण शाह र उनका दुई रानीको शालिक, यो शालिक [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरवारमा]] रहेको छ।]] उनको पहिलो विवाह [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]का राजा [[हेमकर्ण सेन]]की छोरी इन्द्रकुमारी सँग वि.सं. १७९४ मा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=निष्णु थिङ|शीर्षक=विवाहको राजनीति|युआरएल=https://www.indigenousvoice.com/1058.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> मकवानपुर त्यसबेलाको एक शक्तिशाली राज्य भएकाले त्यससँग नाता जोडेर राजनीतिक लाभ लिने उद्देश्यले यो विवाह भएको थियो तर पछि [[हेमकर्ण सेन]] ले असमर्थता जनाएका थिए। उनको दोस्रो विवाह [[बनारस|काशी]]का [[अभिमानसिंह राजपुत]]की छोरी [[नरेन्द्रलक्ष्मी]]सँग भएको थियो। नरेन्द्रलक्ष्मीबाट [[प्रतापसिंह शाह]] र [[बहादुर शाह]]को जन्म भएको थियो। मितबुवा [[रणजित मल्ल]]ले वि.सं. १८०३ मा आफ्नो दरबारमा पाहुना भएर बसेको समय मितछोरा गोरखाली राजा पृथ्वीनारायणलाई उनको सेवासुसारका लागि नेवार जातिकी मैजुकन्या ‘उपहार’ दिएका हुन्। पृथ्वीनारायण नुवाकोट आएपछि ती मैजुकन्या उनको भित्रिनी (उपरानी) बनिन्। पृथ्वीनारायण शाहकी यी नेवार भित्रिनीतिरबाट एक छोराको जन्म भएको थियो। उनको नाम नरसिंह (रणसिंह) थियो। उनी [[प्रतापसिंह शाह]]को राज्यकालमा दरबारका एक [[चौतारिया|चौतरिया]] थिए।<ref>{{Cite web |title=किन ओझेलमा पारिइन् पृथ्वीनारायण शाहकी नेवार रानी? |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20230609-queen-of-prithbinarayan-shaha/7511 |access-date=2025-02-05 |website=Ukaalo |language=Nepali}}</ref> == शासनकाल == वि.सं. १७९९ मा राजा [[नरभूपाल शाह]]को मृत्यू भएपछि पृथ्वीनारायण २० वर्षको उमेरमा गोरखाका राजा भएका थिए। उनले प्रचलित नियम अनुसार आफू राज-सिंहासनमा रहने बित्तिकै माहिला भाइ महिद्दाम्कीर्ति शाहलाई चौतारा पदवी दिएका थिए। आफ्ना मुख्यमन्त्री र सेनापति भर्ना गर्नलाई यस अघिका काजी विराज थापा बूढा भैसकेका हुनाले एक योग्य नवयुवकको खोजी गरिरहेका थिए। गोरखाका रैतीले [[भीमराज पाँडे]]का छोरा [[कालु पाँडे]] रोजेका र यिनले [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजासँग चलाखीका साथ सन्धी गरी राजनीतिमा योग्यता देखाएका हुनाले यिनैलाई कज्याईँ दिई मुख्यमन्त्री बनाएका थिए। राजा हुनुअगावै उनले वि.स. १७९८ मा काठमाडौँ उपत्यकाको राजनीतिक रहनसहन राम्रोसँग अध्ययन गरिसकेका थिए। पृथ्वीनारायण शाहको काठमाडौँ उपत्यका र पूर्वी क्षेत्र विजय गर्ने इच्छा रहेकाले आफ्ना प्रवल विरोधी शक्ति [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]का राजा रिपुमर्दन शाहसंग वि.स. १७९९ मा एक सन्धि गरेका थिई जस अनुसार दुवै राज्यवीच मैत्री सम्बन्ध कायम गर्ने [[कास्की राज्य|कास्की]]को अर्घामाथि कब्जा गर्न सफल भएमा त्यहाँको काठ कास्कीलाई दिने आदि शर्तमा उल्लेख थियो। ===दोस्रो नुवाकोट आक्रमण === पिता नरभूपालको एकीकरणको सपना साकार पार्न वि.सं. १८०० मा [[विराज थापा मगर]] र [[महेश्वर पन्त]]को नेतृत्वमा उनले नुवाकोट आक्रमण गराएका थिए तर नुवाकोटबाट गोर्खालीहरूले पराजयको सामना गर्नु परेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरण अभियानको अवमूल्यन असम्भव|युआरएल=https://www.lokpath.com/story/19293|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लोकपथ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> === काशी यात्रा === नुवाकोटको युद्धमा पराजयको सामना गर्नुपरेकाले आवश्यक हातहतियारहरू सङ्कलनार्थ '''पृथ्वीनारायण शाह''' वनारस पुगेका थिए। उनले काशी जाँदा शासनको बागडोर जेठी आमा चन्द्रप्रभाका हातमा छोडेका थिए। पिता नरभूपालले पुण्य प्राप्त गरून् भनी काशीको यात्रा गरी आफ्नो [[भारद्वाज गोत्र|भारद्वाज]] गोत्रबाट काश्यप गोत्रमा [[गोत्र]] परिवर्तन गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन गोत्र परिवर्तन गरेका थिएँ पृथ्वीनारायण शाहले?|युआरएल=https://www.nepalipublic.com/news/4766|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली पब्लिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> सोहि बेलामा तिर्थ गर्न भनी गएका जाजरकोटका राजा हरी शाहसँग उनले राज्य विस्तार गर्दा गोरखा र जाजरकोटले एक अर्कालाई वाधा र कुभलो नचिताउने कुराहरू बारे सन्धि गरेका थिए। ===नुवाकोट आक्रमण तथा विजय === दोस्रो पटक पृथ्वीनारायण शाहले वि.सं. १८०१ मा [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]को सेनापतित्वमा नुवाकोटमाथि हमला गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आधुनिक नेपाल राष्ट्रनिर्माणमा पृथ्वीनारायण शाहको भूमिका !|युआरएल=https://www.bidharthi.com/content/118|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=विद्यार्थी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> यस पटक गोर्खाका १२-२० वर्षसम्मका सबै युवाहरूलाई सशस्त्र तयारी गरीएको थियो भने सैनिकहरूको सङ्ख्या १ हजार भन्दा माथि थियो। यी मध्ये केही सैनिक खेतालाहरूको रूपमा नुवाकोट पुराइएको थियो। तत्पश्चात कालु पाँडेले नुवाकोट रक्षा तैनाथ रहेका जयन्त रानालाई गोर्खामा मिल्नु बाहेक उनको लागि अन्य भलाइ नभएको पत्र पठाएका थिए। तर जयन्त रानाले काठमाडौँ पुगी गोर्खालीहरूबाट सम्भावित आक्रमणको जानकारी दिँदै थप सैनिक र हातहतियार माग गरेका थिए। तर उपत्यकामा [[इन्द्रजात्रा]]को चहलपहल रहेकाले [[जयप्रकाश मल्ल]]ले जयन्त राणाको मागको उपेक्षा गरेका थिए। जयन्त रानाको छोरा शङ्खमणी राणाले नुवाकोटको सुरक्षामा तैनाथ रहेकको समयमा गोरखाबाट पृथ्वीनारायण शाह, दलदर्मन शाह, चौतारा विष्णु शाह, काजी [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]] आदिले नुवाकोटलाई घेरा हाली एकैपटक आक्रमण गरेका थिए। [[दलमर्दन शाह]]को हातबाट शखमणी राणाको मृत्यु भयो र पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमाथि विजय प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> नुवाकोटमा गोरखालीहरूको कब्जा भएकाले नुवाकोटका सिपाहीहरू भागि वेलकोटमा अड्डा जमाई बसेकाले कालु पाँडेको तत्काल हमला नगर्ने सल्लाहलाई उपेक्षा गरी पृथ्वीनारायण शाहले वेलकोटमा हमला गरेका थिए। [[जयन्त राना]] यहाँ पक्राउ परेका थिए। ==नेपाल एकिकरणको प्रयत्न== [[चित्र:Prithvinarayanshah.jpg|thumb|राजा पृथ्वीनारायण शाह]] पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको महायात्रा सुरू गरी र कैयौँ स्थानलाई नेपाल राष्ट्रमा गाभेर ४ जात र ३६ वर्णको साझा फूलबारीको सृष्टि गरेका थिए<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चार जात छत्तीस वर्णको नेपाल|युआरएल=http://www.nepaltoday.com.np/home/politics_detail?id=4967|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref>। पृथ्वीनारायणको उद्देश्यलाई युगको मागका रूपमा इतिहासकारहरूले हेरेका छन्। तत्कालीन बाइसे र चौबिसे राज्यहरू, उपत्यकाका विभाजित मल्ल राज्यहरू, पूर्वका किराँत र लिम्बूवान क्षेत्रहरू सबैतिर एउटा सशक्त राष्ट्रवादी शक्तिको आवश्यकता बढ्दै गएको थियो, जसको स्थान पृथ्वीनारायण शाहले पाएका थिए। ===तनहुँमाथिको आक्रमण=== नुवाकोट र वेलकोटको विजयपछि गोरखालीहरूले लामीडाँडामा कब्जा गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहः जस्ले नेपालको यसरी एकिकरण गरेका थिएँ|युआरएल=https://www.maipokharinews.com/2020/01/pirthivi-naryan.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> तर तनहुँद्वारा लामीडाँडा कब्जा गर्ने इच्छा रहेकाले [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] र गोरखालीहरूबीच भिडन्तको सम्भावना बढेको थियो। तर पृथ्वीनारायण शाहले गुरु गौरेश्वर पन्तलाई पठाई तनहुँको राजा सॅंग सन्धि गर्ने भन्ने खबर पठाएकाले तनहुँका राजा त्रिविक्रम सेनविच केही समय वार्तालाप भएपछि निर्धारित समयानुसार तिरमा लुकी बसेमा गोर्खाली सैनिकहरूले त्रिविक्रम सेनलाई बन्दी बनाई छोटो समयका लागि तनहुँमाथि कब्जा गरेका थिए। यस प्रकारको कामबाट लमजुङ, कास्की, पर्वत आदि क्रुद्ध हुने सम्भावना भएकाले वि.स. १८१० मा [[तनहुँ राज्य#त्रिविक्रम सेन द्वितीय|त्रिविक्रम सेन]]लाई मुक्त गरेका थिए। वि.स. १८१२ मा गोर्खाली सैनिकले लमजुङ र तनहुँका संयुक्त फौजसँग युद्ध गर्न परेको थियो। यस युद्धमा गोर्खाले ठुलो जनधनको क्षति बेहोर्न परेको थियो। तर पनि नालदुम, दहचोक, महादेव पोखरी, सिरानचोकको साथै कुलेखानि, इपा, माल्टा आदिमा कब्जा भएकाले गोरखाको सिमाना मकवानपुरसम्म पुग्यो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह : युद्धभूमिका सिपाही|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/prthviinaaraaynn-shaah-yudghbhuumikaa-sipaahii-173125|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि पहिलो आक्रमण=== वि.स. १८१४ मा पृथ्वीनारायण शाहले कीर्तिपुरमा आक्रमण गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जोगी पाल्न गरिबलाई दस्तुर|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/162040|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> यसमा गोरखाको तर्फ १२०० सैनिक थिए। तर कीर्तिपुरले काठमाडौँ, ललितपुर र भक्तपुरका सैनिक समेत सहयोग मागेकाले किर्तिपुरतर्फ ३०० जति सैनिक थिए। यी दुईपक्षवीच बल्खु खोलामा ६ घन्टासम्म लडाइँ हुँदा धेरै गोरखालीहरूले [[वीरगति]] प्राप्त गरेका थिए। किर्तिपुरको कब्जामा परेका पृथ्वीनारायण शाह राजवध गर्न नहुने नैतिक नियमको कारणले मात्र यहाँ बाचेका थिए। भोलिपल्ट जयप्रकाश मल्लले घाइते गोरखाली सैनिकहरूलाई लैजाने आदेश दिएकाले तिनीहरू दहचोक ल्याईपुऱ्याइए । ती घाइते जवानहरूलाई देखी पृथ्वीनारायण शाह विव्हल भई यसरी अभिव्यक्त गरे - "काल्याले त भन्याथ्यो मेरा हट्ले लडाइ बिगर्यो” । अब यहाँ बसी भलो हुँदैन भनी दहचोकको रक्षार्थ केही फौज राखी बाँकिका साथ उनी नुवाकोट पुगे । जयप्रकाश मल्लको सेना पनि आधाजति नष्ट भयो । उनले कालु पाँडेको शिर मात्र काटेर लगे । 'गोरखाका धेरै शूरवीरहरू मारी सके अव फेरी शीर उठाउने उनीहरूको के तागत होला' भनी घमण्ड गरेर जयप्रकाश मल्लले कान्तिपुरमा फर्की बढाई गरे । मल्ल सेनाले गोरखाली सेनाको ढाल, तरवार, खुंडा आदि कीर्तिपुरको [[बाघभैरव मन्दिर|बाघभैरव]]को देवालयमा टाँसी दिए । मन्दिरको माथिल्लो तल्लामा टाँसिएका हेलमेट, ढाल, जाली टुक्रा कालु पाँडेका थिए भन्ने विश्वास त्यहाँ गरिन्छ । त्यस्तै २५,३० वटा तरवारहरू त्यहाँ रहेकोमा तिनीहरू गोरखाली सैनिकहरूका हुन् भन्ने पनि जनविश्वास रहेको छ । वि. सं. १८१४ पौषमा जयप्रकाशमल्ल र पृथ्वीनारायण शाहको बीच एक सन्धि भयो। सो सन्धि-पत्रको साराश<ref>{{Cite journal |last=बज्राचार्य |first=धनबज्र |date=१९८८ जनवरी |title=जयप्रकाशमल्लले रणजित मल्ललाई लेखिदिएको भाकापत्र |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4405_0.pdf |journal=CNAS |volume=15 |issue=1}}</ref> । जयप्रकाश मल्लले प # काठमाडौं र गोरखामा एउटै चास्नीका शुद्ध चांदीका टक मार्ने, # भोटमा रुपिया र मालताल पठाउँदा दुबै राज्यले बराबर पठाउने. # भोटसँग व्यापार गर्दा नुवाकोटको बाटोबाट गर्ने, # काठमाडौँ र गोरखामा परस्परमा दूत राख्ने, परस्परमा व्यापार चलाउने # मधेस (भारत) बाट प्राप्त हुने सिक्का बराबर बाँडिलिने # [[ललितपुर महानगरपालिका|पाटन]] गोरखाले खाने, गोरखाले पाटन दखल गरे कान्तिपुरले त्यसमा स्वीकृति दिने # गोरखाले नालम काठमाडौंलाई सुम्पिदिने कीर्तिपुरको पहिलो युद्धमा विरगती प्राप्त गरेका काजी [[कालु पाँडे|कालु पाण्डे]]का ठाउँमा उनको छोरा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]]लाई र सेनापति पदमा [[शिवरामसिंह बस्न्यात|शिवराम सिंह बस्न्यात]]का छोरा [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई नियुक्त गरी सैनिक पुनर्गठन गर्ने अभिभारा सुम्पिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कालु पाँडेको बलिदानको इतिहासलाई स्मरण गर्नुपर्ने|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/47626|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> वि.स. १८१६ मा शिवपुरी र काभ्रेमाथि विजय प्राप्त गरेका थिए। ===मकवानपुर विजय=== {{मुख्य लेख|मकवानपुरको युद्ध (बि.सं. १८१९)}} वि.स. १८१९ को भदौ महिनामा [[वंशराज पाँडे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]ले सङ्गठन गरेको सैनिक साथै [[महोद्दामकिर्ति शाह]], [[दलमर्दन शाह]], [[शूरप्रताप शाह|शुरप्रताप शाह]], नन्दु शाह, [[दलजित शाह]]हरूका साथ पठाएको ठुलो सङ्ख्यामा [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुर]]मा आक्रमण गरेका थिए। यहा १० घन्टासम्म लडाइँ चलेको थियो र अन्तत: दिग्वन्ध्न सेनले आत्मसम्पर्ण गरेका थिए। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मकवानपुरगढी र पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://sadrishya.com/2021/01/11/858/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===गोरखा माथि आक्रमण === वि.स. १८२० मा दिग्वन्धन सेनलाई मद्धत गर्ने निहुमा [[तनहुँ जिल्ला|तनहुँ]]का राजा त्रिविक्रम सेन, [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को राजा [[मुकुन्द सेन]] तृतीय, [[कास्की जिल्ला|कास्की]]का राजा सिद्धिनारायण शाहको संयुक्त सैनिकले गोरखाको अधिनमा रहेको हर्मी, भिरकोट, धापकोट, चवाङ्गली, धौराली, लकान्कोटमाथि आक्रमण गरी लुटपाट गरेका थिए। ===किीर्तिपुरमाथि दोस्रो आक्रमण=== वि.स. १८२१ को भदौ महिनामा शुरप्रताप शाह, दलजित शाह र श्री हर्ष पन्तको नेतृत्वमा किर्तिपुर माथि दोस्रो आक्रमण भएको थियो। यस युद्धमा पनि कीर्तिपुरलाई पहिले जस्तै उपत्यकाबाट सैनिक सहयोग प्राप्त नभए पनि किर्तिपुरका जनताले गोर्खाली सैनिकलाई गोपुर किल्ला तोडी किर्तिपुरमा प्रवेश गर्ने मौका दिएनन्। यस युद्धमा कीर्तिपुरद्वारा निसाना लगाइएको तिरबाट शुरप्रतापको आँखा फुट्नुका साथै अन्य केही फौज फर्कन वाध्य भएका थिए।<ref name=परिचय>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वी नारायण शाहः एक सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://www.localsandesh.com/2018/01/11/3949/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===किर्तिपुरमाथि तेस्रो आक्रमण=== किर्तिपुरमाथि तेस्रो पटकको युद्धको नेतृत्व काजी वंशराज पाडेले लिएका थिए। उनले चारैतिरबाट गोपुर किल्लालाई घेरी खेतालाका रूपमा केही सैनिक कीर्तिपुर पठाएका थिए। त्यसबखत किर्तिपुरमा धान भित्राउने समय परेकाले वंशराज कीर्तिपुरेहरूलाई आत्मसम्पर्ण गर्न भनेका थिए। यो युद्धमा किर्तिपुरलाई छिमेकी राज्यहरूबाट सैनिक सहयोग भएको थिएन। वि.स. १८२२ चैत ३ गते धनवन्त काजीले गोपुर किल्लामा आत्मसम्पर्ण गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह र कीर्तिपुर|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/83071?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==काठमाडौँ उपत्यका माथिको आक्रमण== किर्तिपुर गोर्खाको कब्जामा पर्न गएका निकट भविष्यमै उपत्यकामा आक्रमण सम्भावना भएकाले जयप्रकाश मल्लले ललितपुर र भक्तपुरका राजाहरूसँग वैठक गरी गोर्खा सैनिकको विरुद्ध सशक्त सैनिक अभियान गर्नुपर्ने विचार व्यक्त गरेका थिए। तर ललितपुर र भक्तपुरका राजाले अनुकुल प्रतिक्रिया नजनाएकाको र गोर्खालीको पहिलो आक्रमण कान्तिपुरमै हुनेछ भन्ने ठानी [[जयप्रकाश मल्ल]]ले अङ्ग्रेजहरूसँग सैनिक तथा हातहतियारको सहयोग मागेका थिए। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]]लाई सहयोग गर्न वि.स. १८२३ मा किनलकको नेतृत्वमा २४०० सैनिक पूर्वी नेपालको [[सिन्धुलीगढी]] हुँदै काठमाडौँ तिर बढेको थियो। यो कुराको जानकारी पृथ्वीनारायण शाहलाई पहिले नै भएकाले [[सिन्धुलीगढी]]को रक्षार्थ बिरभद्र पाँडे र वीरभद्र उपाध्याय र वंशु गुरुङको समूह ढुङ्गेवासमाथि आइपुग्दा वंशु गुरुङले प्रत्यासित रूपमा चढाई गरे भने अघि बढीसकेको फौजमाथि वंशराज र वीरभद्र उपाध्यायको फौजले पौवागढीमा आक्रमण गरेकाले सारा अङ्ग्रेज फौज आफुसँग रहेको हातहतियार र बन्दुकहरू छाडी आफ्नो प्राण बचाउन जङ्गलतर्फ भागाभाग गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह आफैंले ‘अपरेसन’ गरेको त्यो युद्ध रणनीति|युआरएल=https://www.khabarhub.com/2019/20/66036/|कार्य=|प्रकाशक=खबरहब|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ===कान्तिपुरमाथि आक्रमण=== पृथ्वीनारायण शाहले उपत्यकालाई चारैतर्फबाट घेरी नाकाबन्दी गरेकाले उपत्यकामा चरम आर्थिक सङ्कट छाएको थियो। त्यसमा पनि काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल कठोर विचार, घमण्डी र संकालु प्रवृतिका भएकाले रानी र भारदारहरू रिसाई उनलाई पदच्युत गरी उनका छोरा राज्यप्रकाश शाहलाई राजा बनाएका थिए। तर पछि उनले पुन: आफ्नो सत्ता प्राप्त गरे तर उनलाई आफ्नो छोरा, रानी र भारदारहरूको सहानुभूति प्राप्त भएन। आफ्नो शक्ति कायम राख्न विदेशी सैनिक झिकाई देवी देवताको गुठि मासेकाले धर्मप्राण नेपाली जनता क्षुब्ध भएका थिए भने विदेशी सैनिकलाई बढी तलब समेत दिने गरेकाले कान्तिपुरका सैनिकमा निराशा उत्पन्न भएको थियो। ===ललितपुरको पतन=== यस्तो स्थति बुझेर पृथ्वीनारायण शाहले वि.स. १८२५ असोज १३ मा [[इन्द्रजात्रा|इन्द्र जात्रा]]को समय पारि नरदेवी, टुडिखेल र भिमसेनस्थान गरी ३ तर्फबाट आक्रमण गरी कान्तिपुर माथि विजय गरेका थिए। राजा [[जयप्रकाश मल्ल]] भागेर ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]]का गई शरण लिएका थिए। वि. स. १८२५ असोज २५ गते पृथ्वीनारायण शाहले धनवन्त र [[केहरसिंह बस्न्यात|केहरसिंह]]लाई ललितपुर पठाई आत्मसम्पर्ण गराउन पठाएका थिए। पाटनका राजा विना कुनै युद्ध भागेका थिए। ===भक्तपुर विजय=== {{मुख्य|भक्तपुरको युद्ध}} काठमाडौँका राजा जयप्रकाश मल्ल र ललितपुरका राजा [[तेज नरसिंह मल्ल|तेजनरसिह मल्ल]] भागेर भक्तपुरका राजा [[रणजित मल्ल]]को शरणमा पुगेका थिए। राजा रणजित मल्लले आत्मासम्पर्णको सट्टा छिमेकी राज्य र अङ्ग्रेजसँग समेत सीक सहयोग मागेकाले अनावश्यक ढिलासुस्ती गर्न झुने सम्झी भक्तपुर माथि आक्रमण गर्न वंशराज पाण्डे, कहरसिंह बस्न्यात, रामकृष्ण कुँवर, अमरसिंंह थापा, कालीदास खड्का आदिका साथ १५०० सशस्त्र फौज पठाएका थिए। भक्तपुरमा युद्ध भयो जसमा ठुलो जनधनको क्षति भएको थियो। झन्डै २००० भन्दा बढीको मृत्यु र ५०० भन्दा बढी घर ध्वस्त भएको थियो। हार स्वरूप वि.स. १८२६ मङ्सिर १ गते रणजित मल्लले आत्मसमर्पण गरे। यसै युद्धमा जयप्रकाश मल्लको खुट्टामा गोलि लागेको थियो। उनको इच्छा अनुसार पृथ्वीनारायण शाहले उनलाई पशुपति जाने व्यवस्था मिलाई दिएका थिए ६७ वर्षीय वयोवृद्ध मितबाबु रणजित मल्लले इच्छा बमोजिम उनलाई काशीबासको उचित व्यवस्था मिलाएका थिए। त्यहाँ पुगेको १८ महिना पछि उनको मृत्यु भएको थियो। ललितपुरका राजा तेजनरसिंह मल्लले कुनै इच्छा व्यक्त नगरेकाले उनलाई आजीवन भक्तपुर दरबारमा कैद गरिएको थियो। [[File:Amar Chitrakar - Portrait of King Prithvi Narayan Shah.jpg|thumb|विसं २०२० मा [[अमर चित्रकार]]द्वारा राजा पृथ्वीनारायण शाहको चित्र]] ==चौबिसे राज्यमाथि आक्रमण== उपत्यकाका तिनैवटा शहरमा अधिकार कायम भएपछि पृथ्वीनारायण शाहले पश्चिममा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिस राज्य]] विजय गर्न वि.स. १८२८ मा [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]] र [[केहरसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा पठाएको फौज र चौविस राज्यका संयुक्त फौजबीच वि.स. १८२८ मा घमासान युद्ध भएको थियो। १६ घण्टाको अविरल युद्ध हुँदा [[केहरसिंह बस्न्यात]]सहित ५०० भन्दा बढी गोर्खालीले वीरगत प्राप्त गर्नुका साथै [[वंशराज पाँडे|वंशराज पाण्डे]], प्रभु मल्ल जस्ता सेनापतिहरू पनि शत्रुको कब्जामा पर्न गएकाले रणवीर पाँडे र प्रभु मल्लले आफ्ना हातहतियार शत्रुलाई बुझाई बाँकी सैनिक लिई निराश भई पराजित अवस्थामा काठमाडौँ पुगेका थिए। पृथ्वीनारायण शाहले आफ्ना हातहतियार शत्रुपक्षलाई सम्पर्ण गर्नेहरूको जागिर समाप्ति गरी बन्दुक मोल बापत ६० रुपैयाँ लिएका थिए। यो पराजयले गोर्खालीहरूको महत्त्वकांक्ष, मान, प्रतिष्ठामा चोट लागेको थियो भने शत्रुहरूमा गोर्खा विरुद्ध कडा मुकाविला गरेमा विजय हुन् सकिन्छ भन्ने प्रतिरक्षात्मक भावना जागृत गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल एकीकरणको इतिहास वैधानिकताको प्रश्न|युआरएल=https://nayayougbodh.com/opinion/2020/01/12/968429|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=युगबोध राष्ट्रिय दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ==पूर्वी सेन राज्यसँग युद्ध == १८२८;भदौ १३ मा [[रामकृष्ण कुँवर]]लाई पलञ्चोकबाट पृथ्वीनारायण शाहले पूर्वतर्फ विस्तार गुर्न सेनापति बनाए। अमरसिंह थापालाई उनका नायब गराई २६००सिपाहीसाथ पहाडैपहाड ओल्लो किरातबाट कूच गराए। त्यो नेपाली सेनाले दूधकोसी नदी तरी चौदण्डी दाखिल हुँदा त्रिलोचन उपाध्याय र हरिनन्द उपाध्याय पोखरेलले टूलो सहयोग गरे। खम्बूसेना र नेपाकी (गोर्खा) सेना बीच हलेसी, रावा, दिङ्ला, माझकिरात क्षेत्रमा झडपह्ग्रू भए। किरातका विषालु धनुकाणको मारले नेपाली सेना आक्रान्त भए तापन विजय नेपालकै भयो। बिसं १८२९ माघ भरमा माझकिरातमा नेपालको अधिकार भयि। पहाडी भाग मात्र त्यहाँसम्म दखल भएको हुँदा तलहट्टीमा पनि विजय गर्नुपर्ने स्थिति देखा परुओ। मुख्य काथिनता पहाडी भागमा नै पर्थ्यो, त्यो दखल भयो। तराईको भूभागलाई कब्जा गर्न बख्सी अभिम्क्सनसिंह बस्न्यातलाई खटाई पृथ्वीनारायण शाहले अङ्ग्रेज गभर्नर वारेन हेस्ट्ङ्सलाई पत्र लेखे। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेबा पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। त्यस पत्रको आशय अङ्ग्रेजले विरोधीलाई साय्ह नदिउन् भन्ने थियो। ==मृत्यु== [[चित्र:विदुर नगरपालिका वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ.jpg|अङ्गुठाकार|[[विदुर नगरपालिका]] वडा नं ५ द्वारा निर्मित स्तम्भ ]] वि.सं. १८३१ (सन् १७७४) मङ्सिरको मध्यतिर जाडो छल्न नुवाकोट गएका पृथ्वीनारायण शाह [[साततले दरबार (नुवाकोट)|नुवाकोट दरबार]]मा बिमारी परेका थिए। स्वास्थ्य झन्-झन् खराब हुँदै गएपछि उनैको इच्छाअनुसार त्यहाँको [[देवीघाट]] लगिएको थियो। नौ दिनसम्म घाटमै रही माघ १ गते बिहान सात बजे उनको निधन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाह: मृत्युको कारण 'बाघको आक्रमण' कि रोग?|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46824299.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> कतै कतै सिकार खेल्न गएको बेलामा बाघको आक्रमणमा परी गहिरो चोट परी घाइते भएको हिँदा मृत्यु भएको समेत उल्लेख छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सञ्जीवन महर्जन|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको मृत्यु|युआरएल=https://saptahik.com.np/history/2016/03/30/20160330121932|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=साप्ताहिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> घाटमै राखिएको बेला उनले नेपालको भूराजनीतिक अवस्था, सामाजिक जीवन, प्रतिरक्षा र विकासका सन्दर्भमा उपदेशहरू दिएका थिए, जसलाई '[[दिव्योपदेश]]' समेत भनिन्छ। <ref>http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150112022040/http://www.ekantipur.com/np/2071/9/25/full-story/401744.html |date=2015-01-12 }}</ref> "नेपाल दुई ढुङ्गाबीचको तरुल जस्तो रहेछ। दक्षिणको बादशाह महाचतुर रहेछ। जाइकटक नगर्नु, झिकी कटक गर्नु। नेपाल चार वर्ण, छत्तिस जातको साझा फूलबारी हो।" इत्यादि सान्दर्भिक उपदेशहरू पृथ्वीनारायण शाहले दिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विजयका पर्याय पृथ्वीनारायण शाह|युआरएल=https://www.newsofnepal.com/2021/01/04/373489/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> [[माघे सङ्क्रान्ति]]का दिन ५२ वर्षको उमेरमा उकुच र ठेउला आएर नुवाकोट जिल्लामा पर्ने [[त्रिशूली नदी|त्रिशुली]] र तादी नदीको सङ्गम 'मोहन तिर्थ' वा [[देवीघाट]]मा उनको मृत्यु भएको थियो।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ १८४</ref> == विदेश नीति == === भोट-चीन === === अंग्रेज कम्पनी सरकार === पृथ्वीनारायणले दीनानाथलाई अङ्ग्रेजसित सम्झौता गरी तराईको समस्या समाधान गर्ने निर्णय गरेका थिए।<ref>{{Cite web|title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} पृथ्वीनारायणको अंग्रेज नीति|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-08|website=nepalihimal.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/|archive-date=2020-10-10}}</ref> इस्ट इन्डिया कम्पनी सरकारसग सम्पर्क र सम्बन्ध विस्तार गर्नका लागि त्यति बेला राजदूतका रुपमा दीनानाथ उपाध्याय नियुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web|title=नेपालको भू-राजनीतिक कूटनीति|url=https://yugyandaily.com/news/5713|access-date=2026-06-08|website=Yugyan Daily|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260608080150/https://yugyandaily.com/news/5713|archive-date=2026-06-08}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहकै समयदेखि नेपाली वकिलका रूपमा भारतमा कार्यरत थिए। जब इष्ट इन्डिया कम्पनीका सेनाले सन्यासी डाँकाहरूलाई लखेट्थे, तिनीहरू तराईका जङ्गलहरूमा गएर लुक्ने गर्दथे। वारेन हेस्टिङ्सलाई सन्यासी डाँकाहरूलाई नियन्त्रणमा लिन पृथ्वीनारायण शाह उपयुक्त स्थितिमा छन् भन्ने लागेको थियो। त्यसैले उनले पृथ्वीनारायण शाहको सन्देशको जवाफ दिन पन्छाए। उनले अक्टोबर ३०, १७७३ मा पृथ्वीनारायण शाह र अभिमानसिंह बस्न्यातलाई पत्र लेखी ती डाँकाहरूलाई दबाउन सहयोग गर्न अनुरोध गरे। यस सन्देशको जवाफमा पृथ्वीनारायण शाहले गण्डकी नदी पार गरी पूर्वतर्फ भाग्ने क्रममा डाँकाहरू बारम्बार त्यस क्षेत्रमा प्रवेश गर्ने भएकाले गोर्खाली सेनालाई बेतियामा प्रवेश गर्न दिन गभर्नर-जनेरलाई अनुरोध गरे (जनवरी, १७७४)। यसरी पृथ्वीनारायण शाहले बेतियामा आफ्नो पकड बनाउने अपेक्षा राखेका थिए। उनले ब्रिटिसहरूबाट जवाफको प्रतीक्षा गरिरहे, र साथसाथै डाँकाहरूलाई आफ्नो राज्यमा घुसपैठ गर्नबाट रोक्ने कार्यलाई पनि निरन्तरता दिए। तथापि, वारेन हेस्टिङ्सले गोर्खालीहरूलाई बेतियामा प्रवेश गर्न दिनु अनुपयुक्त ठाने। त्यसैले उनले पृथ्वीनारायण शाहलाई कुनै जवाफ पठाएनन्। फलस्वरूप, पृथ्वीनारायण शाह चौदण्डीतर्फ अघि बढे। पटनाको चढाई गर्दा [[भारतका गभर्नर जनरलहरूको सूची|गभर्नर-जनरल]]ले सहयोगको माग गर्दा पृथ्वीनारायण शाहले अंग्रेजको पक्षमा सेना पठाएका थिए।<ref>{{Cite web |last=Acharya |first=Baburam |date=January 14, 2007 |title=Historical:: The Sen Kingdoms |url= |website=Madhesi-We Stand}}</ref><ref>{{Citation |last=Shilapatra |title=सन् १९२३ मा चन्द्र शमशेरले बेलायतसँग गरेको सन्धि कथा {{!}} Tika Prasad Dhakal {{!}} Birat Anupam {{!}} |date=2026-08-23 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5grs33PTl94 |pages=15:10 |access-date=2026-08-24}}</ref> कम्पनी सरकारसँग सम्बन्ध राख्न राजा पृथ्वीनारायण शाहले पण्डित [[गजराज मिश्र]]लाई स्थायी बनारसमै राखेका थिए। बि.सं १८३० जेठ मा लेखेको पत्रमा [[विजयपुर राज्य|विजयपुरका राजा]] कामदत्त सेन आफ्ना दाजु हुनाले निजको हत्या दिवान बुद्धिकर्ण राईले गरेकाले निजको बदला लिन सेना पठाएकाले अङ्ग्रेज सरकारले बुद्धिकर्णलाई सहयोग नगर्ने अनुरोधका साय्है त्यताको रैरकम के गर्नुपर्ने हो आफूले मिलाउने कुरा पनि उल्लेख गरिएको थियो। === मुगल === पृथ्वीनारायण शाहले [[मुगल साम्राज्य|मुगल]] [[मुगल साम्राज्य|बादसाह]] शाह आलम द्वितीयबाट ‘शमशेर बहादुर जंग’ भन्ने पदवी पाएका थिए। यसलाई उनीसहित उनीपछिका शाह राजाहरूले आफ्नो प्रशस्तिमा राख्दै आए। विक्रम संवत् १८२८ सालदेखि चलाइएको यो उपाधिलाई राजा महेन्द्रले २०१९ सालमा मात्रै हटाएका हुन् <ref>[[बाबुराम आचार्य]], पृथ्वीनारायण शाहको संक्षिप्त जीवनी, पृष्ठ ४८६-४९१</ref>। === बाइसे-चौबिसे === ===सल्यानसँगको सम्बन्ध=== वि.स १८२३ मा [[सल्यान राज्य|सल्यानी राजा]] श्रीकृष्ण शाहका छोरा रणभिम शाहसँग आफ्ना छोरी [[विलासकुमारी]]को विवाह गराई मैत्री सम्बन्ध कायम गरेका थिए। == नीति == === आर्थिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहले आर्थिक समृद्धिका बारेमा पनि धेरै कुरा व्यक्त गरेका छन्। मुलुक गरिब भयो भने सुरक्षित रहन सक्दैन भन्ने उनको मान्यता रहेको थियो। सरकारले कर उठाउनका लागि कसैलाई ठेक्का नदिइकन आफैँले सो कार्य गर्नु पर्छ भन्ने उनले धारणा रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक= डा. जयराज आचार्य|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहको परराष्ट्र नीतिका पञ्चतत्व|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/651810|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> तात्कालिक समयमा, उनले पूर्व र पश्चिमको बाटोहरू बन्द गर्दै काठमाडौँसम्मको यातायातको बाटो खुलाउने इच्छा राखेका थिए। पृथ्वीनारायण शाहले स्थानीय उत्पादनलाई जोड दिएका थिए। उनको कृति दिव्योपदेशमा उनले विदेशी व्यापारीहरू नेपाल प्रवेश गरेभने यसलाई मरुभूमि बनाएर छोड्ने धारणामा रहेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायणः राष्ट्रनिर्माता कि विस्तारवादका नाइके ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/74048|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यस्तै सन्दर्भमा उनले विदेशी कपडा लगाउनलाई बहिष्कार गर्ने सल्लाह दिएका थिए र स्थानीय मानिसहरूलाई कपडा बुन्न प्रशिक्षण समेत दिएका थिए। स्थानीय सम्पत्ति देशबाट बाहिर जान नहुने उनको विश्वास रहेको थियो। उनले नेपाली जडिबुटीलाई विदेशी भूमिमा बेच्न र यसबाट प्राप्त सम्पत्तिलाई देशमा फिर्ता ल्याउन प्रोत्साहित गरेका थिए। उनी पैसा देश भित्र मात्र रहेको हेर्न चाहन्थे। उनले प्रसिद्ध भनाइमा उनले, "प्रजा मोटो भए दरबार पनि बलियो रहन्छ" भनेर बताएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=इतिहासलाई जोगाएर राख्नु पर्छ; मार्नु हुन्न|युआरएल=https://www.brtnepal.com/2019/01/09/74013.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्रिटनेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === रक्षा नीति === पृथ्वीनारायण शाहले किल्लाहरू निर्माणमा जोड दिएका थिए। उनले नेपालको भूमिलाई भगवान आफैले बनाएको प्राकृतिक किल्लाको रूपमा लिएका थिए। उनले शिवपुरी, फूलचौकी, चन्द्रगिरी, महादेवपोखरी, पालुङ, डापाचा र काहुलेमा बलियो किल्ला तयार पार्न र प्रत्येकमा तोप राख्न सुझाव दिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पृथ्वीनारायण शाहलाई के ले विजयी बनायो ?|युआरएल=https://www.dekhapadhi.com/news/5107|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देखापढी अनलाइन|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> भन्ज्याङमा फलामेका ढोकाहरू निर्माण गर्न र ती सबैमा तोपहरू तयारी अवस्थामा राख्ने गरि उनले निर्माण गराएका थिए जसमा उनले देशलाई जासूस, शरणार्थी, हत्यारा आदिबाट जोगाउने विश्वास गरेका थिए।<ref name=":3">{{Cite book|title=बडामहाराज पृथ्वीनारायण शाहको दिव्य उपदेश|last=आचार्य, बाबुराम|first=नरहरिनाथ, योगी|publisher=श्रीकृष्ण आचार्य|year=२०१४|isbn=978-99933-912-1-0|location=काठमाडौँ|pages=४,५}}</ref> === धार्मिक नीति === पृथ्वीनारायण शाहमा धार्मिक श्रद्धा निकै रहेको थियो। यीनी काली र [[गोरखनाथ]]का उपासक थिए। यसकारण ले उनले आफ्ना छापमा आफ्नो नाम नलेखी कालीको नामान्तर भवानी र यिनको हतियार [[खड्ग]] राखिदिए। कालीका पूजामा सिन्दूरको प्रयोग हुने हुनाले यो छापमा लगाउँदा पनि सिन्दूरकै व्यवहार गर्ने नियम गरे। यस कारण यो छाप [[लालमोहर]] भन्ने नामले प्रसिद्ध भयो। राज्य भवानीको हो, संरक्षक मा हुँ भन्ने भावना यिनको मनमा थियो। यिनका उत्तराधिकारी महाराजहरूले पनि यस छापलाई आफ्नो छाप मानेर त्यस भावनालाई कायमै राखे। पृथ्वीनारायण शाहले चाँदीका टकमा एकापट्टि आफ्नो नाम राखेर अर्कापट्टि भवानी र गोरखनाथ को नाम समेत छपाउने नियम गरे। पृथ्वीनारायण शाह [[हिन्दु धर्म|सनातन धर्म]]का पक्षपाती भए पनि [[बौद्ध धर्म]]को आदर गर्दथे। यिनले [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] दखल गरे पछी भोटका सक्य लामाले सिम्भु [[चैत्य]] मर्मत गर्न लाग्दा मेरुदण्डको लागि चाहिने अग्राखको लिङ्गो नुवाकोटबाट पथाइदिएका थिए। कीर्तिपुर दखल हुने बित्तिकै त्यहाँका चैत्यका निमित्त केही जमीन दाङ पनि दिए। सेसातका मल्ल राजाहरोका इष्टदेवता टावर वा [[तलेजु भवानी|तलेज्यूका]] पूजाआज्ञा पनि पूर्ववत् कायम राखे। नयाँ रियासत जितिएपछी त्यहाँका देवीदेवताका देवलहरू मर्मत गर्ने र यिनका आजापूजालाई [[गुठी]] जमिन बढाइदिने भारदारहरूको पहिलो काम हुन्थ्यो। यस काममा [[अमरसिंह थापा]] (बडा) विशेष प्रसिद्ध थिए.<ref>{{Cite journal |last=भण्डारी |first=देवीप्रसाद |title=इतिहास शिरोमणी बाबुराम आचार्यले रचना गर्नुभएको नेपालको संक्षिप्त इतिहास |url=https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |journal=पूर्णिमा |issue=81 |pages=72 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231008091759/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_21_01.pdf |archive-date=2023-10-08 |access-date=2023-11-01 }}</ref> ==दिव्योपदेश== {{Quote box | quote = मेरा साना दुखले आर्ज्याको मुलुक होइन यो चार जात छात्तिस वर्णको साझा फूलबारी हो सबलाई चेतना भया।}} {{मुख्य|दिव्योपदेश}}[[पृथ्वीनारायण शाह|श्री ५ बडामहाराजधिराज पृथ्वीनारायण शाह]] आफ्नो अन्तिम समयमा [[शेरा दरबार]] दिएका दिव्योपदेशका कारणले चर्चित छन्। उनका उपदेशहरू आजपनि समय सान्दर्भिक रहेको धेरैको बुझाइ रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=युवराज कँडेल|शीर्षक=पृथ्वीनारायणका दिव्योपदेशको सान्दर्भिकता|युआरएल=https://gautambuddhasandesh.com/?p=7491|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पृथ्वीनारायण नारायण शाहका अनुसार "बुढाहरू मर्दा कोहि अर्ति दिन्छन्, पछिल्ला पुस्तालाई ती कुरा गतिला हुनाले एकले अर्कालाई भन्दै राज्य सञ्चालन गर्दै जान्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८५</ref> पृथ्वीनारायणले आफ्नो अन्तिम समय तिर भारदारहरूलाई उपदेश दिएका दिए। उनका अन्तिम सन्देशहरूबाट त्यस्ता पेचिला र चोटिला कुराहरू झल्कन्छन्।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास पृष्ठ १८४</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चेतना भया|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/136753-1515644040.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> == सन्तानहरू == [[File:Idols - Flickr - askmeaks.jpg|thumb|Idols of PrithviNarayan Shah with his two wives]] {| class="wikitable plainrowheaders" ! rowspan="2" scope="col" |नाम ! rowspan="2" scope="col" |जन्म ! colspan="2" |विवाह ! rowspan="2" |मृत्यु ! rowspan="2" scope="col" |बच्चाहरू |- ! scope="col" |जीवनसाथी !मिति |- ! scope="row" |[[प्रतापसिंह शाह|युवराजाधिराज प्रतापसिंह]] |५ बैशाख १८०८ |[[रानी राजेन्द्र लक्ष्मी|राजेन्द्र लक्ष्मी देवी]]''(अरु थप पनि छन्)'' | |वि.सं. १८४२ |[[रणबहादुर शाह|युवराजाधिराज रणबहादुर]]<br/>[[बिदुर शाह|अधिराजकुमार विदुरबहादुर]]<br/>[[शेरबहादुर शाह|अधिराजकुमार शेरबहादुर]]<br/>''(अरु थप पनि छन्)'' |- ! scope="row" |[[बहादुर शाह|अधिराजकुमार बहादुर]] |वि.सं. १८१४ असार ६ |विद्या लक्ष्मी देवी | |वि.सं. १५ असार १८५४ |[[रिपू मर्दन शाह|अधिराजकुमार रिपू मर्दन]]<br/>[[शत्रु मन्जन शाह|अधिराजकुमार शत्रु मन्जन]] |- ! rowspan="2" scope="row" |[[विलासकुमारी|अधिराजकुमारी विलासकुमारी]] | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[रणभीम शाह]] | rowspan="2" |१७६६ | rowspan="2" | | |- | |- !चौतारिया रणसिंह शाह | | | | | |} == स्मारक == * [[पृथ्वी राजमार्ग|पृथ्वी राज मार्ग]] * पृथ्वी राजपथ * पृथ्वी सालिक([[सिंहदरबार|सिंह दरबार]]) * पृथ्वी सालिक([[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिनाथ मन्दिर्]]) * पृथ्वी सालिक, [[चन्द्रागिरी डाँडा|चन्द्रागिरि]] * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, राष्ट्र बिभुती पार्क, पोखरा * [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस|पृथ्वी नारायण क्याम्पस]] , पोखरा * पृथ्वी संग्राहलय * पृथ्वी नारायण शाह सालिक, सिन्धुली गदी ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== ===उद्धरणहरू=== {{Reflist}} ===पुस्तकहरू=== * {{Cite web |last=दाहाल |first=पेशल |date=२०५७ |title=नेपालको इतिहास |url=https://archive.org/details/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/mode/2up |url-status=dead |archive-url=https://ia802509.us.archive.org/23/items/nepalko-itihas-by-peshal-dahal_202204/Nepalko%20Itihas%20by%20Peshal%20Dahal_text.pdf |archive-date=२ जेष्ठ २०७९ |access-date=२ जेष्ठ २०७९ |publisher=एम. के. पब्लिशर्स एण्ड डिस्ट्रिब्यूटर्स|ref = {{harvid|दाहाल|२०५७}}}} {{पृथ्वीनारायण शाह}} {{नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू}} {{नेपालको शाह राजवंशको वंशवृक्ष}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} {{Commons category}} {{Wikiquote}} {{s-start}} {{S-hou|[[शाह वंश]]|२७ पुस|१७७९|१ माघ|१९३१}} {{S-reg|}} |- {{succession box | before = [[नरभूपाल शाह]] | title = [[गोरखा राज्य|गोरखा]]का राजा | years = १७९९–१८३१| after = नेपालको राजाको रूपमा}} {{succession box | before = गोरखाको राजाको रूपमा| title = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]] | years = १८३१–१८३४ | after = [[प्रतापसिंह शाह]]}}{{s-end}} {{मूल_सर्ट:शाह, पृथ्वीनारायण}} [[श्रेणी:विशाल नेपाल]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय विभूतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणकाल]] [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:गोरखा जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:पृथ्वीनारायण शाह| ]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:नेपालको एकीकरणका मानिसहरू]] [[श्रेणी:गोरखाका राजाहरू]] 2ul7bim81ef9pj7dlj2qz4h4izaqhv7 0 7035 1392521 1388444 2026-10-09T08:52:33Z Bishaldev100 28807 /* विमान सेवाहरू */ 1392521 wikitext text/x-wiki {{Infobox airport | name = भरतपुर विमानस्थल | nativename = Bharatpur Airport | image = Chitwan 8 April - (02) 2.jpg | IATA = BHR | ICAO = VNBP <center>{{Location map|Nepal|width=220|float=center |caption=|mark=Airplane_silhouette.svg|marksize=10 |label=BHR|position=right |lat_deg=27|lat_min=40|lat_sec=41|lat_dir=N |lon_deg=84|lon_min=25|lon_sec=46|lon_dir=E }}<small>नेपालको नक्शामा भरतपुर विमानस्थल</small></center> | type = सार्वजनिक | owner = | operator = [[नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण]] | city-served = [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] ,[[नेपाल]] | location = <!--if different than above--> | elevation-f = 600 | elevation-m = 183 | coordinates = {{coord|27|40|41|N|84|25|46|E|region:NP|display=inline,title}} | website = | metric-rwy = y | r1-number = १५/३३ | r1-length-m = 1,158 | r1-length-f = 3,799 | r1-surface = [[अलकत्रा]] | footnotes = स्रोत :<ref name="CAAN">{{cite web | url = http://caanepal.org.np/bharat_airport.htm | title = Bharatpur Airport | publisher = Civil Aviation Authority of Nepal | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070928132648/http://www.caanepal.org.np/bharat_airport.htm | archivedate = 28 September 2007 | access-date = 16 September 2015 }}</ref><ref name="GCM">{{GCM|VNBP| Bharatpur, Nepal (VNBP / BHR)}}</ref> }} '''भरतपुर विमानस्थल''' [[नेपाल]]को राजधानी [[काठमाडौँ]]बाट १५० कि. मि. टाढा [[चितवन जिल्ला|चितवन]] उपत्यकाको [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] सहरमा रहेको छ। यो विमानस्थल सन् १९६१ देखि शुरू भएको हो। हाल मध्य-नेपालको प्रमुख यो विमानस्थल बेला बेलामा अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल बनाउने भनेर चर्चा भइरहने विमानस्थल हो। नेपालको केन्द्र भागमा रहेको राजधानी काठमाडौँबाट पनि नजिकरहेको र भौगोलिक रूपमा पनि अत्यान्त सुरक्षीत चितवन उपत्यका भित्र रहेकाले पनि यो विमानस्थललाई अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल बनाउने चर्चा चल्ने गर्दछ। हाल भरतपुर सहरको केन्द्र भागमा रहेको भरतपुर विमानस्थल तथा चितवनको अर्को [[मेघौली विमानस्थल]]को जमीन बेची पूर्व पश्चिम रनवे बनाएर [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]] पारी वा वारीको क्षेत्रमा बनाउन सकिने सोचले चर्चा पाई रहेको छ। पूर्व पश्चिम रनवे बनाउदा [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]का जनवारलाई ध्वनी प्रदुषण पनि नहुने राय विज्ञहरूले दिइ सकेका छन। हाल यो विमानस्थलबाट दैनिक एघार वटासम्म उडान हुने गरेको छ। हाल भरतपुर विमानस्थलमा नेपालकै पहिलो निजी पाइलट तालीम स्कूल सञ्चालित छ। == नामाकरण == यो विमानस्थलको नाम चितवन जिल्लाको जिल्ला सदरमुकाम भरतपुरको नामबाट राखिएको हो। == स्थिति == यो विमानस्थल [[भरतपुर (नारायणी)|भरतपुर]] नगरको मुटु [[चौबिसकोठी]]को पश्चिम क्षेत्रमा [[महेन्द्र राजमार्ग]] तथा [[कृष्णपुर नगरपालिका|कृष्णपुर]]को बिच [[हाकिम चोक]] देखि सैन्य ब्यारेक सम्म उत्तर दक्षीण फैलिएर रहेको छ। नेपालको भरतपुर विमानस्थलको एअरपोर्ट कोड |BHR|VNBP हो। == विस्तार == ==विमान सेवाहरू== *[[यति एयरलाइन्स|यति एअरलाईन्स]] *कस्मिक एअर (विगतमा) *नेपाल एअर लाईन्स (विगतमा) *[[बुद्ध एयर|बुद्ध एअर]] *सिम्रिक एअर *गोर्खा एअरलाईन्स (विगतमा) *स्काइलाईन एअरवेज (विगतमा) *शिवानी एअर (विगतमा) == उडान == यो विमानस्थलबाट हुने प्रमुख हवाई सेवा तलका सहर सम्म बिस्तारित छ- *[[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौँ]] *[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] *[[सुर्खेत जिल्ला|सुर्खेत]] विगतमा *दाङ[[घोराही उपमहानगरपालिका|त्रिभुवननगर]] विगतमा *[[गोरखाली|गोरखा]] पालुङटार विगतमा == विस्तार तथा विकास == अहिले सम्म अन्तराष्ट्रिय विमानस्थलको रूप लिन नसकेको भएता पनि भरतपुरको आन्तरिक विमानस्थलको सन १९६१ मा शुरू भए यता केही सुधार हुदै आएको छ । शुरूवात देखि राष्ट्रिय ध्वाजावाहक [[नेपाल वायुसेवा निगम]]ले उडान गरिरहेको थियो भने हाल आएर अन्य निजी विमान सेवाहरूले पनि उडान बढाउदै दैनिक छ सात वटा उडान अहिले भरतपुरबाट उपलब्ध छन। यो विमानस्थलमा [[नेपाल वायुसेवा निगम]] तथा नेकोन एअरको एभ्रो जाहाज बस्न सक्ने बनाउन ११५८ मिटरको धावनमार्ग सन १९९४ मा बनाइयो भने त्यसलाई सन १९९८मा पिच गर्ने कार्य समेत सन १९९९ मा एसियाली विकास बैकंको सहयोगमा सपन्न भयो। त्यसै गरी नया टर्मिनल भवन पनि बनेर तयार भयो। हाल नेपालका मुख्य यात्रु चपयुक्त विमानस्थल मध्य भरतपुर विमानस्थल पनि एक हो। तर मात्र एक सय चालिस मिटर धावन मार्ग थप्न असमर्थ (विमानस्थलको उत्तर तथा दक्षिणमा सरकारी जग्गा नै रहेको छ) कस्मिक एअरको १०४ यात्रु बोक्ने फोकर जेटले यो विमानस्थलको उपयोग गर्न पाएको छैन। == भरतपुरमा अन्तराष्ट्रिय विमानस्थलको सम्भावना == नेपालको केन्द्रमा पर्ने [[चितवन जिल्ला|चितवन उपत्यका]] र [[भरतपुर (नारायणी)|भरतपुर]] यातायात का दृष्टीले पनि केन्द्रविन्दु रहको छ। यो १५० कि मी लम्वाइ र ५० कि मी चौडाइ रहेको यो उपत्यकामा देशको दोस्रो अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल बनाउन पर्ने माग धेरै पहिले देखि [[चितवन जिल्ला|चितवन]]बासी अन्य क्षेत्रका नेपाली तथा बाह्य मुलुकमा बसेका नेपालीको समेत रहि आएको छ। [[काठमाडौँ (स्पष्टता)|काठमाडौँ]]मा रहेको एक मात्र [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|त्रिभुवन विमानस्थल]] विमान तथा यात्रुको चापले अहिले नै सांघुरो प्रतित भइसकेको छ। उक्त विमानस्थलको विस्तार गरी बहुधावनमार्ग बनाउन पनि त्रिभुवन अन्तराष्ट्रिय विमानस्थलको भौगोलीक अवस्था र राजधानीको सहरी करणको चापले असंभव प्राय भइसकेको छ। तसर्थ अत्यान्त ठूलो र तुलानत्मक रूपमा अत्यन्त सुरक्षीत भूभाग तथा राजधानी उपत्यकाको दोस्रो पर्यटकिय गन्तव्य [[पोखरा उपत्यका]] तथा देशका अन्य भागसँग पनि सहज यातायात पहुचका कारण [[भरतपुर (नारायणी)|भरतपुर]]मा दोस्रो अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल बनाउनु अत्यन्त बान्छनिय देखिन्छ। सन १९८८मा सोको अध्यान पनि भएको थियो जसमा तिन विकल्प छुट्टयाइएको थियो। * [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर नगरपालिका]]कोको वार्ड नं.१४ तोरीखेतमा उत्तर दक्षिण धावन मार्ग गरी वनाउने। * [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर नगरपालिका]]को पश्चिम शिबघाटको [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]]को ढाढ क्षेत्रमा पूर्व पश्चिम धावन मार्ग गरी बनाउने। * तेस्रोमा चितवन उपत्यकाको [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]] पारीको [[नवलपरासी जिल्ला]] खण्डको रजहर नजीकै पूर्वपश्चिम धावनमार्ग गरी बनाउने। अध्यान सकिए पछि दुई र तिन नं.का विकल्पमा ध्यानै नदिइ मात्रै एक नं. विकल्पको आधार लिएर भरतपुरमा अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल बनाउदा [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]का जनवारलाई ध्वनी प्रदुषण हुने हल्ला फैलाई त्यसलाई कागजमा मात्र सिमित गरियो। जवकी दोस्रो र तेस्रो विकल्प अत्यन्त व्यवाहारिक थिए र पूर्व पश्चिम धावनमार्ग हुने भएकाले र दोस्रो विकल्पको हकमा [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]]को ढाढक्षेत्र (जुन बाकी [[चितवन जिल्ला|चितवन]] भन्दा झण्डै ५० मिटर तल रहेको छ)मा बनाउदा ध्वनी अझ बढी घटने र [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]] जस्तो ठूलो जल श्रोतको छेउमा बनाउदा विमानस्थलमा हुने आगलागीमा समेत तुरून्त पानीको ठूलो श्रोत समेत उपलब्ध हुनसक्ने देखिन्छ। आम चितवन बासी तथा काठमाडौँ बाहिरका सबै नेपालीलाई अत्यन्त सहज हुने देखिन्छ। फेरी त्रिभुवन विमानस्थल सञ्चालन भै रहने भएकाले र भरतपुरको विमानस्थलबाट पनि राजधानी मात्र १४६ कि. मी.को दुरीमा मात्र रहेकाले त्यो विमानस्थलको अत्यन्त खांचो भैरहेको देखिन्छ। फेरी भरतपुर शहरको मुटुमा रहेको अर्बौ रूपिया पर्ने जग्गा भएको वर्तमान आन्तरिक विमानस्थल र मेघौली स्थित अर्को विमानस्थलको जग्गा विक्रिबाट नया विमानस्थलको ८० प्रतिशत पूर्वाधार बानउन अर्थ पनि जुटन सक्ने सहजै देखिएको छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.caanepal.org.np/bharat_airport.htm Official page of Civil Aviation Authority of Nepal] * [http://www.farecompare.com/flights/Bharatpur-BHR/city.html Bharatpur Destinations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080113071424/http://www.farecompare.com/flights/Bharatpur-BHR/city.html |date=2008-01-13 }} * {{WAD|VNPK}} * http://en.wikipedia.org/wiki/Bharatpur_Airport [[श्रेणी:नेपालका विमानस्थलहरू]] 806v7g36bffc2pc7jc9dm5qtxstrejr 0 8894 1392519 1392346 2026-10-09T08:51:00Z Bishaldev100 28807 /* प्रसिद्ध ऐतिहाशिक धार्मिक स्थलहरु */ 1392519 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = [[महानगरपालिका]]<br/>[[मुख्यालय|सदरमुकाम]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Gaindakot_and_Bharatpur_at_Narayani_River,_Nepal_2020_-1.jpg | photo2a = Narayanghat.JPG | photo2b = Survival_tree.jpg | photo4a = Chitwan_2.jpg | photo4b = Narayani_river.jpg | spacing = 2 | color_border = #000000 | color = #000000 | size = 320 }} | image_alt = | image_caption = माथिबाट, बायाँबाट दायाँ: [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] पहाडबाट भरतपुर क्षितिज, [[भरतपुर महानगरपालिका|नारायणगढ]] बजार, भरतपुरको बाटुली ​​पोखरी, [[बिसहजारी ताल]]। | image_flag = | image_seal = | image_map = | map_caption = भरतपुर महानगरपालिकाको नक्सा | pushpin_map = भरतपुर महानगरपालिका#चितवन जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- Location -->| coordinates = {{coord|27|41|N|84|26|E|display=inline}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झन्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती प्रदेश]] | subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] | established_title = नगर पञ्चायत | established_date = वि.सं. २०३५ फागुन २५<ref name="नगर">{{cite news|title=नगर पञ्चायत ऐन २०१९ बमोजिम दाङ जिल्ला अन्तर्गत त्रिभुवन नगर पञ्चायतक्षेत्र घोषित गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=9927 |date=वि.सं. २०३५ माघ १५ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | established_title1 = समावेश गाउँ पञ्चायतहरू | established_date1 = भरतपुर र नारायणगढ (सबै भाग) र कल्याणपुर (आंशिक भाग) | established_title2 = उपमहानगरपालिका | established_date2 = वि.सं. २०७१ पुस २८<ref name="उपमहानगर">{{cite news|title=शङ्खरापुर लगायत विभिन्न नगरपालिका घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634 |date=वि.सं. २०७१ पुस २८ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | established_title3 = सम्मिलित ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) | established_date3 = [[मङ्गलपुर]], [[फुलबारी, चितवन|फुलबारी]], [[गीतानगर]], [[पटिहानी]] तथा [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] | established_title4 = महानगरपालिका | established_date4 = वि.सं. २०७३ फागुन २७<ref name="महानगर">{{cite news|title=गाउँपालिका नगरपालिका उपमहानगरपालिका र महानगरपालिकाको क्षेत्र तोकी केन्द्र कायम गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22690 |date=वि.सं. २०७३ फागुन २७ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | established_title5 = सम्मिलित क्षेत्रहरू | established_date5 = भरतपुर, [[नारायणी नगरपालिका|नारायणी]], [[चित्रवन नगरपालिका|चित्रवन]] र [[कविलास, चितवन|कविलास]] | government_type = | governing_body = | leader_title = [[नगरप्रमुख|कावा प्रमुख]] | leader_name = चित्रसेन अधिकारी ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title3 = | area_total_km2 = 432.95 | elevation_footnotes = | elevation_m = 208 | population_footnotes = <ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=35&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_note = | population_total =369268 | population_density_km2 = auto | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] | population_footnotes = | population_density_km2 = auto <!-- General information -->| postal_code_type = हुलाकी सङ्केत | postal_code = ४४२००, ४४२०७ | area_code = ०५६ | blank_name_sec1 = मौसम | blank_info_sec1 = आर्द्र अर्ध-कटिबन्धीय जलवायु | website = {{URL|http://www.bharatpurmun.gov.np/}} | timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = }} '''भरतपुर''' नेपालको [[बागमती प्रदेश]]मा पर्ने [[चितवन जिल्ला]]को [[मुख्यालय|सदरमुकाम]]<ref name="सदरमुकाम">{{cite news|title=नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल, ७५ जिल्लामा विभाजित |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2685 |date=वि.सं. २०१९ पुष २ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |page=५ |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> तथा [[महानगरपालिका]] हो। नेपालको मध्य भूभागमा रहेको भरतपुर महानगर देशकै [[नेपालका सहरहरूको सूची|चौथौ ठुलो सहर]] हो। यो नेपालको सबैभन्दा तीव्र गतिले विकास भइरहेको सहरहरू मध्येको एक हो। [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]]को तटमा अवस्थित रहेको यो सहर चितवन लगायत केन्द्रीय नेपालको व्यापारिक केन्द्र हो। यो महानगरपालिका क्षेत्रभित्र पर्ने [[भरतपुर महानगरपालिका|नारायणगढ]] सहरमा मुख्य व्यापारिक पसल र ठुला होटेलहरू रहेका छन् भने अन्य आवश्यक पूर्वाधारका साधनहरू नगरको अन्य क्षेत्रहरूमा रहेका छन्। कुल २९ वटा वडा रहेको भरतपुरको जनसङ्ख्या [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार ३,६९,२६८ रहेको छ भने यो सहर ४३२.९५ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ। यहाँको साक्षरता दर ८७.२० प्रतिशत रहेको छ जसमध्ये महिलाको साक्षरता दर ८२.६४% छ भने पुरुषको साक्षरता दर ९२.१२% रहेको छ। यहाँ ९६,५९१ घरघुरी रहेको छ।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/><ref>{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=35&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> प्रत्येक पाँच वर्षमा हुने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को निर्वाचनको लागि भरतपुर महानगरपालिकालाई चितवन निर्वचन क्षेत्र २ र निर्वाचन क्षेत्र ३ मा विभाजन गरिएको छ भने [[बागमती प्रदेश सभा]]को लागि चितवन निर्वचन क्षेत्र २ (क), (ख) र चितवन निर्वचन क्षेत्र ३ (क), (ख) मा विभाजन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://saurahaonline.com/2017/09/32986/ |title=चितवनको निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण, प्रदेशको क्षेत्र निर्धारण प्रति नेकपा एमालेको असहमति |website=सौराहा अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2020-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108170415/https://saurahaonline.com/2017/09/32986/ |archive-date=2021-01-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://synergyfm.com.np/2017/12/17139/ |title=चितवनको कुन ठाउँ कुन निर्वाचन क्षेत्रमा, मतदाता कति ? |last=सिनर्जी एफएम |date=2017-12-07 |website=सिनर्जी एफएम |language=नेपाली |accessdate=2020-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108151120/http://synergyfm.com.np/2017/12/17139/ |archive-date=2021-01-08 }}</ref> [[कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय|कृषि तथा वन विश्वविद्यालय]]ले [[धुर्मुस सुन्तली फाउण्डेशन|धुर्मुस सुन्तली फाउन्डेसन]]लाई सहयोग गरेको भरतपुरको वडा नं. १६ रामपुरस्थित २० विगाहा ८ कठ्ठा क्षेत्रफलमा [[गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रङ्गशाला]] बनिरहेको छ।<ref>{{cite web|url=http://radionepal.gov.np/news-details/23295/2019-01-30|title=चितवनमा रङशाला बनाउने धुर्मुस सुन्तली फाउन्डेसनको घोषणा|author=परेश सापकोटा|date=|work=[[रेडियो नेपाल]]|accessdate=१६ माघ २०७५|archive-url=https://web.archive.org/web/20190201165840/http://radionepal.gov.np/news-details/23295/2019-01-30|archive-date=2019-02-01}}</ref> == इतिहास == वि.सं. २००० को दशकसम्म घनाजङ्गलको रूपमा रहेको भरतपुरको बजार क्षेत्रमा [[थारू जाति|थारु]], बोटे, [[दराई जाति|दराई]] समुदायको मानिसहरूको बसोबास रहेको थियो।<ref name="चितवन0">{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/04/756087|title=बदलिँदो चितवन : ७० वर्षको कायाकल्प कथा|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=2020-12-07}}</ref>सानो नाकाको रूपमा रहेको भरतपुरको विकासमा वि.सं. २०१२ मा तत्कालीन सरकारद्वारा ल्याइएको ‘राप्ती दुन विकास योजना’ ले गर्दा बस्ती बसाउने कार्यको थालनी भएको थियो। [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] सहयोगमा सुरु गरिएको सो आयोजनाको प्रमुख कृष्ण बम मल्ल थिए। योजनावद्ध रूपमा नभएता पनि यसै परियोजनाको फलस्वरूप भरतपुरमा अस्पताल, [[विद्यालय]] र सरकारी कार्यालयहरूको लागि जग्गा खाली राखेर सर्वसाधारणहरूलाई जग्गा बाँडी बसोबास गर्न प्रोत्साहित गरिएको थियो।<ref name="चितवन0"/> नगर पञ्चायत ऐन २०१९ बमोजिम तत्कालिन सरकारले वि.सं. २०३५ साल माघ १५ गते तत्कालीन भरतपुर गाउँ [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत]] र नारायणगढ गाउँ पञ्चायतको सबै भाग र कल्याणपुर गाउँ पञ्चायतको आंशिक भागलाई मिलाएर भरतपुर नगर पञ्चायत बनाएको थियो। भरतपुर नगर पञ्चायतको पहिलो नगरप्रमुख मुक्तिलाल चुके थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मुक्तिलाल चुकेको निधनपछि आँखा दान|युआरएल=https://www.safalkhabar.com/news/27862|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सफल खबर|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुरका संस्थापक मेयर मुक्तिलाल चुके रहेनन्|युआरएल=https://www.safalkhabar.com/news/27829|कार्य=|प्रकाशक=सफल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> वि.सं. २०४७ सालमा देशमा [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७]] लागु भएपछि नगरपालिकाको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले भरतपुर स्वतः नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="चितवन0"/> यो नगर चितवन जिल्लाकै पहिलो नगरपालिका समेत हो। नगरपालिका बनेपछि यहाँ सडक विकासको काममा तीव्रता आएको थियो। वि.सं. २०७१ मङ्सिर १३ गते [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्]] अन्तर्गतको सामाजिक समितिले ६१ वटा नगरपालिका थप गर्ने र ७ वटा नगरपालिकालाई उपमहानगरपालिका बनाउने सिफारिस गरे अनुरूप [[नेपाल सरकार]]को निर्णय बमोजिम वि.सं. २०७१ पुस २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार भरतपुर पनि नगरपालिकाबाट उपमहानगरपालिकामा विस्तार भएको थियो।<ref name="उपमहानगर"/> उक्त समयमा भरतपुरलाई उपमहानगरपालिका घोषित गर्दा यसमा [[मङ्गलपुर]], [[फुलबारी, चितवन|फुलबारी]], [[गीतानगर]], [[पटिहानी]] तथा [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] गाविसलाई समावेश गरिएको थियो। [[नेपालको संविधान २०७२]] अनुसार स्थानीय सरकारको गठन भएपछि वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते भरतपुरलाई महानगरपालिकामा स्तरोन्नति गरेपछि हाल यस महानगरपालिकामा २९ वटा वडाहरू छन्।<ref name="महानगर"/><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर महानगरपालिकाको सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://bharatpurmun.gov.np/ne/node/26|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=भरतपुर महानगरपालिका|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> वि.सं. २०७३ फागुन २२ गते नेपाल सरकारको निर्णय तथा वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार भरतपुरलाई महानगरपालिकामा स्तरोन्नति गर्दा साविकका भरतपुर क्षेत्र, [[नारायणी नगरपालिका]], [[चित्रवन नगरपालिका]] र [[कविलास, चितवन|कविलास]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]लाई यसमा गाभिएको थियो।<ref name="महानगर" /><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=स्थानीय निकायहरू - भरतपुर महानगरपालिका|युआरएल=https://lgisnepal.com/ne/body/377|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/11620/|शीर्षक=यस्ता छन् नेपालका चार महानगरपालिका, कुन महानगरको विशेषता के?|वेबसाइट=थाहा खबर|भाषा=नेपाली|पहुँचमिति=2020-12-07}}</ref> वि.सं. २०७९ जेठ १० गतेको निर्वाचन परिणामअनुसार महनगरपालिकाको नगर प्रमुख पदमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा-माके]]की [[रेणु दाहाल]] र उप नगरप्रमुख पदमा [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का चित्रसेन अधिकारी विजयी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=भरतपुरको मेयरमा रेणु दाहाल र उपमेयरमा चित्रसेन अधिकारी विजयी |url=https://www.himalkhabar.com/news/130170 |accessdate=2023-03-31 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == अवस्थिति == यो सहर समुद्री सतहबाट १४० मिटरदेखि ३९० मिटर उचाइसम्म फैलिएको छ। यो नगर २७° ३२' ५८" देखि २७° ४५' ४०" उत्तरी अक्षांश र ८४° ९' ४१" देखि ८४° २९' ५" पूर्वी देशान्तरमा पर्दछ। यसको पूर्वमा [[रत्ननगर नगरपालिका]], [[कालिका नगरपालिका]], [[इच्छाकामना गाउँपालिका]] रहेका छन्<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=उत्तर फर्के हिमाल, दक्षिण हेरे फाँट, पहाडकी रानी – इच्छाकामना गाउँ|युआरएल=https://echitwanpost.com/81943/2019032408/36/01/|कार्य=|प्रकाशक=चितवन पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> भने पश्चिमतर्फ [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचीकृत [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपुर जिल्ला]] उत्तरतर्फ [[तनहुँ जिल्ला]] र [[इच्छाकामना गाउँपालिका]] तथा दक्षिण तर्फ [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] नै पर्दछ। यसको तल्लो समथर सतहमा वडा नं. १, २, ३ र ४ तथा ५ को भू-भागहरू पर्दछ। == जलवायु == समुद्री सतहबाट कम उचाइमा, तल्लो समथर भू–भागमा र [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत पर्वत]]को नजिकै रहेको कारण भरतपुर क्षेत्रमा औसत [[तापक्रम]] बढी, [[आद्रता]]युक्त [[जलवायु परिवर्तन|जलवायु]] भएको पाइन्छ। यहाँ पुस, माघ महिनामा अत्यधिक जाडो हुन्छ भने सो समयमा न्यूनतम तापक्रम १० डिग्री सेल्सियस सम्म पुग्ने गर्दछ। यहाँ वैशाख, जेठ र असार महिनामा सर्वाधिक गर्मी हुन्छ भने उक्त समयमा यहाँको तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियससम्म पुग्ने गरेको पाइन्छ। भरतपुरमा वार्षिक औसत [[वर्षा]] १,५०० मिलिमिटर हुने गर्दछ। वि.सं. २०६८ साउन ३२ मा, यहाँ हालसम्मकै सर्वाधिक अर्थात् २४ घन्टामा लगभग ३११ मिलिमिटर पानी परेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन बढ्दै छ भरतपुरमा डुबान ?|युआरएल=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/52606/2020-10-07|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=६ डिसेम्बर २०२०}}</ref> साधारणतया वैशाख र जेठ याममा यहाँ बढी सुख्खा हुने गर्दछ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जिल्लाको जानकारी|युआरएल=https://daochitwan.moha.gov.np/en/page/introduction-of-chitwan-1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार भरतपुरको जनसङ्ख्या ३,६९,२६८ रहेको थियो जसमध्ये [[पुरुष]]को जनसङ्ख्या १,७८,८९७ र [[महिला]] १,९०,३७१ रहेको थियो।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> भरतपुरमामा मुख्यतया [[थारू जाति|थारू]], [[दराई जाति|दराई]], बोटे, [[गुरुङ जाति|गुरुङ]], [[मगर जाति|मगर]], [[चेपाङ जाति|चेपाङ]], [[तामाङ जाति|तामाङ]] रहेका छन् भने यहाँ थोरै सङ्ख्यामा [[राई जाति|राई]], [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] लगायत [[बराल]], [[पौडेल]], [[अधिकारी]], [[थापा]], [[बोहरा|बोहोरा]] थर भएका [[ब्राह्मण|बाहुन]] तथा [[क्षेत्री]] जाति बसोबास गर्छन्। यहाँ [[श्रेष्ठ]], प्रधान, [[महर्जन]], शाही लगायतका थर भएका [[नेवार जाति|नेवार]] जातिका मानिसहरूका साथै नेपालमा रहेका अन्य सबै जातजातिका मानिसहरू बसोबास गर्दछन्।<ref name=चितवन>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भौगोलिक र जातीय विविधायुक्त भरतपुर|युआरएल=https://echitwanpost.com/50108/2017031409/18/53/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=चितवन पोस्ट|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === जनसङ्ख्या वर्गीकरण<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर महानगरपालिकाको विस्तृत तथ्याङ्क|युआरएल=https://bharatpurmun.gov.np/sites/bharatpurmun.gov.np/files/documents/%E0%A4%AD%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%20%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20Profile%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AD%E0%A5%AC_0.pdf|कार्य=|प्रकाशक=भरतपुर महानगरपालिका|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === {{Historical populations |type = US |source = [http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf सोधपत्र] |वि.सं.२०३८ |२७६०२ |वि.सं.२०४८ |५४६७० |वि.सं.२०५८ |१२५११२ |वि.सं.२०६८ |२८०५०२ |वि.सं.२०७८ |३६९२६८ }} {{Bar chart | title = जातिगत जनसङ्ख्या विवरण, वि.सं.२०६८ जनगणना अनुसार | label_type = जाति | data_type = जनसङ्ख्या | bar_width = 35 | width_units = em | data_max = 100000 | label1 = ब्राह्मण | data1 = ९६,२५५ | label2 = क्षेत्री | data2 = ३५,३८५ | label3 = गुरुङ | data3 = २४,४८५ | label4 = सार्की, कामी | data4 = १८,९६३ | label5 = नेवार | data5 = १७,२४२ | label6 = थारू | data6 = १७,१५६ | label7 = मगर | data7 = १४,४९० | label8 = कुमाल | data8 = ६,७७१ | label9 = दमाई | data9 = ६,२७० | label10 = घर्ती | data10 = २,१०२ }} == वडागत विवरण == === उपमहानगरपालिका === वि.सं. २०७१ मङ्सिरमा साविक भरतपुर नगरपालिकामा मङ्गलपुर, फुलबारी, गीतानगर, पटिहानी तथा शिवनगर गरी ५ वटा गाविसहरूलाई गाभेर उपमहानगरपालिका स्तरोन्नति गरिएको थियो। {| class="wikitable sortable" |+ साविकका गाउँ विकास समिति/नगरपालिका र वडा विभाजन ! क्र.सं !! साविक गाउँ विकास समिति/नगरपालिका !! गाविसको वडा नं. !! उमनपाको वडा नं. |- | १ || भरतपुर नगरपालिका || १ देखि १४ || १–१४ |- | rowspan="4" | २ || rowspan="4" | [[मङ्गलपुर]] || १-३ || १५ |- | ४, ६ || १६ |- | ५, ९ || १७ |- | ७-८ || १८ |- | २ || [[फूलबारी, चितवन|फूलबारी]] || १-९ || १९ |- | rowspan="3" | ३ || rowspan="3" | [[गीतानगर]] || १-३ || २० |- | ४-६ || २१ |- | ७-९ || २२ |- | rowspan="3" | ४ || rowspan="3" | [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] || १-४ || २३ |- | ५-७ || २४ |- | ८-९ || २५ |- | rowspan="4" | ५ || rowspan="4" | [[पटिहानी]] || १, ६, ९ || २६ |- | २-३ || २७ |- | ७-८ || २८ |- | ४-५ || २९ |} === महानगरपालिका === भरतपुर महानगरपालिकाको वडा विभाजन, समावेश साविकका गाविस/नगरपालिकाहरू, जनसङ्ख्या र क्षेत्रफलको विवरण तलको तालिकामा दिइएको छ:<ref>{{Cite web|author=|title=बागमती प्रदेश वडा रिपोर्ट|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|work=|publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय|website=|language=नेपाली|date=२६ चैत २०८२}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ भरतपुर महानगरपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश भएका साविकका नगरपालिका/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]])!! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !!जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || भरतपुर (१,३) || ९,१०९|| ३६.११ |२५२.२६ |- | २ || भरतपुर (२) ||१९,५६४|| १.३४ |१४,६००.०० |- | ३ || भरतपुर (४) ||१७,२२२|| ४.१९ |४,१०९.७४ |- | ४ || भरतपुर (५,६) ||२०,८७१|| ८.२२ |२,५३९.०५ |- | ५ || भरतपुर (१३,१४) ||१३,७१०|| ९.९१ |१,३८३.४५ |- | ६ || [[गीतानगर]] (४-९) ||१३,३४९|| १२.२१ |१,०९३.२८ |- | ७ || भरतपुर (७) || |१७,२११|| ४.१४ |४,१५७.२५ |- | ८ || भरतपुर (८) || |११,४३८|| ६६.६६ |१७१.५९ |- | ९ || भरतपुर (९) || |१५,१८३|| ५.३० |२,८६४.७२ |- | १० || भरतपुर (१०) || |२०,६३३|| ४.६४ |४,४४६.७७ |- | ११ || भरतपुर (११) ||३५,६९२|| ९.११ |३,९१८.०० |- | १२ || भरतपुर (१२) || १४,८२६|| १२.५३ |१,१८३.२४ |- | १३ || [[गीतानगर]] (१-३), [[पटिहानी]] (७-८) ||६,८९२|| ९.७० |७१०.५२ |- | १४ || [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] (५-९), [[पटिहानी]] (४-५)||११,१३४|| १२.०७ |९२२.४५ |- | १५ || [[मङ्गलपुर]] (१-३), [[फुलबारी, चितवन|फूलबारी]] र [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] (१-४) ||१५,८३३|| २०.५० |७७२.३४ |- | १६ || [[मङ्गलपुर]] (४-९) ||१७,८१८|| १७.०६ |१,०४४.४३ |- | १७ || [[शारदानगर]] (२-४,६), [[गुञ्जनगर]] (८) ||८,६०८|| ७.८७ |१,०९३.७७ |- | १८ || [[गुञ्जनगर]] (२,५-७) ||१०,५७७|| १०.३३ |१,०२३.९१ |- | १९ || [[शारदानगर]] (१,७-८), [[गुञ्जनगर]] (१) ||८,४५४|| ६.२९ |१,३४४.०४ |- | २० || [[शारदानगर]] (५,९), [[गुञ्जनगर]] (३-४,९) ||८,४७०|| ११.८३ |७१६.०० |- | २१ || [[पार्वतीपुर]] ||९,३८५|| १०.०२ |९३६.६३ |- | २२ || [[पटिहानी]] (१-३, ६,९) ||६,६५२ || ८.७१ |७६३.७२ |- | २३ || [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] (१-६) ||८,०३९|| १२.८५ |६२५.६० |- | २४ || [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] (७-९) ||५,४५९|| ५.२२ |१,०४५.७९ |- | २५ || [[शुक्रनगर]] ||९,५१७|| १४.१६ |६७२.१० |- | २६ || [[दिव्यनगर]] ||१०,७३६|| १८.६३ |५७६.२७ |- | २७ || [[मेघौली]] (५-९) ||९,०५८|| १७.७३ |५१०.८९ |- | २८ || [[मेघौली]] (१-४) ||६,९०७|| १२.७० |५४३.८६ |- | २९ ||[[कविलास, चितवन|कविलास]] ||५,९२१|| ६२.९२ |९४.११ |- ! जम्मा !! !! ३,६९,२६८!! ४३२.९५ !८५२.९१ |} == यातायात तथा सडक सञ्जाल == भरतपुर महानगर अन्तरर्गत [[महेन्द्र राजमार्ग|महेन्द्र राजमार्ग]] तथा मुग्लिन नारायणगढ सडक खण्ड रहेको छ। दुई ठुला राजमार्ग र देशको केन्द्र भएकाले यहाँबाट मुलुकको हरेक भागमा जानका लागि [[बस]], माइक्रो बस, भाडाको कार, [[ट्याक्सी]], लगायत लामो दुरीका यातायात साधन उपलब्ध छन्। महानगरले यातायात व्यवस्थापनमा समस्या देखिएको भन्दै बि.स. २०७६ जेठमा तीन पाङ्ग्रे सवारीलाई प्रमुख मार्गमा सञ्चालन हुनबाट रोकेको थियो<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुरका यी ठाउँमा चल्न नपाउने भए तीनपांग्रे|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/23193/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> भने यसको विरोधमा प्रदर्शन समेत भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=तीनपांग्रे साधन व्यवस्थापन गर्न खोज्दा भरतपुरमा तनाव‍,गाेली चल्याे|युआरएल=https://ujyaaloonline.com/story/3325|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=उज्यालो अनलाइन|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> यातायातको प्रमुख साधन सडक सञ्जालद्वारा भरतपुरबाट नेपालको पूर्व पश्चिम भागमा जान सकिने सहजता भएता पनि यहाँ रहेको [[भरतपुर विमानस्थल]]ले नेपालको प्रमुख सहर [[काठमाडौँ]] र [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]लाई जोड्ने गर्दछ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर विमानस्थल आजदेखि १० दिन बन्द हुने|कार्य=बाग्मती खबर|प्रकाशक=|युआरएल=https://www.bagamatikhabar.com/country/5741|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> यस्तै सरकारले यहाँको सीमा सुरक्षा कार्यालय नजिकै यातायात व्यवस्था कार्यालय खोल्ने जनाएको थियो, तथापि यो हालसम्म सञ्चालनमा आएको छैन।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यातायात व्यवस्था कार्यालय भरतपुरको कार्यालय आँपटारीमा|युआरएल=http://kalikanews.com/news/133745|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कालिका समाचार|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == उद्योग-धन्दा == भरतपुर महानगरपालिकामा चितवन उद्योग सङ्घमा दर्ता भएका जम्मा ४६४ उद्योगहरू रहेको छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=संस्थागत सदस्यता|युआरएल=http://www.cainepal.org.np/institutional-membership|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=चितवन उद्योग सङ्घ|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> भरतपुरमा [[कोका-कोला]]<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कोक र सानमिगेल बियरले तिरेनन् स्थानीय विकास शुल्क|युआरएल=https://echitwanpost.com/26049/2015072902/35/40/|कार्य=|प्रकाशक=चितवन पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref>, [[सान मिगेल बियर]]<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर आन्तरिक राजश्व कार्यालयको राजश्व स्रोत मदिरा मात्रै किन धेरै ?|युआरएल=http://sharelagani.com/%E0%A4%AD%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0-%E0%A4%86%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5-%E0%A4%95%E0%A4%BE/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेयर लगानी|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref>, कृषि क्षेत्रको विकास र विस्तार गर्नको लागि डेरीका लागि आवश्यक सम्पूर्ण सामान उत्पादन गर्ने कम्पनी ह्वाइट हिमालयन इन्जिनियरिङ<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=दुग्ध अनुदान पाँच गुणा बढाउन कृषकको माग|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/73702?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref>,जस्ता दुईचार वटा बहुराष्ट्रिय [[अर्थव्यवस्थाको दोस्रो क्षेत्रको सार|उद्योग]]का साथै ठुलासाना अरू उद्योगहरू पनि रहेका छन्, तर यो सहर मुख्यतया सेवा उद्योगमा प्रसिद्धि कमाउँदै गइरहेको छ। महानगरपालिकाले उद्योग प्रवर्द्धन र अन्य प्रायोजनका लागि आर्थिक वर्ष वि.स. २०७७/०७८ को लागि ४ अर्ब १५ करोड ६४ लाख ८९ हजार आयव्ययको अनुमान प्रस्तुत गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर महानगरको बजेट चार अर्ब १५ करोड|युआरएल=http://www.ichchhakamanafm.org/news/1897|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=इच्छाकामना एफएम|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == सञ्चार तथा सूचना क्षेत्र == === एफएम स्टेसनहरू === {| class="wikitable" |- ! रेडियोको नाम !! ठेगाना !! मेघाहर्ज !! प्रसारण संस्था |- | कालिका एफएम ९५.२ र कालिका ९१ || भरतपुर-१० || २००० वाट || कालिका एफएम प्रा.लि. |- | हाम्रो एफएम || भरतपुर-११ || २००० वाट || हाम्रो एफएम प्रा.लि. |- | रेडियो त्रिवेणी || भरतपुर-११ || २००० वाट || त्रिवेणी एफएम प्रा.लि. |- | सिनर्जी एफएम || भरतपुर-१० || २००० वाट || सिनर्जी एफएम प्रा.लि. |- | रेडियो सम्पदा ९०.५ || भरतपुर-६ || २५० वाट || रेडियो सम्पदा प्रालि |- | रेडियो भरतपुर १०५.२ || भरतपुर-७ || ५०० वाट || रेस नेपाल |- | रेडियो शिवशक्ति ९८.३ || भरतपुर-१४ || ५०० वाट || शिवशक्ति सामुदायिक संस्था |- | रेडियो प्रभाव ९२.४ || भरतपुर-२१ || २०० वाट || रेडियो प्रभाव प्रा.लि. |- | सेफर्ड एफएम ८९.२ || भरतपुर-२५ || १०० वाट || सेफर्ड मिडिया प्रा.लि. |} === टेलिभिजन स्टेसनहरू === {| class="wikitable" |- ! टेलिभिजनको नाम !! ठेगाना !! प्रसारण संस्था |- | बेसो || भरतपुर-२ || एकता सञ्चार नेपाल प्रा.लि. |- | कृस्टल || भरतपुर-१० || कृस्टल सञ्चार सहकारी संस्था लिमिटेड |- | आभाष || भरतपुर-२ || ग्रिनलाइन मिडिया प्रा.लि. |- | टिभी कालिका || भरतपुर-१० || टिभी कालिका प्रा.लि. |- | नमस्ते || भरतपुर-२ || सोनुसम्राट मिडिया प्रा.लि. |} ==प्रमुख शैक्षिक प्रतिष्ठानहरू== ===कृषि तथा वन विश्वविद्यालय=== [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय|त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] अन्तर्गतको [[कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययन संस्थान]]को [[रामपुर नगरपालिका|रामपुर]]स्थित केन्द्रीय क्याम्पस र [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]मा रहेको [[कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययन संस्थान|कृषि तथा पशु विज्ञान अध्यान संस्थान]]को केन्द्रीय क्याम्पस तथा [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] अवस्थित वन विज्ञान क्याम्पस मिलेर बनेको विश्वविद्यालय हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आङ्गिक क्याम्पस विस्तार गर्दै कृषि विश्वविद्यालय|युआरएल=https://www.kharibot.com/news-details/17661/kharibot|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खरिबोट|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस=== {{मुख्य|वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस}} [[नेपाल]]को [[चितवन जिल्ला]] स्थित [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] वडा नं. १० मा अवस्थित एक सरकारी तथा बहु-सङ्काय सञ्चालित क्याम्पस हो। यो क्याम्पसको स्थापना वि.सं. २०२२ सालमा भएको थियो। [[भरतपुर महानगरपालिका|नारायणगढ]] बजारबाट भरतपुर उकालोको देब्रेपट्टी पर्ने यो क्याम्पस भरतपुर सहरको केन्द्रमै अवस्थित छ। हाल ९-१० वर्षदेखि क्याम्पसले उसको स्नात्तकोतर तहको कक्षाहरू भरतपुरको वडा १० र ११ को बीचमा बाइपास सडकसँगै रहेको क्याम्पसको जग्गामा भवन बनाई सञ्चालन गर्दै आएको छ। यो क्याम्पस [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]को आङ्गिक क्याम्पस हो।<ref name="वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस">{{वेब स्रोत|शीर्षक=वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस|युआरएल=http://bmc.ed.np|वेबसाइट= आधिकारिक वेबसाइट|प्रकाशक=|मिति=२४ नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===बालकुमारी कलेज=== {{मुख्य|बालकुमारी कलेज}} त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सम्बन्धन रहेको यो सामुदायिक कलेज [[भरतपुर महानगरपालिका|नारायणगढ]]को क्याम्पाचौरमा रहेको छ। यहाँ मानविकी तथा व्यवस्थापनमा स्नातकोतर तथा स्नातक सम्मको अध्यापन हुने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बालकुमारी कलेज|युआरएल=https://www.balkumaricollege.edu.np/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===सप्तगण्डकी बहुमुखी क्याम्पस=== {{मुख्य|सप्तगण्डकी बहुमुखी क्याम्पस}} त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सम्बन्धन रहेको यो दोस्रो सामुदायीक क्याम्पस [[भरतपुर अस्पताल]] नजिकै रहेको छ। यहा मानविकी तथा व्यवस्थापनमा स्नातकोतर तथा स्नातक सम्मको अध्यापन हुने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सप्तगण्डकी बहुमुखी क्याम्पसको कौशलता विकास सम्वन्धी तालिम|युआरएल=https://radiobharatpur.com/archives/1809|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रेडियो भरतपुर|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===पुरानो मेडिकल कलेज=== यो भरतपुरको पहिलो मेडिकल कलेज हो जसको स्थापना वि.सं. २०५० सालमा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पुरानो मेडिकल कलेज चितवनको प्राविधिक सहयोग|युआरएल=https://www.sunakharinews.com/31235/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सुनाखरी|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यहरू == === चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज === {{मुख्य|चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज}} चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज [[नेपाल]]को सबैभन्दा पहिलो तथा सबैभन्दा पुरानो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। यसको स्थापना सन् १९७३ मा गरिएको थियो। जैविक विविधताको धनी यो निकुञ्ज नेपालको मध्य [[तराई]]मा अवस्थित छ। यहाँ ३० भन्दा बढी ठुला जातका स्तनधारी जीवजन्तुहरू पाइन्छन्। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज विश्वमै दुर्लभ मानिएका [[एकसिङ्गे गैँडा]] र ठुला [[हात्ती]]हरूको पनि बासस्थान हो। यस निकुञ्जको प्रधान कार्यालय कसरामा रहेको छ जसकारण सबै प्रकारका प्रशासनिक कामहरू कसराबाटै हुने गर्दछ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज नियमावली|युआरएल=http://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2019/06/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%B5%E0%A4%A8-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%9E%E0%A5%8D%E0%A4%9C-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A9%E0%A5%A6.pdf|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> यसलाई विश्व स्तरमै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा लिइन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विश्व सम्पदा सुचिमा सुचिकृत ६३० मध्ये १०|युआरएल=https://loksewanepal.com/general-knowledge/19832|कार्य=|प्रकाशक=लोकसेवा सहयोगी|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === नारायणी नदी === {{मुख्य|गण्डकी नदी}} यो सहरको उत्तर पश्चिम हुँदै बग्ने नारायणी नदी भरतपुरको प्रमुख जलधारा हो यो नदीको किनारामा सूर्योदय एवम् सूर्यास्त हेर्न तथा पवित्र देवघाट स्नानका लागि पर्यटक तथा भक्तजन यो नदी किनारमा पुगेका हुन्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=रङिन बन्दै नारायणी नदी किनार|युआरएल=https://hamrakura.com/news-details/90786/2020-11-20|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> यहाँ राफटिङ र डुङ्गा विहार पनि उपलब्ध छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नारायणी नदीमा 'स्पीड मोटरवोट' सञ्चालनमा|युआरएल=https://www.janatapati.com/news-detail/28024|कार्य=|प्रकाशक=जनपाटी|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> नारायणी नदीको किनारमा चितवन महोत्सव पनि हुने गर्दछ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चितवन महोत्सवकाे अाकर्षण पर्यटक गाइड बुक|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/168380-1546920180.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === राप्ती नदी === {{मुख्य|राप्ती नदी}} चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको किनारामा बग्ने यो नदी पर्यटकमाझ लोकप्रिय छ। यो नदीको किनारामा सूर्योदय एवम् सूर्यास्त हेर्न तथा जल यात्राका लागि पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। यहाँ गोही संरक्षण क्षेत्र समेत रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=गोही संरक्षणमा चुनौती, राप्ति र नारायणीमा छाडिएका तीन गोहीको मृत्यु|युआरएल=https://www.hamropatro.com/news/details/5658976888684544?ns=|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खबर हब|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === बीस हजारी ताल === {{मुख्य|बीस हजारी ताल}} विश्वप्रसिद्ध सिमसार क्षेत्र विसहजारी ताल पन्छी प्रेमीहरू माझ प्रसिद्ध छ। यो क्षेत्र [[साइबेरिया]]देखि [[श्रीलङ्का]]सम्म चक्ककर लागउने फिरन्ता चराहरूको एक प्रमुख विश्रामस्थल हुनुका साथै स्थानीय चराहरू र गोहीको पनि केन्द्र हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चितवनको सुन्दर पर्यटकीय गन्तव्य बीस हजारी ताल|युआरएल=https://nepalpatra.com/visit/93904/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्र|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === मेघौली === मेघौली [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को पश्चिमी प्रवेशद्वार हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=रामशरण गैरे|शीर्षक=मेघौलीमा पर्यटकको चहलपहल|युआरएल=https://echitwanpost.com/116125/2020092808/01/54/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=चितवन पोस्ट|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> यसले हरेक वर्ष हजारौँ दर्शकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। नारायणी र राप्तीको दोभान गोलाघाट (मेघौली) सूर्यास्तको अवलोकनका लागि नेपालमै ख्याति प्राप्त क्षेत्र मानिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुरको मेघौलीमा आन्तरिक पर्यटक भित्रीन थाले|युआरएल=http://kalikanews.com/news/134587|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कालिका एफएम|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> स्थानीय आदिवासी थारू व्यक्तिहरू बारे थप जान्नका लागि पनि यो एउटा रमाईलो ठाउँ हो। यो परम्परागत बस्तीको राम्रो संरक्षण उदाहरण हो। यहाँ [[हात्ती पोलो]] विश्वकप समेत हुने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=शुरु भयो मेघौलीमा पाचौँ मेघौँली पर्यटन महोत्सब २०७६|युआरएल=https://www.londonkathmandu.com/2020/03/02/%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81-%E0%A4%AD%E0%A4%AF%E0%A5%8B-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%98%E0%A5%8C%E0%A4%B2%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8C%E0%A4%81-%E0%A4%AE/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=दश वर्षपछि मेघौली पर्यटन महोत्सव|युआरएल=https://www.radiotriveni.org/news/3273|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रेडियो त्रिवेणी|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === विक्रम बाबा === विक्रम बाबा मेला चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र प्रत्येक वर्ष लाग्ने गर्दछ। सामान्यतया यो प्रत्येक वर्षको चैते दसैँबाट सुरु हुन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सुरु भयो चितवनमा पवित्र बिक्रम बाबा मेला|युआरएल=https://www.cinepatra.com/holloy-bolloy/411/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सिनेपत्र|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> मेलामा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र अवस्थित सालको रुखको फेदमा पूजा गर्ने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चितवनमा विक्रम बाबा मेला सुरु|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2017/03/563024|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> मेला हेर्न स्थानीय पर्यटकहरूका साथसाथै भारत तथा अन्य देशहरूबाट पनि भक्तजनहरू आउने गरेका छन्। वि.सं. २०७६ सालमा भने १५ दिनसम्म चल्ने मेला कोरोनाका कारण स्थगित गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कोरोना भाइरसको कारण चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र लाग्ने बिक्रम बाबा मेला स्थगित|युआरएल=https://a2zsamachar.com/104186|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ए टु जेट समाचार|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == उल्लेखनीय भवनहरू == ===दियालो बङ्गला राजदरबार=== {{मुख्य|दियालो बङ्गला राजदरबार}} नेपालको तत्कालीन [[नेपालका राजाहरूको सूची|राजा]] [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र]]ले निर्माण गर्न लगाएको यो दरबार शाह राजाहरूको सितकालीन दरबारको रूपमा रहेको थियो। यो दरबार भरतपुर भएर बग्ने नारायणी नदी किनारमा अवस्थित छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=ओझेलमा दियालो बङ्गला|युआरएल=https://ratopati.com/story/5948|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> वि.सं. २०२६ मा निर्माण सम्पन्न भएको यो दरबारमा राजपरिवारका सदस्यहरूको विश्राम गर्ने मुख्य गन्तव्य बनेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजाले विश्राम गर्ने दियालो बङ्गला किन ओझेल पर्‍यो ?|युआरएल=http://newskoseli.com/archives/39844|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=न्युज कोशेली|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===कसरा दरबार=== नेपालका [[राणा वंश|राणा शासक]]हरू यस क्षेत्रमा सिकार गर्ने भएकोले विश्रामस्थलको रूपमा यो दरबार बनाइएको थियो। वर्तमान समयमा यो दरबारभित्र [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को कार्यलय हुनुका साथै सङ्ग्रहालय रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आजीवन जङ्गलमा|युआरएल=https://nepalmag.com.np/miscellaneous/2017/06/12/20170612192416|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल म्याग|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===भरतपुर कभर्ड हल=== भरतपुरमा भित्री खेलहरू खेल्नका लागि बनाइएको यो कर्भडहल सहरको मध्य भागमा रहेको गेस्टहाउस मैदानको किनारमा रहेको छ। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]मा यहाँ मतपत्र गणना समेत गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर मत गणनास्थलभित्र ४६ जनाको टोली प्रवेश|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/123206-1496307000.html|कार्य=|प्रकाशक=नागरिक दैनिक|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ==खेलकुद== नगरका युवाहरू माझ [[भकुन्डो|फुटबल]], [[क्रिकेट]] र [[भलिबल]] खेल लोकप्रिय रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/02/742360 |title=प्रदेश ३ स्तरीय खेलकुद प्रतियोगिता चितवनमा हुने |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://stardainik.com/news/848 |title=भरतपुरमा प्रदेश स्तरीय खेलकुद प्रतियोगिता सुरु |website=स्टार दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09 }}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जम्मा १५ वटा खेल मैदान रहेको यो नगरको मुख्य खेलहरू वर्तमान समयमा क्याम्पा चौर र कभर्ड हल, गेस्ट हाउस चौरमा हुने गरेको छ। क्रिकेट खेलको बढ्दो लोकप्रियताका कारण चौतर्फी सामाजिक प्रयासमा यस नगरमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको क्रिकेट रङ्गशाला बनाउने कार्यलाई अघि सारिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/76593 |title=चितवनमा गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला निर्माणको काम सुरु |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/sports/cricket/198280/ |title=चितवन प्रिमियर लिग माघ १७ देखि |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रङ्गशाला]] नाम राखिएको यो क्रिकेट रङशालालाई वि.सं. २०७८ सम्ममा पुरा गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/sports/cricket/196497/ |title=चितवनमा क्रिकेट रंगशाला बनाउन निजामती कर्मचारीले दिए ७ लाख |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> तथापि, आर्थिक समस्याका कारण निर्माण सम्पन्न हुन सकेको छैन।<ref>{{Cite web|author=|title=गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला दुई वर्षदेखि अलपत्र|url=https://www.kalikadainik.com/2023/01/20/71393/|access-date=२५ माघ २०८०|website=कालिका दैनिक|language=नेपाली|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227064828/https://www.kalikadainik.com/2023/01/20/71393/|archive-date=2024-02-27}}</ref> क्रिकेटमात्र नभएर फुटबल खेलमा समेत नाम कमाएको भरतपुरमा वि.सं. २०७६ देखि [[भरतपुर गोल्डकप]] आयोजना हुँदै आएको छ। यो चितवनकै सर्वाधिक पुरस्कार राशिको फुटबल प्रतियोगितासमेत हो।<ref>{{Cite web |url=https://echitwanpost.com/26631/2015081601/20/58/ |title=भरतपुर गोल्ड कप हुने |date=2015-08-16 |website=चितवन पोस्ट दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://thahakhabar.com/news/90592/ |title=फागुन २४ देखि भरतपुर गोल्डकप, विजेतालाई १० लाख |website=थाहा खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09}}</ref> == प्रसिद्ध ऐतिहाशिक धार्मिक स्थलहरु == === देबघाट धाम === चितवनकाे भरतपुर खण्ड तनहुंकाे देवघाट गांउपालीका खण्ड र नवलपरासी ब.सु.पु. काे गैडाकाेट नगरपालीका खण्डमा पर्ने पवित्र स्थल देवघाटकाे भरतपुर तर्फ पनी धेरै धार्मिक स्थल रहेका छन । === गणेशधाम === === वागीस्वरी === === कैलाशनाथ महादेव क्षेत्र === === जखडीमाई क्षेत्र === === सानोगढि === === कविलासगढि === == उल्लेखनीय व्यक्तिहरू == * [[पुष्पकमल दाहाल]] - नेपाली राजनीतिज्ञ र पूर्व प्रधानमन्त्री * [[सृष्टी श्रेष्ठ]] - मिस नेपाल २०१२ र नेपाली अभिनेत्री * [[सन्दीप लामिछाने]] - अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट खेलाडी * कमलबहादुर अधिकारी - अन्तर्राष्ट्रिय भारोत्तोलक * [[रेणु दाहाल]] - नेपाली राजनीतिज्ञ र पहिलो महिला मेयर * [[मरिष्का पोखरेल]] - नेपाली चलचित्र अभिनेत्री * [[नीलकण्ठ उप्रेती]] - पूर्व प्रमुख निर्वाचन आयुक्त * सीता सुवेदी : एक खुट्टाले नृत्य गर्ने कलाकार , ==चित्र दीर्घाहरू== <gallery mode="packed"> चित्र:Narayani bridge in Gaindakot.jpg|नारायणी पुलको दृश्य चित्र:Beautiful Bishazaari Lake.jpg|बीस हजारी ताल चित्र:Hattipolo.jpg|हात्ती पोलोको विश्वकप प्रतियोगिता चित्र:भरतपुर नगरपालिका.png|साविक भरतपुर नगरपालिका चित्र:Chitwan national park. It was taken inside the chitwan national park. This was taken while safari.jpg|जङ्गल सफारी चित्र:Wild Elephant (Ronaldo).jpg|thumb|चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र जङ्गली हात्ती (रोनाल्डो) चित्र:Chitwan 8 April - (02) 2.jpg|भरतपुर विमानस्थल चित्र:भरतपुर उपमहानगरपालिका.png|साविक भरतपुर उपमहानगरपालिका चित्र:भरतपुर महानगरपालिका (गाविस सहित).png|भरतपुर महानगरपालिका (गाविस सहित) </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका ठुला सहरहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} {{चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०३५ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व उपमहानगरपालिकाहरू]] 5ughg2cso94ojlkj0by7ulv1oa8qctc 1392520 1392519 2026-10-09T08:51:28Z Bishaldev100 28807 /* चित्र दीर्घाहरू */ 1392520 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox settlement | name = | native_name = | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = [[महानगरपालिका]]<br/>[[मुख्यालय|सदरमुकाम]] | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Gaindakot_and_Bharatpur_at_Narayani_River,_Nepal_2020_-1.jpg | photo2a = Narayanghat.JPG | photo2b = Survival_tree.jpg | photo4a = Chitwan_2.jpg | photo4b = Narayani_river.jpg | spacing = 2 | color_border = #000000 | color = #000000 | size = 320 }} | image_alt = | image_caption = माथिबाट, बायाँबाट दायाँ: [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]] पहाडबाट भरतपुर क्षितिज, [[भरतपुर महानगरपालिका|नारायणगढ]] बजार, भरतपुरको बाटुली ​​पोखरी, [[बिसहजारी ताल]]। | image_flag = | image_seal = | image_map = | map_caption = भरतपुर महानगरपालिकाको नक्सा | pushpin_map = भरतपुर महानगरपालिका#चितवन जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल | pushpin_label_position = bottom | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = नक्सामा {{पृष्ठको नाम}}को अवस्थिति <!-- Location -->| coordinates = {{coord|27|41|N|84|26|E|display=inline}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झन्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश|बागमती प्रदेश]] | subdivision_name2 = [[चितवन जिल्ला]] | established_title = नगर पञ्चायत | established_date = वि.सं. २०३५ फागुन २५<ref name="नगर">{{cite news|title=नगर पञ्चायत ऐन २०१९ बमोजिम दाङ जिल्ला अन्तर्गत त्रिभुवन नगर पञ्चायतक्षेत्र घोषित गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=9927 |date=वि.सं. २०३५ माघ १५ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | established_title1 = समावेश गाउँ पञ्चायतहरू | established_date1 = भरतपुर र नारायणगढ (सबै भाग) र कल्याणपुर (आंशिक भाग) | established_title2 = उपमहानगरपालिका | established_date2 = वि.सं. २०७१ पुस २८<ref name="उपमहानगर">{{cite news|title=शङ्खरापुर लगायत विभिन्न नगरपालिका घोषणा |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22634 |date=वि.सं. २०७१ पुस २८ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | established_title3 = सम्मिलित ([[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]) | established_date3 = [[मङ्गलपुर]], [[फुलबारी, चितवन|फुलबारी]], [[गीतानगर]], [[पटिहानी]] तथा [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] | established_title4 = महानगरपालिका | established_date4 = वि.सं. २०७३ फागुन २७<ref name="महानगर">{{cite news|title=गाउँपालिका नगरपालिका उपमहानगरपालिका र महानगरपालिकाको क्षेत्र तोकी केन्द्र कायम गरेको |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=22690 |date=वि.सं. २०७३ फागुन २७ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> | established_title5 = सम्मिलित क्षेत्रहरू | established_date5 = भरतपुर, [[नारायणी नगरपालिका|नारायणी]], [[चित्रवन नगरपालिका|चित्रवन]] र [[कविलास, चितवन|कविलास]] | government_type = | governing_body = | leader_title = [[नगरप्रमुख|कावा प्रमुख]] | leader_name = चित्रसेन अधिकारी ([[नेपाली काङ्ग्रेस|नेका]]) | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title3 = | area_total_km2 = 432.95 | elevation_footnotes = | elevation_m = 208 | population_footnotes = <ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=35&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_note = | population_total =369268 | population_density_km2 = auto | population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] | population_footnotes = | population_density_km2 = auto <!-- General information -->| postal_code_type = हुलाकी सङ्केत | postal_code = ४४२००, ४४२०७ | area_code = ०५६ | blank_name_sec1 = मौसम | blank_info_sec1 = आर्द्र अर्ध-कटिबन्धीय जलवायु | website = {{URL|http://www.bharatpurmun.gov.np/}} | timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = }} '''भरतपुर''' नेपालको [[बागमती प्रदेश]]मा पर्ने [[चितवन जिल्ला]]को [[मुख्यालय|सदरमुकाम]]<ref name="सदरमुकाम">{{cite news|title=नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल, ७५ जिल्लामा विभाजित |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2685 |date=वि.सं. २०१९ पुष २ |accessdate=वि.सं. २०७८ माघ २९ |agency=नेपाल सरकार |language=नेपाली |page=५ |publisher=नेपाल राजपत्र}}</ref> तथा [[महानगरपालिका]] हो। नेपालको मध्य भूभागमा रहेको भरतपुर महानगर देशकै [[नेपालका सहरहरूको सूची|चौथौ ठुलो सहर]] हो। यो नेपालको सबैभन्दा तीव्र गतिले विकास भइरहेको सहरहरू मध्येको एक हो। [[गण्डकी नदी|नारायणी नदी]]को तटमा अवस्थित रहेको यो सहर चितवन लगायत केन्द्रीय नेपालको व्यापारिक केन्द्र हो। यो महानगरपालिका क्षेत्रभित्र पर्ने [[भरतपुर महानगरपालिका|नारायणगढ]] सहरमा मुख्य व्यापारिक पसल र ठुला होटेलहरू रहेका छन् भने अन्य आवश्यक पूर्वाधारका साधनहरू नगरको अन्य क्षेत्रहरूमा रहेका छन्। कुल २९ वटा वडा रहेको भरतपुरको जनसङ्ख्या [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार ३,६९,२६८ रहेको छ भने यो सहर ४३२.९५ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ। यहाँको साक्षरता दर ८७.२० प्रतिशत रहेको छ जसमध्ये महिलाको साक्षरता दर ८२.६४% छ भने पुरुषको साक्षरता दर ९२.१२% रहेको छ। यहाँ ९६,५९१ घरघुरी रहेको छ।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/><ref>{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=35&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> प्रत्येक पाँच वर्षमा हुने [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को निर्वाचनको लागि भरतपुर महानगरपालिकालाई चितवन निर्वचन क्षेत्र २ र निर्वाचन क्षेत्र ३ मा विभाजन गरिएको छ भने [[बागमती प्रदेश सभा]]को लागि चितवन निर्वचन क्षेत्र २ (क), (ख) र चितवन निर्वचन क्षेत्र ३ (क), (ख) मा विभाजन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://saurahaonline.com/2017/09/32986/ |title=चितवनको निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण, प्रदेशको क्षेत्र निर्धारण प्रति नेकपा एमालेको असहमति |website=सौराहा अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2020-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108170415/https://saurahaonline.com/2017/09/32986/ |archive-date=2021-01-08 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://synergyfm.com.np/2017/12/17139/ |title=चितवनको कुन ठाउँ कुन निर्वाचन क्षेत्रमा, मतदाता कति ? |last=सिनर्जी एफएम |date=2017-12-07 |website=सिनर्जी एफएम |language=नेपाली |accessdate=2020-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108151120/http://synergyfm.com.np/2017/12/17139/ |archive-date=2021-01-08 }}</ref> [[कृषि तथा वन विज्ञान विश्वविद्यालय|कृषि तथा वन विश्वविद्यालय]]ले [[धुर्मुस सुन्तली फाउण्डेशन|धुर्मुस सुन्तली फाउन्डेसन]]लाई सहयोग गरेको भरतपुरको वडा नं. १६ रामपुरस्थित २० विगाहा ८ कठ्ठा क्षेत्रफलमा [[गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रङ्गशाला]] बनिरहेको छ।<ref>{{cite web|url=http://radionepal.gov.np/news-details/23295/2019-01-30|title=चितवनमा रङशाला बनाउने धुर्मुस सुन्तली फाउन्डेसनको घोषणा|author=परेश सापकोटा|date=|work=[[रेडियो नेपाल]]|accessdate=१६ माघ २०७५|archive-url=https://web.archive.org/web/20190201165840/http://radionepal.gov.np/news-details/23295/2019-01-30|archive-date=2019-02-01}}</ref> == इतिहास == वि.सं. २००० को दशकसम्म घनाजङ्गलको रूपमा रहेको भरतपुरको बजार क्षेत्रमा [[थारू जाति|थारु]], बोटे, [[दराई जाति|दराई]] समुदायको मानिसहरूको बसोबास रहेको थियो।<ref name="चितवन0">{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/04/756087|title=बदलिँदो चितवन : ७० वर्षको कायाकल्प कथा|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली|accessdate=2020-12-07}}</ref>सानो नाकाको रूपमा रहेको भरतपुरको विकासमा वि.सं. २०१२ मा तत्कालीन सरकारद्वारा ल्याइएको ‘राप्ती दुन विकास योजना’ ले गर्दा बस्ती बसाउने कार्यको थालनी भएको थियो। [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] सहयोगमा सुरु गरिएको सो आयोजनाको प्रमुख कृष्ण बम मल्ल थिए। योजनावद्ध रूपमा नभएता पनि यसै परियोजनाको फलस्वरूप भरतपुरमा अस्पताल, [[विद्यालय]] र सरकारी कार्यालयहरूको लागि जग्गा खाली राखेर सर्वसाधारणहरूलाई जग्गा बाँडी बसोबास गर्न प्रोत्साहित गरिएको थियो।<ref name="चितवन0"/> नगर पञ्चायत ऐन २०१९ बमोजिम तत्कालिन सरकारले वि.सं. २०३५ साल माघ १५ गते तत्कालीन भरतपुर गाउँ [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत]] र नारायणगढ गाउँ पञ्चायतको सबै भाग र कल्याणपुर गाउँ पञ्चायतको आंशिक भागलाई मिलाएर भरतपुर नगर पञ्चायत बनाएको थियो। भरतपुर नगर पञ्चायतको पहिलो नगरप्रमुख मुक्तिलाल चुके थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मुक्तिलाल चुकेको निधनपछि आँखा दान|युआरएल=https://www.safalkhabar.com/news/27862|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सफल खबर|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुरका संस्थापक मेयर मुक्तिलाल चुके रहेनन्|युआरएल=https://www.safalkhabar.com/news/27829|कार्य=|प्रकाशक=सफल खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> वि.सं. २०४७ सालमा देशमा [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७]] लागु भएपछि नगरपालिकाको लागि चाहिने आवश्यक पूर्वाधार तथा जनशक्ति भएको कारणले भरतपुर स्वतः नगरपालिका बन्न पुगेको थियो।<ref name="चितवन0"/> यो नगर चितवन जिल्लाकै पहिलो नगरपालिका समेत हो। नगरपालिका बनेपछि यहाँ सडक विकासको काममा तीव्रता आएको थियो। वि.सं. २०७१ मङ्सिर १३ गते [[नेपालको मन्त्रिपरिषद्]] अन्तर्गतको सामाजिक समितिले ६१ वटा नगरपालिका थप गर्ने र ७ वटा नगरपालिकालाई उपमहानगरपालिका बनाउने सिफारिस गरे अनुरूप [[नेपाल सरकार]]को निर्णय बमोजिम वि.सं. २०७१ पुस २८ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार भरतपुर पनि नगरपालिकाबाट उपमहानगरपालिकामा विस्तार भएको थियो।<ref name="उपमहानगर"/> उक्त समयमा भरतपुरलाई उपमहानगरपालिका घोषित गर्दा यसमा [[मङ्गलपुर]], [[फुलबारी, चितवन|फुलबारी]], [[गीतानगर]], [[पटिहानी]] तथा [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] गाविसलाई समावेश गरिएको थियो। [[नेपालको संविधान २०७२]] अनुसार स्थानीय सरकारको गठन भएपछि वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते भरतपुरलाई महानगरपालिकामा स्तरोन्नति गरेपछि हाल यस महानगरपालिकामा २९ वटा वडाहरू छन्।<ref name="महानगर"/><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर महानगरपालिकाको सङ्क्षिप्त परिचय|युआरएल=https://bharatpurmun.gov.np/ne/node/26|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=भरतपुर महानगरपालिका|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> वि.सं. २०७३ फागुन २२ गते नेपाल सरकारको निर्णय तथा वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचना अनुसार भरतपुरलाई महानगरपालिकामा स्तरोन्नति गर्दा साविकका भरतपुर क्षेत्र, [[नारायणी नगरपालिका]], [[चित्रवन नगरपालिका]] र [[कविलास, चितवन|कविलास]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]लाई यसमा गाभिएको थियो।<ref name="महानगर" /><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=स्थानीय निकायहरू - भरतपुर महानगरपालिका|युआरएल=https://lgisnepal.com/ne/body/377|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/11620/|शीर्षक=यस्ता छन् नेपालका चार महानगरपालिका, कुन महानगरको विशेषता के?|वेबसाइट=थाहा खबर|भाषा=नेपाली|पहुँचमिति=2020-12-07}}</ref> वि.सं. २०७९ जेठ १० गतेको निर्वाचन परिणामअनुसार महनगरपालिकाको नगर प्रमुख पदमा [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा-माके]]की [[रेणु दाहाल]] र उप नगरप्रमुख पदमा [[नेपाली काङ्ग्रेस]]का चित्रसेन अधिकारी विजयी भएका थिए।<ref>{{Cite web |title=भरतपुरको मेयरमा रेणु दाहाल र उपमेयरमा चित्रसेन अधिकारी विजयी |url=https://www.himalkhabar.com/news/130170 |accessdate=2023-03-31 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == अवस्थिति == यो सहर समुद्री सतहबाट १४० मिटरदेखि ३९० मिटर उचाइसम्म फैलिएको छ। यो नगर २७° ३२' ५८" देखि २७° ४५' ४०" उत्तरी अक्षांश र ८४° ९' ४१" देखि ८४° २९' ५" पूर्वी देशान्तरमा पर्दछ। यसको पूर्वमा [[रत्ननगर नगरपालिका]], [[कालिका नगरपालिका]], [[इच्छाकामना गाउँपालिका]] रहेका छन्<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=उत्तर फर्के हिमाल, दक्षिण हेरे फाँट, पहाडकी रानी – इच्छाकामना गाउँ|युआरएल=https://echitwanpost.com/81943/2019032408/36/01/|कार्य=|प्रकाशक=चितवन पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> भने पश्चिमतर्फ [[विश्व सम्पदा क्षेत्र]]मा सूचीकृत [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] र [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला|नवलपुर जिल्ला]] उत्तरतर्फ [[तनहुँ जिल्ला]] र [[इच्छाकामना गाउँपालिका]] तथा दक्षिण तर्फ [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]] नै पर्दछ। यसको तल्लो समथर सतहमा वडा नं. १, २, ३ र ४ तथा ५ को भू-भागहरू पर्दछ। == जलवायु == समुद्री सतहबाट कम उचाइमा, तल्लो समथर भू–भागमा र [[महाभारत पर्वत शृङ्खला|महाभारत पर्वत]]को नजिकै रहेको कारण भरतपुर क्षेत्रमा औसत [[तापक्रम]] बढी, [[आद्रता]]युक्त [[जलवायु परिवर्तन|जलवायु]] भएको पाइन्छ। यहाँ पुस, माघ महिनामा अत्यधिक जाडो हुन्छ भने सो समयमा न्यूनतम तापक्रम १० डिग्री सेल्सियस सम्म पुग्ने गर्दछ। यहाँ वैशाख, जेठ र असार महिनामा सर्वाधिक गर्मी हुन्छ भने उक्त समयमा यहाँको तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियससम्म पुग्ने गरेको पाइन्छ। भरतपुरमा वार्षिक औसत [[वर्षा]] १,५०० मिलिमिटर हुने गर्दछ। वि.सं. २०६८ साउन ३२ मा, यहाँ हालसम्मकै सर्वाधिक अर्थात् २४ घन्टामा लगभग ३११ मिलिमिटर पानी परेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन बढ्दै छ भरतपुरमा डुबान ?|युआरएल=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/52606/2020-10-07|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=६ डिसेम्बर २०२०}}</ref> साधारणतया वैशाख र जेठ याममा यहाँ बढी सुख्खा हुने गर्दछ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जिल्लाको जानकारी|युआरएल=https://daochitwan.moha.gov.np/en/page/introduction-of-chitwan-1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं. २०७८ को जनगणना]] अनुसार भरतपुरको जनसङ्ख्या ३,६९,२६८ रहेको थियो जसमध्ये [[पुरुष]]को जनसङ्ख्या १,७८,८९७ र [[महिला]] १,९०,३७१ रहेको थियो।<ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना"/> भरतपुरमामा मुख्यतया [[थारू जाति|थारू]], [[दराई जाति|दराई]], बोटे, [[गुरुङ जाति|गुरुङ]], [[मगर जाति|मगर]], [[चेपाङ जाति|चेपाङ]], [[तामाङ जाति|तामाङ]] रहेका छन् भने यहाँ थोरै सङ्ख्यामा [[राई जाति|राई]], [[लिम्बू जाति|लिम्बू]] लगायत [[बराल]], [[पौडेल]], [[अधिकारी]], [[थापा]], [[बोहरा|बोहोरा]] थर भएका [[ब्राह्मण|बाहुन]] तथा [[क्षेत्री]] जाति बसोबास गर्छन्। यहाँ [[श्रेष्ठ]], प्रधान, [[महर्जन]], शाही लगायतका थर भएका [[नेवार जाति|नेवार]] जातिका मानिसहरूका साथै नेपालमा रहेका अन्य सबै जातजातिका मानिसहरू बसोबास गर्दछन्।<ref name=चितवन>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भौगोलिक र जातीय विविधायुक्त भरतपुर|युआरएल=https://echitwanpost.com/50108/2017031409/18/53/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=चितवन पोस्ट|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === जनसङ्ख्या वर्गीकरण<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर महानगरपालिकाको विस्तृत तथ्याङ्क|युआरएल=https://bharatpurmun.gov.np/sites/bharatpurmun.gov.np/files/documents/%E0%A4%AD%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%20%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%20Profile%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AD%E0%A5%AC_0.pdf|कार्य=|प्रकाशक=भरतपुर महानगरपालिका|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === {{Historical populations |type = US |source = [http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_28_02_03.pdf सोधपत्र] |वि.सं.२०३८ |२७६०२ |वि.सं.२०४८ |५४६७० |वि.सं.२०५८ |१२५११२ |वि.सं.२०६८ |२८०५०२ |वि.सं.२०७८ |३६९२६८ }} {{Bar chart | title = जातिगत जनसङ्ख्या विवरण, वि.सं.२०६८ जनगणना अनुसार | label_type = जाति | data_type = जनसङ्ख्या | bar_width = 35 | width_units = em | data_max = 100000 | label1 = ब्राह्मण | data1 = ९६,२५५ | label2 = क्षेत्री | data2 = ३५,३८५ | label3 = गुरुङ | data3 = २४,४८५ | label4 = सार्की, कामी | data4 = १८,९६३ | label5 = नेवार | data5 = १७,२४२ | label6 = थारू | data6 = १७,१५६ | label7 = मगर | data7 = १४,४९० | label8 = कुमाल | data8 = ६,७७१ | label9 = दमाई | data9 = ६,२७० | label10 = घर्ती | data10 = २,१०२ }} == वडागत विवरण == === उपमहानगरपालिका === वि.सं. २०७१ मङ्सिरमा साविक भरतपुर नगरपालिकामा मङ्गलपुर, फुलबारी, गीतानगर, पटिहानी तथा शिवनगर गरी ५ वटा गाविसहरूलाई गाभेर उपमहानगरपालिका स्तरोन्नति गरिएको थियो। {| class="wikitable sortable" |+ साविकका गाउँ विकास समिति/नगरपालिका र वडा विभाजन ! क्र.सं !! साविक गाउँ विकास समिति/नगरपालिका !! गाविसको वडा नं. !! उमनपाको वडा नं. |- | १ || भरतपुर नगरपालिका || १ देखि १४ || १–१४ |- | rowspan="4" | २ || rowspan="4" | [[मङ्गलपुर]] || १-३ || १५ |- | ४, ६ || १६ |- | ५, ९ || १७ |- | ७-८ || १८ |- | २ || [[फूलबारी, चितवन|फूलबारी]] || १-९ || १९ |- | rowspan="3" | ३ || rowspan="3" | [[गीतानगर]] || १-३ || २० |- | ४-६ || २१ |- | ७-९ || २२ |- | rowspan="3" | ४ || rowspan="3" | [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] || १-४ || २३ |- | ५-७ || २४ |- | ८-९ || २५ |- | rowspan="4" | ५ || rowspan="4" | [[पटिहानी]] || १, ६, ९ || २६ |- | २-३ || २७ |- | ७-८ || २८ |- | ४-५ || २९ |} === महानगरपालिका === भरतपुर महानगरपालिकाको वडा विभाजन, समावेश साविकका गाविस/नगरपालिकाहरू, जनसङ्ख्या र क्षेत्रफलको विवरण तलको तालिकामा दिइएको छ:<ref>{{Cite web|author=|title=बागमती प्रदेश वडा रिपोर्ट|url=https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fcensusnepal.cbs.gov.np%2Fresults%2Ffiles%2Fward%2FP3%2FWRD_Indv01-HouseholdAndPopulation.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK|work=|publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय|website=|language=नेपाली|date=२६ चैत २०८२}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ भरतपुर महानगरपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश भएका साविकका नगरपालिका/गाविसहरू !! जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]])!! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !!जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || भरतपुर (१,३) || ९,१०९|| ३६.११ |२५२.२६ |- | २ || भरतपुर (२) ||१९,५६४|| १.३४ |१४,६००.०० |- | ३ || भरतपुर (४) ||१७,२२२|| ४.१९ |४,१०९.७४ |- | ४ || भरतपुर (५,६) ||२०,८७१|| ८.२२ |२,५३९.०५ |- | ५ || भरतपुर (१३,१४) ||१३,७१०|| ९.९१ |१,३८३.४५ |- | ६ || [[गीतानगर]] (४-९) ||१३,३४९|| १२.२१ |१,०९३.२८ |- | ७ || भरतपुर (७) || |१७,२११|| ४.१४ |४,१५७.२५ |- | ८ || भरतपुर (८) || |११,४३८|| ६६.६६ |१७१.५९ |- | ९ || भरतपुर (९) || |१५,१८३|| ५.३० |२,८६४.७२ |- | १० || भरतपुर (१०) || |२०,६३३|| ४.६४ |४,४४६.७७ |- | ११ || भरतपुर (११) ||३५,६९२|| ९.११ |३,९१८.०० |- | १२ || भरतपुर (१२) || १४,८२६|| १२.५३ |१,१८३.२४ |- | १३ || [[गीतानगर]] (१-३), [[पटिहानी]] (७-८) ||६,८९२|| ९.७० |७१०.५२ |- | १४ || [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] (५-९), [[पटिहानी]] (४-५)||११,१३४|| १२.०७ |९२२.४५ |- | १५ || [[मङ्गलपुर]] (१-३), [[फुलबारी, चितवन|फूलबारी]] र [[शिवनगर, चितवन|शिवनगर]] (१-४) ||१५,८३३|| २०.५० |७७२.३४ |- | १६ || [[मङ्गलपुर]] (४-९) ||१७,८१८|| १७.०६ |१,०४४.४३ |- | १७ || [[शारदानगर]] (२-४,६), [[गुञ्जनगर]] (८) ||८,६०८|| ७.८७ |१,०९३.७७ |- | १८ || [[गुञ्जनगर]] (२,५-७) ||१०,५७७|| १०.३३ |१,०२३.९१ |- | १९ || [[शारदानगर]] (१,७-८), [[गुञ्जनगर]] (१) ||८,४५४|| ६.२९ |१,३४४.०४ |- | २० || [[शारदानगर]] (५,९), [[गुञ्जनगर]] (३-४,९) ||८,४७०|| ११.८३ |७१६.०० |- | २१ || [[पार्वतीपुर]] ||९,३८५|| १०.०२ |९३६.६३ |- | २२ || [[पटिहानी]] (१-३, ६,९) ||६,६५२ || ८.७१ |७६३.७२ |- | २३ || [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] (१-६) ||८,०३९|| १२.८५ |६२५.६० |- | २४ || [[जगतपुर, चितवन|जगतपुर]] (७-९) ||५,४५९|| ५.२२ |१,०४५.७९ |- | २५ || [[शुक्रनगर]] ||९,५१७|| १४.१६ |६७२.१० |- | २६ || [[दिव्यनगर]] ||१०,७३६|| १८.६३ |५७६.२७ |- | २७ || [[मेघौली]] (५-९) ||९,०५८|| १७.७३ |५१०.८९ |- | २८ || [[मेघौली]] (१-४) ||६,९०७|| १२.७० |५४३.८६ |- | २९ ||[[कविलास, चितवन|कविलास]] ||५,९२१|| ६२.९२ |९४.११ |- ! जम्मा !! !! ३,६९,२६८!! ४३२.९५ !८५२.९१ |} == यातायात तथा सडक सञ्जाल == भरतपुर महानगर अन्तरर्गत [[महेन्द्र राजमार्ग|महेन्द्र राजमार्ग]] तथा मुग्लिन नारायणगढ सडक खण्ड रहेको छ। दुई ठुला राजमार्ग र देशको केन्द्र भएकाले यहाँबाट मुलुकको हरेक भागमा जानका लागि [[बस]], माइक्रो बस, भाडाको कार, [[ट्याक्सी]], लगायत लामो दुरीका यातायात साधन उपलब्ध छन्। महानगरले यातायात व्यवस्थापनमा समस्या देखिएको भन्दै बि.स. २०७६ जेठमा तीन पाङ्ग्रे सवारीलाई प्रमुख मार्गमा सञ्चालन हुनबाट रोकेको थियो<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुरका यी ठाउँमा चल्न नपाउने भए तीनपांग्रे|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/23193/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> भने यसको विरोधमा प्रदर्शन समेत भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=तीनपांग्रे साधन व्यवस्थापन गर्न खोज्दा भरतपुरमा तनाव‍,गाेली चल्याे|युआरएल=https://ujyaaloonline.com/story/3325|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=उज्यालो अनलाइन|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> यातायातको प्रमुख साधन सडक सञ्जालद्वारा भरतपुरबाट नेपालको पूर्व पश्चिम भागमा जान सकिने सहजता भएता पनि यहाँ रहेको [[भरतपुर विमानस्थल]]ले नेपालको प्रमुख सहर [[काठमाडौँ]] र [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]लाई जोड्ने गर्दछ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर विमानस्थल आजदेखि १० दिन बन्द हुने|कार्य=बाग्मती खबर|प्रकाशक=|युआरएल=https://www.bagamatikhabar.com/country/5741|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> यस्तै सरकारले यहाँको सीमा सुरक्षा कार्यालय नजिकै यातायात व्यवस्था कार्यालय खोल्ने जनाएको थियो, तथापि यो हालसम्म सञ्चालनमा आएको छैन।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यातायात व्यवस्था कार्यालय भरतपुरको कार्यालय आँपटारीमा|युआरएल=http://kalikanews.com/news/133745|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कालिका समाचार|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == उद्योग-धन्दा == भरतपुर महानगरपालिकामा चितवन उद्योग सङ्घमा दर्ता भएका जम्मा ४६४ उद्योगहरू रहेको छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=संस्थागत सदस्यता|युआरएल=http://www.cainepal.org.np/institutional-membership|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=चितवन उद्योग सङ्घ|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> भरतपुरमा [[कोका-कोला]]<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कोक र सानमिगेल बियरले तिरेनन् स्थानीय विकास शुल्क|युआरएल=https://echitwanpost.com/26049/2015072902/35/40/|कार्य=|प्रकाशक=चितवन पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref>, [[सान मिगेल बियर]]<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर आन्तरिक राजश्व कार्यालयको राजश्व स्रोत मदिरा मात्रै किन धेरै ?|युआरएल=http://sharelagani.com/%E0%A4%AD%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0-%E0%A4%86%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B5-%E0%A4%95%E0%A4%BE/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेयर लगानी|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref>, कृषि क्षेत्रको विकास र विस्तार गर्नको लागि डेरीका लागि आवश्यक सम्पूर्ण सामान उत्पादन गर्ने कम्पनी ह्वाइट हिमालयन इन्जिनियरिङ<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=दुग्ध अनुदान पाँच गुणा बढाउन कृषकको माग|युआरएल=https://www.ghatanarabichar.com/73702?amp_markup=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घटना र विचार|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref>,जस्ता दुईचार वटा बहुराष्ट्रिय [[अर्थव्यवस्थाको दोस्रो क्षेत्रको सार|उद्योग]]का साथै ठुलासाना अरू उद्योगहरू पनि रहेका छन्, तर यो सहर मुख्यतया सेवा उद्योगमा प्रसिद्धि कमाउँदै गइरहेको छ। महानगरपालिकाले उद्योग प्रवर्द्धन र अन्य प्रायोजनका लागि आर्थिक वर्ष वि.स. २०७७/०७८ को लागि ४ अर्ब १५ करोड ६४ लाख ८९ हजार आयव्ययको अनुमान प्रस्तुत गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर महानगरको बजेट चार अर्ब १५ करोड|युआरएल=http://www.ichchhakamanafm.org/news/1897|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=इच्छाकामना एफएम|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == सञ्चार तथा सूचना क्षेत्र == === एफएम स्टेसनहरू === {| class="wikitable" |- ! रेडियोको नाम !! ठेगाना !! मेघाहर्ज !! प्रसारण संस्था |- | कालिका एफएम ९५.२ र कालिका ९१ || भरतपुर-१० || २००० वाट || कालिका एफएम प्रा.लि. |- | हाम्रो एफएम || भरतपुर-११ || २००० वाट || हाम्रो एफएम प्रा.लि. |- | रेडियो त्रिवेणी || भरतपुर-११ || २००० वाट || त्रिवेणी एफएम प्रा.लि. |- | सिनर्जी एफएम || भरतपुर-१० || २००० वाट || सिनर्जी एफएम प्रा.लि. |- | रेडियो सम्पदा ९०.५ || भरतपुर-६ || २५० वाट || रेडियो सम्पदा प्रालि |- | रेडियो भरतपुर १०५.२ || भरतपुर-७ || ५०० वाट || रेस नेपाल |- | रेडियो शिवशक्ति ९८.३ || भरतपुर-१४ || ५०० वाट || शिवशक्ति सामुदायिक संस्था |- | रेडियो प्रभाव ९२.४ || भरतपुर-२१ || २०० वाट || रेडियो प्रभाव प्रा.लि. |- | सेफर्ड एफएम ८९.२ || भरतपुर-२५ || १०० वाट || सेफर्ड मिडिया प्रा.लि. |} === टेलिभिजन स्टेसनहरू === {| class="wikitable" |- ! टेलिभिजनको नाम !! ठेगाना !! प्रसारण संस्था |- | बेसो || भरतपुर-२ || एकता सञ्चार नेपाल प्रा.लि. |- | कृस्टल || भरतपुर-१० || कृस्टल सञ्चार सहकारी संस्था लिमिटेड |- | आभाष || भरतपुर-२ || ग्रिनलाइन मिडिया प्रा.लि. |- | टिभी कालिका || भरतपुर-१० || टिभी कालिका प्रा.लि. |- | नमस्ते || भरतपुर-२ || सोनुसम्राट मिडिया प्रा.लि. |} ==प्रमुख शैक्षिक प्रतिष्ठानहरू== ===कृषि तथा वन विश्वविद्यालय=== [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय|त्रिभुवन विश्वविद्यालय]] अन्तर्गतको [[कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययन संस्थान]]को [[रामपुर नगरपालिका|रामपुर]]स्थित केन्द्रीय क्याम्पस र [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]मा रहेको [[कृषि तथा पशु विज्ञान अध्ययन संस्थान|कृषि तथा पशु विज्ञान अध्यान संस्थान]]को केन्द्रीय क्याम्पस तथा [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] अवस्थित वन विज्ञान क्याम्पस मिलेर बनेको विश्वविद्यालय हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आङ्गिक क्याम्पस विस्तार गर्दै कृषि विश्वविद्यालय|युआरएल=https://www.kharibot.com/news-details/17661/kharibot|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खरिबोट|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस=== {{मुख्य|वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस}} [[नेपाल]]को [[चितवन जिल्ला]] स्थित [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] वडा नं. १० मा अवस्थित एक सरकारी तथा बहु-सङ्काय सञ्चालित क्याम्पस हो। यो क्याम्पसको स्थापना वि.सं. २०२२ सालमा भएको थियो। [[भरतपुर महानगरपालिका|नारायणगढ]] बजारबाट भरतपुर उकालोको देब्रेपट्टी पर्ने यो क्याम्पस भरतपुर सहरको केन्द्रमै अवस्थित छ। हाल ९-१० वर्षदेखि क्याम्पसले उसको स्नात्तकोतर तहको कक्षाहरू भरतपुरको वडा १० र ११ को बीचमा बाइपास सडकसँगै रहेको क्याम्पसको जग्गामा भवन बनाई सञ्चालन गर्दै आएको छ। यो क्याम्पस [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]को आङ्गिक क्याम्पस हो।<ref name="वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस">{{वेब स्रोत|शीर्षक=वीरेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस|युआरएल=http://bmc.ed.np|वेबसाइट= आधिकारिक वेबसाइट|प्रकाशक=|मिति=२४ नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===बालकुमारी कलेज=== {{मुख्य|बालकुमारी कलेज}} त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सम्बन्धन रहेको यो सामुदायिक कलेज [[भरतपुर महानगरपालिका|नारायणगढ]]को क्याम्पाचौरमा रहेको छ। यहाँ मानविकी तथा व्यवस्थापनमा स्नातकोतर तथा स्नातक सम्मको अध्यापन हुने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बालकुमारी कलेज|युआरएल=https://www.balkumaricollege.edu.np/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===सप्तगण्डकी बहुमुखी क्याम्पस=== {{मुख्य|सप्तगण्डकी बहुमुखी क्याम्पस}} त्रिभुवन विश्वविद्यालयको सम्बन्धन रहेको यो दोस्रो सामुदायीक क्याम्पस [[भरतपुर अस्पताल]] नजिकै रहेको छ। यहा मानविकी तथा व्यवस्थापनमा स्नातकोतर तथा स्नातक सम्मको अध्यापन हुने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सप्तगण्डकी बहुमुखी क्याम्पसको कौशलता विकास सम्वन्धी तालिम|युआरएल=https://radiobharatpur.com/archives/1809|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रेडियो भरतपुर|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===पुरानो मेडिकल कलेज=== यो भरतपुरको पहिलो मेडिकल कलेज हो जसको स्थापना वि.सं. २०५० सालमा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पुरानो मेडिकल कलेज चितवनको प्राविधिक सहयोग|युआरएल=https://www.sunakharinews.com/31235/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सुनाखरी|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यहरू == === चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज === {{मुख्य|चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज}} चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज [[नेपाल]]को सबैभन्दा पहिलो तथा सबैभन्दा पुरानो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। यसको स्थापना सन् १९७३ मा गरिएको थियो। जैविक विविधताको धनी यो निकुञ्ज नेपालको मध्य [[तराई]]मा अवस्थित छ। यहाँ ३० भन्दा बढी ठुला जातका स्तनधारी जीवजन्तुहरू पाइन्छन्। चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज विश्वमै दुर्लभ मानिएका [[एकसिङ्गे गैँडा]] र ठुला [[हात्ती]]हरूको पनि बासस्थान हो। यस निकुञ्जको प्रधान कार्यालय कसरामा रहेको छ जसकारण सबै प्रकारका प्रशासनिक कामहरू कसराबाटै हुने गर्दछ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज नियमावली|युआरएल=http://www.moljpa.gov.np/wp-content/uploads/2019/06/%E0%A4%9A%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%B5%E0%A4%A8-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AF-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%9E%E0%A5%8D%E0%A4%9C-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B2%E0%A5%80-%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A9%E0%A5%A6.pdf|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> यसलाई विश्व स्तरमै प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा लिइन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=विश्व सम्पदा सुचिमा सुचिकृत ६३० मध्ये १०|युआरएल=https://loksewanepal.com/general-knowledge/19832|कार्य=|प्रकाशक=लोकसेवा सहयोगी|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === नारायणी नदी === {{मुख्य|गण्डकी नदी}} यो सहरको उत्तर पश्चिम हुँदै बग्ने नारायणी नदी भरतपुरको प्रमुख जलधारा हो यो नदीको किनारामा सूर्योदय एवम् सूर्यास्त हेर्न तथा पवित्र देवघाट स्नानका लागि पर्यटक तथा भक्तजन यो नदी किनारमा पुगेका हुन्छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=रङिन बन्दै नारायणी नदी किनार|युआरएल=https://hamrakura.com/news-details/90786/2020-11-20|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> यहाँ राफटिङ र डुङ्गा विहार पनि उपलब्ध छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नारायणी नदीमा 'स्पीड मोटरवोट' सञ्चालनमा|युआरएल=https://www.janatapati.com/news-detail/28024|कार्य=|प्रकाशक=जनपाटी|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> नारायणी नदीको किनारमा चितवन महोत्सव पनि हुने गर्दछ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चितवन महोत्सवकाे अाकर्षण पर्यटक गाइड बुक|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/168380-1546920180.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === राप्ती नदी === {{मुख्य|राप्ती नदी}} चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको किनारामा बग्ने यो नदी पर्यटकमाझ लोकप्रिय छ। यो नदीको किनारामा सूर्योदय एवम् सूर्यास्त हेर्न तथा जल यात्राका लागि पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। यहाँ गोही संरक्षण क्षेत्र समेत रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=गोही संरक्षणमा चुनौती, राप्ति र नारायणीमा छाडिएका तीन गोहीको मृत्यु|युआरएल=https://www.hamropatro.com/news/details/5658976888684544?ns=|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खबर हब|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === बीस हजारी ताल === {{मुख्य|बीस हजारी ताल}} विश्वप्रसिद्ध सिमसार क्षेत्र विसहजारी ताल पन्छी प्रेमीहरू माझ प्रसिद्ध छ। यो क्षेत्र [[साइबेरिया]]देखि [[श्रीलङ्का]]सम्म चक्ककर लागउने फिरन्ता चराहरूको एक प्रमुख विश्रामस्थल हुनुका साथै स्थानीय चराहरू र गोहीको पनि केन्द्र हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चितवनको सुन्दर पर्यटकीय गन्तव्य बीस हजारी ताल|युआरएल=https://nepalpatra.com/visit/93904/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्र|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === मेघौली === मेघौली [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को पश्चिमी प्रवेशद्वार हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=रामशरण गैरे|शीर्षक=मेघौलीमा पर्यटकको चहलपहल|युआरएल=https://echitwanpost.com/116125/2020092808/01/54/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=चितवन पोस्ट|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> यसले हरेक वर्ष हजारौँ दर्शकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। नारायणी र राप्तीको दोभान गोलाघाट (मेघौली) सूर्यास्तको अवलोकनका लागि नेपालमै ख्याति प्राप्त क्षेत्र मानिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुरको मेघौलीमा आन्तरिक पर्यटक भित्रीन थाले|युआरएल=http://kalikanews.com/news/134587|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कालिका एफएम|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> स्थानीय आदिवासी थारू व्यक्तिहरू बारे थप जान्नका लागि पनि यो एउटा रमाईलो ठाउँ हो। यो परम्परागत बस्तीको राम्रो संरक्षण उदाहरण हो। यहाँ [[हात्ती पोलो]] विश्वकप समेत हुने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=शुरु भयो मेघौलीमा पाचौँ मेघौँली पर्यटन महोत्सब २०७६|युआरएल=https://www.londonkathmandu.com/2020/03/02/%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81-%E0%A4%AD%E0%A4%AF%E0%A5%8B-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%98%E0%A5%8C%E0%A4%B2%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A5%8C%E0%A4%81-%E0%A4%AE/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=दश वर्षपछि मेघौली पर्यटन महोत्सव|युआरएल=https://www.radiotriveni.org/news/3273|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रेडियो त्रिवेणी|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> === विक्रम बाबा === विक्रम बाबा मेला चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र प्रत्येक वर्ष लाग्ने गर्दछ। सामान्यतया यो प्रत्येक वर्षको चैते दसैँबाट सुरु हुन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सुरु भयो चितवनमा पवित्र बिक्रम बाबा मेला|युआरएल=https://www.cinepatra.com/holloy-bolloy/411/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सिनेपत्र|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> मेलामा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र अवस्थित सालको रुखको फेदमा पूजा गर्ने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=चितवनमा विक्रम बाबा मेला सुरु|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2017/03/563024|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> मेला हेर्न स्थानीय पर्यटकहरूका साथसाथै भारत तथा अन्य देशहरूबाट पनि भक्तजनहरू आउने गरेका छन्। वि.सं. २०७६ सालमा भने १५ दिनसम्म चल्ने मेला कोरोनाका कारण स्थगित गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कोरोना भाइरसको कारण चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र लाग्ने बिक्रम बाबा मेला स्थगित|युआरएल=https://a2zsamachar.com/104186|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ए टु जेट समाचार|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> == उल्लेखनीय भवनहरू == ===दियालो बङ्गला राजदरबार=== {{मुख्य|दियालो बङ्गला राजदरबार}} नेपालको तत्कालीन [[नेपालका राजाहरूको सूची|राजा]] [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|महेन्द्र]]ले निर्माण गर्न लगाएको यो दरबार शाह राजाहरूको सितकालीन दरबारको रूपमा रहेको थियो। यो दरबार भरतपुर भएर बग्ने नारायणी नदी किनारमा अवस्थित छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=ओझेलमा दियालो बङ्गला|युआरएल=https://ratopati.com/story/5948|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> वि.सं. २०२६ मा निर्माण सम्पन्न भएको यो दरबारमा राजपरिवारका सदस्यहरूको विश्राम गर्ने मुख्य गन्तव्य बनेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजाले विश्राम गर्ने दियालो बङ्गला किन ओझेल पर्‍यो ?|युआरएल=http://newskoseli.com/archives/39844|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=न्युज कोशेली|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===कसरा दरबार=== नेपालका [[राणा वंश|राणा शासक]]हरू यस क्षेत्रमा सिकार गर्ने भएकोले विश्रामस्थलको रूपमा यो दरबार बनाइएको थियो। वर्तमान समयमा यो दरबारभित्र [[चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज]]को कार्यलय हुनुका साथै सङ्ग्रहालय रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आजीवन जङ्गलमा|युआरएल=https://nepalmag.com.np/miscellaneous/2017/06/12/20170612192416|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल म्याग|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ===भरतपुर कभर्ड हल=== भरतपुरमा भित्री खेलहरू खेल्नका लागि बनाइएको यो कर्भडहल सहरको मध्य भागमा रहेको गेस्टहाउस मैदानको किनारमा रहेको छ। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]मा यहाँ मतपत्र गणना समेत गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भरतपुर मत गणनास्थलभित्र ४६ जनाको टोली प्रवेश|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/123206-1496307000.html|कार्य=|प्रकाशक=नागरिक दैनिक|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली|मिति=|पहुँचमिति=१० नोभेम्बर २०२०}}</ref> ==खेलकुद== नगरका युवाहरू माझ [[भकुन्डो|फुटबल]], [[क्रिकेट]] र [[भलिबल]] खेल लोकप्रिय रहेको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/02/742360 |title=प्रदेश ३ स्तरीय खेलकुद प्रतियोगिता चितवनमा हुने |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://stardainik.com/news/848 |title=भरतपुरमा प्रदेश स्तरीय खेलकुद प्रतियोगिता सुरु |website=स्टार दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09 }}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जम्मा १५ वटा खेल मैदान रहेको यो नगरको मुख्य खेलहरू वर्तमान समयमा क्याम्पा चौर र कभर्ड हल, गेस्ट हाउस चौरमा हुने गरेको छ। क्रिकेट खेलको बढ्दो लोकप्रियताका कारण चौतर्फी सामाजिक प्रयासमा यस नगरमा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको क्रिकेट रङ्गशाला बनाउने कार्यलाई अघि सारिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://ratopati.com/story/76593 |title=चितवनमा गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला निर्माणको काम सुरु |website=रातोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/sports/cricket/198280/ |title=चितवन प्रिमियर लिग माघ १७ देखि |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[गौतम बुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रङ्गशाला]] नाम राखिएको यो क्रिकेट रङशालालाई वि.सं. २०७८ सम्ममा पुरा गर्ने लक्ष्य राखिएको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.setopati.com/sports/cricket/196497/ |title=चितवनमा क्रिकेट रंगशाला बनाउन निजामती कर्मचारीले दिए ७ लाख |website=सेतोपाटी |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> तथापि, आर्थिक समस्याका कारण निर्माण सम्पन्न हुन सकेको छैन।<ref>{{Cite web|author=|title=गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला दुई वर्षदेखि अलपत्र|url=https://www.kalikadainik.com/2023/01/20/71393/|access-date=२५ माघ २०८०|website=कालिका दैनिक|language=नेपाली|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227064828/https://www.kalikadainik.com/2023/01/20/71393/|archive-date=2024-02-27}}</ref> क्रिकेटमात्र नभएर फुटबल खेलमा समेत नाम कमाएको भरतपुरमा वि.सं. २०७६ देखि [[भरतपुर गोल्डकप]] आयोजना हुँदै आएको छ। यो चितवनकै सर्वाधिक पुरस्कार राशिको फुटबल प्रतियोगितासमेत हो।<ref>{{Cite web |url=https://echitwanpost.com/26631/2015081601/20/58/ |title=भरतपुर गोल्ड कप हुने |date=2015-08-16 |website=चितवन पोस्ट दैनिक |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://thahakhabar.com/news/90592/ |title=फागुन २४ देखि भरतपुर गोल्डकप, विजेतालाई १० लाख |website=थाहा खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09}}</ref> == प्रसिद्ध ऐतिहाशिक धार्मिक स्थलहरु == === देबघाट धाम === चितवनकाे भरतपुर खण्ड तनहुंकाे देवघाट गांउपालीका खण्ड र नवलपरासी ब.सु.पु. काे गैडाकाेट नगरपालीका खण्डमा पर्ने पवित्र स्थल देवघाटकाे भरतपुर तर्फ पनी धेरै धार्मिक स्थल रहेका छन । === गणेशधाम === === वागीस्वरी === === कैलाशनाथ महादेव क्षेत्र === === जखडीमाई क्षेत्र === === सानोगढि === === कविलासगढि === == उल्लेखनीय व्यक्तिहरू == * [[पुष्पकमल दाहाल]] - नेपाली राजनीतिज्ञ र पूर्व प्रधानमन्त्री * [[सृष्टी श्रेष्ठ]] - मिस नेपाल २०१२ र नेपाली अभिनेत्री * [[सन्दीप लामिछाने]] - अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट खेलाडी * कमलबहादुर अधिकारी - अन्तर्राष्ट्रिय भारोत्तोलक * [[रेणु दाहाल]] - नेपाली राजनीतिज्ञ र पहिलो महिला मेयर * [[मरिष्का पोखरेल]] - नेपाली चलचित्र अभिनेत्री * [[नीलकण्ठ उप्रेती]] - पूर्व प्रमुख निर्वाचन आयुक्त * सीता सुवेदी : एक खुट्टाले नृत्य गर्ने कलाकार , ==चित्र दीर्घाहरू== <gallery mode="packed"> चित्र:Narayani bridge in Gaindakot.jpg|नारायणी पुलको दृश्य चित्र:Beautiful Bishazaari Lake.jpg|बीस हजारी ताल चित्र:Hattipolo.jpg|हात्ती पोलोको विश्वकप प्रतियोगिता चित्र:भरतपुर नगरपालिका.png|साविक भरतपुर नगरपालिका चित्र:Chitwan national park. It was taken inside the chitwan national park. This was taken while safari.jpg|जङ्गल सफारी चित्र:Wild Elephant (Ronaldo).jpg|thumb|चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र जङ्गली हात्ती (रोनाल्डो) चित्र:Chitwan 8 April - (02) 2.jpg|[[भरतपुर विमानस्थल]] चित्र:भरतपुर उपमहानगरपालिका.png|साविक भरतपुर उपमहानगरपालिका चित्र:भरतपुर महानगरपालिका (गाविस सहित).png|भरतपुर महानगरपालिका (गाविस सहित) </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका ठुला सहरहरू}} {{नेपालका महानगरीय नगरपालिकाहरू}} {{चितवन जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] [[श्रेणी:नेपालका महानगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०३५ मा स्थापित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगर पञ्चायतहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका पूर्व उपमहानगरपालिकाहरू]] jir54uatc29i9cseordc3j3vg5vavrg 0 9206 1392539 1387365 2026-10-09T10:05:29Z Janak Bhatta 10885 सुधार गरियो 1392539 wikitext text/x-wiki {{Wikify|date=जुन २०११}} {{dead end|date=जुन २०११}} {{Infobox World Heritage Site | WHS = ऐतिहासिक संरक्षित क्षेत्र पाटन दरवार क्षेत्र | Image = [[File:Patan1.jpg|270px|]] | State = {{NEP}} | Type = | Criteria = (iii) (iv) (vi) | ID = | Region = [[एसिया]] | Year = १९७९ | Session = Seventh | Link = http://whc.unesco.org/en/list/ | locmapin = नेपाल | lat = 27.40 | long = 85.19 | map_caption = पाटन दरवार क्षेत्र }} [[काठमाडौँ]] उपत्यकाका प्रसिद्ध तीन शहरहरूमध्ये पाटन सबैभन्दा पुरानो शहर मानिन्छ। प्राचीनकालमा यसलाई युपग्राम, यल, मनिङ्ल, ललितपत्तन, ललितापुरी आदि नामले पुकारिन्थ्यो । पाटन शहर बरदेवले स्थापना गराएका हुन् । प्राचीन पाटनको बीचमा रहेको पाटन दरबार क्षेत्र एक प्राचीन स्मारकको धरोहरका रूपमा छ । सत्रौँ शताब्दी देखिका कला र सांस्कृतिक सम्पदाले यो क्षेत्र सिँगारिएको छ । यो दरबार क्षेत्र केवल राजपरिवारको बासस्थानका रूपमा मात्र नरहेर तिनताकाको प्रशासनको मूलकेन्द्र पनि थियो । पाटन दरबारको जग यसैले हालेको भनी हालसम्म कसैले पनि ठोकुवा गर्न सकेको पाइँदैन। तथापि सन् १०२४-१०४० सम्मको अवधिमा लक्ष्मीकामदेवले गरेको भन्ने किंवदन्ती भने भेटिन्छ। वि. सं. १६७५ तिर पाटनका स्वतन्त्र राजा भएका [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]ले तत्कालीन मनिङ्गल राजप्रासादलाई विस्तार गर्नुका साथै कलाकृतिले सिँगारेका कुरा इतिहासले देखाउँछन्। उनले नै आफ्ना इष्टदेवता तलेजु भवानी (तुलजा भवानी)को सानो मन्दिर पनि त्यहाँ बनाए। साथै देगुतले मन्दिरको पनि निर्माण गराए। पाटन दरबारको महत्त्वपूर्ण अङ्ग सुन्दरीचोक पनि एक हो। यहाँ [[नेवारी वास्तुकला]]का अनुपम उदाहरणहरू देख्न सकिन्छ।<ref name=saarc_infopage>{{cite web|title=SAARC Tourism Nepal -- Patan Durbar Square|url=http://nepal.saarctourism.org/patan-durbar-square.html|access-date=2013-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20170323060323/http://nepal.saarctourism.org/patan-durbar-square.html|archive-date=2017-03-23}}</ref> <ref name=3dmodel>{{cite web|title=Google Sketchup 3D model of Patan Durbar Square|url=http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=52cbfe1f013336127d913d0084e3aa19|access-date=2013-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022154044/http://sketchup.google.com/3dwarehouse/details?mid=52cbfe1f013336127d913d0084e3aa19|archive-date=2012-10-22}}</ref> <ref name=4dmodel>{{cite web|title=Google Sketchup 4D model of Patan Durbar Square|url=http://images.google.com/imgres?q=patan+durbar+square+of+2012&num=10&hl=en&biw=1024&bih=633&tbm=isch&tbnid=ZORljwBVn5yfoM:&imgrefurl=http://nepal-visit2011.blogspot.com/&docid=C7QLWCFJGGk4zM&imgurl=http://1.bp.blogspot.com/-gok6WNIk-WY/UEr4bWWqUsI/AAAAAAAAAMg/6gSjryF6RyY/s1600/Patan-Durbar-Square1.jpg&w=1600&h=1200&ei=FIt_UJOeFMjZrQey9IHADw&zoom=1&iact=rc&dur=1&sig=111896426651672466217&page=1&tbnh=152&tbnw=225&start=0&ndsp=12&ved=1t:429,r:5,s:0,i:86&tx=465&ty=192/3dwarehouse/details?mid=52cbfe1f013336127d913d0084e3aa19}}</ref> यसको निर्माण पनि सिद्धिनरसिंह मल्लले नै गराएका थिए। सुन्दरीचोक नजीकैको तुसाहिटी धारा ज्यादै आकर्षक छ। सन् १६९३ मा मुख्य दरबारको पश्चिमपट्ट निर्माण गरिएको शिखरशैलीको २१ गजुर भएको विशुद्व प्रस्तरजडित कृष्णमन्दिर यस क्षेत्रको आकर्षणको केन्द्रबिन्दुका रूपमा छ। कृष्णमन्दिरकै छेउमा रहेको नेपाली वास्तुकलाको उत्कृष्ट नमुनाका रूपमा रहेको भीमसेनको मन्दिर श्रीनिवास मल्लले बनाएका हुन्। यसै क्षेत्रमा रहेको प्रसिद्ध मणिमण्डपको निर्माण वि. सं. १७५८ मा [[योगनरेन्द्र मल्ल]]ले गराएका थिए। यी राजालाई आजसम्म पनि जीवित राजाका रूपमा मानिन्छ। दरबारको उपल्लो तलाको पश्चिमपट्टीको एक कोठाको झ्याल खुला राखी उनका लागि एउटा शयनकक्ष अद्यापि तयार नै राखिएको छ। दरबार अगाडि रहेको आफ्नो शालिकको टाउकोमा एउटा चरा पनि छ। उनले आफू मर्ने बेलामा त्यो मानवनिर्मित चरा उडेर नगएसम्म आफूलाई ज्युँदै छ भन्ठान्नू भनेका थिए भन्ने भनाइ छ। == इतिहास == == चोकहरू == पाटन दरबारमा मुख्य ३ वटा चोकहरू रहेका छन्। ती हुन्- # '''केशव नारायण चोक''' # '''मूल चोक''' र # '''सुन्दरी चोक''' केशवनारायणचोक सबैभन्दा पुरानो चोक हो। यसको निर्माण यसै व्यक्तिबाट भएको हो कतै किटान भएको पाइँदैन। तै पनि वि. सं. १७३१ तिर राजा [[श्रीनिवास मल्ल]]को शासनकालमा यसको जीर्णोद्दार गरेको भन्ने पाइन्छ। पाटन दरबारमा मल्लकालमा विभिन्न ७ वटा चोकहरू (न्हुछे आगन, किसी, सहापु, न्हासल, दाफोस्वाँ र कुमारी) थिए। ==चित्र दीर्घा== <gallery mode=packed> चित्र:Yog Narendra Malla Statue.jpg|thumb|योग नरेन्द्र मल्लको सालिक चित्र:King Yog Narendra Malla.jpg|thumb|योग नरेन्द्र मल्लको सालिक File:Photo By Mahalaxmi silwal.JPG|पाटन दरवार क्षेत्र File:Photo by Mahalaxmi silwal.1.JPG|पाटन दरवार क्षेत्र File:Photo by Mahalaxmi silwal 44.JPG|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4442.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4443.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4443.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4429.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4430.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4431.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4432.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4433.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4434.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4451.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4452.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4453.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4454.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG 4455.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square IMG.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan Durbar Square in the evening.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patan night.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र Patandurbar.jpg|पाटन दरवार क्षेत्र </gallery> ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य सूत्र== {{Commonscat|Patan Durbar Square|पाटन दरवार क्षेत्र}} [[category:नेपालका विश्व सम्पदा क्षेत्रहरू]] 2lbd01228s1byt2aixmvw9licczteih 0 13362 1392481 1350250 2026-10-08T22:33:33Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392481 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|पर्व तथा दिवस}} {{otheruses|वसन्त (स्पष्टता)}} {{Infobox holiday |holiday_name = वसन्त पञ्चमी |image = |image_caption = |nickname = ऋषि पञ्चमी,श्री पञ्चमी |observedby = |date = माघ शुक्ल पञ्चमी |date2013 = |date2014 = |observances = |celebrations = |type = |long type = }} [[File:Saraswati f. Strassenpuja.JPG|thumb|right|200px|बसन्त पञ्चमीमा पूजाकोनिम्ति तयार सरस्वती प्रतिमा]]<section begin=अंश /> '''वसन्त पञ्चमी''' [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] धर्मावलम्बीहरूको पर्व हो। यस दिन विद्याकी देवी [[सरस्वती]]को पूजा-आराधना गरिन्छ।<ref>[https://pahilopost.com/content/20200130082854.html आज वसन्त पञ्चमी, सरस्वतीको पूजा आराधना गरी मनाइँदै - पहिलो पोस्ट अनलाइन] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो पूजा पूर्वी [[भारत]] र [[नेपाल]]मा ठूलो उत्साह सहित मनाइन्छ । यस दिन महिलाहरू पहेंलो वस्त्र धारण गर्दछन् । यो पर्व वेदाङ्ग ज्योतिषकालमा वसन्तऋतु मधु (आर्तव [[चैत|चैत्र]]मास) मासमा मनाइन्थ्यो । पछि मात्र वार्हस्पत्यसंत्सरको निरयण [[माघ]] [[शुक्ल पक्ष|शुक्ल]] [[पञ्चमी]]मा मनाउन थालियो । जसलाई अझै पनि वसन्त पञ्चमी भनिन्छ । प्राचीनकालमा वसन्त ऋतुमा मनाइने वसन्त पञ्चमी पर्व यो वर्ष वैदिक तिथिपत्र अनुसार वसन्त ऋतुमा मधुशुक्ल पञ्चमी कै दिन तथा लौकिक पञ्चाङ्ग अनुसार निरयण माघ शुक्ल पञ्चमी भनिएको एकैदिन परेको थियो । सौर वर्षमा (वि.सं.२०७५ [[माग]] २७ गते तदनुसार सन् २०१९ [[फेब्रुअरी]] १० तारिकका दिन परेको छ । <section end=अंश /> प्राचीन भारतवर्षमा प्रसिद्ध वेदाङ्ग ज्योतिष अनुसार एकयुगमा ५ संवत्सर, एक संवत्सरमा २ [[अयन]], एक अयनमा ३ [[ऋतु]], एक ऋतुमा २ [[महिना]], एक महिनामा २ [[पक्ष]] र एकमा १५ दिन हुने र एक दिनमा ३० मूहुर्त हुने कुरा बताईएको छ । वर्षमा ऋतुबद्ध ६ महिना हुन्छन् । [[वसन्त]] सृष्टिकारक तथा मानिसहरूको मनपर्दो ॠतु हो । जब फूलहरूमा बहार हो, [[जौ]] र [[गहुँ|गहूँ]]का बालीहरू लहलहाउँछ । [[आँप]] आदीका रुखहरूबाट नयाँ पालुवा पलाउँछ । पुष्पबाट सुगन्ध फैलिन्छन् र चारैतिर रंग-बिरंगी [[पुतली]]हरू उड्नथाल्छन । [[कोइली|कोकिल]] कुहु कुहु गर्दछन् । यो बेलामा पहिला राज्यमा वसन्त ऋतुको स्वागत गर्न वसन्तोत्सव मनाइन्थ्यो । शुक्ल [[यजुर्वेद]] शतपथ- २॥१॥३॥४ मा "ब्राह्मणो वसन्ते अग्नी आदधीत)" भनेर वसन्तमा ब्रह्मवेत्ता ऋषिहरूले अग्निध्यान गरे भनिएको छ । [[माघ]] महिनाको निरयण चान्द्रमाण पञ्चाङ्ग अनुसार पाँचौं दिन तथा वेदाङ्ग ज्योतिषको वैदिक तिथिपत्र अनुसार मधु(सायन चैत्र) महिनाको [[पञ्चमी]] तिथिमा एउटा ठूलो उत्सव मनाइन्थ्यो जसमा [[विष्णु]]र कामदेवलाई पूजा गरिन्थ्यो, यसैलाई वसन्त पञ्चमीको पर्व भनिन्थ्यो । शास्त्रहरूमा वसन्त पञ्चमीलाई ऋषि पञ्चमी भनेर उल्लेख गरिएकोछ, र पुराण-शास्त्रहरू तथा अनेक काव्य ग्रन्थहरूमा पनि अलग-अलग ढङ्गले यसको चित्रण पाइन्छ । ==आरम्भ== सृष्टिको प्रारम्भिक कालमा भगवान विष्णुको आज्ञा अनुसार [[ब्रह्मा]]ले जीवहरूको, विशेष गरी मनुष्य योनिको रचना गरे । आफ्नो सृष्टिसँग उनी खुशी थिएनन् । उनलाई केही कमि भएको भान हुन्थ्यो । जसको कारण चारेैतिर मौनता छाएको थियो । विष्णुसँग अनुमति लिएर ब्रह्माले आफ्नो कमण्डलुबाट जल छरे, पृथ्वीमा जलकण छरिने बित्तिकै कम्पन हुनथाल्यो । यसपछि वृक्षहरूका बीचबाट एक अद्भुत शक्तिको उत्पत्ति भयो । यो प्राकट्य एक चतुर्भुजी सुन्दर स्त्रीको थियो जसको एक हातमा वीणा तथा अर्को हातमा वर मुद्रा थियो । अरु दुई हातहरूमा पुस्तक र माला थिए । ब्रह्माले देवीसँग वीणा बजाउने अनुरोध गरे । जब देवीले वीणाको मधुरनाद गरिन्, संसारका समस्त जीव-जन्तुहरूलाई वाणी प्राप्त भयो । जलधारामा कोलाहल व्याप्त भयो । हावा चल्दा सरसर आवाज आउँन थाल्यो अथवा शव्दको प्रादुर्भाव भयो । तब ब्रह्माले ती देवीलाई वाणीकी देवी सरस्वती भने । संगीतको उत्पत्ति गरेको कारण यिनी संगीतकी देवी पनि हुन् भनिन्छ । वसन्त पञ्चमीको दिनलाई यिनको जन्मोत्सवको रूपमा पनि मनाइन्छ । पुराणहरू अनुसार [[कृष्ण|श्रीकृष्ण]]ले सरस्वती सँग खुशी भएर उनलाई वरदान दिएका थिए कि वसन्त पञ्चमीको दिन तिम्रो पनि आराधना गरिनेछ भारत र नेपाल का धेरै भागहरूमा वसन्त पञ्चमीका दिन विद्याकी देवी सरस्वतीको पनि पूजा हुन शुरु भयो जो आजसम्म चलिरहेछ । यस सम्बन्धमा मिथक पुराणहरूमा यस्तो भेटिन्छ- एकपटक ऋतुहरूका राजा वसन्त ऋतुको सम्मान कार्यक्रमको आयोजना अन्य पाँचौ ऋतु जम्मा भएर गर्ने विचार गरेछन् । यसै क्रममा आफ्ना राजा वसन्तलाई अभिवादन गर्दै पाँचवटा ऋतुले आफ्नो ऋतु कालबाट आठ आठ दिन वसन्तलाई समर्पण गरेछन् । यसैले वसन्त ऋतु अरू ऋतुभन्दा ४० दिन बढी हराभरा भएर लोक जीवनलाई आनन्दमय बनाउने भएकाले यही दिनदेखि वसन्त याम आएको हो भन्ने भनाइ छ । यसैले यो दिनलाई वसन्त पञ्चमीको नामले चिनिने मान्यता छ । हातको अघिल्लो भागमा लक्ष्मी, मध्य भागमा सरस्वती र मूल भागमा ब्रह्माको निवास छ । अतः यही कर्मवादी हातलाई ब्रह्माको सिर्जनाशीलता, लक्ष्मीको सम्पन्नतालाई जोड्ने र गतिशील संसारलाई मोड्न मध्यभागमा सरस्वतीलाई राखेर सम्मान गर्ने परम्परा रहि आएको छ । ===पौराणिक महत्त्व=== यसका साथै यो पर्वले हामीलाई अतीतका अनेक प्रेरक घटनाहरूको स्मरण गराउँछ । सर्वप्रथम त यसले [[त्रेता युग|त्रेता]] युगमा [[रावण]]द्वारा [[सीता]] हरणपछि [[राम|श्रीराम]] उनको खोजीमा दक्षिणतर्फ बढेका थिए । यसमा जुन स्थानहरूमा उनी गए, तिनमा दण्डकरण्य पनि थियो । यही [[शवरी]] नामक तपस्विनी रहन्थिन् । जब राम उनको कुटीमा पुगे, उनले सुध-बुध हराई र चाखेर मीठा [[बयर]] फल रामलाई खुवाउन लागिन् । प्रेममा जुठा बयरहरू खुवाइएको यस घटनालाई रामकथाका सबै गायकहरूले आ-आफ्नो ढंगमा प्रस्तुत गरेकाछन् । दण्डकरण्यको त्यो क्षेत्र अचेल [[गुजरात]] र मध्य प्रदेशमा फैलिएकोछ । गुजरातको डांग जिल्लामा त्यो स्थान छ जहाँ शबरी माताको आश्रम थियो । वसन्त पञ्चमीको दिन नैं राम त्यहाँ पुगेका थिए । त्यस क्षेत्रका वनवासी आज पनि एक शिलालाई पूज्दछन्, जसको बारेमा उनीहरूको विश्वास छ कि श्रीराम आएर त्यहीं बसेका थिए । त्यहाँ शबरी माताको मन्दिर पनि छ । ==वाणिकी देवी == संसारका सर्जक ब्रहृमाको मुखबाट उदय भएकी महासरस्वती सम्पूर्ण प्राणीहरूकी वाग्देवी अर्थात् वाणीकी देवी हुन्। राजहंस वाहन भएकी देवीका चार हातमध्ये एउटामा [[वीणा]], एउटामा स्फटिकको माला, अर्कोमा [[पुस्तक]] र अभय मुद्रा रहेका छन्। सेतो वस्त्रले सजिएकी हरदम मुस्कुराइरहन्छिन् र सम्पूर्ण मानवजातिलाई मन्द मुस्कानका लागि प्रेरित गर्छिन्। भारती, सरस्वती, शारदा, जगत्माता, वागीश्वरी, कौमारी, वरदायिनी, कामधेनु आदि हजारौँ नाम भएकी देवीको 'सरस्वती कवच' को मन्त्रबाट व्यास, वाल्मीकि, याज्ञावल्क्य, कणाद, पाणिनी आदिदेखि शङ्कराचार्य र सन्त तुलसीदाससम्मले सिद्धि प्राप्त गरे। आवश्यकता अनुरूप संहारका बेला महाकाली रूप धारण गर्ने र जीवदेखि जगत्सम्मको सञ्चालनमा महालक्ष्मी रूप धारण गर्ने देवी सिर्जनाका बखत महासरस्वतीको रूपमा सर्वत्र विराजमान हुन्छिन्।<ref>[http://annapurnapost.com/news/63675 आज सरस्वती पूजा, विद्याकी देवीको पूजा गरिँदै - अन्नपूर्ण पोस्ट अनलाइन]</ref> ==संगीत र विद्याकी देवी== [[File:Statue of Goddess Saraswati on the auspicious occasion of Vasanta panchami.jpg|thumb|200px|right|विद्याकी देवीमानिने सरस्वती]] स्वर, सङ्गीत, ताल, लयकी श्रोत '''स रे ग म प ध नि सं''' देखि नृत्यकला, कार्यकुशलता, ज्ञानको भण्डार, वास्तुकला, शिल्पी, प्रविधि, हातको सीप, वाणीको माधुर्य, गला र कलाको आकर्षणको केन्द्र र निरन्तर साधनाबाट साध्य प्राप्तिमा प्रेरित गर्ने सरस्वतीका विभिन्न साधना र पूजाका विधान छन्। बौद्धधर्मीहरूले उनैलाई मञ्जुश्रीका नामले चिन्दछन् भने उनका विभिन्न स्वरूपका चिन्तन गर्दै बालबालिका अक्षरम्भ गर्छन् भने बुद्धिजीवीहरू विशेषज्ञता प्राप्त गर्ने प्रयास गर्छन्। वाहन राजहंसले दूध र पानीलाई सहजै छुट्याउन सकेझैँ ठीक वा बेठिकको सही पहिचानको ज्ञान, बुद्धि, संयम र विवेक प्रदायिनी देवी सरस्वतीको कृपा प्रसादबाटै मानव मस्तिष्कको अथाह ज्ञान प्रयोग गर्दै आजको संसार विज्ञानमय बनेको छ र सर्वसुलभ सुविधा प्राप्त गरेको छ। संस्कार, सभ्यता र संस्कृतिकी श्रोत महादेवी सरस्वती जयन्तीका दिन नाक, कान, छेड्ने देखि अन्य उद्यमशीलताका कार्यहरू आरम्भ गर्दा कुनै साइत जुराउनु पर्दैन। विद्यार्थीहरू घरै बसेर पनि सरस्वती साधना गर्छन् भने विद्यालय, महाविद्यालय वा आफ्ना पराक्रम स्थलहरूमा वा मन्दिर विशेषमा उनको उपासना गर्ने गर्छन्। धातु या मूर्तिमा वा प्रतिमा या उनका चित्र अङ्कित फोटोहरू सजाएर आफ्नो साधनालाई निरन्तरता दिने सन्दर्भमा साधकहरू देवीलाई मनपर्ने दही, दूध, घ्यू, मह, चिनी, नैवेद्यहरू, फलफूल, मिठाई, कपुर, वस्त्र, भेटी, चन्दन, अगरु, शफ्, बेल, मूला, लड्डु नरिवल आदि अर्पण गर्ने गर्छन्। उत्साह, लगनशीलता र अथक प्रयासलाई नै सफलताको प्रेरक मान्ने देवी विद्याकी खानी नै हुन्। सबैभन्दा उत्तम धन भनेको विद्या नै हो जसका धेरै प्रकार छन्। जसमध्ये चार वेद, चार उपवेद, सयौँ वेदाङ्गहरू, शिक्षा, कल्प, व्याकरण, निरुक्त, छन्द, ज्योतिष, मीमांसा, न्याय, धर्मशास्त्र, अठार पुराण, अठार उपपुराण, पञ्चमवेद, महाभारत, आयुर्वेद, धनुर्वेद, गान्धर्व वेद, स्थापत्यवेद (वास्तुशास्त्र) र अर्थशास्त्र प्रमुख छन्। विद्या प्रकाश हो, अविद्या अँध्यारो, अज्ञानताको पर्दा नउघारी भक्तिको उदय सम्भव हुन्न, भक्तिमा ज्ञान र वैराग्यको क्षमता हुन्छ। भक्ति र शक्तिको सङ्गम भए विद्या विज्ञान बन्न पुग्छ र यसको सदुपयोग हुन्छ। विद्याहीन व्यक्ति भाग्यबाट पनि टाढा रहन्छ। नैतिकता, लज्जा, त्याग, सेवा र समर्पण भाव नै विद्याका गहनाहरू हुन्। ==नेपालमा सरस्वती पूजा== सरस्वतीका प्रसिद्ध पीठहरू मध्ये [[काठमाडौँ उपत्यका]]मा जय वागीश्वरी, स्वयम्भूमा मञ्जुश्री, हाँडीगाउँ, बल्खु, गैह्रीधारा, [[भक्तपुर जिल्ला]]को थाकलमाठको सरस्वती मन्दिर र हनुमानघाटको नीलसरस्वती ललितपुरको लेलेस्थित सरस्वती मन्दिरहरूमा सरस्वती जयन्तीका दिन विशेष भीड लाग्ने गर्दछ। तराई क्षेत्रमा माटाका सरस्वती मूर्ति बनाई पूजा गर्ने चलन छ। मूर्तिमा प्राण प्रतिष्ठा गरी धूमधाम पूजा र बाजागाजा गरी जलाशयमा बिसर्जन गर्ने चलन देखिन्छ।<ref>[https://www.himalkhabar.com/news/2004 आज श्रीपञ्चमी (वसन्त पञ्चमी) मनाइदै - हिमाल खबर अनलाइन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200130061456/https://www.himalkhabar.com/news/2004 |date=2020-01-30 }}</ref> श्रीपञ्चमीका दिन [[कामदेव]] र [[रति|रती]]को पनि पूजा गरिन्छ। वसन्तका प्रतीक कामदेव र उनकी स्त्री रतीको विशेष स्मरण गर्ने दिन वसन्तको आगमन उत्सव वसन्त राग गाउने पनि चलन रहेको छ। प्राचीन कालमा नेपालमा वेदाङ्ग ज्योतिषका आधारमा काल गणना गरिन्थ्यो । लसायन मकर संक्रान्तिको नजिक पर्ने शुक्ल पक्ष प्रतिपदाबाट वेदोक्त तपोमास(आर्तव माघमास) मानिन्थ्यो | प्रत्यक्ष सौर उत्तरायण आरम्भ हुने दिनबाट सौरवर्ष आरम्भ मानिन्थ्यो | यसो हुँदा पनि उत्सवहरू चान्द्रवर्षका आधारमा मानिन्थ्यो। पछि निरयणवादको अवधारणा विकशित भयो। वैदिक ज्योतिष गणितबाट सिद्ध जो दृक्सिद्ध सायनवादलाई पाखा लगाउने काम भयो | यही सायन र निरयणको तालमेल मिलाउन न सक्दा आज माघै महिना मै वसन्त पञ्चमी पर्व आउने भयो वैदिक काल गणनाका आधारमा चान्द्र वर्ष मान्दा आज पनि वसन्त ऋतु मै वसन्तपञ्चमी आउने गर्दछ। चान्द्रऋतु क्रममा दोस्रो ऋतु वसन्त आगमनको पाँचौं दिनलाई उत्सवको रूप दिन तथा शृङ्गारिक बनाउन वसन्त रागले प्रेरणा दिन्छ। लगभग २००० वर्ष यताको काल गणनाको विग्रँदो स्थिति अँझै न सुधार्ने हो भने पछि गएर दुई ऋतुको फरक पारी वसन्तोत्सव मनाउने दिन न आउला भन्न सकिदैन। वर्तमान सरकारी पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिद्वारा निर्णित तिथि मिति करीव एक महिना जति फरक परेको वास्तविकता त नेपाल सरकारले पर्वसुधार आयोग गठन गरी पर्व सुधार गरेर क्यालेणडर निर्माण गरी प्रचार प्रसार गरेको कुराबाट पनि बुझ्न सकिन्छ | अब यस तर्फ सबैको घ्यान जानु जरुरी छ| काव्यविनोदी, स्रष्टा, सर्जक, साहित्य, कलाका साधकहरूका लागि वसन्त राग साधनाको श्रोत नै हो। कला र गलाका पारखीहरूका लागि सरस्वती साधना गर्ने प्रमुख दिन श्रीपञ्चमी वा वसन्तपञ्चमीलाई मानिन्छ । ==चीत्रदिर्घा== <gallery> Saraswoti goddess lele.JPG God saraswati.jpg| Saraswati temple Krishna temple gp (3).JPG Saraswati pooja 01.jpg| Saraswati pooja 02.jpg| Saraswati pooja 03.jpg| </gallery> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सरस्वती]] * [[वसन्त|वसन्त ॠतु]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.onlinekhabar.com/2017/02/536698/ सरस्वती पूजाका दिन गोरु दाइन्थ्यो-अनलाइन खबर] * [https://www.setopati.com/kinmel/agriculture/198374 वसन्त पञ्चमी नजिकिदैं गर्दा बढ्यो केशोर र बयरको माग - सेतोपाटी डटकम]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Commonscat|Saraswati Puja|सरस्वती पूजा}} {{Commonscat|Vasantpanchami|वसन्त पञ्चमी}} {{नेपाली चाड पर्वहरू}} [[श्रेणी:चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:उत्सव]] [[श्रेणी:पर्व]] [[श्रेणी:भारतीय संस्कृति]] [[श्रेणी:हिन्दु चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:नेपालका हिन्दु चाडपर्वहरू]] 5y3ycr9di4ajyjkhwopcjdlnq6k2l5a 0 14387 1392431 1322018 2026-10-08T14:53:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392431 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=जुन २०११}} {{Infobox football biography | name = बाइचुङ भूटिया | image = Bhaichung_Bhutia_at_the_NDTV_Marks_for_Sports_event_21.jpg | fullname = बाइचुङ भूटिया<ref name="PFA 59">{{cite book | last = Hugman | first = Barry J. | title = The PFA Premier & Football League Players' Records 1946-2005 | publisher = Queen Anne Press | year = 2005 | page = 59 | isbn = 1-85291-665-6 }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1976|12|15|df=y}} | birth_place = [[Tinkitam]], [[सिक्किम|Sikkim]], [[भारत|India]]<ref name="IndianFootball.com Profile"/> | height = {{convert|1.73|m|ftin|abbr=on}}<ref name="IndianFootball.com Profile">{{cite web|url=http://www.indianfootball.com/en/statistic/player/detail/playerId/1|title=IndianFootball.com Profile|publisher=IndianFootball.com|accessdate=2009-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091018220747/http://www.indianfootball.com/en/statistic/player/detail/playerId/1|archive-date=2009-10-18}}</ref> | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|स्ट्राइकर]] | currentclub = [[United Sikkim F.C.|United Sikkim]] | clubnumber = १५ | years1 = 1993–1995 | years2 = 1995–1997 | years3 = 1997–1999 | years4 = 1999–2002 | years5 = 2002–2003 | years6 = 2003 | years7 = 2003–2005 | years8 = 2005 | years9 = 2005–2006 | years10 = 2006–2009 | years11 = 2009–2011 | years12 = 2012- | clubs1 = [[Kingfisher East Bengal F.C.|East Bengal Club]] | clubs2 = [[JCT FC|JCT Mills]] | clubs3 = [[Kingfisher East Bengal F.C.|East Bengal Club]] | clubs4 = [[Bury F.C.|Bury]] | clubs5 = [[Mohun Bagan A.C.|Mohun Bagan]] | clubs6 = [[Perak FA]] | clubs7 = [[Kingfisher East Bengal F.C.|East Bengal Club]] | clubs8 = [[MK Land FC|Selangor MK Land]] | clubs9 = [[Kingfisher East Bengal F.C.|East Bengal Club]] | clubs10 = [[Mohun Bagan A.C.|Mohun Bagan]] | clubs11 = [[Kingfisher East Bengal F.C.|East Bengal Club]] | clubs12 = [[United Sikkim F.C.|United Sikkim]] | caps1 = 9 | caps2 = 20 | caps3 = 31 | caps4 = 37 | caps5 = 11 | caps6 = 8 | caps7 = 38 | caps8 = 5 | caps9 = 16 | caps10 = 45 | caps11 = 3 | caps12 = 0 | goals1 = 4 | goals2 = 14 | goals3 = 15 | goals4 = 3 | goals5 = 6 | goals6 = 4 | goals7 = 21 | goals8 = 1 | goals9 = 12 | goals10 = 19 | goals11 = 0 | goals12 = 0 | nationalyears1 = 1995–2011 | nationalteam1 = [[India national football team|India]] | nationalcaps1 = 107 | nationalgoals1 = 43 | manageryears1 = 2012– | managerclubs1 = [[United Sikkim F.C.|United Sikkim]] (Caretaker) | pcupdate = 10 January 2012 | ntupdate = 10 January 2012 }} '''बाइचुङ भूटिया''' (जन्म १५ डिसेम्बर १९७६) [[भारत]]को अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल खेलाडी हुन। उनको जन्म १५ डिसेम्बर, १९७६ मा भारतीय [[सिक्किम]] राज्यमा भएको हो। उनले १६ वर्षको उमेरमा '''सन्तोष ट्रफी'''मा आफ्नो कौशल देखाएका थिए। यो देखेर '''इस्ट बङ्गाल''' टोलीले उनलाई आफ्नो टोलीमा शामेल गर्यो। सन् १९९९ मा बाइचुङले [[इङ्ल्यान्ड|बेलायत]]को ब्यूरी क्लबमा एफसी (FC)को तर्फबाट खेल्ने मौका प्राप्त गरे। बाइचुङको कुसल नेतृत्वमा भारतको [[भकुन्डो|फुटबल]] टोलीले धेरै प्रगति गरेको छ। उनी कप्तान भएकै बेलामा १९ वर्ष पछि भारतको टोलीले २०११ को [[एसिया फुटबल कप]]मा भाग लिने अवसर प्राप्त गरेको थियो। [[नेहरू कप फुटबल]]मा भारतको जीतको बेला पनि उनी भारतीय टिममा थिए। ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} {{Stub}} {{Commonscat|Baichung Bhutia}} [[श्रेणी:फुटबल]] [[श्रेणी:भारतीय फुटबल खेलाडी]] [[श्रेणी:नाम्ची जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:सिक्किमका मानिसहरू]] chqd6vurxs8qwwafy13u25ajvebrnau 0 15491 1392444 1388708 2026-10-08T17:14:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392444 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Scene from Mangalsen, Achham.jpg | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = अछाम जिल्ला#सुदूरपश्चिम प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-achham/mangalsen?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = पदमबहादुर बोहरा <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = सङ्गीताकुमारी रावल <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ वैशाख २५ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 220.14<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=75&municipality=6|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 26557 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.13|81.21|region:NP-SE_type:city|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०९७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[मङ्गलसेन]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.mangalsenmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[अछाम जिल्ला]]का ४ [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २०७१ वैशाख २५ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा ‍मङ्गलसेन, [[कुन्तीबण्डली]], [[जनालीबण्डाली]], [[ओलीगाउँ]] र [[जुपु]] [[गाविस]]हरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा [[बान्नातोली]], [[बस्ती]] र [[कालागाउँ, अछाम|कालागाउँ]] गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २६,५५७ रहेको छ भने यहाँ ६,२२२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ मङ्गलसेन नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[कुन्तीबण्डली]] (१,४,६-९) || २२८५ || ४०.६५ || ५६.२१ |- | २ || [[कुन्तीबण्डली]] (२-३,५) || ४५३ || २५.९६ || १७.४५ |- | ३ || [[मङ्गलसेन]] (१-४) || २८२७ || १९.५२ || १४४.८३ |- | ४ || [[मङ्गलसेन]] (८-९) || १९६२ || ५.५५ || ३५३.५१ |- | ५ || [[मङ्गलसेन]] (५-७) || ४३८४ || ६.०४ || ७२५.८३ |- | ६ || [[जनालीबण्डाली]] (१-३,७) || ११६२ || १२.४९ || ९३.०३ |- | ७ || [[जनालीबण्डाली]] (४-६,८-९) || १५४४ || ८.५८ || १७९.९५ |- | ८ || [[ओलीगाउँ]] (५-७) || ११७९ || ३.६३ || ३२४.७९ |- | ९ || [[ओलीगाउँ]] (१-४, ८-९) || १२६५ || ७.५६ || १६७.३३ |- | १० || [[जुपु]] (१-५) || ११६९ || ५.२७ || २२१.८२ |- | ११ || [[जुपु]] (६-९) || ९६१ || ४.६७ || २०५.७८ |- | १२ || [[बान्नातोली]] || २४३७ || ११.९५ || २०३.९३ |- | १३ || [[बस्ती]] || २७५५ || ६१.३४ || ४४.९१ |- | १४ || [[कालागाउँ, अछाम|कालागाउँ]] || २१७४ || ६.९३ || ३१३.७१ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२६,५५७''' || '''२२०.१४''' || '''१२०.६४''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://dccachham.gov.np जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, अछाम] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{अछाम जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:अछाम जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका नगरपालिकाहरू‎]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्ला सदरमुकामहरू]] rmkvs7108ntlxktydl26a5h8l94izrc 0 15492 1392495 1390850 2026-10-09T01:16:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392495 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = A view of Sanfebagar.jpg | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = अछाम जिल्ला#सुदूरपश्चिम प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-achham/sanphebagar?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = राजेन्द्रबहादुर कुँवर <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = शिवबहादुर कुँवर <small> ([[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ वैशाख २५ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 147.75<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=75&municipality=4|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 25891 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.11|81.39|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०९७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[मष्टामाण्डौ]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.sanfebagarmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[अछाम जिल्ला]]का ४ [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २०७१ वैशाख २५ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा ‍[[चण्डिका(बयलपात)|चण्डिका]], [[भाग्यश्वरी]], [[रिडिकोट]], [[नवाठाना]], [[मष्टामाण्डौ]], [[सिद्धेश्वर, अछाम|सिद्धेश्वर]], [[वैजनाथ]] र [[जाल्पादेवी]] [[गाविस]]हरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा [[बुढाकोट]], [[घुघुरकोट]], [[देवीस्थान, अछाम|देवीस्थान]], [[खप्तड]], [[बाबला]] र [[पातलकोट]] गाविसहरू यसमा गाभिएका थिए। यो जिल्लाको मध्य भागमा अवस्थित छ। [[बुढीगङ्गा नदी]]ले साँफेबगरलाई दुई भागमा बाँडेको छ। यो अछामको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र हो। साँफेबगर नगरपालिकाको कार्यालय यसै बजारमा रहेको छ। साँफेबगर वरिपरी पहाडहरूले घेरेको बेसीमा अवस्थित छ। साँफेबगरको दक्षिण पश्चिममा [[बुढीगङ्गा नदी|बुढीगङ्गा]]को किनारमा प्रसिद्ध [[वैद्यनाथधाम]] रहेको छ। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २५,८९१ रहेको छ भने यहाँ ६,३११ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ साँफेबगर नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[वैजनाथ]] || १०८८ || ५.५ || १९७.८२ |- | २ || [[जाल्पादेवी]] || १६६६ || ७.८६ || २११.९६ |- | ३ || [[सिद्धेश्वर, अछाम|सिद्धेश्वर]] || ३१११ || ९.३५ || ३३२.७३ |- | ४ || [[मष्टामाण्डौ]] || ३५५३ || ८.७७ || ४०५.१३ |- | ५ || [[नवाठाना]] || १३५७ || ४.८५ || २७९.७९ |- | ६ || [[भागेश्वर, अछाम|भागेश्वर]] || ७५३ || ३.६६ || २०५.७४ |- | ७ || [[रिडिकोट]] || १३६३ || ७.६५ || १७८.१७ |- | ८ || [[चण्डिका]] || १४०९ || १४.४१ || ९७.७८ |- | ९ || [[बुढाकोट]] || १७२५ || २३.६७ || ७२.८८ |- | १० || [[घुघुरकोट]] || २२६३ || १२.७२ || १७७.९१ |- | ११ || [[देवीस्थान, अछाम|देवीस्थान]] || १६३९ || २१.८ || ७५.१८ |- | १२ || [[खप्तड]] || १३७९ || १७ || ८१.१२ |- | १३ || [[बाबला]] || २३६७ || १७.९ || १३२.२३ |- | १४ || [[पातलकोट]] || २२१८ || ११.५९ || १९१.३७ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२५,८९१''' || '''१६६.७३''' || '''१५५.२९''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://dccachham.gov.np जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, अछाम] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{अछाम जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:अछाम जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका नगरपालिकाहरू‎]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 7yh2bjhy0ncjbsmlmh064otc6jjeiqt 0 16399 1392508 1368533 2026-10-09T02:49:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392508 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = सुशील कोइराला | image = Sushil Koirala.jpg|200px | office = [[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको ३७ औँ प्रधानमन्त्री]] | deputy = | president = [[रामवरण यादव]] | term_start = २०७० माघ २७ | term_end = असोज २३, २०७२ | predecessor = [[खिलराज रेग्मी]] | successor = [[खड्गप्रसाद ओली]] | office2 = [[अध्यक्ष|सभापति]] [[नेपाली कांग्रेस]] | term_start2 = २२ सेप्टेम्बर २०१० | term_end2 = २०७२ माघ २५ | predecessor2 = [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | nationality = [[नेपाली]] | party = [[नेपाली कांग्रेस]] | birth_date = वि.सं १९९६ साउन २८ | birth_place = [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] | death_date = वि.सं २०७२ माघ २६ | death_place = महाराजगञ्ज, काठमाण्डौ नेपाल<ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385540/onlinekhabar]</ref> | honorific_prefix = [[सम्माननीय]] }} '''सुशील कोइराला''' (सन् १९३९ - २०१६) नेपालका ३७ औँ प्रधानमन्त्री तथा [[नेपाली कांग्रेस]] पार्टीका सभापति थिए। [[कोइराला]] नेपालको व्यवस्थापिका संसदबाट वि. सं. २०७० माघ २७ गते प्रधानमन्त्रीको पदमा निर्वाचित भएका थिए।<ref>[http://setopati.com/raajneeti/8361/ सुशील कोइराला देशका ३७ औँ प्रधानमन्त्री निर्वाचित]{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} सेतोपाटी अनलाईन</ref><ref name="ekantipur.com">http://www.ekantipur.com/np/2067/6/6/full-news/318186/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140225093752/http://www.ekantipur.com/np/2067/6/6/full-news/318186/ |date=2014-02-25 }}</ref> धेरैलाई जानकारी नहुन सक्छ झन्डै ६ दशक नेपाली राजनीतिमा बिताएका कोइराला युवा अवस्थामा हलिउड नायक बन्न चाहान्थे । [https://web.archive.org/web/20230417155713/https://pahilopost.com/content/-13015.html] ==बाल्यकाल== कोइरालाको जन्म पिता बोधप्रसाद र माता कुमुदिनीका ज्येष्ठ सुपुत्रका रूपमा [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]]मा भएको हो। सुशीलको जन्म सन् १९३९ मा भएको थियो। उनका ६ भाइ र एक बहिनी जन्मेका थिए। वन अधिकृत बोधप्रसाद जागिरका सिलसिलामा [[बाँके जिल्ला]], [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]] पुगेका थिए। त्यसपछि कोइराला परिवारको बसोबास [[नेपालगन्ज उपमहानगरपालिका|नेपालगञ्ज]]मा भएको थियो। == राजनीति प्रवेश == [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को प्रजातान्त्रिक समाजवादी धारणाबाट प्रेरित भई वि. सं. २०१० सालदेखि राजनीतिमा सक्रिय रहँदै आएका हुन्। वि. सं. २०१७ मा प्रजातन्त्रको अपहरणपछि उनी १६ वर्षसम्म भारतमा स्वप्रवासमा रहेका थिए। प्रवासमा रहँदा उनले नेपाली कांग्रेसको मुखपत्र [[तरुण]]को सम्पादन गरेका थिए। उनले नेपाल र भारतमा गरी करिब पाँच वर्ष राजनीतिक बन्दी जीवन बिताएका थिए। वि. सं. २०३६ मा नेपाली कांग्रेसको केन्द्रीय सदस्य भएका सुशिल वि. सं. २०३६ सालको जनमत सङ्ग्रहमा बहुदलीय प्रजातन्त्रका पक्षमा अभियान चलाउनाका साथै [[२०४२ सालको सत्याग्रह]] र वि. सं. २०४६ सालको ऐतिहासिक [[जनआन्दोलन १]] मा सक्रियरूपमा लागेका थिए। == योगदान == बीपी कोइरालाको निधनपछि नेता [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]]सँग [[सोसलिस्ट इन्टरनेसनल]]सँग पार्टीको सम्बन्ध विस्तार गर्न युरोप र अमेरिका भ्रमण गरेका सुशिलले समाजवादी नेता बिली ब्रान्ट, ब्रुनो कास्की तथा अन्य युरोपेली र अमेरिकी नेतासँग समाजवादी आन्दोलन सम्बन्धमा छलफल गरेका थिए। सुशीलले पार्टीमा लामो समयसम्म केन्द्रीय सदस्य, महामन्त्री, उपसभापति र कार्यवाहक सभापति भएर काम गरेका छन्। पार्टीको एघारौँ महाधिवेशनपछि उनले पार्टीको कार्यवाहक सभापतिका हैसियतले काम गरे। त्यतिबेलासम्म सरकारी लाभको पदमा नरहेका सुशिल सन्त राजनीतिक नेताका रूपमा पनि परिचित छन्। उनले स्वदेश र प्रवासमा नेपाली काङ्ग्रेसका नेता बिपी र गिरिजा निकट रहेर नेपाली प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिएका छन्। उनले वि. सं. २०४६ सालपछि पार्टीको परराष्ट्रसम्बन्ध विभागका प्रमुख भई काम गरेका थिए। पार्टी सङ्गठनमा विशेष चासो लिने सुशिल तत्कालीन प्रतिनिधिसभा चुनावमा वि.सं. २०४८ र २०५६ (सन् १९९९) मा [[बाँके जिल्ला]]बाट निर्वाचित भएका थिए। सन् २००० सेप्टेम्बरमा फिलिपिन्सको मनिलामा भएको एसियाली राजनीतिक दलहरूको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा उनले नेपाली प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गर्दै भाग लिएका थिए। कोइरालाले सन् २००१ मा संसदीय दलको नेतामा भने [[शेरबहादुर देउवा|शेरबहादुर देउबा]]सँग हारेका थिए। == सभापति == सन् २०१० सेप्टेम्बर २२ मा काठमाडौंमा भएको १२ औँ महाधिवेशनमा [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काँग्रेस]]को सभापति चुनिए। <ref>http://www.thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=342317&catid=37&Itemid=66</ref> सुशिलले १ हजार ६ सय ५२ मत ल्याए, जुन पार्टी विधान अनुसार निर्वाचित हुन आवश्यक कूल मतको ५० प्रतिशत भन्दा बढी हो। उनका निकट प्रतिद्वन्द्वी देउवाले १ हजार ३ सय १७ मत मात्रै ल्याए। सभापति पदका अर्का दावेदार पुराना तथा त्यागी नेता [[भीमबहादुर तामाङ]]ले भने मत संख्यामा दोहोरो अङ्क पनि कटाउन सकेनन्। उनले ७८ मत मात्रै ल्याए। कूल मतदाता संख्या ३ हजार ८० भएकोमा ३ हजार ६४ मत मात्रै खसेको थियो। १५ मत बदर र २ मत खाली थियो। पाँच दशक राजनीतिमा बिताएका कोइरालाले वि. सं. २०४६ सालपछि कांग्रेस नेतृत्वमा पटक-पटक सरकार बन्दा पनि मन्त्री पद अस्वीकार गरेका थिए। ०४६ को [[जनआन्दोलन (स्पष्टता)|जनआन्दोलन]]पछि ०४८ र ०५६ मा बाँके क्षेत्र नं. २बाट सांसदमा विजयी भए पनि उनी सत्ता र शक्तिलाई छाडेर पार्टी सङ्गठनमा बस्न रुचाए। ०४६ मा प्रजातन्त्र पुनःस्थापनापछिको अन्तरिम सरकारमा परराष्ट्रमन्त्री र त्यसपछि पनि पटक-पटक उपप्रधानमन्त्री बन्न गरिएको आग्रह अस्वीकार गरेका थिए। ००७ सालपछिको लोकतान्त्रिक आन्दोलनमा नेतृत्वदायी भूमिकामा रहेका कोइरालाले ६ वर्ष जेल र २० वर्ष प्रवास (भारत)मा बिताएका छन्। २०३५ सालदेखि कांग्रेस केन्द्रीय सदस्य रहेका कोइराला महामन्त्री, उपसभापति हुँदै पूर्वसभापति स्वर्गीय [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]को कार्यकालमै कार्यवाहक सभापति बनेका थिए। समकालीन नेताहरूमध्ये कोइरालाको जीवनशैली निकै सादा मानिन्छ। कोइरालाले आफ्नो नेतृत्वमा पार्टीभित्र मूल्यमान्यताको संस्कार सुरू गर्ने, सामूहिक निर्णय प्रक्रियाअनुसार पार्टी सञ्चालन गर्ने, मूल्यांकन र अनुशासन पद्धति विकास गर्ने बताए।<ref name="ekantipur.com"/> ==प्रधानमन्त्री== ==मृत्यु== सुशील कोइरालाको वि. सं. २०७२ माघ २६, राति १२.५० मध्यरातमा काठमाण्डौको [[महाराजगञ्ज]] स्थित निवासमा निधन भएको थियो । केही दिनबाट सामान्य ज्वरोको कारण अस्वस्थ भएका उनलाई चिकित्सकहरूको अनुसार निमोनियाको कारण आकस्मिक निधन भएको बताइएको थियो । <ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385540/ onlinekhabar]</ref><ref>[http://www.onlinekhabar.com/2016/02/385623/onlinekhabar]</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Commonscat|Sushil Koirala|सुशील कोइराला}} {{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम |पहिले=[[खिलराज रेग्मी]] |पद=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]] |अवधि=२७ माघ २०७० देखि |पछि=[[खड्गप्रसाद ओली (के.पि.ओलि]] | }} {{बाकस-अन्त्य}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली कांग्रेसका सभापतिहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१६ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:विराटनगरका मानिसहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९३९ मा जन्म]] dbljicdalujm2mrsj394bcrkfo5au3v 0 17324 1392445 1332825 2026-10-08T17:20:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392445 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = मदनकृष्ण श्रेष्ठ | image =Madan Krishna Shrestha.png | imagesize =200px | alt = | caption = मदनकृष्ण श्रेष्ठ | birthname = | birth_date = {{जन्ममिति र उमेर|1950|04|19}} | birth_place = [[काठमाडौँ]] [[नेपाल]] | death_date = | death_place = | othername = | religion =[[Hindu]] | occupation = [[अभिनेता]], [[हास्य कलाकार]], [[गायक]] , [[लेखक (थर)|लेखक]] | yearsactive = | spouse = यशोदा सुवेदी |website = [http://www.ourmahasanchar.com Website of MaHa Sanchar] }} '''मदन कृष्ण श्रेष्ठ''' (बिसं २००७), एक नेपाली हाँस्य अभिनेता, [[गायक]] र लेखक हुन् । [[File:Madan Krishna Shrestha.ogg|thumb|मदनकृष्ण श्रेष्ठ]] ==जीवनी== कलाकार श्रेष्ठको जन्म वि.सं. २००७ साल वैशाख ७ गते काठमाडौँमा भएको हो। उनी रामकृष्णलाल श्रेष्ठ र लक्ष्मीका एक्ला छोरा हुन्। त्यसो त अर्की आमाका तर्फबाट भाइ र दुई बहिनी छन्। उनका भाइ नीरव श्रेष्ठ अमेरिकामा नै छन्। बहिनीहरू साधना र सविनाचाहिं यतै छन्। उनका पिताका चारवटा पत्नी थिए। मदनकृष्ण जन्मेको ६ महिनापछि उनकी आमा लक्ष्मी बितिन्। त्यसपछि अर्को विवाह गरे। उनी पनि बितेपछि फेरी अर्को विवाह गरे। दुई पत्नीबाट जायजन्म भएनन्। कान्छी आमाले मदनकृष्णलाई छोराकै व्यवहार गर्छिन् र मदनकृष्ण भन्छन्, आमाकै जति माया मैले कान्छीआमाबाट पाएको छु। मदनकृष्णको बाल्यकाल काठमाडौँ [[जितपुरफेदी]]मा बित्यो। कहिलेकाहीं खसिखेल पनि पुग्थे। त्यहाँ उनका थुप्रै्र साथीहरू छन्। रञ्जना हल बनाउँदा इँटाको मोटर बनाएर खेलेको उनको सम्झना छ। उनको स्कुले जीवन अलि डामाडोल नै रह्यो। १ कक्षा विश्वज्योति सिनेमा भवनअगाडिको स्कुलमा पढे। २, ३, ४ जितपुरफेदीमा पढे। ५ कक्षामा कन्या विद्यामन्दिरमा, ६ कक्षा दरबार हाइस्कुल, ७ पद्मोदय, ८ शान्ति विद्यागृह, ९ जुद्धोदय, १० त्रिभुवन दरबार स्कुल, टेस्ट पास भए शान्ति निकुञ्जबाट। बसाइ सरेकाले त्यस्तो भएको उनको अनुभव छ। उनी भन्छन्– म पढ्नमा कमजोर थिइनँ। तर, बलियो हुन पनि पाइनँ। एसएलसीपछि महेन्द्ररत्न पब्लिक कमर्स कलेजमा आइकम गरे। बीकमको प्राइभेट जाँच दिए। अभिनयमा लागेकाले पढाइ अधुरै रह्यो। लामो समय देखि क्यान्सरबाट पीडित मदनकृष्ण श्रेष्ठकी पत्नी यशोदा सुवेदीको २०७४ चैत्र १९ गते राति [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]को हरिसिद्धीमा रहेको क्यान्सर अस्पतालमा निधन भएको छ । यशोदा पहिले आन्द्रा, त्यसपछि फोक्सो र पछिल्लो समय मेरुदण्डको क्यान्सरबाट पीडित हुनुहुन्थ्यो । मंगलवार २० गते वहाँको पशुपति आर्यघाटमा अन्त्येष्टि गरिएको छ ।<ref>{{Cite web |url=http://www.pahilopost.com/content/20180403130747.html |title=आर्यघाटमा बजिरहेछ ‘अरबौं मान्छेहरूमा तिमी एक... ' श्रद्धाञ्जली यशोदा सुवेदी- पहिलो पोस्ट अनलाइन |access-date=2018-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180406141308/http://www.pahilopost.com/content/20180403130747.html |archive-date=2018-04-06}}</ref> ==कलाकारिता== सानैदेखि उनमा कलाप्रति अभिरुचि थियो। [[रेडियो नेपाल]]मा भ्वाइस टेस्ट पास गरे, वि.सं.२०२३ सालमा। तर उनले त्यसअघि नै स्कुले कार्यक्रममा गाउँथे। भजन गाउँथे। हार्मोनियम र तबेला बजाउँथे। पहिलोचोटि रंगमञ्चमा उत्रेको चाहिं वि.सं. २०१५ सालमा हो। वि.सं. २०२६ सालमा नेवारी गीत प्रतियोगितामा पहिलो भए। द राइजिङ नेपाल र गोरखापत्रमा त्यतिबेला नाम छापिएको समाचारको कटिङ अझै उनीसित छ। वि.सं. २०२८ सालमा मुनास्वः (आवाजको जमघट) संस्था स्थापना भयो। त्यहाँ हास्यव्यंग्य कार्यक्रम हुन्थ्यो। कार्यक्रमको अन्त्यमा उनी गाउँथे। उनी त्यो संस्थाको सचिव थिए। त्यतिबेला क्लबहरू त्यति थिएनन्। रक्तदान, खेल प्रतियोगिता र सरसफाइ कार्यक्रम भइरहन्थ्यो। क्लबहरू बढेपछि त्यसलाई नियन्त्रण गर्न पद्मरत्न तुलाधरको अध्यक्षतामा मंका खलः स्थापना भएको हो। विलक्षण प्रतिभाका धनी मदनकृष्ण श्रेष्ठले १६ वर्षको उमेरमा जागीर सुरु गरेका थिए कर्मचारी सञ्चय कोषमा। अहिले पनि उनलाई गाउँमा जाँदा गुरु, माडसाप र दाइ भन्छन्। यसरी आफ्नो सम्झेर व्यवहार गर्दा उनलाई औधी खुसी लाग्छ। पिकनिक भएको थियो एकपटक सञ्चय कोषमा। पाँच सय जनाको। गीत गाउनुअघि उनले हँसाए। त्यसैलाई निरन्तरता दिए। उनी सञ्चय कोषको जागीर छाडेर कृषि सूचना शाखा (अहिले कृषि सञ्चार महाशाखा)मा जागीर खान थाले। बीबीसीको तालीम पनि लिए। त्यो तालीम उनका निम्ति उपलब्धिमूलक रह्यो। [[नातिकाजी]], [[शिवशंकर]], [[पाण्डव सुनुवार]], [[हिरण्य भोजपुरे]], [[आनन्द पुरी]], [[भीमबहादुर थापा]]हरूले सँगै तालीम लिएका थिए। उनहरूले [[रसरंग कार्यक्रम]] गरे वि.सं. २०३५ सालमा। ५/६ वर्ष चल्यो त्यो कार्यक्रम। मिरिक सहरमा कार्यक्रम गर्ने सिलसिलामा पुग्दा श्रोताले तपाईँ मदनकृष्ण हो भनेर सोध्दा उनी अचम्मित भए। एकेडेमीमा जागीरदारको गीत बनाएका थिए उनले– :जागीरदारलाई झन् झन् बाँच्नै कठिन भो :गरीबीको खम्बा ढाल्न कठिन भो। हास्यव्यंग्य कार्यक्रमका सिलसिलामा [[हरिवंश आचार्य]]सित भेट भयो। समय बचत गर्नका लागि २०३६ सालमा राष्ट्र बैङ्कमा उनीहरूले मिलेर कार्यक्रम देखाए। गाईजात्रा कार्यक्रम पनि देखाए। त्यो पनि सुपर हिट भयो। यमलोक भन्ने कार्यक्रम देखाउँदा राजा प्रमुख अतिथि र [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]], [[मनमोहन अधिकारी]]हरू अतिथि थिए। ऐतिहासिक दर्शकहरू भएको कार्यक्रम थियो त्यो। बीपीले गरेको प्रशंसा उनी अझै सम्झन्छन्। त्यसपछि उनीहरूले टेलिफिल्महरू बनाए। त्यसपछि देशभरि सामाजिक कार्य गर्ने सकारात्मक जमातसित प्रत्यक्ष/अप्रत्यक्ष नजिकहुन थाले। पहिले पहिले पैसा लिएर काम गरिंदैनथ्यो। उनी भन्छन्– हामी त पैसाको कुरै गर्दैनथ्यौं। नारायणी कला मन्दिरको पर्दा मदनकृष्ण र हरिवंशले नै राखिदिएका हुन्। गोली हानिएका पत्रकार [[पदम ठकुराठी]]को उपचारका निम्ति उनीहरूले १० हजार रूपैयाँ दिएका थिए। जनआन्दोलन–२ सम्म त्यसको क्रमले निरन्तरता पायो। मोडल अस्पतालमा उपचार गराउन मदनकृष्ण र हरिवंश अगुवाइमा स्थापना भएको उपचार कोषमा दुई करोड ५५ लाख रूपैयाँ उठेको थियो। उनी भन्छन्– राजनीतिक प्रक्रिया सजिलो रहेनछ। सबै जना मिल्यो भने शान्ति हुन्छ। तर, मिल्न गाह्रो रहेछ। कुनै बेला मदनकृष्ण श्रेष्ठ पेन्टिङ गर्थे। महाबौद्धको भित्तामा आफूले बनाएका कार्टुन टाँस्थे। मान्छेहरू झुत्तिंदा उनलाई औधी रमाइलो लाग्थ्यो। उनले '[[सुख दुख]]', '[[वासुदेव]]' र [[के घर के डेरा]] लगायत फिल्ममा खेले। हजारवटा जति टेलिफिल्ममा खेले। विज्ञापन नाटक ३७६ पटकसम्म गनेर प्रहसन भयो। त्यसपछि कति पटक प्रकाशन भयो उनले गनेका छैनन्। [[पञ्चायतको श्राद्ध]], [[अभिभावक]], [[वनभोज|पिकनिक]], [[गाउँखाने कथा–२]], [[अभिनन्दन]], [[लालपुर्जा]]लगायत थुप्रै कार्यक्रम गरे उनीहरूले। जनचेतना जगाउने काममा उनीहरूको अभूतपूर्व योगदान छ। प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा मदनकृष्ण र हरिवंशको अतुलनीय योगदान रहेको छ। मह जोडी राजनीतिमा आउँदैछ। तर, उनीहरू चुनाव लड्न चाहँदैनन्। मन्त्री र प्रधानमन्त्री बन्ने इच्छा छैन। उनी भन्छन्– सबैले आफ्नो ठाउँमा बसेर देश चलाईरहेका छन् तर राजनीतिले देश बिगारिरहेको छ। जापानबाट एकजना विद्यार्थी नेपाल–भारत सम्बन्धबारे शोध गर्न आएका थिए। महको कार्यक्रममा दर्शकहरू हाँसेको देखेर उनले आफ्नो शोध शीर्षक नै बदले। महको कोणबाट किताब लेखे– सोसल एन्ड पोल्टिकल लाई फ अफ नेप्लिज पिपुल। गायन, अभिनय, लेखन र निर्देशनजस्ता बहुमुखी प्रतिभाका धनी मदनकृष्ण सद्भावना राजदूतका रूपमा देश घुमिरहेका छन्। उनी नेपालमा भ्लादिमिर पुटिनजस्ता आर्थिक सुधारक नेताको अभाव देख्छन्। सबै नेता उनी भन्छन्– लेनिनगार्दमा पुग्दा एक जना सज्जनले मलाई सुनाए– ”यहाँ लाखौं पर्यटक ओइरिन्छन् दरबार, पार्क, सडक, चर्चहरू हेर्न। यो सबै जारको पालामा बनेको हो। कम्युनिस्टहरू आएपछि सबै ध्वस्त पारे। प्रजातन्त्रमा झन लथालिंग भयो। हामी कहाँ पनि झन झन खत्तम भइरहेको छ। पछि भ्लादिमिर पुटिनले १ लाख रुबलमा तीनवटा शून्य हटाउन सफल भए। आर्थिक सुधार गर्न सक्ने त्यस्ता नेताहरू जन्मेका छैनन्।” नेपालमा गणतन्त्रमय वातावरण भए पनि गणतन्त्र नआएको उनको धारणा छ। उनको विचारमा अशान्तिको कारक नै पेट हो। जलविद्युत्‌मा ध्यान दिन सकेको भए नेपालमा राजतन्त्र यति अलोकप्रिय हुने थिएन। नेपालमा लिनेमात्र भए, दिन जान्ने देखिएनन्। देशमा बाली उठाउने होइन, बाली रोप्ने नेताहरू चाहिएको छ।” उनलाई पुराना नेताहरूमा बीपी, [[गणेशमान]], [[पुष्पलाल श्रेष्ठ|पुष्पलाल]], [[मनमोहन]] र [[मदन भण्डारी]] मन पर्दछन्। ख्यातिप्राप्त कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठलाई कसैलाई मन पर्दैन भन्न मन लाग्दैन। राजाहरूमा उनी वीरेन्द्रको नाम लिन चाहन्छन्। कलाकारमा हरिवंश मनपर्छ भन्नु आफैंलाई मनपर्छ भनेजस्तो लाग्छ। सिनेमामा उनलाई बलिदान, पासुदेव र सुखदुःख पनि मन पर्छ। हिरोहिरोइनमा नाम लिन चाहँदैनन्, मिलनसार, कलाका पारखी मदनकृष्ण कसैलाई पनि नराम्रो भन्न मन पराउँदैनन्। शाकाहारी भोजन मनपर्छ उनलाई। सागपात विशेष मन पर्छ। टाटेपाटे बुट्टा नभएको सादा पहिरन मन पर्छ। रक्सी, चुरोट, माछा र मासु उनी खाँदैनन्। उनलाई सबैखाले जनावर मन पर्छ। मानिसमात्र भएको पृथ्वीमा मज्जा लाग्दैन। हात्ती, गैडा र बाघजस्ता जनावर सबै हाम्रा साथी हुन्। उनलाई फुटबल र क्रिकेट स्वादिलो खेल लाग्छ। उनले ४५ वटा जिल्ला घुमेका छन्। उनी भन्छन्– देशै दुखी छ भने आफ्नो व्यक्तिगत सुखको के मतलब हुन्छ र? म व्यक्तिगत रूपमा ठीकै छु तर राष्ट्रिय रूपमा भन्ने हो भने अत्यन्त विक्षिप्त अवस्था छु। उनको जीवन बिर्सन नसक्ने क्षणले भरिएको छ। यशोदा सुवेदीसित भेट भएको दिनलाई पनि उन जीवनकै सुखद दिन मान्छन्। यशोदासित उनको अन्तर्जातीय विवाह भएको हो। मदनकृष्णले वि.सं. २०२३ सालदेखि नै सञ्चयकोषमा जागीर खान थालेका हुन्। वि.सं. २०२६ सालमा यशोदा त्यहाँ जागीर खान थालिन्। उनीहरू टेबुल जोडिएको एउटै शाखाको कोठामा थिए। एउटा नआउँदा अर्कोलाई नियास्रो र खल्लो लाग्थ्यो। तीन, चार वर्ष लामो प्रेमपछि उनहरूको अन्तर्जातीय विवाह भयो। पछि घरमा विधिवत् विवाह भयो। उनका बुबा जितपुरफेदीमा १५ वर्षसम्म [[प्रधानपञ्च]] थिए। त्यसैले उनहरूलाई सजिलो भयो। उनी भन्छन्– “यशोदा समझदार छिन्। ३५ वर्ष भइसक्यो। हाम्रो झगडा पर्दैन। कसैले जित्न खोजे मेरो हारिदिने बानी छ।” उनीहरूका एक छोरा यमन र एक छोरी सराना हुन्। दुवै अमेरिकामा सङ्घर्षरत छन्। जीवनमा कसैले मन पराएको यशोदाले थाहा पाइनन्। लजालु र गम्भीर थिइन्। [[रामकृष्ण परमहंस]] र [[स्वामी विवेकान]]न्दका कुरा गर्ने साथीहरू थिए। आध्यात्मिक भावना छ उनमा। अहिले आध्यात्मिक भावनाका गीत पनि लेख्छिन्– :मनको राक्षस शान्त गर :जगाउ मनको ईश्वर :शान्त गर मनको युद्ध :जगाउ, मनको बुद्ध। प्रेमकै लिकमा संसार चलिरहेको मदनकृष्णको धारणा छ। उनका अनुसार प्रेम नभएको भए काटमार गरेर मानिसहरू सकिन्थे। प्रेम नै एकताको गाँठो हो। प्रेममा चुकुल खुस्किएपछि झगडा सुरु हुन्छ। सेक्स स्वाभाविक र प्रकृतिले बन्दोबस्त गरेको व्यवस्था हो। दुरूपयोग कहाँ छैन सेक्स, पैसा, पदको?<ref>[http://www.hellonepalkorea.com हेलो नेपाल कोरिया डट कम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228072421/http://www.hellonepalkorea.com/ |date=2011-12-28 }}</ref> ==आत्मकथा ‘महको म’== बरिष्ठ हास्यव्यंग्य कलाकार मदनकृष्ण श्रेष्ठको आत्मकथा ‘महको म’ सार्वजनिक भएको छ । ६ वर्ष लगाएर मदनकृष्ण श्रेष्ठले आत्मकथा लेख्ने काम २०७४ मा पुरा गरेका छन् ।<ref>[https://www.onlinekhabar.com/2017/09/623763 आत्मकथा लिएर आए मदनकृष्ण, हरिवंशले गरे विमोचन-अनलाइन खबर]</ref> ==पुरस्कार== श्रव्य, दृश्य दुवै प्रकारले प्रहसनका माध्यमबाट नेपाली भाषालाई देशविदेशमा लोकप्रिय बनाउन प्रशंसनीय कार्य गरेबापत उनलाई [[हरिवंश आचार्य]]सँग संयुक्त रूपमा वि.सं. २०४६ सालको [[जगदम्बाश्री पुरस्कार]] प्रदान गरियो । यसैगरी पद्यश्री साधना सम्मान मा उनलाई नगद दुई लाख सहित सम्मान गरिएको थियो । * [[गोर्खा दक्षिण बाहु]]- नेपाल सरकार * [[जगदम्बाश्री पुरस्कार]] २०४७(१९९१)- मदन पुरस्कार गुठी * जेसिस युवा पुरुस्कार- नेपाल जेसिस *महामूर्ख उपाधि २०७७- मिथिला नाट्य परिषद् (मिनाप)<ref>[https://www.nmbnews.com/2021/03/36244/ "मह जोडीलाई महामूर्खको उपाधि"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210328140430/https://www.nmbnews.com/2021/03/36244/ |date=2021-03-28 }}, ''NMB News'', अन्तिम पहुँच चैत्र १५, २०७७ ।</ref> ==प्रहशनहरु== * यमलोक * प्यारालाइसिस * अंशबन्डा * नेपाल बन्द * रिमोट कन्ट्रोल * वडा न. ३४ * सपथ ग्रहण ==टेलिभिजन काय्रक्रम== * दशैँ (नेपाल टेलिभिजन) * सन्तती (नेपाल टेलिभिजन) * रात (यूएनडीपी) * सुर बेसुर (मह सञ्चार) * प्रन्ध्र गते (नेपाल टेलिभिजन) * ५०-५० (नेपाल टेलिभिजन) * भकुन्डे भूत (नेपाल टेलिभिजन) * चिरन्जीवी (जाइका) * बनपाले (महेन्द्र प्रकृति संरक्षण कोष) * कान्तिपुर (काठमाडौँ महानगर पालिका) * राजमार्ग (सामुदायिक स्वास्थ्य कार्यक्रम) * पानी (नेपाल जेसिस) * कालाजार (सीइसीआइ) * असल लोग्ने (यनएफएचपी) * लक्ष्मी (नेपाल राष्ट्र बैङ्क) * लालपुर्जा (मह सञ्चार) * टिकेको तीन मन्त्र (कन्डम) * श्रिष्टि (प्लान नेपाल, जन्म दर्ता सम्बन्धि) * जलपरी (इएनएफओ) * भाइरस (एफएनसिसिआइ- भ्रष्ट्राचार उन्मुलन सम्बन्धि) * मह चौतारी * मदन बहादुर हरि बहादुर (मह सञ्चार) * आमा ==फिल्म== {| class="wikitable sortable" |- ! शिर्षक ! रोल |- | ''लोभी पापी'' | |- | ''फिलिम'' | |- | ''राजमति'' | |- | ''बासुदेव'' |कमल |- | ''के घर के डेरा'' | |- | ''सिलु (नेवारी फिल्म)'' | |- | ''माला'' | |- | ''ट्रक ड्राइभर'' | |- | ''बलिदान'' |अर्जुन |- | ''जे भो राम्रै भो'' | |- | ''सुख दु:ख'' | |- | ''चन्डालिक'' | |- | ''शत्रु गते<ref>[https://www.onlinekhabar.com/2018/01/655381 ‘शत्रु गते’मा फरक मदनकृष्ण, पल र आँचलको भूमिका के ?-अनलाइन खबर]</ref>'' | |- |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.madanpuraskar.org/guthi/madankrishna.php मदन पुरस्कार गुठी] * [http://koirala.com.np/?p=11040 मदनकृष्ण श्रेष्ठ सानो छँदा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160825192537/http://koirala.com.np/?p=11040 |date=2016-08-25 }} * [http://setopati.com/coverstory/02/ मदन-यशोदाको प्रेम र परीक्षा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170622172321/http://setopati.com/coverstory/02/ |date=2017-06-22 }} * [http://www.gazzabkoonline.com/news/2018/04/03/16909.html पशुपति आर्यघाटमा भक्कानिए मदनकृष्ण, यसरी बिदा गरे श्रीमतीलाई (भिडियो)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180405184547/http://www.gazzabkoonline.com/news/2018/04/03/16909.html |date=2018-04-05 }} ==यी पनि हेर्नुहोस्== * [http://en.wikipedia.org/wiki/Madan_Krishna_Shrestha Madan Krishna Shrestha] {{जगदम्बाश्री पुरस्कार}} {{नेपाली हाँस्य कलाकारहरू}} [[श्रेणी:नेपाली अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:दोहोरी गायकहरू]] [[श्रेणी:नेपालका हाँस्य कलाकारहरू]] [[श्रेणी:कामना फिल्म अवार्ड विजेता]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५० मा जन्म]] 1ngvhzhl8e4ukotba312aay7x2qsnft 0 23274 1392522 1392338 2026-10-09T08:59:13Z Bishaldev100 28807 /* नामाकरण= */ 1392522 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। ==नामाकरण== हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा शिवसिंह मल्ले ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] jd0xk3dhpwanrs4k1563a07eotqzxb2 1392523 1392522 2026-10-09T09:00:51Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1392523 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। ==नामाकरण== हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा शिवसिंह मल्ले ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] b6lzop1sx1nhqs4d0dai6mkxzp9gcia 1392524 1392523 2026-10-09T09:03:52Z Bishaldev100 28807 1392524 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। ==नामाकरण== हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा शिवसिंह मल्ले ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|215x215पिक्सेल|Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|192x192पिक्सेल|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|128x128पिक्सेल|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] 8weli5z83ssedrh9qaqr20vdbs1dfif 1392525 1392524 2026-10-09T09:06:35Z Bishaldev100 28807 /* प्राचीन मिथक */ 1392525 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। ==नामाकरण== हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा शिवसिंह मल्ले ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] siu6aa67sdk45zin8umvny8gmygtvcv 1392526 1392525 2026-10-09T09:14:17Z Bishaldev100 28807 1392526 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। ==नामाकरण== हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा शिवसिंह मल्ले ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref>[[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] eswg7pwgo6vmju3ysomvur1415gtf1q 1392527 1392526 2026-10-09T09:19:01Z Bishaldev100 28807 /* लुभु जात्रा */ 1392527 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। ==नामाकरण== हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा शिवसिंह मल्ले ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> महालक्ष्मी जात्रा अक्षय तृतीयादेखि सुरु भई एकादशीसम्म कुल नौ दिन मनाइन्छ: जात्राको नौ दिनको प्रक्रिया र रीतिरिवाज <ref>{{Cite journal |last=Dulal |first=Lok Nath |date=2024 |title=Mahalaxmi Jatra: An Amazing Festival Tourism Product of Lubhu, Nepal |url=https://nepjol.info/index.php/nc/article/download/64400/49483/191123 |journal=Nepalese Culture |volume=17}}</ref> * '''तयारी :''' अक्षय तृतीयाको अघिल्लो दिन सात जना थकालीहरूले मन्दिर र जात्रा मार्गको सफाइ गर्छन्। उनीहरू समयबजी भोज खाएर रातभर नसुती मन्दिरमा बस्छन् र देवताहरूलाई कपडा तथा गहनाले सजाउँछन्। * '''पहिलो दिन (अक्षय तृतीया):''' थकालीहरूले क्षमा पूजा गर्छन् र मूल मन्दिरबाट देवी-देवताका मूर्तिहरू तल ओराल्छन्। * '''दोस्रो दिन (चौथी):''' खटहरूलाई नेवार समुदायका महर्जनहरूले काँधमा बोकेर 'द्योछें' (महालक्ष्मीको माइती) तर्फ लैजान्छन्। त्यसपछि गोभ्राटेश्वर महादेवको प्राङ्गणमा पुर्याइन्छ। * '''तेस्रो दिन (पञ्चमी - खट जात्राको मुख्य दिन):''' आकाश भैरव, महाकाली र महाभैरवका खटहरूलाई लुभूका सम्पूर्ण टोलहरू (देबानानी, आख्य, गंछे, तागोन्तु, ताखंछे, बाकुनानी, भगवतीलाछी, दासी, नासल आदि) मा घुमाइन्छ। * '''चौथो दिन (षष्ठी):''' खटहरू पुनः टोलहरूमा घुमाएर Tagotun टोलमा पुर्याई 'या पूजा' गरिन्छ र ठूलो भोज आयोजना हुन्छ। * '''पाँचौँ दिन (सप्तमी):''' पञ्चैबाजा बजाएर विशेष पूजा गरिन्छ र गुठीयार तथा समुदायका मानिसहरू भेला भई भोज खान्छन्। * '''छैटौँ दिन (अष्टमी):''' मध्याह्न १२ बजेसम्म सर्वसाधारणले पूजा गर्छन्। त्यसपछि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिको तर्फबाट भन्सारलेले बोकाको बलि दिन्छन्। * '''सातौँ दिन (नवमी):''' थकाली परिवारहरूले पूजा गर्छन् र 'स्यामी' नामक भोज खान्छन्। * '''आठौँ दिन (दशमी):''' आकाश भैरवलाई द्योछें गाउँतर्फ लगेर चिपन्थी भोज खाइन्छ। * '''नवौँ दिन (एकादशी - अन्तिम दिन):''' गङ्गा महारानी र महालक्ष्मीको माइतीघरमा तान्त्रिक लामा गुरु, भन्सारले र थकालीहरूको उपस्थितिमा क्षमा पूजा र बलि पूजा गरी जात्राको औपचारिक समापन गरिन्छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] 6ixjw4tk7uervi9oi8ix9ve69rq7p2s 1392528 1392527 2026-10-09T09:20:18Z Bishaldev100 28807 /* लुभु जात्रा */ 1392528 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। ==नामाकरण== हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा शिवसिंह मल्ले ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> महालक्ष्मी जात्रा अक्षय तृतीयादेखि सुरु भई एकादशीसम्म कुल नौ दिन मनाइन्छ: जात्राको नौ दिनको प्रक्रिया र रीतिरिवाज <ref>{{Cite journal |last=Dulal |first=Lok Nath |date=2024 |title=Mahalaxmi Jatra: An Amazing Festival Tourism Product of Lubhu, Nepal |url=https://nepjol.info/index.php/nc/article/download/64400/49483/191123 |journal=Nepalese Culture |volume=17}}</ref> * '''तयारी :''' अक्षय तृतीयाको अघिल्लो दिन सात जना थकालीहरूले मन्दिर र जात्रा मार्गको सफाइ गर्छन्। उनीहरू समयबजी भोज खाएर रातभर नसुती मन्दिरमा बस्छन् र देवताहरूलाई कपडा तथा गहनाले सजाउँछन्। * '''पहिलो दिन (अक्षय तृतीया):''' थकालीहरूले क्षमा पूजा गर्छन् र मूल मन्दिरबाट देवी-देवताका मूर्तिहरू तल ओराल्छन्। * '''दोस्रो दिन (चौथी):''' खटहरूलाई नेवार समुदायका महर्जनहरूले काँधमा बोकेर 'द्योछें' (महालक्ष्मीको माइती) तर्फ लैजान्छन्। त्यसपछि गोभ्राटेश्वर महादेवको प्राङ्गणमा पुर्याइन्छ। * '''तेस्रो दिन (पञ्चमी - खट जात्राको मुख्य दिन):''' आकाश भैरव, महाकाली र महाभैरवका खटहरूलाई लुभूका सम्पूर्ण टोलहरू (देबानानी, आख्य, गंछे, तागोन्तु, ताखंछे, बाकुनानी, भगवतीलाछी, दासी, नासल आदि) मा घुमाइन्छ। * '''चौथो दिन (षष्ठी):''' खटहरू पुनः टोलहरूमा घुमाएर Tagotun टोलमा पुर्याई 'या पूजा' गरिन्छ र ठूलो भोज आयोजना हुन्छ। * '''पाँचौँ दिन (सप्तमी):''' पञ्चैबाजा बजाएर विशेष पूजा गरिन्छ र गुठीयार तथा समुदायका मानिसहरू भेला भई भोज खान्छन्। * '''छैटौँ दिन (अष्टमी):''' मध्याह्न १२ बजेसम्म सर्वसाधारणले पूजा गर्छन्। त्यसपछि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिको तर्फबाट भन्सारलेले बोकाको बलि दिन्छन्। यसदिन सरकारी पुजा गर्नका लागि बोका बली दिने प्रचलन छ।<ref>{{Cite web |title=लुभुको महालक्ष्मी महाभैरब जात्रा शुरु : भात खाएर पुजा गर्ने चलन |url=https://hamrakura.com/news-details/61009/2019-05-07 |access-date=2026-10-09 |website=https://hamrakura.com/ |language=ne}}</ref> * '''सातौँ दिन (नवमी):''' थकाली परिवारहरूले पूजा गर्छन् र 'स्यामी' नामक भोज खान्छन्। * '''आठौँ दिन (दशमी):''' आकाश भैरवलाई द्योछें गाउँतर्फ लगेर चिपन्थी भोज खाइन्छ। * '''नवौँ दिन (एकादशी - अन्तिम दिन):''' गङ्गा महारानी र महालक्ष्मीको माइतीघरमा तान्त्रिक लामा गुरु, भन्सारले र थकालीहरूको उपस्थितिमा क्षमा पूजा र बलि पूजा गरी जात्राको औपचारिक समापन गरिन्छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] lf2dzqtsmzl8foziwtl64aja994chzb 1392530 1392528 2026-10-09T09:25:35Z Bishaldev100 28807 1392530 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। == इतिहास == लुभूमा नवपाषाण कालीन (Neolithic) ढुङ्गाका औजारहरू फेला परेका छन् (शर्मा, १९८३, पृ. १), जसले यहाँ मानव बस्तीको इतिहास प्रागैतिहासिक कालसम्म पुग्ने देखाउँछ। लिच्छवि कालमा [[नरेन्द्रदेव|नरेन्द्र देव]]को अभिलेख अनुसार यो हंसगृह शहरको एक भागको रूपमा विकसित भएको थियो। ==नामाकरण== विभिन्न युगहरूमा लुभूलाई फरक-फरक नामले चिनिन्थ्यो। लिच्छवि कालमा यसलाई 'हंसगृहद्रङ्ग' सहित 'पश्चिमको ग्राम' भनिन्थ्यो। मध्यकालमा यसलाई लम्हमु, लहानु, लुम्हा, र लुम्हु जस्ता नामले चिनिन्थ्यो (शाक्य, २०५४, पृ. ७७)। मध्यकालमा कहिलेकाहीँ यसलाई 'सुवर्णपुर' नामले पनि सम्बोधन गरिन्थ्यो (वज्राचार्य, २०५६, पृ. ११२)। आज यसलाई 'लुभू' भनिन्छ, जुन मध्यकालमा प्रयोग हुने 'लुम्हु' शब्दको अपभ्रंश रूप हो। देवी महालक्ष्मीको मन्दिर लुभूको एक महत्त्वपूर्ण सम्पदा स्थल हो। [[भाषा वंशावली]]को विवरण अनुसार बोडे (भक्तपुर) कि महालक्ष्मी, लगनटोल (पाटन) कि महालक्ष्मी, खोकना (ललितपुर) कि महालक्ष्मी र लुभू (ललितपुर) कि महालक्ष्मी [[काठमाडौँ उपत्यका]]का सबैभन्दा प्रसिद्ध र शक्तिशाली देवीहरू हुन् (श्रेष्ठ, २०६४, पृ. ३९)। हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा शिवसिंह मल्ले ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === महालक्ष्मी जात्राको सुरुवात ६५० नेपाल संवत्‌मा मल्ल शासनकी रानी गङ्गा महारानीले गराएको विश्वास गरिन्छ। लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> महालक्ष्मी जात्रा अक्षय तृतीयादेखि सुरु भई एकादशीसम्म कुल नौ दिन मनाइन्छ: जात्राको नौ दिनको प्रक्रिया र रीतिरिवाज <ref>{{Cite journal |last=Dulal |first=Lok Nath |date=2024 |title=Mahalaxmi Jatra: An Amazing Festival Tourism Product of Lubhu, Nepal |url=https://nepjol.info/index.php/nc/article/download/64400/49483/191123 |journal=Nepalese Culture |volume=17}}</ref> * '''तयारी :''' अक्षय तृतीयाको अघिल्लो दिन सात जना थकालीहरूले मन्दिर र जात्रा मार्गको सफाइ गर्छन्। उनीहरू समयबजी भोज खाएर रातभर नसुती मन्दिरमा बस्छन् र देवताहरूलाई कपडा तथा गहनाले सजाउँछन्। * '''पहिलो दिन (अक्षय तृतीया):''' थकालीहरूले क्षमा पूजा गर्छन् र मूल मन्दिरबाट देवी-देवताका मूर्तिहरू तल ओराल्छन्। * '''दोस्रो दिन (चौथी):''' खटहरूलाई नेवार समुदायका महर्जनहरूले काँधमा बोकेर 'द्योछें' (महालक्ष्मीको माइती) तर्फ लैजान्छन्। त्यसपछि गोभ्राटेश्वर महादेवको प्राङ्गणमा पुर्याइन्छ। * '''तेस्रो दिन (पञ्चमी - खट जात्राको मुख्य दिन):''' आकाश भैरव, महाकाली र महाभैरवका खटहरूलाई लुभूका सम्पूर्ण टोलहरू (देबानानी, आख्य, गंछे, तागोन्तु, ताखंछे, बाकुनानी, भगवतीलाछी, दासी, नासल आदि) मा घुमाइन्छ। * '''चौथो दिन (षष्ठी):''' खटहरू पुनः टोलहरूमा घुमाएर Tagotun टोलमा पुर्याई 'या पूजा' गरिन्छ र ठूलो भोज आयोजना हुन्छ। * '''पाँचौँ दिन (सप्तमी):''' पञ्चैबाजा बजाएर विशेष पूजा गरिन्छ र गुठीयार तथा समुदायका मानिसहरू भेला भई भोज खान्छन्। * '''छैटौँ दिन (अष्टमी):''' मध्याह्न १२ बजेसम्म सर्वसाधारणले पूजा गर्छन्। त्यसपछि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिको तर्फबाट भन्सारलेले बोकाको बलि दिन्छन्। यसदिन सरकारी पुजा गर्नका लागि बोका बली दिने प्रचलन छ।<ref>{{Cite web |title=लुभुको महालक्ष्मी महाभैरब जात्रा शुरु : भात खाएर पुजा गर्ने चलन |url=https://hamrakura.com/news-details/61009/2019-05-07 |access-date=2026-10-09 |website=https://hamrakura.com/ |language=ne}}</ref> * '''सातौँ दिन (नवमी):''' थकाली परिवारहरूले पूजा गर्छन् र 'स्यामी' नामक भोज खान्छन्। * '''आठौँ दिन (दशमी):''' आकाश भैरवलाई द्योछें गाउँतर्फ लगेर चिपन्थी भोज खाइन्छ। * '''नवौँ दिन (एकादशी - अन्तिम दिन):''' गङ्गा महारानी र महालक्ष्मीको माइतीघरमा तान्त्रिक लामा गुरु, भन्सारले र थकालीहरूको उपस्थितिमा क्षमा पूजा र बलि पूजा गरी जात्राको औपचारिक समापन गरिन्छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] 47wqfscvxf0u2byldsmzlilyvf3uqtb 1392531 1392530 2026-10-09T09:28:51Z Bishaldev100 28807 /* नामाकरण */ 1392531 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। == इतिहास == लुभूमा नवपाषाण कालीन (Neolithic) ढुङ्गाका औजारहरू फेला परेका छन् (शर्मा, १९८३, पृ. १), जसले यहाँ मानव बस्तीको इतिहास प्रागैतिहासिक कालसम्म पुग्ने देखाउँछ। लिच्छवि कालमा [[नरेन्द्रदेव|नरेन्द्र देव]]को अभिलेख अनुसार यो हंसगृह शहरको एक भागको रूपमा विकसित भएको थियो। ==नामाकरण== विभिन्न युगहरूमा लुभूलाई फरक-फरक नामले चिनिन्थ्यो। लिच्छवि कालमा यसलाई 'हंसगृहद्रङ्ग' सहित 'पश्चिमको ग्राम' भनिन्थ्यो। मध्यकालमा यसलाई लम्हमु, लहानु, लुम्हा, र लुम्हु जस्ता नामले चिनिन्थ्यो (शाक्य, २०५४, पृ. ७७)। मध्यकालमा कहिलेकाहीँ यसलाई 'सुवर्णपुर' नामले पनि सम्बोधन गरिन्थ्यो (वज्राचार्य, २०५६, पृ. ११२)। आज यसलाई 'लुभू' भनिन्छ, जुन मध्यकालमा प्रयोग हुने 'लुम्हु' शब्दको अपभ्रंश रूप हो। देवी महालक्ष्मीको मन्दिर लुभूको एक महत्त्वपूर्ण सम्पदा स्थल हो। [[भाषा वंशावली]]को विवरण अनुसार बोडे (भक्तपुर) कि महालक्ष्मी, लगनटोल (पाटन) कि महालक्ष्मी, खोकना (ललितपुर) कि महालक्ष्मी र लुभू (ललितपुर) कि महालक्ष्मी [[काठमाडौँ उपत्यका]]का सबैभन्दा प्रसिद्ध र शक्तिशाली देवीहरू हुन् (श्रेष्ठ, २०६४, पृ. ३९)। हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा [[शिवसिंह मल्ल|शिवसिंह मल्ले]] ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === महालक्ष्मी जात्राको सुरुवात ६५० नेपाल संवत्‌मा मल्ल शासनकी रानी गङ्गा महारानीले गराएको विश्वास गरिन्छ। लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> महालक्ष्मी जात्रा अक्षय तृतीयादेखि सुरु भई एकादशीसम्म कुल नौ दिन मनाइन्छ: जात्राको नौ दिनको प्रक्रिया र रीतिरिवाज <ref>{{Cite journal |last=Dulal |first=Lok Nath |date=2024 |title=Mahalaxmi Jatra: An Amazing Festival Tourism Product of Lubhu, Nepal |url=https://nepjol.info/index.php/nc/article/download/64400/49483/191123 |journal=Nepalese Culture |volume=17}}</ref> * '''तयारी :''' अक्षय तृतीयाको अघिल्लो दिन सात जना थकालीहरूले मन्दिर र जात्रा मार्गको सफाइ गर्छन्। उनीहरू समयबजी भोज खाएर रातभर नसुती मन्दिरमा बस्छन् र देवताहरूलाई कपडा तथा गहनाले सजाउँछन्। * '''पहिलो दिन (अक्षय तृतीया):''' थकालीहरूले क्षमा पूजा गर्छन् र मूल मन्दिरबाट देवी-देवताका मूर्तिहरू तल ओराल्छन्। * '''दोस्रो दिन (चौथी):''' खटहरूलाई नेवार समुदायका महर्जनहरूले काँधमा बोकेर 'द्योछें' (महालक्ष्मीको माइती) तर्फ लैजान्छन्। त्यसपछि गोभ्राटेश्वर महादेवको प्राङ्गणमा पुर्याइन्छ। * '''तेस्रो दिन (पञ्चमी - खट जात्राको मुख्य दिन):''' आकाश भैरव, महाकाली र महाभैरवका खटहरूलाई लुभूका सम्पूर्ण टोलहरू (देबानानी, आख्य, गंछे, तागोन्तु, ताखंछे, बाकुनानी, भगवतीलाछी, दासी, नासल आदि) मा घुमाइन्छ। * '''चौथो दिन (षष्ठी):''' खटहरू पुनः टोलहरूमा घुमाएर Tagotun टोलमा पुर्याई 'या पूजा' गरिन्छ र ठूलो भोज आयोजना हुन्छ। * '''पाँचौँ दिन (सप्तमी):''' पञ्चैबाजा बजाएर विशेष पूजा गरिन्छ र गुठीयार तथा समुदायका मानिसहरू भेला भई भोज खान्छन्। * '''छैटौँ दिन (अष्टमी):''' मध्याह्न १२ बजेसम्म सर्वसाधारणले पूजा गर्छन्। त्यसपछि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिको तर्फबाट भन्सारलेले बोकाको बलि दिन्छन्। यसदिन सरकारी पुजा गर्नका लागि बोका बली दिने प्रचलन छ।<ref>{{Cite web |title=लुभुको महालक्ष्मी महाभैरब जात्रा शुरु : भात खाएर पुजा गर्ने चलन |url=https://hamrakura.com/news-details/61009/2019-05-07 |access-date=2026-10-09 |website=https://hamrakura.com/ |language=ne}}</ref> * '''सातौँ दिन (नवमी):''' थकाली परिवारहरूले पूजा गर्छन् र 'स्यामी' नामक भोज खान्छन्। * '''आठौँ दिन (दशमी):''' आकाश भैरवलाई द्योछें गाउँतर्फ लगेर चिपन्थी भोज खाइन्छ। * '''नवौँ दिन (एकादशी - अन्तिम दिन):''' गङ्गा महारानी र महालक्ष्मीको माइतीघरमा तान्त्रिक लामा गुरु, भन्सारले र थकालीहरूको उपस्थितिमा क्षमा पूजा र बलि पूजा गरी जात्राको औपचारिक समापन गरिन्छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] areheb2i0dziqsu81qtn7q9wjwewf57 1392533 1392531 2026-10-09T09:38:17Z Bishaldev100 28807 /* इतिहास */ 1392533 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। == इतिहास == लुभूमा नवपाषाण कालीन (Neolithic) ढुङ्गाका औजारहरू फेला परेका छन् <ref>{{Cite journal |last=Sharma |first=J. L |date=1983 |title=Neolithic Tools from Nepal |journal=Ancient Nepal |volume=75 |pages=1-12}}</ref>, जसले यहाँ मानव बस्तीको इतिहास प्रागैतिहासिक कालसम्म पुग्ने देखाउँछ। लिच्छवि कालमा [[नरेन्द्रदेव|नरेन्द्र देव]]को अभिलेख अनुसार यो हंसगृह शहरको एक भागको रूपमा विकसित भएको थियो। ==नामाकरण== विभिन्न युगहरूमा लुभूलाई फरक-फरक नामले चिनिन्थ्यो। लिच्छवि कालमा यसलाई 'हंसगृहद्रङ्ग' सहित 'पश्चिमको ग्राम' भनिन्थ्यो। मध्यकालमा यसलाई लम्हमु, लहानु, लुम्हा, र लुम्हु जस्ता नामले चिनिन्थ्यो <ref>{{Cite journal |last=Shakya |first=S R |date=2054 |title=लुभुस्थित श्री महलक्ष्मी महाभैरव मन्दिरसँग सम्बन्धित ताम्रपत्र |journal=स्मारिका लुभु महोत्सव |pages=77}}</ref>। मध्यकालमा कहिलेकाहीँ यसलाई 'सुवर्णपुर' नामले पनि सम्बोधन गरिन्थ्यो<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |date=२०५६ |title=मध्यकालका अभिलेख |journal=मध्यकालका अभिलेख |pages=172}}</ref> (वज्राचार्य, २०५६, पृ. ११२)। आज यसलाई 'लुभू' भनिन्छ, जुन मध्यकालमा प्रयोग हुने 'लुम्हु' शब्दको अपभ्रंश रूप हो। देवी महालक्ष्मीको मन्दिर लुभूको एक महत्त्वपूर्ण सम्पदा स्थल हो। [[भाषा वंशावली]]को विवरण अनुसार बोडे (भक्तपुर) कि महालक्ष्मी, लगनटोल (पाटन) कि महालक्ष्मी, खोकना (ललितपुर) कि महालक्ष्मी र लुभू (ललितपुर) कि महालक्ष्मी [[काठमाडौँ उपत्यका]]का सबैभन्दा प्रसिद्ध र शक्तिशाली देवीहरू हुन् (श्रेष्ठ, २०६४, पृ. ३९)। हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा [[शिवसिंह मल्ल|शिवसिंह मल्ले]] ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === महालक्ष्मी जात्राको सुरुवात ६५० नेपाल संवत्‌मा मल्ल शासनकी रानी गङ्गा महारानीले गराएको विश्वास गरिन्छ। लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> महालक्ष्मी जात्रा अक्षय तृतीयादेखि सुरु भई एकादशीसम्म कुल नौ दिन मनाइन्छ: जात्राको नौ दिनको प्रक्रिया र रीतिरिवाज <ref>{{Cite journal |last=Dulal |first=Lok Nath |date=2024 |title=Mahalaxmi Jatra: An Amazing Festival Tourism Product of Lubhu, Nepal |url=https://nepjol.info/index.php/nc/article/download/64400/49483/191123 |journal=Nepalese Culture |volume=17}}</ref> * '''तयारी :''' अक्षय तृतीयाको अघिल्लो दिन सात जना थकालीहरूले मन्दिर र जात्रा मार्गको सफाइ गर्छन्। उनीहरू समयबजी भोज खाएर रातभर नसुती मन्दिरमा बस्छन् र देवताहरूलाई कपडा तथा गहनाले सजाउँछन्। * '''पहिलो दिन (अक्षय तृतीया):''' थकालीहरूले क्षमा पूजा गर्छन् र मूल मन्दिरबाट देवी-देवताका मूर्तिहरू तल ओराल्छन्। * '''दोस्रो दिन (चौथी):''' खटहरूलाई नेवार समुदायका महर्जनहरूले काँधमा बोकेर 'द्योछें' (महालक्ष्मीको माइती) तर्फ लैजान्छन्। त्यसपछि गोभ्राटेश्वर महादेवको प्राङ्गणमा पुर्याइन्छ। * '''तेस्रो दिन (पञ्चमी - खट जात्राको मुख्य दिन):''' आकाश भैरव, महाकाली र महाभैरवका खटहरूलाई लुभूका सम्पूर्ण टोलहरू (देबानानी, आख्य, गंछे, तागोन्तु, ताखंछे, बाकुनानी, भगवतीलाछी, दासी, नासल आदि) मा घुमाइन्छ। * '''चौथो दिन (षष्ठी):''' खटहरू पुनः टोलहरूमा घुमाएर Tagotun टोलमा पुर्याई 'या पूजा' गरिन्छ र ठूलो भोज आयोजना हुन्छ। * '''पाँचौँ दिन (सप्तमी):''' पञ्चैबाजा बजाएर विशेष पूजा गरिन्छ र गुठीयार तथा समुदायका मानिसहरू भेला भई भोज खान्छन्। * '''छैटौँ दिन (अष्टमी):''' मध्याह्न १२ बजेसम्म सर्वसाधारणले पूजा गर्छन्। त्यसपछि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिको तर्फबाट भन्सारलेले बोकाको बलि दिन्छन्। यसदिन सरकारी पुजा गर्नका लागि बोका बली दिने प्रचलन छ।<ref>{{Cite web |title=लुभुको महालक्ष्मी महाभैरब जात्रा शुरु : भात खाएर पुजा गर्ने चलन |url=https://hamrakura.com/news-details/61009/2019-05-07 |access-date=2026-10-09 |website=https://hamrakura.com/ |language=ne}}</ref> * '''सातौँ दिन (नवमी):''' थकाली परिवारहरूले पूजा गर्छन् र 'स्यामी' नामक भोज खान्छन्। * '''आठौँ दिन (दशमी):''' आकाश भैरवलाई द्योछें गाउँतर्फ लगेर चिपन्थी भोज खाइन्छ। * '''नवौँ दिन (एकादशी - अन्तिम दिन):''' गङ्गा महारानी र महालक्ष्मीको माइतीघरमा तान्त्रिक लामा गुरु, भन्सारले र थकालीहरूको उपस्थितिमा क्षमा पूजा र बलि पूजा गरी जात्राको औपचारिक समापन गरिन्छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] 446bu6y20hm25c1qfd6km6ytghawd8m 1392534 1392533 2026-10-09T09:42:04Z Bishaldev100 28807 /* नामाकरण */ 1392534 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। == इतिहास == लुभूमा नवपाषाण कालीन (Neolithic) ढुङ्गाका औजारहरू फेला परेका छन् <ref>{{Cite journal |last=Sharma |first=J. L |date=1983 |title=Neolithic Tools from Nepal |journal=Ancient Nepal |volume=75 |pages=1-12}}</ref>, जसले यहाँ मानव बस्तीको इतिहास प्रागैतिहासिक कालसम्म पुग्ने देखाउँछ। लिच्छवि कालमा [[नरेन्द्रदेव|नरेन्द्र देव]]को अभिलेख अनुसार यो हंसगृह शहरको एक भागको रूपमा विकसित भएको थियो। ==नामाकरण== विभिन्न युगहरूमा लुभूलाई फरक-फरक नामले चिनिन्थ्यो। लिच्छवि कालमा यसलाई 'हंसगृहद्रङ्ग' सहित 'पश्चिमको ग्राम' भनिन्थ्यो। मध्यकालमा यसलाई लम्हमु, लहानु, लुम्हा, र लुम्हु जस्ता नामले चिनिन्थ्यो <ref>{{Cite journal |last=Shakya |first=S R |date=2054 |title=लुभुस्थित श्री महलक्ष्मी महाभैरव मन्दिरसँग सम्बन्धित ताम्रपत्र |journal=स्मारिका लुभु महोत्सव |pages=77}}</ref>। मध्यकालमा कहिलेकाहीँ यसलाई 'सुवर्णपुर' नामले पनि सम्बोधन गरिन्थ्यो<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |date=२०५६ |title=मध्यकालका अभिलेख |journal=मध्यकालका अभिलेख |pages=172}}</ref> (वज्राचार्य, २०५६, पृ. ११२)। आज यसलाई 'लुभू' भनिन्छ, जुन मध्यकालमा प्रयोग हुने 'लुम्हु' शब्दको अपभ्रंश रूप हो। देवी महालक्ष्मीको मन्दिर लुभूको एक महत्त्वपूर्ण सम्पदा स्थल हो। [[भाषा वंशावली]]को विवरण अनुसार बोडे (भक्तपुर) कि महालक्ष्मी, लगनटोल (पाटन) कि महालक्ष्मी, खोकना (ललितपुर) कि महालक्ष्मी र लुभू (ललितपुर) कि महालक्ष्मी [[काठमाडौँ उपत्यका]]का सबैभन्दा प्रसिद्ध र शक्तिशाली देवीहरू हुन् (श्रेष्ठ, २०६४, पृ. ३९)। हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। [[चित्र:MustardField_lalitpur.jpg|पाठ=MustardField lalitpur|बायाँ|अङ्गुठाकार|तोरीको खेत]] अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा [[शिवसिंह मल्ल|शिवसिंह मल्ले]] ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === महालक्ष्मी जात्राको सुरुवात ६५० नेपाल संवत्‌मा मल्ल शासनकी रानी गङ्गा महारानीले गराएको विश्वास गरिन्छ। लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> महालक्ष्मी जात्रा अक्षय तृतीयादेखि सुरु भई एकादशीसम्म कुल नौ दिन मनाइन्छ: जात्राको नौ दिनको प्रक्रिया र रीतिरिवाज <ref>{{Cite journal |last=Dulal |first=Lok Nath |date=2024 |title=Mahalaxmi Jatra: An Amazing Festival Tourism Product of Lubhu, Nepal |url=https://nepjol.info/index.php/nc/article/download/64400/49483/191123 |journal=Nepalese Culture |volume=17}}</ref> * '''तयारी :''' अक्षय तृतीयाको अघिल्लो दिन सात जना थकालीहरूले मन्दिर र जात्रा मार्गको सफाइ गर्छन्। उनीहरू समयबजी भोज खाएर रातभर नसुती मन्दिरमा बस्छन् र देवताहरूलाई कपडा तथा गहनाले सजाउँछन्। * '''पहिलो दिन (अक्षय तृतीया):''' थकालीहरूले क्षमा पूजा गर्छन् र मूल मन्दिरबाट देवी-देवताका मूर्तिहरू तल ओराल्छन्। * '''दोस्रो दिन (चौथी):''' खटहरूलाई नेवार समुदायका महर्जनहरूले काँधमा बोकेर 'द्योछें' (महालक्ष्मीको माइती) तर्फ लैजान्छन्। त्यसपछि गोभ्राटेश्वर महादेवको प्राङ्गणमा पुर्याइन्छ। * '''तेस्रो दिन (पञ्चमी - खट जात्राको मुख्य दिन):''' आकाश भैरव, महाकाली र महाभैरवका खटहरूलाई लुभूका सम्पूर्ण टोलहरू (देबानानी, आख्य, गंछे, तागोन्तु, ताखंछे, बाकुनानी, भगवतीलाछी, दासी, नासल आदि) मा घुमाइन्छ। * '''चौथो दिन (षष्ठी):''' खटहरू पुनः टोलहरूमा घुमाएर Tagotun टोलमा पुर्याई 'या पूजा' गरिन्छ र ठूलो भोज आयोजना हुन्छ। * '''पाँचौँ दिन (सप्तमी):''' पञ्चैबाजा बजाएर विशेष पूजा गरिन्छ र गुठीयार तथा समुदायका मानिसहरू भेला भई भोज खान्छन्। * '''छैटौँ दिन (अष्टमी):''' मध्याह्न १२ बजेसम्म सर्वसाधारणले पूजा गर्छन्। त्यसपछि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिको तर्फबाट भन्सारलेले बोकाको बलि दिन्छन्। यसदिन सरकारी पुजा गर्नका लागि बोका बली दिने प्रचलन छ।<ref>{{Cite web |title=लुभुको महालक्ष्मी महाभैरब जात्रा शुरु : भात खाएर पुजा गर्ने चलन |url=https://hamrakura.com/news-details/61009/2019-05-07 |access-date=2026-10-09 |website=https://hamrakura.com/ |language=ne}}</ref> * '''सातौँ दिन (नवमी):''' थकाली परिवारहरूले पूजा गर्छन् र 'स्यामी' नामक भोज खान्छन्। * '''आठौँ दिन (दशमी):''' आकाश भैरवलाई द्योछें गाउँतर्फ लगेर चिपन्थी भोज खाइन्छ। * '''नवौँ दिन (एकादशी - अन्तिम दिन):''' गङ्गा महारानी र महालक्ष्मीको माइतीघरमा तान्त्रिक लामा गुरु, भन्सारले र थकालीहरूको उपस्थितिमा क्षमा पूजा र बलि पूजा गरी जात्राको औपचारिक समापन गरिन्छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] qm5dnjh0rytd5fx0codqlmfp0gq8kdx 1392535 1392534 2026-10-09T09:46:54Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1392535 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। == इतिहास == लुभूमा नवपाषाण कालीन (Neolithic) ढुङ्गाका औजारहरू फेला परेका छन् <ref>{{Cite journal |last=Sharma |first=J. L |date=1983 |title=Neolithic Tools from Nepal |journal=Ancient Nepal |volume=75 |pages=1-12}}</ref>, जसले यहाँ मानव बस्तीको इतिहास प्रागैतिहासिक कालसम्म पुग्ने देखाउँछ। लिच्छवि कालमा [[नरेन्द्रदेव|नरेन्द्र देव]]को अभिलेख अनुसार यो हंसगृह शहरको एक भागको रूपमा विकसित भएको थियो। ==नामाकरण== विभिन्न युगहरूमा लुभूलाई फरक-फरक नामले चिनिन्थ्यो। लिच्छवि कालमा यसलाई 'हंसगृहद्रङ्ग' सहित 'पश्चिमको ग्राम' भनिन्थ्यो। मध्यकालमा यसलाई लम्हमु, लहानु, लुम्हा, र लुम्हु जस्ता नामले चिनिन्थ्यो <ref>{{Cite journal |last=Shakya |first=S R |date=2054 |title=लुभुस्थित श्री महलक्ष्मी महाभैरव मन्दिरसँग सम्बन्धित ताम्रपत्र |journal=स्मारिका लुभु महोत्सव |pages=77}}</ref>। मध्यकालमा कहिलेकाहीँ यसलाई 'सुवर्णपुर' नामले पनि सम्बोधन गरिन्थ्यो<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |date=२०५६ |title=मध्यकालका अभिलेख |journal=मध्यकालका अभिलेख |pages=172}}</ref> (वज्राचार्य, २०५६, पृ. ११२)। आज यसलाई 'लुभू' भनिन्छ, जुन मध्यकालमा प्रयोग हुने 'लुम्हु' शब्दको अपभ्रंश रूप हो। देवी महालक्ष्मीको मन्दिर लुभूको एक महत्त्वपूर्ण सम्पदा स्थल हो। [[भाषा वंशावली]]को विवरण अनुसार बोडे (भक्तपुर) कि महालक्ष्मी, लगनटोल (पाटन) कि महालक्ष्मी, खोकना (ललितपुर) कि महालक्ष्मी र लुभू (ललितपुर) कि महालक्ष्मी [[काठमाडौँ उपत्यका]]का सबैभन्दा प्रसिद्ध र शक्तिशाली देवीहरू हुन् (श्रेष्ठ, २०६४, पृ. ३९)। हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। [[चित्र:MustardField_lalitpur.jpg|पाठ=MustardField lalitpur|बायाँ|अङ्गुठाकार|तोरीको खेत]] अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा [[शिवसिंह मल्ल|शिवसिंह मल्ले]] ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === महालक्ष्मी जात्राको सुरुवात ६५० नेपाल संवत्‌मा मल्ल शासनकी रानी गङ्गा महारानीले गराएको विश्वास गरिन्छ। लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> महालक्ष्मी जात्रा अक्षय तृतीयादेखि सुरु भई एकादशीसम्म कुल नौ दिन मनाइन्छ: जात्राको नौ दिनको प्रक्रिया र रीतिरिवाज <ref>{{Cite journal |last=Dulal |first=Lok Nath |date=2024 |title=Mahalaxmi Jatra: An Amazing Festival Tourism Product of Lubhu, Nepal |url=https://nepjol.info/index.php/nc/article/download/64400/49483/191123 |journal=Nepalese Culture |volume=17}}</ref> * '''तयारी :''' अक्षय तृतीयाको अघिल्लो दिन सात जना थकालीहरूले मन्दिर र जात्रा मार्गको सफाइ गर्छन्। उनीहरू समयबजी भोज खाएर रातभर नसुती मन्दिरमा बस्छन् र देवताहरूलाई कपडा तथा गहनाले सजाउँछन्। * '''पहिलो दिन (अक्षय तृतीया):''' थकालीहरूले क्षमा पूजा गर्छन् र मूल मन्दिरबाट देवी-देवताका मूर्तिहरू तल ओराल्छन्। * '''दोस्रो दिन (चौथी):''' खटहरूलाई नेवार समुदायका महर्जनहरूले काँधमा बोकेर 'द्योछें' (महालक्ष्मीको माइती) तर्फ लैजान्छन्। त्यसपछि गोभ्राटेश्वर महादेवको प्राङ्गणमा पुर्याइन्छ। * '''तेस्रो दिन (पञ्चमी - खट जात्राको मुख्य दिन):''' आकाश भैरव, महाकाली र महाभैरवका खटहरूलाई लुभूका सम्पूर्ण टोलहरू (देबानानी, आख्य, गंछे, तागोन्तु, ताखंछे, बाकुनानी, भगवतीलाछी, दासी, नासल आदि) मा घुमाइन्छ। * '''चौथो दिन (षष्ठी):''' खटहरू पुनः टोलहरूमा घुमाएर Tagotun टोलमा पुर्याई 'या पूजा' गरिन्छ र ठूलो भोज आयोजना हुन्छ। * '''पाँचौँ दिन (सप्तमी):''' पञ्चैबाजा बजाएर विशेष पूजा गरिन्छ र गुठीयार तथा समुदायका मानिसहरू भेला भई भोज खान्छन्। * '''छैटौँ दिन (अष्टमी):''' मध्याह्न १२ बजेसम्म सर्वसाधारणले पूजा गर्छन्। त्यसपछि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिको तर्फबाट भन्सारलेले बोकाको बलि दिन्छन्। यसदिन सरकारी पुजा गर्नका लागि बोका बली दिने प्रचलन छ।<ref>{{Cite web |title=लुभुको महालक्ष्मी महाभैरब जात्रा शुरु : भात खाएर पुजा गर्ने चलन |url=https://hamrakura.com/news-details/61009/2019-05-07 |access-date=2026-10-09 |website=https://hamrakura.com/ |language=ne}}</ref> * '''सातौँ दिन (नवमी):''' थकाली परिवारहरूले पूजा गर्छन् र 'स्यामी' नामक भोज खान्छन्। * '''आठौँ दिन (दशमी):''' आकाश भैरवलाई द्योछें गाउँतर्फ लगेर चिपन्थी भोज खाइन्छ। * '''नवौँ दिन (एकादशी - अन्तिम दिन):''' गङ्गा महारानी र महालक्ष्मीको माइतीघरमा तान्त्रिक लामा गुरु, भन्सारले र थकालीहरूको उपस्थितिमा क्षमा पूजा र बलि पूजा गरी जात्राको औपचारिक समापन गरिन्छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]]लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> सुती कपडा, पस्मिना सल, ढाका, ऊनी, बुटे सल, मफलर, हाकुपटासी, कोरा र धर्के कपडा, तन्ना तथा साडीलगायत विभिन्न कपडा यहाँ उत्पादन हुन्छन् । यहाँ उत्पादित कपडा अमेरिका, फ्रान्स, जर्मनीलगायत देशमा समेत निर्यात हुँदै आएका छन् ।<ref>{{Cite web |title=लुभुका केही कपडा उद्योग निरन्तर |url=https://ekantipur.com/business/2020/04/17/158708938038355821.html |access-date=2026-10-09 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] a4cdsskiq7py4260i0er9v2l4upgv8q 1392536 1392535 2026-10-09T09:54:22Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1392536 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुको मंगलबजार हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। == इतिहास == लुभूमा नवपाषाण कालीन (Neolithic) ढुङ्गाका औजारहरू फेला परेका छन् <ref>{{Cite journal |last=Sharma |first=J. L |date=1983 |title=Neolithic Tools from Nepal |journal=Ancient Nepal |volume=75 |pages=1-12}}</ref>, जसले यहाँ मानव बस्तीको इतिहास प्रागैतिहासिक कालसम्म पुग्ने देखाउँछ। लिच्छवि कालमा [[नरेन्द्रदेव|नरेन्द्र देव]]को अभिलेख अनुसार यो हंसगृह शहरको एक भागको रूपमा विकसित भएको थियो। ==नामाकरण== विभिन्न युगहरूमा लुभूलाई फरक-फरक नामले चिनिन्थ्यो। लिच्छवि कालमा यसलाई 'हंसगृहद्रङ्ग' सहित 'पश्चिमको ग्राम' भनिन्थ्यो। मध्यकालमा यसलाई लम्हमु, लहानु, लुम्हा, र लुम्हु जस्ता नामले चिनिन्थ्यो <ref>{{Cite journal |last=Shakya |first=S R |date=2054 |title=लुभुस्थित श्री महलक्ष्मी महाभैरव मन्दिरसँग सम्बन्धित ताम्रपत्र |journal=स्मारिका लुभु महोत्सव |pages=77}}</ref>। मध्यकालमा कहिलेकाहीँ यसलाई 'सुवर्णपुर' नामले पनि सम्बोधन गरिन्थ्यो<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |date=२०५६ |title=मध्यकालका अभिलेख |journal=मध्यकालका अभिलेख |pages=172}}</ref> (वज्राचार्य, २०५६, पृ. ११२)। आज यसलाई 'लुभू' भनिन्छ, जुन मध्यकालमा प्रयोग हुने 'लुम्हु' शब्दको अपभ्रंश रूप हो। देवी महालक्ष्मीको मन्दिर लुभूको एक महत्त्वपूर्ण सम्पदा स्थल हो। [[भाषा वंशावली]]को विवरण अनुसार बोडे (भक्तपुर) कि महालक्ष्मी, लगनटोल (पाटन) कि महालक्ष्मी, खोकना (ललितपुर) कि महालक्ष्मी र लुभू (ललितपुर) कि महालक्ष्मी [[काठमाडौँ उपत्यका]]का सबैभन्दा प्रसिद्ध र शक्तिशाली देवीहरू हुन् (श्रेष्ठ, २०६४, पृ. ३९)। हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। [[चित्र:MustardField_lalitpur.jpg|पाठ=MustardField lalitpur|बायाँ|अङ्गुठाकार|तोरीको खेत]] अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा [[शिवसिंह मल्ल|शिवसिंह मल्ले]] ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === महालक्ष्मी जात्राको सुरुवात ६५० नेपाल संवत्‌मा मल्ल शासनकी रानी गङ्गा महारानीले गराएको विश्वास गरिन्छ। लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> महालक्ष्मी जात्रा अक्षय तृतीयादेखि सुरु भई एकादशीसम्म कुल नौ दिन मनाइन्छ: जात्राको नौ दिनको प्रक्रिया र रीतिरिवाज <ref>{{Cite journal |last=Dulal |first=Lok Nath |date=2024 |title=Mahalaxmi Jatra: An Amazing Festival Tourism Product of Lubhu, Nepal |url=https://nepjol.info/index.php/nc/article/download/64400/49483/191123 |journal=Nepalese Culture |volume=17}}</ref> * '''तयारी :''' अक्षय तृतीयाको अघिल्लो दिन सात जना थकालीहरूले मन्दिर र जात्रा मार्गको सफाइ गर्छन्। उनीहरू समयबजी भोज खाएर रातभर नसुती मन्दिरमा बस्छन् र देवताहरूलाई कपडा तथा गहनाले सजाउँछन्। * '''पहिलो दिन (अक्षय तृतीया):''' थकालीहरूले क्षमा पूजा गर्छन् र मूल मन्दिरबाट देवी-देवताका मूर्तिहरू तल ओराल्छन्। * '''दोस्रो दिन (चौथी):''' खटहरूलाई नेवार समुदायका महर्जनहरूले काँधमा बोकेर 'द्योछें' (महालक्ष्मीको माइती) तर्फ लैजान्छन्। त्यसपछि गोभ्राटेश्वर महादेवको प्राङ्गणमा पुर्याइन्छ। * '''तेस्रो दिन (पञ्चमी - खट जात्राको मुख्य दिन):''' आकाश भैरव, महाकाली र महाभैरवका खटहरूलाई लुभूका सम्पूर्ण टोलहरू (देबानानी, आख्य, गंछे, तागोन्तु, ताखंछे, बाकुनानी, भगवतीलाछी, दासी, नासल आदि) मा घुमाइन्छ। * '''चौथो दिन (षष्ठी):''' खटहरू पुनः टोलहरूमा घुमाएर Tagotun टोलमा पुर्याई 'या पूजा' गरिन्छ र ठूलो भोज आयोजना हुन्छ। * '''पाँचौँ दिन (सप्तमी):''' पञ्चैबाजा बजाएर विशेष पूजा गरिन्छ र गुठीयार तथा समुदायका मानिसहरू भेला भई भोज खान्छन्। * '''छैटौँ दिन (अष्टमी):''' मध्याह्न १२ बजेसम्म सर्वसाधारणले पूजा गर्छन्। त्यसपछि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिको तर्फबाट भन्सारलेले बोकाको बलि दिन्छन्। यसदिन सरकारी पुजा गर्नका लागि बोका बली दिने प्रचलन छ।<ref>{{Cite web |title=लुभुको महालक्ष्मी महाभैरब जात्रा शुरु : भात खाएर पुजा गर्ने चलन |url=https://hamrakura.com/news-details/61009/2019-05-07 |access-date=2026-10-09 |website=https://hamrakura.com/ |language=ne}}</ref> * '''सातौँ दिन (नवमी):''' थकाली परिवारहरूले पूजा गर्छन् र 'स्यामी' नामक भोज खान्छन्। * '''आठौँ दिन (दशमी):''' आकाश भैरवलाई द्योछें गाउँतर्फ लगेर चिपन्थी भोज खाइन्छ। * '''नवौँ दिन (एकादशी - अन्तिम दिन):''' गङ्गा महारानी र महालक्ष्मीको माइतीघरमा तान्त्रिक लामा गुरु, भन्सारले र थकालीहरूको उपस्थितिमा क्षमा पूजा र बलि पूजा गरी जात्राको औपचारिक समापन गरिन्छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]]लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> सुती कपडा, पस्मिना सल, ढाका, ऊनी, बुटे सल, मफलर, हाकुपटासी, कोरा र धर्के कपडा, तन्ना तथा साडीलगायत विभिन्न कपडा यहाँ उत्पादन हुन्छन् । यहाँ उत्पादित कपडा अमेरिका, फ्रान्स, जर्मनीलगायत देशमा समेत निर्यात हुँदै आएका छन् ।<ref>{{Cite web |title=लुभुका केही कपडा उद्योग निरन्तर |url=https://ekantipur.com/business/2020/04/17/158708938038355821.html |access-date=2026-10-09 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> विसं १९९५ तिर घरघरबाटै हाते तानको प्रयोग गरी कपडा बुन्ने कामको थालनी भको थियो । रामलाल श्रेष्ठको अगुवाइमा लुभूका बासिन्दालाई घरघरमा तान, धागो आदि कच्चा मालवस्तु दिएर कपडा बुन्न लगाएका थिए । लुभूमा विसं २०१०–२५ सालसम्म परम्परागत तानबाट सक्कली ढाका कपडा बुन्ने गरिन्थ्र्याे । विसं २०२६ सालमा आएर नेपालमा बनेको सेमीअटोलुम र विसं २०३१ सालतिर आएर स्वचालित मेशिनको प्रयोग गरी व्यावसायिक रूपमा कपडा बुन्न थालियो । अहिले विदेशबाट झिकाइएको अत्याधुनिक मेशिनको प्रयोग गरी विभिन्न किसिमका कपडा बुन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभूको कपडा उद्योगको भविष्य |url=https://abhiyandaily.com/news/378844/lubhuuko-kpddaa-udyogko-bhvissy/ |access-date=2026-10-09 |website=Aarthik Abhiyan News |language=Nepali}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] b13pzowokit7hfcyiujh2c8y4pkl5tp 1392537 1392536 2026-10-09T09:56:55Z Bishaldev100 28807 /* नामाकरण */ 1392537 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुरको [[मंगलबजार]] हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। == इतिहास == लुभूमा नवपाषाण कालीन (Neolithic) ढुङ्गाका औजारहरू फेला परेका छन् <ref>{{Cite journal |last=Sharma |first=J. L |date=1983 |title=Neolithic Tools from Nepal |journal=Ancient Nepal |volume=75 |pages=1-12}}</ref>, जसले यहाँ मानव बस्तीको इतिहास प्रागैतिहासिक कालसम्म पुग्ने देखाउँछ। लिच्छवि कालमा [[नरेन्द्रदेव|नरेन्द्र देव]]को अभिलेख अनुसार यो हंसगृह शहरको एक भागको रूपमा विकसित भएको थियो। ==नामाकरण== विभिन्न युगहरूमा लुभूलाई फरक-फरक नामले चिनिन्थ्यो। लिच्छवि कालमा यसलाई 'हंसगृहद्रङ्ग' सहित 'पश्चिमको ग्राम' भनिन्थ्यो। मध्यकालमा यसलाई लम्हमु, लहानु, लुम्हा, र लुम्हु जस्ता नामले चिनिन्थ्यो <ref>{{Cite journal |last=Shakya |first=S R |date=2054 |title=लुभुस्थित श्री महलक्ष्मी महाभैरव मन्दिरसँग सम्बन्धित ताम्रपत्र |journal=स्मारिका लुभु महोत्सव |pages=77}}</ref>। मध्यकालमा कहिलेकाहीँ यसलाई 'सुवर्णपुर' नामले पनि सम्बोधन गरिन्थ्यो<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |date=२०५६ |title=मध्यकालका अभिलेख |journal=मध्यकालका अभिलेख |pages=172}}</ref> (वज्राचार्य, २०५६, पृ. ११२)। आज यसलाई 'लुभू' भनिन्छ, जुन मध्यकालमा प्रयोग हुने 'लुम्हु' शब्दको अपभ्रंश रूप हो। देवी महालक्ष्मीको मन्दिर लुभूको एक महत्त्वपूर्ण सम्पदा स्थल हो। [[भाषा वंशावली]]को विवरण अनुसार बोडे (भक्तपुर) कि महालक्ष्मी, लगनटोल (पाटन) कि महालक्ष्मी, खोकना (ललितपुर) कि महालक्ष्मी र लुभू (ललितपुर) कि महालक्ष्मी [[काठमाडौँ उपत्यका]]का सबैभन्दा प्रसिद्ध र शक्तिशाली देवीहरू हुन् (श्रेष्ठ, २०६४, पृ. ३९)। हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। [[चित्र:MustardField_lalitpur.jpg|पाठ=MustardField lalitpur|बायाँ|अङ्गुठाकार|तोरीको खेत, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]]] अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा [[शिवसिंह मल्ल|शिवसिंह मल्ले]] ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === महालक्ष्मी जात्राको सुरुवात ६५० नेपाल संवत्‌मा मल्ल शासनकी रानी गङ्गा महारानीले गराएको विश्वास गरिन्छ। लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> महालक्ष्मी जात्रा अक्षय तृतीयादेखि सुरु भई एकादशीसम्म कुल नौ दिन मनाइन्छ: जात्राको नौ दिनको प्रक्रिया र रीतिरिवाज <ref>{{Cite journal |last=Dulal |first=Lok Nath |date=2024 |title=Mahalaxmi Jatra: An Amazing Festival Tourism Product of Lubhu, Nepal |url=https://nepjol.info/index.php/nc/article/download/64400/49483/191123 |journal=Nepalese Culture |volume=17}}</ref> * '''तयारी :''' अक्षय तृतीयाको अघिल्लो दिन सात जना थकालीहरूले मन्दिर र जात्रा मार्गको सफाइ गर्छन्। उनीहरू समयबजी भोज खाएर रातभर नसुती मन्दिरमा बस्छन् र देवताहरूलाई कपडा तथा गहनाले सजाउँछन्। * '''पहिलो दिन (अक्षय तृतीया):''' थकालीहरूले क्षमा पूजा गर्छन् र मूल मन्दिरबाट देवी-देवताका मूर्तिहरू तल ओराल्छन्। * '''दोस्रो दिन (चौथी):''' खटहरूलाई नेवार समुदायका महर्जनहरूले काँधमा बोकेर 'द्योछें' (महालक्ष्मीको माइती) तर्फ लैजान्छन्। त्यसपछि गोभ्राटेश्वर महादेवको प्राङ्गणमा पुर्याइन्छ। * '''तेस्रो दिन (पञ्चमी - खट जात्राको मुख्य दिन):''' आकाश भैरव, महाकाली र महाभैरवका खटहरूलाई लुभूका सम्पूर्ण टोलहरू (देबानानी, आख्य, गंछे, तागोन्तु, ताखंछे, बाकुनानी, भगवतीलाछी, दासी, नासल आदि) मा घुमाइन्छ। * '''चौथो दिन (षष्ठी):''' खटहरू पुनः टोलहरूमा घुमाएर Tagotun टोलमा पुर्याई 'या पूजा' गरिन्छ र ठूलो भोज आयोजना हुन्छ। * '''पाँचौँ दिन (सप्तमी):''' पञ्चैबाजा बजाएर विशेष पूजा गरिन्छ र गुठीयार तथा समुदायका मानिसहरू भेला भई भोज खान्छन्। * '''छैटौँ दिन (अष्टमी):''' मध्याह्न १२ बजेसम्म सर्वसाधारणले पूजा गर्छन्। त्यसपछि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिको तर्फबाट भन्सारलेले बोकाको बलि दिन्छन्। यसदिन सरकारी पुजा गर्नका लागि बोका बली दिने प्रचलन छ।<ref>{{Cite web |title=लुभुको महालक्ष्मी महाभैरब जात्रा शुरु : भात खाएर पुजा गर्ने चलन |url=https://hamrakura.com/news-details/61009/2019-05-07 |access-date=2026-10-09 |website=https://hamrakura.com/ |language=ne}}</ref> * '''सातौँ दिन (नवमी):''' थकाली परिवारहरूले पूजा गर्छन् र 'स्यामी' नामक भोज खान्छन्। * '''आठौँ दिन (दशमी):''' आकाश भैरवलाई द्योछें गाउँतर्फ लगेर चिपन्थी भोज खाइन्छ। * '''नवौँ दिन (एकादशी - अन्तिम दिन):''' गङ्गा महारानी र महालक्ष्मीको माइतीघरमा तान्त्रिक लामा गुरु, भन्सारले र थकालीहरूको उपस्थितिमा क्षमा पूजा र बलि पूजा गरी जात्राको औपचारिक समापन गरिन्छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]]लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> सुती कपडा, पस्मिना सल, ढाका, ऊनी, बुटे सल, मफलर, हाकुपटासी, कोरा र धर्के कपडा, तन्ना तथा साडीलगायत विभिन्न कपडा यहाँ उत्पादन हुन्छन् । यहाँ उत्पादित कपडा अमेरिका, फ्रान्स, जर्मनीलगायत देशमा समेत निर्यात हुँदै आएका छन् ।<ref>{{Cite web |title=लुभुका केही कपडा उद्योग निरन्तर |url=https://ekantipur.com/business/2020/04/17/158708938038355821.html |access-date=2026-10-09 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> विसं १९९५ तिर घरघरबाटै हाते तानको प्रयोग गरी कपडा बुन्ने कामको थालनी भको थियो । रामलाल श्रेष्ठको अगुवाइमा लुभूका बासिन्दालाई घरघरमा तान, धागो आदि कच्चा मालवस्तु दिएर कपडा बुन्न लगाएका थिए । लुभूमा विसं २०१०–२५ सालसम्म परम्परागत तानबाट सक्कली ढाका कपडा बुन्ने गरिन्थ्र्याे । विसं २०२६ सालमा आएर नेपालमा बनेको सेमीअटोलुम र विसं २०३१ सालतिर आएर स्वचालित मेशिनको प्रयोग गरी व्यावसायिक रूपमा कपडा बुन्न थालियो । अहिले विदेशबाट झिकाइएको अत्याधुनिक मेशिनको प्रयोग गरी विभिन्न किसिमका कपडा बुन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभूको कपडा उद्योगको भविष्य |url=https://abhiyandaily.com/news/378844/lubhuuko-kpddaa-udyogko-bhvissy/ |access-date=2026-10-09 |website=Aarthik Abhiyan News |language=Nepali}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] 8mv500v39mh0pgj7c04ebs42iy1ee08 1392538 1392537 2026-10-09T09:57:50Z Bishaldev100 28807 /* अर्थतन्त्र */ 1392538 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- आधारभूत जानकारी --> |name = |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = पूर्व गाविस |motto = <!-- चित्र र नक्सा--> |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी - महाभैरव मन्दिर लुभु |image_flag = |image_seal = |image_map = <!-- NepalLalitpurDistrictmap.png --> |mapsize = 300px |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला (गाविस तह)#बागमती अञ्चल#मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र#नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = <!-- अवस्थिति --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] |subdivision_name1 = [[बागमती प्रदेश]] |subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[ललितपुर जिल्ला]] <!-- राजनीति --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- क्षेत्रफल --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = ६.४०<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- जनसङ्ख्या --> |population_as_of = [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|वि.सं २०६८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 10374 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |population_blank2_title = Religions <!-- साधारण जानकारी --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] |utc_offset = +५:४५ |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|27.63333|85.38333|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[नेपालको पूर्व प्रशासनिक विभाजन]] अनुसार, [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र|मध्यमाञ्चल]] विकास क्षेत्रको [[बागमती अञ्चल]], [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]] थियो। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना २०६८]]मा यहाँको जनसङ्ख्या १०३७४ रहेको थियो जसमध्ये ५१२६ पुरुष र ५२४८ महिला रहेका थिए भने यहाँ २३६५ घरधुरी रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://mofald.gov.np/mofald/userfiles/docs_206.pdf|शीर्षक=राष्ट्रिय जनगणना २०६८| प्रकाशक=[[नेपाल सरकार]] '''केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग'''|प्रारूप=पिडिएफ |कार्य=राष्ट्रिय योजना आयोग सचिवालय}}</ref><ref name="नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)">{{cite news|title=नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०६८ (गाविस तह)|url=http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|accessdate=नोभेम्बर २०१२|agency=नेपाल सरकार|publisher=[[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]|date=नोभेम्बर २०१२|ref=केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304223834/http://elibrary.xyz/cbs/image/data/Population/VDC-Municipality%20in%20detail/VDC_Municipality.pdf|archive-date=2016-03-04}}</ref> यो हाल [[महालक्ष्मी नगरपालिका, ललितपुर|महालक्ष्मी नगरपालिका]]मा पर्दछ। यो महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडा नम्बर ८ हो। ललितपुरको [[मंगलबजार]] हुँदै तेटास्तुप चक्रपथ ग्वार्कोबाट छ कि.मी पूर्वको लुभुको बारेमा अनेकौ आख्यान जोडिएको साँस्कृतिक नगर मानिन्छ। धार्मिक, ऐतिहासिक, साँस्कृतिक तथा प्राकृतिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले महतत्वपूर्ण रहेको लुभु समुद्री सतहबाट चार हजार दुई सय २६ मिटर उचाइमा रहेको छ। ने.सं. ५६७ कोयलाछी टोलको नारायण मन्दिरमा रहेको शिलालेख अनुसार राजा [[यक्ष मल्ल]]को पालामा लुभु कोटनायक ह«दयराम मुल्मीको नेतृत्वमा एउटा बलियो किल्लाको रूपमा रहेको थियो। == इतिहास == लुभूमा नवपाषाण कालीन (Neolithic) ढुङ्गाका औजारहरू फेला परेका छन् <ref>{{Cite journal |last=Sharma |first=J. L |date=1983 |title=Neolithic Tools from Nepal |journal=Ancient Nepal |volume=75 |pages=1-12}}</ref>, जसले यहाँ मानव बस्तीको इतिहास प्रागैतिहासिक कालसम्म पुग्ने देखाउँछ। लिच्छवि कालमा [[नरेन्द्रदेव|नरेन्द्र देव]]को अभिलेख अनुसार यो हंसगृह शहरको एक भागको रूपमा विकसित भएको थियो। ==नामाकरण== विभिन्न युगहरूमा लुभूलाई फरक-फरक नामले चिनिन्थ्यो। लिच्छवि कालमा यसलाई 'हंसगृहद्रङ्ग' सहित 'पश्चिमको ग्राम' भनिन्थ्यो। मध्यकालमा यसलाई लम्हमु, लहानु, लुम्हा, र लुम्हु जस्ता नामले चिनिन्थ्यो <ref>{{Cite journal |last=Shakya |first=S R |date=2054 |title=लुभुस्थित श्री महलक्ष्मी महाभैरव मन्दिरसँग सम्बन्धित ताम्रपत्र |journal=स्मारिका लुभु महोत्सव |pages=77}}</ref>। मध्यकालमा कहिलेकाहीँ यसलाई 'सुवर्णपुर' नामले पनि सम्बोधन गरिन्थ्यो<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |date=२०५६ |title=मध्यकालका अभिलेख |journal=मध्यकालका अभिलेख |pages=172}}</ref> (वज्राचार्य, २०५६, पृ. ११२)। आज यसलाई 'लुभू' भनिन्छ, जुन मध्यकालमा प्रयोग हुने 'लुम्हु' शब्दको अपभ्रंश रूप हो। देवी महालक्ष्मीको मन्दिर लुभूको एक महत्त्वपूर्ण सम्पदा स्थल हो। [[भाषा वंशावली]]को विवरण अनुसार बोडे (भक्तपुर) कि महालक्ष्मी, लगनटोल (पाटन) कि महालक्ष्मी, खोकना (ललितपुर) कि महालक्ष्मी र लुभू (ललितपुर) कि महालक्ष्मी [[काठमाडौँ उपत्यका]]का सबैभन्दा प्रसिद्ध र शक्तिशाली देवीहरू हुन् (श्रेष्ठ, २०६४, पृ. ३९)। हंसग्रहद्रङ्गलाई लुभु भनिनुका आख्यानहरू मध्ये राजा [[सिद्धिनरसिंह मल्ल]]का नाति राजा [[योगनरेन्द्र मल्ल]] ( नें. सं. ८०४ ( ८२५ ) लाई एक पटक ललितपुरदेखि लुभुसम्म तुल विछ्याएर लगिएको थियो। राजाले लुभुमा ढकमक्क [[तोरी]]को फुल फुलेको देखेपछि खुशीले गद्गद् हुँदै "थ्व थायँ ला लुँ बुँ खनि" –(यी ठाउँहरू त सुनको खेत रहेछ ) भनी ब्यक्त गरेछन्। त्यसैबेला देखि गाउँको नाउँनै लुँबुँ हुन पुगेको हो। [[चित्र:MustardField_lalitpur.jpg|पाठ=MustardField lalitpur|बायाँ|अङ्गुठाकार|तोरीको खेत, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]]]] अर्को आख्यान अनुसार गङ्गाको महारानी ने.सं. ६७२ तिर आफ्नो सुनको थाल बेची महालक्ष्मी महाभैरव जात्रा चलाउनुका साथै हंसगृहद्रङ्ग वस्तीलाई ब्यवस्थित रूपमा विस्तार गरेको हँदा लुँ( वसुन र भुँ – थाललाई लुँभुँ भन्ने गरेको बताइन्छ। कान्तिपुरका राजा [[शिवसिंह मल्ल|शिवसिंह मल्ले]] ने.सं. ८०३मा पाटनमा विजय प्राप्त गरी निजका छोरा हरिहरसिंह मल्लाई राजप्रतिनिधिको रूपमा शासन गर्न लगाइएको लुँभुँ दक्षिणमा श्रृङ्गमती खोला, पश्चिममा गोदावरी खोला, उत्तरमा ढुङ्गे खोलाले घरिएको छ। च्वहिटी, लाछी हिटी क्वय हिटी तीन खण्डमा विभक्त लुँभुँलाई पूर्वमा लुखाखिखा, मुगः पुखु) पश्चिममा क्वने लुखा, उत्तरमा मचालुख लाछी – जहाँ गँगा महारानीक दरबार छ ) र दक्षिणमा नासः लुखासहित चारैतिर पर्खालले घेरी शहर बसाएको बताइन्छ। तर हाल पर्खाल भग्नावशेषमा परिण भएको छ। ==प्राचीन मिथक== लुँभुँ ढोकाबाट गाउँ प्रवेश गर्नासाथ ने सं. ५७३मा स्थापित नारायण मन्दिर गराएको सरस्वती लाकेश्व्रको कलात्मक मन्दिर बाटोका दायाँ बायाँ चोक कुनामा देख्न सकिन्छ। नौ पिठ र चार तीर्थस्थलको रक्षा गरेको मानिने लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिकरहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा गणेश, महालक्ष्मी कुमार, महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। ने.सं. ६३२मा भारो अर्थात श्रेष्ठ समाजले निमार्ण गराएको महालक्ष्मी महाभैरव देवस्थल लुँभुँका ९ पिठ मध्ये प्रमुख मानिन्छ।ने सं. ९९८मा जीर्णोद्धार भएको महालक्ष्मी महाभैरव मन्दिरवरिपरि पोखरी, ढुङ्गेधारा रहेका छन्। लुँभुँमा रहेका प्राचीन सम्पदा मध्ये गोभ्रातेश्वर महादेव पनि एक हो। देवताका रूपमा सादा लामो बाङ्गोढुंङ्गा पुजिदै आएको छ। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवीकाल]]मा राजाको नाउाँ पछाडि देव राखी सम्मान प्रकट गरिन्थ्यो भने देव अर्थात राजाभन्दा पनि अलौंकिक ठूलो ईश्वरलाई महादेव भन्न थालिएको हो।लुँभुँमा रहेको यो महादेव मन्दिर पाटनको महाबुद्धजस्तै शिखर शैलीमा निमार्ण गरिएको छ। गोभ्रातेश्वर महादेवका सम्बन्धमा जोडिएको अनेकौँ अलौंकिक आख्यानहरू मध्ये कामधेनु गाईको पशुपतिनाथको आराधना गर्दा आफ्नै गोवरमा महादेवको दर्शन दिएको हुँदा गोभ्रातेश्वर भन्ने गरिएको सर्वाधिक चर्चित छ। वैशाख शुक्ल, अक्षय तृतीया र मंसिर पूर्णिमा चोमरी र दुवाल ज्यापुहरूले नुहाई धुवाई पवित्रबसी , नङ काटी एक्लै सुत्ने र सेतो जामा पहिरिएर जात्रा लाउनुप¥थ्यो। हाल राणाकालमा भारतीय भट्ट ब्राम्हण झिकाएर हिन्दुस्तानी परम्परा अनुरूप पूजा गराउने प्रथा लादिएको कुरा स्थानीय बासिन्दाहरू बताउँछन्। लँुभुँ महालक्ष्मी भैरव र गोभ्रातेश्वर मन्दिरबाट सिन्नेरी जाने बाटोछेउमा रहेको लुँभुँ देवी पिठलाई महालक्ष्मी महाभैरवकी आमा भनी पुकार्ने गरिन्छ। कथाअनुसार गंगा महारानी राज्यकाल ने.सं. ६०८मा लँुभुँ देशभरिका जनतालाई गलगाँडले सताएछ। कारण पतालगाउँदा गोभ्रातेश्वर महादेवको शिरमा महालक्ष्मी पिठ रहेकोले हो भनी तान्त्रिकहरूले दिएको चेतावनीलाई मध्यनर राखी सो पिठलार्य हाल तीनतल्ले पेगौडा शैलीकोम महाभैरव महालक्ष्मी लायकु नजिक सारिएको बताइन्छ। पुरानो महालक्ष्मी महाभैरव पिठ खुल्ला रमणीय फाँटमा आयतकार भुइतल्ले शैलीमा रहेको छ। नौ पिठ मध्ये एक मानिने यस माता पिठको निमार्ण राजा हरिहर सिंह मल्ले अहिलेको रूप दिएको बताइन्छ। लुँभुँ धार्मिक, साँस्कृति, ऐतिहासिक पर्यटकीय दृष्टिकोणले मात्र नभई ग्रामीण पर्यटनको साथै शाहसिक खेल पर्यटनको दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको छ। == परम्परा संस्कृति == === लुभु जात्रा === महालक्ष्मी जात्राको सुरुवात ६५० नेपाल संवत्‌मा मल्ल शासनकी रानी गङ्गा महारानीले गराएको विश्वास गरिन्छ। लुभूमा बैशाख शुक्ल अक्षय तृतीयादेखि ९ दिनसम्म महालक्ष्मी र महाभैरबको जात्रा मनाइन्छ । बाजागाजाका साथ बेलुका खट जात्रा गरिन्छ । खटमा मुख्यतः महालक्ष्मी र महाभैरबका मूर्ति हुन्छन्। एउटा खटमा गणेश, महालक्ष्मी र कुमार हुन्छ भने अर्कोमा गणेश, महाभैरब र कुमारीको मुकुट । खट जात्रा ९ दिनसम्मै चल्छ । नेवार समुदायका श्रेष्ठले धाँ, महर्जनले धिमे र शाहीले न्याँसी बाजा बजाउँछन्। परापूर्व कालमा १२ बर्षसम्म पानी नपर्दा रातो मच्छिन्द्रनाथलाई लिन गएको टोलीमा ४ भैरब पनि थिए । ती मध्ये लुभूका हयग्रिब पनि एक हुन् । त्यसैले मच्छिन्द्रनाथ जात्रा गर्ने बेला लुभूका भैरबको पनि जात्रा पर्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभू जात्रा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/147290-1524887160.html |access-date=2026-10-09 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> महालक्ष्मी जात्रा अक्षय तृतीयादेखि सुरु भई एकादशीसम्म कुल नौ दिन मनाइन्छ: जात्राको नौ दिनको प्रक्रिया र रीतिरिवाज <ref>{{Cite journal |last=Dulal |first=Lok Nath |date=2024 |title=Mahalaxmi Jatra: An Amazing Festival Tourism Product of Lubhu, Nepal |url=https://nepjol.info/index.php/nc/article/download/64400/49483/191123 |journal=Nepalese Culture |volume=17}}</ref> * '''तयारी :''' अक्षय तृतीयाको अघिल्लो दिन सात जना थकालीहरूले मन्दिर र जात्रा मार्गको सफाइ गर्छन्। उनीहरू समयबजी भोज खाएर रातभर नसुती मन्दिरमा बस्छन् र देवताहरूलाई कपडा तथा गहनाले सजाउँछन्। * '''पहिलो दिन (अक्षय तृतीया):''' थकालीहरूले क्षमा पूजा गर्छन् र मूल मन्दिरबाट देवी-देवताका मूर्तिहरू तल ओराल्छन्। * '''दोस्रो दिन (चौथी):''' खटहरूलाई नेवार समुदायका महर्जनहरूले काँधमा बोकेर 'द्योछें' (महालक्ष्मीको माइती) तर्फ लैजान्छन्। त्यसपछि गोभ्राटेश्वर महादेवको प्राङ्गणमा पुर्याइन्छ। * '''तेस्रो दिन (पञ्चमी - खट जात्राको मुख्य दिन):''' आकाश भैरव, महाकाली र महाभैरवका खटहरूलाई लुभूका सम्पूर्ण टोलहरू (देबानानी, आख्य, गंछे, तागोन्तु, ताखंछे, बाकुनानी, भगवतीलाछी, दासी, नासल आदि) मा घुमाइन्छ। * '''चौथो दिन (षष्ठी):''' खटहरू पुनः टोलहरूमा घुमाएर Tagotun टोलमा पुर्याई 'या पूजा' गरिन्छ र ठूलो भोज आयोजना हुन्छ। * '''पाँचौँ दिन (सप्तमी):''' पञ्चैबाजा बजाएर विशेष पूजा गरिन्छ र गुठीयार तथा समुदायका मानिसहरू भेला भई भोज खान्छन्। * '''छैटौँ दिन (अष्टमी):''' मध्याह्न १२ बजेसम्म सर्वसाधारणले पूजा गर्छन्। त्यसपछि स्थानीय सरकारका प्रतिनिधिको तर्फबाट भन्सारलेले बोकाको बलि दिन्छन्। यसदिन सरकारी पुजा गर्नका लागि बोका बली दिने प्रचलन छ।<ref>{{Cite web |title=लुभुको महालक्ष्मी महाभैरब जात्रा शुरु : भात खाएर पुजा गर्ने चलन |url=https://hamrakura.com/news-details/61009/2019-05-07 |access-date=2026-10-09 |website=https://hamrakura.com/ |language=ne}}</ref> * '''सातौँ दिन (नवमी):''' थकाली परिवारहरूले पूजा गर्छन् र 'स्यामी' नामक भोज खान्छन्। * '''आठौँ दिन (दशमी):''' आकाश भैरवलाई द्योछें गाउँतर्फ लगेर चिपन्थी भोज खाइन्छ। * '''नवौँ दिन (एकादशी - अन्तिम दिन):''' गङ्गा महारानी र महालक्ष्मीको माइतीघरमा तान्त्रिक लामा गुरु, भन्सारले र थकालीहरूको उपस्थितिमा क्षमा पूजा र बलि पूजा गरी जात्राको औपचारिक समापन गरिन्छ। [[चित्र:Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645.jpg|पाठ=Lakhey_nach_lubhu_IMG_20240831_203645|बायाँ|अङ्गुठाकार|215x215पिक्सेल|लुभु लाखे नाच ]] [[चित्र:Lakhey_dance_lubhu.jpg|382x382px|Lakhey_dance_lubhu]] [[चित्र:Lubhoo.jpg|287x287px|Lubhoo]] [[चित्र:Buddha_Lubhoo.jpg|259x259पिक्सेल|Buddha_Lubhoo]] ==अर्थतन्त्र == [[चित्र:Cottage_industry.jpg|अङ्गुठाकार|परम्परागत तानको प्रविधि]]लुभुको अर्थतन्त्र मुख्य रूपमा कपडा उत्पादन (Textile Production) मा आधारित छ। उपत्यकाकै एक प्रमुख औद्योगिक पकेट क्षेत्रका रूपमा चिनिने लुभुको आर्थिक संरचना परम्परागत सीप र आधुनिक प्रविधिको सम्मिश्रण हो। तानको कपडाले गर्दा कुनै समय ‘मिनी जापान’ भनेर पनि चिनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=author |title=‘मिनी जापान’मा ६० वर्षदेखि तान सम्हालिरहेका ‘पूर्ण मास्टसाब’ |url=https://ukeraa.com/news/detail/144291/ |access-date=2026-10-06 |website=ukeraa.com |language=en-gb}}</ref> सुती कपडा, पस्मिना सल, ढाका, ऊनी, बुटे सल, मफलर, हाकुपटासी, कोरा र धर्के कपडा, तन्ना तथा साडीलगायत विभिन्न कपडा यहाँ उत्पादन हुन्छन् । यहाँ उत्पादित कपडा अमेरिका, फ्रान्स, जर्मनीलगायत देशमा समेत निर्यात हुँदै आएका छन् ।<ref>{{Cite web |title=लुभुका केही कपडा उद्योग निरन्तर |url=https://ekantipur.com/business/2020/04/17/158708938038355821.html |access-date=2026-10-09 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> विसं १९९५ तिर घरघरबाटै हाते तानको प्रयोग गरी कपडा बुन्ने कामको थालनी भको थियो । रामलाल श्रेष्ठको अगुवाइमा लुभूका बासिन्दालाई घरघरमा तान, धागो आदि कच्चा मालवस्तु दिएर कपडा बुन्न लगाएका थिए । लुभूमा विसं २०१०–२५ सालसम्म परम्परागत तानबाट सक्कली ढाका कपडा बुन्ने गरिन्थ्र्याे । विसं २०२६ सालमा आएर नेपालमा बनेको सेमीअटोलुम र विसं २०३१ सालतिरबाट स्वचालित मेशिनको प्रयोग गरी व्यावसायिक रूपमा कपडा बुन्न थालियो । अहिले विदेशबाट झिकाइएको अत्याधुनिक मेशिनको प्रयोग गरी विभिन्न किसिमका कपडा बुन्ने गरिन्छ।<ref>{{Cite web |title=लुभूको कपडा उद्योगको भविष्य |url=https://abhiyandaily.com/news/378844/lubhuuko-kpddaa-udyogko-bhvissy/ |access-date=2026-10-09 |website=Aarthik Abhiyan News |language=Nepali}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} {{ढाँचा:ललितपुर जिल्लाका गाविसहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका ठाउँहरू]] hcdhz3rwmkm3c5sgvkecl5le6xkaijt 0 29768 1392488 1390618 2026-10-09T00:23:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392488 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --> | Name = शकिरा | Img = Shakira.JPG | Img_capt = शकिरा सेप्टेम्बर २०११मा प्रश्तुति गर्दै | Img_size = | Landscape = | Background = solo_singer | Birth_name = शकिरा इसाबेल मेबारक रिपोल | Born = {{birth date|mf=yes|1977 |2|2 }} <br /> [[ब्यारेन्क्विला]], कोलम्बिया | Instrument = भोकल्स, गितार, [[हार्मोनिका]],<ref>Baltin, Steve [http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5935651/shakira_trots_out_mongoose "Shakira Trots Out 'Mongoose'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090201184551/http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5935651/shakira_trots_out_mongoose |date=2009-02-01 }}. ''[[Rolling Stone]]''. November 11, 2002. Retrieved January 6, 2007.</ref> ड्रम्स, पर्क्यूसियन | Genre = [[ल्याटिन पप]], [[पप सङ्गीत|पप]] , [[पप रक]], [[डान्स म्यूजिक|डान्स]], [[वल्ड म्यूजिक|वल्ड]], [[इलेक्ट्रोनिक म्यूजिक|इलेक्ट्रोनिक]] | Occupation = गायिका-लेखीका, संगितकार, रेकर्ड निर्माता, परोपकारी, नर्तकी | Years_active = १९९०–अहिलेसम्म | Label = [[सोनी म्यूजिक इन्टरटेन्टमेन्ट|सोनी म्यूजिक कोलम्बिया]], [[सोनी म्यूजिक ल्याटिन]], [[इपिक रेकर्ड|इपिक]], [[लाईभ नेशन आर्टिस्ट]] | URL = {{url|shakira.com}} }} '''शकिरा इसाबेल मेबारक रिपोल''' (जन्म २ फेब्रुअरी १९७७)<ref name="Origin">{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4406486.stm |title=Shakira proud of Arab background |date=November 4, 2005 |work=BBC News Online |accessdate=2009-02-10 }}</ref> वा '''शकिरा'''({{pron-en|ʃəˈkɪərə}}, {{IPA-es|tʃaˈkiɾa|lang}} or {{IPA-es|ʃaˈkiɾa|}})<ref>See [http://inogolo.com/pronunciation/d1107/Shakira Inogolo: pronunciation of Shakira] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421021818/http://inogolo.com/pronunciation/d1107/Shakira |date=2015-04-21 }}</ref> एक कोलम्बियन गायिका, गीतकार, संगीतकार, रेकर्ड निर्माता, नर्तक, र परोपकारी हुन । उनी १९९० को दशकमा कोलम्बिया र ल्याटिन अमेरिकाको सांगितिक क्षेत्रमा उदाएकी थिईन । कोलम्बियाको ब्यारेन्क्विलामा जन्मिएर त्यहींबाट उदायकी शकीराले स्कूलमा एक लाईभ कलाकारको रूपमा, उनको बेल्लीडान्सको लच्काई सहित रक एन्ड रोल, ल्याटिन र मध्य पूर्वी संगितमा आफ्नो आवाजको क्षमताको प्रदर्शन गर्दै आफ्नो प्रतिभा सार्वजनिक गरेकि छन् । शकिराको मातृभषा स्पेनिश भएता पनि उनी स्पष्ट अङ्ग्रेजी र पोर्चुगिजका साथै केही इटालियन, फ्रेन्च र अरबी भाषा पनि बोल्छिन् ।<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=BwfJhEb05aE Entrevista em português com Shakira! (ano 1997)]. YouTube (2009-12-30). Retrieved on 2011-01-08.</ref> स्थानीय निर्माताहरू सँग गरेको आफ्नो पहिलो दुई एल्बमहरूमा विज्ञापनिक असफलता पछि र जुन कोलम्बिया बाहिर केही परिचित भए पश्चात, शकिराले आफ्नो ब्राण्डको संगीतको निर्माण गर्नको निर्णय गरिन। १९९५मा उनले ''[[पीएस देस्काल्जोस]]'' लोकार्पण गरिन, जसले उनलाई [[ल्याटिन अमेरिका]] र [[स्पेन]]मा खूब प्रसिद्धि दिलायो। उनको १९९८को एल्बम ''[[¿दोंदे एस्तन लोस लाद्रोनेस?]]''ले विश्वभरीमा ७० लाख भन्दाबढि प्रति बिक्रि गरेर एक महत्त्वपूर्ण सफलता हासिल गर्‍यो।<ref name="ticket4-you1">{{cite web |url=http://www.ticket4-you.com/acatalog/Shakira.html |title=Shakira Tickets, Wembley Arena |publisher=Ticket4-you.com |accessdate=May 6, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070503070656/http://www.ticket4-you.com/acatalog/Shakira.html |archive-date=May 3, 2007 }}</ref> सन् २००१मा ''[[लण्ड्री सर्भिस]]'' एल्बमको लोकार्पण गरेर उनी [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]-बोल्ने संसारमा प्रवेश गरिन। यस एल्बमले १ करोड ३ लाख भन्दा बढि प्रतिहरू बिक्रि गर्‍यो। यसको एकल [[संगीत भिडियो]] "[[ह्वेनेवर, ह्वेयरेवर]]"ले २००२को सर्वाधिक चर्चित गित बन्यो। <ref name="Shakira biography">{{cite web |url=http://www.shakira.com/biography/ |title=Shakira's Biography |publisher=Shakira.com |date=2008-05-14 |accessdate=2009-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421031452/http://www.shakira.com/biography |archive-date=2012-04-21 }}</ref><ref name="BMI report">[http://www.bmi.com/musicworld/entry/535199 शकीराको गित उनको सफलताको मुटु (केन्द्र) हो], ''BMI.com''</ref> चार वर्ष पछि शकीराले दुई एल्बम परियोजनाहरू ''[[फिजासिओं ओरल भोल. १]]'' र ''[[ओरल फिक्सेशन भोल. २]]'' लोकार्पण गरिन। दुवै एल्बमले, विशेष रूपमा २०००को सबैभन्दा सफल गीत "[[हिप्स डन्ट लाई]]"का साथ उनको सफलतालाई बल दिए।<ref name="singles">{{cite web |url=http://bestuff.com/stuff/hips-dont-lie |title=Hips Don't Lie |publisher=Bestuff |access-date=2011-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090819143521/http://bestuff.com/stuff/hips-dont-lie |archive-date=2009-08-19 }}</ref> १९९५मा शकिराले पीएस देस्काल्जोस फाउन्डेसनको स्थापना गरिन। यो कोलम्बिया वरीपरी गरीब विद्यार्थीहरूको लागि विशेष विद्यालय निर्माण गरिदिने कोलम्बियन संस्था हो। आफ्नो क्यारियरको क्रममा शकिराले धेरै संख्यामा परोपकारी जलसाहरूमा प्रस्तुति गरिसकेकि छन। यस मध्य जुलाई २००५को लाई भ एट कन्सर्ट, पेरिस र लाई भ अर्थ कन्सर्ट, ह्याम्बर्ग प्रसिद्ध हुन। यि कन्सर्टमा उनले तत्कालिन संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति बिल क्लिन्टन द्वारा स्थापित क्लिन्टन फाउन्डेसनको साथ साथै शोलाई चर्चामा ल्याईन। शकिरा फेब्रुअरी २०१०मा राष्ट्रपति बाराक ओबामा द्वारा बाल्यकालको विकासको बारेमा छलफलको लागि ओभल अफिसमा आमन्त्रित भईन।<ref>{{cite news| url=http://www.cbsnews.com/stories/2010/02/22/entertainment/main6231984.shtml | work=CBS News | title=Obama, Shakira Meet at White House | date=2010-02-22}}</ref> उनले दुईवटा [[ग्रेमी अवार्ड]]<ref name="Shakira biography"/>, सातवटा [[ल्याटिन ग्रेमी अवार्ड]]<ref name="Shakira biography"/> र एघारवटा बिलबोर्ड ल्याटिन म्यूजिक अवार्ड<ref name="Shakira biography"/> जीत्नुका साथै [[गोल्डन ग्लोब पुरस्कार|गोल्डन ग्लोब]]को लागि मनोनयनमा पनि परेकि थिईन।<ref name="Shakira biography"/> बिएमआइको अनुसार उनी आज सम्मको सर्वाधिक-बिक्री वाला कोलम्बियन कलाकार र ग्लोरिया स्टेफन पछि दोस्रो सबैभन्दा सफल महिला ल्याटिन गायिका हुन, जसको विश्वमा ५ करोड भन्दा अधिक एल्बम बिक्रि भएका छन्।<ref name="Sales of Shakira">{{cite web|url=http://www.bmi.com/news/entry/535199 |title=Shakira’s songs are the heart of her success |date=July 30, 2007 |publisher=BMI |accessdate=2007-07-30 }}</ref> २००९को शुरुवात सँगै शकिराले आफ्नो छैठौ एल्बम ''सि वल्फ''को लोकार्पण गरिन। शकिराको गित "वाका वाका (दिस टाइम फर अफ्रिका)" २०१०को फिफा विश्वकपको आधिकारीक गानको रूपमा छनौट भयो।<ref>{{cite news|first=Sara D|last=Anderson|date=2010-04-27|title=Shakira Records Official Song for 2010 FIFA World Cup|url=http://www.aolradioblog.com/2010/04/27/shakira-records-official-song-2010-fifa-world-cup/|publisher=Aolradioblog|accessdate=2010-04-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20180630081136/http://www.aolradioblog.com/2010/04/27/shakira-records-official-song-2010-fifa-world-cup/|archive-date=2018-06-30}}</ref> यो गीतले विशवमा अहिले सम्म कै सबैभन्दा उत्कृष्ट विश्वकप गानको रूपमा चर्चा पायो।<ref name="FIFA">{{cite web|title=Shakira scoops prestigious MTV award|url=http://www.fifa.com/aboutfifa/worldwideprograms/news/newsid=1330342.html|publisher=FIFA|accessdate=2010-11-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20101111113119/http://www.fifa.com/aboutfifa/worldwideprograms/news/newsid=1330342.html#shakira+scoops+prestigious+mtv+award|archive-date=2010-11-11}}</ref><ref name="FIFA"/> यसको अङ्ग्रेजी भाषाको गित यूट्युबमा ३० करोड भन्दा बढि दर्शकले हेरेपछि सबैभन्दा बढि हेरिएको तेस्रो गित बन्यो।<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/charts/videos_views?t=a |title=Broadcast Yourself |publisher=YouTube |accessdate=2010-10-22}}</ref> उनको सातें स्टुडियो एल्बम साले एल सोल अक्टुबर २०१०मा लोकार्पण भयो।<ref>{{cite web|author=Maribel Martínez | Bilbao. |url=http://www.elcorreo.com/alava/v/20110302/cultura/shakira-contra-bisbal-bilbao-20110302.html |title=Shakira contra Bisbal en Bilbao. El Correo |publisher=Elcorreo.com |date= |accessdate=2011-05-06}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == शकिराको जन्म २ फेब्रुअरी १९७७को [[ब्यारेन्क्विला]], [[कोलम्बिया]]मा भएको थियो। उनी [[लेबनानी]](अरब) ([[फोएनिसियन]]), [[स्पेनिश]] ([[काटालान]]) र [[इटालीयन]] मूलका निदया डेल कारमेन रिनपोल तोर्रदो र विलियम मेबारक क्यानडिडको एक्लो सन्तान हुन।<ref name="Origin"/><ref>[http://numberonestars.com/shakira/shakira_interviews_5.htm शकीरा: डेलिअस (dELIAs) अन्तर्वार्ता]: "मेरो नसाहरूमा स्पेनी, लेबनानी र इटाली रगत बग्छ"</ref><ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=fshzEmNXBM8 |title=Shakira's Catalan Blood |work=[[YouTube]] |date=2006-09-02 |accessdate=2009-10-31}}</ref> उनको बुबाको अघिल्लो श्रीमती तर्फका आठ जना सौतेनि दाजु र दिदीहरू छन।<ref name="ShakiraTimes200903">{{cite web |url= http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5802815.ece |title= Shakira: Every little thing she does is magic |accessdate= 2009-02-28 |author= Amy Turner |date= 2009-03-01 |work= [[The Times]] |archive-url= https://web.archive.org/web/20110615172908/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5802815.ece |archive-date= 2011-06-15 }}</ref> शकिराको अर्थ अरबी भाषामा "आभारी" हुन्छ। <ref name="NameShakira">{{cite web |url=http://www.babynames.com/name/SHAKIRA |title=Origin and Meaning of the name Shakira has also been referred to as the feminine form of the name Shakir}}</ref><ref name="Etymology">{{cite web |url=http://www.behindthename.com/php/view.php?name=shakira |title=Behind the Name: Meaning, Origin and History of the Name Shakira |last=Campbell |first=Mike |date=2009 |work=Babynames.com |publisher=Mike Campbell |accessdate=2009-02-10}}</ref> यो नाम ''शाकिर'' नामको स्त्री रूप हो। उनको दोस्रो नाम, इसाबेल पनि उनको हजुरआमाको नाम हो र उनको दोस्रो उपनाम [[रिपोल]], [[काटालन]] शब्द हो। [[चित्र:EsculturaShakira.jpg|thumb|left|कोलम्बियाको ब्यारेन्क्विलामा शकीराको प्रतिमा]] उनले आफ्नो बाल्यकालको ज्यादातर समय उत्तरी कोलम्बियामा स्थित एक शहर [[ब्यारेन्क्विला]]मा बिताईन। शकिराले चार वर्षको उमेरमा आफ्नो पहिलो "रोजा डे ला क्रिस्टल" ("द क्रिस्टल रोज") [[कविता]] लेखिन। जब उनी ठूली हुँदै गईन तब उनी आफ्नो बुबालाई [[टाइपराइटर]]मा कथा लेख्दै गरको हेरेर मोहित हुन्थिन र उनले बुबा सँग क्रिसमस उपहारको रूपमा एक टाइपराइटरको माग गरिन। सात वर्षको हुँदा उनको इच्छा पुरा भयो र उनले कविता लेख्न शुरु गरिन। यि कविताहरू गीतको रूपमा विकसित भए। दुई वर्षको उमेरमा शकिराका एक सौतेनि दाजुको [[भटभटे|मोटरसाइकल]] दुर्घटनामा मृत्यु भयो। यो दु:खलाई लुकाउन उनको बुबाले वर्षौं सम्म [[कालो चश्मा]] लगाएको कुराबाट प्रभावित भई आठ वर्षको उमेरमा उनले "टस गफास ओस्कुरस" ("योर डार्क ग्लासेस") शीर्षकको आफ्नो पहिलो गीत लेखेकि थिईन। शकिरा चार वर्षकि हुँदा उनको बुबाले उनलाई एक स्थानीय [[मिडिल इस्टर्न]] रेस्टुरेन्टमा लिएर गए, जहाँ शकिराले पहिलो पल्ट [[बेली डान्स]]को साथमा [[अरबी संगीत]]मा बजाईने [[डम्बेक]] नामक एक पारम्परिक [[ढोल]]को आवाजको सुनिन।<ref name="rollingstone"/> यसलाई सम्झनु भन्दा पहिले नै शकीरा टेबलमा नाच्न लागिन र त्यसपछि मात्र उनले उनलाई एक कलाकार बन्नु छ भन्ने कुरा महशुस गरिन। उनलाई आफ्नो क्याथोलिक स्कूलमा आफ्नो सहपाठिहरू र अध्यापकहरू लागि (र भक्तिनीहरूको लागि पनि) गायन गरेर मजा लिन्थिन तर दोस्रो तहमा स्कूलको गायक-समूहको लागि हुने चुनावमा उनको [[कण्ठ-स्वर]] धेरै कडा भएकोले उनलाई लिइएन। संगीत शिक्षकले उनलाई उनको आवाज बाख्राको जस्तो छ भने।<ref name="rollingstone">{{cite web |url=http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5937750/shakira |title=Shakira |accessdate=2007-04-24 |last=Wright |first=Evan |date=2002-04-11 |work=[[Rolling Stone]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20090429094152/http://www.rollingstone.com/artists/shakira/articles/story/5937750/shakira |archive-date=2009-04-29 }}</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/cbbcnews/hi/music/newsid_1890000/1890956.stm शकिरा: 'म ब्रिटनीलाई घृणा गर्दिन।]' ''[[BBC न्यूज अनलाईन]]'' , २४ मार्च २००२। २२ जनवरी २००७।</ref> उनी भन्छिन कि "प्रत्येक शुक्रवार उनी स्कूलमा आफुले सिकेको नृत्य प्रश्तुत गर्ने हुनाले उनी स्कूलमा "[[बेली डान्सर]] गर्ल"को रूपमा चर्चित थिईन।<ref name="rollingstone"/> त्यहि तरिकाबाट मैले आफ्नो भित्र लाई व प्रश्तुति गर्ने साहसको प्राप्त गरे।"<ref name="usaweekend">कत्ज, ग्रेगरी. "[http://www.usaweekend.com/05_issues/051211/051211cover_shakira.html शकिरा इट अप विथ शकिरा]". ''[[USA Weekend.]]'' . ११ डिसेम्बर २००५.</ref> शकिरा आठ वर्षको हुँदा उनका बुबा टाट पल्टिए। यसबेला उनी [[लसएन्जल्स]]मा आफन्तकोमा बस्दै आएकि थिईन्। ब्यारेन्क्विला फर्किंदा आफ्नो अभिभाकको सम्पूर्ण धन-सम्पत्ति बेचिई सकेको देखेर उनलाई जोडदार झट्का लाग्यो; पछि उनले भनेकी थिईन, "मेरो बाल-बुद्धिमा यो नै दुनियाँको अन्त्य जस्तै लागेको थियो।"<ref name="ShakiraTimes200903"/> उनलाई अवस्था कति सम्म खराब हुन सक्छ भन्ने देखाउनको लागि उनको बुबाले अनाथहरू बस्ने एक स्थानीय पार्कमा लगे। यसको तस्बीर उनको मनमा गढयो र उनले मनमनै सोचिन कि "जबमा एक प्रख्यात कलाकार बन्छु तब यिनीहरूलाई सहयोग गर्नेछु।"<ref name="ShakiraTimes200903"/> दश देखि तेह्र वर्षको उमेरको बीचमा शकिरालाई ब्यारेन्क्विलामा विभिन्न कार्यक्रमहरूमा आमन्त्रित गरियो र यस क्षेत्रमा उनलाई आफ्नो परिचय दिने अवसर मिल्यो।<ref name="Gale">"[http://www.gale.com/free_resources/chh/bio/shakira.htm शकिरा]". ''समकालीन संगीतकार'' , 33. 2002. 5 फेब्रुअरी 2007 .</ref> यसै समयमा उनले स्थानीय थियेटर निर्माता मोनिका अरिजालाई भेटिन, जो उनी सँग प्रभावित भएर उनलको क्यारियरमा मद्दत गर्ने कोसिस गरिन। ब्यारेन्क्विला देखि [[बोगोटा]]को लागि उडानको क्रममा अरिजाले [[सोनी]]कोलम्बिया (Sony Colombia)का कार्यकारी कीरो वर्गासलाई एउटा होटेलको लबीमा शकिराको अडिसन लिन सहमत गराईन। वर्गासले शकीरालाई धेरै सम्मान गरे र सोनीको कार्यालयमा फर्किएर उनले एक गीत र कलाकार निर्देशकलाई उनको क्यासेट दिए। तथापी, निर्देशक धेरै ज्यादा उत्साहित भएनन र शकिरालाई बेकामकि भन्ने सोचे। वर्गास हतोत्साहित भएनन, उनले फेरि शकिरामा प्रतिभा छ भन्ने विश्वास दिलाउदै बोगोटामा एउटा अडिसन गराए। उनले शकीराको प्रदर्शनले आश्चर्यमा पारोस भन्ने सोचेर सोनी कोलम्बियाका अधिकारीहरूलाई उक्त अडिसनमा आउने व्यवस्था मिलाए। शकिराले अधिकारीहरू समक्ष तीन वटा गीतहरू प्रश्तुत गरिन र यसबाट प्रभावित भएर उनीहरूले शकिरालाई तीनवटा एल्बमहरू रेकर्ड गर्नको लागि सम्झौता गरे।<ref name="driven">{{cite web|url=http://www.vh1.com/shows/dyn/driven/96614/episode_about.jhtml|title=Driven: Shakira|accessdate=2007-04-24|publisher=VH1}}</ref> ==<span class="goog-gtc-fnr-highlight">सांगीतिक जीवन-यात्रा</span>== === १९९०-१९९४: जीवन-यात्राको शुरुवात === शकिरा तेर्ह वर्षकि मात्र हुँदा [[सोनी म्यूजिक]] कोलम्बियाको सहयोगमा उनको [[पहिलो एल्बम]], ''[[म्याजिया]]'' १९९०मा रेकर्ड गरियो। यसमा उनले आठ वर्षको उमेरमा लेखेका गितहरूको सङ्ग्रह समावेश छन। यि गितहरू [[पप रक]] [[गीत]] र इलेक्ट्रनिक संगित वाला [[डिस्को]]को मिश्रण थियो तर यो रेकर्डिङग र प्रोडक्शनमा सामन्जस्यको कमीको कारण यसको एकदम नोक्सानी भयो। "[[म्याजिया]]" र तीन अन्य एकलहरू गितहरू समावेश यो एल्बम १९९१मा लोकार्पण गरियो। हुनत कोलम्बिया रेडियोमा यसको प्रदर्शन एकदम राम्रो थियो र यसले युवा शकिरालाई धेरै चर्चित बनायो, तर विश्वभरीमा केवल १,२००प्रति मात्र बिक्रि गर्न सफल भएकोले यो एल्बम व्यावसायिक रूपमा राम्रो साबित भएन।<ref name="rollingstone"/> म्याजियाको खराब प्रदर्शन पछि शकिराको लेबलले उनलाई स्टूडियोमा फिर्ता गएर दोस्रो फलि-अप रेकर्ड लोकार्पण गर्न आग्रह गरे। शकिरा आफ्नो देश कोलम्बिया बाहिर कम चर्चित भएता पनि उनलाई फेब्रुअरी १९९३मा चिलीको [[विना डेल मार इन्टरनेशनल सङ्ग फेस्टिवल]]मा प्रश्तुति गर्नको लागि आमन्त्रित गरियो। यस फेस्टिवलमा इच्छुक ल्याटिन अमेरिकी गायकहरूलाई आफ्नो गितहरू प्रस्तुत गर्ने मौका दिइएको थियो र पछि निर्णयकर्ताको एक समूहद्वारा यसको विजेता चुनियो। शकिराले गाथागीत (ब्यालड) "[[एरेस]]" प्रस्तुत गरेर तेस्रो स्थानको ट्रफी जितिन। उनको पक्षमा मत दिने न्यायाधीशहरू मध्य एक त्यसबेलाका २० वर्षिय [[रिकी मार्टिन]] थिए।<ref name="Shakira biography"/> शकिराको दोस्रो स्टूडियो एल्बम ''[[पेलिग्रो]]'' त्यहि शैलीमा नै १९९३मा लोकार्पण गरियो, तर उनी यसको अन्तिम परिणाम, मुख्य रूपले प्रोडक्शनको मामलामा सन्तुष्ट भईनन्। शकिराले यस एल्बमको प्रचारमा अस्वीकार गरेपछि यो पनि व्यावसायिक रूपमा असफल मानिएता पनि यस एल्बमलाई ''म्याजिया'' भन्दा राम्रो तरिकाले लिईयो। यसपछि शकिराले [[हाई स्कूल]] स्नातक गर्नको लागि रेकर्डिङगबाट केही समयको छुट्टि लिने फैसला गरिन। त्यसै वर्ष शकिराले कोलम्बियन टिभी शृङ्खला "द ओएसिस"मा अभिनय गरिन जुन केही हद सम्म १९८५को [[अरमेरो बियोग]]मा आधारित थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/music/artist/shakira/artist.jhtml|title=Shakira – Full Biography|accessdate=2010-03-20|last=Huey|first=Steve|publisher=MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20100425032429/http://www.mtv.com/music/artist/shakira/artist.jhtml#biographyEnd|archive-date=2010-04-25}}</ref> === १९९५-१९९७: ''पीएस देस्काल्जोस'' र ''रिमिक्सहरू'' === शकिराले १९९५मा एल्बम सङ्कलन "नुएस्त्रो रक"को लागि मूल: [[¿दोन्दे एस्तस कोराजोन?]] गीतको रेकर्ड गरेकि थिईन (पछि उनको एल्बम पीएस देस्काल्जोसमा जारी भयो), जुन विशेष रूपले कोलम्बियामा लोकार्पण गरियो।<ref>{{cite web |url=http://www.songfacts.com/detail.php?id=1751|title=Donde Estas Corazon? by Shakira |accessdate =2010-03-20|first=|work=SongFacts }}</ref> उत्कृष्ट एकल गितहरू "एस्टोइ एक्वी", "पीएस देस्काल्जोस, सुएनोस ब्लान्कोस", ¿दोन्दे एस्तस कोराजोन? जस्ता गितहरूले गर्दा पीएस देस्काल्जोस एल्बमले उनलाई ल्याटिन अमेरिकामा अत्याधिक चर्चित बनायो।<ref name="Shakira biography"/> शकिराले पोर्चुगिज शीर्षकमा "एस्टोउ एक्वी", "अम पाउको दे आमोर" र "पेस देस्काल्कोस" जस्ता तीनवटा ट्र्याकहरू पनि रेकर्ड गरिन। शकिरा १९९५मा विभिन्न देशहरूको संगीतको प्रभावको र [[ऐलानिस मोरिसेट]]-उन्मुख व्यक्तित्व उपयोग गर्दै लुई एफ. ओचोया सँग सोनी म्यूजिक अन्तर्गत रेकर्डिङ्गमा फिर्ता भईन। यसले उनको अर्को केही एल्बमहरूलाई सम्म प्रभावित गर्‍यो।<ref>{{cite news |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/08/30/AR2006083003265.html|title=In Any Language, a Whole Lotta Shakira Goin' On|accessdate =2007-01-22|last= Freedom du Lac|first=Josh.|date=2006-08-31 |work=The Washington Post }}</ref> यस रेकर्डिङले उनको तेस्रो स्टूडियो एल्बम तथा पहिलो आधिकारिक एल्बम ''[[पीएस देस्काल्जोस]]''({{lang-en|Bare feet}}) जन्म दियो। उनको एकल ''¿दोन्दे एस्तस कोराजोन?''को सफलता पछि एल्बमको रेकर्डिङ्ग फेब्रुअरी १९९५मा शुरू भयो। सोनीले १००,००० भन्दा बढि बिक्रि हुने अनुमान गरी एल्बम तैयार गर्नको लागि शकिरालाई १००,००० डलर दियो। यस एल्बमको शुरूवात सँगै शकीराले आफ्नो गायनमा सुधार गरेर तथा सबैभन्दा मुख्य आफ्नो संगीतमा रचनात्मक नियन्त्रणको अभ्यास गरेर आफ्नो संगीत तैयार गर्न शुरू गरिन। अमेरिकाको वैकल्पिक बजार र ब्रिटिश समूहहरू जस्तै ''[[द प्रिटेंडर्स]]''बाट प्रभावित यो एल्बम ६ अक्टूबर १९९५मा [[बोगोटा]]मा ला केस्टेलियन थियेटरको साना हलमा देखाइयो। एल्बमको धुन मधुर, संगीत विस्मित गर्ने र टटका तथा गीत बौद्धिक र एक इलेक्ट्रनिक/ध्वनिक मिश्रण छ जसमा प्रभावी ढङ्गले ल्याटिन पपको ढर्रेको एक प्रामाणिक ध्वनि देखि तोडाइएको छ, जुन पहिले हैन सुना गएको थियो। पीएस देस्काल्जोस एल्बम अक्टुबर १९९५मा दक्षिण अमेरिकामा र १३ फेब्रुअरी १९९६मा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा लोकार्पण भयो। यसले विभिन्न आठ देशहरूमा #१मा शुरुवात गरे पनि अमेरिकि [[बिलबोर्ड २००]]मा एल्बम १८० नं.मा पुगयो र अमेरीकि [[बिलबोर्ड टप ल्याटिन एल्बम्स]]मा ५औं स्थान सम्म पुग्यो। एल्बममा अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा दोस्रो स्थानमा पुगेको [[इस्टोइ एक्वी]], अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा पाँचौ स्थानमा पुगेको [[¿दोंदे एस्तस कोराजोन?]], अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा छैटौँ स्थानमा पुगेको [[अन पोको डे अमोर]], अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा एघारौँ स्थानमा पुगेको [[पीएस देस्काल्जोस]], सुएनोस ब्लान्कोस, अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा पन्ध्रौ स्थानमा पुगेको [[एन्टोलोजिया]] र अमेरिकि ल्याटिन चार्टमा आठौ स्थानमा पुगेको [[से क्वैरी, देखि माटा]]लगायतका गितहरू समावेश छन।.<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?JSESSIONID=sjhsKvtT0JYD6rn7bhnDzxtp5QczYLncTwD94JyBbRgv6J4VMrFD!-909219567&model.vnuArtistId=147604&model.vnuAlbumId=1106634|title=Billboard&nbsp;— Artist Chart History: Shakira|publisher=[[Billboard]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091008234735/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?JSESSIONID=sjhsKvtT0JYD6rn7bhnDzxtp5QczYLncTwD94JyBbRgv6J4VMrFD!-909219567&model.vnuArtistId=147604&model.vnuAlbumId=1106634|archivedate=2009-10-08|access-date=2011-05-22}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091008234735/http://www.billboard.com/bbcom/retrieve_chart_history.do?JSESSIONID=sjhsKvtT0JYD6rn7bhnDzxtp5QczYLncTwD94JyBbRgv6J4VMrFD!-909219567&model.vnuArtistId=147604&model.vnuAlbumId=1106634 |date=2009-10-08 }}</ref> अगस्ट १९९६मा [[RIAA]]ले एल्बमलाई प्लाटिनम स्तरको एल्बमको रूपमा प्रमाणित गर्‍यो।<ref>{{cite web|url=http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?resultpage=1&table=SEARCH_RESULTS&action=&title=Pies Descalzos&artist=&format=&debutLP=&category=&sex=&releaseDate=&requestNo=&type=&level=&label=&company=&certificationDate=&awardDescription=&catalogNo=&aSex=&rec_id=&charField=&gold=&platinum=&multiPlat=&level2=&certDate=&album=&id=&after=&before=&startMonth=1&endMonth=1&startYear=1958&endYear=2009&sort=Artist&perPage=25|title=RIAA: Gold & Platinum. Search results for Pies Descalzos|publisher=[[RIAA]]}}</ref> मार्च १९९६मा शकीरा "[[टूर पीएस देस्काल्जोस]]" नामको आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय यात्रामा निस्किईन। यस यात्रामा २० वटा शोहरू संलग्न थिए र यो शो १९९७मा समाप्त भयो। यसै वर्ष शकिरालाई पीएस देस्काल्जोसको लागि तीनवटा वर्षको सर्वोत्कृष्ट एल्बमको लागि [[बिलबोर्ड ल्याटिन म्यूजिक अवार्ड]], "इस्टोइ एक्वी"को लागि वर्षको सर्वोत्कृष्ट भिडियो र [[बेस्ट न्यू आर्टिस्ट]] प्राप्त भयो।<ref>{{cite web|url=http://www.europanas.com/shakira-en.htm|title=Europanas-Musica-Shakira}}</ref>''पीएस देस्काल्जोस''को ५० लाख भन्दा धेरै प्रतिहरू बिक्रि भयो,<ref>{{cite web|url=http://www.ssmusic.tv/artist_profile.php?Opt=2&Language=&artId=20070600001|title=SS Music|publisher=SS Music|access-date=2011-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015223508/http://ssmusic.tv/artist_profile.php?Opt=2&Language=&artId=20070600001|archive-date=2007-10-15}}</ref><ref>{{cite web|url=http://shakira.com/discography/index/album/albumId/1/tagName/Albums|title=PIES DESCALZOS: Description|publisher=Shakira.com|access-date=2011-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100223181308/http://www.shakira.com/discography/index/album/albumId/1/tagName/Albums|archive-date=2010-02-23}}</ref> जसबाट प्रोत्साहित भएर ''द रीमिक्सेस'' शीर्षकको एक रीमिक्स एल्बम जारी गरियो। ''द रीमिक्सेस''मा पनि उनको केही प्रसिद्ध गीतहरूको [[पोर्चुगिज]] संस्करण समावेश छन, जुन ब्राजिलको बजारमा ''पीएस देस्काल्जोस''को लगभग १० लाख प्रतिहरूको बिक्रिका साथ उनको सफलताको कारण रेकर्ड गरिएको थिए।<ref name="Gale"/> === १९९८-२०००: ''¿दोन्दे एस्तन लोस लाद्रोनेस?'' र "एमटिभी अनप्लग्ड" === शकिरा आफै र [[इमिलियो इस्टीफन]] [[कार्यकारी निर्माता]] भएको उनको दोस्रो स्टुडियो एल्बम थियो - ''[[¿दोन्दे एस्तन लोस लाद्रोनेस?]]'' (अङ्ग्रेजी:''व्हेयर आर द थिभ्स?'' ) २८ सेप्टेम्बर १९९८मा लोकारपण भयो। यो एल्बम एक विमानस्थलमा उनको आफुले लेखेको गितहरूले भरिएको सुटकेस चोरी भएको घटनाबाट प्रभावित छ। यो एल्बम ''पीएस देस्काल्सोस'' भन्दा अत्यधुक हिट साबित भयो। [[अल म्यूजिक]] र [[रोलिङ स्टोन]]ले एल्बमलाई पाँचमा तारे रेटिङ चार तारा दिए। यो एल्बम ''अमेरिकी बिलबोर्ड २००''मा # १३१को शिर्ष स्थान सम्म पुग्यो र ''बिलबोर्ड टप ल्याटिन एल्बम''को चार्टमा ११ हप्तासम्म शीर्ष स्थानमा रहिरह्यो। यो एल्बम अमेरिकामा १,५००,००० भन्दा धेरै प्रतिहरू बिक्रि भएर यो अमेरिकाको सर्वाधिक बिक्रि भएको स्पेनिश एल्बम मध्य एक बन्यो। एल्बमको एघार ट्र्याकहरूमा आठवटा एकलहरू थिए, आठवटा एकलहरू [[सिएगा, सोर्दोमुदा]], [[मोस्कास एन ला कासा]] र [[नो क्रेओ]], [[इनएविटेबल]], [[तु]], [[सी ते वास]], [[ओक्टावो डिया]] र विश्वप्रसिद्ध अरबी धुनयुक्त [[ओजोस असी]] मध्य छवटा अमेरिकी [[बिलबोर्ड हट १००]]को सूचीमा परेका थिए। पछिका दुई गितहरूको लागि शकीराले प्रत्येकको लागि एक-एक [[ल्याटिन ग्रेमी]] अवार्ड जितिन। ''¿दोन्दे एस्तन लोस लाद्रोनेस?''ले विश्वभरीमा ७० लाख भन्दा बढी प्रतिहरू बिक्रि गर्‍यो।<ref name="wwsales">{{cite web| title=¿DÓNDE ESTÁN LOS LADRONES?: Description| url=http://shakira.com/discography/index/album/albumId/5/tagName/Albums| access-date=2011-05-22| archive-url=https://web.archive.org/web/20100223181358/http://www.shakira.com/discography/index/album/albumId/5/tagName/Albums| archive-date=2010-02-23}}</ref> शकिराले १९९९मा [[बेस्ट ल्याटिन रक/अल्टरनेटिभ एल्बम]]को लागि पहिलो पटक [[ग्रेमी अवार्ड]]मा मनोनित भईन।<ref>{{cite web |url=http://product.half.ebay.com/Donde-Estan-Los-Ladrones_W0QQtgZinfoQQprZ3295362 |title=Half.com / Music / ¿Donde Están Los Ladrones? |publisher=Product.half.ebay.com |date=2009-10-26 |accessdate=2009-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061215134039/http://product.half.ebay.com/Donde-Estan-Los-Ladrones_W0QQtgZinfoQQprZ3295362 |archive-date=2006-12-15 }}</ref> शकिराको पहिलो लाई भ एल्बम ''[[एमटिभी अनप्लग्ड]]'' न्यु योर्क सहरमा १२ अगस्ट १९९९मा रेकर्ड गरियो। यसलाई अमेरिकी आलोचकहरूद्वारा अत्यधिक प्रसंसित यस एल्बमलाई अहिलेसम्मको सर्वोत्कृष्ट लाई भ प्रश्तुतिको दर्जा दिईयो।<ref>{{cite web|url=http://www.allmusic.com/album/r467215|title=Shakira&nbsp;— MTV Unplugged: Review|publisher=[[All Music Guide]]}}</ref> यसको श्रव्य एल्बमले २००१मा [[सर्वोत्कृष्ट ल्याटिन पप एल्बमको लागि ग्रेमी अवार्ड]] प्राप्त गर्‍यो र विश्व भरीमा ५० लाख सीडी बिक्री भयो।<ref>{{cite web|url=http://www.ciao.com/MTV_Unplugged_Shakira__Review_10368254|title=MTV Unplugged&nbsp;— Review|publisher=Ciao}}</ref> मार्च २०००मा शकिराले [[ल्याटिन अमेरिका]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को आफ्नो [[टूर अन्फिबियो]] नामको दुई महिनाको यात्रा शुरू गरिन। अगस्ट २०००मा उनले ''ओजोस असी''को लागि हाल-निष्क्रिय श्रेणीको पिपुल च्वाइस अवार्ड - मनपर्ने अन्तर्राष्ट्रिय कलाकारमा [[एमटिभी भिडियो म्यूजिक अवार्ड]] जितिन। ९ सेप्टेम्बर २०००मा शकिराले [[ल्याटिन ग्रेमी अवार्ड]] समारोहमा ''ओजोस असी''को प्रश्तुति गर्‍यो, जहाँ उनी पाँच श्रेणिहरू: ''एमटिभी अनप्लग्ड''को लागि [[वर्षको एल्बम]] (एल्बम अफ द एयर) र [[सर्वोत्कृष्ट पप गायन एल्बम]] (बेस्ट पप भोकल एल्बम), ''ओक्टावो डिया''को लागि [[सर्वोत्कृष्ट स्त्री रक गायन]] (बेस्ट फिमेल पप भोकल पर्फर्मेन्स) र "ओजोस असी"को लागि [[सर्वोत्कृष्ट लघु-संगीत भिडियो]] (बेस्ट शर्ट फर्म म्यूजिक भिडियो)को लागि मनोनित भईन, तर उनले यिमध्ये दुईमा मात्र जीत हासिल गरिन।<ref>{{cite web|url=http://www.bmi.com/news/entry/232776|title=Emilio Estefan Tops Latin Grammy Noms List|publisher=[[Broadcast Music Incorporated|BMI]]|accessdate=2000-08-08}}</ref> शकिराको ''ओजोस असी''को प्रश्तुतिको लागि अहिले सम्मको सबैभन्दा ठूलो ल्यटिन ग्रेमी प्रश्तुति (ग्रेटेस्ट ल्यटिन ग्रेमी पर्फर्मेन्स अफ अल टाइम)को रूपमा मत प्राप्त गरिन। === २००१-२००४: ''लन्ड्री सर्भिस'' र अन्तराष्ट्रिय सफलता === ''¿दोंदे एस्तन लोस लाद्रोनेस?'' र एमटिभी अनप्लग्डको सफलता पछि शकिराले अङ्ग्रेजीमा एक अन्तर्राष्ट्रिय एल्बममा काम गर्न शुरू गरिन। अङ्ग्रेजी बजारमा स्पेनी कलाकारहरू [[रिकी मार्टिन]] र [[एनरिक इग्लेसिअस]]को अन्तर्राष्ट्रिय संगीतको [[मुख्य धारा]]मा लोकप्रियता जस्तै अन्य सफल अन्तर्राष्ट्रिय गतिविधिहरूको सहायताले एक ठूलो फट्को मारिन, जुन शकिराको करियरमा अर्को तार्किक कदम थियो र उनको लेबल थियो।<ref>{{cite web|url=http://articles.latimes.com/1999/apr/18/entertainment/ca-28407|title=Queen of Crossover?|publisher=[[Los Angeles Times]]|accessdate=1999-04-18}}</ref> शकिराले एल्बमको लागि नयाँ सामग्रीमा एक वर्ष भन्दा ज्यादा काम गरिन। "[[ह्वेनेवर, ह्वेयरेवर]]" (स्पेनिश देशहरूमा "[[सुएरते]]") शकीराको पहिलो प्रमुख एकल अङ्ग्रेजी एल्बम थियो, जुन अक्टोबर २००१मा लोकर्पण भयो। यस गीतमा [[चरङ्गो]] र [[प्यानपाइपस]]को उपकरणहरूको प्रभाव समावेस [[एन्डियन म्यूजिक]] (Andean music)को एकदम प्रभाव थियो। यस ट्र्याकको निर्माता शकिरा नै थिईन र यो प्राय सबै देशमा पहिलो स्थानमा पुग्दै अन्तर्राष्ट्रिय सफलता प्राप्त गर्‍यो। शकिराको तेस्रो अन्तर्राष्ट्रिय स्टूडियो र पहिलो अङ्ग्रेजी-स्पेनिश भाषाको एल्बम ''[[लन्ड्री सर्भिस]]'' (ल्याटिन अमेरिका र स्पेनमा ''सेर्भिचियो डी लाभन्देरिया'' ), १३ नोभेम्बर २००१मा लोकार्पण भयो। एल्बमले अमेरिका बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टमा तीन नम्बरमा शुरूवात गर्‍यो। सात ट्र्याकहरू: "ह्वेनेवर, ह्वेयरेवर"/"सुएरते", [[अन्डरनिथ योर क्लोथ्स]], [[अब्जेक्शन (ट्याङगो)]], [[ते अविसो, ते अनुन्चियो (ट्याङगो)]], [[द वन]], [[ते देजो म्याड्रिड]], [[क्यू मी कुएदेस टू]] र [[पोयम टू ए हार्स]] अन्तर्राष्ट्रिय एकल बने र यि मध्य चारवटा एकल सर्वाधिक सफल रहे। एल्बम अङ्ग्रेजी भाषाको बजारको लागि मात्र बनाइएकोले रक र स्पेनिश नृत्य प्रभावित एल्बमले ''रोलिङ्स्टोन''को " उनी एकदम मुर्ख लाग्छिन" वा " अङ्ग्रेजी अनुवादमा शकिराको जादु हरायो" भन्ने टिप्पणीका साथ गीत लेख्नमा उनको अङ्ग्रेजी कमजोर रहेको आलोचनाका साथै हल्का महत्त्वपूर्ण सफलता प्राप्त गर्‍यो। शकिरा समकालीन [[अमेरिकी पप]] संगीतको पक्षमा लोक र रक मुलहरूलाई छोडेकोले उनको ल्याटिन प्रशंसकहरूद्वारा पनि आलोचित हुनुपर्‍यो। यस तथ्यको बावजूद एल्बम विश्वमा २ करोड भन्दा बढि प्रतिहरू बिक्रि गर्दै २००२को सर्वाधिक बिक्री हुने एल्बम बन्यो।<ref name="Shakira biography"/><ref name="PR Newswire">[http://sev.prnewswire.com/entertainment/20070622/LAF02922062007-1.html शकीरा एन्ड एनरिक इग्लेसिअस जोइन लाई न-अप फर लाई भ अर्थ ह्याम्बर्ग] ''PR न्यूजवाइयर''</ref> र यस समयमा उनको करियरको सबैभन्दा सफल एल्बम बन्यो। त्यहि समयको आसपास शकिराले अङ्ग्रेजी बजारहरूमा आफ्नो प्रचारको उद्देश्यले [[पेप्सी]]को लागि पनि चार गीतहरू: "आस्क फर मोर", "पीड मास", "नक अन माई डोर" र "पाइड एल सोल" बनाईन, जुन [[एक्सटेन्डेड]], [[पेप्सी सिडी]]मा समावेश छन। नोभेम्बर २००२ देखि मे २००३ सम्म ६१ वटा शोहरूका साथ [[टूर अफ द मन्गूज]] नामक यात्रा शुरु गरिन। यो यात्रा विश्वभरीको लागि उनको पहिलो यात्रा थियो, जसमा उनले उत्तर र दक्षिण अमेरिकाका साथै युरोप र एसियामा समेत प्रश्तुति गरिन। अप्रिल २००२मा [[एरोस्मिथ]]को [[एमटिभी आइकोन]]मा शकीराले "[[डूड (लुक्स लाई क अ लेडी)]]"को प्रश्तुति गरिन। साथै २००२मा शकीरा ''[[भिएचवान डिभास लाई भ लस भेगास]]''को लागि [[चेर]], [[व्हाइट्नी हस्टन]], [[सेलिन डियोन]], [[मेरी जे ब्लिज]], [[अनास्तासिया]] र [[डिक्सी चिक्स]]का साथ समावेश भईन। सेप्टेम्बर २००२मा शकिराले हाल-मृत इन्टरनेशनल भ्यूअर्स च्वाइस अवार्डमा "ह्वेनेवर ह्वेयरेवर"को लागि एमटिभी भिडियो म्यूजिक अवार्ड जितिन। शकिराले यसै भिडियोको स्पेनिश संस्करणको लागि [[सर्वोत्कृष्ट लघु संगीत भिडियो]] (बेस्ट शर्ट फर्म म्यूजिक भिडियो) श्रेणीमा [[ल्याटिन ग्रेमी अवार्ड]] पनि जितिन। त्यसै वर्ष अक्टोबरमा उनले "सर्वोत्कृष्ट महिला कलाकार", "सर्वोत्कृष्ट पप कलाकार", "सर्वोत्कृष्ट कलाकार-उत्तर(क्षेत्र)", "वर्षको भिडियो"( "सुएरते"को लागि) र "वर्षको कलाकार"को लागि पाँच [[एमटिभी भिडियो म्यूजिक अवार्ड्स ल्याटिन अमेरिका]] जितिन। नोभेम्बर २००२मा शकिराको लेबल सोनी बिएमजी (Sony BMG)ले उनको सबैभन्दा ठूलो हिट स्पेनी सङ्कलन ''[[ग्रन्देस एक्सितोस]]'' लोकार्पण गर्‍यो। सन २००४मा एक डिभिडि र दस-ट्र्याकहरूको ''[[लाईभ एन्ड अफ द रेकर्ड]]'' नामक एक लाई भ एल्बम पनि लोकार्पण गरियो, जसले विश्वभरीमा ३० लाख सिडिको बिक्री कीर्तिमान स्थापित गर्‍यो र [[टूर अफ द मन्गूज]]लाई एक यादगार यात्रा बनायो। === २००५-०८: ''फिजासियन ओरल भोल. १'' र ''ओरल फिक्जासन भोल. २'' === [[चित्र:Shakira - La Coruña (Oral Fixation Tour).JPG|thumb|ओरल फिक्जासन यात्राको क्रममा प्रश्तुति गर्दै शकिरा]] शकिराको तेस्रो एल्बमको प्रचार २००३मा समाप्त भएपछि उनले नयाँ संगित रेकर्ड गर्नको लागि स्पटलाईटबाट बाहिरिने विचार गरिन। उनको चौँथो एल्बमको लागि अनेकौ संभावित दिनहरूको घोषणा भएपनि उनले २००५को शुरूमा एल्बमको शीर्षक "ओरल फिक्सेशन" र यसको ''कार्यकारी निर्माता'' [[रिक रुबिन]] हुने घोषणा गरिन। शकिराको चौँथो एल्बम ''[[फिजासियन ओरल भोल. १]]'' जून २००५मा लोकार्पण गरियो। एल्बमको प्रमूख एकलको रूपमा अप्रिलमा रिलिज भएको [[ला तोर्तुरा]] हट १००मा ४० औँ स्थानमा पुग्नाका साथै विभिन्न रेडियोमा ठूलो सफलता हासिल गर्‍यो। यस गितमा स्पेनिश गीतकार [[एलेक्जेन्ड्रो स्यान्ज]]लाई लिइएको थियो। यसले ''युएस हट ल्याटिन चार्ट''मा एक नम्बरमा पच्चीस हप्ता सम्म रहेर रेकर्ड राख्यो। २००५मा शकिरा ''एमटिभी भिडियो म्यूजिक रेकर्ड्स''मा स्पेनिश भाषामा गित गाउँने पहिलो कलाकार बनिन। कम आशाहरूको विपरीत ''फिजासियन ओरल भोल. १''लाई जनताहरूले धेरै मन पराए। पहिलो हप्तामा नै १५७,००० प्रति बिक्रि गर्दै यो एल्बम बिलबोर्ड २००मा १५ जूनको हप्तामा चार्टमा चार नम्बरमा शुरू गर्‍यो। यो एल्बम पहिलो हप्ताको बिक्रिमा हाल सम्मको सर्वाधिक बिक्रि हुने [[स्पेनी भाषा|स्पेनिश भाषा]]को एल्बम बन्यो। ल्याटिन अमेरिकाको आफ्नो आधिकारिक रिलीजको पहिलो दिन यो एल्बमले भेनेजुएलामा प्लेटिनम प्रमाणपत्र, कोलम्बियामा ट्रिपल प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नुका साथै मेक्सिकोमा यो पूरा बिक्रि भयो। तीन दिनमा एल्बमले विश्वभरीमा एक लाख भन्दा बढि प्रतिहरू बिक्रि गर्‍यो। "ला तोर्तुरा"का साथै चार अन्य एकलहरू [[नो]], [[डिया डे एनेरो]], "[[ला परेड]]"र [[लास डी ला इनट्यूशन]] रिलिज भए, जुन विश्वका विभिन्न देशहरूमा एक नम्बरमा रह्यो। ८ फेब्रुअरी २००६मा शकिराले फिजासियन ओरल भोल. १को लागि ''सर्वश्रेष्ठ ल्याटिन रक/ वैकल्पिक एल्बम''को श्रेणीमा आफ्नो दोस्रो ग्रेमी अवार्ड जितिन।<ref>{{cite web|url=http://grammy.com/GRAMMY_Awards/Winners/Results.aspx|title=Search results for Shakira|publisher=[[Grammy Award|Grammy.com]]}}</ref> शकिराले २ नोभेम्बर २००६मा "ला तोर्तुरा"को लागि [[वर्षको रेकर्ड]] र [[वर्षको गित]] तथा फिजासियन ओरल भोल. १को लागि [[वर्षको एल्बम]] र [[सर्वोत्कृष्ट पप आवाज एल्बम]] गरी चार ल्याटिन ग्रेमी अवार्ड प्राप्त गरिन।<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/11/02/entertainment/main2147901.shtml|title=Shakira Wins Big At Latin Grammys&nbsp;— CBS News|publisher=[[CBS|CBS News]]|accessdate=2006-11-02}}</ref> विश्वभरीमा ''फिजासियन ओरल भोल. १''को ४० लाख भन्दा अधिक प्रतिहरू बिक्रि भयो।<ref name="ticket4-you1"/> ''[[ओरल फिक्जासन भोल. २]]''को लोकार्पण पूर्व शकिरा [[लिस्बन]], [[पोर्चुगल]]मा [[एमटिभी यूरोप म्यूजिक अवार्ड २००५]]मा देखापरिन। यहाँ उनले एल्बमको एकल [[डन्ट बोदर]]को प्रश्तुति गर्नुका साथै सर्वोत्कृष्ट महिला कलाकारको श्रेणीमा अवार्ड जितिन। ''डन्ट बोदर''ले "अमेरिकी हट १००"को चार्टमा शीर्ष ४०मा पर्नबाट बञ्चित हुनुपरे तापनि विश्वका प्राय देशहरूमा टप २०को सूचीमा पर्‍यो। ''ओरल फिक्जासन भोल. २'' २९ नोभेम्बर २००५मा लोकर्पण गरियो। यो एल्बमले १२८,००० प्रतिहरू बिक्रि गर्दै "अमेरिकी बिलबोर्ड २००"को चार्टमा नम्बर पाँचमा शुरुवात गर्‍यो। यो एल्बमले आरआईएएबाट प्लाटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नुका साथै संयुक्त राज्यमा १८ लाख रेकर्ड बिक्रि गर्‍यो। यस एल्बमके विश्वभरी ८० लाख भन्दा बढि प्रति बिक्रि गर्‍यो।<ref>{{cite web|url=http://shakira.com/discography/index/album/albumId/4/tagName/Albums|title=Oral Fixation vol. 2: Description|access-date=2011-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20100223181930/http://www.shakira.com/discography/index/album/albumId/4/tagName/Albums|archive-date=2010-02-23}}</ref> एल्बमको मुख्यपृष्ठमा शकिरालाई निशेधित फल (स्याउ)को साथमा ईभको रूपमा दर्साईएकोले यो विवादास्पद हुन पुग्यो र धेरै देशहरूमा बिक्रि नभएकोले यो मुख्यपृष्ठलाई बदलिएको थियो। २००६को शुरूमा [[वाईक्लेफ जीन]]को साथमा "[[हिप्स डन्ट लाई]]" एल्बमको दोस्रो एकलको रूपमा लोकार्पण भयो। "हिप्स डन्ट लाई " विश्वका ५५ देशहरूमा पहिलो स्थानमा पुग्नाका साथै "बिलबोर्ड हट १००"मा शकिराको पहिलो एल्बमको रूपमा स्थापित हुँदै २१औं शताब्दीको सबैभन्दा चर्चित गित बन्यो। शकिरा र वाईक्लेफ जीनले यस गीतको [[फिफा विश्व कप २००६]]को आधिकारिक धुनको लागि यस गीतको ''बम्बू भर्जन'' तैयार गरे। "हिप्स डन्ट लाई "को लागि शकिरा [[२००६ एमटिभी भिडियो म्यूजिक अवार्ड्स]]मा [[रेड हट चिली पिपर्स]] सँग सबैभन्दा ज्यादा संख्यामा मनोनयनमा परिन तर उनले केवल [[बेस्ट कोरियोग्राफी]]को अवार्ड मात्र जित्न सफल भईन। नोभेम्बर २००६मा शकिराले [[कार्लोस स्यान्टाना]]को साथमा आफ्नो तेस्रो र अन्तिम सिंगल "[[इललीगल]]" लोकार्पण गरिन। यो एल्बम हट १००मा पुग्न नसकेपनि केही यूरोपेली देशहरूमा र अमरीकामा नृत्य चार्टमा शीर्ष स्थानमा पुग्यो। १० फेब्रुअरी २००७मा शकिराले [[४९औं ग्रेमी अवार्ड्स]]मा पहिलो पल्ट प्रश्तुति गरिन र वीक्लिफ जीन "हिप्स डन्ट लाई "मा [[सर्वोत्कृष्ट सहयोगी पप गायन]]को लागि मनोनयन प्राप्त गरे। शकिराले जून २००६मा आफ्नो चौथो लामो यात्रा [[ओरल फिक्जासन टूर]] शुरू गरिन। यस यात्राको क्रममा १४ जून २००६ देखि ९ जुलाई २००७को बीच १२५ शोहरू भए। उनले पाँचै महाद्धीपहरू: एसिया, यूरोप, उत्तरी अमेरिका, ल्याटिन अमेरिका र अफ्रीकामा प्रश्तुति गरिन। यस यात्राको क्रममा शकिराले २७ मे २००७मा [[मेक्सिको शहर]]मा एक सांगीतिक कार्यक्रम सित्तैमा प्रश्तुति गरिन जहाँ २१०,००० भन्दा धेरै दर्शकहरूको उपस्थिति थियो। यस संगीत समारोहले मेक्सिकोमा आयोजना भएका शोको इतिहासमा सर्वाधिक दर्शकको उपस्थितिको रेकर्ड कायम गर्‍यो। शकिराले ९ जुलाई २००६ म जर्मनीमा [[फिफा विश्वकप]]को फाइनलमा प्रस्तुति गरिन। १२ नोभेम्बर २००७मा "[[ओरल फिक्जासन टूर डिभिडि]] लोकार्पण गरियो। यो उच्च परिभाषित [[ब्लू-रे]] ढाँचामा पनि उपलब्ध छ।<ref>[http://www.sonybmg.no/nye_utgivelser/kommende_utgivelser/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090402210539/http://www.sonybmg.no/nye_utgivelser/kommende_utgivelser/ |date=2009-04-02 }} ''Sonybmg.no''</ref> यस डिभिडिका २ भर्जनहरूले विश्वभरीमा १,६००,००० भन्दा धेरै प्रति बिक्रि गर्‍यो। === २००८-हाल: ''शी वूल्फ'' र ''शाले एल शोल'' === फेब्रुअरी २००८ म ''एल हेराल्डो''मा उनले आफ्ना प्रशंसकहरूसँग अनलाईन च्याटमा आफ्नो नयाँ एल्बमको थालनी गर्न लागेको कुरा खुलासा गरिन।<ref>[http://www.elheraldo.com.co/ELHERALDO/BancoConocimiento/S/soforo/soforo.asp?CodSeccion=16 http://www.elheraldo.com.co/ELHERALDO/BancoConocimiento/S/soforo/soforo.asp?CodSeccion=16 El Heraldo.com]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''Elherado.com''</ref> यसका साथै, [[कोलम्बिया]]मा शकिराको गीतकार भाइ ईसा मेबारकको सिडी लोकार्पण पार्टीमा शकीराका बुवा विलियम मेबारकले शकिराले आफ्नो आगामी एल्बमको लागि नयाँ गितहरू लेखन र निर्माणको कार्य शुरू गरिरहेको बताए। यो कार्य "उनको आफ्नो स्टूडियो"मा भईरहेको भनियो , जसले उनका धेरै प्रशंसकहरूलाई यसको मतलब उनको घर [[बहामस]]मा स्टूडियो भएको लाग्यो।<ref>{{cite web |url=http://www.elheraldo.com.co/ELHERALDO/BancoConocimiento/S/soforo/soforo.asp?CodSeccion=16 |title=http://www.elheraldo.com.co/ELHERALDO/BancoConocimiento/S/soforo/soforo.asp?CodSeccion=16 |publisher=Elheraldo.com.co |date= |accessdate=2009-10-31 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जहाँ शकिराले २००५मा ''[[फिजासियन ओरल भोल. १]]'' र २००६मा ''[[ओरल फिक्जासन भोल. २]]'' रेकर्ड गरेकि थिईन। लन्डनमा दुइ हप्ता बिताएपछि, [[कार्लोस विवेस]] सँग [[कोलम्बिया]], [[पेरू]] र [[ब्राजिल]]को सीमामा अवस्थित [[लेतिसिया]]मा एक शान्ति सांगितिक कार्यक्रममा भाग लिनको लागि शकिरा कोलम्बियाको लागि प्रस्थान गरिन। सयौं हजार कोलम्बियनका साथमा शकीराले कोलम्बियामा विद्रोहीहरूले बन्दी बनाएका मानिसहरूको रिहाई र उक्त क्षेत्रमा यस्ता अन्य अपहरण बन्द गर्नको लागि अपील गरिन।{{Citation needed|date=September 2009}} त्यस पछि, यो नोटिसिअस क्याराकोलले कोलम्बियामा भनेकि शकिरा [[बहामस]]मा आफ्नो घरको स्टूडियोमा फर्किएर भाईवस ब्याण्डको सदस्यहरू सँग "अ लिटिल समथिङ्ग"को रेकर्डिङ्गको कार्य शुरु गरिन। कोलम्बियामा एलेन्को पत्रिकासँग एक विशेष अन्तरबार्तामा शकिराले पुष्टि गरिन कि उनले नयाँ एल्बमको लागि पहिले नै लगभग ३० वटा गीतहरू लेखिसकिन र उनले अझै पनि लेख्न जारी राखेकि छन।<ref>{{cite web|url=http://forums.shakiramedia.com/forums/index.php?showtopic=22703|title=Shakira talks with Elenco|accessdate=2007-07-16|author=|date=2007-07-13|publisher=Shakira Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201071548/http://forums.shakiramedia.com/forums/index.php?showtopic=22703|archive-date=2009-02-01}}</ref> पछि यो पुष्टि भयोकि शकिरा आफ्नो छैठौं एल्बमको लागि [[रेडवान]], [[वाइक्लेफ जीन]] र लुइस एफ ओचोआसँग काम गरिरहिकि छन। रेडवानले पछि भने कि शकिरा प्रायोगिक चरणमा छिन र उनी एल्बमको लागि लसएन्जलस, मियामी, भ्यानकुभर, लन्डन, उरुग्वे र बहामसमा काम गर्दैछिन। २००८को शुरुवातमा फोर्बसले शकिरालाई संगीतको क्षेत्रमा सर्वाधिक कमाई गर्ने चौथो महिलाको स्थानमा राख्यो।<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2008/01/28/music-madonna-hollywood-biz-cz_dp_0129musicwomen.html|title=The Top-Earning Women In Music|accessdate=2008-01-29|publisher=[[Forbes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080131203709/http://www.forbes.com/2008/01/28/music-madonna-hollywood-biz-cz_dp_0129musicwomen.html|archivedate=2008-01-31}}</ref> २ जुलाई २००८मा शकिराले विशाल अन्तर्राष्ट्रिय यात्रासँग सम्बद्ध [[लाईभ नेशन]] सँग १० वर्षको सम्झौतामा हस्ताक्षर गरिन।<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2008/07/02/arts/music/02shakira-brief.html|title=Shakira Leaves Record Company for Live Nation|accessdate=2008-07-02|publisher=New York Times}}</ref> यात्रा समुह एक रेकर्ड लेबल हो जसले संगितलाई बढावा दिनुका साथै आफ्ना कलाकारहरूको संगीत लोकार्पणमा पनि नियन्त्रण गर्दछ। शकिराको अनुबन्धनलाई उद्ध्रित गर्दै लाई भ नेशनक ग्लोबल म्यूजिक प्रमुख जेसन गार्नरले भने "शकिरा वास्तवमा वैश्विक स्तरको कलाकारहरू मध्य एक हुन। उनी विश्वको हरेक कुनामा आफ्नो संगित र टिकट बिक्रि गर्न सक्छिन।"<ref>{{cite web|url=http://www.forbes.com/2009/03/31/celebrities-clothing-rich-women-power-deals.html|title=Savvy Celebrity Businesswomen|accessdate=2009-01-04|publisher=[[Forbes]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090405144242/http://www.forbes.com/2009/03/31/celebrities-clothing-rich-women-power-deals.html|archivedate=2009-04-05}}</ref> शकिराका प्रतिनिधि तथा लाई भ नेशनले सम्झौताको मुल्य पुष्टि नगरेता पनि यस बातचीतको निकटस्थ मानिसहरूका अनुसार शकिरामा आधारित १० वर्षको प्रदर्शनहरूको अनुरूप $ ७०,०००,०००देखि $ १००,०००,०००को बीचको मुल्याङ्कन गरिएको अनुमान छ। शकिरा एक अङ्ग्रेजी, एक स्पेनिश र एक सङ्कलन गरी तीन एल्बमहरूको लागि [[एपिक रेकर्ड्स]]सँग अनुबन्धन भएकी छन तर लाई भ नेशनसँग भएका सम्झौताको यात्रा र अन्य अधिकार तत्काल लागू हुने छन। शकिराको छैठौ स्टूडियो एल्बमको शीर्ष एकल "शी वूल्फ" १३ जुलाई २००९मा प्रीमियर भयो।<ref>{{cite web |url=http://z100.elvisduran.com/cc-common/mediaplayer/player.html?redir=yes&mps=ZooFiles.php&mid=http://a1135.g.akamai.net/f/1135/18227/1h/cchannel.download.akamai.com/18227/podcast/NEWYORK-NY/EDUR-IP/Shakira_1.wmv?CPROG=PCAST?CCOMRRMID&CPROG=RICHMEDIA&MARKET=NEWYORK-NY&NG_FORMAT=personality&NG_ID=EDURIP&OR_NEWSFORMAT=&OWNER=&SERVER_NAME=www.elvisduran.com&SITE_ID=3831&STATION_ID=EDUR-IP&TRACK= |title=Media Player |publisher=Z100.elvisduran.com |accessdate=October 31, 2009 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://a1135.g.akamai.net/f/1135/18227/1h/cchannel.download.akamai.com/18227/podcast/LOSANGELES-CA/KIIS-FM/shakira071309.mp3?CPROG=PCAST&MARKET=LOSANGELES-CA&NG_FORMAT=chrrhythmic&SITE_ID=842&STATION_ID=KIIS-FM&PCAST_AUTHOR=102.7_KIIS-FM&PCAST_CAT=morning_shows&PCAST_TITLE=On-Air_with_Ryan_Seacrest |title=Akamai.net |accessdate=October 22, 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.edisonresearch.com/home/archives/2009/05/handicapping_the_summer_song_of_2009.php |title=Handicapping The Summer Song Of 2009 |publisher=Edisonresearch.com |accessdate=October 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091005061414/http://www.edisonresearch.com/home/archives/2009/05/handicapping_the_summer_song_of_2009.php |archive-date=October 5, 2009 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://new.e1.music.yahoo.com/blogs/el_playlist/11775/shakira-la-herona-de-la-educacin/ |title=Shakira la heroína de la educación&nbsp;— El Playlist |publisher=New.e1.music.yahoo.com |date=June 5, 2009 |accessdate=October 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090721203018/http://new.e1.music.yahoo.com/blogs/el_playlist/11775/shakira-la-herona-de-la-educacin/ |archive-date=July 21, 2009 }}</ref> शकिराले यो गित जोन हिल र द ब्रेभरीका शीर्ष गायक तथा लेखक स्याम एन्डिकटसँग मिलेर लेखन तथा उत्पादन गरेकी थिईन।<ref>{{cite web |url=http://www.rap-up.com/2009/07/12/new-music-shakira-she-wolf/ |title=New Music: Shakira&nbsp;– ‘She Wolf’ |publisher=Rap-Up.com |accessdate=October 31, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090718201647/http://www.rap-up.com/2009/07/12/new-music-shakira-she-wolf/ |archive-date=July 18, 2009}}</ref> यसको स्पेनी संस्करण, लोबा पनि त्यसै दिन प्रीमियर भयो। केही दिन पछि "शी वूल्फ" र "लोबा" डिजिटल डाउनलोडमा पनि उपलब्ध भयो।<ref name="shakira.com">{{cite web|url=http://www.shakira.com/ |title= Shakira's Official Website. Sign up for email updates! |publisher=Shakira.com |accessdate=October 31, 2009}}</ref> "शी वूल्फ"को भिडियो ३० जुलाई २००९को एमटिभीमा प्रीमियर भयो।<ref name="shakira.com"/> यो एकल ल्याटिन अमेरिकामा एक नम्बर, जर्मनीमा, आयरल्यान्ड, इटली, एस्टोनिया र स्पेनमा दुइ नम्बर, स्विट्जरल्याण्ड र अस्ट्रियामा तीन नम्बर, संयूक्त अधिराज्य, फ्रान्स र ग्रीसमा चार नम्बर, क्यानाडा र बेल्जियममा पाँच नम्बर, फिनल्यान्डमा छ नम्बर, जापानमा नौ नम्बर र अमेरिकामा एघार नम्बरमा रहि विश्व भरीमा सफल भए थियो। २००९मा नै शकिराको आधिकारिक वेबसाइटले घोषणा गर्‍यो कि ''[[शी वूल्फ]]''को पूर्ण एल्बम अक्टूबर २००९मा निस्कनेछ" र यसले "मुख्य रूपमा अङ्ग्रेजी ट्र्याक सूची प्रश्तुत गरेको छ।" उक्त साइटले एउटा स्पेनिश एल्बम २०१०मा लोकार्पण गरिने कुरा पनि घोषणा गरेकोछ।<ref>{{cite web|author=Europa Press |url=http://www.abc.es/20090630/cultura-musica/shakira-estrena-loba-primer-200906300249.html |title='Loba' es el primer single del nuevo disco de Shakira&nbsp;— Espectaculos_Musica&nbsp;— Espectaculos |publisher=ABC.es |date= |accessdate=2009-10-31}}</ref> ''[[शी वूल्फ]]'' अक्टूबर २००९मा अन्तराष्ट्रिय रूपमा र २३ नोभेम्बर २००९मा संयूक्त राज्य अमेरिकामा लोकार्पण भयो। यस एल्बमले विश्व भरीमा १५ लाख प्रति बिक्रि गर्दै सफल एल्बमको रूपमा स्थापित भयो। मुलत: अमेरिकी लोकार्पणको लागि योग्य एल्बमको दोस्रो एकल "डिड इट अगेन" अक्टूबर २००९मा लोकर्पण भयो तर पछि यो रद्द भयो। शकिराले [[दक्षिण अफ्रिका|दक्षिण अफ्रिकी]] समूह [[फ्रेस्लिग्राउण्ड]]सँग मिलेर [[फिफा विश्वकप २०१०]]को आधिकारिक गित निर्माण तथा प्रश्तुति गरिन।<ref>{{cite web|author=|url=http://www.shakira.com/stream/article/display/id/400|title=Shakira records official FIFA World Cup 2010 song|publisher=www.shakira.com|date=|accessdate=April 26, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20110105021738/http://www.shakira.com/stream/article/display/id/400|archive-date=January 5, 2011}}</ref> यो गित ज्याङ्गालेवा वा गोल्डेन साउन्ड्स समूहको [[फ्यान्ग भाषा]]को परम्परागत क्यामारुनी सैन्य गित [[ज्याङ्गालेवा]]मा आधारित थियो । यो गित १९८७मा उनको जन्मथलो कोलम्बियामा दक्षिण अफ्रिकीको माध्यमबाट चर्चित भईसकेको थियो ।<ref>{{cite news|last=Mackey |first=Robert |url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2010/05/24/shakira-remixes-african-hit-for-world-cup/ |title=Shakira Remixes African Hit for World Cup – The Lede Blog |publisher=Thelede.blogs.nytimes.com |date=May 24, 2010 |accessdate=August 10, 2010}}</ref> जुन २००१०मा बिलबोर्ड पत्रिकासँगको अन्तरवार्ताको क्रममा शकिराले आफ्नो नयाँ एल्बम सेप्टेम्बरमा लोकर्पण हुने घोषणा गरिन ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/content_display/industry/e3i16591aef144b2465932113958dc953e4 |title=Shakira's World Cup Anthem Makes Global Impact |publisher=Billboard.biz |date=June 17, 2010 |accessdate=August 10, 2010}}</ref> १९ अक्टूबर २००१०मा [[शाले एल शोल]] शकिराको सातौँ स्टुडियो एल्बमको रूपमा लोकार्पण भयो। एल्बमको शीर्ष एकल गित ''[[लोका]]'' विश्वका धेरै देशहरूमा शिर्षस्थानमा रह्यो । उनले अगस्टमा बार्सिलोनामा "लोका"को भिडियो खिचाईन ।<ref>[http://defpenradio.com/shakira-on-set-of-new-music-video/ Shakira On Set Of New Music Video] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727145500/http://defpenradio.com/shakira-on-set-of-new-music-video/ |date=2011-07-27 }}. Def Pen Radio (August 20, 2010). Retrieved on January 8, 2011.</ref> र सेप्टेम्बर १मा एल्बमको आधिकारिक आबरण अनाबरण गरिन।<ref>[http://defpenradio.com/official-album-cover-shakira-sale-el-sol/ Official Album Cover: Shakira – Sale El Sol] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727145516/http://defpenradio.com/official-album-cover-shakira-sale-el-sol/ |date=2011-07-27 }}. Def Pen Radio (September 1, 2010). Retrieved on January 8, 2011.</ref> == अन्य कार्य == २००३मा शकिराले दक्षिण अफ्रीकी अभिनेत्री [[शार्लिज थेरोन|चार्लिज थेरोन]] र [[मार्क वलबर्ग]] अभिनीत [[हलिउड|हलिवुड]] चलचित्र "[[द इटालियन जब]]"को लागि संगीतकार [[टिम मिशेल]] सँग मिलेर "कम डाउन लव" बोलको एउट गीत लेखेकि थिईन तर त्यो गीत अंततः साउण्डट्र्याकमा समावेश गरिएन। २००६को अन्त्य तिर शकिरा र [[ऐलेज्यान्ड्रो सन्ज]]ले फेरि एक साथ "[[ते लो अग्रदेज्को, पेरो नो]]" गितमा काम गरे, जुन सन्जको एल्बम ''[[अल ट्रेन डे लस मोमेन्टोज]]''मा समावेश छ। यो गीत ल्याटिन अमेरिकामा शीर्ष दस हिट गीतहरूमा समावेश भयो र र ''बिलबोर्ड'' हट ल्याटिन ट्र्याक चार्टमा शीर्ष स्थानमा पुग्यो। शकिरा [[मिगुएल बोस]] सँग युगल "[[सी टू नो भ्युल्भस]]"मा काम गरिन, जसलाई बोसको एल्बम [[पपितो]]मा उनको ३० वर्षको करियरको उत्सवको समय लोकार्पण गरियो। २००७ को आरम्भमा शकिराले अमेरिकन [[आर एन्ड बि]] गायिका [[बियोन्से|बेयोन्से]] सँग "[[ब्यूटीफुल लायर]]" गितमा काम गरिन, जुन बेयोन्सेको ''[[बी'डे]]''को डिलक्स संस्करणमा दोस्रो एकलको रूपमा लोकार्पण भयो। ७ अप्रिल २००७ मा, ''बिलबोर्ड'' हट १००को चार्टमा यो गीत ९४औं स्थानबाट ३ स्थान पार गर्दै ९१ औँ स्थानमा पुग्यो जुन यस चार्टको इतिहासमा सबैभन्दा अधिक माथिल्लो स्थानमा चढ्ने गीतको एउटा नयाँ कीर्तिमान थियो। यो [[ब्रिटेन सिंगल्स चार्ट]]मा पनि नं.१मा रह्यो। यो गीतले [[गायन साथै सर्वोत्कृष्ट पप सहयोग]] (बेस्ट पप कोलाबोरेशन विद भोकल्स)को लागि एक [[ग्रेमी अवार्ड]]मा मनोनयन आर्जन गर्‍यो । यो गीत बेयोन्सेको विश्वमा सबैभन्दा सफल गीतहरूमा मध्य एक थियो। यो गीत विशेष रूपले [[अर्जेन्टिना]] र [[स्पेन]] जस्तै स्पेनिश भाषी देशहरूमा पहिलो स्थानमा रहदै सर्वाधिक लोकप्रिय भयो । ''बिलबोर्ड''को अनुसार शकिराले [[लील वाईने]]सँग [[कार्लोस संताना]]को ''[[कार्लोस सान्ताना]]'' शीर्षक वाला सबै भन्दा अधिक हिट सीडीको नयाँ ट्रैकमा सहयोग दिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1003611472|title=Santana Rocks With Shakira, Tina, Kroeger|accessdate=2007-07-16|author=Jonathan Cohen|date=2007-07-13|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070716011407/http://www.billboard.com/bbcom/news/article_display.jsp?vnu_content_id=1003611472|archive-date=2007-07-16}}</ref> बहरहेल यो सहयोग देखि रद्द गर्‍यो गएको छ र शकीरा र लील वेनको ठाउँ [[जेनिफर लोपेज]] र बेबी बाशले ली छ।<ref>[http://biz.yahoo.com/prnews/070920/nyth124.html?.v=101 http://biz.yahoo.com/prnews/070920/nyth124.html?.v=101] ''Biz.yahoo.com''</ref> शकिराको [[एनी लेन्नोक्स]]को एल्बम ''[[सङ्गस अफ महिना डिस्ट्रक्शन]]''को रेकर्ड "[[सिंग]]"मा लिईएको थियो, जसमा अन्य तेईस गायिकाहरू; [[म्याडोना]], [[केटि टनस्टाल]], [[फेथ हिल]], [[डिडो]], [[सेलीन डियान]], [[मेलिसा एथरिज]], [[जोस स्टोन]], [[फर्गिए]], [[अनास्तागर्‍यो]] र [[पिंक]] आदि पनि थिए।<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/fascinating%20fact%203595_1037950 |title=Contactmusic.com |publisher=Contactmusic.com |date= |accessdate=2009-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090330010553/http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/fascinating%20fact%203595_1037950 |archive-date=2009-03-30 }}</ref><ref name="autogenerated1"/> २००७ को अन्तिम सांगितिक यात्रामा शकिरा र [[विक्लिफ जीन]]ले आफ्नो दोस्रो युगल "किङ्ग एन्ड क्वीन" रेकर्ड गरे । यो गित विक्लिफ जीनको २००७को एल्बम ''कमर्सियल भोल २: मेमोरज अफ एन इमिग्रान्ट''मा समावेश छ । [[चित्र:Usher and Shakira at the Obama inauguration, 2009.jpg|thumb|अशर र स्टीव वंडर सँग [135]मा शकीराको प्रदर्शन]] शकिराले १८ जनवरी २००९मा [[लिंकन मेमोरियल]]मा [[राष्ट्रपति]] [[बाराक ओबामा|बराक ओबामा]]को सम्मान समारोह "[[:en:We Are One: The Obama Inaugural Celebration at the Lincoln Memorial|वी आर वन]]"को उद्घाटनको अवसरमा प्रश्तुति गरिन । उनले [[स्टीभ वन्डर]] र [[उसर]] सँग "[[हाइयर ग्राउण्ड]]"को प्रस्तुति गरिन। उनले २० जनवरी २००९को साँझ "नेबरहुड बल"मा राष्ट्रपतिको उद्घाटन कार्यक्रमको समयमा पनि प्रश्तुति गरिन । उनले [[भान मोर्रिसन]]को गीत [[ब्राइट साइड अफ द रोड]]को प्रस्तुति गरिन । यस गीतमा शकिरालाई [[हारमोनिका]]मा दर्शाईएको छ । मार्च २००९मा शकिरा अर्जेन्टिनाको लोक गायक [[मर्सिडीज सोसा]]सँग [[क्यानतोरा १]] एल्बमको गीत '''ला माजा'''मा देखापरिन, यि दुवै गायकहरूले मे २००८मा ब्यूनस आयर्सको "अलाज"(ALAS) संगीत समारोहमा गित गाएका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/watch?v=Yp3YgdyllvA|title=Mercedes Sosa y Shakira graban 'La Maza'}}</ref> == डिस्कोग्राफी == {{Main|Shakira discography}} * ''पीएस देस्काल्जोस'' (१९९५) * ''[[¿दोंदे एस्तन लोस लाद्रोनेस?]]'' (१९९८) * ''[[लण्ड्री सर्भिस]]'' (२००१) * ''[[फिजासिओं ओरल भोल्. १]]'' (२००५) * ''[[ओरल फिक्सेशन भोल्. १]]'' (२००५८) * ''शी वूल्फ'' (२००५) <gallery perrow="5"> File:Shakira-01.JPG File:Shakira-02.JPG File:Shakira-03.JPG File:Shakira-06.JPG File:Shakira-07.JPG File:Shakira-08.JPG File:Shakira-11.JPG File:Shakira-12.JPG File:Shakira-13.JPG File:Shakira-15.JPG </gallery> == सन्दर्भ सूची == {{reflist}} {{Commonscat|Shakira}} [[श्रेणी:गायिका]] [[श्रेणी:ग्रामी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७७ मा जन्म]] i1jgvbfxrgwse2v28lt33b0eh174o8m 0 33528 1392440 1388626 2026-10-08T17:01:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392440 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = {{पृष्ठको नाम}} | trade_name = | industry = कागज कारखाना | founded = वि.सं २०४२ [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]], नेपाल | founder = [[नेपाल सरकार]] | defunct = वि.सं २०६७ | owner = गोल्छा समूह | hq_location_city = गैँडाकोट | hq_location_country = नेपाल | num_employees = ४८५ | num_employees_year = वि.सं २०६७ }} '''भृकुटी पल्प एण्ड पेपर लिमिटेड''' [[चीन]] सरकारको सहयोगमा वि.स.२०४२ सालमा बनेको कागज कारखाना हो। सुरुमा [[सरकारी स्वामित्वको संस्थान|सरकारी स्वामित्व]]मा रहेपनि वि.सं. २०४९ सालमा [[निजीकरण]] गरिएपछि [[गोल्छा समूह]]ले यो कारखाना चलाउँदै आएको थियो। वि.सं २०६७ मा, स्थायी रूपमा बन्द हुनुपूर्व यसले महिनाको १,५३० टन कागज उत्पादन गर्दथ्यो भने यसको क्षमता ७० हजार मेट्रिक टन रहेको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/printedition/2011/01/25/235362.html|title=भृकुटी कागज कारखाना बन्द|author=|website=कान्तिपुर|date=माघ ११, २०६७|accessdate=१० असार २०८१|language=नेपाली|work=|publisher=}}</ref> == इतिहास == भृकुटी पल्प एन्ड पेपरको स्थापना वि.सं २०४२ मा कम्पनी ऐन २०२१ अन्तर्गत [[जनवादी गणतन्त्र चीन]]को सहयोगमा भएको थियो।<ref>{{Cite journal|last=Chitrakar|first=Tara Devi|year=2012|title=Performance of Bhrikuti Paper and Pulp Limited: Before and After Privatization|url=https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604:performance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97:volume-v-2012&Itemid=530|journal=PYC Nepal Journal of Management|volume=5|pages=44–54|via=Public Youth Campus|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727084203/https://www.pyc.edu.np/index.php?option=com_content&view=article&id=604%3Aperformance-of-bhrikuti-paper-and-pulp-limited-before-and-after-privatization&catid=97%3Avolume-v-2012&Itemid=530|archive-date=2021-07-27|access-date=2024-06-27}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=6 December 2011|title=Largest Paper Mill in Nepal Closing|url=https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946|access-date=27 July 2021|website=Global Paper Money|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727082210/https://www.globalpapermoney.com/largest-paper-mill-in-nepal-closing--cms-5946|archive-date=27 July 2021}}</ref> यो [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) जिल्ला]]को [[गैँडाकोट नगरपालिका|गैँडाकोट]]मा अवस्थित छ। भृकुटी पल्प एन्ड पेपर नेपालको पहिलो कागज कम्पनी थियो।<ref>{{Cite web|title=Bhrikuti paper mill shut|url=https://thehimalayantimes.com/business/bhrikuti-paper-mill-shut|url-status=live|access-date=27 July 2021|website=The Himalayan Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20160317051129/http://thehimalayantimes.com/business/bhrikuti-paper-mill-shut/ |archive-date=17 March 2016 }}</ref> वि.सं २०४९ मा भृकुटी पल्प एन्ड पेपरलाई [[निजीकरण]] गरिए पछि यो गोल्छा समूहको स्वामित्वमा पुगेको थियो।<ref>{{Cite web|title=यसरी ढल्यो चीनले बनाइदिएको भृकुटी कागज कारखाना|url=https://www.onlinekhabar.com/2016/10/489171|access-date=27 July 2021|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> उनीहरूका प्रमुख कागज खरिदकर्ताहरू [[साझा प्रकाशन]], [[जनक शिक्षा सामग्री केन्द्र]] र [[गोरखापत्र]] थिए। वि.सं २०६४ मा, कारखाना प्रशासनले सरकारले श्रमिकहरूका लागि छुट्याएको वृद्धि गरिएको तलब नदिएको कारण मजदुरहरूले विरोध प्रदर्शन गरेका थिए।<ref name=":1">{{Cite web|last=Singh|first=Rishi|date=27 December 2008|title=Bhrikuti paper mill shut|url=https://thehimalayantimes.com/business/bhrikuti-paper-mill-shut|access-date=27 July 2021|website=The Himalayan Times|language=en}}</ref> कामदारहरूले कम्पनीले उनीहरूको अनुरोधलाई बेवास्ता गरेको आरोप लगाउँदै मुद्दाको समाधान नभएसम्म काम गर्न बन्द गरेका थिए। वि.सं २०६७ मा भृकुटी पल्प एन्ड पेपर स्थायी रूपमा बन्द भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=Nepal's largest paper mill Bhrikuti Paper and Pulp to shut down permanently|url=https://www.risiinfo.com/industry-news/nepals-largest-paper-mill-bhrikuti-paper-and-pulp-to-shut-down-permanently-from-the-web/|access-date=27 July 2021|website=Fastmarkets RISI|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727081310/https://www.risiinfo.com/industry-news/nepals-largest-paper-mill-bhrikuti-paper-and-pulp-to-shut-down-permanently-from-the-web/|archive-date=27 July 2021}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका कम्पनीहरू]] 6n7v38w0v52wi2kangzev6exhu1bhau 0 34113 1392435 1391989 2026-10-08T15:23:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 4 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392435 wikitext text/x-wiki {{short description|अमेरिकी गायिका, गीतकार, रेकर्ड निर्माता र अभिनेत्री}} {{Infobox person | name = बियोन्से | image = Beyoncé at The Lion King European Premiere 2019.png | alt = बियोन्सेको तस्वीर | caption = सन् २०१९ मा ''[[द लायन किङ (२०१९ चलचित्र)|द लायन किङ]]''को प्रथम युरोपेली प्रदर्शनमा बियोन्से | birth_name = बियोन्से जिजेल नोल्स | birth_date = {{birth date and age|1981|9|4}}<ref>{{cite web|url=https://www.india.com/entertainment/beyonce-knowles-birthday-the-sexy-singer-turns-34-today-533312/|title=Beyonce Knowles Birthday: The sexy singer turns 34 today!|trans-title=बियोन्से नोल्सको जन्मदिन: गायिका आज ३४ वर्ष पुगिन् !|publisher=इन्डिया डट कम}}</ref> | birth_place = [[ह्युस्टन]], [[टेक्सस]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] | other_names = {{plainlist| * बी * थर्ड वार्ड ट्रिल * साशा फियर्स }} | occupation = {{plainlist| * गायिका * गीतकार * नायिका * रेकर्ड निर्माता * नर्तकी * उद्यमी }} | organization = {{plainlist| * [[आइभी पार्क]] * [[पार्कवुड इन्टरटेनमेन्ट]] }} | years_active = सन् १९९७ - अहिलेसम्म | net_worth = $४० करोड<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/profile/beyonce-knowles/|title=Beyoncé Knowles|trans-title=बियोन्से नोल्स|website=फोर्ब्स}}</ref> | spouse = {{marriage|[[जे–जी (गायक)|जे-जी]]|April 4, 2008}} | children = ३ | parents = {{plainlist| * [[म्याथ्यू नोल्स]] * [[टिना नोल्स]] }} | relatives = [[सोलान्ज नोल्स]] (बहिनी) | awards = {{plainlist| * [[अमेरिकी सङ्गीत पुरस्कार]] * [[बिबिसी सङ्गीत पुरस्कार]] * [[बिलबोर्ड सङ्गीत पुरस्कार]] * [[ग्रामी पुरस्कार]] }} | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = {{plainlist| * [[आर एन्ड बी]] * [[पप सङ्गीत]] * [[हिप हप सङ्गीत]] }} | instrument = स्वर | label = {{plainlist| * [[म्यूजिक वर्ल्ड इन्टरटेन्मेन्ट]] * [[पार्कवुड इन्टरटेनमेन्ट]] * [[कोलम्बिया रेकर्ड्स]] }} | associated_acts = {{plainlist| * [[डेस्टिनीज चाइल्ड]] * [[जे–जी (गायक)|जे-जी]] * [[द कार्टर्ज]] }} | website = {{URL|beyonce.com/}} }} }} '''बियोन्से जिजेल नोल्स-कार्टर''' ({{भाषा-अङ्ग्रेजी|Beyoncé Giselle Knowles-Carter}}) (जन्म: सेप्टेम्बर ४, १९८१)<ref>{{cite news|url=https://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2009/12/23/beyonce_knowles_name_change/|title=Beyoncé Knowles' name change|trans-title=बियोन्से नोल्सको नाम परिवर्तन|newspaper=द बोस्टन ग्लोब|date=डिसेम्बर २३, २००९|archive-url=https://web.archive.org/web/20130321085731/http://www.boston.com/ae/celebrity/articles/2009/12/23/beyonce_knowles_name_change/|archive-date=2013-03-21|access-date=2020-07-19}}</ref> एक अमेरिकी गायिका, गीतकार, रेकर्ड निर्माता, नर्तकी, अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशिका हुन् । सङ्गीत, नृत्य र फेसनको क्षेत्रमा उनले दिएका प्रभावकारी योगदानका कारणले उनी विश्वप्रख्यात छिन् ।<ref>{{Cite web|last=ओक्वोडु|first=जनेल|title=Beyoncé’s Style Evolution From Destiny’s Child to Mrs. Carter {{!}} Vogue|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्ड देखि मिसेस कार्टर सम्ममा बियोन्सेको फेशन शैलीमा परिवर्तन {{!}} भोग|url=https://www.vogue.com/article/beyonce-style-evolution-destinys-child-solo-superstar|access-date=सेप्टेम्बर ८, २०२०|website=भोग}}</ref><ref>{{Cite web|title=Beyoncé Is More Than Just A Singer, Superstar & Icon: She Is An Outspoken Humanitarian {{!}} Hollywood Insider – News Entertainment & Culture|trans-title=बियोन्से गायिका, कलाकार र प्रेरणाकी स्रोत मात्रै होइनन्: उनी मानवतावाद पनि हुन् {{!}} इनसाइडर न्यूज - मनोरञ्जन र संस्कृति|url=https://www.hollywoodinsider.com/beyonce-humanitarian/amp/|access-date=2020-09-08|website=हलिउड इनसाइडर}}</ref><ref>{{Cite web|last=डेभिस|first=क्याट्रियोना|title=Inside Beyonce's business empire: How she became a global brand|trans-title=बियोन्सेको व्यवसाय साम्राज्य भित्र: उनी कसरी एक विश्वप्रख्यात ब्र्यान्ड बनिन्|url=http://edition.cnn.com/2013/05/02/business/beyonce-business-global-brand/index.html|access-dateअगस्ट ८, २०२०|website=सिएनएन|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}}</ref> [[ह्युस्टन]], [[टेक्सस]]मा जन्मेकी र हुर्केकी बियोन्सेले सानैदेखि विभिन्न नाँचगान प्रतियोगिताहरूमा भाग लिने गरेकी थिइन् । सन् १९९० तिर [[डेस्टिनीज चाइल्ड]]को प्रमुख गायिकाको रूपमा उनले चर्चा बटुलेकी हुन् । डेस्टिनीज चाइल्डको अन्तरालमा बियोन्सेले सन् २००२ मा अमेरिकामा सर्वाधिक कमाई गर्ने चलचित्र ''[[अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बर]]''मा आफ्नो अभिनय कला देखाउँदै सन् २००३ मा आफ्नो पहिलो एकल गीति सङ्गालो ''[[डेन्जरस्ली इन लभ]]'' सार्वजनिक गरेकी थिइन् जसले अमेरिकाको [[बिलबोर्ड २००]] तालिकामा शीर्ष स्थान हासिल गरेको थियो ।<ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7350372/beyonce-earns-sixth-no-1-album-on-billboard-200-chart-with-lemonade|title=Beyonce Earns Sixth No. 1 Album on Billboard 200 Chart With 'Lemonade'|trans-title='लेमनेड' बियोन्सेको छैटौँ नम्बर १ एल्बम बन्न पुग्यो|last=कौलफील्ड|first=कीथ|work=बिलबोर्ड|accessdate=मे ३१, २०१८}}</ref> यस एल्बममा [[बिलबोर्ड हट १००]] मा पहिलो स्थानमा पर्ने "क्रेजी इन लभ" र "बेबी बोइ" पनि समावेश गरिएको थियो । सन् २००६ मा डेस्टिनीज चाइल्डबाट छुट्टिएपछि उनले आफ्नो दोस्रो एकल गीति सङ्गालो ''बिडे'' सार्वजनिक गरिन्, जुन अमेरिकामा पहिलो स्थानमा परेको गीत "इरिप्लेसेबल" तथा बेलायतमा पहिलो स्थानमा परेका गीतहरू "डेजा भु" र "ब्युटिफुल लायर" पनि समावेश थियो । बियोन्सेले सन् २००६ को ''[[द पिङ्क प्यान्थर (२००६ चलचित्र)|द पिङ्क प्यान्थर]]'' र ''[[ड्रिमगर्ल्स]]'' तथा सन् २००९ को ''[[अब्सेस्ड]]''मा आफ्नो अभिनयलाई निरन्तरता दिएकी थिइन् । [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]सँगको उनको विवाह र ''[[क्याडिल्याक रेकर्ड्स]]''मा [[एटा जेम्स]]को भूमिका खेलेकोले उनको सन् २००८ मा सार्वजनिक गरिएको तेस्रो गीति सङ्गालो ''[[आइ एम...सासा फियर्स]]''लाई प्रभावित गरेको थियो जसले सन् २०१० मा ६ वटा [[ग्रामी पुरस्कार]] प्राप्त गरेको थियो । यस एल्बममा बेलायतमा पहिलो स्थानमा परेको गीत "इफ आइ वर अ बोइ" र अमेरिकामा पहिलो स्थानमा परेको गीत "सिङ्गल लेडिज (पुट अ रिङ अन इट)" समावेश गरिएको थियो । यसमा बियोन्सेको सर्वोत्कृष्ट एकल "हेलो" पनि समावेश गरिएको थियो । सन् २०१० मा आफ्नो व्यवस्थापक र बुबा म्याथ्यु नोल्ससँग छुट्टिएपछि बियोन्सेले सन् २०११ मा ''[[४ (एल्बम)|४]]'' सार्वजनिक गरेकी थिइन् । सन् २०१३ मा कुनै विज्ञापन र घोषणा नगरी सार्वजनिक गरिएको ''[[बियोन्से (एल्बम)|बियोन्से]]''ले गर्दा उनले झन् बढी ख्याती प्राप्त गरेकी थिइन् । सन् २०१६ मा सार्वजनिक गरिएको नारीवाद र बेवफाइका विषयवस्तुलाई केन्द्रिकृत गरिएको ''[[लेमनेड]]'' त्यो सालको सबैभन्दा बढी बिक्री भएको साङ्गीतिक सङ्गालो बन्न सफल भएको थियो । सन् २०१८ मा आफ्नो श्रीमान [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]सँग [[द कार्टर्स]] नामक समूहको स्थापना गरी ''[[एभ्रिथिङ इज लभ]]'' निकालेकी थिइन् । सन् २०१७ मा [[एड सिरन]]को "पर्फेक्ट" र सन् २०२० मा [[मेगन दी स्ट्यालियन]]को "स्यभेज" मा प्रमुख कलाकारको रूपमा बियोन्से [[बिलबोर्ड हट १००]] मा सूचिकृत भएकी थिइन् । सन् २०२० मा [[डिज्नी+]] मा ''[[ब्ल्याक इज किङ]]'' नामक साङ्गीतिक चलचित्र सार्वजनिक गरी बियोन्सेले सकारात्मक आलोचनात्मक प्रतिक्रिया प्राप्त गरेकी थिइन् । विश्वभर १० करोड भन्दा बढी रेकर्ड बिक्री गरेकी बियोन्से विश्वव्यापी रूपमा प्रख्यात छिन् ।<ref>{{cite news|last=व्यक्सम्यान|first=ओलिभिया|title=Beyoncé and Destiny's Child to Release Original Track for First Time in Eight Years|trans-title=बियोन्से र डेस्टिनीज चाइल्डले ८ वर्षमा पहिलो पटक मौलिक ट्र्याक सार्वजनिक गरिने|url=http://entertainment.time.com/2013/01/11/beyonce-and-destinys-child-to-release-original-track-for-first-time-in-eight-years/|work=टाइम|date=जनवरी ११, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20190622022958/http://entertainment.time.com/2013/01/11/beyonce-and-destinys-child-to-release-original-track-for-first-time-in-eight-years/|archive-date=2019-06-22|access-date=2020-08-21}}</ref> उनको कार्यलाई ''[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]'' र [[रेकर्डिङ इन्डस्ट्री असोसिएसन अफ अमेरिका]]द्वारा सम्मान गरिएको छ ।<ref name="RadioSongsArtist">{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts-decade-end/hot-100-songs?year=2009&begin=41&order=position#/charts-decade-end/radio-songs-artists?year=2009|title=Radio Songs Artists of the Decade|trans-title=दशकका रेडियो गायकहरू|website=बिलबोर्ड|accessdate=अक्टोबर २०, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120915045919/http://www.billboard.com/charts-decade-end/hot-100-songs?year=2009&begin=41&order=position|archivedate=सेप्टेम्बर १५, २०१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120915045919/http://www.billboard.com/charts-decade-end/hot-100-songs?year=2009&begin=41&order=position#/charts-decade-end/radio-songs-artists?year=2009 |date=2012-09-15 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/articles/news/266420/artists-of-the-decade|title=Artist of the Decade|trans-title=दशकको कलाकार|work=बिलबोर्ड|date=मार्च १२, २०१३}}</ref> बियोन्से [[ग्रामी पुरस्कार]]को इतिहासकै सबैभन्दा बढी नामाङ्कित कलाकार हुन् र २२ चोटी विजयी भएकी बियोन्से इतिहासकै सबैभन्दा बढी पुरस्कृत व्यक्तिहरूको सूचीमा दोस्रो स्थानमा पर्छिन् ।<ref name=":1">{{Cite web|title=Beyoncé Knowles|trans-title=बियोन्से नोल्स|url=https://www.grammy.com/grammys/news/who-are-top-grammy-awards-winners-all-time-who-has-most-grammys|accessdate=अगस्ट १९, २०२०|website=ग्रामी|publisher=नेशनल एकेडेमी अफ रेकर्डिङ आर्ट्स एन्ड सायन्सेस}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[माइकल ज्याक्सन भिडियो भ्यानगार्ड पुरस्कार]] लगायत २४ वटा [[एमटिभी म्यूजिक भिडियो पुरस्कार]] जितेकी बियोन्से यो श्रेणीमा पनि सबैभन्दा बढी पुरस्कृत भएकी छिन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/beyonce/news/beyonce-wins-michael-jackson-vanguard-vma-2014-full-winners-list|title=Beyoncé wins Michael Jackson vanguard vma – see full winners list here|trans-title=बियोन्सेले माइकल ज्याक्सन भ्यानगार्ड पुरस्कार जितिन्|publisher=एमटिभी|date=अगस्ट २५, २०१४}}</ref><ref>{{cite web|url=https://pitchfork.com/news/67878-mtv-vmas-2016-beyonce-breaks-record-for-all-time-vma-wins/|title=MTV VMA 2016: Beyoncé Breaks Record for All-Time VMA Wins|trans-title=एमटिभी भिएमए - बियोन्सेले सबैभन्दा बढी पुरस्कार पाई रेकर्ड तोडिन् |website=पिचफोर्क|first=शेल्डन|last=पियर्स|date=अगस्ट २९, २०१६}}</ref> सन् २०१४ मा बियोन्से संसारकै सबैभन्दा धनी अफ्रिकी मूलको सङ्गीतकार बनिन् । त्यही साल उनी दोस्रो वर्ष ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' पत्रिकाको सबैभन्दा प्रभावकारी व्यक्तिहरूको सूचीमा सूचिकृत भइन् ।<ref name="highestearn2">{{cite news|url=http://www.mtv.co.uk/beyonce/news/beyonce-named-highestearning-black-artist-of-all-time|title=Beyoncé Named Highest-Earning Black Artist Of All Time|trans-title=बियोन्से संसारकै सबैभन्दा धनी अफ्रिकी मूलको कलाकार|date=अप्रिल २९, २०१४|publisher=एमटिभी}}</ref> ''[[फोर्ब्स]]''ले सन् २०१५ र सन् २०१७ मा उनलाई मनोरञ्जन क्षेत्रमा लागेका प्रभावकारी महिलाहरूको सूचीमा सूचिकृत गर्यो । ''टाइम''ले सन् २०१६ मा बियोन्सेलाई "वर्षको व्यक्ति" मा छैटौँ स्थानमा राख्यो र सन् २०२० मा अघिल्लो शताब्दी परिभाषित गर्ने १०० महिलाहरूमा सूचिकृत गर्यो ।<ref>{{cite news|url=http://time.com/time-person-of-the-year-2016-beyonce-runner-up/|title=Beyoncé: TIME Person of the Year Runner-up|trans-title=बियोन्से: टाइम वर्षको व्यक्ति|last=ह्यारिस-पेरी|first=मेल्लिसा|work=टाइम|accessdate=डिसेम्बर ११, २०१६}}</ref><ref>{{cite news|url=https://time.com/5793791/beyonce-100-women-of-the-year/|title=Beyoncé: TIME 100 Women of the Year - 2014: Beyoncé Knowles-Carter|trans-title=टाइम वर्षका १०० महिलाहरू - २०१४: बियोन्से नोल्स-कार्टर|last=कूपर|first=ब्रिट्नी|work=टाइम|accessdate=मार्च ५, २०२०|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211027/https://time.com/5793791/beyonce-100-women-of-the-year/|archive-date=2021-10-27}}</ref> मनोरञ्जन क्षेत्रमा बियोन्सेले पुर्याएका योगदानका लागि उनलाई सन् २०१९ मा ''[[इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका]]''को १०० महिलाहरूमा सूचिकृत गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|url=https://www.britannica.com/explore/100women/the-women/profiles|title=100 Women, Encyclopædia Britannica|trans-title=१०० महिलाहरू, इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका|work=इन्साइक्लोपिडिया ब्रिटानिका|accessdate=मार्च ३१, २०२०}}</ref> ==प्रारम्भिक र कार्य जीवन== ===सन् १९८१ - सन् १९९६: प्रारम्भिक जीवन=== बियोन्से जिसेल नोल्सको जन्म [[ह्युस्टन]], [[टेक्सस]]मा केशप्रशाधक [[टिना नोल्स]] र [[जीरक्स]] बिक्री प्रबन्धक [[म्याथ्यू नोल्स]]को छोरीको रूपमा भएको थियो ।<ref>{{cite news|title=The Family Business|trans-title=पारिवारिक पेसा|url=http://www.mtv.com/bands/p/parent_managers_041115/index3.jhtml|publisher=MTV News|accessdate=जून ६, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140907214159/http://www.mtv.com/bands/p/parent_managers_041115/index3.jhtml|archivedate=सेप्टेम्बर ७, २०१४}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140907214159/http://www.mtv.com/bands/p/parent_managers_041115/index3.jhtml |date=2014-09-07 }}</ref> बियोन्सेको नाम उनकी आमाको माइतीको थरको सम्मानमा राखिएको थियो ।<ref name="FOX">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,204978,00.html?sPage=fnc/entertainment/beyonce|title=Beyoncé Knowles' Biography|trans-title=बियोन्से नोल्सको जीवनी|publisher=फक्स न्यूज च्यानल|date=अप्रिल १५, २००८|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080307175108/http://www.foxnews.com/story/0,2933,204978,00.html?sPage=fnc%2Fentertainment%2Fbeyonce|archivedate=मार्च ७, २००८|accessdate=नोभेम्बर ६, २०१८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307175108/http://www.foxnews.com/story/0,2933,204978,00.html?sPage=fnc%2Fentertainment%2Fbeyonce |date=2008-03-07 }}</ref> बियोन्सेकी बहिनी [[सोलान्ज नोल्स]] पनि एक चर्चित गायिका र [[डेस्टिनीज चाइल्ड]]की भूतपूर्व पृष्ठभूमि नर्तकी हुन् । सोलान्ज र बियोन्से पहिलो स्थानमा एल्बम भएका प्रथम दिदीबहिनी हुन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.etonline.com/music/199983_beyonce_and_solange_knowles_become_first_sisters_to_have_number_1_albums/|title=Beyoncé and Solange Knowles Become First Sisters to Land No. 1 Albums|trans-title=बियोन्से र सोलान्ज पहिलो स्थानमा एल्बम हुने पहिलो दिदीबहिनीको जोडी बने|publisher=ईटी अनलाइन|accessdate=अक्टोबर १२, २०१६}}</ref> म्याथ्यू [[अफ्रिकी-अमेरिकी]] हुन् भने टिना [[लुइजियाना क्रियोल]] (फ्रान्सेली, अमेरिकी मूल निवासी र अफ्रिकी) मूलको साथमा यहूदी, स्पेनी, चिनियाँ र इन्डोनेसियाई वंशकी हुन् ।<ref name="FOX" /><ref name=smol1>{{cite news|last=स्मोल्न्याक|first=मेगन|url=https://huffingtonpost.com/megan-smolenyak-smolenyak/a-peek-into-blue-ivy-cart_b_1200346.html|title=A Peek into Blue Ivy Carter's Past|trans-title=ब्लू आइभीका भूतपूर्व कार्यका झलकहरू|work=हफपोस्ट|date=जनवरी १२, २०१२|accessdate=जनवरी ३०, २०१२}}</ref><ref name="nanews">{{cite web|title=Beyonce Touts L'Oreal Cosmetics That 'Match' Your Native American Shade|trans-title=अमेरिकी मूल निवासी चर्मको रङ्गको कस्मेटिक प्रोडक्ट बेच्न थालिन् बियोन्सेले|url=https://newsmaven.io/indiancountrytoday/archive/beyonce-touts-l-oreal-cosmetics-that-match-your-native-american-shade-6e1XWfaJnkie2VOZIFeamw/|website=इन्डियन कन्ट्री टुडे - डिजिटल इन्डीजिनस न्यूज|publisher=इन्डियन कन्ट्री टुडे|accessdate=जनवरी २७, २०१९|date=जनवरी १९, २०१२}}</ref> आमाको पट्टिबाट बियोन्से [[अकादियन]] नेता [[जोसेफ ब्रूसार्ड]] र [[जोन-भिन्सेन्ट डबाडी द सेन्ट-कास्टिन]]का प्रत्यक्ष वंशज हुन् ।<ref name=smol1/><ref>{{cite web|title=Ancestry of Beyoncé|trans-title=बियोन्सेको वंशज|url=https://famouskin.com/ahnentafel.php?name=26983+beyoncé}}</ref> सन् २०१८ मा बियोन्सेले आफ्नो वंशजको अनुसन्धान गरी आफू दास मालिकहरूसँग सम्बन्धित भएको खुलासा गरिन् ।<ref>{{cite web|title= Beyoncé in Her Own Words: Her Life, Her Body, Her Heritage|trans-title=बियोन्से आफ्नै शब्दमा: उनको जीवन, उनको शरीर, उनको विरासत|url=https://www.vogue.com/article/beyonce-september-issue-2018|website=भोग|date=अगस्ट ६, २०१८|quote=हालै मैले आफ्नो वंशजको अनुसन्धान गरी म एक दासीसँग प्रेममा परी विवाह गरेका दस मालिकको वंशज हुँ भन्ने थापा पाए ।}}</ref> बियोन्से सेन्ट मेरीज मोन्टेसरी स्कूल जान्थिन्, जहाँ उनले नृत्य सिक्न थालिन् । एक दिन उनकी नृत्य प्रशिक्षक डार्लेट जोनसनले गीत गाइरहँदा बियोन्सेले त्यो गीत पूरा गरी उच्च नोट गाउँदा उनको गायन क्षमता पत्ता लागिएको थियो ।<ref name="danceclasses">{{cite web|title=Beyoncé Thrilled By First Dance Teacher|trans-title=आफ्नो पहिलो नृत्य प्रशिक्षकलाई देख्दा बियोन्से उत्साहित|url=http://www.contactmusic.com/news/beyonce-thrilled-by-first-dance-teacher_1007391|publisher=कन्ट्याक्ट म्यूजिक|date=सेप्टेम्बर ६, २००६}}</ref> सात वर्षको उमेरमा विद्यालयमा आयोजित प्रतिभा कार्यक्रममा [[जोन लेनन]]को "इम्याजिन" गाई १५ वर्षका गायकहरूलाई पराजित गरे पछि बियोन्सेको सङ्गीतमा रुचि बढ्यो ।<ref name="Biography Today">{{cite book|title=Biography Today|trans-title=बायोग्राफी टुडे|year=सन् २०१०|page=[https://archive.org/details/biographytodayge0000unse_h7i3/page/10 10]|publisher=ओम्नीग्राफिक्स|isbn=978-0-7808-1058-7|url-access=दर्ता|url=https://archive.org/details/biographytodayge0000unse_h7i3/page/10}}</ref><ref name="People">{{cite web|title=Beyoncé Knowles: Biography – Part 1|trans-title=बियोन्से नोल्स: जीवनी - भाग १|url=http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography|website=पीपल|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070426055053/http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography|archivedate=अप्रिल २६, २००७|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् १९९० को शरदमा बियोन्से पार्कर एलिमेन्ट्री स्कूल नामक ह्युस्टनमा अवस्थित सङ्गीत विद्यालयमा भर्ना भइन्, जहाँ उनी समूहमा गाउँथिन् ।<ref name="contactbio">{{cite web|title=Beyoncé Knowles Biography|trans-title=बियोन्से नोल्सको जीवनी|url=http://www.contactmusic.com/info/beyonce_knowles|publisher=कन्ट्याक्ट म्यूजिक|accessdate=अगस्ट २८, २०१३}}</ref> उनी [[हाइ स्कूल फर द पर्फोमिङ एन्ड भिजुअल आर्ट्स]]मा र पछि [[अलीफ एल्सिक हाइ स्कूल]]मा पनि भर्ना भइन् ।<ref name="FOX" /><ref>{{cite web|last=मौहन|first=जेनिफर|url=http://www.life123.com/arts-culture/pop-stars/beyonce/beyonce-knowles-childhood.shtml|title=Beyoncé Knowles Childhood|trans-title=बियोन्से नोल्सको बाल्यकाल|publisher=लाइफ १२३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110713204458/http://www.life123.com/arts-culture/pop-stars/beyonce/beyonce-knowles-childhood.shtml|archivedate=जुलाई १३, २०११|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=http://elsikalumni.com/FamousAlumni.asp|title=Famous Alumni|trans-title=प्रसिद्ध विद्यार्थीहरू|publisher= एल्सिक हाइ स्कूल|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040814182317/http://www.elsikalumni.com/FamousAlumni.asp|archivedate=अगस्ट १४, २००४|url-status=सक्रिय}}</ref> बियोन्सेले दुई वर्षको लागि सेन्ट जोन्स युनाइटेड मेथोडिस्ट चर्चको गायन दलमा एकल गायिकाको भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|title=Cameo: Fat Joe Interviews Beyoncé and Mike Epps|trans-title=क्यमियो: बियोन्से र माइक एप्ससँग फ्याट जोको अन्तर्वार्ता|url=http://www.mtv.com/onair/moviehouse/cameo/16/index.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080224081629/http://www.mtv.com/onair/moviehouse/cameo/16/index.jhtml|archivedate=फेब्रुअरी २४, २००८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080224081629/http://www.mtv.com/onair/moviehouse/cameo/16/index.jhtml |date=2008-02-24 }}</ref> ८ वर्षको उमेरमा बियोन्से र उनका साथी [[केल्ली रोल्यान्ड|केली रोल्यान्ड]] महिला मनोरञ्जन समूहको प्रतिस्पर्धी छनोट गर्न जाँदा [[लटेभिया रबर्सन]]सँग चिनजान भयो ।<ref name="Kaufman">{{cite news|last=कौफम्यान|first=गिल|title=Destiny's Child's Long Road To Fame (The Song Isn't Called "Survivor" For Nothing)|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्डको ख्यातीको बाटो|url=http://www.mtv.com/news/articles/1504044/20050613/destinys_child.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जून १३, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624084104/http://www.mtv.com/news/articles/1504044/destinys-childs-long-road-fame.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919165930/http://www.mtv.com/news/articles/1504044/20050613/destinys_child.jhtml |date=2008-09-19 }}</ref> उनीहरूलाई तीन जना अन्य केटीहरूसँग ह्युस्टनको [[पप सङ्गीत]] र [[र्याप]] समूह [[डेस्टिनीज चाइल्ड|गर्ल्स टाइम]]मा राखिएको थियो ।<ref>{{cite news|title=Kelly Rowland|trans-title=केली रोल्यान्ड|url=http://articles.cnn.com/2006-02-27/travel/houston.kellyrowland_1_kelly-rowland-destiny-s-child-second-album?_s=PM:TRAVEL|publisher=सिएनएन|date=फेब्रुअरी २७, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227180947/http://articles.cnn.com/2006-02-27/travel/houston.kellyrowland_1_kelly-rowland-destiny-s-child-second-album?_s=PM:TRAVEL|archivedate=फेब्रुअरी २७, २०१३|url-status=निष्क्रिय}}</ref> चर्चित [[आर एन्ड बी]] रेकर्ड निर्माता आर्ने फ्रेजरले गर्ल्स टाइमलाई [[क्यालिफोर्निया|उत्तर क्यालिफोर्निया]]को स्टुडियोमा बोलाई ''[[स्टार सर्च]]''को लागि दर्ता गराए । दुर्भाग्यवश, उनीहरू पराजित भए जुन बियोन्से अनुसार नराम्रो गीतको छनोट थियो ।<ref name="Farley">{{cite news|last=फार्ली|first=क्रिस्टोफर जोन|title=Music: Call Of The Child|trans-title=सङ्गीत: चाइल्डको बुलावा|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,998976,00.html|work=टाइम|date=जनवरी १५, २००१|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071130020409/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,998976,00.html|archivedate=नोभेम्बर ३०, २००७|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120128192900/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,998976,00.html |date=2012-01-28 }}</ref><ref name="J.R.">{{cite news|last=रेनोल्ड्स|first=जे. आर.|title=All Grown Up|trans-title=सबै हुर्किसके|url=http://music.yahoo.com/read/interview/12027658|publisher=याहू ! म्यूजिक|date=मार्च ३, १९९८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216031102/http://music.yahoo.com/read/interview/12027658|archivedate=डिसेम्बर १६, २००८}}</ref> सन् १९९५ मा बियोन्सेको बुबाले समूहको व्यवस्थापन गर्ने कामबाट राजिनामा दिए ।<ref>{{cite news|last=टाइरेन्जियल|first=जश|title=Destiny's Adult|trans-title=डेस्टिनीज अडल्ट|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1005114,00.html|work=टाइम|date=जून १३, २००३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216031053/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1005114,00.html|archivedate=डिसेम्बर १६, २००८|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120130074739/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1005114,00.html |date=2012-01-30 }}</ref> यसले गर्दा बियोन्सेको परिवारको आय आधा भई उनका आमाबुबा छुट्टाछुट्टै अपार्टमेन्टमा बस्न बाध्य भएका थिए ।<ref name="FOX" /> म्याथ्यूले, फलस्वरूप, समूहबाट २ जनालाई निष्काशन गरे र बाँकी सदस्यलाई अन्य प्रचलित आर एन्ड बी समूहको कन्सर्टमा सहयोगीको रूपमा गाउन लगाए ।<ref name="Kaufman" /> बियोन्से र उनका साथीहरूलाई [[इलेक्ट्रा रेकर्ड्स]]ले छान्नु भन्दा अगाडि उनीहरूले टन्नै रेकर्ड लेबलका लागि प्रस्तुति पेश गरेका थिए । पछि [[एट्लान्टा रेकर्ड्स]]ले एउटा गीत रेकर्ड गरेपछि साझेदारी रद्द गर्यो ।<ref name="FOX" /> यसले गर्दा परिवारमा अझै तनाव पर्यो र बियोन्सेका आमाबुबा छुट्टिए । अक्टोबर ५, १९९५ मा [[ड्वेन विगिन्स]]को ग्रासरूट्स इन्टरटेनमेन्टले उनीहरूसँग साझेदारी गर्यो । सन् १९९६ मा उनीहरूले सोनी म्यूजिकको साझेदारीमा आफ्नो पहिलो गीति एल्बम सार्वजनिक गरे, नोल्स परिवारको पुनर्मिलन भयो र उनीहरूले [[कोलम्बिया रेकर्ड्स]]सँग साझेदारी गरे ।<ref name="Biography Today" /> ===सन् १९९७ - सन् २००२: डेस्टिनीज चाइल्ड=== {{Main|डेस्टिनीज चाइल्ड}} [[File:Destiny&#039;s Child Tour.jpg|thumb|बियोन्से (बीच) सन् २००५ मा [[डेस्टिनी फुल्फिल्ड]]मा प्रस्तुति दिँदै]] सन् १९९६ मा आइजेयाको पुस्तकमा आधारित भई उनको समूहको नाम डेस्टिनीज चाइल्ड राखियो ।<ref>{{cite news|last=डेकेल-डक्स|first=ट्याल|title=Ten Things About ... Destiny's Child|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्डको बारेमा थाहा पाउनुपर्ने १० कुराहरू|url=http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a454691/ten-things-about-destinys-child.html|work=डिजिटल स्पाई|date=जनवरी २९, २०१३|accessdate=मार्च २२, २०१३}}</ref> सन् १९९७ मा ''[[मेन इन ब्ल्याक]]''को साउन्डट्र्याकमा उनीहरूले आफ्नो प्रथम रेकर्ड लेबलको गीत "किलिङ टाइम" सार्वजनिक गरे ।<ref name="J.R." /> नोभेम्बरमा उनीहरूले आफ्नो प्रथम लोकप्रिय गीत "नो, नो, नो" सार्वजनिक गरे । फेब्रुअरी १९९८ मा उनीहरूले ''[[डेस्टिनीज चाइल्ड (एल्बम)|डेस्टिनीज चाइल्ड]]'' नामक एल्बम सार्वजनिक गरे जसले गर्दा उनीहरूको लोकप्रियता बढ्यो । सन् १९९९ मा उनीहरूले आफ्नो मल्टि-प्लेटिनम दोस्रो एल्बम ''[[द राइटिङ्स अन द वाल]]'' सार्वजनिक गरे जसमा "बिल्स, बिल्स, बिल्स", समूहको पहिलो प्रथम स्थानमा परेको गीत "जम्पिङ, जम्पिङ, जम्पिङ" र उनीहरूको सबैभन्दा चर्चित एकल "से माइ नेम" समावेश गरिएको थियो । "से माइ नेम" ४३ औँ ग्रामी पुरस्कारमा सर्वोत्कृष्ट आर एन्ड बी गीत र समूहमा गाइएको सर्वोत्कृष्ट आर एन्ड बी गीतको श्रेणीमा विजयी भएको थियो ।<ref name="Kaufman" /> विश्वव्यापी स्तरमा ''द राइटिङ्स अन द वाल''को ८० लाख भन्दा बढी प्रति बेचिए ।<ref name="Farley" /> यस बेला बियोन्सेले [[बोइज टु मेन]]का सदस्य [[मार्क नेल्सन]]सँग ''[[द बेस्ट म्यान]]'' नामक चलचित्रका लागि "आफ्टर अल इज सेड एन्ड डन" गाएकी थिइन् ।<ref>{{cite web|title=The Best Man – Original Soundtrack|trans-title=द बेस्ट म्यान: साउन्डट्र्याक एल्बम|url=https://www.allmusic.com/album/the-best-man-mw0000256182|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अगस्ट २८, २०१३ }}</ref> म्याथ्यूले समूहको व्यवस्थापन गरेकोले असन्तुष्ट भएका [[लटोया लकेट]] र रबर्सनलाई [[फेरा फ्रयाङ्क्लिन]] र [[मिशेल विलियम्स (गायिका)|मिशेल विलियम्स]]द्वारा प्रतिस्थापित गरिएको थियो ।<ref name="Kaufman" /> सामाजिक सञ्जालमा लकेट र रबर्सनको प्रतिस्थापनको प्रत्यक्ष कारण बियोन्से भएको हल्ला फैलिएका कारण बियोन्सेको मानसिक स्थिति बिग्रिएको थियो ।<ref>{{cite news|url=http://www.contactmusic.com/news.nsf/article/beyonce%20i%20was%20depressed%20at%2019_1088171|title=Beyoncé: 'I was depressed at 19'|trans-title=बियोन्से: '१९ वर्षको उमेरमा मेरो मानसिक स्थिति खासै राम्रो थिएन'|publisher=कन्ट्याक्ट म्यूजिक|date=डिसेम्बर १, २००८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120403064353/http://www.contactmusic.com/news/beyonce-i-was-depressed-at-19_1088171|archivedate=अप्रिल ३, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> यही बेला उनका प्रेमीले उनलाई छोडेका थिए ।<ref>{{cite web|url=http://www.accesshollywood.com/beyonce-speaks-about-her-past-depression_article_3131|title=Beyoncé Speaks About Her Past Depression|trans-title=बियोन्सेले आफ्नो मानसिक स्थितिको बारेमा कुरा गर्छिन्|date=डिसेम्बर १५, २००६|website=एक्सेस हलिउड|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216084348/http://www.accesshollywood.com/beyonce-speaks-about-her-past-depression_article_3131|archivedate=डिसेम्बर १६, २००८|url-status=सक्रिय}}</ref> उनको मानसिक स्वास्थ्य समस्याले गर्दा उनलाई खाने विकार पनि भएको थियो । यो विकार र उनको मानसिक स्वास्थ्य ठिक हुन दुई-तीन वर्ष लाग्यो ।<ref name="Depression">{{cite news|last=Johnson|first=Caitlin A.|url=https://www.cbsnews.com/stories/2006/12/13/entertainment/main2258069.shtml|title=Beyoncé On Love, Depression, and Reality|trans-title=माया, मानसिक स्वास्थ्य र वास्तविकता प्रति बियोन्सेको सोच|publisher=सिबिएस न्यूज|date=डिसेम्बर १३, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081208151348/http://www.cbsnews.com/stories/2006/12/13/entertainment/main2258069.shtml|archivedate=डिसेम्बर ८, २००८|url-status=सक्रिय}}</ref> बियोन्सेको मानसिक स्वास्थ्य समस्या र डिप्रेसनको बेला डेस्टिनीज चाइल्डले आफ्नो पहिलो [[ग्रामी पुरस्कार]] जितेका हुनाले उनले यसको बारेमा सार्वजनिक रूपमा आवाज उठाउन ठिक मानिनन् ।<ref>{{cite news|url=http://www.femalefirst.co.uk/celebrity/BEYONCE+KNOWLES-12915.html|title=Beyoncé Knowles Opens Up About Depression|trans-title=बियोन्से नोल्स डिप्रेसन र मानसिक स्वास्थ्यको बारेमा कुरा गर्छिन्|date=डिसेम्बर १८, २००६|work=फीमेल फर्स्ट|publisher=सिबिएस इन्टरएक्टिभ|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081216031451/http://www.femalefirst.co.uk/celebrity/BEYONCE+KNOWLES-12915.html|archivedate=डिसेम्बर १६, २००८|url-status=सक्रिय}}</ref> यस्तो स्थितिमा उनकी आमा उनको सहारा बनेकी थिइन् ।<ref name="Depression" /> फ्रयाङ्क्लिनलाई पछि समूहबाट हटाइयो र अन्ततः बियोन्से, रोल्यान्ड र विलियम्स मात्रै बाँकी रहे ।<ref name="DunnDate">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2001/jun/10/life1.lifemagazine5|title=Date with destiny|trans-title=डेस्टिनीसँग अन्तर्वार्ता|last=डन|first=जेन्सी|date=जून १०, २००१|work=दी अब्जर्भर|accessdate=फेब्रुअरी २७, २००९|location=लन्डन}}</ref> बाँकी रहेका सदस्यहरूले सन् २००० को चलचित्र ''[[चार्लीज एन्जल्स]]''का लागि "इन्डिपेन्डेन्ट विमेन पार्ट १" रेकर्ड गरे जुन [[बिलबोर्ड हट १००]] मा ११ हप्ता प्रथम स्थानमा रही समूहको सबैभन्दा लोकप्रिय गीत बन्यो ।<ref name="Kaufman" /> डेस्टिनीज चाइल्डले आफ्नो तेस्रो एल्बममा काम गरिरहँदा बियोन्सेले [[मेकई फाइफर]]सँग ''[[कार्मेन: अ हिप हपरा]]''मा प्रमुख भूमिका निर्वाह गर्ने अवसर प्राप्त गरिन् । [[फिलाडेल्फिया]]मा परिवेश रहेको यो चलचित्र फ्रान्सेली सङ्गीतज्ञ [[जोर्ज बिजेट]]को ''[[कार्मेन]]'' नामक गीति नाटकमा आधारित छ ।<ref name="carmen">{{cite news|last=ब्याशम|first=डेभिड|title=Beyoncé To Star In "Carmen" Remake|trans-title=बियोन्सेले "कार्मेन" को आधिकारिक रूपान्तरणमा प्रमुख भूमिका निर्वाह गर्ने|url=http://www.mtv.com/news/articles/1438067/20010118/destinys_child.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जनवरी १८, २००१|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624083717/http://www.mtv.com/news/articles/1438067/beyonceacute-star-carmen-remake.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428064707/http://www.mtv.com/news/articles/1438067/20010118/destinys_child.jhtml |date=2010-04-28 }}</ref> मे २००१ मा डेस्टिनीज चाइल्डको तेस्रो एल्बम ''[[सर्भाइभर]]'' सार्वजनिक गरिएपछि लकेट र रबर्सनले उनीहरू माथि मुद्दा हाले ।<ref name="Kaufman" /> चार्टमा प्रथम स्थानमा परेको "बूटिलिशियस" र ग्रामी पुरस्कार विजेता "सर्भाइभर" समावेश गरिएको र [[बिलबोर्ड २००]] मा प्रथम स्थानमा परेको यस एल्बमको सार्वजनिकीकरणको एक हप्तामा नै ६,६३,००० प्रति बेचिएको थियो ।<ref name="Martens3">{{cite news|last=टड|first=मार्टेन्स|title=Beyoncé, Branch Albums Storm The Chart|trans-title=बियोन्से, एल्बम चार्टको प्रथम स्थानमा|url=https://www.billboard.com/articles/news/70145/beyonce-branch-albums-storm-the-chart|work=बिलबोर्ड|date=जुलाई ३, २००३|accessdate=अप्रिल १, २००८}}</ref> अक्टोबर २००१ मा ''[[८ डेज अफ क्रिसमस]]'' सार्वजनिक गरेपछि समूहको सार्वजनिकीकरण भई सबै सदस्यले एकल कार्य जीवनको सुरुवात गरे ।<ref name="Kaufman" /> बियोन्सेले जुलाई २००२ मा अमेरिकामा सर्वाधिक कमाई गर्ने चलचित्र ''[[अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बर]]''मा आफ्नो अभिनय कला देखाई प्रशंसा बटुलेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|title=Austin Powers in Goldmember|trans-title=अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बर|work=शिकागो सन टाइम्स|url=http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20020726/REVIEWS/207260301/1023|first=रोजर|last=एबर्ट|date=जुलाई २६, २००२|accessdate=फेब्रुअरी २५, २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20120914170515/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20020726%2FREVIEWS%2F207260301%2F1023|archive-date=2012-09-14}}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=austinpowers3.htm|title=Austin Powers in Goldmember|trans-title=अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बर|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अक्टोबर २३, २०१२}}</ref> यो चलचित्रको साउन्डट्र्याक एल्बममा समावेश गरिएको "वर्क इट आउट" बेलायत, नर्वे र बेल्जियममा सर्वोत्कृष्ट गीतको सूचीमा सूचिकृत भएको थियो ।<ref>{{cite news|last=Moss|first=Corey|title=Beyoncé, Britney Serve Up First Singles From 'Goldmember'|trans-title=बियोन्से, ब्रिट्नीद्वारा गाइएका 'गोल्डमेम्बर' गीतहरू|url=http://www.mtv.com/news/articles/1454495/beyonce-premiere-goldmember-single.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=मे २३, २००२|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624084148/http://www.mtv.com/news/articles/1454495/beyonce-premiere-goldmember-single.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024193348/http://www.mtv.com/news/articles/1454495/beyonce-premiere-goldmember-single.jhtml |date=2013-10-24 }}</ref> सन् २००३ मा बियोन्से [[क्युबा गुडिङ जुनियर]]का साथ ''[[द फाइटिङ टेम्प्टेशन्स]]''मा लिलीको भूमिकामा देखिएकी थिइन् ।<ref>{{cite web|last=टोबी|first=म्याथ्यू|url=https://allmovie.com/work/the-fighting-temptations-282766|title=The Fighting Temptations|trans-title=द फाइटिङ टेम्प्टेशन्स|website=अल मूभी|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> यो चलचित्रमा सकारात्मक र नकारात्मक, दुबै प्रकारका आलोचनात्मक प्रतिक्रिया आए पनि संयुक्त राज्यमा $३ करोड कमायो ।<ref>{{cite web|url=https://metacritic.com/movie/the-fighting-temptations|title=The Fighting Temptations|trans-title=द फाइटिङ टेम्प्टेशन्स|publisher=मेटाक्रिटिक]|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20140411223338/http://www.metacritic.com/movie/the-fighting-temptations|archive-date=अप्रिल ११, २०१४|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?page=&country=AU&id=fightingtemptations.htm&sort=rank&order=ASC&p=.htm|title=The Fighting Temptations (2003)|trans-title=द फाइटिङ टेम्प्टेशन्स (सन् २००३)|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> बियोन्सेले [[मिसी एलियट]], [[एमसी लाइट]] र [[फ्री]]को सहयोगमा चलचित्रको साउन्डट्र्याकमा समावेश गरिएको "फाइटिङ टेम्प्टेशन" सार्वजनिक गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=https://slantmagazine.com/music/review/the-fighting-temptations-original-soundtrack/318|title=The Fighting Temptations Original Soundtrack|trans-title=द फाइटिङ टेम्प्टेशन्सको साउन्डट्र्याक|first=एड|last=गोन्जालेज|website=स्ल्यान्ट|date=सेप्टेम्बर १४, २००३|accessdate=मार्च २२, २०११}}</ref> साउन्डट्र्याकमा समावेश गरिएको बियोन्सेको "समरटाइम" नामक अर्को गीत चार्टमा समावेश गरिएको थियो ।<ref>{{cite news|url=https://books.google.com/books?id=GREEAAAAMBAJ&pg=PA20|title=Beyoncé Tempts Fans With More Movie Songs|trans-title=बियोन्सेका नयाँ गीतहरू सुनेर प्रशंसकहरू उत्साहित|work=बिलबोर्ड|date=अक्टोबर ११, २००३|accessdate=अगस्ट २८, २०१३}}</ref> ===सन् २००३ - सन् २००५: ''डेन्जरस्ली इन लभ'' र ''डेस्टिनी फुल्फिल्ड''=== सन् २००२ मा एकल गायिकाको रूपमा जे-जीको "'०३ बोनी एन्ड क्लाइड" गाएकी बियोन्से [[बिलबोर्ड हट १००]] मा चौथो स्थानमा सूचिकृत भएकी थिइन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.billboard.com/song/beyonce/03-bonnie-clyde/4313277#/song/beyonce/03-bonnie-clyde/4313277|title='03 Bonnie & Clyde|trans-title='०३ बोनी एन्ड क्लाइड|work=बिलबोर्ड|accessdate=अप्रिल २९, २०११|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623084134/http://www.billboard.com/song/beyonce/03-bonnie-clyde/4313277|archivedate=जून २३, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623084134/http://www.billboard.com/song/beyonce/03-bonnie-clyde/4313277#/song/beyonce/03-bonnie-clyde/4313277 |date=2011-06-23 }}</ref> जून १४, २००३ मा बियोन्सेको पहिलो एकल प्रस्तुति र कन्सर्टको बेला उनले आफ्नो प्रथम एकल एल्बम ''डेन्जरस्ली इन लभ''को घोषणा गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|title=Beyoncé Knowles: Dangerously in Love|trans-title=बियोन्से नोल्स: डेन्जरस्ली इन लभ|url=https://www.theguardian.com/music/2003/jun/27/popandrock.artsfeatures8|date=जून २६, २००३|newspaper=द गार्डियन}}</ref> जून २४, २००३ मा मिशेल विलियम्स र केली रोल्यान्डले आ-आफ्ना एकल गीत सार्वजनिक गरेपछि बियोन्सेले आफ्नो एल्बम सार्वजनिक गरिन् ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/dangerously-in-love-mw0000598421|title=Dangerously in Love – Beyoncé|trans-title=डेन्जरस्ली इन लभ - बियोन्से|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> सार्वजनिकीकरणको पहिलो हप्तामा नै ३,१७,००० प्रति बिक्री गरी बिलबोर्ड २०० मा प्रथम स्थानमा सूचिकृत भएको यो एल्बमले यो एल्बमको विश्वभर १ करोड भन्दा बढी प्रति बेचिएका छन् ।<ref>{{cite news|last=टड|first=मार्टेन्स|title=Beyoncé, Branch Albums Storm The Chart|trans-title=बियोन्से, एल्बम चार्टको प्रथम स्थानमा|url=https://www.billboard.com/articles/news/70145/beyonce-branch-albums-storm-the-chart|work=बिलबोर्ड|date=जुलाई २, २००३|accessdate=मे ८, २००८}}</ref> [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]लाई सहयोगी कलाकारको रूपमा राखिएको यस एल्बमको प्रमुख एकल गीत "क्रेजी इन लभ" संयुक्त राज्यमा प्रथम स्थानमा समावेश भएको बियोन्सेको एकल साङ्गीतिक कार्य जीवनको प्रथम गीत थियो ।<ref>{{cite news|last=चान्ड्लर|first=डी. एल.|url=http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/|title=Jay-Z And Beyoncé Celebrate Three Years Of Wedded Bliss|trans-title=जे-जी र बियोन्से विवाहको ३ वर्ष मनाउँछन्|publisher=एमटिभी र्यापफिक्स, भायकम|date=अप्रिल ५, २०११|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110408000429/http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/|archivedate=अप्रिल ८, २०११|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019030701/http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/ |date=2015-10-19 }}</ref><ref>{{cite news|last=मार्टेन्स|first=टड|title=Beyoncé, Jay-Z: 'Crazy' As Ever|trans-title=बियोन्से, जे-जी: सधैँझैँ 'क्रेजी'|url=https://www.billboard.com/articles/news/69469/beyonce-jay-z-crazy-as-ever|work=बिलबोर्ड|date=अगस्ट २१, २००३|accessdate=फेब्रुअरी १०, २०११}}</ref> उनको एकल "बेबी बोइ" पनि प्रथम स्थानमा सूचिकृत भएको थियो भने "मि, माइसेल्फ एन्ड आइ" र "नटी गर्ल" पाँचौँ स्थानमा सूचिकृत भएका थिए ।<ref name="BabyBoy1">{{cite news|last=मार्टेन्स|first=टड|title='Stand Up' Ends 'Baby Boy' Reign|trans-title='स्ट्यान्ड अप' द्वारा 'बेबी बोइ' को शासनको अन्त्य|url=https://www.billboard.com/articles/news/67981/stand-up-ends-baby-boy-reign|work=बिलबोर्ड|date=नोभेम्बर २८, २००३|accessdate=अप्रिल २, २००८}}</ref><ref name="beyoncehot100">{{cite web|url={{BillboardURLbyName|artist=beyonce|chart=Hot 100}}|title=Beyoncé Album and Song Chart History: Hot 100|trans-title=बियोन्से एल्बम र गीति चार्ट इतिहास: हट १००|website=बिलबोर्ड|accessdate=जून २३, २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117015500/https://www.billboard.com/music/|archive-date=2021-11-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211117015500/https://www.billboard.com/music/ |date=2021-11-17 }}</ref> यो एल्बमले ५ ओटा वर्गमा ग्रामी पुरस्कार जितेर इतिहास बनाएको थियो । पुरस्कार समारोहमा उनले [[प्रिन्स]]सँग गीत गाएकी थिइन् ।<ref name="2004 Grammys">{{cite news|last=पटेल|first=जोसेफ|url=http://www.mtv.com/news/articles/1484884/beyonce-wins-most-50-shut-out-at-grammys.jhtml|title=Beyoncé Wins Most, Outkast Shine, 50 Cent Shut Out at Grammys|trans-title=बियोन्सेले आउटकास्ट र ५० सेन्टलाई पराजित गरी एकै चोटी सबैभन्दा धेरै ग्रामी पाउने कलाकार बन्छिन्|publisher=एमटिभी न्यूज|date=फेब्रुअरी ४, २००४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110220032646/http://www.mtv.com/news/articles/1484884/beyonce-wins-most-50-shut-out-at-grammys.jhtml|archivedate=फेब्रुअरी २०, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110220032646/http://www.mtv.com/news/articles/1484884/beyonce-wins-most-50-shut-out-at-grammys.jhtml |date=2011-02-20 }}</ref> नोभेम्बर २००३ मा [[डेन्जरस्ली इन लभ टूर]]मा युरोपमा प्रदर्शनी प्रस्तुत गरेकी बियोन्सेले पछि मिसी एलियट र [[एलिसिया किज]]का साथ [[भेराइजन लेडिज फर्स्ट टूर]]मा प्रस्तुति दिएकी थिइन् ।<ref>{{cite news|last=पटेल|first=जोसेफ|url=http://www.mtv.com/news/articles/1484659/beyonce-alicia-missy-plan-spring-tour.jhtml|title=Beyoncé, Alicia Keys And Missy Elliott Plan Spring Tour|trans-title=बियोन्से, एलिसिया किज र मिसी एलियटको वसन्त टूरको योजना|date=जनवरी २८, २००४|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107140505/http://www.mtv.com/news/articles/1484659/beyonce-alicia-missy-plan-spring-tour.jhtml|archivedate=नोभेम्बर ७, २०१२|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107140505/http://www.mtv.com/news/articles/1484659/beyonce-alicia-missy-plan-spring-tour.jhtml |date=2012-11-07 }}</ref> फेब्रुअरी १, २००४ मा बियोन्सेले [[ह्युस्टन]], [[टेक्सस]]मा अवस्थित रिलायन्ट स्टेडियममा आयोजित [[सुपर बोल]]मा अमेरिकी राष्ट्र गान गाएकी थिइन् ।<ref>{{cite news|last=अलेक्सिस|first=नादेस्का|url=http://www.mtv.com/news/articles/1695649/beyonce-super-bowl-xlvii-performance.jhtml|title=Beyoncé To Perform at Super Bowl XLVII Halftime Show|trans-title=सुपर बोलमा बियोन्सेको प्रस्तुति|publisher=एमटिभी न्यूज|date=अक्टोबर १६, २०१२|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Cite web |url=http://www.mtv.com/news/1695649/beyonce-super-bowl-xlvii-performance/ |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2026-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200519122521/http://www.mtv.com/news/1695649/beyonce-super-bowl-xlvii-performance/ |archive-date=2020-05-19}}</ref> ''डेन्जरस्ली इन लभ''को सार्वजनिकीकरण पछि दोस्रो एल्बम बनाउने योजना गरेकी बियोन्सेले डेस्टिनीज चाइल्डको अन्तिम स्टुडियो एल्बम, ''[[डेस्टिनी फुल्फिल्ड]]''को रेकर्डिङका लागि पछि सारेकी थिइन् ।<ref name="JPatel">{{cite news|last=पटेल|first=जोसेफ|title=Beyoncé Puts Off Second Solo LP To Reunite Destiny's Child|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्डको पुनर्मिलनका लागि बियोन्सेले आफ्नो दोस्रो एल्बमको योजनालाई पछि सारिन्|url=http://www.mtv.com/news/articles/1484202/20040107/knowles_beyonce.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जनवरी १, २००४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115070521/http://www.mtv.com/news/articles/1484202/20040107/knowles_beyonce.jhtml|archivedate=जनवरी १५, २००८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115070521/http://www.mtv.com/news/articles/1484202/20040107/knowles_beyonce.jhtml |date=2008-01-15 }}</ref> नोभेम्बर १५, २००४ मा संयुक्त राज्यमा सार्वजनिक गरिएको र बिलबोर्ड २०० मा दोस्रो स्थानमा परेको यो एल्बममा बिलबोर्ड हट १०० मा परेका "लूज माइ ब्रेथ" र "सोल्जर" जस्ता गीतहरू समावेश गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/destiny-fulfilled-mw0000261084|title=Destiny Fulfilled – Destiny's Child|trans-title=डेस्टिनी फुल्फिल्ड - डेस्टिनीज चाइल्ड|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref><ref>{{cite news|last=विटमायर|first=मार्गो|url=https://www.billboard.com/articles/news/65514/eminem-thankful-to-remain-no-1|title=Eminem Thankful To Remain No. 1|trans-title=प्रथम स्थानमा रहेकोमा एमिनेम कृतज्ञ|newspaper=बिलबोर्ड|date=नोभेम्बर २४, २००४|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref><ref name="riaadestinyschild">{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS|title=Gold and Platinum – Destiny's Child|trans-title=गोल्ड र प्लेटिनम - डेस्टिनीज चाइल्ड|publisher=रेकर्डिङ असोसिएसन अफ अमेरिका|accessdate=नोभेम्बर १३, २००८|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626051113/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS|archivedate=जून २६, २००७}}</ref><ref>{{cite web|url={{BillboardURLbyName|artist=destiny's child|chart=all}}|title=Destiny's Child Album and Song Chart History|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्ड एल्बम र गीति चार्ट इतिहास|website=बिलबोर्ड|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117015500/https://www.billboard.com/music/|archive-date=2021-11-17}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211117015500/https://www.billboard.com/music/ |date=2021-11-17 }}</ref> म्याकडोनल्ड्सद्वारा प्रायोजित [[डेस्टिनी फुल्फिल्ड...लभिङ इट]]मा डेस्टिनीज चाइल्डले "नो, नो, नो", "सर्भाइभर", "से माइ नेम", "इन्डिपेन्डेन्ट विमेन" र "लूज माइ ब्रेथ" जस्ता लोकप्रिय गीतहरू गाए ।<ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Destiny's Child Debuts World Children's Day(TM) at McDonald's(R) Anthem|trans-title=विश्व बाल दिवसको अवसरमा डेस्टिनीज चाइल्डद्वारा म्याकडोनल्ड्सको लागि प्रस्तुति|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/destinys-child-debuts-world-childrens-daytm-at-mcdonaldsr-anthem-55593902.html|location=Los Angeles|agency=पिआर न्यूजवायर|date=नोभेम्बर १५, २००५|accessdate=नोभेम्बर १५, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016203209/http://www.prnewswire.com/news-releases/destinys-child-debuts-world-childrens-daytm-at-mcdonaldsr-anthem-55593902.html|archive-date=अक्टोबर १६, २०१४|url-status=निष्क्रिय}}</ref> यसका साथै उनीहरूले ''डेन्जरस्ली इन लभ'' र अन्य एकल गीतहरू पनि गाए । जून २५, २०११ मा [[बार्सिलोना]]मा हुँदा समूहको विघटनको घोषणा गरियो ।<ref>{{cite news|last=कोहेन|first=जोनाथन|title=Destiny's Child To Split After Fall Tour|trans-title=टूर पछि डेस्टिनीज चाइल्डको विघटन हुने रे|url=https://www.billboard.com/articles/news/62619/destinys-child-to-split-after-fall-tour|work=बिलबोर्ड|date=जून १५, २००५|accessdate=अप्रिल १, २००८}}</ref> अक्टोबर २५, २००५ मा समूहले संयुक्त राज्यमा आफ्नो पहिलो गीत सङ्ग्रहको सार्वजनिकीकरण गरे र मार्च २००६ मा [[हलिउड वक अफ फेम]]मा स्थान स्वीकार गरे ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/1s-mw0000178918|title=Number 1's – Destiny's Child|trans-title=नम्बर वान्स - डेस्टिनीज चाइल्ड|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref><ref>{{cite web|url=http://today.msnbc.msn.com/id/12064273/ns/today-entertainment/|title=Destiny's Child gets Walk of Fame star|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्डको वक अफ फेम तारा|date=मार्च २९, २००६|website=टुडे|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623072011/http://today.msnbc.msn.com/id/12064273/ns/today-entertainment/|archivedate=जून २३, २०११|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जनवरी ९, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623072011/http://today.msnbc.msn.com/id/12064273/ns/today-entertainment/ |date=2011-06-23 }}</ref> डेस्टिनीज चाइल्डले विश्वव्यापी स्तरमा ६ करोड रेकर्ड बेचेका छन् ।<ref>{{cite journal|last1=हफम्यान|first1=मेलोडी के.|title='Ms. Kelly' Takes Charge Sings About Healing And Heartbreak in New Music|trans-title='मिस केली' हिलिङ र हार्टब्रेकको बारेमा|journal=जेट|date=जुलाई २, २००७|page=६१|url=https://books.google.com/books?id=CjsDAAAAMBAJ&pg=PA61|accessdate=जुलाई १८, २०१४}}</ref><ref>{{cite magazine|first=एन्डी|last=वेल्च|title=Destiny's Child reunite on new Michelle Williams song 'Say Yes' – listen|trans-title=मिशेल विलियम्सको 'से येस' मा डेस्टिनीज चाइल्डको पुनर्मिलन|url=https://www.nme.com/news/destinys-child/77452|magazine=एनएमइ|date=मे २२, २०१४|accessdate=जुलाई १८, २०१४}}</ref> ===सन् २००६ - सन् २००७: ''बीडे''=== [[File:Beyonce.jpg|thumb|left|150px|सन् २००७ मा बियोन्से [[द बियोन्से एक्स्पीरियन्स]] टूरमा प्रस्तुति दिइरहेको|alt=माइक्रोफोन समातेकी महिला]] बियोन्सेको दोस्रो एकल गीति एल्बम ''बीडे'' उनको पच्चीसौँ जन्मदिनको दिन सेप्टेम्बर ४, २००६ मा सार्वजनिक गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/bday-mw0000542181|title=''B'day'' – Beyoncé|trans-title=''बीडे'' - बियोन्से|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> सार्वजनिकीकरणको पहिलो हप्तामा नै ५,४१,००० प्रति बिक्री भई बिलबोर्ड २०० मा सूचिकृत यो एल्बम बियोन्सेको अमेरिकी चार्टमा प्रथम स्थानमा पर्ने दोस्रो एल्बम बनेको थियो ।<ref>{{cite web|last=हेस्टी|first=केटी|title=Beyoncé's ''B-Day'' Makes Big Bow at No.&nbsp;1|trans-title=बियोन्सेको ''बीडे'' पहिलो नम्बरमा|url=https://www.billboard.com/articles/news/57265/beyonces-b-day-makes-big-bow-at-no-1|website=बिलबोर्ड|date=सेप्टेम्बर १३, २००६|accessdate=जनवरी ५, २००८}}</ref> जे-जीलाई सहयोगी कलाकारको भूमिकामा राखिएको यो एल्बमको प्रमुख एकल "डेजा भू" बिलबोर्ड हट १०० मा पाँचौँ स्थानमा सूचिकृत भएको थियो ।<ref name="beyoncehot100"/> अस्ट्रेलिया, हङ्गेरी, आयरल्यान्ड, न्यूजिल्यान्ड र संयुक्त राज्यमा पहिलो स्थानमा एल्बमको दोस्रो अन्तर्राष्ट्रिय एकल "इरिप्लेसेबल" विश्वव्यापी रूपमा लोकप्रिय बनेको थियो ।<ref name="beyoncehot100"/><ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Irreplaceable&cat=s |archive-url=https://archive.today/20120707024726/http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Irreplaceable&cat=s |url-status=निष्क्रिय |archive-date=जुलाई ७, २०१२|title=Beyoncé – Irreplaceable|trans-title=बियोन्से - इरिप्लेसेबल|publisher=अस्ट्रेलियन चार्ट्स|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> ''बीडे''मा "रिङ दी अलार्म", "गेट मी बडीड" र संयुक्त अधिराज्यमा मात्रै सार्वजनिक गरिएको "ग्रीन लाइट" समावेश गरिएको थियो जसले गर्दा उनी [[ग्रामी पुरस्कार]]मा पाँच श्रेणीमा नामाङ्कित भएकी थिइन् ।<ref>{{Cite news|last=होप|first=क्लोभर|title=Timberlake's 'Sexy' Fends Off Fergie For No. 1|trans-title=टिम्बरलेकको 'सेक्सी' द्वारा फर्जीलाई पहिलो स्थानबाट हटाइयो|url=https://www.billboard.com/articles/news/57249/timberlakes-sexy-fends-off-fergie-for-no-1|work=बिलबोर्ड|date=सेप्टेम्बर १४, २००६|accessdate=फेब्रुअरी ३, २००८}}</ref><ref>{{cite web|title=Get Me Bodied|trans-title=गेट मी बडीड|url=https://www.billboard.com/bbcom/discography/more.jsp?tp=singles&pid=317670&aid=984115|website=बिलबोर्ड|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090205185505/http://www.billboard.com/bbcom/discography/more.jsp?tp=singles&pid=317670&aid=984115|archivedate=फेब्रुअरी ५, २००९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205185505/http://www.billboard.com/bbcom/discography/more.jsp?tp=singles&pid=317670&aid=984115 |date=2009-02-05 }}</ref><ref>{{cite web|title=Green Light the next single|trans-title=अर्को एकललाई ग्रीन लाइट|url=http://www.sonybmgmusic.co.uk/artists/Beyonce/6091/25/|publisher=सोनी बिएमजी म्यूजिक इन्टरटेनमेन्ट (संयुक्त अधिराज्य)|date=जुलाई २७, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090116021619/http://www.sonybmgmusic.co.uk/artists/Beyonce/6091/25/|archivedate=जनवरी १६, २००९}}</ref><ref name="49thGr">{{cite web|title=49th Annual Grammy Awards Winners List|trans-title=४९ औँ ग्रामी पुरस्कार विजेताको सूची|url=http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/49th_Show/list.aspx |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20061220160454/http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/49th_Show/list.aspx |url-status=निष्क्रिय |archive-date=डिसेम्बर २०, २००६|publisher=ग्रामी पुरस्कार|accessdate=जनवरी १०, २००८}}</ref> आगामी वर्ष बियोन्सेले ''बीडे''का लागि दुई नामाङ्कन र ''[[ड्रीमगर्ल्स: म्यूजिक फ्रम द मोशन पिक्चर]]''का लागि एउटा नामाङ्कन प्राप्त गरिन् ।<ref name="50thGr">{{cite web|title=50th Annual Grammy Award Winners List|trans-title=५० औँ ग्रामी पुरस्कार विजेताको सूची|url=http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/50th_show/list.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080404005333/http://www.grammy.com/GRAMMY_Awards/50th_show/list.aspx|archivedate=अप्रिल ४, २००८|publisher=ग्रामी पुरस्कार|accessdate=अप्रिल २१, २००८}}</ref> सन् २००६ मा बियोन्से [[स्टिभ मार्टिन]]को साथमा ''[[द पिङ्क प्यान्थर (२००६ चलचित्र)|द पिङ्क प्यान्थर]]'' नामक हास्य नाटकमा देखिएकी थिइन्, जसले विश्वव्यापी स्तरमा $१५ करोड ८८ लाखको कमाइ भित्र्यायो ।<ref>{{cite web|last=अटो|first=जेफ|title=Interview: Beyoncé Knowles|trans-title=अन्तर्वार्ता: बियोन्से नोल्स|url=http://movies.ign.com/articles/686/686598p1.html|website=आइजिएन|date=फेब्रुअरी ८, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721081911/http://au.movies.ign.com/articles/686/686598p1.html|archivedate=जुलाई २१, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?page=main&id=pinkpanther05.htm|title=The Pink Panther (2006)|trans-title=द पिङ्क प्यान्थर (सन् २००६)|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> उनको दोस्रो चलचित्र ''[[ड्रीमगर्ल्स]]'' सन् १९८१ मा प्रदर्शित ब्रोडवे गीति नाटकको आधिकारिक रूपान्तरण थियो, जसले विश्वव्यापी स्तरमा $१५ करोड ४० लाख कमायो ।<ref>{{cite web|url=http://www.ibdb.com/production.php?id=4152|title=Dreamgirls|trans-title=ड्रीमगर्ल्स|publisher=इन्टरनेट ब्रोडवे डाटाबेस|accessdate=अप्रिल २५ , २०१३}}</ref><ref>{{cite web|url=https://metacritic.com/movie/dreamgirls|title=Dreamgirls|trans-title=ड्रीमगर्ल्स|publisher=मेटाक्रिटिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20121024035105/http://www.metacritic.com/movie/dreamgirls|archive-date=अक्टोबर २४, २०१२|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=dreamgirls.htm|title=Dreamgirls (2006)|trans-title=ड्रीमगर्ल्स (सन् २००६)|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref><ref>{{cite web|title=Dreamgirls (2006) – Daily Box Office – Box Office Mojo|trans-title=ड्रीमगर्ल्स (सन् २००६) - दैनिक बक्स अफिस - बक्स अफिस मोजो|url=https://boxofficemojo.com/movies/?page=daily&id=dreamgirls.htm|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=मे १९, २०१३}}</ref> [[जेनिफर हड्सन]], [[जेमी फक्स]] र [[एडी मर्फी]] भएका यस चलचित्रमा बियोन्सेले [[डायना रस]]को भूमिका निर्वाह गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite AV media|people=कन्डन, बिल - निर्देशक|date=डिसेम्बर १५, २००६|title=Dreamgirls|trans-title=ड्रीमगर्ल्स|medium=चलचित्र|publisher=ड्रीमवर्क्स एसकेजी|location=संयुक्त राज्य}}</ref> चलचित्रको प्रचारका लागि बियोन्सेले [[ड्रीमगर्ल्स: म्यूजिक फ्रम द मोशन पिक्चर|साउन्डट्र्याक एल्बम]]को प्रमुख एकल "लिसन" सार्वजनिक गरिन् ।<ref>{{cite web|title=Dreamgirls (Music from the Motion Picture)|trans-title=ड्रीमगर्ल्स (म्यूजिक फ्रम द मोशन पिक्चर)|url=https://www.allmusic.com/album/dreamgirls-music-from-the-motion-picture-mw0000444397|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अगस्ट २८, २०१३}}</ref> अप्रिल २००७ मा बियोन्सेले आफ्नो प्रथम कन्सर्ट भ्रमण [[द बियोन्से एक्स्पीरियन्स]]को सुरुवात गरिन् जसले गर्दा उनले ९७ स्थलबाट $२ करोड ४० लाख कमाइन् ।<ref>{{cite news|first=डिएन|last=विटफिल्ड|url=http://www.thejakartapost.com/news/2007/10/27/malaysia039s-loss-indonesia039s-gain-beyonce-knowles-play-jakarta.html-0|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110705143856/http://www.thejakartapost.com/news/2007/10/27/malaysia039s-loss-indonesia039s-gain-beyonce-knowles-play-jakarta.html-0|archivedate=July 5, 2011|title=Malaysia's loss is Indonesia's gain: Beyoncé Knowles to play Jakarta|trans-title=मलेसियाको घाटा फेरि इन्डोनेसिया: बियोन्से नोल्सको जकार्तामा प्रत्यक्ष प्रस्तुति|work=द जकार्ता पोस्ट|date=अक्टोबर २७, २००४|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705143856/http://www.thejakartapost.com/news/2007/10/27/malaysia039s-loss-indonesia039s-gain-beyonce-knowles-play-jakarta.html-0 |date=July 5, 2011 }}</ref><ref name="total">{{cite news|url=https://books.google.com/books?id=EX4yD1pJCxUC&pg=RA1-PA38&q=The%20Beyonc%C3%A9%20Experience%20tour%20boxscore|title=Taking It Onstage|trans-title=मञ्चमा लाग्दै|work=बिलबोर्ड|first=मेरियल|last=कन्सेप्सियन|page=३८|volume=१२१|number=३९|date=अक्टोबर ३, २००९|issn=0006-2510|accessdate=जून ८, २०१३}}</ref> बियोन्सेले प्रत्यक्ष प्रस्तुति अघि आफ्नो पादरी सेन्ट जोन र [[फीडिङ अमेरिका]]को सहयोगमा खाद्य सामग्री दान गरेकी थिइन् । यही बेला बियोन्सेले [[सकिरा|शकिरा]]सँगको "ब्यूटिफुल लायर" लगायत अन्य ४ गीत समावेश गरी ''बीडे''को डिलक्स संस्करण सार्वजनिक गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/release/bday-deluxe-edition-mr0002778311|title=''B'Day'' (Deluxe Edition) – Beyoncé|trans-title=''बीडे'' (डिलक्स संस्करण) - बियोन्से|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २४, २०१२}}</ref> ===सन् २००८ - सन् २०१०: ''आइ एम...साशा फियर्स''=== [[File:Beyonce vancouver 10.jpg|thumb|upright|बियोन्से [[आइ एम...वर्ल्ड टूर]]मा "सिङ्गल लेडिज (पुट अ रिङ अन इट)" प्रस्तुत गर्दै|alt=भीडलाई हेरिरहेकी महिला]] ''आइ एम...साशा फियर्स'' संयुक्त राज्यमा नोभेम्बर १८, २००८ मा सार्वजनिक गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/i-amsasha-fierce-mw0000801448|title=I Am ... Sasha Fierce|trans-title=आइ एम...साशा फियर्स|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> बियोन्सेको वैकल्पिक अहम साशाको अवधारणा सन् २००३ मा सार्वजनिक गरिएको "क्रेजी इन लभ" भिडियोको निर्माणको बेला नै सिर्जना भए पनि उनको पहिचान यो एल्बमको साथमा भएको थियो । समीक्षक र आलोचकहरूले खासै राम्रो समीक्षा नदिए पनि यो एल्बमले सार्वजनिकीकरणको पहिलो हप्तामा नै ४,८२,००० प्रति बिक्री गरी बिलबोर्ड २०० मा पहिलो स्थान पाउने तेस्रो एल्बम बनेको थियो ।<ref>{{cite web|date=अप्रिल १२, २००९|url=http://www.news.com.au/national/is-beyonce-beyond-her-best/story-e6frfkp9-1225697057494|title=Is Beyoncé beyond her best?|trans-title=के बियोन्सेले आफ्नो सर्वोत्कृष्ट प्रस्तुतिलाई पनि पार गरेकी छिन् ?|website=न्यूज डट कम अस्ट्रेलिया|accessdate=सेप्टेम्बर १५, २०१६}}</ref><ref>{{cite news|last=जोनाथन|first=कोहेन|date=नोभेम्बर २६, २००८|title=Beyoncé Starts 'Fierce' Atop Album Chart|trans-title=एल्बम चार्टको प्रथम स्थानमा रहेकी बियोन्से अब 'फियर्स'|work=बिलबोर्ड|url=https://www.billboard.com/articles/news/266192/beyonce-starts-fierce-atop-album-chart|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202232608/http://www.billboard.com/bbcom/news/beyonce-starts-fierce-atop-album-chart-1003916959.story|archivedate=डिसेम्बर २, २००८|url-status=सक्रिय}}</ref> यस एल्बममा बेलायतमा पहिलो स्थानमा परेको गीत "इफ आइ वर अ बोइ" र अमेरिकामा पहिलो स्थानमा परेको गीत "सिङ्गल लेडिज (पुट अ रिङ अन इट)" समावेश गरिएको थियो । यसमा बियोन्सेको सर्वोत्कृष्ट एकल "हेलो" पनि समावेश गरिएको थियो ।<ref name="beyoncehot100" /><ref>{{cite news|url=http://www.billboard.biz/bbbiz/genre/randb-hip-hop/beyonce-starts-2009-atop-the-hot-100-1003926428.story|title=Beyoncé Starts 2009 Atop The Hot 100|trans-title=हट १०० को पहिलो स्थानबाट बियोन्सेको सन् २००९ को सुरुवात|last=कोहेन|first=जोनाथन|date=जनवरी १, २००९|work=बिलबोर्ड|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110813005523/http://www.billboard.biz/bbbiz/genre/randb-hip-hop/beyonce-starts-2009-atop-the-hot-100-1003926428.story|archivedate=अगस्ट १३, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Halo&cat=s |archive-url=https://archive.today/20130117083746/http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Halo&cat=s |url-status=निष्क्रिय |archive-date=जनवरी १७, २०१३|title=Beyoncé – Halo|trans-title=बियोन्से - हेलो|publisher=अस्ट्रेलियन चार्ट्स|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> बियोन्सेको कार्य जीवनमा नै सबैभन्दा लामो समयसम्म हट १०० मा सूचिकृत भएको "हेलो" को सफलताले बियोन्सेलाई त्यो दशककै सबैभन्दा सफल गायिका बनायो ।<ref>{{cite news|url={{BillboardURLbyName|artist=beyoncé|chart=Hot 100}}|title=Beyoncé: Chart History by Weeks on Chart|trans-title=बियोन्से: चार्टमा बिताइएको समय अनुसार चार्ट इतिहास|archive-url=https://web.archive.org/web/20211117015500/https://www.billboard.com/music/|archive-date=2021-11-17|access-date=2020-08-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211117015500/https://www.billboard.com/music/ |date=2021-11-17 }}</ref><ref>{{cite journal|title=Don Omar: The Reggaeton Starts Plugs In For Digital Sales With 'IDon' And An iPhone App|date=अप्रिल २५, २००९|trans-title=डन ओमार: आइफोन अनुप्रयोग र आइडनको घोषणाले रेगेटनको डिजिटल बिक्रीवितरण|journal=बिलबोर्ड|issn=0006-2510|volume=१२१|issue=१६|page=४१}}</ref> यो एल्बममा "स्वीट ड्रीम्स", "डिभा", "इगो", "ब्रोकन-हार्टेड गर्ल" र "भिडियो फोन" पनि समावेश गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Sweet+Dreams&cat=s|title=Beyoncé – Sweet Dreams|trans-title=बियोन्से - स्वीट ड्रीम्स|publisher=अस्ट्रेलियन चार्ट्स|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> "सिङ्गल लेडिज" को भिडियोलाई विश्वभर इन्टरनेटमा प्यारोडी बनाइएको छ जसले गर्दा ''[[टोरन्टो स्टार]]''ले भने अनुसार नयाँ इन्टरनेट नाँचको चलन चल्तीमा आएको थियो ।<ref name="First dance craze">{{Cite news|last=क्रफोर्ड|first=ट्रिश|title=Beyoncé's single an anthem for women|work=टोरन्टो स्टार|trans-title=बियोन्सेको एकल महिलाका लागि राष्ट्रिय गानझैँ|date=जनवरी २३, २००९|url=https://www.thestar.com/living/article/575705|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090202114052/http://www.thestar.com/living/article/575705|archivedate=फेब्रुअरी २, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref> उक्त भिडियोले सन् २००९ मा [[एमटिभी युरोप सङ्गीत पुरस्कार]], [[मोबो पुरस्कार]] र [[बिइटी पुरस्कार]] लगायत टन्नै पुरस्कार प्राप्त गरेको छ ।<ref>{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/beyonce-wows-racy-red-costume-mtv-europe-music-awards-article-1.414356|title=Beyoncé wows in racy red costume at MTV Europe Music Awards|trans-title=एमटिभी युरोप सङ्गीत पुरस्कारमा बियोन्सेले रातो लुगा लगाई सबैलाई आश्चर्यचकित बनाइन्|work=डेली न्यूज|location=न्यू योर्क|date=नोभेम्बर ६, २००९|accessdate=डिसेम्बर २७, २०११|first=ओलिभिया|last=स्मिथ}}</ref><ref>{{cite news|last=सिंह|first=अनिता|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/music-news/6095726/Mobo-Awards-2009-nominations-unveiled.html|title=Mobo Awards 2009 nominations unveiled|trans-title=मोबो पुरस्कार २००९ को नामाङ्कन सूची सार्वजनिक गरियो|work=द डेली टेलिग्राफ|date=अगस्ट २६, २००९|accessdate=डिसेम्बर १५, २०१०|location=लन्डन}}</ref><ref>{{cite web|url=http://randb.about.com/od/musicawardsshows/a/2009BETAwards.htm|title=2009 BET Awards|trans-title=२००९ बिइटी पुरस्कार|publisher=अबाउट|first=मार्क एडवार्ड|last=नेरो|accessdate=फेब्रुअरी २८, २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304102344/http://randb.about.com/od/musicawardsshows/a/2009BETAwards.htm|archive-date=2016-03-04}}</ref> २००९ [[एमटिभी भिडियो सङ्गीत पुरस्कार]]मा उपर्योक्त भिडियो ९ ओटा श्रेणीमा नामाङ्कित भएको थियो जसमध्ये ३ श्रेणीमा विजयी भयो ।<ref name="VMA" /> सर्वोकृष्ट महिला भिडियोको श्रेणीमा यो भिडियोको सट्टा [[टेलर स्विफ्ट]]को "यू बिलङ टु मि" ले जित्दा [[कान्ये वेस्ट]]ले कार्यक्रमको अवरोध गरेका थिए । फलस्वरूप बियोन्सेले आफ्नो स्वीकृति भाषणको बेला स्विफ्टलाई बोल्ने अवसर दिएकी थिइन् ।<ref name="VMA">{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1621389/kanye-west-crashes-vma-stage-during-taylor-swifts-award-speech.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|title=Kanye West Crashes VMA Stage During Taylor Swift's Award Speech|trans-title=कान्ये वेस्टद्वारा टेलर स्विफ्टको पुरस्कार भाषणको अवरोध|first1=जेसन|last1=रोड्रिगेज|first2=जेम्स|last2=मन्टगोमेरी|first3=शाहीम|last3=रीड|date=सेप्टेम्बर १३, २००९|accessdate=जून ६, २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20110111142920/http://www.mtv.com/news/articles/1621389/kanye-west-crashes-vma-stage-during-taylor-swifts-award-speech.jhtml|archive-date=2011-01-11}}</ref> मार्च २००९ मा बियोन्सेले आफ्नो दोस्रो प्रत्यक्ष प्रस्तुति [[आइ एम...वर्ल्ड टूर]]को सुरुवात गरिन्, जसले १०८ प्रस्तुतिबाट $११ करोड ९५ लाखको कमाइ भित्र्यायो ।<ref>{{cite news|last=क्यासर्ली|first=मेगन|url=https://www.forbes.com/sites/meghancasserly/2012/12/10/beyonce-knowles-50-million-pepsi-deal-takes-creative-cues-from-jay-z/|title=Beyoncé's $50&nbsp;Million Pepsi Deal Takes Creative Cues From Jay-Z|trans-title=बियोन्सेको $५ करोड पेप्सी साझेदारीको जे-जीद्वारा व्यवस्थापन|newspaper=फोर्ब्स|date=डिसेम्बर १०, २०१२|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121210211310/http://www.forbes.com/sites/meghancasserly/2012/12/10/beyonce-knowles-50-million-pepsi-deal-takes-creative-cues-from-jay-z/|archivedate=डिसेम्बर १०, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २००८ मा ''[[क्याडिल्याक रेकर्ड्स]]''मा [[एटा जेम्स]]को भूमिका निर्वाह गरेकी बियोन्सेले आफ्नो प्रस्तुतिका लागि सकारात्मक आलोचनात्मक प्रतिक्रिया पाएकी थिइन् ।<ref name="masterson">{{cite news|last=मास्टरटन|first=लरी|url=http://www.dailytelegraph.com.au/entertainment/insider/is-beyonce-beyond-her-best/story-e6frewt9-1225697057494|title=Is Beyoncé Beyond Her Best?|trans-title=के बियोन्सेले आफ्नो सर्वोत्कृष्ट प्रस्तुतिलाई पनि पार गरेकी छिन् ?|work=द डेली टेलिग्राफ|date=अप्रिल १२, २००९ |accessdate=अक्टोबर २१, २०१२}}</ref> जेम्सको चित्रणका लागि बियोन्सेले [[स्याटलाइट पुरस्कार]] र [[एनएएसिपी]] लगायत अन्य पुरस्कारका लागि नामाङ्कन प्राप्त गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.pressacademy.com/satawards/awards2008.shtml|title=2008 13th Annual Satellite Awards Nominees|trans-title=२००८ स्याटलाइट पुरस्कार नामाङ्कन|publisher=इन्टरनेशनल प्रेस एकेडेमी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081202035312/http://www.pressacademy.com/satawards/awards2008.shtml|archivedate=डिसेम्बर २, २००८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090117060158/http://www.pressacademy.com/satawards/awards2008.shtml |date=2009-01-17 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.naacpimageawards.net/40/nom_movies.php|title=The 40th NAACP Image Awards|trans-title=४० औँ एनएएसिपी इमेज पुरस्कार|publisher=एनएएसिपी इमेज पुरस्कार|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211235604/http://www.naacpimageawards.net/40/nom_movies.php|archivedate=फेब्रुअरी ११, २०१९}}</ref> बियोन्सेले यो चलचित्रबाट कमाएकी सबै आम्दानी लागु पदार्थ दुर्व्यसनीमा लागेका व्यक्तिको सहयोग गर्ने फीनिक्स हाउसमा दान गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.bet.com/Music/News/musicnews_beyoncedonatesalary_1.05.09.htm|title=Beyoncé Donates Movie Salary To Drug Treatment Centers|trans-title=बियोन्सेले आफ्नो तलब लागु पदार्थ दुर्व्यसनीमा परेका मान्छेहरूलाई सहयोग गर्ने संस्थामा दान गरिन्|last=हार्लिङ|first=ड्यानिएल|date=जनवरी ५, २००७|publisher=ब्ल्याक इन्टरटेनमेन्ट टेलिभिजन|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090509164144/http://www.bet.com/Music/News/musicnews_beyoncedonatesalary_1.05.09.htm|archivedate=मे ९, २००९|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090509164144/http://www.bet.com/Music/News/musicnews_beyoncedonatesalary_1.05.09.htm |date=2009-05-09 }}</ref> जनवरी २०, २००९ मा बियोन्सेले [[बाराक ओबामा|बराक]] र [[मिसेल ओबामा|मिशेल ओबामा]]को पहिलो बलमा जेम्सको "एट लास्ट" प्रस्तुत गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|last=कफम्यान|first=गिल|url=http://www.mtv.com/news/articles/1602866/beyonce-sing-obamas-first-dance-at-inaugural-ball.jhtml|title=Beyoncé To Sing For Obamas' First Dance at Inaugural Ball|trans-title=ओबामाको पहिलो बलमा बियोन्सेको प्रस्तुति|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जनवरी १६, २००९|accessdate=जून १३, २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202225747/http://www.mtv.com/news/articles/1602866/beyonce-sing-obamas-first-dance-at-inaugural-ball.jhtml|archive-date=2013-12-02}}</ref> बियोन्से [[एली लार्टर]] र [[इड्रिस एल्बा]]सँग ''[[अब्सेस्ड]]''मा देखिएकी थिइन् जसमा उनी श्यारन चार्ल्सको भूमिका निर्वाह गर्छिन् । खासै राम्रो आलोचनात्मक प्रतिक्रिया नपाए पनि यस चलचित्रले $२ करोडको लगानीमा $६ करोड ८० लाख कमायो ।<ref>{{cite web|first=हिलरी|last=लुइस|url=http://articles.businessinsider.com/2009-04-25/entertainment/29979486_1_slow-weekend-movies-opening-million-weekend|archive-url=https://archive.today/20130118143013/http://articles.businessinsider.com/2009-04-25/entertainment/29979486_1_slow-weekend-movies-opening-million-weekend|url-status=निष्क्रिय|archive-date=जनवरी १८, २०१३|title=Box Office Preview: Audience ''Obsessed'' With Beyoncé|trans-title=बक्स अफिस प्रीभ्यू: दर्शक बियोन्सेसँग ''अब्सेस्ड''|website=बिजनेस इन्साइदर|date=अप्रिल २५, २००९|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20130118143013/http://articles.businessinsider.com/2009-04-25/entertainment/29979486_1_slow-weekend-movies-opening-million-weekend |date=2013-01-18 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=cadillacrecords.htm|title=Cadillac Records|trans-title=क्याडिल्याक रेकर्ड्स|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अप्रिल २९, २०१३}}</ref><ref>{{cite web|url=https://boxofficemojo.com/movies/?id=obsessed.htm|website=बक्स अफिस मोजो|accessdate=अप्रिल २९, २०१३|title=Obsessed|trans-title=अब्सेस्ड}}</ref> चलचित्रको अन्तिम दृश्यमा श्यारन र एली लार्टरको पात्रको बीचमा भएको झगडाले [[एमटिभी मूभी पुरस्कार]] जितेको थियो ।<ref>{{cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1640890/2010-mtv-movie-awards-complete-winners-list.jhtml|title=2010 MTV Movie Awards: Complete Winners List|trans-title=२०१० एमटिभी चलचित्र पुरस्कार: विजेताहरूको सूची|publisher=एमटिभी न्यूज|first=जश|last=विग्लर|date=जून ६, २०१०|accessdate=जुलाई १७, २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514074439/http://www.mtv.com/news/articles/1640890/2010-mtv-movie-awards-complete-winners-list.jhtml|archive-date=2013-05-14}}</ref> बियोन्सेले ५२ औँ वार्षिक ग्रामी पुरस्कारमा १० नामाङ्कन प्राप्त गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/266527/beyonce-taylor-swift-peas-lead-grammy-award-nominations|title=Beyoncé, Taylor Swift, Peas Lead Grammy Award Nominations|trans-title=बियोन्से, टेलर स्विफ्ट र पीज ग्रामी नामाङ्कनको अगुवाईमा|last=डोनाह्यु|first=एन|date=डिसेम्बर २०, २००९|website=बिलबोर्ड|accessdate=डिसेम्बर ३, २००९}}</ref> एकै वर्षमा सबैभन्दा बढी नामाङ्कन प्राप्त गरेकी गायिकाको रूपमा बियोन्से र [[लरिन हिल]] एउटै पदमा पर्छन् ।<ref>{{cite web|last=ल्याम्ब|first=बिल|url=http://top40.about.com/b/2009/12/04/beyonce-tied-with-lauryn-hill-for-most-grammy-nominations-in-a-single-year-by-a-female-artist.htm|title=Beyoncé Tied With Lauryn Hill For Most Grammy Nominations in a Single Year by a Female Artist|trans-title=बियोन्से र लरिन हिल सबैभन्दा धेरै ग्रामीका लागि नामाङ्कित|publisher=अबाउट|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091207090310/http://top40.about.com/b/2009/12/04/beyonce-tied-with-lauryn-hill-for-most-grammy-nominations-in-a-single-year-by-a-female-artist.htm|archivedate=डिसेम्बर ७, २००९|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091207090310/http://top40.about.com/b/2009/12/04/beyonce-tied-with-lauryn-hill-for-most-grammy-nominations-in-a-single-year-by-a-female-artist.htm |date=2009-12-07 }}</ref> ती १० नामाङ्कन मध्ये ६ मा विजयी भई बियोन्सेले आफ्नो सन् २००४ को रेकर्ड तोडेकी थिइन् । सन् २०१० मा बियोन्से [[लेडी गागा]]को एकल "टेलिफोन" मा सहयोगी कलाकारको रूपमा देखिएकी थिइन् ।<ref name="UKChartHistory">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/artist/_/beyonce/|title=Artist Chart History – Beyoncé|trans-title=कलाकार चार्ट इतिहास - बियोन्से|publisher=ओफिशियल चार्ट्स कम्पनी|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121022203652/http://www.officialcharts.com/artist/_/beyonce/|archivedate=अक्टोबर २२, २०१२2}}</ref><ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa+feat%2E+Beyonc%E9&titel=Telephone&cat=s|title=Lady Gaga feat. Beyoncé – "Telephone"|trans-title=लेडी गागा र बियोन्से - "टेलिफोन"|publisher=अस्ट्रेलियन चार्ट्स|accessdate=अक्टोबर २१, २०१२}}</ref> यो गीत संयुक्त राज्यको पप चार्टमा पहिलो स्थानमा सूचिकृत भई दुबै बियोन्से र लेडी गागाको छैटौँ प्रथम स्थानमा परेको गीत बनेको थियो । यसले गर्दा बियोन्से र लेडी गागा सन् १९९२ मा नीलसेन टप ४० चार्टको स्थापना देखि सबैभन्दा बढी एकल पहिलो स्थानमा भएको कलाकारको रूपमा [[मारिया केरी|मराया केरी]]को स्तरमा पुगेका थिए ।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/958963/lady-gaga-beyonce-match-mariahs-record|title=Lady Gaga, Beyoncé Match Mariah's Record|date=मार्च १५, २०१०|trans-title=लेडी गागा, बियोन्से मराया केरीको स्तरमा|accessdate=मार्च १८, २०१०|website=बिलबोर्ड|last=ट्रस्ट|first=गेरी}}</ref> "टेलिफोन" ले सर्वोत्कृष्ट स्वर पप सहयोगको श्रेणीमा ग्रामी पुरस्कारमा नामाङ्कित भएको थियो ।<ref>{{cite news|last=डिक्रो|first=जेसन|url=https://www.usatoday.com/life/music/awards/grammys/2010-12-01-grammy-nominations-list_N.htm|title=Nominations list for the 53rd Annual Grammy Awards|trans-title=५३ औँ ग्रामी पुरस्कारको नामाङ्कन सूची|work=यूएसए टुडे|date=डिसेम्बर १, २०१०|accessdate=डिसेम्बर २, २०१०}}</ref> जनवरी २०१० मा आफ्नी आमाको सुझाव मानी बियोन्सेले आफ्नो व्यक्तिगत जीवनमा ध्यान केन्द्रित गर्न सङ्गीतबाट विश्राम लिने घोषणा गरिन् ।<ref name="hiatus">{{cite web|last=स्पर्लिङ|first=ड्यानिएल|title=Beyoncé: 'Career break saved my sanity'|trans-title=बियोन्से: 'सङ्गीतबाट विश्राम लिएको कारणले मेरो मानसिक स्थिति बिग्रिन सकेन'|url=http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/news/a332509/beyonce-career-break-saved-my-sanity.html|website=डिजिटल स्पाइ|accessdate=फेब्रुअरी २३, २०१३}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/music/news/2010-01-11-beyonce_N.htm|title=Beyoncé is poised to take a well-deserved break in 2010|trans-title=सन् २०१० मा बियोन्सेले योग्य विश्राम लिने रे|first=एलिसा|last=गार्डनर|accessdate=अगस्ट १, २०११|date=जनवरी २८, २०१०|work=यूएसए टुडे}}</ref> यो समयमा उनी र उनका बुबाले व्यवसायिक साझेदारको भूमिका निर्वाह गर्न बन्द गरे ।<ref>{{cite news|last=केनेडी|first=गेरिक डी.|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2011/03/beyonce-severes-ties-management-ties-with-father.html|title=Beyoncé Severs Management Ties with Father|trans-title=बियोन्सेले व्यवस्थापनको कामबाट बुबालाई विदा गरिन्|work=लस एन्जलस टाइम्स|date=मार्च २८, २०११|accessdate=अगस्ट १, २०११}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1666719/beyonce-year-of-4.jhtml|title=Beyoncé Shrugs Off 'Fear' In 'Year Of 4'|trans-title=बियोन्सेले 'यर अफ ४' मा 'फियर' लाई विदा गरिन्|first=जस्लिन|last=भेना|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जून २८, २०११|accessdate=अगस्ट १, २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20140327041809/http://www.mtv.com/news/articles/1666719/beyonce-year-of-4.jhtml|archive-date=2014-03-27}}</ref> यस बेला उनी [[चीनको विशाल पर्खाल]], [[मिश्रका पिरामिडहरू]], अस्ट्रेलिया, अमेरिकी र बेलायती सङ्गीत उत्सव, सङ्ग्रहालय र ब्याले प्रस्तुति हेर्न गएकी थिइन् ।<ref name="hiatus" /><ref>{{cite web|last=नोल्स|first=बियोन्से|title=Eat, Play, Love|trans-title=खाऊ, खेल, माया गर|url=http://www.essence.com/2012/05/03/beyonce-knowles-nyabj-award-essence-article-eat-play-love/|website=एसेन्स|accessdate=जून ३, २०१३}}</ref> ===सन् २०११ - सन् २०१३: ''४'' र वृत्तचित्र=== [[File:Beyonce (New York 2011).jpg|left|thumb|upright|सन् २०११ मा सार्वजनिक गरिएको ''[[४ (एल्बम)|४]]'' अगस्ट २०११ मा बियोन्सेले [[४ इन्टिमेट नाइट्स विथ बियोन्से]]मा प्रस्तुत गर्दै|alt=माइक्रोफोनमा गीत गाइरहेकी महिला]] जून २६, २०११ मा बियोन्से [[ग्लास्टनबेरी उत्सव]]को २० वर्षको अवधिमा प्रमुख पिरामिड मञ्चमा प्रस्तुति दिने पहिलो एकल गायिका बनेकी थिइन् ।<ref>{{cite press release|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/beyonce-to-headline-glastonbury-festival-115756999.html|title=Beyoncé to Headline Glastonbury Festival|trans-title=ग्लास्टनबेरी उत्सवमा बियोन्सेले प्रस्तुति दिने|publisher=कोलम्बिया रेकर्ड्स|date=फेब्रुअरी १०, २०११|accessdate=फेब्रुअरी १२, २०११}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/lifeandstyle/the-womens-blog-with-jane-martinson/2011/jun/28/beyonce-headlining-glastonbury-girl-power|title=Beyoncé headlining at Glastonbury was a great girl power moment|trans-title=ग्लास्टनबेरी उत्सवमा बियोन्सेको प्रस्तुतिमा महिला सशक्तिकरणको विषयवस्तु समावेश|newspaper=द गार्डियन|location=लन्डन|first=सेरा|last=फिलिप्स|date=जून २८, २०११}}</ref> उनको चौथो स्टुडियो एल्बम ''[[४ (एल्बम)|४]]'' दुई दिन पछि संयुक्त राज्यमा सार्वजनिक गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/4-mw0002136254|title=''4'' – Beyoncé|trans-title=''४'' - बियोन्से|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> "रन द वर्ल्ड (गर्ल्स)" र "बेस्ट थिङ आइ नेभर ह्याड" समावेश गरिएको ''४'' को सार्वजनिकीकरणको पहिलो हप्तामा नै ३,१०,००० प्रति बिक्री भयो र बिलबोर्ड २०० मा प्रथम स्थानमा पर्ने बियोन्सेको चौथो एल्बम बन्यो ।<ref name="beyoncehot100" /><ref name="UKChartHistory" /><ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Beyonc%E9&titel=Run+The+World+%28Girls%29&cat=s|title=बियोन्से - रन द वर्ल्ड (गर्ल्स)|publisher=अस्ट्रेलियन चार्ट्स|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> उनको चौथो एकल "लभ अन टप" ले हट आर एन्ड बी गीति चार्टको पहिलो स्थानमा ७ हप्ता बितायो भने बिलबोर्ड हट १०० को बीसौँ स्थानमा सूचिकृत भयो ।<ref>"Love on Top" ["लभ अन टप"]: *{{cite web|url=http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-march-4-2012-songs-song-tv-010205864.html|title=Week Ending March 4, 2012. Songs: The Song That TV Made Famous|trans-title=मार्च ४, २०१२ मा यो सप्ताहको अन्त्य हुँदै । गीतहरू: टिभीले लोकप्रिय बनाएका गीतहरू|publisher=याहू ! म्यूजिक|first=पौल|last=ग्रीन|date=मार्च ७, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/502582/chart-juice-mary-j-blige-notches-record-extending-top-10-single|title=Chart Juice: Mary J. Blige Notches Record-Extending Top 10 Single|website=बिलबोर्ड|trans-title=चार्ट जूस: मेरी जे. ब्लाइजको रेकर्ड तोड्ने एकल|first=करिना|last=सान्टिआगो|date=मार्च ९, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/47178/chart-juice-rihanna-usher-roar-into-top-10|title=Chart Juice: Rihanna, Usher Roar Into Top 10|trans-title=चार्ट जूस: रिहाना, अशर टप १० मा|website=बिलबोर्ड|first=करिना|last=सान्टिआगो|date=मार्च १६, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=http://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/week-ending-march-18-2012-songs-80s-party-004336988.html|title=Week Ending March 18, 2012. Songs: Your '80s Party Mix-Tape|trans-title=मार्च १८, २०१२ मा यो सप्ताहको अन्त्य हुँदै । गीतहरू: ८० दशकको पार्टी मिक्सटेप|publisher=याहू ! म्यूजिक|first=पौल|last=ग्रीन|date=मार्च २१, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/498685/chart-juice-loverance-rises-up-to-top-10|title=Chart Juice: LoveRance Rises 'Up!' to Top 10|trans-title=चार्ट जूस: लभरान्स टप १० मा|website=बिलबोर्ड|first=करिना|last=सान्टिआगो|date=मार्च ३०, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/497070/chart-juice-melanie-fiona-notches-first-no-1-on-rbhip-hop-albums|title=Chart Juice: Melanie Fiona Notches First No. 1 on R&B/Hip-Hop Albums|trans-title=चार्ट जूस: मेलनी फिओना आर एन्ड बी र हिप हप श्रेणीमा पहिलो नम्बरमा |website=बिलबोर्ड|first=करिना|last=सान्टिआगो|date=अप्रिल ६, २०१२|accessdate=जून २०, २०१२}} *{{cite web|url=https://www.billboard.com/charts/2012-04-21/r-b-hip-hop-songs|title=R&B/Hip-Hop Songs: Week of April 21, 2012|trans-title=आर एन्ड बी र हिप हप गीतहरू: अप्रिल २१, २०१२ को सप्ताह|website=बिलबोर्ड|accessdate=अप्रिल २१, २०१२}}</ref> ''४'' मा "पार्टी", "काउन्टडाउन", "आइ केर" र "एन्ड अफ टाइम" पनि समावेश गरिएको थियो । बियोन्सेले आफ्नो सन् २०१० को साङ्गीतिक जीवनबाट लिएको विश्रामको वर्णन गर्दै ''[[एसेन्स]]'' पत्रिकाको लागि लेखेको "ईट, प्ले, लभ" का लागि [[न्यू योर्क असोसिएसन अफ ब्ल्याक जर्नलिस्ट्स]]बाट लेखन पुरस्कार पाएकी थिइन् ।<ref>{{cite news|last=डिलन|first=नेन्सी|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/beyonce-set-win-writing-award-york-association-black-journalists-article-1.1071559|title=Beyoncé set to win a writing award from the New York Association of Black Journalists|trans-title=न्यू योर्क असोसिएसन अफ ब्ल्याक जर्नलिस्ट्सद्वारा बियोन्से पुरस्कृत|work=डेली न्यूज|date=मे २, २०१२|accessdate=मे ८, २०१२}}</ref> सन् २०११ को पछिल्लो भागमा बियोन्सेले न्यू योर्कको रोजल्यान्ड बलरूममा ४ इन्टिमेट नाइट्स विथ बियोन्से कन्सर्टमा ४ रात प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिइन् ।<ref name="beyonceonline1">{{cite web|url=http://www.beyonceonline.com/us/news/beyonc%C3%A9-perform-4-intimate-nights-beyonc%C3%A9-concert-series-new-yorks-roseland-ballroom|title=Beyoncé To Perform '4 Intimate Nights With Beyoncé' At New York's Roseland Ballroom|trans-title=बियोन्सेद्वारा रोजल्यान्ड बलरूममा '४ इन्टिमेट नाइट्स विथ बियोन्से' प्रस्तुति|publisher=बियोन्से|date=अगस्ट ५, २०११|accessdate=अगस्ट २८, २०१३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217062541/http://www.beyonceonline.com/us/news/beyonc%C3%A9-perform-4-intimate-nights-beyonc%C3%A9-concert-series-new-yorks-roseland-ballroom|archivedate=फेब्रुअरी १७, २०१२}}</ref> ''४'' को १० लाख प्रति बिक्री भएको उपलक्ष्यमा अगस्ट १, २०११ मा [[रेकर्डिङ इन्डस्ट्री असोसिएसन अफ अमेरिका]]ले उक्त एल्बमलाई प्लेटिनमको दर्जा दिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS&artist=Beyonce&format=ALBUM&go=Search&perPage=50/|title=Beyoncé's 4 Certified Platinum|trans-title=बियोन्सेको ४ अब प्लेटिनम एल्बम|website=र्याप-अप|date=अगस्ट १, २०११|accessdate=अगस्ट २, २०११|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626051113/http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH_RESULTS|archivedate=जून २६, २००७}}</ref> डिसेम्बर २०१५ भित्र संयुक्त राज्यमा यो एल्बमको १५ लाख प्रति बिक्री भैसकेको थियो ।<ref name="4 US Sales">{{cite web|url=https://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/chart-watch-ed-sheerans-transatlantic-1-202342797.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140714231425/https://music.yahoo.com/blogs/chart-watch/chart-watch-ed-sheerans-transatlantic-1-202342797.html|archivedate=जुलाई १४, २०१४|title=Chart Watch: Ed Sheeran's Transatlantic #1|trans-title=चार्ट वाच: एड शिरनको ट्रान्सएटलान्टिक नम्बर १|publisher=याहू ! म्यूजिक|first=पौल|last=ग्रीन|date=जुलाई २, २०१४|accessdate=जुलाई २, २०१४}}</ref> फेब्रुअरी ८, २०१५ भित्र यो एल्बमलाई [[स्पोटिफाई|स्पटिफाई]]मा १० करोड चोटी सुनिएको थियो जसले गर्दा बियोन्से ३ ओटा एल्बममा १० करोड सुनाई पुग्ने पहिलो गायिका बनेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/beyonce/news/beyonce-breaks-spotify-record-as-4-hits-a-billion-streams|title=Beyoncé Breaks Spotify Record as '4' Hits a Billion Streams|trans-title='४' मा १० करोड सुनाई पुगेपछि बियोन्सेले स्पटिफाईको रेकर्ड तोडिन्|publisher=एमटिभी|first=स्याम|last=प्रान्स|date=फेब्रुअरी ५, २०११|accessdate=फेब्रुअरी ६, २०११}}</ref> जून २०१२ मा [[रेभल एटलान्टिक सिटी]]को उद्घाटन मनाउन बियोन्सेले त्यहाँ [[रेभल प्रिजेन्ट्स: बियोन्से लाइभ|चार रातका लागि प्रस्तुति दिएकी थिइन्]] जुन उनले आफ्नी छोरी जन्माए पछिको प्रथम प्रत्यक्ष प्रस्तुति थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.beyonce.com/news/fourth-show-added-at-revel|title=Fourth Show Added at Revel|trans-title=रेभलमा चौथो प्रस्तुति थपियो|publisher=बियोन्से|date=मे ७, २०१२|accessdate=मे ८, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510025938/http://www.beyonce.com/news/fourth-show-added-at-revel|archivedate=मे १०, २०१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510025938/http://www.beyonce.com/news/fourth-show-added-at-revel |date=2012-05-10 }}</ref><ref>{{cite news|last=माकारेची|first=किया|url=https://huffingtonpost.com/2012/05/25/beyonce-revel-concert-new-atlantic-city_n_1545181.html|title=Beyoncé, Revel: Singer's Atlantic City Concerts Mark First Return To Stage Since Blue Ivy Carter Was Born|trans-title=बियोन्से, रेभल: ब्लू आइभीको जन्म पछि बियोन्सेको प्रथम प्रत्यक्ष प्रस्तुति|work=हफपोस्ट|date=मे २५, २०१२|accessdate=अक्टोबर २२, २०१२}}</ref> जनवरी २०१३ मा डेस्टिनीज चाइल्डले आफ्ना पुराना एल्बमहरूमा भएका प्रेम प्रसङ्गयुक्त गीतका साथै "न्युक्लियर" नामक गीत समावेश गरी आफ्नो तेस्रो सङ्ग्रहित एल्बम ''[[लभ सङ्स]]'' सार्वजनिक गरे ।<ref>{{cite news|last=ग्यारीबल्डी|first=क्रिस्टिना|url=http://www.mtv.com/news/articles/1700073/destinys-child-nuclear-single.jhtml|title=Destiny's Child Drop New Single 'Nuclear'|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्डद्वारा 'न्युक्लियर' को सार्वजनिकीकरण|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जनवरी ११, २०१३|accessdate=जनवरी १३, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20130114031230/http://www.mtv.com/news/articles/1700073/destinys-child-nuclear-single.jhtml|archive-date=2013-01-14}}</ref> बियोन्सेले पहिले देखि रेकर्ड गरिएको ट्र्याकको प्रयोग गरी वाशिङटन डिसीमा आयोजित राष्ट्रपति ओबामाको दोस्रो उद्घाटनमा अमेरिकी राष्ट्रिय गान गाएकी थिइन् ।<ref name="secondinauguration">{{cite news|last=रिचार्ड्स|first=क्रिस|url=https://www.washingtonpost.com/national/inauguration/beyonce-to-sing-the-star-spangled-banner-at-inauguration/2013/01/09/f343e4e4-5a75-11e2-88d0-c4cf65c3ad15_story.html|title=Beyoncé to sing 'The Star-Spangled Banner' at inauguration|trans-title=बियोन्सेले उद्घाटनमा राष्ट्रिय गान गाउने|work=द वाशिङटन पोस्ट|date=जनवरी १०, २०१३|accessdate=जनवरी ११, २०१३}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/news/arts/story/2013/01/31/beyonce-super-bowl-halftime.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130201002813/http://www.cbc.ca/news/arts/story/2013/01/31/beyonce-super-bowl-halftime.html|archivedate=फेब्रुअरी १, २०१३|title=Beyoncé answers lip-sync critics at Super Bowl presser|trans-title=बियोन्सेले लिप सिङ्क गरेको आलोचनाको जवाफ दिन्छिन्|agency=असोसिएटेड प्रेस|date=जनवरी ३१, २०१३|accessdate=फेब्रुअरी १, २०१३|publisher=सिबिसी न्यूज}}</ref> अर्को महिना, बियोन्सेले [[न्यू ओर्लीन्स]]मा आयोजित [[सुपर बोल]]मा प्रस्तुति दिइन् ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2012/10/16/report-beyonce-to-perform-at-super-bowl-halftime-show/|title=Beyoncé to Perform at Super Bowl Halftime Show|trans-title=बियोन्सेले सुपर बोलमा प्रस्तुति दिने|magazine=र्याप-अप|date=अक्टोबर १६, २०१२|accessdate=अक्टोबर १७, २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818061122/https://www.rap-up.com/2012/10/16/report-beyonce-to-perform-at-super-bowl-halftime-show/|archive-date=2020-08-18|access-date=2020-08-27}}</ref> एक मिनेटमा २,६८,००० ट्विटको दरमा राखिएको यो प्रस्तुति [[ट्विटर]]को इतिहासमा नै दोस्रो सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण घटना बनेको छ ।<ref>{{cite web|url=https://www.mtv.com/news/articles/1713119/vma-ratings-record.jhtml|title=2013 VMAs Shatter Twitter Records|trans-title=२०१३ भिएमएद्वारा ट्विटरको रेकर्ड तोडियो|date=अगस्ट २६, २०१३|accessdate=अक्टोबर २९, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20140321052029/http://www.mtv.com/news/articles/1713119/vma-ratings-record.jhtml|archive-date=2014-03-21}}</ref> ५५ औँ वार्षिक [[ग्रामी पुरस्कार]]मा बियोन्सेले "लभ अन टप" को लागि पुरस्कार पाइन् ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2013/02/10/55th-annual-grammy-awards-list-of-winners/|title=List of winners at the 55th Grammy Awards|trans-title=५५ औँ वार्षिक ग्रामी पुरस्कार विजेताहरूको सूची|magazine=र्याप-अप|date=फेब्रुअरी १०, २०१३|accessdate=फेब्रुअरी ११, २०१३}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> फेब्रुअरी १६, २०१३ मा [[एचबिओ|एचबीओ]]मा पहिलो पटक प्रसारण गरिएको उनको वृत्तचित्र ''[[लाइफ इज बट अ ड्रीम]]''को निर्देशनमा बियोन्सेले पनि सहयोग गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2013/01/11/beyonce-reveals-herself-in-life-is-but-a-dream-hbo-documentary-trailer/|title=Beyoncé Reveals Herself in 'Life Is But a Dream' HBO Documentary (Trailer)|trans-title=एचबीओ वृत्तचित्र 'लाइफ इज बट अ ड्रीम' को ट्रेलरमा बियोन्सेले आफ्नो असलियतको खुलासा गर्छिन्|magazine=र्याप-अप|date=जनवरी ११, २०१३|accessdate=जनवरी १२, २०१३}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/hbos-thoughts-on-beyonce-co-directing-her-documentary-2013-1|title=HBO Wasn't 'Crazy in Love' With Beyoncé Co-Directing Her Documentary|trans-title=बियोन्से आफ्नो एचबीओ वृत्तचित्रको निर्देशनसँग खासै मायामा परेकी थिइनन्|last=अकुना|first=क्रिस्टेन|website=बिजनेस इन्साइडर|date=जनवरी २३, २०१३|accessdate=मे २०, २०१७}}</ref> ==कलाकारिता== ===स्वर र साङ्गीतिक शैली=== {{quote box |quote = "सिङ्गल लेडिज" सार्वजनिक गरिएको बेला मेरो हालसालै विवाह भएको थियो र मान्छेहरूको दिनदिनै बिहे भइरहेको हुन्छ । त्यसपछि [[जस्टिन टिम्बरलेक]]ले ''[[स्याटरडे नाइट लाइभ]]''मा भिडियोको पुनर्निर्माण गरे । त्यही वर्ष [[युट्युब]] पनि लोकप्रिय भयो । "इरिप्लेसेबल" मा प्रयोग गरेको अकुस्टिक गिटार र ८०८ ड्रमको मिश्रण नयाँ किसिमको थियो, जसले गर्दा गीतको शैली पनि नवीन बन्यो । "क्रेजी इन लभ" पनि आशा नगरिएको ढङ्गले पप सङ्गीत जगतमा लोकप्रिय भयो । मेरो एल्बम सार्वजनिकीकरणको लागि पठाउने केही समय अघि नै मैले जे-जीलाई त्यो गीतमा सहयोग गर्न आग्रह गरेकी थिए । धन्न जे-जीले निसङ्कोच मानिहाले । त्यो गीत कहिल्यै नि पुरानो हुने छैन । मैले जति चोटी गाए पनि त्यो गीत चाहिँ पुरानो हुँदैन ।|source= — बियोन्से<ref name="billboard q&a">{{cite web|title=Beyoncé Q&A: The Billboard Music Awards Millennium Artist Discusses Her Career And New Album|trans-title=बियोन्से प्रश्नोत्तर: बिलबोर्ड सङ्गीत पुरस्कार मिलेनियम कलाकारले आफ्नो कार्य जीवन र नयाँ एल्बमको बारेमा बातचित गर्छिन्|website=बिलबोर्ड|first=रे|last=रोजर्स|url=https://www.billboard.com/articles/news/471650/beyonce-qa-the-billboard-music-awards-millennium-artist-discusses-her-career|date=मे ११, २०११|accessdate=मे १०, २०१२}}</ref> |align = right |width = 35% |border = 1px |fontsize = 90% }} [[जोडी रोजेन]]ले "लोकसङ्गीतमा प्रयोग गर्न सकिने सर्वोत्कृष्ट वाद्ययन्त्र" भनी बियोन्सेको स्वर र लयको प्रशंसा गरेका छन् ।<ref name=rosen2014>{{cite news|last1=रोजेन|first1=जोडी|title=The Woman on Top of the World|trans-title=विश्वको सर्वोत्कृष्ट महिला|url=https://tmagazine.blogs.nytimes.com/2014/06/03/beyonce-the-woman-on-top-of-the-world/?_php=true&_type=blogs|accessdate=जून २०, २०१४|work=द न्यू योर्क टाइम्स|date=जून ३, २०१४}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनको स्वर र गायनको कारणले नै उनी डेस्टिनीज चाइल्डकी प्रमुख गायिकाको रूपमा प्रख्यात छिन् ।<ref>{{cite news|last=कार्डवेल|first=डायान|title=Fame; In Sync|trans-title=ख्याती; सिङ्कमा|url=https://www.nytimes.com/2001/09/09/magazine/fame-in-sync.html|work=द न्यू योर्क टाइम्स|date=सेप्टेम्बर ९, २००१|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110426105048/http://www.nytimes.com/2001/09/09/magazine/fame-in-sync.html|archivedate=अप्रिल २६, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref> ''[[द न्यू योर्क टाइम्स]]''का जोन परेलेसले उनको स्वरको वर्णन गर्दा "मखमली र टार्टको सम्मिश्रण, आक्रामक तथापि लोभ्याउने" भनेका छन् ।<ref name="Pareles">{{cite news|last=परेलेस|first=जोन|title=Empowerment, Allure and a Runway's Flair|trans-title=सशक्तिकरण, आकर्षण र प्रतिभा|url=https://www.nytimes.com/2005/08/01/arts/music/01dest.html|work=द न्यू योर्क टाइम्स|date=अगस्ट १, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130227235347/http://www.nytimes.com/2005/08/01/arts/music/01dest.html|archivedate=फेब्रुअरी २७, २०१३|url-status=सक्रिय}}</ref> रोजेनले बियोन्सेको सङ्गीतलाई आधुनिक र परम्परागतको सुमधुर सम्मिश्रण भनेका छन् ।<ref name="rosen2014"/> बियोन्सेको स्वर र कलाको प्रशंसा गर्ने कयौँ आलोचक र समीक्षक मध्ये ''[[द वाशिङटन पोस्ट]]''का क्रिस रिचार्ड्स अनुसार बियोन्सेले कुनै पनि धुनलाई आफ्नो सुमधुर स्वर र शक्तिशाली गर्जनले सामञ्जस्यपूर्ण बनाउन सक्छिन् ।<ref>{{cite news|title=Beyoncé's 'B'Day' Is Nothing to Celebrate|trans-title=बियोन्सेको 'बीडे' मनाउन योग्य छैन|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/05/AR2006090501475.html|work=द वाशिङटन पोस्ट|date=सेप्टेम्बर ६, २००६|first=क्रिस|last=रिचार्ड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121104070148/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/05/AR2006090501475.html|archivedate=नोभेम्बर ४, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> बियोन्सेको सङ्गीतमा सामान्यतया [[आर एन्ड बी]], [[पप सङ्गीत|पप]] र [[हिप हप सङ्गीत|हिप हप]] शैलीका प्रयोग हुने भए पनि धेरै गीतहरूमा [[सोल सङ्गीत|सोल]] र [[फङ्क सङ्गीत|फङ्क]]को प्रयोग गरिएको पाइन्छ ।<ref name="AllMusic12">{{cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/beyonc%C3%A9-mn0000761179|title=Beyoncé, the Bio|trans-title=बियोन्से, जीवनी|first=एन्डी|last=केलम्यान|publisher=अल म्यूजिक|accessdate=अगस्ट २८, २०१८}}</ref><ref name="AllMusic12"/><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/music-review-behold-beyonc-the-cybernetic-goddess-of-rb-8590792.html|title=Music review: Behold Beyoncé, the cybernetic goddess of R&B|trans-title=सङ्गीत समिक्षा: बियोन्से, आर एन्ड बीकी देवी|first=निक|last=हेस्टेड|work=दी इन्डिपेन्डेन्ट|date=अप्रिल २६, २०१३|accessdate=जुलाई २६, २०१३|location=लन्डन}}</ref><ref>{{cite news|last=पेट्रिडिस|first=अलेक्सिस|title=Pop review: Beyoncé, I Am ... Sasha Fierce|trans-title=पप समीक्षा: बियोन्से, आइ एम...साशा फियर्स|url=https://www.theguardian.com/music/2008/nov/14/beyonce-i-am-sasha-fierce|work=द गार्डियन|accessdate=नोभेम्बर २, २०१२|location=लन्डन|date=नोभेम्बर १३, २००८}}</ref><ref name="JayZ&BeyonceTheKing&QueenofHipHop">{{cite web|url=http://www.goodtimes.com.pk/jay-z-beyonce-the-king-queen-of-hip-hop/|title=Jay Z & Beyoncé the King & Queen of Hip Hop|trans-title=जे-जी र बियोन्से हिप हपका राजारानी|work=गुड टाइम्स|last=लोन|first=मलिया|date=जून ३०, २०१७|accessdate=जनवरी १, २०१९}}</ref> ''४'' मा बियोन्सेले अन्य स्टुडियो एल्बममा भन्दा बढी सन् १९९० को दशकको आर एन्ड बी, सोल र हिप हपको प्रयोग गरेकी थिइन् ।<ref name="billboard q&a" /> प्रायः अङ्ग्रेजी गीत निकाल्ने बियोन्सेले अमेरिकी रेकर्ड निर्माता रूडी पेरेजको सहयोगमा ''बीडे''को पुनः सर्वजनिकीकरणको बेला आफ्नो विस्तृत एल्बम ''[[इर्रेम्प्लाजाब्ले]]''मा स्पेनी भाषामा गीत गएकी थिइन् ।<ref name="Vineyard1">{{cite web|last=भिनयार्ड|first=जेनिफर|title=Beyoncé: Behind The B'Day Videos 1|trans-title=बियोन्से: बीडे भिडियोहरूको पर्दा पछाडि १|url=http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407000656/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index.jhtml|archivedate=अप्रिल ७, २००७|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819020647/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index.jhtml |date=2016-08-19 }}</ref> ===गीत रचना र विवाद=== बियोन्सेले डेस्टिनीज चाइल्डको भाग हुँदा सार्वजनिक गरेको धेरैजसो गीत रचना गरेको श्रेय पाएकी छिन् ।<ref name="Kaufman" /> आफ्नो एकल साङ्गीतिक कार्य जीवनमा निकालेको सबै गीतमा उनले रचनाको श्रेय पाए पनि पूर्ण श्रेय भने पाएकी छैनन् ।<ref name="Fallon"/> उनका पुराना गीतहरूमा व्यक्तिगत धारणाको प्रचुरता देखिन्थ्यो र "इन्डिपेन्डेन्ट विमेन" तथा "सर्भाइभर" जस्ता गीतहरूले उनको नारीवादी विचार धारणाको पुष्टि गर्दछ । यद्यपि, उनले जे-जीसँग प्रेम सम्बन्ध सुरु गरेपछि उनका गीतहरूमा पनि प्रेम प्रसङ्ग सुनिन थालिए । यसको प्रमुख उदाहरणको रूपमा उनको गीत "केटर फोर यू" लाई लिन सकिन्छ ।<ref name="Vineyard">{{cite web|last=भिनयार्ड|first=जेनिफर|title=Beyoncé Shoots Down Jay-Z Marriage Rumors in Vanity Fair Interview|trans-title=भ्यानिटी फेयरमा बियोन्सेद्वारा जे-जीसँगको विवाहको हल्ला अस्वीकार|url=http://www.mtv.com/news/articles/1510890/beyonce-shoots-down-marriage-rumors-mag.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=अक्टोबर ४, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624083943/http://www.mtv.com/news/articles/1510890/beyonce-shoots-down-marriage-rumors-mag.jhtml|archivedate=जून ४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203131656/http://www.mtv.com/news/articles/1510890/beyonce-shoots-down-marriage-rumors-mag.jhtml |date=2014-02-03 }}</ref> बियोन्सेले ''डेन्जरस्ली इन लभ''को ताल आफैँ निर्माण नगरे तापनि लय निर्माणमा सहयोग गरेको हुनाले उनले सो एल्बमको सह-निर्माताको श्रेय पाएकी छिन् ।<ref>{{cite web|last=मस|first=कोरी|title=Beyoncé: Genuinely in Love – Part 2|trans-title=बियोन्से: साँच्चिकै प्रेममा - भाग २|url=http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/news_feature_062703/index2.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030704031430/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/news_feature_062703/index2.jhtml|archivedate=जुलाई ४, २००३|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517193403/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/news_feature_062703/index2.jhtml |date=2015-05-17 }}</ref> सन् २००१ मा बियोन्से वर्षको पप सङ्गीतकारको श्रेणीमा [[अमेरिकन सोसाइटी अफ कम्पोजर्स, अथर्स एन्ड पब्लिशर्स]] पप सङ्गीत पुरस्कार जित्ने प्रथम अफ्रिकी-अमेरिकी महिला र दोस्रो महिला सङ्गीतकार भएकी थिइन् ।<ref name="FOX" /><ref name="CBS">{{cite news|last=नील|first=रोम|title=Beyoncé Tries For Timeless|trans-title=कालजेयी बियोन्से|url=https://www.cbsnews.com/stories/2003/07/08/earlyshow/leisure/music/main562232.shtml|publisher=सिबिएस न्यूज|date=फेब्रुअरी ११, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20030814230342/http://www.cbsnews.com/stories/2003/07/08/earlyshow/leisure/music/main562232.shtml|archivedate=अगस्ट १४, २००३|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् १९७१ मा [[क्यारोल किङ]] र सन् १९९१ मा मराया केरी पछि ३ प्रथम स्थानमा सूचिकृत भएका गीतहरूको लेखन र रचनाको श्रेय पाउने तेस्रो महिला भएकी थिइन् बियोन्से । प्रथम स्थानमा सूचिकृत गीतहरू गनी ९ गीत रचना श्रेय भएकी बियोन्सेलाई धेरैले [[डायान वारेन]]सँग तुलना गरेका छन् ।<ref>{{cite web|last=ब्रन्सन|first=फ्रेड|title=Chart Beat Chat|trans-title=चार्ट बीट गफ|url=https://www.billboard.com/articles/news/56489/chart-beat-chat|website=बिलबोर्ड|date=डिसेम्बर ६, २००६|accessdate=मार्च २९, २०११}}</ref> बियोन्सेले पछि ''४'' को लागि [[सेप्टेम्बर ११ को हमला]]बाट प्रभावित भई "आइ वज हियर" लेखेकी थिइन् ।<ref name="DianeWarren">{{cite news|last=वीजलम्यान|first=ज्यारेट|url=http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/diane_warren_MvOyezmG2CwASoj6TUO1xL|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110603064442/http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/diane_warren_MvOyezmG2CwASoj6TUO1xL|archivedate=जून ३, २०११|title=Diane Warren talks greatest hits, Beyoncé & Due Voci|trans-title=डायान वारेनले आफ्ना सर्वोत्कृष्ट गानाहरू, बियोन्से र ड्यू भोचीको बारेमा कुरा गर्छिन्|work=न्यू योर्क पोस्ट|date=जून १, २०११|accessdate=अगस्ट २, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110603064442/http://www.nypost.com/p/blogs/popwrap/diane_warren_MvOyezmG2CwASoj6TUO1xL |date=2011-06-03 }}</ref> मे २०११ मा ''बिलबोर्ड''ले बियोन्सेलाई बिलबोर्ड हट १०० मा परेका ८ एकल गीतहरू लेखेको हुनाले सर्वोत्कृष्ट २० हट १०० गीतकारहरूको सुचीमा सत्रौँ स्थानमा सूचिकृत गरेको थियो । त्यो सूचीमा बियोन्से, [[एलिसिया किज]] र [[टेलर स्विफ्ट]] गरी तीन महिलाहरू मात्रै सूचिकृत भएका थिए ।<ref>{{cite web|last1=कौलफिल्ड|first1=कीथ|last2=ट्रस्ट|first2=गेरी|url=https://www.billboard.com/articles/list/471171/top-20-hot-100-songwriters-2000-2011|title=Top 20 Hot 100 Songwriters Performance|trans-title=सर्वोत्कृष्ट २० हट १०० गीतकारहरूको प्रस्तुति|website=बिलबोर्ड|date=मे २३, २०११|accessdate=सेप्टेम्बर १३, २०११}}</ref> बियोन्सेको गीत रचनाको श्रेयमा धेरै पत्रकार र सङ्गीतकारले प्रश्न उठाएका छन् ।<ref name="Fallon"/> आफूले गीतको लेखनमा सानो भूमिका निभाए वा सहयोग मात्र गरे तापनि बियोन्सेले प्रमुख गीतकारको श्रेय पाउने कुरालाई लिएर धेरै विवाद भएको छ ।<ref name="Fallon"/><ref name="Kritselis"/> सन् २००५ को ''[[भ्यानिटी फेयर (पत्रिका)|भ्यानिटी फेयर]]''को प्रमुख लेखमा उनले डेस्टिनीज चाइल्डको कयौँ पहिलो स्थानमा परेका गीतहरू लेखेको बताएकी थिइन्, जसमा उनलाई सहयोगीको रूपमा श्रेय दिइएको थियो ।<ref name="Kritselis">{{cite news|last=क्रिटसेलिस|first=एलेक्स|date=मे ४, २०१४|url=https://www.pressreader.com/south-africa/the-sunday-independent/20140504/282235188670231|title=Beyonce is great, but... she steals from other artists|trans-title=बियोन्से राम्री छिन् तर...उनी अरू कलाकारहरूको श्रेय लिन्छिन्|newspaper=सन्डे इन्डिपेन्डेन्ट|accessdate=अगस्ट २४, २०२०|via=प्रेस रीडर डट कम}}</ref> सन् २००७ मा [[बार्बरा वाल्टर्स]]सँग अन्तर्वार्ता गर्दा बियोन्सेले डेस्टिनीज चाइल्डको "बूटिलिशियस" गीतको धुन बनाएको दाबी गरेकी थिइन् जसले गर्दा उक्त गीतको निर्माता [[रब फुसारी]]ले बियोन्सेका पिता र तत्काल प्रबन्धक म्याथ्यू नोल्सको विरोधमा आवाज उठाएका थिए ।<ref>{{cite web|url=https://theboombox.com/beyonce-bootylicious/|title=Beyonce Accused of Stealing Credit for 'Bootylicious'|trans-title=बियोन्से माथि 'बूटिलिशियस' को श्रेय चोरेको आरोप|website=द बूमबक्स|accessdate=अगस्ट २७, २०२०}}</ref><ref>{{cite magazine|last=मार्क्स|first=क्रेग|date=फेब्रुअरी २४, २०१०|url=https://www.billboard.com/articles/news/959293/producer-rob-fusari-dishes-on-lady-gaga-beyonce|title=Producer Rob Fusari Dishes on Lady Gaga, Beyoncé|trans-title=निर्माता रब फुसारीले लेडी गागा, बियोन्सेका बारेमा कुरा गर्छन्|magazine=बिलबोर्ड|accessdate=अगस्ट २१, २०२०}}</ref> यद्यपि, सन् २०१६ मा ''इन्टरटेनमेन्ट वीक्ली''सँगको अन्तर्वार्तामा फुसारीले बियोन्सेलाई नै "बूटिलिशियस" को अवधारणा रचना गरेको श्रेय दिए ।<ref>{{Cite web|title=Inside the making of Destiny's Child's 'Bootylicious' 15 years later|trans-title=१५ वर्ष पछि डेस्तिनीज चाइल्डको 'बूटिलिशियस' को निर्माण प्रक्रिया|url=https://ew.com/article/2016/05/20/destinys-child-bootylicious-15th-anniversary/|access-date=अगस्ट २४, २०२०|website=इन्टरटेनमेन्ट वीक्ली|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> सन् २००७ मा [[एकेडेमी अफ मोशन पिक्चर्स एन्ड सायन्सेस]]ले सर्वोकृष्ट मौलिक गीतको श्रेणीमा मनोनित ''ड्रीमगर्ल्स''को "लिसन" बाट बियोन्सेलाई गीतकारको रूपमा मनोनित गरेन । त्यो बेला भर्खर अपनाइएको ३ गीतकारको सीमा भएकोले बियोन्सेको सो गीतको लेखनमा रहेको भूमिकालाई अरूहरूको भूमिका भन्दा कम महत्त्वपूर्ण मानिएको थियो ।<ref name="Fallon"/> सन् २००९ मा रायन टेडरको "हेलो" गीतको मौलिक डेमो सार्वजनिक भएको थियो जसको धुन बियोन्सेले श्रेय पाएको "हेलो" सँग मिल्दोजुल्दो थियो । ''द गार्डियन''सँगको अन्तर्वार्तामा टेडरले बियोन्सेले गीतको अन्तरामा परिवर्तन गरेको हुनाले श्रेय पाउनु स्वभाविक नै थियो भने ।<ref name="Kritselis"/> सन् २०१४ मा गीतकार [[लिन्डा पेरी]]ले धेरैजसो गायकहरू जस्तै बियोन्सेले पनि गीतको एक-दुई शब्द परिवर्तन गर्न साथै गीतकारको श्रेय खोज्छिन् भनिन्, जसको समर्थन [[फ्र्याङ्क ओशन]]ले पनि गरे ।<ref name="Kritselis"/><ref>{{cite web|last=वेबर|first=लिन्ड्जी|date=जुलाई १६, २०१४|url=https://www.vulture.com/2014/07/linda-perry-comments-on-beyonces-songwriting.html|title=Linda Perry Is Not Impressed with Beyoncé's 'Songwriting'|trans-title=लिन्डा पेरी बियोन्सेको 'गीत रचना' देखेर खुसी छैनन्|website=भल्चर|accessdate=अगस्ट २४, २०२०}}</ref> सन् २०१४ मा ''[[सन्डे इन्डिपेन्डेन्ट (आयरल्यान्ड)|सन्डे इन्डिपेन्डेन्ट]]''का पत्रकार अलेक्सिस क्रिटसेलिसले यो गीत रचनासँग सम्बन्धित विवादमा आधारित भई बियोन्सेका प्रशंसकहरू कुन हदसम्म उनको माया र सम्मानमा अन्धो छन् भन्ने कुरामा प्रकाश पार्न खोजेकी थिइन् ।<ref name="Kritselis"/> पप संस्कृतिको आलोचक [[रोजर फ्रीडम्यान]] र ''[[द डेली बीस्ट]]''का केभिन फ्यालनले पनि पप सङ्गीतको जगतमा गायकको प्रसिद्धिको श्रेणी गायकको स्वरका साथै उनका गीतकारलाई पनि दिनुपर्ने भनेका छन् ।<ref name="Fallon">{{cite web|last=फ्यालन|first=केभिन |date=अप्रिल १३, २०१७|url=https://www.thedailybeast.com/does-beyonce-write-her-own-music-and-does-it-really-matter|title=Does Beyoncé Write Her Own Music? And Does It Really Matter?|trans-title=के बियोन्सेले आफ्ना गीतहरू आफैँ लेख्छिन् ? र के यो महत्त्वपूर्ण छ ?|website=द डेली बीस्ट|accessdate=अगस्ट २१, २०२०}}</ref> ''भ्यानिटी फेयर''का जेम्स एस. मर्फीले भनेझैँ बियोन्से आफ्नो गीत लेखन र रचनाको लागि लोकप्रिय नभए पनि तर [[फ्र्याङ्क सिनाट्रा]] र [[बिली होलिडे]] जस्तै आफूलाई दिइएका शब्दहरूमा भावना ल्याउन सक्ने क्षमताको कारणले प्रसिद्ध छिन् ।<ref>{{cite magazine|last=मर्फी|first=जेम्स एस.|date=अप्रिल २५, २०१६|url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2016/04/beyonce-songwriters|title=Here's Why Criticizing Beyoncé for Working with Songwriters Is Ignorant|trans-title=बियोन्सेलाई गीतकारहरूसँग काम गरेकोमा आलोचना दिनु किन समयको बर्बादी मात्रै हो|magazine=भ्यानिटी फेयर|accessdate=अगस्ट २४, २०२०}}</ref> ===प्रभाव=== बियोन्सेले [[माइकल ज्याक्सन]]लाई आफ्नो प्रमुख साङ्गीतिक प्रभाव मान्छिन् ।<ref>{{cite web|title=Beyoncé, Top Stars Tip Their Hats to Michael Jackson|trans-title=बियोन्से, प्रमुख कलाकारहरूद्वारा माइकल ज्याक्सनलाई श्रद्धाञ्जली|url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20287787_20288067,00.html|website=पीपल|date=जून २७, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090630051828/http://www.people.com/people/package/article/0,,20287787_20288067,00.html|archivedate=जून ३०, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref> पाँच वर्षको उमेरमा बियोन्सेले पहिलो पटक ज्याक्सनको प्रत्यक्ष प्रस्तुति हेर्न गई आफू पनि गायिका बन्ने सोच राखेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|title=One-on-one with the great Beyoncé transcript|trans-title=महान् बियोन्सेसँग अन्तर्वार्ता|url=https://au.news.yahoo.com/sunday-night/transcripts/a/10444014/one-on-one-with-the-great-beyoncae-transcript/|accessdate=जून ७, २०१४|publisher=याहू !|date=अक्टोबर ११, २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714113707/https://au.news.yahoo.com/sunday-night/transcripts/a/10444014/one-on-one-with-the-great-beyoncae-transcript/|archive-date=जुलाई १४, २०१४|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714113707/https://au.news.yahoo.com/sunday-night/transcripts/a/10444014/one-on-one-with-the-great-beyoncae-transcript/ |date=2014-07-14 }}</ref> सन् २००६ मा ज्याक्सनलाई [[विश्व सङ्गीत पुरस्कार]]ले सम्मानित गर्दा बियोन्सेले ज्याक्सन नभएको भए उनी कहिल्यै सङ्गीतमा नलाग्ने खुलासा गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|title=Michael Jackson returns to stage|trans-title=माइकल ज्याक्सन मञ्चमा फिर्ता|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6152976.stm|accessdate=जून ७, २०१४|work=बिबिसी न्यूज|date=नोभेम्बर १६, २००६}}</ref> उनी [[डायना रस]]लाई सर्वोत्कृष्ट मनोरञ्जकको रूपमा सम्मान गर्छिन् ।<ref name="Beyonce's Inspirations">{{cite news|last=वाट्सन|first=मार्गो|title=Influences: Beyoncé|trans-title=प्रभावहरू: बियोन्से|url=https://ew.com/ew/article/0,,1449204,00.html|work=इन्टरटेनमेन्ट वीक्ली|date=अगस्ट २९, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070107160746/http://www.ew.com/ew/article/0,,1449204,00.html|archivedate=जनवरी ७, २००७|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070107160746/http://www.ew.com/ew/article/0,,1449204,00.html |date=2007-01-07 }}</ref> आफ्नो शक्तिलाई स्त्रीलिङ्गी र मोहक बनाउने [[टिना टर्नर]] र उनलाई आफ्नो काममा सधैँ प्रेरणा दिने [[ह्विट्नी ह्यूस्टन|ह्विट्नी ह्युस्टन]]लाई बियोन्सेले खुब मन पराउँछिन् ।<ref>{{cite news|first=रेबेका|last=कडवेल|url=https://quotefancy.com/quote/1277761/Beyonc-Knowles-Tina-Turner-is-someone-that-I-admire-because-she-made-her-strength|title=Beyoncé Knowles, "Tina Turner is someone that I admire"|trans-title=बियोन्से नोल्स, "म टिना टर्नरलाई सम्मान गर्छु"|work=क्वोटफेन्सी|accessdate=डिसेम्बर ८, २०१८}}</ref><ref>{{cite news|first=रेबेका|last=कडवेल|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/destinys-child/article22400636/|title=Destiny's Child|trans-title=डेस्टिनीज चाइल्ड|work=द ग्लोब एन्ड मेल|publisher=द वुडब्रिज कम्पनी |location=टोरन्टो, ओन्टारियो, क्यानडा|date=जुलाई २१, २००१|accessdate=मे ९, २०१८|page=आर १}}</ref> उनले बाल्यकालमा [[मारिया केरी|मराया केरी]]को "भिजन अफ लभ" सुनी गीत गाउनमा अझै बढी समय लगानी गरेकी हुन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/music/2014/07/best-r-and-b-albums-of-the-90s/mariah-carey|title=The 50 Best R&B Albums of the '90s|trans-title=सन् १९९० दशकका ५० सर्वोत्कृष्ट आर एन्ड बी एल्बमहरू|website=कम्प्लेक्स]|accessdate=जुलाई २४, २०१४|archive-url=https://web.archive.org/web/20151218205049/http://www.complex.com/music/2014/07/best-r-and-b-albums-of-the-90s/mariah-carey|archive-date=2015-12-18}}</ref><ref name="new yorker">{{Cite news|url=https://www.newyorker.com/archive/2006/04/03/060403crmu_music|title=Mariah Carey's record-breaking career|trans-title=मराया केरीको रेकर्ड तोड्ने कार्य जीवन|last=फ्रियर-जोन्स|first=साशा|date=अप्रिल ३, २००६|accessdate=जुलाई २५, २०१०|work=द न्यू योर्कर}}</ref> उनका अन्य साङ्गीतिक प्रभावमा [[प्रिन्स (सङ्गीतकार)|प्रिन्स]], [[लरिन हिल]], [[शाडे अडु]], [[डना समर]], [[मेरी जे. ब्लाइज]], [[अनिटा बेकर]] र [[रशेल फेरेल]] पर्छन् ।<ref>{{cite web|url=http://giantmag.com/culture/music/giant-magazine-staff/exclusive-beyonce-talks-prince-i-was-so-scared/|title=Exclusive: Beyoncé Talks Prince: "I Was So Scared!"|trans-title=अनन्य: बियोन्सेले प्रिन्सको बारेमा बोल्छिन्: "म अत्यन्तै तर्सेकी थिए !"|website=जायन्ट|publisher=रेडियो वान|date=जून ७, २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616104428/http://giantmag.com/culture/music/giant-magazine-staff/exclusive-beyonce-talks-prince-i-was-so-scared/|archivedate=जून १६, २०१०|url-status=सक्रिय}}</ref><ref name="Beyonce's Inspirations" /><ref>{{cite web|last=बिकेल|first=ब्रिट|url=http://1037litefm.radio.com/2012/04/06/beyonc-shares-personal-family-photos-thanks-sade-on-new-website/|title=Beyoncé Shares Personal Family Photos, Thanks Sade On New Website|trans-title=बियोन्सेले परिवारका तस्वीरहरू सार्वजनिक गर्छिन्, नयाँ वेबसाइटमा शाडे अडुलाई धन्यवाद दिन्छिन्|publisher=सिबिएस रेडियो|date=अप्रिल ६, २०१२|accessdate=अप्रिल ९, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120413151056/http://1037litefm.radio.com/2012/04/06/beyonc-shares-personal-family-photos-thanks-sade-on-new-website/|archivedate=अप्रिल १३, २०१२}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120413151056/http://1037litefm.radio.com/2012/04/06/beyonc-shares-personal-family-photos-thanks-sade-on-new-website/ |date=2012-04-13 }}</ref><ref>{{cite news|last=बेन|first=बेकी|title=Beyoncé Pays Tribute To Donna Summer: "She Was An Honest And Gifted Singer"|trans-title=बियोन्सेद्वारा डना समरलाई श्रद्धाञ्जली: "उनी असल र प्रतिभाशाली गायिका थिइन्"|url=http://idolator.com/6487442/beyonce-pays-tribute-to-donna-summer|accessdate=जुलाई १५, २०१३|newspaper=आइडलेटर|date=मे १८, २०१३}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140913172802/http://www.idolator.com/6487442/beyonce-pays-tribute-to-donna-summer |date=2014-09-13 }}</ref><ref>{{cite web|author1=गिब्सन, क्रिस्टिना|author2=एश्ली फल्ट्ज|lastauthoramp=yes|url=http://au.eonline.com/uberblog/hwood_party_girl/b220436_which_famous_friends_b-day_did_jay-z.html|title=Which Famous Friend's B-Day Did Jay-Z and Beyoncé Celebrate?|trans-title=जे-जी र बियोन्सेले कुन प्रख्यात साथीको जन्मदिन मनाए ?|publisher=ई !|date=जनवरी १४, २०११|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110805073410/http://www.eonline.com/news/hwood_party_girl/which_famous_friends_b-day_did_jay-z/220436|archivedate=अगस्ट ५, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref> उनको दोस्रो एकल एल्बम ''बीडे''मा प्रदर्शित नारीवाद र महिला सशक्तिकरणका विषयवस्तुहरूका प्रेरणा उनको चलचित्र ''ड्रीमगर्ल्स'' र [[जोसेफिन बेकर]] थिए ।<ref>{{cite web|first=शाहीम|last=रीड|title=Beyoncé Asks Women To Battle Over Her For Backing-Band Roles|trans-title=बियोन्सेको ब्यान्डका लागि महिलाहरूको छनोट|url=http://www.mtv.com/news/articles/1534575/20060619/knowles_beyonce.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जुलाई १९, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623191046/http://www.mtv.com/news/articles/1534575/beyonce-wants-women-battle-over-her.jhtml|archivedate=जून २३, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623191046/http://www.mtv.com/news/articles/1534575/beyonce-wants-women-battle-over-her.jhtml |date=2011-06-23 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/GMA/SummerConcert/story?id=2404367&page=1|title=Beyoncé Hits Milestone|trans-title=बियोन्सेको नयाँ उपलब्धि|publisher=एबिसी न्यूज|date=सेप्टेम्बर ७, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070218205021/http://abcnews.go.com/GMA/SummerConcert/story?id=2404367&page=1|archivedate=फेब्रुअरी १८, २००७|url-status=निष्क्रिय}}</ref> सन् २००६ को फेशन रक्स कन्सर्टमा "डेजा भू" बियोन्सेले बेकरको प्रसिद्ध नक्कली केरा टाँसिएको हुला जामा लगाई बेकरलाई सम्मान गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|first=फेरा|last=वाइनस्टाइन|title=Beyoncé, Jay-Z, Christina Put The Rock in Fashion Rocks Concert|trans-title=बियोन्से, जे-जी, क्रिस्टिना फेशन रक्स कन्सर्टमा|url=http://www.mtv.com/news/articles/1540510/beyonce-jayz-christina-rock-fashion-rocks-concert.jhtml?headlines=true|publisher=एमटिभी न्यूज|date=सेप्टेम्बर ८, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110623191004/http://www.mtv.com/news/articles/1540510/beyonce-jayz-christina-rock-fashion-rocks-concert.jhtml?headlines=true|archivedate=जून २३, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110623191004/http://www.mtv.com/news/articles/1540510/beyonce-jayz-christina-rock-fashion-rocks-concert.jhtml?headlines=true |date=2011-06-23 }}</ref> बियोन्सेको तेस्रो एकल एल्बम ''आइ एम...साशा फियर्स'' जे-जी र विशेष गरी एटा जेम्सद्वारा प्रभावित भएको थियो जसको आँटले बियोन्सेलाई नयाँ साङ्गीतिक शैलीमा गीत रचना गर्ने हौसला प्रदान गर्यो ।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1596573/beyonce-releases-two-tracks-from-i.jhtml|title=Beyoncé Releases Two Tracks From 'I Am ... ', Inspired By Jay-Z And Etta James|trans-title=बियोन्सेले जे-जी र एटा जेम्सद्वारा प्रभावित 'आइ एम...' को दुई ट्र्याक सार्वजनिक गरिन्|first=जेनिफर|last=भिनयार्ड|date=अक्टोबर ९, २००८|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111025174726/http://www.mtv.com/news/articles/1596573/beyonce-releases-two-tracks-from-i.jhtml|archivedate=अक्टोबर २५, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619051814/http://www.mtv.com/news/articles/1596573/beyonce-releases-two-tracks-from-i.jhtml |date=2012-06-19 }}</ref> बियोन्सेको चौथो स्टुडियो एल्बम ''४'' [[फेला कुटी]], [[आर एन्ड बी|सन् १९९० दशकको आर एन्ड बी]], [[अर्थ, विन्ड एन्ड फायर]], [[डेबार्ज]], [[लायनेल रिची]], [[टिना मरी]], [[द ज्याक्सन ५]], [[न्यू एडिशन]], [[फ्लोरेन्स एन्ड द मशिन]] र [[प्रिन्स (सङ्गीतकार)|प्रिन्स]]द्वारा प्रभावित थियो ।<ref name="billboard q&a" /> बियोन्सेले [[मिसेल ओबामा|मिशेल ओबामा]] र [[ओपरा विनफ्रे|ओपरा विनफ्री]] प्रति आफ्नो आदर र सम्मान व्यक्त गरेकी छिन् ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2011/02/25/beyonce-inspired-by-michelle-obama/|title=Beyoncé Inspired by Michelle Obama|trans-title=बियोन्से मिशेल ओबामाद्वारा प्रेरित|magazine=र्याप-अप|date=फेब्रुअरी २५, २०११|accessdate=जून १२, २०११}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Beyonce's Inspirations" /> उनले जे-जीलाई आफ्नो सङ्गीत र व्यक्तिगत जीवनमा पनि निरन्तर प्रेरणाको स्रोत भनेकी छिन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.complex.com/music/2011/07/beyonce-2011-cover-story-gallery|title=Beyoncé: Mighty Fly (2011 Cover Story & Gallery)|trans-title=बियोन्से: माइटी फ्लाइ (सन् २०११ आवरण कथा र तस्वीर)|first=गेब्रियल|last=आल्वरेज|website=कम्प्लेक्स|date=जुलाई १९, २०११|accessdate=अगस्ट १, २०११}}</ref> बियोन्सेले [[जँ-मिशेल बास्क्या]]को सङ्गीतको पनि निकै प्रशंसा गरेकी छिन् ।<ref>{{cite web|title=Basquiat|trans-title=बास्क्या|url=http://www.beyonce.com/news/basquiat|publisher=बियोन्से|accessdate=जून ७, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130605063759/http://www.beyonce.com/news/basquiat|archivedate=जून ५, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130605063759/http://www.beyonce.com/news/basquiat |date=2013-06-05 }}</ref><ref>{{cite web|first=क्रिसी|last=माह्लमाइस्टर|title=Beyoncé Wears Custom Jean-Michel Basquiat-Inspired Minx Nails|trans-title=बियोन्सेद्वारा जँ-मिशेल बास्क्याद्वारा प्रेरित नङको पहिरन|url=http://style.mtv.com/2013/01/14/beyonce-jean-michel-basquiat-nails/|publisher=एमटिभी स्टाइल|accessdate=जून ७, २०१३|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211027/http://style.mtv.com/2013/01/14/beyonce-jean-michel-basquiat-nails/|archive-date=2021-10-27}}</ref> फेब्रुअरी २०१३ मा बियोन्सेले [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|मडोना]]ले उनलाई आफ्नो कार्य जीवन आफ्नो नियन्त्रणमा लिन प्रेरित गरेको खुलासा गरिन् ।<ref name="Beyoncé and Madonna">{{Cite news|first=लुइस|last=कोर्नर|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a460040/beyonce-there-are-not-enough-independent-women-like-madonna.html|title=Beyoncé: 'There are not enough independent women like Madonna'|trans-title=बियोन्से: 'मडोना जस्तै स्वतन्त्र महिला धेरै छैनन्'|work=डिजिटल स्पाइ|location=लन्डन, इङ्ल्यान्ड|date=फेब्रुअरी १९, २०१३|accessdate=अप्रिल ११, २०१३}}</ref> बियोन्सेले [[शेर]]लाई आफ्नो फेशनको प्रेरणा भनेकी छिन् ।<ref>{{cite web|website=टुडे|title=Cher, Diana Ross inspire Beyoncé's fashions|trans-title=शेर, डायना रसले बियोन्सेको फेशनलाई प्रेरणा दिन्छन्|url=https://www.today.com/popculture/cher-diana-ross-inspire-beyonce-s-fashions-wbna27326595|date=अक्टोबर २२, २००८|accessdate=अगस्ट २३, २०२०|url-status=सक्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190227060138/https://www.today.com/popculture/cher-diana-ross-inspire-beyonce-s-fashions-wbna27326595|archivedate=फेब्रुअरी २७, २०१९}}</ref> ===सङ्गीत भिडियो र मञ्च=== [[File:Beyonce MTV EMA 2009.png|thumb|right|upright=1.2|बियोन्से २००९ एमटिभी युरोप सङ्गीत पुरस्कारमा प्रस्तुति दिँदै]] सन् २००६ मा बियोन्सेले आफ्नो महिला ब्यान्ड शुग मामाको परिचय दिएकी थिइन्, जसमा बेस वाधक, ड्रम वाधक, कीबोर्ड वाधक र पर्कशन वाधक समावेश गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|title=For The Record: Quick News On Beyoncé, Madonna, Michael Jackson, Taylor Hicks, JC Chasez, Beth Orton, Slayer & More|trans-title=रेकर्डको लागि: बियोन्से, मडोना, माइकल ज्याक्सन, टेलर हिक्स, जेसी चासेज, बेथ ओर्टन, स्लेयर र थपका समाचार|url=http://www.mtv.com/news/articles/1533901/beyonce-seeks-allgirl-band.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जून ८, २००६|accessdate=मार्च १२, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209075505/http://www.mtv.com/news/articles/1533901/beyonce-seeks-allgirl-band.jhtml|archive-date=2012-02-09}}</ref> उनका पृष्ठभूमि गायक, जसलाई द मामाज भनिन्छ, अन्तर्गत मोन्टिना कापर-डोनल, क्रिस्टल कलिन्स र टिफनी मोनिके रिड्डिक पर्छन् । २००६ बिइटी पुरस्कारमा प्रथम पटक देखिएको यो ब्यान्डले पछि "इरिप्लेसेबल" र "ग्रीन लाइट" प्रस्तुत गर्न मञ्चमा फर्केका थिए ।<ref name="Vineyard1" /> यस ब्यान्डले द बियोन्से एक्स्पीरियन्स (सन् २००७), आइ एम...वर्ल्ड टूर (सन् २००९ - सन् २०१०), द मिसेस कार्टर शो वर्ल्ड टूर (सन् २०१३ - सन् २०१४) र द फोर्मेशन वर्ल्ड टूर (सन् २०१६) लगायत अन्य प्रत्यक्ष प्रस्तुतिहरूमा बियोन्सेको सहयोग गरेको छ । प्रत्यक्ष प्रस्तुतिमा बियोन्सेको मञ्चमा उपलब्धि र स्वरको निकै प्रशंसा गरिएको छ । ''[[न्यू योर्क पोस्ट]]''का ज्यारेट वीजलम्यानले पाँच सर्वोत्कृष्ट गायक/नर्तकहरूको सूचीमा बियोन्सेलाई पहिलो स्थानमा सूचिकृत गरेका थिए ।<ref>{{cite news|last=वीजलम्यान|first=ज्यारेट|title=पाँच सर्वोत्कृष्ट गायक/नर्तकहरू|url=http://pagesix.com/2011/03/04/the-five-best-singerdancers/|work=न्यू योर्क पोस्ट|date=मार्च ४, २०११|accessdate=जून ६, २०१६}}</ref> ''द गार्डियन''की बार्बरा एलेन ''[[दी इन्डिपेन्डेन्ट]]''की एलिस जोनेसले बियोन्सेलाई मञ्चमा देखेको सबैभन्दा जोशिलो मनोरञ्जनकर्मीको दर्जा दिएका छन् ।<ref>{{cite news|last=एलेन|first=बार्बरा|url=https://www.theguardian.com/music/2009/may/24/beyonce|title=She's a woman of two-halves|trans-title=उनी दुई भागकी महिला हुन्|newspaper=द गार्डियन|date=मे २४, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090528123108/http://www.guardian.co.uk/music/2009/may/24/beyonce|archivedate=मे २८, २००९|location=लन्डन|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite news|last=जोन्स|first=एलिस|title=Beyoncé, 02 Arena, London: Diva who answers the call of booty|trans-title=बियोन्से, ०२ अरिना, लन्डन: बूटी कलको जवाफ दिने डिभा|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/beyonc-02-arena-london-1691069.html|work=दी इन्डिपेन्डेन्ट|date=मे २७, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090528232659/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/beyonc-02-arena-london-1691069.html|archivedate=मे २८, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref> [[डेफ जाम रेकर्डिङ्ज|डेफ जाम]]का भूतपूर्व अध्यक्ष [[एल.ए. रीड]]ले बियोन्सेलाई सर्वश्रेष्ठ जीवित मनोरञ्जनकर्मी भनेका छन् ।<ref>{{cite web|title=Music exec: 'Beyoncé is greatest entertainer alive'|trans-title=सङ्गीत अध्यक्ष: बियोन्से सर्वश्रेष्ठ जीवित मनोरञ्जनकर्मी हुन्|url=http://www.today.com/video/today/50692653|publisher=एमएसएन|accessdate=अगस्ट ३१, २०१३}}</ref> ''[[डेली न्यूज (न्यू योर्क)|डेली न्यूज]]''का जिम फार्बर र ''[[द स्टार फीनिक्स]]''की स्टेफनी क्लासेनले उनको शक्तिशाली आवाज र मञ्चमा उपलब्धिको प्रशंसा गरेका छन् ।<ref>{{cite news|last=फार्बर|first=जिम|title=Beyoncé shows 'Fierce' and softer sides in tour kickoff at the Garden|trans-title=गार्डेन टूरमा बियोन्सेले आफ्नो 'फियर्स' र नरम पक्ष देखाउँछिन्|url=http://articles.nydailynews.com/2009-06-22/entertainment/17925311_1_fierce-character-tour|work=डेली न्यूज|location=न्यू योर्क|date=जून २१, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110311022417/http://articles.nydailynews.com/2009-06-22/entertainment/17925311_1_fierce-character-tour|archivedate=मार्च ११, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111124155949/http://articles.nydailynews.com/2009-06-22/entertainment/17925311_1_fierce-character-tour |date=2011-11-24 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://thestarphoenix.com/Entertainment/REVIEW+Beyonce+ordinary+performer/1438494/story.html|title=Beyoncé no ordinary performer|trans-title=बियोन्से कुनै साधारण प्रस्तुतकर्ता होइनन्|date=मार्च २८, २००९|accessdate=मार्च ३१, २००९|last=क्लासेन|first=स्टेफनी|website=द स्टार फीनिक्स}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बियोन्सेले मञ्चमा लगाउने लुगा छोटो भएको हुनाले मलेसियाको लुगा सम्बन्धि कडा नियमले गर्दा उनले केही प्रस्तुतिहरू स्थगित वा रद्द गर्नुपरेको थियो ।<ref>{{Cite web|url=https://ew.com/news/celebs-banned-from-other-countries/beyonce-malaysia|title=24 Celebs Who Were Banned From Other Countries|trans-title=अन्य देशहरूबाट प्रतिबन्धित २४ हस्तीहरू|accessdate=अप्रिल ७, २०२०|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211027/https://ew.com/news/celebs-banned-from-other-countries/beyonce-malaysia|archive-date=2021-10-27}}</ref> बियोन्सेले आफ्ना गीतहरूको भिडियो बनाउने क्रममा [[मेलिना मात्सूकस]], [[जोनस एकर्ल्यान्ड]] र [[जेक नाभा]] लगायत कयौँ चर्चित निर्देशकहरूसँग काम गरेकी छिन् । ''[[ब्यूटी एन्ड द बीस्ट (२०१७ चलचित्र)|ब्यूटी एन्ड द बीस्ट]]''का निर्देशक [[बिल कन्डन]]ले उक्त चलचित्रको लागि बियोन्सेको ''लेमनेड''बाट प्रेरणा लिएको खुलासा गरेका छन् ।<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/beauty-and-the-beast-la-la-land-musical/|title=How La La Land Helped Live-Action Beauty and the Beast Remake|trans-title=ला ला ल्यान्डले कसरी ब्यूटी एन्ड द बीस्टको छायाङ्कनमा सहयोग गर्यो|date=मार्च १८, २०१७}}</ref> ===वैकल्पिक अहम=== मञ्चमा प्रस्तुति दिँदा "मोहक र उत्तेजक" भनिएको बियोन्सेले आफ्नो असल पहिचान र मञ्चको पहिचानलाई अलग राख्न "साशा फियर्स" नामक वैकल्पिक अहमको सिर्जना गरेको बताइन् । उनले साशालाई आक्रामक, बलवान र मोहक भनी उनी असलमा त्यस्तो छैनन् भन्ने स्पष्ट पारिन् ।<ref name="Depression" /> साशाको अवधारणा "क्रेजी इन लभ" भिडियोको निर्माणको बेला नै सिर्जना भए पनि उनको पहिचान सन् २००८ मा सार्वजनिक गरिएको एल्बम ''आइ एम...साशा फियर्स''को घोषणासँगै भएको थियो । फेब्रुअरी २०१० मा बियोन्सेले आफूसँग खुसी भई साशा फियर्सको आवश्यकता नपरेको ''[[अलोर]]'' पत्रिकालाई खुलासा गरिन् ।<ref>{{cite web|last=क्रस्ली|first=हिलरी|url=http://www.mtv.com/news/articles/1632774/beyonce-killed-sasha-fierce.jhtml|title=Beyoncé Says She 'Killed' Sasha Fierce|trans-title=बियोन्सेले साशा फियर्सको हत्या गरिन् रे|publisher=एमटिभी न्यूज|date=फेब्रुअरी २६, २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110604063547/http://www.mtv.com/news/articles/1632774/beyonce-killed-sasha-fierce.jhtml|archivedate=जून ४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140424041851/http://www.mtv.com/news/articles/1632774/beyonce-killed-sasha-fierce.jhtml |date=2014-04-24 }}</ref> मे २०१२ मा आगामी महिना आयोजित [[रेभल प्रिजेन्ट्स: बियोन्से लाइभ]]का लागि साशा फियर्सलाई फिर्ता ल्याउने घोषणा गरियो ।<ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2012/05/25/beyonce-prepares-for-revel-concerts-part-2/|title=Beyoncé Prepares for Revel Concerts (Part 2)|trans-title=रेभल कन्सर्टहरू (भाग २) का लागि बियोन्सेको तयारी|magazine=र्याप-अप|date=मे २५, २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818061103/https://www.rap-up.com/2012/05/25/beyonce-prepares-for-revel-concerts-part-2/|archive-date=2020-08-18|access-date=2020-08-22}}</ref> ==प्रसिद्धि== [[File:Beyonce Dreamgirls cropped.jpg|thumb|upright|left|सन् २००६ मा ''ड्रीमगर्ल्स''को प्रथम प्रदर्शनमा बियोन्से|alt=रातो गलैँचामा उभिएकी महिला जनतालाई सम्बोधन गर्दै]] बियोन्सेलाई मोहक र उत्तेजक भनी वर्णन गरिने गरिन्छ र सङ्गीत पत्रकार [[टूरे]] अनुसार ''डेन्जरस्ली इन लभ''को सार्वजनिकीकरण देखि उनी प्रणय प्रतीक बनेकी छन् ।<ref>{{cite web|author=टूरे|title=Cover Story: A Woman Possessed|trans-title=प्रमुख कथा: एक महिलाको अधीन|url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/beyonce_a_woman_possessed|website=रोलिङ स्टोन|date=मार्च ४, २००४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090502172205/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/beyonce_a_woman_possessed|archivedate=मे २, २००९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029050220/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/beyonce_a_woman_possessed |date=2007-10-29 }}</ref> बियोन्सेलाई राम्रो र उत्तेजक लुगा लगाउन मन लागे पनि उनले मञ्चमा लगाउने लुगाहरू मञ्चको लागि मात्रै हो भन्ने उनले स्पष्ट पारेकी छिन् ।<ref>{{cite web|title=Beyoncé Knowles|trans-title=बियोन्से नोल्स|url=http://www.glamourmagazine.co.uk/g-girls/default.aspx?id=32726|website=ग्ल्यामर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303102819/http://www.glamourmagazine.co.uk/g-girls/default.aspx?id=32726|archivedate=मार्च ३, २००८}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303102819/http://www.glamourmagazine.co.uk/g-girls/default.aspx?id=32726 |date=2008-03-03 }}</ref> बियोन्सेको बक्ररेखाका कारणले उनको वर्णन गर्दा सन् २००० को दशकमा मिडियाले "बूटिलिशियस" शब्दको प्रयोग गर्थ्यो ।<ref>{{cite web|last=बार्लेट|first=लियम|url=http://sixtyminutes.ninemsn.com.au/stories/liambartlett/259493/bootylicious-beyonce|title=Bootylicious Beyoncé|trans-title=बूटिलिशियस बियोन्से|publisher=६० मिनेट्स|date=मार्च ११, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810145056/http://sixtyminutes.ninemsn.com.au/stories/liambartlett/259493/bootylicious-beyonce|archivedate=अगस्ट १०, २०११|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306032636/http://sixtyminutes.ninemsn.com.au/stories/liambartlett/259493/bootylicious-beyonce |date=2012-03-06 }}</ref><ref>{{cite news|last=एसिञ्जर|first=एमी|url=http://www.nydailynews.com/gossip/2009/05/22/2009-05-22_bootylicious_beyonce_says_its_sexier_to_stay_out_of_the_gym.html|title='Bootylicious' Beyoncé says it's 'sexier' to stay out of the gym|trans-title='बूटिलिशियस' बियोन्सेले व्यायाम केन्द्रमा नजानु मोहक हुन्छ रे|work=डेली न्यूज|date=मे २२, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111124144010/http://articles.nydailynews.com/2009-05-22/gossip/17923090_1_sports-club-gym-jay-z|archivedate=नोभेम्बर २४, २०११|location=न्यू योर्क|url-status=सक्रिय}}</ref> "बूटी" ({{translation|"[[पुट्ठा]]"}}) र "डिलिशियस" ({{translation|"स्वादिलो"}}) शब्दको संयोजन गरी बनेको यो शब्द डेस्टिनीज चाइल्डको त्यही नामको एकल गीतले गर्दा चलन चल्तीमा आएको हो । सन् २००६ मा यसलाई [[अक्सफोर्ड अङ्ग्रेजी शब्दकोश]]मा थपिएको थियो ।<ref>{{cite web|last=ल्याम्ब|first=बिल|url=http://top40.about.com/b/2006/03/17/beyonce-and-destinys-child-enter-the-dictionary-with-bootylicious.htm|title=Beyoncé and Destiny's Child Enter the Dictionary With Bootylicious|trans-title=बूटिलिशियसको साथमा बियोन्से र डेस्टिनीज चाइल्डको शब्दकोशमा प्रवेश|publisher=अबाउट|date=मार्च १७, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071204033252/http://top40.about.com/b/2006/03/17/beyonce-and-destinys-child-enter-the-dictionary-with-bootylicious.htm|archivedate=डिसेम्बर ४, २००७|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110012502/http://top40.about.com/b/2006/03/17/beyonce-and-destinys-child-enter-the-dictionary-with-bootylicious.htm |date=2011-11-10 }}</ref> सेप्टेम्बर २०१० मा बियोन्सेले [[टम फोर्ड]]को वसन्त/गृष्म २०११ फेशन शोमा प्रथम पटक रनवेमा मोडलिङ गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|last=ट्यालरिको|first=ब्रिट्नी|url=http://www.okmagazine.com/2011/01/watch-beyonce-julianne-moore-strut-down-tom-ford-catwalk/|title=WATCH: Beyoncé, Julianne Moore Strut Down Tom Ford Catwalk|trans-title=हेर्नुहोस्: बियोन्से, जुलियान मोर टम फोर्डको क्याटवकमा |website=ओके !|date=जनवरी ४, २०११|accessdate=जनवरी १२, २०११}}</ref> उनलाई ''[[पीपल (अमेरिकी पत्रिका)|पीपल]]''द्वारा "संसारको सबैभन्दा सुन्दर महिला" र सन् २०१२ मा ''[[कम्प्लेक्स (पत्रिका)|कम्प्लेक्स]]''द्वारा "इतिहासकै सर्वोत्कृष्ट गायिका" घोषणा गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20360857_20589758,00.html|title=Motherhood Makes Beyoncé Feel 'More Beautiful Than Ever'|trans-title=मातृत्वले बियोन्सेलाई पहिला भन्दा सुन्दर महसुस गराउँछ|website=पीपल|date=अप्रिल २५, २०१२|first=अलेक्सिस|last=चिली|accessdate=मार्च ८, २०१३}}</ref><ref>{{cite web|last2=प्याटरसन|first2=जुलियन|last1=नोस्ट्रो|first1=लरेन|url=http://www.complex.com/music/2012/12/the-100-hottest-female-singers-of-all-time/beyonce|title=1. Beyoncé – The 100 Hottest Female Singers of All Time|trans-title=१. बियोन्से: इतिहासकै १०० सर्वोत्कृष्ट गायिकाहरू|website=कम्प्लेक्स|date=डिसेम्बर १०, २०१२|accessdate=डिसेम्बर १२, २०१२}}</ref> जनवरी २०१३ मा ''[[जीक्यू]]''ले बियोन्सेलाई "२१ औँ शताब्दीको सबैभन्दा मोहक १०० महिलाहरू" को सूचीमा प्रथम स्थानमा सूचिकृत गरेको थियो ।<ref name="GQstory">{{cite web|last=Wallace|first=Amy|url=https://www.gq.com/women/photos/201301/beyonce-cover-story-interview-gq-february-2013?currentPage=1|title=Miss Millennium: Beyoncé|trans-title=मिस मिलेनियम: बियोन्से|page=१|website=जीक्यू|date=जनवरी ९, २०१३|accessdate=जनवरी १९, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116133617/http://www.gq.com/women/photos/201301/beyonce-cover-story-interview-gq-february-2013?currentPage=1|archive-date=2013-01-16}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.gq.com/blogs/the-feed/2013/01/beyonce-gq-cover-february-2013.html|title=The Real Version of the Cover Everyone Is Talking About|trans-title=सबैले कुरा गरिरहेको आवरणको सक्कली संस्करण|website=जीक्यू|date=जनवरी ९, २०१३|accessdate=जनवरी १९, २०१३|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20211027/https://www.gq.com/blogs/the-feed/2013/01/beyonce-gq-cover-february-2013.html|archive-date=2021-10-27}}</ref> [[भिएच १]] ले उनलाई १०० सर्वोत्कृष्ट कलाकारहरूको सूचीमा प्रथम स्थानमा सूचिकृत गरेको थियो ।<ref>{{cite web|last=भिएरा|first=बेने|title=VH1's 100 Sexiest Artists [Complete List]|trans-title=भिएच १ का १०० सर्वोत्कृष्ट कलाकारहरू [पूर्ण सूची] |url=http://www.vh1.com/music/tuner/2013-03-05/vh1-100-sexiest-artists-complete-list/100/|publisher=भिएच १|accessdate=मार्च १०, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130313090007/http://www.vh1.com/music/tuner/2013-03-05/vh1-100-sexiest-artists-complete-list/100|archivedate=मार्च १३, २०१३}}</ref> न्यू योर्क, वाशिङटन डिसी, [[आम्स्टर्डम]], [[बैङ्कक]], हलिउड र सिड्नी लगायत अन्य प्रख्यात सहरहरूमा अवस्थित [[म्याडम टूसाड्स मैन सङ्ग्रहालय]]मा बियोन्सेका मैनका मूर्तिहरू सङ्ग्रह गरिएका छन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/NewYork/OurFigures/PopMusic/Beyonce/Default.aspx|title=Beyoncé's wax figure at Madame Tussauds New York|trans-title=म्याडम टूसाड्स न्यू योर्कमा बियोन्सेको मैनको मूर्ति|publisher=म्याडम टूसाड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080813223454/http://www.madametussauds.com/NewYork/OurFigures/PopMusic/Beyonce/Default.aspx|archivedate=अगस्त १३, २००८|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जनवरी १०, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080813223454/http://www.madametussauds.com/NewYork/OurFigures/PopMusic/Beyonce/Default.aspx |date=2008-08-13 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/Washington/OurFigures/PopMusic/Beyonce/Default.aspx|title=Beyoncé wax figure at Madame Tussauds Washington D.C|trans-title=म्याडम टूसाड्स वाशिङटन डिसीमा बियोन्सेको मैनको मूर्ति|publisher=म्याडम टूसाड्स|publisher=म्याडम टूसाड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080815040524/http://www.madametussauds.com/Washington/OurFigures/PopMusic/Beyonce/Default.aspx|archivedate=अगस्ट १५, २००८|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जनवरी १०, २०११}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/Amsterdam/OnzeBeelden/PopulaireMuzikanten/Beyonce/Default.aspx|title=Beyoncé wax figure at Amsterdam|trans-title=म्याडम टूसाड्स आम्स्टर्डममा बियोन्सेको मैनको मूर्ति|publisher=म्याडम टूसाड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090302005740/http://www.madametussauds.com/Amsterdam/OnzeBeelden/PopulaireMuzikanten/Beyonce/Default.aspx|archivedate=मार्च २, २००९|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/Bangkok/en/OurFigures/PopStars/BeyoncéKnowles.aspx|title=Beyoncé Knowles' wax figure at Madame Tussauds Bangkok|trans-title=म्याडम टूसाड्स बैङ्ककमा बियोन्से नोल्सको मैनको मूर्ति|publisher=म्याडम टूसाड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110208211506/http://www.madametussauds.com/Bangkok/en/OurFigures/PopStars/Beyonc%C3%A9Knowles.aspx|archivedate=फेब्रुअरी ८, २०११|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208211506/http://www.madametussauds.com/Bangkok/en/OurFigures/PopStars/Beyonc%C3%A9Knowles.aspx |date=2011-02-08 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.madametussauds.com/Hollywood/OurFigures/PopStars/Beyonce.aspx|title=Beyoncé's wax figure at Madame Tussauds Hollywood|trans-title=म्याडम टूसाड्स हलिउडमा बियोन्सेको मैनको मूर्ति|publisher=म्याडम टूसाड्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090629171933/http://www.madametussauds.com/Hollywood/OurFigures/PopStars/Beyonce.aspx|archivedate=जून २९, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ph.news.yahoo.com/photos/madame-tussauds-employee-moves-wax-figure-singer-beyonce-photo-001215917.html |archive-url=https://archive.today/20130412054732/http://ph.news.yahoo.com/photos/madame-tussauds-employee-moves-wax-figure-singer-beyonce-photo-001215917.html|url-status=निष्क्रिय |archive-date=अप्रिल १२, २०१३|title=A Madame Tussauds employee moves a wax figure of Beyoncé at the international airport in Sydney|trans-title=सिड्नी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा म्याडम टूसाड्स कर्मचारीद्वारा बियोन्सेको मूर्तिको आयात|publisher=याहू ! न्यूज (फिलिपिन्स)|date=फेब्रुअरी २८, २०१३|accessdate=मार्च १, २०१३}}</ref> इटालियन फेशन डिजाइनर [[रोबेर्टो काभाली]]ले भने अनुसार बियोन्सेले आफ्नो सङ्गीतलाई प्राण दिनका लागि विभिन्न लुगा र फेशनको प्रयोग गर्छिन् ।<ref>{{cite news|title=Beyoncé wearing one of my dresses is harmony|trans-title=बियोन्सेले मैले बनाएको लुगा लगाउनु मेरो लागि ठूलो कुरा हो|url=http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/fashion/article2216732.ece|work=द टाइम्स|date=अगस्ट ८, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110615200050/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/fashion/article2216732.ece|archivedate=जून १५, २०११|first1=प्याट्रिक|last1=होस्किङ|first2=डेभिड|last2=वाइटन|location=लन्डन}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615200050/http://women.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/women/fashion/article2216732.ece |date=2011-06-15 }}</ref> उनकी आमाले सन् २००२ मा ''डेस्टिनीज स्टाइल'' नामक पुस्तक लेख्न सहयोग गरेकी थिइन्, जसमा उनले फेशनले कसरी त्रयको सफलतामा प्रभाव पर्यो भनेर वर्णन गरेकी थिइन् ।<ref>{{Cite book|title=Destiny's Style: Bootylicious Fashion, Beauty and Lifestyle Secrets From Destiny's Child|trans-title=डेस्टिनीज स्टाइल: डेस्टिनीज चाइल्डबाट बूटिलिशियस फेशन, सौन्दर्य र जीवनशैलीका कुराहरू|isbn=978-0756793517|last1=नोल्स|first1=टिना|last2=एलेक्जेन्डर|first2=जोई|date=जून २००५}}</ref><ref>{{cite web|title=Book Excerpt: Destiny's Style|trans-title=पुस्तक सारांश: डेस्टिनीज स्टाइल|url=https://abcnews.go.com/GMA/WinterConcert/story?id=125692|publisher=एबिसी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060305014254/http://abcnews.go.com/GMA/WinterConcert/story?id=125692|archivedate=मार्च ५, २००६|url-status=सक्रिय}}</ref> ''[[बीडे एन्थोलोजी भिडियो एल्बम]]''मा पनि उनीहरूको फेशनको बारेमा विस्तृत रूपमा छलफल गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|last=भिनयार्ड|first=जेनिफर|title=Beyoncé: Behind The B'Day Videos 3|trans-title=बियोन्से: बीडे भिडियोहरूको पर्दा पछाडि ३|url=http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index3.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070418081601/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index3.jhtml|archivedate=अप्रिल १८, २००७|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120619051652/http://www.mtv.com/bands/b/beyonce/videos_07/news_feature_040207/index3.jhtml |date=2012-06-19 }}</ref> सन् २००७ मा ''[[स्पोर्ट्स इलस्ट्रेटेड]]''को स्विमसूट संस्करणको आवरणमा छापिएकी बियोन्से उक्त पत्रिकामा छापिने [[टायरा ब्याङ्क्स]] पछिको दोस्रो अफ्रिकी-अमेरिकी महिला बनेकी थिइन् ।<ref name="People2">{{cite web|title=Beyoncé Knowles: Biography – Part 2|trans-title=बियोन्से नोल्स: जीवनी - भाग २|url=http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography/0,,20004431_10,00.html|website=पीपल|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070504090034/http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography/0,,20004431_10,00.html|archivedate=मे ४, २००७|url-status=सक्रिय}}</ref> त्यही वर्ष ''पीपल'' पत्रिकाले उनलाई सबैभन्दा राम्रो लुगाहरू लगाउने हस्ती घोषणा गरेको थियो ।<ref>{{cite news|last=गोल्डस्मिथ|first=बेलिन्डा|title=Beyoncé tops fashion list|trans-title=बियोन्से फेशन सूचीको पहिलो नम्बरमा|url=http://uk.reuters.com/article/entertainmentNews/idUKN1228002320070913?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews|agency=रूटर्स|date=सेप्टेम्बर १३, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624050922/http://uk.reuters.com/article/2007/09/13/uk-celebrities-idUKN1228002320070913?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews|archivedate=जून २४, २०११|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624050922/http://uk.reuters.com/article/2007/09/13/uk-celebrities-idUKN1228002320070913?feedType=RSS&feedName=entertainmentNews |date=2011-06-24 }}</ref> बियोन्सेका प्रशंसकहरूलाई "बिहाइभ" भनिन्छ । पहिले उनका प्रशंसकहरूलाई "बियोन्से" र "अन्टूराज" ({{translation|"टोली"}}) शब्दका संयोजन गरी "बियोन्टूराज" भनिन्थ्यो । प्रशंसकहरूलाई "बिहाइभ" भन्ने निर्णय [[ट्विटर]]मा आयोजित चुनावबाट सफल भएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.beyonceonline.com/us/news/video-premiere-i-was-here-live-roseland|title=Video Premiere: 'I Was Here (Live At Roseland)'|trans-title='आइ वज हियर' (रोजल्यान्डमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति): भिडियोको प्रथम प्रदर्शन|publisher=बियोन्से|date=नोभेम्बर १६, २०११|accessdate=जून १९, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120503015331/http://www.beyonceonline.com/us/news/video-premiere-i-was-here-live-roseland|archivedate=मे ३, २०१२}}</ref> सन् २००६ मा उनको फेशन लाइन [[हाउस अफ डेरेअन]]मा भुवाको प्रयोग गरेको हुनाले [[पीटा|पशुसँग नैतिक व्यवहारको पक्षमा मानिसहरू]]ले बियोन्सेको आलोचना गरेका थिए ।<ref name="PETA">{{cite web|url=http://today.msnbc.msn.com/id/13370421/ns/today-entertainment/|title=PETA surprises Beyoncé at New York dinner|trans-title=पीटाले न्यू योर्क भोज कार्यक्रममा बियोन्सेलाई छक्क पार्छ|publisher=असोसिएटेड प्रेस, टुडे|date=जून १६, २००६|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609062631/http://today.msnbc.msn.com/id/13370421/ns/today-entertainment|archivedate=जून ९, २०११|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जनवरी ११, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110609062631/http://today.msnbc.msn.com/id/13370421/ns/today-entertainment |date=2011-06-09 }}</ref> सन् २०११ मा उनी फ्रेन्च फेशन पत्रिका ''[[लोफिशिएल]]''मा आदिवासी शृङ्गारमा देखिएकी थिइन्, जसले गर्दा उनले मिडियाबाट प्रतिकूल प्रतिक्रिया पाएकी थिइन् । पत्रिकाको प्रवक्ताद्वारा सार्वजनिक गरिएको विज्ञप्तिमा बियोन्सेले आदिवासी शृङ्गारद्वारा उनको अफ्रिकी मूल झल्काउने प्रयास गरेको खुलासा गरेका थिए ।<ref>{{cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/news/beyonce-criticized-for-blackface-photo-shoot-20110224|title=Beyoncé Criticized for 'Blackface' Photo Shoot|trans-title=आदिवासी शृङ्गारका लागि बियोन्से प्रति प्रतिकूल प्रतिक्रिया|website=रोलिङ स्टोन|date=फेब्रुअरी २४, २०११|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110227070817/http://www.rollingstone.com/music/news/beyonce-criticized-for-blackface-photo-shoot-20110224|archivedate=फेब्रुअरी २७, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref> बियोन्सेको हल्का रङ्ग र लुगाले गर्दा उनले अफ्रिकी-अमेरिकी समुदायबाट पनि प्रतिकूल प्रतिक्रिया पाएकी छिन् ।<ref name="Jones" /> नर्थइस्टर्न विश्वविद्यालयमा सङ्गीत प्राध्यापकको रूपमा काम गर्ने एमेट प्राइसले बियोन्सेको वर्णको कारणले गर्दा पनि उनले यस्तो नकारात्मक आलोचना पाएको हुन सक्छ भनेका छन् । बियोन्सेले जस्तै लुगा लगाउने कति गोरा जातका गायिकाहरूले प्रशंसा पाएको कुरामा पनि उनले प्रकाश परेका छन् ।<ref name="Jones">{{cite news|last=जोन्स|first=भनेसा इ.|title=Bewitched. Bothered. Beyoncé.|trans-title=मन्त्रमुग्ध । चिन्तित । बियोन्से ।|url=https://www.boston.com/ae/music/articles/2007/08/05/bewitched_bothered_beyonc/?page=1|work=द बोस्टन ग्लोब|date=अगस्ट ५, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081205071344/http://www.boston.com/ae/music/articles/2007/08/05/bewitched_bothered_beyonc/?page=1|archivedate=डिसेम्बर ५, २००८|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205071344/http://www.boston.com/ae/music/articles/2007/08/05/bewitched_bothered_beyonc/?page=1 |date=2008-12-05 }}</ref> सन् २००८ मा [[लोरियाल]] माथि [[फेरिया]]को दिन सार्वजनिक गरिएको केश रङ्गको विज्ञापनमा बियोन्सेलाई गोरो बनाएको आरोप लागेको थियो, जसलाई उक्त कम्पनीले अस्वीकार गरेको थियो ।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/media/2008/aug/08/advertising.usa|title=Beyoncé Knowles: L'Oreal accused of 'whitening' singer in cosmetics ad|trans-title=बियोन्से नोल्स: कस्मेटिक विज्ञापनमा गायिकालाई गोरो बनाएको आरोपमा लोरियाल|work=द गार्डियन|location=लन्डन|first=मार्क|last=स्वीनी|date=अगस्ट ८, २००८}}</ref><ref>{{cite news|url=http://thegrio.com/2012/02/10/beyonce-describes-herself-as-african-american-native-american-french-in-new-loreal-ad/#s:beyonce-true-match-loreal-ad-jpg|title=Beyoncé L'Oreal ad controversy inspires black community backlash|trans-title=बियोन्सेको लोरियाल विज्ञापनको विवादको अफ्रिकी-अमेरिकी समुदायमा आलोचना|publisher=एनबिसी न्यूज}}</ref> सन् २०१३ मा बियोन्सेले आफैँ एच एन्ड एमले उनको सम्पादित प्रचारक तस्वीरहरूको प्रयोग गरेकोमा गुनासो गरेकी थिइन् र ''[[भोग (पत्रिका)|भोग]]''मा छापिए अनुसार उनले सम्पादन गरिएका तस्वीरहरू प्रकाशन नगर्ने अनुरोध गरेकी छिन् ।<ref>{{cite web|title=H&M For All: A Healthy Start|trans-title=सबैका लागि एच एन्ड एम: एक स्वस्थ सुरुवात |url=http://www.vogue.co.uk/news/2013/05/30/hm-pledges-to-only-use-healthy-models---beyonce-rumours|accessdate=मे ३०, २०१३|last=एलेक्जेन्डर|first=एला|website=भोग}}</ref> बियोन्सेले [[ब्ल्याक लाइभ्स म्याटर]] आन्दोलनमा आफ्नो समर्थन जनाएकी छिन् । सन् २०१६ मा सुपर बोलमा उनले दिएको "फोर्मेशन" को प्रत्यक्ष प्रस्तुतिमा केही राजनीतिज्ञ र प्रहरीले प्रतिकूल प्रतिक्रिया दिएका थिए । केही प्रहरीहरूले बियोन्सेको फोर्मेशन वर्ल्ड टूरको सामाजिक बहिष्कार गर्न खोजेका थिए ।<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2016/07/10/beyonce-is-a-powerful-voice-for-black-lives-matter-some-people-hate-her-for-it/|title=Beyoncé is a powerful voice for Black Lives Matter. Some people hate her for it.|trans-title=बियोन्से ब्ल्याक लाइभ्स म्याटरको महत्त्वपूर्ण व्यक्ति हुन् । केही मानिसहरू उनलाई यसकारण मन पराउँदैनन् ।|newspaper=द वाशिङटन पोस्ट |accessdate=डिसेम्बर ३, २०१८}}</ref> बियोन्से प्रहरीहरूको विरोधमा नभई प्रहरी क्रूरताको विरोधमा भएको उनले स्पष्ट पारेकी छिन् ।<ref>{{Cite web|url=http://time.com/4282452/beyonce-anyone-who-perceives-my-message-as-anti-police-is-completely-mistaken/|title=Beyoncé: 'Anyone Who Perceives My Message as Anti-Police Is Completely Mistaken'|trans-title=बियोन्से: 'मेरो सन्देशलाई प्रहरी विरोधी भन्ने मानिसहरू गलत हुन्'|website=टाइम|accessdate=डिसेम्बर ३, २०१८|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405215730/http://time.com/4282452/beyonce-anyone-who-perceives-my-message-as-anti-police-is-completely-mistaken/|archive-date=2016-04-05}}</ref> ==व्यक्तिगत जीवन== ===विवाह र सन्तान=== सन् २००२ मा [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]को एल्बम ''[[द ब्लूप्रिन्ट २: द गिफ्ट एन्ड द कर्स]]''को सातौँ ट्र्याकमा परेको "'०३ बोनी एन्ड क्लाइड" मा सहयोग गरेपछि बियोन्सेले जे-जीसँग प्रेमको सम्बन्ध गाँसिन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.capitalfm.com/artists/beyonce-knowles/photos/jay-z-relationship-best-moments/dating/|title=When Did Beyoncé and Jay-Z Start Dating?|trans-title=बियोन्से र जे-जीले कहिले आफ्नो सम्बन्ध सुरु गरे ?|website=क्यापिटल एफएम|accessdate=मे ८, २०१४|archive-url=https://web.archive.org/web/20180521130800/http://www.capitalfm.com/artists/beyonce-knowles/photos/jay-z-relationship-best-moments/dating/|archive-date=मे २१, २०१८|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{cite web|last=च्यान्ड्लर|first=डी. एल.|title=Jay-Z and Beyoncé Celebrate Three Years of Wedded Bliss|trans-title=जे-जी र बियोन्से विवाहको तीन वर्ष मनाउँछन्|url=http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/|publisher=एमटिभी र्यापफिक्स|accessdate=मार्च २८, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110408000429/http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/|archivedate=अप्रिल ८, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151019030701/http://rapfix.mtv.com/2011/04/05/jay-z-and-beyonce-celebrate-three-years-of-wedded-bliss/ |date=2015-10-19 }}</ref> बियोन्से सो गीतको भिडियोमा जे-जीको प्रेमिकाको भूमिकामा देखिइन्, जसले गर्दा उनीहरूको सम्बन्धको अनुमान जताततै मिडियामा गरियो ।<ref>{{cite web|title=Beyoncé Knowles Biography|trans-title=बियोन्से नोल्सको जीवनी|url=http://www.people.com/people/beyonce_knowles/biography|website=पीपल|accessdate=मार्च २८, २०१३}}</ref> अप्रिल ४, २००८ मा कुनै पूर्व घोषणा नगरी बियोन्से र जे-जीले विवाह गरे ।<ref name="marriage">{{cite news|last=हेल्लिङ|first=स्टिभ|title=Beyoncé and Jay-Z File Signed Marriage License|trans-title=बियोन्से र जे-जीको विवाह|url=http://www.people.com/people/article/0,,20194030,00.html|work=पीपल|date=अप्रिल २२, २००८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080422232922/http://www.people.com/people/article/0,,20194030,00.html|archivedate=अप्रिल २२, २००८|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016221552/http://www.people.com/people/article/0,,20194030,00.html |date=2015-10-16 }}</ref> अप्रिल २०१४ को तथ्याङ्क अनुसार बियोन्से र जे-जीले कुल ३० करोड रेकर्ड बिक्री गरिसकेका थिए ।<ref name="joint tour">{{cite news|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/on-the-run-tour-beyonce-and-jay-z-256964531.html|title=On The Run Tour: Beyoncé and Jay-Z|trans-title=अन द रन टूर: बियोन्से र जे-जी|work=लाइभ नेशन इन्टरटेनमेन्ट|agency=पिआर न्यूजवायर|date=अप्रिल २९, २०१४|accessdate=मे ८, २०१४}}</ref> आफ्नो सम्बन्ध निजी राख्ने हुनाले चासोको विषय भइरहने भए तापनि उनीहरूले हालै आफ्नो सम्बन्धको बारेमा खुला रूपमा बोल्न सुरु गरेका छन् ।<ref>{{cite news|first=युयोङ|last=ली|title=Beyoncé, Jay-Z Go On Date in New York, Watch ''Iron Man 3''|trans-title=बियोन्से, जे-जी सँगै ''आयरन म्यान ३'' हेर्न जान्छन्|url=https://huffingtonpost.com/2013/06/03/beyonce-jay-z-date_n_3377546.html|work=हफपोस्ट|accessdate=जून ६, २०१३|date=जून ३, २०१३}}</ref> जे-जीले विवाहबाहक सम्बन्ध राखेर उनीहरूको सम्बन्धमा आएको समस्याका बारेमा दुबै जनाले खुला रूपमा बोलेका छन् ।<ref>{{cite news|first=अलिस्सा|last=बेली|url=https://www.elle.com/culture/celebrities/a19700877/jay-z-on-cheating-on-beyonce-david-letterman-interview/|title=Jay-Z on Overcoming Cheating: Beyoncé 'Knew I'm Not the Worst of What I've Done'|trans-title=विवाहबाहक सम्बन्धमा जे-जी: बियोन्सेलाई मेरो असलियत थाहा थियो|work=एल|publisher=हाशेट फिलिपाची मिडिया|location=न्यू योर्क सहर|date=अप्रिल ६, २०१८|accessdate=मे ९, २०१८}}</ref><ref>{{cite news|first=अनिका|last=रीड|url=https://www.usatoday.com/story/life/entertainthis/2017/11/29/jay-z-talks-infidelity-confirms-joint-album-beyonce-exists/906452001/|title=Jay-Z talks infidelity, confirms a joint album with Beyoncé exists|trans-title=जे-जीले व्यभिचारको बारेमा कुरा गर्छन्, बियोन्सेसँगको एल्बम पक्का गर्छन्|work=यूएसए टुडे|date=नोभेम्बर २९, २०१७|accessdate=मे ९, २०१८}}</ref> सन् २०१०/११ तिर बियोन्सेको गर्भपतन भयो, जसलाई उनले आफ्नो जीवनको सबैभन्दा दुखद घटना मान्छिन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/beyonc-documentary-describing-pain-and-trauma-of-miscarriage-airs-on-bbc-8495450.html|title=Beyoncé documentary describing 'pain and trauma' of miscarriage airs on BBC – News – TV & Radio|trans-title='दु:ख र आघात' वर्णन गर्ने बियोन्सेको वृत्तचित्र बिबिसीमा प्रसारण हुने - समाचार - टिभी र रेडियो|work=दी इन्डिपेन्डेन्ट|accessdate=सेप्टेम्बर २७, २०१४}}</ref> यो पीडाबाट मुक्त हुन उनले स्टुडियो फर्की गीत रचना गर्न थालिन् । अप्रिल २०११ मा ''४'' को एल्बम आवरणको लागि तस्वीर खिच्न पेरिस जाँदा उनी अचानक गर्भवती भइन् ।<ref>{{cite news|last=माथुर|first=अदिति|title=You don't yet know what swag is / But you was made in Paris / And mama woke up the next day / And shot her album package.|trans-title=तिमीलाई अहिलेसम्म 'स्व्याग' को अर्थ थाहा छैन / तर तिमी पेरिसमा बनेकी थियौ / र तिम्री आमा अर्को बिहान उठिन् / र आफ्नो एल्बम प्याकेज खिचिन् ।|url=http://www.ibtimes.com/baby-blue-ivy-carter-was-conceived-paris-beyonce-jay-z-officially-announce-birth-girl-video-glory|work=इन्टरनेशनल बिजनेस टाइम्स|accessdate=अप्रिल १०, २०१३}}</ref> त्यही साल अगस्ट महिनामा बियोन्सेले एमटिभी भिडियो सङ्गीत पुरस्कारमा "लभ अन टप" प्रस्तुत गरेपछि आफ्नो गर्भ संसारसामु पेश गरिन् ।<ref name="mtv2011">{{cite web|last=कौफम्यान|first=गिल|title=Beyoncé Puts 'Love On Top' At VMAs, Reveals Pregnancy|trans-title=बियोन्सेले भिएमएजमा 'लभ अन टप' गाइसकेर गर्भवती भएको घोषणा गर्छिन्|url=http://www.mtv.com/news/articles/1669858/beyonce-vma-performance.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|accessdate=अप्रिल १०, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20110923145926/http://www.mtv.com/news/articles/1669858/beyonce-vma-performance.jhtml|archive-date=2011-09-23}}</ref> बियोन्सेको प्रस्तुतिले १ करोड २४ लाख दर्शक बटुली एमटिभीको इतिहासमा नै सर्वाधिक हेरिएको कार्यक्रम बन्यो ।<ref name="Mitchell">{{cite web|url=http://newsroom.mtv.com/2011/08/30/beyonce-pregnant-vmas-love-on-top-album-sales-surge/?xrs=share_twitter|title=Beyoncé's Album Sees Sales Surge After VMA Performance Of 'Love On Top'|date=August 30, 2011|trans-title='लभ अन टप' को भिएमए प्रस्तुति पछि बियोन्सेको एल्बमको बिक्रीमा वृद्धि|first=जोन|last=मिचेल|publisher=एमटिभी न्यूजरूम|accessdate=अगस्ट ३१, २०११|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110927020025/http://newsroom.mtv.com/2011/08/30/beyonce-pregnant-vmas-love-on-top-album-sales-surge/?xrs=share_twitter|archivedate=सेप्टेम्बर २७, २०११}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927020025/http://newsroom.mtv.com/2011/08/30/beyonce-pregnant-vmas-love-on-top-album-sales-surge/?xrs=share_twitter |date=September 27, 2011 }}</ref> प्रति सेकेन्ड ८,८६८ ट्विटको दरमा पोस्ट राखिएको यो घोषणालाई ''[[गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स]]''मा "एकल घटनाको लागि रेकर्ड गरिएको सर्वाधिक ट्विट गरिएको पोस्ट" भनी प्रकाशित गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|title=Beyoncé pregnancy announcement at MTV VMA's sparks Twitter world record|trans-title=एमटिभी भिएमएमा बियोन्सेको घोषणाले ट्विटर रेकर्ड तोड्यो|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/beyonce-pregnancy-announcement-at-mtv-vmas-sparks-twitter-world-record/|publisher=गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स|accessdate=मार्च २३, २०१३}}</ref><ref>{{cite news|url=https://huffingtonpost.com/2011/08/29/beyonce-pregnancy-twiter-record-mtv-vmas_n_941064.html|title=Beyoncé Pregnancy: New Twitter Record Set At MTV VMAs|trans-title=बियोन्सेको गर्भधारण: एमटिभी भिएमएजमा नयाँ ट्विटर रेकर्ड बन्यो |work=हफपोस्ट|date=अगस्ट २९, २०११|accessdate=अगस्ट ३०, २०११|first=क्याथरिन|last=स्मिथ}}</ref> अगस्ट २९, २०११ मा गूगलले सार्वजनिक गरिएको तथ्याङ्क अनुसार "बियोन्से गर्भवती" सप्ताहको सर्वाधिक खोज गरिएको विषय थियो ।<ref>{{cite web|url=http://ph.news.yahoo.com/news-beyonc-pregnancy-grips-google-users-us-open-125354734.html|title=News of Beyoncé's pregnancy grips Google users, US Open, ESPN popular|trans-title=बियोन्सेको गर्भधारणको घोषणाले गूगल प्रयोगकर्ताहरूलाई छक्क पार्छ|date=सेप्टेम्बर ५, २०११|publisher=याहू ! न्यूज (फिलिपिन्स)|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029205652/http://ph.news.yahoo.com/news-beyonc-pregnancy-grips-google-users-us-open-125354734.html|archivedate=अक्टोबर २९, २०१३|url-status=सक्रिय}}</ref> जनवरी ७, २०१२ मा बियोन्सेले न्यू योर्क सहरको [[लेनोक्स हिल अस्पस्तल]]मा आफ्नी छोरी [[ब्लू आइभी कार्टर]]लाई जन्म दिइन् ।<ref name=BlueBirth>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2012/01/10/nyregion/after-birth-by-beyonce-patients-protest-celebrity-security-at-lenox-hill-hospital.html|title=After Beyoncé Gives Birth, Patients Protest Celebrity Security at Lenox Hill Hospital|trans-title=बियोन्सेले जन्म दिएको खबर सुनी हस्ती सुरक्षाका लागि मानिसहरू लेनोक्स हिल अस्पतालको विरोध गर्दै|date=जनवरी ९, २०१२|work=द न्यू योर्क टाइम्स|first=निना|last=बर्नस्टीन}}</ref> सन् २०१६ मा ''[[लेमनेड]]''को सार्वजनिकीकरण पछि सो एल्बममा रहेको "सरी" गीतले गर्दा [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]ले "बेक्की" को छद्मनामले बोलाइएको महिलासँग विवाहबाहक सम्बन्ध राखेको अनुमान गरिएको थियो । ''[[द न्यू योर्क टाइम्स]]''का [[जोन परेलेस]]ले बियोन्सेले ''लेमनेड''मा बियोन्सेले जे-जी माथि आरोप लगाएको स्पष्टिकरण गरेका थिए ।<ref name="pareles">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/04/25/arts/music/beyonce-lemonade.html|title=Review: Beyoncé Makes 'Lemonade' Out of Marital Strife|trans-title=समीक्षा: बियोन्सेको 'लेमनेड' वैवाहिक समस्यामा आधारित|work=द न्यू योर्क टाइम्स|first=जोन|last=परेलेस|date=अप्रिल २५, २०१६|accessdate=जून २४, २०१६}}</ref> त्यसैगरी ''रोलिङ स्टोन''का रब शेफील्डले पनि "सक अन माइ बल्स, आइ ह्याभ ह्याड इनफ" ({{translation|"मैले धेरै सहिसके, मेरो गेडा चुस"}}) जस्ता पङ्क्तिले पनि जे-जीको व्यभिचारलाई सङ्केत गर्ने अनुमान गरेका थिए ।<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/lemonade-204663/|title=Beyonce ''Lemonade'' Album Review|trans-title=बियोन्से ''लेमनेड'' एल्बम समीक्षा|last=शेफील्ड|first=रब|date=अप्रिल २५, २०१६|website=रोलिङ स्टोन|accessdate=सेप्टेम्बर १, २०१९}}</ref> फेब्रुअरी १, २०१७ मा बियोन्सेले जुम्ल्याहा बालबालिका जन्माउने भन्दै आफ्नो गर्भवती भएको तस्वीर इन्स्टाग्राममा सार्वजनिक गरेकी थिइन् । उनको तस्वीरले आठ घण्टामा ६ करोड ३० लाख लाइक पाई त्यसबेलाको इन्स्टाग्रामको सर्वाधिक लाइक पाएको पोस्ट बनेको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/news/2017/2/beyonces-pregnancy-announcement-shatters-world-record-for-most-liked-image-on-in-460816|title=Beyoncé's pregnancy announcement shatters world record for the Most liked image on Instagram|trans-title=बियोन्सेको गर्वधरणको घोषणा इन्स्टाग्रामको सर्वाधिक लाइक पाएको पोस्ट|first=क्रिस्टेन|last=अट|website=गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स|date=फेब्रुअरी २, २०१७|accessdate=फेब्रुअरी ४, २०१७}}</ref> जुलाई १३, २०१७ मा एक महिना अगाडि जून १३, २०१७ को दिन उनका छोरा सर कार्टर र छोरी रुमी कार्टरको जन्म भएको घोषणा गर्दै त्रयको तस्वीर सार्वजनिक गरेकी थिइन्, जुन इन्स्टाग्रामको दोस्रो सर्वाधिक लाइक पाएको पोस्ट बन्न पुगेको थियो ।<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2017/jul/14/beyonce-photo-twins-instagram-sir-carter-rumi|title=Beyoncé publishes photo of her twins on Instagram|trans-title=बियोन्सेद्वारा आफ्ना जुम्ल्याहा सन्तानको तस्वीर इन्स्टाग्राममा प्रकाशित|first=स्टेफ|last=हार्मन|newspaper=द गार्डियन|date=जुलाई १४, २०१७|accessdate=जुलाई १४, २०१७}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.buzzfeed.com/kristinharris/heres-the-top-ten-most-liked-instagram-photos-of-2017|title=Here Are The Top 10 Most-Liked Instagram Photos Of 2017|trans-title=सन् २०१७ का सर्वाधिक लाइक पाएका इन्स्टाग्राम तस्वीरहरू|first=क्रिस्टिन|last=ह्यारिस|website=बजफीड|accessdate=अप्रिल २७, २०१९}}</ref> बियोन्सेका जुम्ल्याहा सन्तान क्यालिफोर्नियास्थित [[रोनाल्ड रेगन यूसीएलए मेडिकल सेन्टर]]मा जन्मेका थिए । उनले आफ्नो गर्भावस्था र त्यसका असरहरूको बारेमा ''[[भोग (पत्रिका)|भोग]]''को सेप्टेम्बर २०१८ संस्करणमा लेखेकी थिइन्, जसको आवरण तस्वीर बियोन्सेको निर्देशनमा [[ह्यामरवुड पार्क]]मा छायाचित्रकार [[टाइलर मिचेल]]द्वारा खिचिएको थियो । <ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/news/newsbeat-45082773|title=Beyonce in Vogue: 'I've been through hell and back'|trans-title=भोगमा बियोन्से: 'म नर्क पुगेर फर्केकी छु'|date=अगस्ट ६, २०१८|work=बिबिसी न्यूजबीट|accessdate=अगस्ट ६, २०१८}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.vogue.com/article/tyler-mitchell-beyonce-photographer-vogue-september-issue|title=Meet Tyler Mitchell, the Photographer Who Shot Beyoncé For Vogue's September Issue|trans-title=भोगको सेप्टेम्बर संस्करणमा बियोन्सेको तस्वीर खिच्ने छायाचित्रकार टाइलर मिचेललाई भेट्नुहोस्|work=भोग|accessdate=अगस्ट १३, २०१८}}</ref> ===सम्पत्ति=== जून २००७ देखि जून २००८ को अवधिमा बियोन्सेले आफ्नो सङ्गीत, चलचित्र र फेशन ब्र्यान्डबाट $८ करोड कमाई सबैभन्दा बढी धनी महिला मनोरञ्जनकर्मीको पदबाट [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|मडोना]] र [[सेलिन डियोन]]लाई प्रतिस्थापन गरेको ''[[फोर्ब्स]]''ले सन् २००८ मा अनुमान गरेको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.co.uk/artists/beyonce/news/90756-beyonce-jay-z-top-earning-couple|title=Beyoncé & Jay-Z Top Earning Couple|trans-title=बियोन्से र जे-जी सबैभन्दा धनी दम्पति|publisher=एमटिभी न्यूज|date=नोभेम्बर २१, २००८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121021150454/http://www.mtv.co.uk/news/beyonce/90756-beyonce-jay-z-top-earning-couple|archivedate=अक्टोबर २१, २०१२|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829184931/http://www.mtv.co.uk/artists/beyonce/news/90756-beyonce-jay-z-top-earning-couple |date=2009-08-29 }}</ref><ref name="Forb">{{cite news|url=https://www.forbes.com/lifestyle/2008/09/19/music-beyonce-timberlake-forbeslife-cx_lr_0922lifestyle.html|title=World's Best-Paid Music Stars|trans-title=विश्वका सबैभन्दा धनी सङ्गीत कलाकारहरू|last=रोज|first=लेसी|date=सेप्टेम्बर २२, २००८|work=फोर्ब्स|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090407042329/http://www.forbes.com/2008/09/19/music-beyonce-timberlake-forbeslife-cx_lr_0922lifestyle.html|archivedate=अप्रिल ७, २००९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090407042329/http://www.forbes.com/2008/09/19/music-beyonce-timberlake-forbeslife-cx_lr_0922lifestyle.html |date=2009-04-07 }}</ref> यसले गर्दा उनी सन् २००९ मा [[सिलेब्रिटी १००]] मा चौथो स्थान र सन् २०१० मा "विश्वका सबैभन्दा शक्तिशाली महिलाहरू" मा नवौँ स्थानमा सूचिकृत भइन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/forbes/2009/0622/celebrity-09-jay-z-sasha-fierce-inside-beyonce-empire.html|title=Inside Beyoncé's Entertainment Empire|trans-title=बियोन्सेको मनोरञ्जन साम्राज्य भित्र|work=फोर्ब्स|date=जून ३, २००९|first=लेसी|last=रोज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090606100829/http://www.forbes.com/forbes/2009/0622/celebrity-09-jay-z-sasha-fierce-inside-beyonce-empire.html|archivedate=जून ६, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite web|last=कप्सी|first=रोबर्ट|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/news/a280865/gaga-beyonce-among-most-powerful-women.html|title=GaGa, Beyoncé among most powerful women|trans-title=सबैभन्दा शक्तिशाली महिलाहरू मध्ये गागा, बियोन्से|website=डिजिटल स्पाइ|date=अक्टोबर ७, २०१०|accessdate=जून १८, २०११}}</ref> त्यो वर्ष आफ्नो फेशन ब्य्रान्ड र संयुक्त उपक्रमहरूबाट $३ करोड ५० लाख कमाएकी बियोन्से आगामी वर्ष उनी "३० वर्ष मुनिका सबैभन्दा बढी धनी हस्तीहरू" मा आठौँ स्थानमा परेकी थिइन् । सन् २०११ मा $४ करोड कमाए पनि बियोन्सेलाई सन् २०१२ को "सिलेब्रिटी १००" सूचीमा सोह्रौँ स्थानमा राखिएको थियो, जुन ३ वर्ष अगाडिको सूची भन्दा १२ स्थान तल थियो ।<ref>{{cite news|last=आइज्याक|first=शेरिल|url=https://www.forbes.com/sites/worldviews/2012/05/18/5-personal-branding-lessons-learned-from-forbes-celebrity-100-women/2/|title=6 Personal Branding Lessons From Forbes Celebrity 100 Women|trans-title=फोर्ब्स सिलेब्रिटी १०० का महिलाहरूबाट लिनुपर्ने ६ व्यक्तिगत ब्र्यान्डिङ शिक्षा|work=फोर्ब्स|date=मे १८, २०१२|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120523234157/http://www.forbes.com/sites/worldviews/2012/05/18/5-personal-branding-lessons-learned-from-forbes-celebrity-100-women/2/|archivedate=मे २३, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/profile/beyonce-knowles/|title=Profile: Beyoncé Knowles|trans-title=प्रोफाइल: बियोन्से नोल्स|work=फोर्ब्स|accessdate=मे २०, २०१२}}</ref> त्यही वर्ष बियोन्से र जे-जीले कुल $७ करोड ८० लाख कमाई "संसारकै सबैभन्दा धनी हस्तीको जोडी" मा पहिलो स्थानमा परेका थिए ।<ref>{{cite news|last=एन्ट्यून्स |first=एन्डरसन|url=https://www.forbes.com/sites/andersonantunes/2012/08/06/the-worlds-highest-paid-celebrity-couples-2/|title=The World's Highest-Paid Celebrity Couples|trans-title=संसारकै सबैभन्दा धनी हस्तीको जोडी|work=फोर्ब्स|date=अगस्ट ६, २०१२|accessdate=अगस्ट १२, २०१२}}</ref> सन् २००९ मा कुल $१२ करोड २० लाख कमाएका बियोन्से र जे-जीलाई गत वर्ष ''गिनिज वर्ल्ड रेकर्ड्स''मा "सबैभन्दा बढी धनी प्रभावकारी जोडी" घोषणा गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.essence.com/2010/09/20/jay-z-and-beyonce-guinness-book-of-world-records/|title=Beyoncé and Jay-Z Are Guinness Book's 'Power Couple'|trans-title=बियोन्से र जे-जी गिनिज बुकका प्रभावकारी जोडी हुन्|website=एसेन्स|date=सेप्टेम्बर २०, २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121027140109/http://www.essence.com/2010/09/20/jay-z-and-beyonce-guinness-book-of-world-records/|archivedate=अक्टोबर २७, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २००९ देखि सन् २०११ को अन्तरालमा औसत $७ करोड प्रति वर्ष कमाएकी बियोन्सेले सन् २०१२ मा केवल $४ करोड कमाइन् ।<ref>{{cite news|first=ज्याक|last=ओम्याली ग्रीनबर्ग|date=फेब्रुअरी १, २०१३|accessdate=जून ३०, २०१३|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2013/02/01/why-beyonce-isnt-getting-paid-for-her-super-bowl-halftime-gig/|title=Why Beyoncé Isn't Getting Paid For Her Super Bowl Halftime Gig|trans-title=बियोन्सेले किन आफ्नो सुपर बोल प्रस्तुतिको लागि पैसा पाइनन्|work=फोर्ब्स}}</ref> सन् २०१३ का बियोन्सेको [[पेप्सी]] र एचएनएमका संयुक्त उपक्रमले गर्दा उनी र बियोन्से सङ्गीत उद्योगकै सर्वप्रथम अरबपति जोडी बने ।<ref>{{cite web|last=कर्माली|first=सेरा|title=Beyoncé and Jay-Z Are Music's First Billionaire Couple|trans-title=बियोन्से र जे-जी सङ्गीत उद्योगकै प्रथम अरबपति जोडी हुन्|url=http://www.vogue.co.uk/news/2013/04/17/beyonce-jay-z-billionaire-couple---total-earnings-from-mrs-carter-show|website=भोग|accessdate=मे ६, २०१३}}</ref> त्यही साल बियोन्से ''फोर्ब्स''को चौथो सबैभन्दा शक्तिशाली र प्रभावकारी हस्ती बनिन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/celebrities/list/|title=The World's Most Powerful Celebrities|trans-title=विश्वका सबैभन्दा शक्तिशाली हस्तीहरू|work=फोर्ब्स|date=सन् २०१३|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120518033904/http://www.forbes.com/celebrities/list/|archivedate=मे १८, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २०१४ को अन्त्य भित्र बियोन्से इतिहासको नै सबैभन्दा धनी अफ्रिकी-अमेरिकी सङ्गीतकार हुन्छिन् भनेर एमटिभीले अनुमान गरेको थियो ।<ref>{{cite news|title=Beyoncé Set To Become Highest Paid Black Musician|trans-title=बियोन्से इतिहासकै सबैभन्दा धनी अफ्रिकी-अमेरिकी सङ्गीतकार हुने अनुमान|url=http://www.vibe.com/article/beyonce-set-become-highest-paid-black-musician|accessdate=अप्रिल १३, २०१४|newspaper=भाइब|date=फेब्रुअरी १७, २०१४}}</ref> यो अनुमान जून २०१४ मा सत्य भयो ।<ref name=highestearn>{{cite news|title=Beyoncé Named Highest-Earning Black Artist Of All Time|trans-title=बियोन्से इतिहासकै सबैभन्दा धनी अफ्रिकी-अमेरिकी कलाकार|url=http://www.mtv.co.uk/beyonce/news/beyonce-named-highestearning-black-artist-of-all-time|accessdate=अप्रिल २९, २०१४|publisher=एमटिभी|date=अप्रिल २९, २०१४}}</ref> जून २०१३ देखि जून २०१४ सम्ममा $११ करोड ५० लाख कमाएकी बियोन्सेलाई जून २०१४ मा "सिलेब्रिटी १००" मा पहिलो स्थानमा राखिएको थियो । यो साल बियोन्से पहिलो पटक सिलेब्रिटी १०० मा प्रथम स्थानमा सूचिकृत भएकी थिइन् ।<ref name=forbes14>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/06/30/beyonce-knowles-tops-the-forbes-celebrity-100-list/|title=Beyoncé Knowles Tops The FORBES Celebrity 100 List|trans-title=बियोन्से नोल्स फोर्ब्स सिलेब्रिटी १०० सूचीको पहिलो नम्बरमा|website=फोर्ब्स|first=डोरोथी|last=पोमेरान्ट्ज|date=जून ३०, २०१४|accessdate=जुलाई ११, २०१४}}</ref> सन् २०१६ मा बियोन्सेले $५ करोड ४० लाख मात्रै कमाएको हुनाले उनी सिलेब्रिटी १०० मा ३४ औँ स्थानमा सूचिकृत भइन् । यद्यपि, कुल $१० करोड ७५ लाख कमाएका जे-जी र बियोन्से सबैभन्दा धनी हस्ती दम्पतिको सूचीमा पहिलो स्थानमा परे ।<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2016/07/11/beyonce-and-jay-z-are-the-worlds-highest-paid-celebrity-couple-of-2016/|title=Beyoncé and Jay-Z Are The World's Highest-Paid Celebrity Couple Of 2016|trans-title=बियोन्से र जे-जी सन् २०१६ को सबैभन्दा धनी हस्ती दम्पति हुन्|website=फोर्ब्स|first=ज्याक|last=ओम्याली ग्रीनबर्ग|date=जुलाई ११, २०१६|accessdate=जुलाई ११, २०१६}}</ref> सन् २०१८ मा ''फोर्ब्स''ले बियोन्सेको जम्मा सम्पति $३५ करोड ५० लाख भएको अनुमान गरी त्यो वर्ष $६ करोड कमाएको हुनाले उनलाई सबैभन्दा धनी कलाकारहरूको सूचीको जून महिनाको संस्करणमा ३५ औँ स्थानमा सूचिकृत गर्यो । यो तथ्याङ्क अनुसार एकै वर्षमा दुई चोटी $१० करोड भन्दा बढी आय कमाउने कलाकारहरू मध्ये बियोन्से र मडोना एकै स्थानमा पर्छन् ।<ref name=ForbesBey>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2017/05/17/americas-richest-female-celebrities-2017-oprah-judge-judy-and-beyonce-rule/|title=America's Richest Female Celebrities 2017: Oprah, Judge Judy And Beyoncé Rule|trans-title=सन् २०१७ का सबैभन्दा धनी अमेरिकी महिला हस्तीहरू: ओपरा, जज जूडी र बियोन्सेको राज|date=मे १७, २०१७|first=नटाली|last=रोबेह्मेद|website=फोर्ब्स|accessdate=मे १७, २०१७}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/natalierobehmed/2017/06/12/celebrity-100-the-worlds-highest-paid-celebrities-of-2017/|title=Celebrity 100: The World's Highest-Paid Celebrities Of 2017|trans-title=सिलेब्रिटी १००: सन् २०१७ का सबैभन्दा धनी हस्तीहरू|website=फोर्ब्स|first=नटाली|last=रोबेह्मेद|date=जून १२, २०१७|accessdate=जून ७, २०१७}}</ref> दम्पति बियोन्से र जे-जीको जम्मा सम्पति $१ अर्ब १६ करोड रहेको छ ।<ref>{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/05/17/beyonce-and-jay-z-are-officially-a-billion-dollar-couple/|title=Beyoncé and Jay-Z Are Officially A Billion-Dollar Couple|trans-title=बियोन्से र जे-जी आधिकारिक रूपमा अरबपति दम्पति हुन्|first=ज्याक|last=ओम्याली ग्रीनबर्ग|website=फोर्ब्स|date=मे १७, २०१७|accessdate=मे १७, २०१७}}</ref> जुलाई २०१७ मा ''[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]''ले सन् २०१६ मा $६ करोड २१ लाख कमाएकी बियोन्से त्यो वर्षको सबैभन्दा धनी सङ्गीतकार भएको घोषणा गर्यो ।<ref>{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/photos/7865108/highest-paid-musicians-2016-money-makers|title=Billboard's Top 50 Money Makers of 2016|trans-title=बिलबोर्डको सन् २०१६ का सर्वोत्कृष्ट ५० धनी व्यक्तिहरू|magazine=बिलबोर्ड|date=जुलाई १३, २०१७|accessdate=जुलाई १४, २०१७}}</ref> ==व्यापार र उद्यम== सन् २०१० मा कोलम्बिया रेकर्ड्समा आधारित भई बियोन्सेले [[पार्कवुड इन्टरटेनमेन्ट]]को स्थापना गरिन्, जुन उनको चलचित्र र भिडियो निर्माण गर्ने प्रमुख मनोरञ्जन र व्यवस्थापन कम्पनी बन्यो । पार्कवुड इन्टरटेनमेन्ट पहिला बियोन्से बस्ने [[ह्युस्टन]]मा रहेको सडकको नाम पछि राखिएको हो ।<ref name="Music World Ent">{{cite web|url=http://musicworldent.com/artists/beyonce|title=Beyoncé|trans-title=बियोन्से|publisher=म्यूजिक वर्ल्ड इन्टरटेनमेन्ट|accessdate=अप्रिल ७, २०१२|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331055639/http://musicworldent.com/artists/beyonce|archive-date=मार्च ३१, २०१२|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331055639/http://musicworldent.com/artists/beyonce |date=2012-03-31 }}</ref> न्यू योर्कमा प्रमुख कार्यालय रहेको यस कम्पनीले बियोन्सेको सङ्गीत, चलचित्र, भिडियो र फेशनसँग सम्बन्धित उद्यमको व्यवस्थापन गर्छ । पार्कवुड इन्टरटेनमेन्टका कर्मचारीहरू कला र मनोरञ्जनका साथै चलचित्र निर्माण, भिडियो उत्पादन, फेशन डिजाइन, अर्थशास्त्र र बजारशास्त्रमा पनि सिपालु छन् । बियोन्सेद्वारा सहनिर्मित र बियोन्सेले एटा जेम्सको भूमिका निर्वाह गरेको सन् २००८ मा सार्वजनिक गरिएको ''क्याडिल्याक रेकर्ड्स'' पार्कवुड इन्टरटेनमेन्टको प्रथम उत्पादन थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.allmovie.com/movie/cadillac-records-v429778|title=Cadillac Records (2008)|trans-title=क्याडिल्याक रेकर्ड्स (सन् २००८)|publisher=अल मूभी|first=जेसन|last=बुकानन}}</ref> सन् २०१३ देखि बियोन्सेका स्टुडियो एल्बमहरूको निर्माण र सार्वजनिकीकरण यही कम्पनीको अधीनमा भइरहेको छ । पार्कवुड अन्तर्गत बियोन्सेले [[क्लोई x ह्याली]]सँग पनि साझेदारी गरेकी छिन् । ===संयुक्त उपक्रम र साझेदारी=== सन् २००२ देखि [[पेप्सी]]सँग काम गरेकी बियोन्से सन् २००४ मा ब्रिट्नी स्पियर्स, [[पिङ्क (गायिका)|पिङ्क]] र [[एनर्रिके इग्लेसियास|एनरिके इग्लेसियास]]का साथ [[ग्ल्याडियेटर]]मा आधारित विज्ञापनमा देखिएकी थिइन् ।<ref>{{cite news|last=इवेस|first=न्याट|title=Pepsi Switches To a New Voice Of a Generation|trans-title=पेप्सी पुस्ताको नयाँ स्वरतर्फ लाग्छ|url=https://www.nytimes.com/2002/12/18/business/pepsi-switches-to-a-new-voice-of-a-generation.html|work=द न्यू योर्क टाइम्स|date=डिसेम्बर १८, २००२|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116044537/http://www.nytimes.com/2002/12/18/business/pepsi-switches-to-a-new-voice-of-a-generation.html|archivedate=नोभेम्बर १६, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite news|title=Britney, Beyoncé, Pink star in Pepsi ad|trans-title=ब्रिट्नी, बियोन्से, पिङ्क पेप्सीको विज्ञापनमा|url=https://www.usatoday.com/life/music/news/2004-01-27-pepsi-ad_x.htm|work=यूएसए टुडे|date=जनवरी २७, २००४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120628124843/http://www.usatoday.com/life/music/news/2004-01-27-pepsi-ad_x.htm|archivedate=जून २८, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २०१२ मा बियोन्सेले पेप्सीको समर्थन गर्ने $५ करोडको साझेदारी गरिन् ।<ref name="pepsi2013">{{cite news|last=सिसारियो|first=बेन|url=https://www.nytimes.com/2012/12/10/business/media/in-beyonce-deal-pepsi-focuses-on-collaboration.html|title=In Beyoncé Deal, Pepsi Focuses on Collaboration|trans-title=बियोन्सेसँगको साझेदारी, पेप्सीद्वारा संयुक्त उपक्रममा ध्यान|work=द न्यू योर्क टाइम्स|date=डिसेम्बर ९, २०१२|accessdate=डिसेम्बर ११, २०१२}}</ref> संयुक्त राज्य अमेरिकाको सार्वजनिक हितमा विज्ञान केन्द्रले पेप्सीले गर्दा स्वास्थ्यमा नकारात्मक प्रभाव पर्ने हुनाले सो साझेदारी रद्द गर्न खुला पत्र सार्वजनिक गरेको थियो ।<ref name="rumugam">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/nadiaarumugam/2013/01/20/white-house-removes-petition-demanding-pepsi-spokesperson-beyonce-ousted-from-inauguration-lineup/|title=White House Removes Petition Demanding Pepsi Spokesperson Beyoncé Ousted From Inauguration Lineup|trans-title=ह्वाइट हाउसद्वारा बियोन्सेको पेप्सी साझेदारी रद्द गर्ने आवेदन रद्द गरियो|work=फोर्ब्स|accessdate=डिसेम्बर १८, २०१३|first=नादिया|last=अरुमुगम|date=जनवरी २०, २०१३}}</ref> अप्रिल २०१३ मा सार्वजनिक गरिएको नेटबेसको तथ्याङ्क अनुसार बियोन्सेको पेप्सीको विज्ञापन सन् २०१३ को सबैभन्दा प्रख्यात विज्ञापन थियो, जसले ७०% दर्शकबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया बटुल्यो ।<ref>{{cite web|title=Pepsi/Beyoncé and Chanel/Brad Pitt Battle for Most Celebrity Spokesperson Chatter: NetBase Evaluates Endorsement Buzz Winners|trans-title=हस्ती प्रवक्ताका लागि बियोन्से/पेप्सी र ब्राड पिट/शनेलको लडाइ: नेटबेसद्वारा तथ्याङ्क सार्वजनिक|url=http://www.marketwire.com/press-release/pepsi-beyonce-chanel-brad-pitt-battle-most-celebrity-spokesperson-chatter-netbase-evaluates-1777400.htm|publisher=मार्केट वायर्ड|date=अप्रिल १०, २०१३|accessdate=अप्रिल २२, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20130530233917/http://www.marketwire.com/press-release/pepsi-beyonce-chanel-brad-pitt-battle-most-celebrity-spokesperson-chatter-netbase-evaluates-1777400.htm|archive-date=मे ३०, २०१३|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530233917/http://www.marketwire.com/press-release/pepsi-beyonce-chanel-brad-pitt-battle-most-celebrity-spokesperson-chatter-netbase-evaluates-1777400.htm |date=2013-05-30 }}</ref> बियोन्सेले ट्रू स्टार र ट्रू स्टार गोल्ड अत्तरहरूको निर्माण गर्न [[टमी हिल्फिगर]]सँग काम गरेकी छिन् ।<ref>{{cite web|author1=जेस्सेन, मोनिक|author2=सिल्भरम्यान, स्टिभन|lastauthoramp=yes|title=Beyoncé Launches New True Star Fragrance|trans-title=बियोन्सेले नयाँ ट्रू स्टार अत्तर सार्वजनिक गरिन्|url=http://www.people.com/people/article/0,,656036,00.html|website=पीपल|date=जून २२, २००४|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070513155821/http://www.people.com/people/article/0,,656036,00.html|archivedate=मे १३, २००७|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070513155821/http://www.people.com/people/article/0,,656036,00.html |date=2007-05-13 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1513363/lawsuit-against-britney-dismissed.jhtml|title=For The Record: Quick News On Britney Spears, Kevin Federline, Paris Hilton, Beyoncé, Beanie Sigel, Madonna & More|trans-title=रेकर्डको लागि: ब्रिट्नी स्पियर्स, केभिन फेडरलाइन, पेरिस हिल्टन, बियोन्से, बीनी सिगल, मडोना र थपका समाचार|publisher=एमटिभी न्यूज|date=नोभेम्बर ९, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624084029/http://www.mtv.com/news/articles/1513363/lawsuit-against-britney-dismissed.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624084029/http://www.mtv.com/news/articles/1513363/lawsuit-against-britney-dismissed.jhtml |date=2011-06-24 }}</ref> सन् २००७ मा उनले [[अरमानी|एम्पिरियो अरमानी]]को डायमन्ड्स अत्तरको विज्ञापन गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|url=https://www.usatoday.com/life/people/2007-08-08-beyonce-fragrance_N.htm|title=Beyoncé stars in new fragrance campaign|trans-title=बियोन्से नयाँ अत्तर अभियानमा|work=यूएसए टुडे|date=अगस्ट ८, २००७|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090208015433/http://www.usatoday.com/life/people/2007-08-08-beyonce-fragrance_N.htm|archivedate=फेब्रुअरी ८, २००९|url-status=सक्रिय}}</ref> सन् २०१० मा बियोन्सेले आफ्नो प्रथम आधिकारिक अत्तर [[हीट (अत्तर)|हीट]]को सार्वजनिकीकरण गरिन् ।<ref>{{cite web|url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2009/12/18/beyonc-launches-her-first-fragrance-beyonc-heat/|title=Beyoncé Launches Her First Fragrance: Beyoncé Heat|trans-title=बियोन्सेले आफ्नो प्रथम अत्तर सार्वजनिक गर्छिन्: बियोन्से हीट|date=डिसेम्बर १८, २००९|website=पीपल|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091219213657/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2009/12/18/beyonc-launches-her-first-fragrance-beyonc-heat/|archivedate=डिसेम्बर १९, २००९|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जून १८, २०११}}</ref> अत्तरको विज्ञापन, जसमा सन् १९५६ को "फीभर" गीतको प्रयोग गरिएको थियो र जसमा बियोन्से वस्त्रहीन हुन्छिन्, संयुक्त अधिराज्यमा केवल राति प्रसारण गरिने अनुमति दिइएको थियो ।<ref>{{cite news|last=पोल्टर|first=शौन|url=http://www.heraldsun.com.au/entertainment/confidential/beyonces-heat-perfume-advertisement-deemed-too-sexy-for-uk-daytime-tv/story-e6frf96o-1225955456076|title=Beyoncé's Heat perfume advertisement deemed too sexy for UK daytime TV|trans-title=बियोन्सेको हीट अत्तरको विज्ञापन संयुक्त अधिराज्यमा दैनिक टेलिभिजनको लागि अत्यन्तै मोहक मानियो|date=नोभेम्बर १८, २०१०|accessdate=जनवरी ११, २०११|work=हेराल्ड सन}}</ref> फेब्रुअरी २०११ मा बियोन्सेले आफ्नो दोस्रो अत्तर, [[हीट (अत्तर)|हीट रश]] निकालिन् ।<ref>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/beyonces-scents-have-jayzs-approval/758931/|title=Beyoncé's scents have Jay-Z's approval|trans-title=बियोन्सेको अत्तरमा जे-जीको स्वीकृति|work=दी इन्डियन एक्सप्रेस|date=मार्च ७, २०११|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121116005702/http://www.indianexpress.com/news/beyonces-scents-have-jayzs-approval/758931/|archivedate=नोभेम्बर १६, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> बियोन्सेको तेस्रो अत्तर [[बियोन्से पल्स|पल्स]] सेप्टेम्बर २०११ मा सार्वजनिक गरियो ।<ref>{{Cite press release|title=Coty Beauty Introduces Beyoncé Pulse|trans-title=कोटी ब्यूटीद्वारा बियोन्से पल्सको परिचय|publisher=कोटी ब्यूटी|date=जून १६, २०११|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/coty-beauty-introduces-beyonce-pulse-123994334.html|accessdate=जून १८, २०११}}</ref> सन् २०१३ मा हीटको द मिसेस कार्टर शो सीमित संस्करण निकालिएको थियो ।<ref name="heatsales">{{cite news|last=कार्टर|first=हली|title=Beyoncé Has the No. 1 Selling Celebrity Fragrance Line – Let's Have a Dance Party!|trans-title=बियोन्सेको अत्तर सङ्ग्रह सबैभन्दा प्रख्यात हस्ती सङ्ग्रह|url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/08/09/beyonce-heat-pulse-fragrance/|archive-url=https://web.archive.org/web/20130811155200/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/08/09/beyonce-heat-pulse-fragrance/|url-status=निष्क्रिय|archive-date=अगस्ट ११, २०१३|accessdate=अगस्ट ८, २०१३|newspaper=पीपल|date=अगस्ट ८, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130811155200/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/08/09/beyonce-heat-pulse-fragrance/ |date=2013-08-11 }}</ref> $४० करोड माथिको नाफा कमाएका बियोन्सेका अत्तरहरू हस्तीहरूका अत्तरहरू मध्ये सबैभन्दा प्रख्यात छ ।<ref name="heatsales" /><ref>{{cite web|url=http://www.wwd.com/beauty-industry-news/fragrance/beyonc-wraps-tour-with-scent-success-7083541|title=Beyoncé Wraps Tour With Scent Success|website=विमेन्स वेयर डेली|publisher=फेयरचाइल्ड फेशन मिडिया|first=जूली|last=नटन|date=अगस्ट ९, २०१३|accessdate=अक्टोबर ९, २०१३}}</ref> गेटफाइभसँगको $१० करोडको साझेदारी रद्द गरी बियोन्सेले ''स्टारपावर: बियोन्से'' भिडियो खेलको सार्वजनिकीकरण रद्द गरेपछि उनले यो मुद्दा अदालतमा समाधान गर्नुपरेको थियो ।<ref name="GateFive">{{cite news|last=माइकल्स|first=शौन|url=https://www.theguardian.com/music/2011/apr/28/beyonce-sued-video-game-developer|title=Beyoncé sued for $100m by video game developer|trans-title=भिडियो खेल विकासकर्ताद्वारा बियोन्से माथि $१० करोडको मुद्दा|work=द गार्डियन|date=अप्रिल २८, २०११|accessdate=मे ६, २०११|location=लन्डन}}</ref> गीतफाइभले आफ्ना वित्तीय समर्थक हराएपछि बियोन्सेले उक्त साझेदारी रद्द गरेको उनका वकिलहरूले खुलासा गरे ।<ref>{{cite news|url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/beyonc-knowles-settles-with-gaming-company-29347315|title=Beyoncé Knowles settles with gaming company|trans-title=बियोन्से नोल्सले भिडियो खेल कम्पनीसँगको मुद्दा समाधान गर्छिन्|accessdate=मे १५, २०१३}}</ref> बियोन्सेले १८ वर्षको उमेरमा लोरियालसँग साझेदारी गर्नुका साथै [[अमेरिकन एक्सप्रेस]] र [[निन्टेन्डो डीएस]]सँग पनि संयुक्त उपक्रम जारी गरेकी छिन् ।<ref name="Forb" /><ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/267200/beyonce-the-billboard-qa|title=Beyoncé: The Billboard Q&A|trans-title=बियोन्से: बिलबोर्ड प्रश्नोत्तर|last=मिचेल|first=गेल|date=अक्टोबर २, २००९|website=बिलबोर्ड|accessdate=अक्टोबर ८, २००९}}</ref><ref>{{cite web|last=टोटिलो|first=स्टिभन|url=http://www.mtv.com/news/articles/1607344/beyonce-promotes-nintendo-game-admits-weakness-super-mario.jhtml|title=Beyoncé Promotes Nintendo Game, Admits Weakness For 'Super Mario'|trans-title=बियोन्सेले निन्टेन्डो खेलको प्रवर्धन गर्छिन्, 'सुपर मारियो' खेल्न मन पराउने खुलासा गर्छिन्|publisher=एमटिभी न्यूज|date=मार्च १९, २००९|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624084152/http://www.mtv.com/news/articles/1607344/beyonce-promotes-nintendo-game-admits-weakness-super-mario.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624084152/http://www.mtv.com/news/articles/1607344/beyonce-promotes-nintendo-game-admits-weakness-super-mario.jhtml |date=2011-06-24 }}</ref> मार्च २०१५ मा अन्य कलाकारहरूसँगै बियोन्से उच्च गुणस्तरीय श्रव्य साझेदारी मञ्च [[टाइडल]]की सहसंस्थापक र मालिक बनिन् । बियोन्सेका श्रीमान [[जे–जी (गायक)|जे-जी]]ले सन् २०१५ को पहिलो भागमा टाइडललाई नियन्त्रण गर्ने कम्पनी [[एस्पिरो]]को खरिद गरेका थिए ।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/14/business/media/jay-z-buys-the-music-streaming-firm-aspiro.html|title=Jay-Z Buys the Music Streaming Firm, Aspiro|trans-title=जे-जीद्वारा श्रव्य साझेदारी मञ्च एस्पिरोको खरिद|newspaper=द न्यू योर्क टाइम्स|date=मार्च १३, २०१५|accessdate=मार्च ३१, २०१५}}</ref> बियोन्से र जे-जीको साथमा [[कान्ये वेस्ट]], [[रियाना|रिहाना]], [[म्याडोना (मनोरञ्जनकर्मी)|मडोना]], [[क्रिस मार्टिन]] र [[निकी मिनाज]] लगायत १६ जना कलाकारहरूले ३% धितोमा टाइडलको स्वामित्व प्राप्त गरेका छन् ।<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/news/6509498/jay-z-tidal-launch-artist-stakeholders|title=It's Official: Jay-Z's Historic Tidal Launches With 16 Artist Stakeholders|trans-title=जे-जीले १६ अन्य कलाकारहरूको सहयोगमा टाइडल सार्वजनिक गर्छन्|website=बिलबोर्ड|first=एन्ड्र्यू|last=फ्लानागन|date=मार्च ३०, २०१५|accessdate=मार्च ३१, २०१५}}</ref> यसरी धेरै कलाकारहरूको स्वामित्वमा रहेको श्रव्य साझेदारी मञ्चको सिर्जनाले सङ्गीत उद्योगमा छिटो परिवर्तन भइरहने मागको आपूर्तिमा सहयोग पुग्ने विश्वास राखिएको छ ।<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2015/03/31/business/media/jay-z-reveals-plans-for-tidal-a-streaming-music-service.html|title=Jay-Z Reveals Plans for Tidal, a Streaming Music Service|trans-title=जे-जीले श्रव्य साझेदारी मञ्च टाइडलका लागि आफ्नो योजनाको खुलासा गर्छन्|work=द न्यू योर्क टाइम्स|first=बेन|last=सिसारियो|date=मार्च ३०, २०१५|accessdate=मार्च ३१, २०१५}}</ref> ===फेशन लाइन=== बियोन्से र उनकी आमाले सन् २००५ मा महिलाहरूको लागि [[हाउस अफ डेरेअन]] नामक फेशन कम्पनीको स्थापना गरेका थिए ।<ref name="BusWire" /> बियोन्सेकी हजुरआमा एग्नेज डेरेअनको स्मृतिमा किशोरावस्था, व्यासक र प्रौढ गरी ३ पुस्ताका महिलालाई हुने खाले कपडा पाइन्थ्यो हाउस अफ डेरेअनमा ।<ref>{{cite web|last=सिल्भरम्यान|first=स्टिभन|title=Beyoncé Unveils Her New Fashion Line|trans-title=बियोन्सेको नयाँ फेशन लाइन|url=http://www.people.com/people/article/0,26334,1130999,00.html|website=पीपल|date=नोभेम्बर १६, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011062357/http://www.people.com/people/article/0,26334,1130999,00.html|archivedate=अक्टोबर ११, २००७|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011062357/http://www.people.com/people/article/0,26334,1130999,00.html |date=2007-10-11 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/09/22/living/celebrity-fashion-labels|title=Celebrity fashion labels: The good, the bad and the ugly|trans-title=हस्तीहरूको फेशन लाइनहरू: राम्रो, नराम्रो र कुरूप|publisher=सिएनएन|accessdate=डिसेम्बर १८, २००३|date=सेप्टेम्बर २६, २०११}}</ref> टिनाले भने अनुसार हाउस अफ डेरेअनको समग्र शैलीले उनको र बियोन्सेको फेशन शैलीलाई झल्काउथ्यो । हाउस अफ डेरेअनको कोषको रूपमा बियोन्से र उनकी आमाले बियोन्ड प्रोडक्शन्सको पनि स्थापना गरेका थिए ।<ref name="BusWire">{{cite press release|title=Beyoncé Fashion Diva Hits the Runway as the Most Stylish Game for Phones|trans-title=बियोन्से फेशन डिभा फोनको सबैभन्दा स्टाइलिश खेल|url=https://www.reuters.com/article/pressRelease/idUS195809+15-Jan-2008+BW20080115|publisher=बिजनेस वायर|date=जनवरी १५, २००८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120212191420/http://www.reuters.com/article/2008/01/15/idUS195809+15-Jan-2008+BW20080115|archivedate=फेब्रुअरी १२, २०१२|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120212191420/http://www.reuters.com/article/2008/01/15/idUS195809+15-Jan-2008+BW20080115 |date=2012-02-12 }}</ref> डेस्टिनीज चाइल्डको ''डेस्टिनी फुल्फिल्ड'' प्रत्यक्ष प्रस्तुतिमा हाउस अफ डेरेअनका लुगाहरू प्रदर्शन गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|last=एडेनिटाइर|first=एडेनाइक|title=Destiny's Child Put on a Fashion Show at U.K. Concert|trans-title=बेलायतको प्रत्यक्ष प्रदर्शनमा डेस्टिनीज चाइल्डको फेशन शो|url=http://www.mtv.com/news/articles/1503790/destinys-child-bring-fashion-humor-london.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=जून ८, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624083824/http://www.mtv.com/news/articles/1503790/destinys-child-bring-fashion-humor-london.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624083824/http://www.mtv.com/news/articles/1503790/destinys-child-bring-fashion-humor-london.jhtml |date=2011-06-24 }}</ref><ref>{{cite web|last=मस|first=कोरी|title=Beyoncé In Talks For Potential 'Dream' Film Role|trans-title=बियोन्से सम्भव चलचित्र भूमिकाको कुरा गर्छिन्|url=http://www.mtv.com/news/articles/1499982/beyonce-talks-bigscreen-musical.jhtml|publisher=एमटिभी न्यूज|date=अप्रिल १२, २००५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110624083955/http://www.mtv.com/news/articles/1499982/beyonce-talks-bigscreen-musical.jhtml|archivedate=जून २४, २०११|url-status=सक्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110624083955/http://www.mtv.com/news/articles/1499982/beyonce-talks-bigscreen-musical.jhtml |date=2011-06-24 }}</ref> उक्त सङ्ग्रह अन्तर्गत स्पोर्ट्सवेयर, भुवा भएको डेनिम, आउटरवेयर र गौण पर्दछन् जुन अमेरिकी र क्यानाडेली बजारमा उपलब्ध छन् ।<ref name="BusWire" /> सन् २००५ मा बियोन्सेले हाउस अफ डेरेअनका लागि जुत्ता र फुटवेयर निकाल्नका लागि हाउस अफ ब्र्यान्ड नामक फुटवेयर ब्र्यान्डसँग साझेदारी गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|last=बट्लर|first=मेरेडिथ|title=Rancho Bernardo company teams with singer|trans-title=रान्चो बर्नार्डो कम्पनीको गायिकासँग साझेदारी|url=http://www.nctimes.com/articles/2005/08/16/business/news/81505191949.txt|work=नोर्थ कन्ट्री टाइम्स|date=अगस्ट १५, २००५|archiveurl=https://www.webcitation.org/658aoN7hI?url=http://www.nctimes.com/business/rancho-bernardo-company-teams-with-singer/article_ac83a433-d59e-5d57-9f14-affcf7fc10e5.html|archivedate=फेब्रुअरी १, २०१२|url-status=सक्रिय}}</ref> जनवरी २००८ मा स्टारवेभ मोबाइलले हाउस अफ डेरेअनका लुगा र फेशनलाई प्रवर्धन गर्न बियोन्से फेशन डिभा नामक मोबाइल खेल सार्वजनिक गरेको थियो ।<ref name="BusWire" /> जुलाई २००९ मा बियोन्से र उनकी आमाले बालबालिकाका लागि हुने लुगा बिक्री गर्नका लागि साशा फियर्स फर डेरेअनको स्थापना गरे । उक्त सङ्ग्रहमा स्पोर्ट्सवेयर, आउटरवेयर, हातमा बोक्न मिल्ने झोला, जुत्ता, चश्मा, अधोवस्त्र र गौण उपलब्ध गराइएको थियो ।<ref name="Sasha Fierce clothing line">{{cite web|url=http://www.wwd.com/markets-news/beyonce-and-tina-knowles-launch-sasha-fierce-2199134?src=bblast/070109|title=Beyoncé and Tina Knowles Launch Sasha Fierce|trans-title=बियोन्से र टिना नोल्सद्वारा साशा फियर्सको सार्वजनिकीकरण|website=विमेन्स वेयर डेली|date=जुलाई १, २००९|last=क्याप्ल्यान|first=जूली|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110806041556/http://www.wwd.com/markets-news/denim/beyonce-and-tina-knowles-launch-sasha-fierce-2199134|archivedate=अगस्ट ६, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref> मे २७, २०१० मा डेरेअनले उत्पादन गरेका सामानहरू ब्राजिलमा बेच्नका लागि बियोन्सेले [[सी एन्ड एम]]सँग साझेदारी गरेकी थिइन् ।<ref name="fashion looks" /> उक्त सङ्ग्रहमा पनि विभिन्न प्रकारका लुगाहरू उपलब्ध गराइएको थियो ।<ref name="fashion looks">{{cite web|url=http://www.thefashionlooks.com/2010/06/dereon-by-beyonce-for-ca.html|title=Dereon by Beyoncé for C&A|trans-title=सी एन्ड एको लागि बियोन्सेको डेरेअन|publisher=फेशन लुक्स|date=जून २९, २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100817014502/http://www.thefashionlooks.com/2010/06/dereon-by-beyonce-for-ca.html|archivedate=अगस्ट १७, २०१०|url-status=निष्क्रिय|accessdate=जनवरी ११, २०११}}</ref> अक्टोबर २०१४ मा बियोन्सेले पार्कवुड इन्टरटेनमेन्टबाट [[टपशप]]सँग साझेदारी गरी एथ्लेटिक स्ट्रीटवेयरको निर्माण गर्न पार्कवुड टपशप एथ्लेटिक लिमिटेडको स्थापना गरिन् । दुबै कम्पनीले यो नयाँ ब्र्यान्डबाट आधा भाग पाउँछन् । आफ्नो कम्पनीको प्रवर्धन भइरहँदा साझेदारी गर्न टपशप बाहेक कुनै कम्पनी थाहा नभएको कुरा बियोन्सेले बताइन् ।<ref name="Topshop">{{cite web|url=http://www.vogue.co.uk/news/2014/10/27/beyonce-knowles-collaboration-topshop-athletic|title=CONFIRMED: Beyoncé And Topshop Launch Activewear|trans-title=पुष्टि गरिएको: बियोन्से र टपशपको एक्टिभवेयरको सार्वजनिकीकरण|work=भोग|first=लरेन|last=मिलिगन|date=अक्टोबर २७, २०१४}}</ref> नोभेम्बर २०१८ मा पार्कवुड इन्टरटेनमेन्टले सहसंस्थापक [[फिलिप ग्रीन]]को यौन दुर्व्यवहार र वर्णभेदको बारेमा थाहा पाएपछि आइभी पार्कको पूर्ण स्वामित्व प्राप्त गरेको खुलासा भयो । <ref>{{cite web |title=Beyoncé cuts ties with Philip Green|trans-title=बियोन्सेले फिलिप ग्रीनसँग कामको सम्बन्ध तोडिन्|url=https://www.bbc.co.uk/news/business-46220057 |website=बिबिसी न्यूज|date=नोभेम्बर १५, २०१८}}</ref> अप्रिल ४, २०१९ मा बियोन्सेले आइभी पार्क र [[एडिडास]]को साझेदारीको घोषणा गरिन् ।<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/beyonce-partners-adidas-athleisure-ivy-park-2019-4|title=Beyoncé is partnering with Adidas to create new shoes and apparel and relaunch athleisure brand Ivy Park|trans-title=आइभी पार्कको पुनः सार्वजनिकीकरणको लागि बियोन्से र एडिडासको संयुक्त उपक्रम|last=टेलर|first=केट|website=बिजनेस इनसाइडर|date=अप्रिल ४, २०१९}}</ref> खुद्रा व्यापारी टपशपसँगको साझेदारी तोडिएपछि यो साझेदारीले आइभी पार्क पुनः सार्वजनिकीकरणको चिनो बन्यो । आइभी पार्कको आधिकारिक वेबसाइटमा प्रकाशित लेखमा बियोन्सेले एडिडास प्रति आभार व्यक्त गर्दै उनीहरूको साझेदारीको सफलताको कामना गरिन् ।<ref>{{Cite web|url=https://www.beyonce.com/ivypark/|title=Ivy Park|trans-title=आइभी पार्क|website=बियोन्से|language=अङ्ग्रेजी|date=अप्रिल ४, २०१९}}</ref> यो पुनः सार्वजनिकीकरणसँगै नयाँ जुत्ता, प्रदर्शन गियर र जीवनशैली पहिरन पनि उपलब्ध भए ।<ref>{{Cite web|url=https://www.cnbc.com/2019/04/04/adidas-is-teaming-up-with-beyonce-on-sneakers-relaunch-of-ivy-park.html|title=Adidas is teaming with Beyonce on sneakers, relaunch of Ivy Park|trans-title=बियोन्से र एडिडासको संयुक्त उपक्रम, आइभी पार्कको पुनः सार्वजनिकीकरण|last=थोमस|first=लरेन|date=अप्रिल ४, २०१९|website=सिएनबिसी}}</ref> ===परोपकार=== [[File:Beyoncé Cosmetology Center.jpg|right|thumb|मार्च ५, २०१० मा आयोजित बियोन्से कस्मेटोलजी सेन्टरको उद्घाटनमा बियोन्से (बीच) र उनकी आमा [[टिना नोल्स|टिना]] (देब्रे)|alt=सेतो टेप पछाडि एउटी महिलाका साथ अन्य मानिसहरू]] सन् २००२ मा केली रोल्यान्ड र टिना नोल्सले डाउनटाउन ह्युस्टनमा युवाहरूका लागि नोल्स-रोल्यान्ड सेन्टरको स्थापना गरेका थिए । सन् २००५ को [[कट्रिना चक्रवात]]को प्रकोपमा परेका व्यक्तिहरूलाई घर निर्माण गर्नका लागि चाहिने रकमका साथै घर निर्माण प्रक्रिया चलिरहेको बेला बस्नका लागि आवश्यक छाप्रोको व्यवस्था मिलाउनका लागि बियोन्से र रोल्यान्डले मिलेर सर्भाइभर फाउन्डेशनको स्थापना गरेका थिए । यस फाउन्डेशनका लागि बियोन्सेले सुरुमा $२,५०,००० लगानी गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=http://www.thefreelibrary.com/The+Survivor+Foundation+Established+by+Knowles+and+Rowland+Families...-a0136271142|title=The Survivor Foundation Established by Knowles and Rowland Families to Provide Transitional Housing for Hurricane Evacuees|trans-title=नोल्स र रोल्यान्ड परिवारले स्थापना गरेको सर्भाइभर फाउन्डेशनले चक्रवातमा परेका मानिसहरूलाई अस्थायी घरको व्यवस्था गर्ने|publisher=बिजनेस वायर|year=सन् २००५|accessdate=डिसेम्बर १८, २०१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20160419072910/http://www.thefreelibrary.com/The+Survivor+Foundation+Established+by+Knowles+and+Rowland+Families...-a0136271142|archive-date=2016-04-19}}</ref> त्यसबेला देखि यस फाउन्डेशनले अन्य परोपकारी संस्थाहरूसँग पनि काम गरेको छ ।<ref>{{cite web|url=http://musicworldent.com/philanthropy|archive-url=https://web.archive.org/web/20100817224546/http://musicworldent.com/philanthropy|url-status=निष्क्रिय|archive-date=अगस्ट १७, २०१०|title=Philanthropy|trans-title=परोपकार|publisher=म्यूजिक वर्ल्ड|accessdate=डिसेम्बर १८, २०१३3}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220040554/http://www.musicworldent.com/philanthropy |date=2016-12-20 }}</ref> ३ वर्ष पछि, सन् २००८ मा आएको [[आइक चक्रवात]]को बेला पनि सर्भाइभर फाउन्डेशनले राहत पुर्याउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो ।<ref name=“ike”>{{cite web|url=http://newsroom.mtv.com/2008/10/15/beyonces-survivor-foundation-helps-hurricane-ike-victims/|title=Beyoncé's Survivor Foundation Helps Hurricane Ike Victims|trans-title=बियोन्सेको सर्भाइभर फाउन्डेशनले आइक चक्रवातमा परेका व्यक्तिहरूलाई राहत दिन्छ|last=भिना|first=जोसलिन|date=अक्टोबर १५, २००८|publisher=एमटिभी न्यूजरूम|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081017121850/http://newsroom.mtv.com/2008/10/15/beyonces-survivor-foundation-helps-hurricane-ike-victims/|archivedate=अक्टोबर १७, २००८|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081017121850/http://newsroom.mtv.com/2008/10/15/beyonces-survivor-foundation-helps-hurricane-ike-victims/ |date=2008-10-17 }}</ref> बियोन्सेले गल्फ कोस्ट आइक राहत कोषलाई पनि $१,००,००० दान गरेकी थिइन् ।<ref name=“ike”/> सन् २००७ मा ४३ घरबारविहीन व्यक्तिहरूलाई वासस्थानको व्यवस्था गर्न बियोन्सेले नोल्स-टेमेनोस प्लेस अपार्टमेन्ट्सको स्थापना गरेकी थिइन् । सन् २०१६ भित्र बियोन्सेले उक्त अपार्टमेन्टको मर्मतका लागि $७० लाख दान गरिसकेकी थिइन् ।<ref>{{Cite web|title=The 10 Not-So-Publicized Times Jay Z and Beyonce Gave Back|trans-title=जे-जी र बियोन्सेले समाजलाई फिर्ता दिएका १० अप्रकाशित समयहरू|url=https://www.essence.com/lifestyle/do-good-brothers/10-not-so-publicized-times-jay-z-and-beyonce-gave-back/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=एसेन्स|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}}</ref> सन् २००९ मा ''क्याडिल्याक रेकर्ड्स''मा एटा जेम्सको भूमिका निर्वाह गरेर कमाएको सबै आम्दानी लागु पदार्थ दुर्व्यसनीमा लागेका व्यक्तिको सहयोग गर्ने फीनिक्स हाउसमा दान गरेकी थिइन् । बियोन्से र उनकी आमाले पछि बियोन्से कस्मेटोलजी सेन्टरको स्थापना गरिन् जसले फीनिक्स हाउसमा भर्ना भएका व्यक्तिहरूलाई कस्मेटिक्स र सौन्दर्यको बारेमा सिकाई उनीहरूको सिपको वृद्धि गर्छ ।<ref>{{Cite web|title=Guest Blogger: Pop Superstar Beyoncé on Phoenix House's New Beyoncé Cosmetology Center {{!}} Phoenix House|trans-title=अतिथि ब्लगर: फीनिक्स हाउसको बियोन्से कस्मेटोलजी सेन्टरको बारेमा पप हस्ती बियोन्सेको भनाइ {{!}} फीनिक्स हाउस|url=https://www.phoenixhouse.org/news-and-views/our-perspectives/beyonce-cosmetology-center-2/,%20https://www.phoenixhouse.org/news-and-views/our-perspectives/beyonce-cosmetology-center-2/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|language=अङ्ग्रेजी}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जनवरी २०१० मा बियोन्सेले [[जोर्ग क्लूनी|जोर्ज क्लूनी]] र [[वाइक्लेफ जँ]]को ''[[होप फर हाईटी]]'' टेलिथनमा प्रशस्त मात्रामा सम्पत्ति दान गरेको हुनाले उनलाई [[थ्योरी]]को सीमित "फेशन फर हाईटी" टी-शर्टमा छापिएको थियो जसको बिक्रीबाट कुल $१०,००,००० उठ्यो ।<ref>{{cite web|url=http://www.rap-up.com/2010/01/20/beyonce-added-to-haiti-telethon/|title=Beyoncé Added to Haiti Telethon|trans-title=हाईटी टेलिथनमा बियोन्से|website=र्याप-अप|date=जनवरी १०, २०१०|accessdate=अप्रिल ७, २०१०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818060904/https://www.rap-up.com/2010/01/20/beyonce-added-to-haiti-telethon/|archive-date=2020-08-18}}</ref><ref>{{Cite web|title=Beyonce Donated a Ton of Money to a Houston Charity & Kept it Totally Under the Radar|trans-title=बियोन्सेले ह्युस्टन च्यारिटीमा टन्नै दान दिइन् र त्यसबारे केही ठूलो घोषणा गरिनन्|url=https://www.bustle.com/articles/31248-beyonce-donated-a-ton-of-money-to-a-houston-charity-kept-it-totally-under-the|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=बसल|language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{cite web|last=ड्याली|first=ब्रिजेट|url=http://www.hollyscoop.com/style/beyonce/beyonce-named-face-of-fashion-for-haiti-t-shirt_1680.aspx|title=Beyoncé Named Face of Fashion for Haiti T-Shirt|trans-title=बियोन्से हाईटी शर्टमा छापिइन्|website=हलि स्कूप|date=फेब्रुअरी १०, २०१०|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111112072245/http://www.modamob.com/beyonce/beyonce-named-face-of-fashion-for-haiti-t-shirt.html|archivedate=नोभेम्बर १२, २०११|url-status=निष्क्रिय}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cfda.com/the-latest/americas-fashion-industry-donates-1-million-to-the-clinton-bush-haiti-fund|title=CFDA|trans-title=सिएफडीए|website=सिएफडीए|access-date=2020-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925203631/https://cfda.com/the-latest/americas-fashion-industry-donates-1-million-to-the-clinton-bush-haiti-fund|archive-date=2020-09-25}}</ref> अप्रिल २०११ मा बियोन्सेले तत्कालिन राष्ट्रपतिकी श्रीमती [[मिसेल ओबामा|मिशेल ओबामा]] र नेशनल असोसिएसन अफ ब्रोडकास्टर्स फाउन्डेशनसँग साझेदारी गरी आफ्नो गीत "गेट मी बडीड" को प्रयोग गरी बच्चाहरूमा हुने मोटोपनलाई कम गराउने अभियानमा भाग लिएकी थिइन् ।<ref>{{cite web|url=https://abcnews.go.com/Health/beyonce-drops-music-video-fight-childhood-obesity/story?id=13482133|title=Beyoncé Joins Michelle Obama's Initiative To Fight Childhood Obesity|trans-title=मिशेल ओबामाको बच्चाहरूमा हुने मोटोपन कम गर्ने अभियानमा बियोन्सेको समर्थन |publisher=एबिसी|date=अप्रिल २९, २०११|first=माइकेला|last=कन्ली|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110502155310/http://abcnews.go.com/Health/beyonce-drops-music-video-fight-childhood-obesity/story?id=13482133|archivedate=मे २, २०११|url-status=सक्रिय}}</ref><ref>{{cite magazine|url=http://www.rap-up.com/2011/04/08/video-beyonce-wants-you-to-move-your-body/|title=Beyoncé Wants You to "Move Your Body"|trans-title=बियोन्सेले तपाईँले आफ्नो शरीर हल्लाएको हेर्न चाहन्छिन्|magazine=र्याप-अप|date=अप्रिल ८, २०११|accessdate=अप्रिल ९, २०११|archive-url=https://web.archive.org/web/20200818061007/https://www.rap-up.com/2011/04/08/video-beyonce-wants-you-to-move-your-body/|archive-date=2020-08-18|access-date=2020-09-12}}</ref> [[ओसामा बिन लादेन]]को मृत्यु पछि बियोन्सेले [[ली ग्रीनवुड]]को "गड ब्लेस दी यूएसए" गीतलाई आफ्नो आवाजमा गएर सार्वजनिक गरिन् र यसबाट आएको सबै आय न्यू योर्कका प्रहरी तथा अग्नि नियन्त्रकका विधवा तथा बालबालिकालाई आर्थिक सहयोगको रूपमा दान गरेकी थिइन् ।<ref name="God Bless the USA">{{cite news|last=मार्टिन|first=ड्यान|url=https://www.theguardian.com/music/2011/may/06/beyonce-charity-single-god-bless-usa|title=Beyoncé debuts charity single God Bless the USA|trans-title=बियोन्सेद्वारा गड ब्लेस दी यूएसएको सार्वजनिकीकरण|newspaper=द गार्डियन|date=मे ६, २०११|accessdate=मे ६, २०११|location=लन्डन}}</ref> सन् २०१२ मा [[विश्व मानवता दिवस]]को अवसरमा बियोन्सेले [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]मा "आइ वज हियर" गीत प्रस्तुत गरिन् ।<ref name="WHD2012">{{cite web|last=हार्ट|first=टिना|url=http://www.musicweek.com/news/read/beyonce-helps-break-1bn-social-media-milestone-for-world-humanitarian-day/051440|title=Beyoncé helps break 1bn social media milestone for World Humanitarian Day|trans-title=विश्व मानवता दिवसको अवसरमा संयुक्त राष्ट्र सङ्घलाई सामाजिक सञ्जालमा १० करोडको रेकर्ड तोड्नमा बियोन्सेको सहयोग|website=म्यूजिक वीक|date=अगस्ट २०, २०१२|accessdate=अगस्ट २२, २०१२}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.un.org/en/events/humanitarianday/events.shtml|title=World Humanitarian Day – 19 August|trans-title=विश्व मानवता दिवस - अगस्ट १९|publisher=मानव मामिलाको समन्वयका लागि कार्यालय|accessdate=जुलाई २९, २०१२|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718152423/http://www.un.org/en/events/humanitarianday/events.shtml|archivedate=जुलाई १८, २०१२}}</ref> सन् २०१३ मा बियोन्सेले [[सलमा हायेक]] र [[फ्रीडा जियानिनी]]का साथमा [[गूची]]को महिला सशक्तिकरणसम्बन्धि अभियानमा भाग लिने घोषणा गरिएको थियो । फेब्रुअरी २८ मा सार्वजनिक गरिएको यस अभियानमा बियोन्सेका नयाँ गीतहरूको प्रयोग गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|last=कर्माली|first=सेरा|title=Beyoncé Leads New Gucci Empowerment Campaign|trans-title=बियोन्सेको नेतृत्वमा नयाँ गूची महिला सशक्तिकरण अभियान|url=http://www.vogue.co.uk/news/2013/02/28/beyonce-knowles-salma-hayek-gucci-chime-for-change-campaign-frida-giannini|website=भोग|date=फेब्रुअरी २८, २०१३|accessdate=मार्च १२, २०१३}}</ref> यस अभियानको लागि [[एली गोल्डिङ]], [[फ्लोरेन्स एन्ड द मशिन]] र [[रिता ओरा]]का साथमा बियोन्सेले लन्डनमा प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिइन् ।<ref>{{cite web|last=टालरिको|first=ब्रिट्नी|title=Katy Perry, Blake Lively Join Beyoncé and Gucci to Empower Women|trans-title=केटी पेरी, ब्लेक लाइभलीद्वारा महिला सशक्तिकरणमा बियोन्से र गूचीलाई समर्थन|url=http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/04/17/katy-pery-blake-lively-beyonce-gucci-campaig/|website=पीपल|accessdate=अप्रिल २३, २०१३|date=अप्रिल १७, २०१३|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424022452/http://stylenews.peoplestylewatch.com/2013/04/17/katy-pery-blake-lively-beyonce-gucci-campaig/|archivedate=अप्रिल २४, २०१३}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.chimeforchange.org/concert|title=Line Up|trans-title=लाइनमा लागौँ|publisher=चाइम फर चेन्ज|accessdate=डिसेम्बर १८, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131219115046/http://www.chimeforchange.org/concert|archivedate=डिसेम्बर १९, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140222004541/http://www.chimeforchange.org/concert |date=2014-02-22 }}</ref> प्रस्तुति भन्दा अगाडि मे १५, २०१३ मा सार्वजनिक गरिएको अभियानको भिडियोमा [[क्यामरुन डियाज|क्यामरन डियाज]], [[जोन लेजेन्ड]] र [[काइली मिनोग]]का साथ आ-आफ्नी आमा र अन्य महिला कलाकारहरूबाट प्राप्त प्रेरणाको बारेमा वर्णन गरे । बियोन्सेले आफ्नी आमा टिनाबाट मानिसहरूको राम्रो गुणमा ध्यान दिन सक्ने क्षमता प्राप्त गरेको बताइन् । क्याटापुल्ट नामक अनलाइन मञ्चबाट दर्शकहरूले महिला सशक्तिकरणमा आफूले चाहेको भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने अवसर दिइएको थियो ।<ref>{{cite web|last=म्याकनाइट|first=जेनी|title=Beyoncé reveals her biggest inspiration is her mother as she sees the 'best qualities' in everybody|trans-title=बियोन्सेले सबैमा देख्ने 'सर्वोत्कृष्ट गुण' बारे वर्णन गर्छन्|url=http://metro.co.uk/2013/04/08/beyonce-reveals-her-biggest-inspiration-is-her-mother-as-she-sees-the-best-qualities-in-everybody-3587904/|website=मेट्रो न्यूज|accessdate=फेब्रुअरी १६, २०१५|date=अप्रिल ८, २०१३}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dev.chimeforchange.org/wp-content/uploads/2014/02/Who_do_you_chime_for__PSA_Announcement_English.pdf|title=Cameron Diaz, Evan Rachel Wood, Florence Welch, Freida Pinto, Gwyneth Paltrow, Jada Pinkett Smith, John Legend, Julia Roberts, Kylie Minogue, Olivia Wilde, Ziggy Marley And Zoe Saldana Join Chime For Change Co Founders Beyoncé Knowles – Carter, Frida Giannini And Salma Hayek Pinault To Celebrate The Most Inspirational Girls And Women in Their Lives|trans-title=क्यामरन डियाज, एभन रेचल वुड, फ्लोरेन्स वेल्च, फ्रीडा पिन्टो, ग्विनेथ पाल्ट्रो, जेडा पिङ्केट स्मिथ, जोन लेजेन्ड, जुलिया रोबर्ट्स, काइली मिनोग, ओलिभिया वाइल्ड, जिगी मार्ली र जोई सल्डाना चाइम फर चेन्जका सहसंस्थापक बियोन्से नोल्स-कार्टर, फ्रीडा जियानानी र सलमा हायेक पिनौल्टका साथ|date=मे १५, २०१३|website=चाइम फर चेन्ज|location=लन्डन, संयुक्त अधिराज्य|accessdate=फेब्रुअरी १६, २०१५|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725165140/http://dev.chimeforchange.org/wp-content/uploads/2014/02/Who_do_you_chime_for__PSA_Announcement_English.pdf|archive-date=जुलाई २५, २०१४|url-status=निष्क्रिय}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725165140/http://dev.chimeforchange.org/wp-content/uploads/2014/02/Who_do_you_chime_for__PSA_Announcement_English.pdf |date=2014-07-25 }}</ref> बियोन्सेले "मिस अ मील" नामक खाद्य पदार्थ दान गर्ने अभियानमा भाग लिएकी थिइन् ।<ref>{{cite web|title=About: Miss A Meal|trans-title=हाम्रो बारेमा: मिस अ मील|url=http://www.missameal.net/#!/about-us/|publisher=मिस अ मील|accessdate=अप्रिल १५, २०१३}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Webarchive|url=https://archive.today/20140914174359/http://www.missameal.net/%23!/about-us/#!/about-us/ |date=2014-09-14 }}</ref> बियोन्सेले युरोप र संयुक्त राज्यमा रोजगारी सिर्जना गर्नका लागि [[च्यारिटीबज]] नामक संस्थालाई सहयोग गरेकी थिइन् ।<ref>{{cite news|title=Beyoncé is Lending Her Voice for GOOD|trans-title=बियोन्सेले समाजसेवाको लागि आवाज उठाउँदै छिन्|url=https://www.reuters.com/article/2013/04/15/goodwill-beyonce-idUSnPnDC94242+160+PRN20130415|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622061243/https://www.reuters.com/article/2013/04/15/goodwill-beyonce-idUSnPnDC94242%2B160%2BPRN20130415|url-status=निष्क्रिय|archive-date=जून २२, २०१३|agency=रूटर्स|accessdate=अप्रिल १५, २०१३|date=अप्रिल १५, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130622061243/https://www.reuters.com/article/2013/04/15/goodwill-beyonce-idUSnPnDC94242%2B160%2BPRN20130415 |date=2013-06-22 }}</ref><ref>{{cite web|title=charitybuzz|trans-title=च्यारिटीबज|url=http://www.beyonce.com/news/charity-buzz|publisher=बियोन्से|date=अप्रिल १५, २०१३|accessdate=अप्रिल १५, २०१३|url-status=निष्क्रिय|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130420012549/http://www.beyonce.com/news/charity-buzz|archivedate=अप्रिल २०, २०१३}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140208220348/http://www.beyonce.com/news/charity-buzz |date=2014-02-08 }}</ref> डिसेम्बर २०१६ मा बियोन्सेलाई वर्षको सबैभन्दा परोपकारी हस्ती घोषणा गरिएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/beyonce-named-most-charitable-celeb-2016-w457809|title=See Which Star Was Named Most Charitable Celeb of 2016|trans-title=सन् २०१६ को सबैभन्दा परोपकारी हस्ती हेर्नुहोस्|accessdate=अगस्ट १५, २०१७}}</ref> अप्रिल २०२० मा बियोन्सेले [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप]]को बेला मानसिक स्वास्थ्यका लागि $६० लाख दान गरेकी थिइन् । उनले स्थानीय तहमा काला जातिका समुदायलाई मास्क, स्वच्छ खानेपानी तथा सुद्ध खानेकुरा प्रदान गर्न विभिन्न संस्थाहरूसँग साझेदारी गरिन् ।<ref>{{Cite web|date=अप्रिल २४, २०२०|title=Beyonce donates $6million to 'communities of colour' amid coronavirus crisis|trans-title=कोरोना भाइरस प्रकोपको बेला बियोन्सेले कालो समुदायलाई $६० लाख दान गर्छिन्|url=https://metro.co.uk/2020/04/24/beyonce-6million-communities-colour-coronavirus-12605429/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=मेट्रो|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> त्यही महिना बियोन्सेले [[मेगन दी स्ट्यालियन]]को "स्यभेज" मा प्रमुख कलाकारको भूमिकामा भाग लिई ब्रेड फर लाइफ ह्युस्टनलाई कोरोना भाइरस प्रकोपमा परेका व्यक्तिहरूलाई सहयोग गरेकी थिइन् ।<ref>{{Cite web|last=आर्मेसिन|first=क्याथरिन|date=अप्रिल ३०, २०२०|title=Beyoncé, Megan Thee Stallion Drop ‘Savage’ Remix For Houston Coronavirus Relief|trans-title=ह्युस्टन कोरोना भाइरस राहतका लागि बियोन्से, मेगन दी स्ट्यालियनद्वारा स्यभेज रिमिक्सको सार्वजनिकीकरण|url=https://www.ibtimes.com/beyonce-megan-thee-stallion-drop-savage-remix-houston-coronavirus-relief-2967423|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=इन्टरनेशनल बिजनेस टाइम्स}}</ref> मे २०२० मा अफ्रिकी-अमेरिकी समुदायमा कोरोना भाइरसको कारण धेरै जनाको मृत्यु भएपछि बियोन्सेले #ididmypart अभियान अन्तर्गत १,००० निःशुल्क टेस्ट किटका साथै १,००० निःशुल्क पञ्जा, मास्क, स्वच्छ खानेपानी तथा शुद्ध खानेकुरा, आवश्यक भिटामिन तथा घरेलु सामग्रीहरू दान गरिन् ।<ref>{{Cite web|last=स्पेनोस|first=ब्रिट्नी|date=मे ४, २०२०|title=Beyoncé's BeyGood, Tina Knowles Team Up for COVID-19 Testing Initiative|trans-title=बियोन्सेको बीगुड, टिना नोल्स कोरोना भाइरस टेस्ट किट अभियानमा अग्रसर|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/beyonces-beygood-tina-knowles-covid-19-testing-initiative-993488/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=रोलिङ स्टोन|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}}</ref> जुलाई २०२० मा [[जोर्ज फ्लोइड विरोधहरू]] पछि बियोन्सेले [[एनएएसिपी]]सँग साझेदारी गरी काला जातिले चलाएका व्यवसायलाई $१०,००० दान गर्ने उद्देश्यले "ब्ल्याक-ओन्ड स्मल बिजनेस इम्प्याक्ट फन्ड" को स्थापना गरिन् ।<ref>{{Cite web|date=जुलाई १०, २०२०|title=Beyonce teams up with NAACP to support black-owned businesses|trans-title=काला जातिले चलाएका व्यवसायको समर्थनमा बियोन्से र एनएएसिपीको साझेदारी|url=https://metro.co.uk/2020/07/10/beyonces-beygood-foundation-team-naacp-launch-grants-support-black-owned-businesses-12973730/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=मेट्रो|language=अङ्ग्रेजी}}</ref> बियोन्सेको एकल "ब्ल्याक परेड" बाट आएको सबै आम्दानी उक्त कोषमा जम्मा गरिएको थियो ।<ref>{{Cite web|last=क्रेप्स|first=ड्यानिएल|date=जून २०, २०२०|title=Beyoncé Drops Surprise New Song 'Black Parade' on Juneteenth|trans-title=जूनतीन्थको दिन बियोन्सेद्वारा अप्रत्याशित एकल 'ब्ल्याक परेड' सार्वजनिक |url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/beyonce-new-song-black-parade-juneteenth-1018095/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=रोलिङ स्टोन|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}}</ref> सेप्टेम्बर २०२० मा बियोन्सेले उक्त कोषबाट विभिन्न लघु व्यवसायहरूमा $१० लाख दान गरेको घोषणा गरिन् ।<ref>{{Cite web|date=September 3, 2020|title=Beyoncé donates $1 million to small Black-owned businesses|trans-title=बियोन्सेले लघु व्यवसायलाई $१० लाख दान गरिन्|url=https://thegrio.com/2020/09/03/beyonce-million-black-business/|access-date=सेप्टेम्बर ३, २०२०|website=द ग्रियो|language=अमेरिकी अङ्ग्रेजी}}</ref> ==सङ्गीत== * ''[[डेन्जरस्ली इन लभ]]'' (सन् २००३) * ''[[बीडे]]'' (सन् २००६) * ''[[आइ एम...साशा फियर्स]]'' (सन् २००८) * ''[[४ (एल्बम)|४]]'' (सन् २०११) * ''[[बियोन्से (एल्बम)|बियोन्से]]'' (सन् २०१३) * ''[[लेमनेड]]'' (सन् २०१६) ==अभिनय== {{col-begin}} {{col-2}} '''बियोन्सेद्वारा भूमिका निर्वाह गरिएका चलचित्रहरू''' *''[[कार्मेन: अ हिप हपरा]]'' (सन् २००१) *''[[अस्टिन पावर्स इन गोल्डमेम्बर]]'' (सन् २००२) *''[[द फाइटिङ टेम्प्टेशन्स]]'' (सन् २००३) *''[[फेड टु ब्ल्याक (२००४ चलचित्र)|फेड टु ब्ल्याक]]'' (सन् २००४) *''[[द पिङ्क प्यान्थर (२००६ चलचित्र)|द पिङ्क प्यान्थर]]'' (सन् २००६) *''[[ड्रीमगर्ल्स]]'' (सन् २००६) *''[[क्याडिल्याक रेकर्ड्स]]'' (सन् २००८) *''[[अब्सेस्ड]]'' (सन् २००९) *''[[एपिक]]'' (सन् २०१३) *''[[द लायन किङ (२०१९ चलचित्र)|द लायन किङ]]'' (सन् २०१९) {{col-2}} '''बियोन्सेद्वारा निर्देशित चलचित्रहरू''' *''[[लाइफ इज बट अ ड्रीम]]'' (सन् २०१३) *''[[बियोन्से: लेमनेड]]'' (सन् २०१६) *''[[होमकमिङ (२०१९ चलचित्र)|होमकमिङ]]'' (सन् २०१९) *''[[ब्ल्याक इज किङ]]'' (सन् २०२०) {{col-end}} ==प्रत्यक्ष प्रस्तुति== '''प्रमुख कलाकारको रूपमा प्रस्तुति''' *[[डेन्जरस्ली इन लभ टूर]] (सन् २००३) *[[द बियोन्से एक्स्पीरियन्स]] (सन् २००७) *[[आइ एम...वर्ल्ड टूर]] (सन् २००९ - सन् २०१०) *[[द मिसेस कार्टर शो वर्ल्ड टूर]] (सन् २०१३ - सन् २०१४) *[[द फोर्मेशन वर्ल्ड टूर]] (सन् २०१६) '''सहायक कलाकारको रूपमा प्रस्तुति''' *[[भेराइजन लेडिज फर्स्ट टूर]] ([[एलिसिया किज]] र [[मिसी एलियट]]का साथमा) (सन् २००४) *[[अन द रन टूर]] ([[जे–जी (गायक)|जे-जी]]को साथमा) (सन् २०१४) *[[अन द रन २ टूर]] (जे-जीको साथमा) (सन् २०१८) '''प्रत्यक्ष प्रस्तुति''' *[[आइ एम...योर्स]] (सन् २००९) *[[४ इन्टिमेट नाइट्स विथ बियोन्से]] (सन् २०११) *[[रेभल प्रिजेन्ट्स: बियोन्से लाइभ]] (सन् २०१२) ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडी== {{Commons|Beyoncé|बियोन्से}} {{Sister project links |wikt=no |commons=Beyoncé |commonscat=yes |n=yes |q=yes |s=no |b=no |v=no |d=Q36153}} * {{Official website|https://beyonce.com/}} * {{Britannica|971634}} * {{Discogs artist|Beyoncé|बियोन्से}} * {{IMDb name|461498|बियोन्से}} [[श्रेणी:बियोन्से]] [[श्रेणी:सन् १९८१ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी आवाज अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकी-अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकी-अमेरिकी गायिकाहरू]] [[श्रेणी:अफ्रिकी-अमेरिकी व्यापारीहरू]] [[श्रेणी:अमेरिकी पप गायिकाहरू]] [[श्रेणी:ग्रामी पुरस्कार विजेताहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका अमेरिकी अभिनेत्रीहरू]] t2yfk0suvfs2ar7qnvgfo3862bjxc77 0 49029 1392510 1368109 2026-10-09T02:58:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392510 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली अभिनेत्री तथा मोडेल}} {{Infobox pageant titleholder | name = सृष्टि श्रेष्ठ | birth_date = {{जन्म मिति र उमेर|1988|10|19}} | photo = Shristi Shrestha 02 (cropped).jpg | caption = [[चिसो एस्ट्रे]]को प्रिमियरमा श्रेष्ठ | title = [[मिस चितवन]] २०१२ <br /> [[मिस नेपाल]] [[मिस वर्ल्ड|वर्ल्ड]] २०१२ <br /> [[मिस वर्ल्ड २०१२]] क्वार्टर फाइनलसम्म (२०औँ स्थान) <br /> उत्कृष्ट १० बिच ब्युटी [[मिस वर्ल्ड २०१२]] <br /> उत्कृष्ट १० मल्टिमिडिया अवार्ड [[मिस नेपाल २०१२]] <br /> उत्कृष्ट १० नृत्याङ्ग्ना [[मिस वर्ल्ड २०१२]] | nationalcompetition = [[मिस नेपाल २०१२]]<br />(विजेता)<br />[[मिस वर्ल्ड २०१२]]<br />(उत्कृष्ट ३०) | eye_color = | hair_color = | partner = [[सौगात मल्ल]] (सन् २०१६–२०२३) }} '''सृष्टि श्रेष्ठ''' (जन्म: २०४५ कात्तिक २) एक नेपाली अभिनेत्री, मोडल<ref>{{Cite web |title=Shristi Shrestha |url=https://www.imdb.com/name/nm8619216/ |access-date=2022-12-19 |website=IMDb |language=en}}</ref> तथा [[मिस नेपाल २०१२]]को सुन्दरी प्रतियोगिताकी विजेता हुन्। [[बेलायत]]मा तीन वर्ष मोडलिङ गरेकी सृष्टिले सन् २०१२‎ को मिस नेपाल प्रतियोगिता जित्नुका साथै सन् २०१२‎ को विश्व सुन्दरी प्रतियोगितामा क्वार्टर फाइनलसम्मको यात्रा तय गरेकी थिइन्। ==अभिनय जीवन== === सुन्दरी प्रतियोगिता === श्रेष्ठले [[मिस चितवन]] २०१२ को रूपमा [[मिस नेपाल २०१२]] सुन्दरी प्रतियोगितामा आफ्नो गृह जिल्ला [[चितवन जिल्ला|चितवन]]को प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्। उनले मिस नेपालको मुख्य उपाधिका साथै मिस कन्फिडेन्सको उपाधि पनि जितेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/-34927.html |title=पूर्व मिस नेपाल सृष्टि श्रेष्ठ अस्पतालमा |website=पहिलोपोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180411054950/http://www.pahilopost.com/content/-34927.html |archive-date=2018-04-11}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/25563-1336304607.html |title=सृष्टि श्रेष्ठले जितिन् मिस नेपालको उपाधि (फोटो फिचर र भिडियोसहित) |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://lokaantar.com/story/17292/2017/11/6/w9c0JxgKOE |title=मिस नेपाल सृष्टि श्रेष्ठले अपरेशनपछि फ्यानलाई दिइन् धन्यवाद |website=लोकान्तर |language=नेपाली |accessdate=2020-12-09}}</ref> श्रेष्ठ [[मिस वर्ल्ड]]को क्वार्टर फाइनलसम्म पुग्ने पहिलो [[मिस नेपाल]] हुन्; उनले समग्रमा २०औँ स्थान हासिल गरेकी थिइन्। उनी बिच ब्युटीमा आठौँ स्थान हासिल गर्दै मल्टिमिडिया अवार्डका लागि उत्कृष्ट दस प्रतियोगीहरूमध्ये एक बनेकी थिइन्। उनले मिस वर्ल्ड प्रतियोगितामा पब्लिक च्वाइस अवार्ड पनि जितेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |last=Nepal |first=Anand |date=18 August 2012 |title=Miss World 2012 is Miss China, Shristi top 10 in Beach Beauty |url=http://xnepali.net/miss-world-2012-is-miss-china-shristi-top-10-in-beach-beauty/ |access-date=30 June 2016 |website=xnepali.net |language=en-US }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === अभिनय === उनको अभिनय यात्राको सुरुवात [[अनमोल केसी]]सँगै नेपाली चलचित्र ''[[गाजलु]]''बाट भएको हो। उनले [[विलियम सेक्सपियर]]को नाटक ''[[ह्यामलेट]]''मा [[ओफेलिया]]को भूमिकाबाट रङ्गमञ्चमा पदार्पण गरेकी थिइन्। [[काठमाडौँ]]को थिएटर भिजेलमा एक महिनासम्म मञ्चन गरिएको यो नाटकको निर्माण [[ब्रिटिस काउन्सिल]]ले गरेको थियो भने निर्देशन ग्रेगरी थोमसनले गरेका थिए।<ref>{{Cite news |date=14 January 2019 |title=रिलिज डेट तोक्दै सार्दै निर्माता |work=अनलाइन खबर |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/01/653614 |access-date=6 July 2018}}</ref> == पुरस्कारहरू == श्रेष्ठले [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (नेपाल)|राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]], [[कामना फिल्म अवार्ड]], डिसिने अवार्ड्स र फान पुरस्कारबाट उत्कृष्ट नवअभिनेत्री पुरस्कार प्राप्त गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web |title=Shristi Shrestha |url=https://www.lensnepal.com/profile/shristi-shrestha/awards.html |access-date=2023-04-27 |website=Lens Nepal}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == श्रेष्ठ [[विश्व वन्यजन्तु कोष]] नेपालका लागि सातौँ युवा संरक्षण राजदूत हुन्<ref>{{Cite web |date=9 July 2012 |title=Miss Nepal 2012 Shristi Shrestha is WWF's Young Conservation Ambassador |url=https://wwf.panda.org/?unewsid=205581 |access-date=7 January 2020 |website=WWF}}</ref> र उनी संस्थाभित्र [[हिउँ चितुवा]] वन्यजन्तु संरक्षण परियोजनाहरूमा संलग्न छिन्।<ref name=":0">{{Cite web |date=27 July 2012 |title=Shristi Shrestha the Seventh 'Young Conservation Ambassador' |url=http://fridayweekly.com.np/hall-of-frame/shristi-shrestha-the-seventh-young-conservation-ambassador |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107041646/http://fridayweekly.com.np/hall-of-frame/shristi-shrestha-the-seventh-young-conservation-ambassador |archive-date=7 January 2020 |access-date=7 January 2020 |website=Friday Weekly }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107041646/http://fridayweekly.com.np/hall-of-frame/shristi-shrestha-the-seventh-young-conservation-ambassador |date=7 January 2020 }}</ref> उनी सन् २०१६ देखि २०२३ को सुरुवातसम्म अभिनेता [[सौगात मल्ल]]सँग प्रेम सम्बन्धमा थिइन्।<ref>{{Cite web |last= |date=2023-03-31 |title=No more camaraderie as relationship breaks |url=https://en.nepalkhabar.com/news/detail/3474/ |access-date=8 June 2023 |website=Nepal Khabar |language=en-gb}}</ref> === अभिनित चलचित्रहरू === {| class="wikitable sortable" |- ! वर्ष (सन्) ! शीर्षक ! भूमिका ! निर्देशक ! टिप्पणी |- | २०१६ | ''[[गाजलु]]'' <ref>{{Cite web |date=11 June 2016 |title=Gajalu: Exploring relationship |url=https://thehimalayantimes.com/entertainment/gajalu-exploring-relationship |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=2023-12-26 |website=[[द हिमालयन टाइम्स]]}}</ref> | सुजाता शाक्य | हेमराज बिसी | |- |rowspan="2"|२०१८ |''रोमियो एन्ड मुना''<ref>{{Cite web |last=गौतम |first=गोकर्ण |date=2018-07-27 |title=औसत माथिको लभ स्टोरी फिल्म समीक्षा : रोमियो एन्ड मुना |url=https://nepalmag.com.np/art/2018/07/27/20180727200450 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230528023639/https://nepalmag.com.np/art/2018/07/27/20180727200450 |archive-date=2023-05-28 |access-date=2023-05-27 |website=[[नेपाल (पत्रिका)|नेपाल म्यागजिन]] |language=ne}}</ref> |मुना |नरेश कुमार केसी | |- |'' बाँधा मायाले'' |श्रद्धा |शबिर श्रेष्ठ | |- |rowspan="2"|२०१९ | ''पोइ पर्यो काले''<ref>{{Cite web |last=Dixit |first=Abhimanyu |date=2019-11-02 |title=Beauty might not be superficial but this film is |url=http://kathmandupost.com/movie-review/2019/11/02/beauty-might-not-be-superficial-but-this-film-is |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812002626/https://kathmandupost.com/movie-review/2019/11/02/beauty-might-not-be-superficial-but-this-film-is |archive-date=2020-08-12 |access-date=2023-05-27 |website=[[द काठमाडौँ पोस्ट]] |language=English}}</ref> | | शिशिर राणा | |- | ''माछा माछा'' | | सुनिल गुरुङ |नृत्य |- | rowspan="3"|२०२२ | ''[[चिसो एस्ट्रे]]'' |सलिन्ता | दिन्स पाल्पाली | |- |''राधा'' |राधा |सुवर्ण थापा | |- |''माइकल अधिकारी'' | | | |- | २०२३ | ''द रेड सुटकेस'' | | फिडेल देवकोटा | |- |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस== {{S-start}} {{S-ach}} {{Succession box | before=[[मलिना जोशी]]<br>({{Flag|नेपाल}}) | title=[[मिस नेपाल|मिस नेपाल वर्ल्ड]] | years=२०१२ | after=[[इशानी श्रेष्ठ]]<br>({{Flag|नेपाल}}) }} {{S-end}} {{मिस नेपाल}} {{Commonscat|Shristi Shrestha|सृष्टी श्रेष्ठ}} [[श्रेणी:सन् १९८८ मा जन्म]] [[श्रेणी:मिस नेपाल विजेताहरू]] [[श्रेणी:नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेताहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चलचित्र अभिनेत्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाली महिला मोडलहरू]] [[श्रेणी:चितवन जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] lwhncj2ac8ssf9cy90s422g6xblflvf 0 53497 1392449 1388950 2026-10-08T18:05:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392449 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख|पर्व तथा दिवस}} {{Infobox holiday | holiday_name = माघे सङ्क्रान्ति | type = हिन्दू | image = Photo of makar sankranti devootees.jpg | caption = माघे सङ्क्रान्तिको अवसरमा गङ्गामा स्नान गर्दै तीर्थालुहरू | nickname = माघी, सङ्क्रान्ति | longtype = बाली भित्राउने पर्व, लामो दिनहरूलाई स्वागत, सूर्यको उपसना | date = 'माघ'को पहिलो दिन (अधिक वर्षमा १५ जनवरी र अन्य वर्षहरूमा १४ जनवरी) | celebrations = चङ्गा उडाउने, आगो बाल्ने, प्रदशनीहरू, नदीमा सूर्यको उपसना, उपवास, कला र नृत्य, सामाजिकरण | relatedto = | firsttime = | weekday = | frequency = वार्षिक | duration = ३-४ दिन | scheduling = | official_name = | ends = | significance = | litcolor = | observedby = | alt = | startedby = }} '''माघे सङ्क्रान्ति''', '''मकर सङ्क्रान्ति''' तथा '''माघी'''<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-01-15/20160115080603.html |title=Kantipur-मगरहरूको माघे संक्रान्ति |website=कान्तिपुर |language=नेपाली |accessdate=2022-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116140027/https://ekantipur.com/ampnews/2016-01-15/20160115080603.html |archive-date=2022-01-16 }}</ref> नामले चिनिने [[नेपाल]]को एक प्रमुख चाड हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.hamropatro.com/posts/articles-events/articles-events-maghe-sankranti |title=माघे संक्रान्ति, माघि पर्व, घ्यु चाकु खाने दिन, राष्ट्रिय योग दिवस, उत्तरायण आरम्भ |website=हाम्रो पात्रो |language=नेपाली |accessdate=2022-01-16}}</ref> यो माघ महिनाको पहिलो दिन पर्दछ। ज्योतिष शास्त्र अनुसार सौर्यमासको हिसाबले माघे सङ्क्रान्तिदेखि सूर्य धनु राशिबाट मकर राशिमा प्रवेश गर्ने हुनाले यसलाई 'मकर सङ्क्रान्ति' पनि भनिएको हो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/01/733378 |title=माघे संक्रान्ति किन र कसरी मनाउने ? |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-01-16}}</ref> सामान्यतया सूर्यले सबै राशिलाई प्रभावित गरेता पनि सूर्यको कर्कट राशि (साउने सङ्क्रान्ति) र मकर राशि (माघे सङ्क्रान्ति) प्रवेशलाई धार्मिक दृष्टिले मह्त्वपूर्ण मानिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nepalpatra.com/religion-culture/79229/ |title=माघे संक्रान्ति र यसको धार्मिक महत्व |website=नेपालपत्र |language=नेपाली |accessdate=2022-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182331/https://nepalpatra.com/religion-culture/79229/ |archive-date=2022-01-18 }}</ref> यो दिनदेखि सूर्य [[दक्षिणी गोलार्ध]]बाट उत्तरी गोलार्ध तर्फ प्रवेश गर्ने भएकोले दिन लामो र रात छोटो हुँदै जाने विश्वास गरिन्छ तापनि आजभोलि पुष ७ गतेबाटै दिन लम्बिन र रात छोट्टिन शुरु हुन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/blog/137064-1516001880.html |title=मगर जातिले मनाउने माघे सङ्क्रान्ति |last=मगर |first=डा मीन श्रीस |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2022-01-16}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/-1882.html |title=​माघे सङ्क्रान्ति : आजदेखि दिन लामो र रात छोटो |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118182520/https://pahilopost.com/content/-1882.html |archive-date=2022-01-18}}</ref> माघे सङ्क्रान्ति पर्व नेपाल भर विभिन्न [[नदी]] तथा त्रिवेणीमा स्नान गरि मन्दिरमा पूजाआजाका साथै [[घिउ]], [[चाकु]], तिलको लड्डु र [[तरुल]] खाएर मनाइन्छ। यस पर्वमा [[देवघाट गाउँपालिका|देवघाट]], [[बराहक्षेत्र]], [[रुरु क्षेत्र|रिडी]], [[पनौती नगरपालिका|पनौती]], [[दोलालघाट]], [[कनकाई नदी|कन्काई]] तथा भारतको प्रयाग र गङ्गा सागर लगायतका नदी र घाटहरूमा स्नान, दान, श्राद्ध आदि गर्नेको ठूलो भिड लाग्छ।<ref name="माघ">{{Cite web |url=https://kharibot.com/news-details/27294/2019-01-15 |title=आज माघे सङ्क्रान्ति, यस्तो छ पौराणिक मान्यता |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2022-01-16}}</ref> [[भविष्य पुराण]], विष्णुवचन तथा धर्मसिन्धु नामक ग्रन्थमा यस दिन स्नान गरि [[घिउ]], [[चाकु]], तिलको लड्डु, सागपात, [[तरुल]], वस्त्र, पानीको भाँडो र मकलसहितको सिदा दान गरेमा विशेष फल प्राप्त हुने र उक्त पदार्थ आफूले पनि खाएमा शरीर पोषिलो हुनुका साथै निरोगी हुने उल्लेख छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2020/01/828713 |title=देवघाटमा माघे सङ्क्रान्तिको रौनक |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-01-16}}</ref> मीठो खाने, राम्रो लगाउने र भलो सुन्ने-भन्ने यस पर्वमा गुरु, पुरोहित र ब्राह्मण आ-आफ्ना यजमानकहाँ गई महिना सुनाउँछन्। महिना सुनिसकेपछि गृहस्थीहरू गुरु, पुरोहितलाई टीका लगाई [[घिउ]], [[चाकु]], [[तरुल]], लड्डुसहितको सिदा दान गर्छन्। [[शिशिर ऋतु]]मा पर्ने यो सङ्क्रान्तिमा शरीर शुद्ध गरी [[घिउ]], [[चाकु]] र [[तिल]] तथा [[खिचडी]] खानाले शरीरमा गर्मीको मात्रा बढेर तागत दिने तथा मास हाली पकाइएको तेल शरीरमा घुस्दा चिसोबाट मुक्त भई शरीरका छालासम्बन्धी र अन्य रोग नाश हुने विश्वास गरिन्छ। [[महाभारत]]का अनुसार [[भीष्म]]ले यही दिन मृत्यु रोजेका थिए भने, भगिरथले सोही दिन [[गङ्गा नदी]]लाई पृथ्वीमा अवतरण गराई सागरमा मिलाएका थिए । त्यसैले माघे सङ्क्रान्तिका दिन प्रयाग र गङ्गासागरमा गरिने स्नानलाई महास्नान भनिन्छ। ==नेपालमा माघे सङ्क्रान्ति== भौगोलिक, जातीय र सांस्कृतिक विविधता रहेको नेपालमा एकै दिन पर्ने र एउटै नामको पर्वलाई पनि बिभिन्न भेग र समुदायमा बिभिन्न ढङ्गले मनाउने प्रचलन छ । यसको उदाहरण माघे सङ्क्रान्ति पर्व हो । मकर सङ्क्रान्तिको अर्को नाम माघे सङ्क्रान्ति हो । यो पर्व माघ महिनाको सुरूवातको दिन अर्थात् माघ १ गतेको दिन पर्दछ । यस पर्वलाई [[थारू जाति|थारु जाति]]ले [[माघी]] भनेर मनाउँछन् र नयाँ वर्ष मान्ने गर्छन्, [[मगर जाति]]ले मुख्य रूपमा धुमधामको साथ मनाउने यो पर्वलाई माघ्या/सेर्ल्हेस पनि भनिन्छ । नेपालको हिमाल, पहाड र तराईका बसोबास गर्ने छेत्री, बाहुन, राई, मगर, लिम्बु, [[नेवार जाति|नेवार]], गुरुङ, मगर आदि सबै जनजातीले माघे सङ्क्रान्तिलाई आआफ्ना परम्परा, बिभिन्न विशेषता र प्रकृतिले मनाउने गरेको पाइन्छ । ज्योतिषीय दृष्टिकोणमा सूर्यले धनु राशिबाट मकर राशिमा सङ्क्रमण गरेको दिन भएकाले यस दिनको नाम मकर सङ्क्रान्ति रहन गएको हो । सूर्यको उदयबिन्दु दक्षिणतर्फबाट उत्तरतर्फ सर्ने भएकाले यस दिनबाट उत्तरायण सुरू हुन्छ भन्ने मान्यता छ । उत्तरायणको अवधिमा तुलनात्मक रूपमा दिन लामा हुने र तापक्रममा बृद्धि भई गर्मी मौसमको प्रारम्भ हुने गर्दछ । त्यसैले पनि यस दिनको छुट्टै खगोलीय महत्त्व छ । माघे सङ्क्रान्तिका दिन विशेष गरी वनतरुल, सखरखन्न(सुठुनी), खुँदो, चिउरा, घिउ, चाकु र विभिन्न परिकारहरू तयार पारेर खाने गरिन्छ । माघे सङ्क्रान्ति आउनुभन्दा एक दुई दिन अगाडि सङ्क्रान्तिको दिनलाई भनेर गाउँघरतिर आफ्नो घरमा भएका गल, बाउसो, खन्ती आदि खन्ने चिजबीज बोकेर नजिकको वनतर्फ लाग्ने मानिसहरूको भिड देख्न पाइन्छ । यस दिनमा तिलको होम र दान गर्नाले वा खानाले अथवा प्रयोग गर्नाले त्यो व्यक्ति कहिल्यै असफल हुँदैन भन्ने धार्मिक विश्वास पनि छ । उक्त दिन नदीका दोभानमा गई शुद्ध भई सिधा दान गर्नाले पुण्य प्राप्त भई रोगब्याधिबाट मुक्त भइने जनविश्वास पनि रहेको छ । धार्मिक दृष्टिले मात्र नभई, वैज्ञानिक तबरबाट पनि माघे सङ्क्रान्तिलाई उत्तिकै महत्त्वपूर्ण मानिएको छ । धार्मिक रूपले यस दिन कुनै मानिसले घर, आँगन र आफ्नो शरीर शुद्ध बनाउन सकेन भने सात जन्मसम्म पनि ऊ निर्धन र रोगी हुन्छ भन्ने मान्यता छ, त्यस्तै वैज्ञानिक दृष्टिकोणले हेर्दा पनि यस पर्वमा परम्परा र संस्कार जीवन्त तुल्याउन गरिने सम्पूर्ण कार्यबाट मानिसको सरसफाइ हुने, मौसमअनुरूपका पोषक चिजबीज खाइने तथा निरोगी भइने हुनाले यो सकारात्मक नै देखिन्छ । माघेसङ्क्रान्तिलाई हाम्रो देशमा थरिथरिका जनजातीले किसिमकिसिमले मनाउने चलन छ, यस आलेखमा हाम्रो देशका बेग्लाबेग्लै ठाउँमा बसोबास गर्ने भिन्नभिन्न जनजातीसँग रहेको यस पर्वको सम्बन्ध र त्यसले सञ्चरण गर्ने एकता र सद्भावको सन्देशलाई समेट्ने प्रयास गरिएको छ । ===उपत्यका=== काठमाडौं उपत्यकामा सबै भागका जनताको उपस्थिति पाइन्छ । यद्यपी यहाँका रैथाने भनेका नेवार जनजातीका मानिसहरू हुन । नेवार समुदायमा विशेष किसिमको एउटा खाद्यवस्तुको नामबाट यस पर्वको नामकरण गरिएको छ । नेवारहरू यस पर्वलाई ‘घ्यूचाकु सँल्हु’ भन्दछन । यस दिन उनीहरू चाकुमा तिल मिसाएर लड्डु बनाई खाने र दान दिने काम गर्दछन् । बिहानै उठेर स्नान गरि घरको सम्पूर्ण भाग सरसफाई गर्ने, देवी देवताको पूजा गर्ने, चोखोनितो गरेर विभिन्न परिकारहरू तयार पार्दछन् र घरपरिवारका सम्पूर्ण मानिस जम्मा भएर मिठामिठा परिकारको स्वादमा रमाउँदै, घाम ताप्दै एक आपसमा दुःखसुखका गफमा रमाउँदै, भजनकिर्तन गर्दै यस पर्वलाई मनाउने गर्दछन् । यसै दिन भक्तपुर जिल्लाको टौमढी टोलमा तिलमाधव नारायणको मन्दिरमा मेला लाग्ने र दीपङ्कर बुद्धको पूजा हुने गर्दछ । तिलमाधव नारायणको मन्दिरमा चढाइएको घिउ सन्तान नभएका महिलाले नुहाइधुवाइ गरी शुद्ध भई खाएमा सन्तान प्राप्ति हुने विश्वास गरिन्छ । माघे सङ्क्रान्तिका दिन नारायणको मूर्तिभरि घिउ दलेर तिल चढाउने र उक्त घिउ–तिल चार दिनपछि झिकेर मन्दिरमा आउने भक्तजनलाई प्रसादका रूपमा वितरण गर्ने परम्परा छ । त्यस्तै उपत्यका नजिकैको पनौतीमा मकर मेला लाग्छ । लिच्छविकालीन [[मानदेव|राजा मानदेव]]को पालादेखि नै सुरू भएको अनुमान रहेको यो मेलामा असङ्ख्य भक्तजनको जमघट हुने गर्दछ । ===पूर्वी नेपाल=== ==इलाम== माघे सङ्क्रान्तिका दिन इलाम जिल्लाको [[माईबेनी|माइबेनी]]मा मेला लाग्छ । सदरमुकामबाट तीन किलोमिटर पूर्वमा रहेको माईखोला र जोगमाई खोलाको दोभानमा लाग्ने उक्त मेलामा हजारौं भक्तजनको घुँइचो लाग्नुका साथै मित्रराष्ट्र चीन र भारतका व्यापारीहरूले समेत मेलामा पसल राख्ने गरेकाले मेलाको व्यापारिक महत्त्व छ । उक्त मेलामा [[धान नाच]], [[साकेला नाच|चण्डी नाच]], [[बालन नाच|बालन]], [[संगिनी नाच|संगिनी]], [[मारुनी नाच|मारूनी नाच]] जस्ता परम्परागत नृत्य हेर्न पाइन्छ । ==झापा== यसैगरी माघे सङ्क्रान्तिका दिन झापा जिल्लाको प्रसिद्ध धार्मिक नदी [[कनकाई नदी|कन्काई]]मा हिन्दू धर्मावलम्बीले मकर स्नान गर्छन् । सङ्क्रान्तिदेखि पाँचदिनसम्म कन्काई नदीको वरिपरि रमाइलो मेला लाग्ने र किराँत परम्परा एवं संस्कृति अनुरूप धाननाच देखाइने प्रचलन छ । कन्काई नदीलाई भगवती माईदेवीका रूपमा मान्ने गरिएको हुँदा आफ्नो मनोकाङ्क्षा पूरा गर्न भाकल गर्ने नेपालको पूर्वी क्षेत्र तथा भारतको [[सिलगढी|सिलिगुडी]], [[दार्जिलिङ]] र [[सिक्किम]] क्षेत्रका नेपालीभाषी भारतीय पनि कन्काई नदीमा आएर मकर स्नान गरी पूजाआजा गर्ने, परेवा उडाउने र बत्ती बाल्ने गर्छन् । ==सुनसरी== सुनसरी जिल्लाको प्रसिद्ध धार्मिक तीर्थस्थल बराहक्षेत्रमा माघे सङ्क्रान्तिका दिन बिहानैदेखि हजारौं हिन्दू धर्मावलम्बीले स्नान गरी भगवान [[विष्णु]]को पूजा आराधना गर्छन् । हिन्दू धार्मिक विश्वासका आधारमा उक्त स्थानमा त्यस दिन मकर नुहाई शरीर स्वच्छ बनाएमा मोक्ष पाउने विश्वास गरिन्छ । ====पूर्वी तराई==== यस पर्वलाई तराईका जिल्लाहरूमा मैथिलीले तिला सङ्क्रान्ति पर्वका रूपमा मनाउँछन् । यस पर्वमा परिवारका अग्रज र आमा–बाबुले आफ्ना सन्ततिलाई सख्खर र तिल खुवाई उनीहरूबाट बुढेसकालमा सेवा गर्नुपर्ने बचन लिने गर्छन् । तराईमा यस दिन खिचडी, तिल र चिउराका लड्डुलगायतका परिकार बनाएर खाने गरिन्छ । यी परिकार पूजापाठ गरी सर्वप्रथम घरका देवदेवीलाई चढाइन्छ । मिथिलाञ्चलमा भक्तजनले माघे सङ्क्रान्तिका दिन बिहानै चोखो भई प्रसन्न मुद्रामा भगवती मन्दिरका प्रवेशद्वार तथा आ–आफ्नो घर–आँगनमा कमलको फूलजस्तै चित्र बनाई श्रृङ्गार गर्छन् । कतिपय धर्मावलम्बीले बिहान नुहाएर भगवतीको उपासना गर्ने र कतिपयले भगवतीको प्रतिमासामु तेल, चामल, सख्खर आदि चढाएर आफूभन्दा कान्छो मानिसको हातमा दिने चलन छ । धार्मिक मान्यताअनुसार भगवान र भगवती दुवैलाई सम्मान र श्रद्धाका साथ पूजाआजा गरी भगवतीलाई सिन्दूर, चुरा र तिलको लड्डु चढाउने गरिन्छ भने भगवानलाई मिठाई, फलफूल र तिलको लड्डु अनिवार्य रूपमा चढाई खिचडीको भोग लगाइन्छ । यस पर्वमा खिचडी खान अनिवार्य भएकाले यसलाई खिचडी पर्व पनि भनिन्छ । यो पर्वमा ब्राह्मण भोजनको पनि व्यवस्था गरिन्छ । ब्राह्मणलाई दान गर्नका लागि तिल तथा सख्खरबाट बनाइएको लड्डुको प्रयोग गरिन्छ । यस पर्वमा तिल तथा चिउराको प्रयोग अत्यधिक हुने भएकाले यसलाई तिलवाच्युरा पनि भन्ने चलन छ । यसबाहेक चामल, खिचडीका सामग्रीहरू जस्तै मासको दाल, अरवा चामल, नुन, बेसार, तरकारी, घिउ र दही दान गरिन्छ । कतिपय सम्पन्न व्यक्तिले जुत्ता, छाता, ठूलो रूमाल र कम्बल पनि दान गर्छन् । उक्त दान आफ्ना लागि वा पितृहरूका लागि पनि दान गर्ने परम्परा रहिआएको छ । खासगरी मैथिल महिलाका लागि तिला सङ्क्रान्ति पर्वको अझ बढी महत्त्व छ । यसै दिनदेखि कन्याहरू सुयोग्य वर प्राप्तिको कामनाले तुसारी पर्व मनाउन थाल्छन् भने विवाहित महिला पृथ्वी पर्व मनाउने गर्छन् । यस पर्वमा नवविवाहित दुलहाको घरबाट दुलहीको माइतमा तिल वा चिउराको कोसेली र जाडोमा लगाउने लुगा पठाइ दिने परम्परा पनि छ । यस प्रथालाई मैथिलीमा जडाउर भनिन्छ । धेरैजसो मिथिलावासी यसै दिनदेखि माघ स्नान सुरू गर्छन्, अर्थात् माघ महिनाभर एकाबिहानै नुहाएर घिउखिचडी खान्छन् । ===मध्य नेपाल === == नुवाकोट == मुख्य लेख : [[तारूका गोरू मेला]] नुवाकोटको [[तारुका|तारूकामा]] प्रत्येक वर्ष माघ १ गते वा माघे सङ्क्रान्तिका दिन भव्य रूपमा आयोजना गर्ने गरिन्छ । यो मेला अन्तर्गत तारुका गाविस वडा नं. ५ चन्दनी गाउँ रहेको एक बारीको ठूलो पाटोमा गोरूहरू जुधाउने गरिन्छ । यस गोरु जुधाइ मेलाले [[नुवाकोट जिल्ला]]को सदरमुकाम [[विदुर]]देखि २२ किलोमिटर दुरीमा रहेको तारुका गाविसको छुट्टै ऐतिहासिक महत्त्व बोकेको छ । ===पश्चिम नेपाल=== [[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] लगायत पश्चिम नेपालका अधिकांश जिल्लाहरूमा यो पर्व मनाउने छुट्टै परम्परा रहेको छ । यस क्षेत्रमा मकर सङ्क्रान्तिलाई '''चेलीत्यार''' भनिन्छ । चेलित्यार भन्नाले चेलीको तिहार भन्ने बुझिन्छ । यस क्षेत्रमा पुस मसान्तका दिनमा [[तरुल]] खनेर ल्याइन्छ । पुस मसान्तको राति तरूल, बाबर ([[सेल रोटी|सेलरोटी]]), पकाएर पहिले [[काग]]को लागि छुट्याएर पछि घरपरिवारले खाने गरिन्छ । राति पानीको मुहान अथवा पँधेरो नजिकै मुढाहरूको थुप्रो बनाएर आगो लगाइन्छ । गाउँका बुढा बुढी तन्नेरी तरुनीहरू मुढाको आगो ताप्न भेला हुन्छन् । मुढा ताप्ने थलामा रात भर कसैले [[डेउडा गीत|देउडा]] लगायत विभिन्न नाचगान गर्छन् भने कसैले [[गाउँखाने कथा|गाउँ खाने कथा]], दन्तेकथा गरेर रात काट्छन् । बिहान भएपछी नुहाएर सबै भन्दा पहिले कागलाई बोलाएर खाना दिने चलन छ । कागलाई बोलाउँदा केटाकेटीहरू "कौवा का का, बाबर खा खा" भनेर बोलाउछन् । त्यस पछि दिनमा सेल रोटी र तरुलका पोका बनाएर चेलीहरूलाई बाँडेने चलन छ । माइतमा बसेका चेलीहरूलाई गाउँमै पोका बाँडेर पोइल गइसकेका चेलीहरूलाई पनि पोका पुगाउन जाने चलन छ । यदी मकर सङ्क्रान्तिको दिन आफ्नो चेलीलाई पोका दिन सकिएन भने माघको महिना भित्रै कुनै पनि दिनमा एक पटक चेलीलाई सेलरोटी र तरुलको पोका बनाएर पुगाउने चलन छ । चेलीहरू पनि माघको महिना माइतीहरू आउने बाटो हेर्दछन् । यस्तै भारतको [[कुमाऊँ मण्डल|कुमाउँ]]मा यस पर्वला '''घुघुती को त्यार''' भनिन्छ । घुघुती भनेको एक प्रकारको परिकार हो । गहुँको पिठोलाई गुडको पानिमा मुछेर घुघुती बनाएर घाममा सुकाइन्छ । राति घुघुतीलाई तेलमा तलेर पकाइन्छ । यहाँ पनि पश्चिम नेपाल जस्तै बिहान कागलाई बोलाएर घुघुती खान दिने चलन छ । ===रिडी=== चर्चित माघे सङ्क्रान्ति मेला रूरू क्षेत्र रिडीमा तीन दिनसम्म लाग्छ । धेरै भक्तजनको उपस्थिति रहने उक्त मेला जेठी, माईली र कान्छी सङ्क्रान्तिका रूपमा तीन दिन लाग्ने गरेको हो । मेलाको पहिलो दिन बिहानैदेखि कालीगण्डकी नदीमा स्नान गरी हृषिकेश मन्दिरमा पूजाअर्चना गर्नेको घुइँचो लाग्छ । कालीगण्डकी नदीमा स्नान गरी हृषिकेशको दर्शन गर्दा चार धाम गए बराबरको पुण्य प्राप्त हुन्छ भन्ने विश्वासले पनि पश्चिम नेपालका विभिन्न जिल्लाका साथै भारतका विभिन्न स्थानबाट समेत भक्तजन उक्त मेलामा आउँछन् । ऐतिहासिक एवं धार्मिक दृष्टिकोणले महत्त्वपूर्ण तानसेन बजारदेखि ३६ किलोमिटर दक्षिण–पश्चिममा पर्ने गुल्मी, पाल्पा र स्याङजा जिल्लाको सङ्गमस्थलबाट बग्ने पवित्र कालीगण्डकी नदी र गण्डकीको तिरमै पुरानो हृषिकेश मन्दिर छ । ===देवघाट=== देवघाटमा हरेक वर्ष लाग्ने मकर सङ्क्रान्ति मेला बाँसको लिंगो गाडेर शुभारम्भ गरिन्छ । भारतको इलाहावादको प्रयागभन्दा विशिष्ट र हरिद्वार, ऋषिकेशको तुलनामा निकै मनोरम र ठूलो महत्त्व बोकेको देवघाटमा माघे सङ्क्रान्तिमा स्नान गर्न स्वर्गबाट देवता आउने जनविश्वास छ । धार्मिक र पर्यटकीय महत्त्व बोकेको देवघाटमा तीन दिन मेला लाग्छ । मेलासँगै गलेश्वर आश्रममा लक्ष्यहवन गरिन्छ । ===थारू समुदाय=== माघीलाई थारूहरूको मौलिक संस्कृतिले भरिएको सबैभन्दा ठूलो पर्वको रूपमा लिइन्छ । यो पर्व [[माघी]] पर्वका रूपमा बडो उत्साहका साथ मनाइन्छ। यस समुदायमा मासको दाल र चामल मिसाइएको खिचडी (माघी) खाने चलन छ। माघे सङ्क्रान्तिको अघिल्लो दिन अर्थात् पुसको अन्तिम दिन घर घरमा सुँगुर काट्ने चलन छ, जसलाई 'जिता मरना दिन' भनिन्छ । पुस मसान्तमा घरघरमा सुँगुरको मासु, ढिकरी -पिठोको एक परिकार), माछालगायतको परिकार बनाएर जाँड-रक्सीको साथ खानपिन गरेर रातभर नाचगानका साथ रमाइलो गर्ने प्रचलन छ । यतिबेला 'सखियै हो, माघीक पिली गुरी जाँर' भन्ने गीत सबैको मुखमा झुण्डिएको हुन्छ । माघीमा गाइने गीतलाई 'धमार' भनिन्छ । माघीमा नाचिने विशेष मघौटा नाच अघिपछि पनि लोकपि्रय छ । माघे सङ्क्रान्तिको दिन बिहान सबै जना नजीकैको खोलानालामा नुहाउन जाने चलन छ । यसलाई 'माघ लहान' भन्ने गरिन्छ । नुहाइसकेपछि घरमा आई दाल, चामल, नून छोएर आफूभन्दा ठूलालाई ढोग गरी आशीर्वाद लिइन्छ । माघको दोस्रो दिन खिचडी बनाई खाने चलन रहेको छ । यो दिनलाई 'खिचरहवा' भनिन्छ । [[File:Maghi.JPG|thumb|माघीमा थारू समुदाय]] [[File:Maghiparwa.JPG|thumb|माघीमा थारू समुदाय]] ===माघे सक्रान्ति: अवसर === ==छोरीचेलीलाई उपहार== माघीमा आफ्नो चेलीबेटीहरूलाई उपहार दिने चलन छ । यसलाई थारू भाषामा 'निसराउ' भनिन्छ । माघीको दिन नुहाएर आइसकेपछि छोएको चामल, दाल, पैसा र यसमा केही थप गरेर निसराउस्वरूप चेलीबेटीहरूलाई उपहार दिइन्छ । माघी मनाउन माइती आएका छोरीचेलीहरू घर फर्किनेबेला निसराउ लिएर जान्छन् । ==धार्मिक विश्वास== माघीको दिन स्नान गरी तिलको आगो ताप्नाले वर्ष भरिको पाप पखालिन्छ भन्ने मान्यता थारू समुदायमा छ । दाङ-देउखुरीमा पर्ने धार्मिकस्थल रिहार थारू समुदायको परम्परागत देवथानको रूपमा रहेको छ, त्यहाँको तातो कुण्डमा स्नान गर्न माघीको दिन भक्तजनहरूको ठूलो घुइँचो लाग्दछ । त्यहाँ भारतबाट समेत ठूलो सङ्ख्यमा तीर्थालुहरू आउँछन् । त्यहाँ स्नान गरेमा मनोकामना पूरा हुने, निःसन्तानले सन्तान पाउने भन्ने धार्मिक विश्वास छ । यसैगरी दाङ-देउखुरीकै गोबरडिहाको जङ्गलवा कुट्टीमा पनि माघे सङ्क्रान्तिमा मानिसहरू रातभरि जाग्रम गरी पूजाआजा गर्छन् । यसलाई बाघनाथ बाबा कुट्टी भनिन्छ । त्यस्तै, दाङ-देउखुरीको कालापानीको कुण्डमा स्नान गरी पूजा गर्नाले लुतोलगायतका रोग निको हुन्छ भन्ने जनविश्वास छ । यो ठाउँ स्थानिय थारू भाषामा खौराबाबाको नामले प्रख्यात छ । खौराबाबालाई शिवजीको अर्को रूप मानिन्छ । ==सम्बन्ध प्रगाढ बनाउने दिन== माघीको दिन नुहाएर दाल, चामल छोइसकेपछि मान्यजनहरूसँग ढोगभेट गरी आशीर्वाद लिने प्रचलन छ । यसलाई सेवाढोग वा सेवा सलाम लग्ना भनिन्छ । यो प्रक्रिया घरबाट सुरू भई गाउँभरि नै गएर सेवा सलाम लिने दिने र खानपिन गर्ने प्रचलन छ । जति ठूलो गाउँ भए पनि सबै घरमा सेवासलामको लागि पस्नुपर्ने हुन्छ । मन मिल्नेहरू समूहमा आबद्ध भई सेवासलाम लाग्ने गर्दछन् । यसले समुदायमा एकता, मित्रता, आपसी सहयोग, सद्भाव आदान प्रदान गर्ने कार्यमा सहयोगी भूमिका खेल्छ । कसैसँग रिसइबी छ भने माघी नुहाएर, एकआपसमा अङ्कमाल गरी मेलमिलाप गरिन्छ । त्यसैले माघीलाई सम्बन्ध प्रगाढ बनाउने दिनको रूपमा पनि लिइन्छ । ==नयाँ आर्थिक वर्ष== माघी पर्वलाई नयाँ वर्षको रूपमा पनि लिने गरिन्छ । पुस मसान्तमा आ-आफ्नो लेनदेन, हरहिसाब चुक्ता गर्ने र माघ १ गतेदेखि नयाँ हिसाबकिताब सुरू गर्ने प्रचलन छ । हुन त यो प्रचलन नयाँ होइन | प्राचीन कालमा गतेको प्रचलन न आउँदा तिथि अनुसारका वास्तविक माघ महिनाबाट नयाँवर्ष शुरू हुन्थ्यो र पुष कृष्ण औंसीमा वर्षान्त हुन्थ्यो | वेदांग ज्योतिषमा भनिएको छ- माघशुक्लप्रन्नस्य पौषकृष्णसमापिनः| युगस्यपञ्चवर्षस्य कालज्ञानं प्रचक्षते | माघशुक्ल प्रतिपदाबाट नयाँ आर्थिक कार्यनीति शुरु भै पौषकृष्ण औंसीमा सक्किने खालको हुन्थ्यो | यस्ता पञ्चवर्षात्मक कार्ययोजनाहरू लागु गरिन्थे| माघीमा नै घरपरिवारभित्र होस् या गाउँ समुदायमा आगामी वर्षको लागि खेतीपातीलगायत यावत् अन्य व्यवहारहरूको नवीकरण गरिन्छ । ==घरसल्लाह गर्ने पर्व== माघीमा नै थारू समुदायका मानिसहरू आफ्नो घर सल्लाह गर्ने प्रचलन रहेको छ । माघीमा भाइभाइ एक ठाउँमा बसेर खानपिन गर्दै घर सल्लाह गर्ने गरिन्छ । घर सल्लाहमा कसलाई के जिम्मेवारी दिने, घरको मूलीको बन्नेजस्ता कुराको छलफल हुन्छ । घरपरिवारभित्र जिम्मेवारी पाएका सदस्यले माघीमा स्वतन्त्र भएर हेरफेर गर्न सक्दछन् । जस्तै गरढु्रै -घरमुली बन्ने) गर्ने, 'बहरिया' -घर बाहिरको कामको जिम्मेवारी) आदि कामको जिम्मेवारी परिवर्तन माघीमा नै गर्ने गरिन्छ । यही बेला घरमा मिलेर बस्ने या छुट्टनिे कुराको समेत सल्लाह हुन्छ । भाइभाइमा मन नमिले माघीमा नै अशंबण्डा गरिन्छ । यसलाई घर फुटाइ पनि भनिन्छ । अंशबण्डामा कुनै भाइलाई मर्का नपरोस् भन्ने उद्देश्यले गाउँका पञ्च भलाद्मी, महटाँवा, बरघरहरूलाई मध्यस्थकर्ताको रूपमा बोलाईएको हुन्छ । ==अगुवा चुन्ने काम== गाउँको विकास कसरी गर्ने भन्ने सवालमा माघको पहिलो हप्ताभित्रै बैठक बसेर सामूहिकरूपमा गत वर्षको कामकारबाहीबारे छलफल गरिन्छ । वर्षको एकपटक बस्ने गाउँको सो भेलालाई 'भुरा खेल-ख्याला)' भनिन्छ । बैठक गाउँको अगुवाको घरमा बस्छ । अगुवालाई ठाउँविशेष अनुसार बरघर, ककनदार, भल्मन्सा, महटाँवा पनि भनिन्छ । बैठकमा गत वर्षमा भए गरिएका कुलापानी, धार्मिक पूजापाठलगायत विकासको कामको समीक्षा हुन्छ । आगामी वर्षको लागि उही बरघरलाई निरन्तरता दिने या नयाँ चुन्ने विषयमा छलफल हुन्छ । सोही बैठकले सहायक बरघर, अघारी, सघारी, कुलापानी चौधरी, गाउँको चौकीदारदेखि फलामको काम गर्ने व्यक्तिसम्मको छनोट गर्छ । यही बैठकले गाउँलाई अनुशासित बनाउन नयाँ नियम कानुन पनि बनाउँछ । नियम उल्लङ्घन गर्नेलाई बरघरको अध्यक्षतामा बसेको बैठकले जरिवाना तोक्छ । बरघरको महत्त्वलाई दृष्टिगत गर्दै विगत केही वर्षयता जिल्ला बरघर समिति पनि गठन हुन थालेको छ । यसरी लोकतान्त्रिक ढङ्गले थारू समुदायमा अगुवा चुन्ने काम माघीमा नै गरिन्छ । ==महोत्सवको लहर== माघी पर्व पहिले खासगरी पश्चिम भेगको थारू गाउँघरमा मात्र सीमित थियो । राजधानीमा बसोबास गर्ने थारूहरूले विगत सात वर्षदेखि माघी महोत्सवको आयोजना गर्न थालेका हुन् । विशेष गरी २०५९ सालमा सरकारले माघीमा सार्वजनिक बिदाको व्यवस्था गरेपछि थरूहट सबै क्षेत्रमा महोत्सवको रूपमा मनाउन थालिएको हो । माघी महोत्सवमा थारू संस्कृति झल्किने परम्परागत हस्तकला प्रदर्शनी, पहिरन, भेषभूषा, थारूहरूको मौलिक खानाको परिकार घोंघी, ढिक्रीलगायत फुड फेस्टिबल एवं सांस्कृतिक झाँकी, नाचगानजस्ता कार्यक्रम प्रस्तुत गर्ने गरिन्छ ।<ref>[http://www.gorkhapatra.org.np/mag/yubamanch.detail.php?article_id=608&cat_id=16 थारू समुदायमा माघी पर्व : कृष्णराज सर्वहारी, (युवामञ्च २०६६ माघ)]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===मगर जातिमा माघे सक्रान्ति<ref>http://www.ekantipur.com/np/2067/10/1/full-story/323569/</ref>=== नेपालका मगर जातिहरू बीच माघे सङ्क्रान्ति लाई मुख्य पर्वको रूपमा धुमधाम सॅग मनाउने चलन छ । मगरहरूको राष्ट्रिय पर्व घोषणा भइसकेको माघे सङ्क्रान्ति पूर्व र पश्चिम अर्थात् मगरहरू बीचमै पनि भिन्न विशेषता र प्रकृतिमा मनाइने गरेको छ। माघे सङ्क्रान्तिलाई मगर जातिले तीन दिनसम्म धुमधामका साथ चेलीबेटी पुज्ने र पितृ पूजा गर्ने पर्वका रूपमा मनाउने गरेको पाइन्छ। बालकहरू धनु काँड खेल्दै माघे सङ्क्रान्तिको रौनकका सुरू गर्छन्।वन-तरुलबिना दिदी बहिनीलाई पूजा गर्न नमिल्ने मान्यता भएकोले पुस मसान्तमा दाइ भाइ जिरेलतिर लाग्छन्। घरमा बसेकाहरू धान कुट्दै, सक्खर तथा घर-तरुल खनेर तयारी गर्छन्। अबेर वन-तरुल लिएर फर्केका पाइहरू रात भरर तरुलपकाउने देखिखि पुरी बनाउने अधिष्ठान्न भोजपकाउनुमामा व्यस्त हुन्छन्। ====पहिलो दिन==== माघे सङ्क्रान्तिको दिन बिहान दाजुभाइले नुहाएर खाली पेटमा कुल-कुलायन र पुर्खालाई पूजा गरेपछि दिदीबहिनीलाई 'निस्रो'ले पुज्ने गर्छन्। पूजा गर्दा थालमा अलिकति चामलका साथ विभिन्न तरुल, पुरी, मिठाई आदि खानेकुरा र दक्षिणा राखेर दिने चलनलाई 'निस्रो' भनिन्छ। त्यसपछि वंशजका साथै विवाह गरेर छिमेकी गाउँ-ठाउँमा पुगेका दिदीबहिनीलाई 'निस्रो' बाँड्दै घर-घरमा पुग्छन्। ====दोस्रो दिन==== :दोस्रो दिन युवतीहरू 'माघ खान' (वनभोज जस्तै) समूह-समूहमा बाँडिएर गाउँभन्दा टाढा बर्खे गोठतिर लाग्छन्। दाजुभाइले निस्रोमा टक्राएको चामल र विभिन्न खानेकुरा बोकेका उनीहरू साथमा खाना पकाउने भाँडाकुँडा पनि लान्छन्। निस्रोमा आएको खानेकुरा र चामल त्यही दिन सिध्याउने चलन रहेकाले उनीहरू दिनभरिमा ५/६ पटकसम्म त भातको विभिन्न परिकार बनाएर खान्छन्। गाउँमा धान नहुने भएर पनि होला, चामलको भात 'चिज' हुन्छ, त्यसैले त्यो दिन युवतीहरू अमन लाग्नेगरी भातबाट बनेका परिकारको स्वाद लिन्छन्। कहिलेकाहीं घरबाट धनुकाँड खेल्दै 'माघ खान' गएका युवतीहरूकहाँ पुगेका युवाहरूले पकाएको खाना खाइदिँदै थप रमाइलो र ठट्टा गर्ने पनि गर्छन्। दिन छिप्पिँदै गएपछि ती गाउँको चौतारामा भेला भएर 'होम्पई' (परम्परागत जातीय नृत्य) नाच्छन्। यसमा डोकोलाई सारी-चोलो लगाइदिएर पोते-तिलहरी र चुरा लगायतका गहनाले सजाइन्छ। होम्पई नाँच्दा केटी डोकोभित्र रहेर काठबाट बनाइएका टाउको, हात हल्लाउँदै, जिस्कँदै फन्फनी घुमेर नाच्छन्। जुनसुकै उमेरका पनि यो नृत्य र मेला हेर्न गाउँको चौतारीमा भेला हुन्छन्। मेलामा कसैले पिङ खेल्छन्, कैसैले धनुकाँड खेल्छन्, कसैले नाँच हेर्छन् भने कोही दोहोरी गाएर रमाइलो गर्छन्। युवतीहरू होम्पई नाचिसकेपछि युवा र बूढापाकाको 'पैसारु/पैचारु' नाच सुरू हुन्छ। यो गोलो आकार बनाएर झिली, मादल, पैजन, छिनछिनेजस्ता विविध बाजागाजाको धुनमा नाच्ने गरिन्छ। युवा सिकारुहरूले नाइकेलाई पछ्याउँदै पैचारुको बाइस चाला (नाचको प्रकार) नाच्छन्, जसको बीचबीचमा तालसँगै स्वरको लय मिलाएर उत्साहित पार्ने पनि गरिन्छ। ====अन्तिम दिन==== :माघे सङ्क्रान्तिको अन्तिम दिन गाउँभरिका पुरुष भेला भएर 'तारो हान्ने' चलन छ। विभिन्न स्थानमा धनुषकाँडले तारो हान्ने गरे पनि झुम्लाबाङमा काठको फ्ल्याकमा अंगारले लगाइएको गोलो चिन्हलाई बन्दुकको निसाना बनाइन्छ। पर्वको रमझममा हल्लिँदै निसाना ताकेकाहरूमध्ये जसले गोलो चिन्हमा लगाउन सक्छ, त्यसलाई तितेपाती लगाई सम्मानसाथ काँधमा बोकेर गाउँ घुमाउने र खानेकुरा खुवाइन्छ। साँझतिर स-साना केटाकेटी जम्मा भएर घर-घरमा गई 'बासी आन्द्रा पाई कि नपाई' भन्दै सोध्ने गर्छन्। उनीहरूलाई पर्वमा बचेखुचेका खानेकुरा दिइन्छ। यसरी मगर जातिको बहुलता रहेको गाउँ झुम्लाबाङमा 'माघे सङ्क्रान्ति' हर्षोल्लासपूर्वक मनाइन्छ। ====चित्र दिर्धा==== <gallery> File:Magar woman dancing with traditional basket in Maghe Sakranti festival.jpg|माघे सङ्क्रान्तिमा नाच्दै मगर महिला File:Maghiparwa.JPG|माघी पर्वमा थारू महिलाहरू File:Maghe Sankranti Food.jpg|माघे सङ्क्रान्तिमा तयार पारिएका परिकारहरू File:Maghe Sankranti 4.jpg|माघे सङ्क्रान्तिमा तयार पारिएका परिकारहरू File:Maghe Sankranti 3.jpg|माघे सङ्क्रान्तिमा तयार पारिएका सखरखण्ड र तरूल File:Maghe Sankranti 2.jpg|माघे सङ्क्रान्तिमा तयार पारिएका परिकारहरू </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपाली चाड पर्वहरू}} {{Commonscat|Makar Sankranti}} [[श्रेणी:नेपालका चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:नेपालका हिन्दु चाडपर्वहरू]] [[श्रेणी:गण्डकी प्रदेशको संस्कृति]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशको संस्कृति]] [[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशको संस्कृति]] [[श्रेणी:थारू संस्कृति]] 12u5tjdetv4t6obp1mxu7iry323djna 0 57663 1392497 912041 2026-10-09T01:33:34Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392497 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = सानो सुँगुरे भालु | image = Burmese ferret badger.png | image_caption = Mounted Burmese ferret-badger at the Natural History Museum of Genoa | status = DD | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{IUCN2008|assessors=Duckworth, J.W., Timmins, R.J., Long, B., Yonzon, P., Roberton, S. & Tran Quang Phuong |year=2008|id=41627|title=Melogale personata|downloaded=21 March 2009}} Database entry includes a brief justification of why this species is of data deficient</ref> | regnum = [[जनावर|जन्तु]] जगत | phylum = [[Chordata]] | classis = [[स्तनधारी प्राणी]] | ordo = [[Carnivora]] | familia = [[Mustelidae]] | genus = ''[[Melogale]]'' | species = '''''M. personata''''' | binomial = ''Melogale personata'' | binomial_authority = [[Isidore Geoffroy Saint-Hilaire|I. Geoffroy Saint-Hilaire]], 1831 | synonyms = | range_map = Burmese Ferret-badger area.png | range_map_caption = Burmese ferret-badger range }} '''सानो सुँगुरे भालु''' [[नेपाल]]मा पाइने एक प्रकारको [[जनावर]] हो।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20200616181006.html |title=स्याङ्जामा भेटिएको अनौठो जन्तु : मान्छेसँग ४ घण्टा बसेपछि वनतिर जान मानेको थिएन! |website=पहिलो पोस्ट |accessdate=2020-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200708231009/https://pahilopost.com/content/20200616181006.html |archive-date=2020-07-08}}</ref> {{ठुटो}} ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} {{Commonscat|Melogale}} [[श्रेणी:नेपालमा पाइने जनावरहरू]] i2nsw1gkgjae0yxe5g7lxj1zfuiad9c 0 61367 1392434 1392398 2026-10-08T15:03:14Z Saroj 31493 Synced 3 categories from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 1392434 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = नाना पाटेकर | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = Marath | image = Nana patekar.jpg | image_size = | alt = नाना पाटेकर | caption = नाना पाटेकर | birth_name = विश्वनाथ पाटेकर | birth_date = {{Birth date|1951|1|1}} | birth_place = [[मुरुद-जन्जिर]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = ८ October २०२६ (७५ वर्ष) | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = भारत | nationality = | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = भारतिय | education = | alma_mater = [[सर जे.जे. इन्स्टिच्युट अफ एप्लाईड आर्ट]] | occupation = [[अभिनेता]], [[चलचित्र निर्माता]] | years_active = १९७८ – हाल | employer = | organization = | agent = | known_for = | notable_works = | style = | influences = | influenced = | home_town = | salary = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --> | denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source --> | spouse = निलकन्ठी पाटेकर | partner = | children = मल्हार पाटेकर | parents = दिनकर पाटेकर<br>सन्जना पाटेकर | relatives = | callsign = | awards = [[पद्म श्री]] | signature = | signature_alt = | signature_size = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | website = <!-- {{URL|Example.com}} --> | footnotes = | box_width = }} '''विश्वनाथ पाटेकर''' (१ जनवरी १९५१ – ८ अक्टोबर २०२६), [[नाना पाटेकर]] नामले परिचित, मुख्यतः [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] र [[मराठी भाषा|मराठी चलचित्र]]मा कार्यरत भारतीय अभिनेता तथा चलचित्र निर्माता थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/movies/story/actor-nana-patekar-dies-at-hospital-in-goa-he-was-75-3012093-2026-10-08|title=Actor Nana Patekar dies at hospital in Goa. He was 75|first=|date=8 October 2026|website=India Today}}</ref> [[भारतीय सिनेमा]]का महान् तथा प्रभावशाली अभिनेताहरूमध्ये एक मानिने पाटेकरले आफ्नो अभिनयका लागि तीन [[राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]], चार [[फिल्मफेयर पुरस्कार]], दुई [[महाराष्ट्र राज्य चलचित्र पुरस्कार]] तथा [[फिल्मफेयर पुरस्कार मराठी]] प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=Mojib |first=Syed Ayan |date=2025-01-14 |title=Actor Profiles - Nana Patekar |url=https://www.outlookindia.com/entertainment-spotlight/profiles/nana-patekar |access-date=2026-02-28 |website=Outlook India |language=en}}</ref> चलचित्र तथा कलाक्षेत्रमा पुर्‍याएको योगदानका लागि उनलाई सन् २०१३ मा [[पद्मश्री]] पुरस्कारबाट सम्मानित गरिएको थियो।<ref name="indianexpress.com">{{Cite web |title=Nana Patekar: News, Movies, Photos, Videos & Updates |url=https://indianexpress.com/about/nana-patekar/ |access-date=2026-02-28 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> सन् १९७८ मा नाटकप्रधान चलचित्र ''[[गमन]]'' बाट बलिउडमा अभिनय यात्रा सुरु गरेपछि,<ref name="indianexpress.com"/> पाटेकरले केही [[मराठी भाषा|मराठी]] तथा बलिउडका चलचित्रमा अभिनय गरे। सन् १९८८ मा [[अकादमी पुरस्कार|अकादमी पुरस्कारका लागि मनोनित]] ''[[सलाम बम्बे]]'' मा अभिनय गरेपछि उनले अपराधप्रधान चलचित्र ''[[परिन्दा]]'' (१९८९) मा गरेको अभिनयका लागि [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] र [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरे। त्यसपछि उनले आफ्नो निर्देशनमा पहिलो चलचित्र ''[[प्रहार: द फाइनल अट्याक]]'' (१९९१) निर्माण तथा निर्देशन गरे।<ref>{{Cite news |last=Press Trust of India |title=Nana Patekar making biopic on social worker Baba Amte |url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/nana-patekar-making-biopic-on-social-worker-baba-amte-114112500930_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160816224048/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/nana-patekar-making-biopic-on-social-worker-baba-amte-114112500930_1.html |archive-date=2016-08-16 |access-date=2026-02-28 |language=en-us}}</ref> सन् १९९० को दशकमा पाटेकरले व्यावसायिक रूपमा सफल तथा समीक्षकबाट प्रशंसित थुप्रै चलचित्रमा अभिनय गरे। तीमध्ये ''[[राजु बन गया जेन्टलम्यान]]'' (१९९२), ''[[अङ्गार (१९९२ चलचित्र)|अङ्गार]]'' (१९९२), जसका लागि उनले [[नकारात्मक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर उत्कृष्ट खलनायक पुरस्कार]] प्राप्त गरे; ''[[तिरङ्गा (चलचित्र)|तिरङ्गा]]'' (१९९३) र ''[[क्रान्तिवीर]]'' (१९९४) प्रमुख छन्। ''क्रान्तिवीर'' का लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] र [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरे। ''[[अग्नि साक्षी (१९९६ चलचित्र)|अग्नि साक्षी]]'' (१९९६) मा उनको अभिनयले थप प्रशंसा प्राप्त गर्‍यो, जसका लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] दोस्रोपटक प्राप्त गरे। त्यसै वर्ष उनले ''[[खामोशी: द म्युजिकल]]'' मा पनि अभिनय गरे। सन् २००० को दशकको प्रारम्भमा उनले ''[[शक्ति: द पावर]]'' (२००२), ''[[अब तक छप्पन]]'' (२००४) र ''[[अपहरण]]'' (२००५) मा गरेको अभिनयका लागि प्रशंसा प्राप्त गरे। ''अपहरण'' बाट उनले [[नकारात्मक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनयका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार|उत्कृष्ट खलनायकका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] दोस्रोपटक प्राप्त गरे। उनले ''[[ट्याक्सी नं. ९२११]]'' (२००६) मा पनि अभिनय गरे। पाटेकरले हास्यप्रधान चलचित्र ''[[वेलकम (२००७ चलचित्र)|वेलकम]]'' (२००७) र यसको सिक्वेल ''[[वेलकम ब्याक (चलचित्र)|वेलकम ब्याक]]'' (२०१५) मा असल हृदय भएको गुण्डा उदय शेट्टीको भूमिका निर्वाह गरेपछि व्यापक प्रशंसा प्राप्त गरे। उनले राजनीतिक थ्रिलर ''[[राजनीति]]'' (२०१०) मा एक राजनीतिज्ञको भूमिका पनि निर्वाह गरे। सन् २०१६ मा उनले समीक्षक तथा व्यावसायिक रूपमा सफल मराठी चलचित्र ''[[नटसम्राट]]'' मा अभिनय गरे, जसमा उनले अवकाशप्राप्त रंगमञ्च अभिनेताको भूमिका निर्वाह गरेका थिए।<ref>{{Cite web |date=10 February 2016 |title="नटसम्राट"ची जोरदार चर्चा |url=https://www.lokmat.com/filmy/marathi-cinema/strong-discussion-natt-samrat/ |access-date=10 February 2016 |website=[[लोकमत]]}}</ref> उक्त चलचित्रमा उनको अभिनयका लागि उनले [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेता पुरस्कार]] प्राप्त गरे।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|author=Rohan Valecha, Vaibhavi V Risbood|title=Jio Filmfare Awards Marathi 2017: Complete winners' list|work=The Times of India|date=28 October 2017|access-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725102955/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/jio-filmfare-awards-marathi-2017-complete-winners-list/articleshow/61280249.cms|archive-date=25 July 2018|url-status=live}}</ref> उनको ८ अक्टोबर २०२६ मा निधन भयो।<ref>{{cite web |title=Veteran actor Nana Patekar dies at 75 after cardiac arrest |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/nana-patekar-legendary-actor-passes-away-at-75-due-to-cardiac-arrest/articleshow/134777749.cms |website=The Economic Times |access-date=8 October 2026 |date=8 October 2026}}</ref> == बाल्यकाल == नाना पाटेकरको जन्म विश्वनाथ पाटेकरका रूपमा वर्तमान [[रायगड जिल्ला|रायगड जिल्ला]], [[महाराष्ट्र]]को [[मुरुड, रायगड|मुरुड-जञ्जिरा]]मा एक मराठी परिवारमा भएको थियो।<ref name="TOI48667422">{{cite web |date=26 August 2015 |title=Nana Patekar: I learnt acting from the hunger and humiliation I faced at 13 – The Times of India . |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150828060154/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-I-learnt-acting-from-the-hunger-and-humiliation-I-faced-at-13/articleshow/48667422.cms |archive-date=28 August 2015 |access-date=3 September 2015 |work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite news |title=Nana Patekar breaks his khamoshi |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141202210316/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Nana-Patekar-breaks-his-khamoshi/articleshow/25392.cms |archive-date=2 December 2014 |access-date=9 October 2014 |work=[[The Times of India]] |publisher=[[The Times Group]]}}</ref> उनी [[सर जे. जे. इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड आर्ट]], [[मुम्बई]]का पूर्वविद्यार्थी हुन्।<ref>{{cite news |title=Riveting persona |url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19920131-after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire-765771-2013-06-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021052116/http://indiatoday.intoday.in/story/after-successful-directorial-debut-nana-patekar-looks-to-broaden-his-cinematic-repertoire/1/306084.html |archive-date=21 October 2014 |access-date=9 October 2014 |work=[[India Today]]}}</ref><ref>{{cite web |title=About Nana Patekar |url=http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713163522/http://www.kokanworld.com/details.aspx?pid=%2013 |archive-date=13 July 2011 |access-date=6 October 2010 |publisher=Konkan World}}</ref> == चरित्र भूमिकाहरू (१९७८–१९८७) == पाटेकरले ''[[गमन|मिमागमन]]'' (१९७८) बाट अभिनय क्षेत्रमा पदार्पण गरे। त्यसपछि [[माफीचा साक्षीदार|''माफीचा साक्षीदार'']] (मराठी, १९८६) मा अभिनय गरे र [[मराठी सिनेमा]]मा थुप्रै साना भूमिकाहरू निर्वाह गरे। उनले बेलायती टेलिभिजन शृङ्खला ''[[लर्ड माउन्टबेटन: द लास्ट भाइसरय]]'' (१९८६) मा [[नाथुराम गोडसे]]को भूमिका निर्वाह गरे। उनले ''[[आज की आवाज]]'' (१९८४), ''[[अंकुश (१९८६ चलचित्र)|अंकुश]]'' (१९८६), ''[[प्रतिघात]]'' (१९८७), ''[[अन्धा युद्ध]]'' (१९८७), ''[[मोहरे]]'' (१९८७), ''[[त्रिशाग्नि]]'' (१९८८), [[आवाम (चलचित्र)|''आवाम'']] (१९८७) र ''सागर संगम'' (१९८८) मा पनि उल्लेखनीय भूमिकाहरू निर्वाह गरे। ''अन्धा युद्ध'' मा उनको अभिनयले उनलाई [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]]को पहिलोपटक मनोनयन दिलायो। === प्रशंसित अभिनेता (१९८८–२०१०) === यस अवधिमा [[मीरा नायर]] निर्देशित ''[[सलाम बम्बे!]]'' (१९८८) मा उनको अभिनयले व्यापक प्रशंसा प्राप्त गर्‍यो। उनले अपराधप्रधान चलचित्र ''[[परिन्दा]]'' (१९८९) मा अपराध सरदारको भूमिका निर्वाह गरे, जसका लागि उनले पहिलोपटक [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] र [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] प्राप्त गरे। [[File:Nana Patekar Sameera Reddy in 2006.jpg|thumb|२००६ मा ''ट्याक्सी नं. ९२११'' को प्रिमियरमा नाना पाटेकर र समीरा रेड्डी।]] त्यसपछि उनले [[माधुरी दीक्षित]]सँग सह-अभिनय गरेको आफ्नो चलचित्र ''[[प्रहार: द फाइनल अट्याक]]'' (१९९१) बाट निर्देशनमा पदार्पण गरे। उक्त चलचित्रमा [[भारतीय सेना]]का अधिकारीको भूमिका निर्वाह गर्न उनले सैन्य प्रशिक्षण लिएका थिए। ''[[अङ्गार (१९९२ चलचित्र)|अङ्गार]]'' (१९९२) मा उनको भूमिकाले उनलाई पहिलो [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ खलनायक पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ खलनायकका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] दिलायो। उनले रोमान्टिक हास्य चलचित्र ''[[राजु बन गया जेन्टलम्यान]]'' (१९९२) मा [[शाहरुख खान]], [[जूही चावला]] र [[अमृता सिंह]]सँग तथा ''[[तिरङ्गा]]'' (१९९३) मा चलचित्र क्षेत्रका वरिष्ठ अभिनेता [[राज कुमार]]सँग सह-अभिनय गरे। यी दुवै चलचित्रका लागि उनी लगातार दुईपटक [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]]का लागि मनोनित भए। उनले ''[[क्रान्तिवीर]]'' (१९९४) मा अनुशासनहीन तथा जुवाडे छोराको भूमिका निर्वाह गरे, जसका लागि उनले [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]], [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] र [[स्क्रिन सर्वश्रेष्ठ अभिनेता पुरस्कार]] प्राप्त गरे। बाल चलचित्र ''[[अभय (१९९४ चलचित्र)|अभय]]'' (१९९४) मा उनले भूतको भूमिका निर्वाह गरे। त्यसपछि उनले ''[[हम दोनो (१९९५ चलचित्र)|हम दोनो]]'' (१९९५) मा [[ऋषि कपूर]]सँग सह-अभिनय गरे। उनले ''[[अग्नि साक्षी (१९९६ चलचित्र)|अग्नि साक्षी]]'' (१९९६) मा एक क्रूर पतिका रूपमा अभिनय गरे, जसका लागि उनले दोस्रोपटक [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार]] प्राप्त गरे। ''[[खामोशी: द म्युजिकल]]'' (१९९६) मा उनले [[मनिषा कोइराला]]का बहिरा पिताको भूमिका निर्वाह गरे। यी दुवै भूमिकाका लागि उनी [[सर्वश्रेष्ठ अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]]का लागि मनोनित भए। उनले ''[[गुलाम-ए-मुस्तफा]]'' (१९९७) मा गुण्डाको, ''[[यशवन्त]]'' (१९९७) मा इमानदार तर आफ्नै शैलीमा काम गर्ने प्रहरी अधिकारीको तथा ''[[वजूद (१९९८ चलचित्र)|वजूद]]'' (१९९८) मा सिजोफ्रेनियाबाट ग्रसित व्यक्तिको भूमिका निर्वाह गरे। उनले ''[[कोहराम]]'' (१९९९) मा [[अमिताभ बच्चन]]सँग सह-अभिनय गरे, जहाँ उनले बच्चनले गोप्य पहिचानमा निर्वाह गरेको पात्रलाई पछ्याउने भारतीय सेनाका गुप्तचर अधिकारीको भूमिका निर्वाह गरेका थिए। यस दशकका उनका अन्य उल्लेखनीय चलचित्रहरू ''[[युगपुरुष]]'' (१९९८) र ''[[हू तू तू]]'' (१९९९) थिए। उनले अपराधप्रधान चलचित्र ''[[टारकिब]]'' (२०००) मा [[आदित्य पञ्चोली]]सँग [[केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो|सीबीआई]] निर्देशकको भूमिकामा सह-अभिनय गरे। एक वर्षको विश्रामपछि उनी ''[[शक्ति: द पावर]]'' (२००२) मार्फत अभिनयमा फर्किए, जसमा उनले अत्यन्त हिंस्रक पिताको भूमिका निर्वाह गरे। यस भूमिकाका लागि उनी [[सर्वश्रेष्ठ खलनायकका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]]का लागि दोस्रोपटक मनोनित भए। ''[[अब तक छप्पन]]'' (२००४) मा उनले इन्काउन्टर विशेषज्ञ प्रहरी अधिकारीको भूमिका निर्वाह गरे। ''[[अपहरण]]'' (२००५) मा उनको अभिनयका लागि उनले दोस्रो [[सर्वश्रेष्ठ खलनायकका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]] तथा [[नकारात्मक भूमिकामा उत्कृष्ट अभिनेताका लागि स्क्रिन पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ खलनायकका लागि स्क्रिन पुरस्कार]] प्राप्त गरे। ''[[ट्याक्सी नं. ९२११]]'' (२००६) मा उनले [[जोन अब्राहम]]सँग ट्याक्सी चालकको भूमिका निर्वाह गरे। उक्त चलचित्र बक्स अफिसमा सफल भयो र पाटेकर तथा अब्राहम दुवैको अभिनय तथा आपसी समन्वयको प्रशंसा भयो।<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/2006.htm|title=Box Office Results 2006|accessdate=1 March 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070304134252/http://www.boxofficeindia.com/2006.htm|archivedate=4 March 2007|url-status=dead}}</ref> सन् २००७ पाटेकरका लागि सफल रह्यो। उनले थुप्रै हास्य भूमिकामा अभिनय गरे, जसमध्ये [[अनिल कपूर]]सँगको ''[[वेलकम (२००७ चलचित्र)|वेलकम]]'' मा उनको अभिनयले विशेष प्रशंसा प्राप्त गर्‍यो। उक्त चलचित्रमा उनले मुम्बईका एक शक्तिशाली अपराध सरदारको भूमिका निर्वाह गरेका थिए, जसको एक समय चलचित्रमा अभिनेता बन्ने चाहना थियो। त्यसपछि उनले [[सङ्गीत सिवन]] निर्देशित चलचित्र ''[[एक: द पावर अफ वन|एक]]'' (२००९) मा अभिनय गरे। सन् २०१० मा उनले ''[[पाठशाला]]'' (२०१०) मा विद्यालयका प्रधानाध्यापकको भूमिका निर्वाह गरे। उनले [[प्रकाश झा]] निर्देशित बहु-कलाकार राजनीतिक नाटक ''[[राजनीति]]'' (२०१०) मा पनि अभिनय गरे, जसका लागि उनी [[सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेताका लागि फिल्मफेयर पुरस्कार]]का लागि पाँचौँपटक मनोनित भए। === गायन करियर === पाटेकरले ''[[यशवन्त]]'' (१९९७), ''[[वजूद (१९९८ चलचित्र)|वजूद]]'' (१९९८) र ''[[आँच]]'' (२००३) चलचित्रमा पार्श्वगायन गरेका थिए। == व्यक्तिगत जीवन == पाटेकरले सन् १९७८ मा नीलकान्तीसँग विवाह गरेका थिए।<ref name="moneycontrol.com">{{Cite web |title=When Nana Patekar made headlines for his alleged relationship with Manisha Koirala after separating from wife, broke up with her for Ayesha Jhulka |url=https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241226151555/https://www.moneycontrol.com/entertainment/when-nana-patekar-made-headlines-for-his-alleged-relationship-with-manisha-koirala-after-separating-from-wife-broke-up-with-her-for-ayesha-jhulka-article-12897566.html |archive-date=2024-12-26 |access-date=2026-01-02 |website=Moneycontrol |language=en-US}}</ref> उनीहरूका दुई छोरा दुर्वासा र मल्हार थिए। दुर्वासाको दुई वर्षको उमेरमा बिरामीका कारण निधन भयो।<ref>{{Cite web |date=2024-06-29 |title=Nana Patekar opens up about losing terminally ill two-year-old son, feeling like a 'ghinauna' person for thinking only about himself |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/nana-patekar-opens-up-about-losing-terminally-ill-two-year-old-son-durvasa-9422334/ |access-date=2026-01-02 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> नानाका बुबाको नाना २८ वर्षको हुँदा हृदयाघातका कारण निधन भएको थियो। उनका अशोक र दिलीप पाटेकर नाम गरेका दुई भाइ थिए।<ref>{{Cite web |date=2023-09-16 |title=नाना पाटेकरांचं खरं नाव माहितीये का? रायगडमध्ये जन्मलेल्या नानांची कौटुंबीक व शैक्षणिक पार्श्वभूमी वाचून थक्क व्हाल |url=https://www.loksatta.com/photos/entertainment-gallery/3916863/know-about-nana-patekar-birthplace-family-education-son-malhar-wife-neelkanti-and-separation-hrc-97/ |access-date=2026-01-02 |website=Loksatta |language=mr}}</ref> पाटेकरले ५६ वर्षको उमेरमा धूम्रपान त्याग्नुअघि लामो समयसम्म चुरोट सेवन गर्थे। एक अन्तर्वार्तामा उनले आफ्ना बुबालाई नाटक मन पर्ने र बुबाले आफूलाई नाटकहरू हेर्न प्रोत्साहित गरेको बताएका थिए, जसबाट पाटेकरमा अभिनयप्रतिको रुचि विकसित भयो। [[विजया मेहता]]ले उनको पहिलो नाटक निर्देशन गरेकी थिइन्।<ref name="TOI48667422" /> पाटेकर आफ्नी आमा निर्मला पाटेकरसँग घनिष्ठ सम्बन्धमा थिए। उनी आफ्नी आमासँगै बस्दै आएका थिए। निर्मला पाटेकरको २९ जनवरी २०१९ मा ९९ वर्षको उमेरमा निधन भयो।<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities-nana-patekar-s-mother-nirmala-patekar-passes-away-at-99-actor-performs-last-rites-501769|title=Nana Patekar's mother Nirmala Patekar passes away at 99, actor performs last rites|first=|last=|date=29 January 2019|website=India TV News}}</ref> पाटेकर सन् १९८८ मा [[टेरीटोरियल आर्मी (भारत)|टेरीटोरियल आर्मी]]मा क्याप्टेनका रूपमा भर्ती भएका थिए। चलचित्र [[प्रहार: द फाइनल अट्याक|''प्रहार'']]का लागि तयारी गर्न उनले तीन वर्षको सैन्य प्रशिक्षण लिए। यस क्रममा उनले जनरल [[वी. के. सिंह]]सँग पनि काम गरेका थिए, जो त्यस समयमा लेफ्टिनेन्ट कर्नेल थिए र चलचित्रमा अतिथि भूमिकामा समेत देखिएका थिए। सन् १९९९ को [[कार्गिल युद्ध]]का क्रममा पाटेकरले [[मराठा लाइट इन्फेन्ट्री]] रेजिमेन्टमा मेजरका रूपमा सेवा गरेका थिए। उनले सन् २०१३ मा लेफ्टिनेन्ट कर्नेलको पदबाट टेरीटोरियल आर्मीबाट अवकाश लिए।<ref>{{Cite web |date=2011-12-05 |title=Nana Patekar to be made Lt Col? |url=https://www.mid-day.com/news/india-news/article/nana-patekar-to-be-made-lt-col--144900 |access-date=2026-02-28 |website=Mid-day |language=en}}</ref> नाना पाटेकर आफ्नी पत्नीबाट अलग भएका थिए। उनको [[मनिषा कोइराला]] र [[आयशा झुल्का]]सँग प्रेम सम्बन्ध रहेको थियो।<ref name="moneycontrol.com"/> उनी [[अन्धेरी, मुम्बई]]स्थित एक १ बीएचके अपार्टमेन्टमा बस्दै आएका थिए। == निधन == ८ अक्टोबर २०२६ को बिहानै पाटेकरलाई [[गोवा]]स्थित आफ्नो निवासमा छातीमा अत्यधिक पीडा भएको थियो, त्यसपछि उनको घरमा चिकित्सकीय टोली पठाइएको थियो। उनलाई बेहोस अवस्थामा फेला पारिएको थियो र [[सीपीआर]]को प्रयासपछि [[गोवा]]स्थित मणिपाल अस्पताल लगिएको थियो, जहाँ सोही दिन बिहान ५:२० बजे [[हृदयघात|हृदयाघात]]का कारण उनको निधन भएको घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{Cite news |title=Veteran Actor dies at 75 at his goa house |url=https://www.news18.com/movies/bollywood/nana-patekar-death-live-updates-veteran-actor-dies-at-75-goa-tributes-last-rites-liveblog-10371964.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Cardiac arrest led to death of actor Nana Patekar, says Doctor and Goa's Manipal Hospital |url=https://www.aninews.in/news/entertainment/bollywood/cardiac-arrest-led-to-death-of-actor-nana-patekar-says-doctor-and-goas-manipal-hospital20261008090122/ |access-date=2026-10-08 |website=ANI News |language=en}}</ref> ==यी पनि हेर्नुहोस्== {{Commonscat|Nana Patekar|नाना पाटेकर}} {{FilmfareAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestVillain}} {{FilmfareAwardBestSupportingActor}} {{Persondata <!-- Metadata: see Wikipedia:Persondata. --> | NAME =Patekar, Nana | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Indian actor | DATE OF BIRTH =1 January 1951 | PLACE OF BIRTH =[[Murud-Janjira]], [[Maharashtra]], [[भारत|India]] }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== * {{IMDb name|id=0007113}} * [http://www.rediff.com/entertai/1998/jun/29nana.htm Nana's interview] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेताहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५१ मा जन्म]] [[श्रेणी:सन् २०२६ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेताहरू]] 3aqcudza5d17teg0zzfqznnrg5pzt9u 0 66307 1392500 1315385 2026-10-09T01:45:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392500 wikitext text/x-wiki {{infobox खरिद}} '''सार्वजनिक खरिद''' सरकारी निकाय वा सरकारी स्वामित्वमा रहेका संस्थाहरू द्वारा सामान, निर्माण कार्य वा सेवाहरू खरिद गर्ने प्रक्रिया हो। सन् २०१९ मा OECD देशहरूमा सार्वजनिक खरिदले कुल GDP को करिब १२% हिस्सा ओगटेको थियो। सन् २०२१ मा विश्व बैंक समूहले सार्वजनिक खरिदले विश्वको कुल GDP को करिब १५% हिस्सा ओगटेको अनुमान गरेको थियो। त्यसैले, सरकारी खरिद विश्व अर्थतन्त्रको एक महत्वपूर्ण अंश हो। सार्वजनिक खरिदको आधारभूत धारणा सरकारले समाजलाई मार्गदर्शन गर्ने तर निजी क्षेत्रलाई आवश्यक वस्तु तथा सेवाहरू उत्पादन गर्ने सर्वोत्तम तरिका छान्ने स्वतन्त्रता दिने रहेको छ। सार्वजनिक खरिदको एक महत्त्वपूर्ण फाइदामा यसले नवप्रवर्तन र आर्थिक वृद्धिलाई प्रोत्साहित गर्दछ। यस प्रक्रियामा सार्वजनिक क्षेत्रले करदाताहरूलाई आवश्यक वस्तु वा सेवा उपलब्ध गराउन सबैभन्दा सक्षम लाभमुखी वा गैर-लाभमुखी संस्थाहरूको छनोट गर्छ। यसरी निजी क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा उत्पन्न हुन्छ, जसले गर्दा गुणस्तरीय र लागत–प्रभावी वस्तु तथा सेवा उपलब्ध गराउन सक्ने संस्थाहरूलाई अवसर मिल्छ। केही खरिद सम्झौताहरूमा विशेष प्रावधानहरू राखिएका हुन्छन् जसले महिला–स्वामित्वमा रहेका व्यवसाय, अल्पसंख्यकद्वारा सञ्चालित व्यवसाय वा सरकारी स्वामित्वमा रहेका उद्यमहरूसँग सहकार्यलाई प्रोत्साहन दिन्छ। ==आवश्यकता == == रणनीतिक खरिद == == चुनौती == == विभिन्न देशमा कानूनी प्रावधान == ==नेपालमा सार्वजनिक खरिद == सार्वजनिक खरिदका लागि सार्वजनिक खरिद ऐन, २०६३ कार्यान्वयनमा रहेको छ भने ऐनको स्पष्टताका लागि सार्वजनिक खरिद नियमावली, २०६४ र नियमावलीमा भएका व्यवस्था सरलीकृत गर्न कार्यविधि र निर्देशिका पनि छन्। सार्वनिक खरिदलाई प्रभावकारी बनाउन सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयको पनि स्थापना भएको छ। ===सार्वजनिक खरिद ऐन, २०६३=== नेपालका सरकारी तथा सरकारी लगानी भएका संस्थाहरूको खरिदलाई व्यवस्थित तथा पारदर्शि बनाउनको लागि प्रतिनिधी सभाले मिति २०६३/०९/३० मा सार्वजनिक खरिद ऐन, २०६३ बनाएको हो। यस ऐनमा सार्वजनिक खरिद सम्बन्धी ७३ दफाहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web |title=Public Procurement Act 2063 (Nepali) {{!}} Public Procurement Monitoring Office |url=https://ppmo.gov.np/content/7400/7400-public-procurement-act-2063-n/ |access-date=2025-09-01 |website=ppmo.gov.np |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712221149/https://www.ppmo.gov.np/content/7400/7400-public-procurement-act-2063-n/ |archive-date=2025-07-12}}</ref> यसको पहिलो संसोदन २०७३/३/३० मा भएको थियो। खरिदका लागि मुख्य नियमहरू यस प्रकार रहेका छन्ः<ref>{{Cite web |title=सार्वजनिक खरिद प्रक्रियामा दुविधा |url=https://gorkhapatraonline.com/news/149583 |access-date=2025-09-01 |website=GorakhaPatra}}</ref> * पाँच अर्बसम्मको खरिद राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाबाट र पाँच अर्बभन्दा माथिको खरिद अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धाबाट गर्न सकिने, * सिलबन्दी दरभाउपत्रबाट औषधी ५० लाख र अन्य सामग्री २० लाख सम्म खरिद गर्न सकिने, * औषधी २५ लाख, परामर्श ५ लाख, र अन्य सामग्री १० लाख सम्म सिधै खरिद गर्न सकिने, * निर्माण कार्यको लागि आवश्यकता अनुसार एक करोडसम्म स्थानीय उपभोक्ताबाट खरिद गर्न सकिने, * लाभग्राहीबीच प्रतिस्पर्धाबाट पनि खरिद गर्न सकिने व्यवस्था, * क्याटालग सपिङ मार्फत ६० लाखसम्म खरिद गर्न सकिने, * कूटनीतिक सम्बन्ध मार्फत सरकार–टु–सरकार खरिद पनि गर्न सकिने, * खरिद प्रक्रियामा खरिद योजना, खरिद एकाइ, मूल्याङ्कन समिति, र निर्णायक पदाधिकारी को व्यवस्था गरिएको, * विशेष परिस्थितिमा आवश्यक परे खरिद व्यवस्थापन गर्न सकिने प्रावधान, * सुशासन सुनिश्चित गर्न, आवश्यक वस्तु, सेवा, र निर्माण कार्यलाई प्रभावकारी बनाउन खरिद प्रक्रिया चुस्त दुरुस्त बनाउन खोजिएको। ===सार्वजनिक खरिद नियमावली, २०६४=== सार्वजनिक खरिद ऐन, २०६३ मा भएका दफाहरूलाई कार्यन्वयनमा सहजताका लागि मिति २०६४/०५/०३ मा नेपाल सरकारले सार्वजनिक खरिद नियमावली, २०६४ तयार गरेको हो।<ref>{{Cite web |title=Public Procurement Rule 2064 (Nepali) {{!}} Public Procurement Monitoring Office |url=https://ppmo.gov.np/content/7401/7401-public-procurement-rule-2064/ |access-date=2025-09-01 |website=ppmo.gov.np |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250712224730/https://www.ppmo.gov.np/content/7401/7401-public-procurement-rule-2064/ |archive-date=2025-07-12}}</ref> सार्वजनिक खरिद नियमावली, २०६४ मा १५३ नियमहरू रहेका छन्। यसको पहिलो संसोधन २०६५/८/९ मा भई २०८२/१/१५ सम्ममा चौधौँ संसोधन भइसकेको छ। === नियमनकारी निकाय === {{मुख्य|सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालय}} सार्वजनिक खरिदको नियमन गर्न प्रधानमन्त्रिको मातहतमा रहने गरी मिति २०६४।०५।०३ मा [[सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालय]]को स्थापना गरिएको हो।<ref>http://www.ppmo.gov.np/about_us.php?menu_id=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140709201346/http://www.ppmo.gov.np/about_us.php?menu_id=1 |date=2014-07-09 }} सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालय</ref> यस कार्यालयले विशेष गरी सार्वजनिक संस्थाहरूमा हुने खरिदमा असल सुसासन, खरिदमा भ्रष्टाचार भए नभएको अनुगमन गर्ने तथा सार्वजनिक निकाय तथा आपूर्तिकर्ता ठेकेदार बिचको विश्वनियता बढाउने हेतुले खरिदको अनुगमन, सार्वजनिक खरिदको लागि आवश्यक पर्ने कागजातको ढाँचा तयार तथा सार्वजनिक खरिद सम्बन्धमा राय पत्रहरु जारी गर्ने कार्य गर्दछ। सार्वजनिक खरिद ऐन, २०६३ को दफा ६४ को उपदफा १ बमोजिम प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय अनत्रगत यसको स्थापना भएको हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाहिरी कडीहरू== [[श्रेणी:वित्तिय प्रणाली]] [[श्रेणी:खरिद]] 1g6wgu8dp2fdfkejkhrh41obuihyp27 0 75029 1392516 1391745 2026-10-09T04:35:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392516 wikitext text/x-wiki {{current sport-related|sport=cricket|mini=2|२०१५ क्रिकेट विश्वकप}} '''२०१५ क्रिकेट विश्वकप अन्तर्गत समुह ए'''को खेलहरू १४ फेब्रुअरी देखि १४ मार्च २०१५ सम्म आयोजन हुनेछ । यस समुहमा आयोजक राष्ट्रद्वय [[अस्ट्रेलिया राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|अस्ट्रेलिया]] तथा [[न्युजिल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|न्युजिल्यान्ड]], त्यसै प्रकार [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|इङ्ल्यान्ड]], [[श्रीलङ्का राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|श्रीलङ्का]], [[बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|बङ्गलादेश]], [[अफगानिस्तान राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|अफगानिस्तान]] तथा [[स्कटल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|स्कटल्यान्ड]] रहेका छन् । टुर्नामेन्टमा खेलाईएको यो ढाँचा राउन्ड रोबिन रहेको छ, यसमा रहेका ७ टिमहरू मध्ये ४ टिमहरू [[न्युजिल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|न्युजिल्यान्ड]], [[अस्ट्रेलिया राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|अस्ट्रेलिया]], [[बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|बङ्गलादेश]] तथा [[श्रीलङ्का राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|श्रीलङ्का]] [[२०१५ क्रिकेट विश्वकप नकआउट चरण#क्वार्टर फाइनल|क्वार्टर फाइनल]]मा पुगेका छन् । {{२०१५ क्रिकेट विश्वकप समुह ए}} ==म्याचहरू== ==म्याचहरू== ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match1}} १४ फेब्रुअरी | time = | team1 = {{cr-rt|NZL}} | team2 = {{cr|SRI}} | score1 = ३३१/६ (५० ओभर) | score2 = २३३ (४६.१ ओभर) | runs1 = [[कोरे एन्डरसन]] ७५ (४६) | wickets1 = [[जीवन मेनडिस]] २/५ (२ ओभर) | runs2 = [[लाहिरू थिरिमाने]] ६५ (६०) | wickets2 = [[कोरे एन्डरसन]] २/१८ (३.१ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ९८ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656399.html स्कोरकार्ड] | venue = [[ह्याग्ले ओभल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = | motm = [[कोरे एन्डरसन]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = [[कुमार संगाकारा]] (श्रीलङ्का) एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा सर्वाधिक रन बनाउने दोश्रो खेलाडी भए ।<ref>http://sports.ndtv.com/icc-cricket-world-cup-2015/news/237528-kumar-sangakkara-becomes-second-highest-odi-run-getter {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805094430/http://sports.ndtv.com/icc-cricket-world-cup-2015/news/237528-kumar-sangakkara-becomes-second-highest-odi-run-getter |date=2016-08-05 }}</ref> }} ===अस्ट्रेलिया विरुद्ध इङ्ल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match2}} १४ फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = ३४२/९ (५० ओभर) | score2 = २३१ (४१.५ ओभर) | runs1 = [[एरोन फिन्च]] १३५ (१२८) | wickets1 = [[स्टिवन फिन]] ५/७१ (१० ओभर) | runs2 = [[जेम्स टेलर]] ९८* (९०) | wickets2 = [[मिचेल मार्स]] ५/३३ (९ ओभर) | result = अस्ट्रेलिया १११ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656401.html स्कोरकार्ड] | venue = [[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउण्ड]], [[मेलबर्न]] | umpires = | motm = [[एरोन फिन्च]] (अस्ट्रेलिया) | toss = इङ्ल्यान्डले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = [[स्टिवन फिन]]ले यस खेलमा ह्याट्रिक लिएका थिए । उनले अस्ट्रेलियाका [[ब्राड ह्याडिन]], [[ग्लेन म्याक्सवेल]] र [[मिचेल जोनसन]]लाई लगातार ३ बलमा आउट गरेका थिए । <ref>{{cite web|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31468542|title= Cricket World Cup 2015: Steven Finn takes hat-trick|publisher=BBC Sport|date=14 February 2015|accessdate=14 February 2015}}</ref> }} ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध स्कटल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match6}} १७ फेब्रुअरी | time = | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|NZL}} | score1 = १४२ (३६.२ ओभर) | score2 = १४६/७ (२४.५ ओभर) | runs1 = [[म्याट मचन]] ५६ (७९) | wickets1 = [[ड्यानियल भिट्टोरी]] ३/२४ (८.२ ओभर) | runs2 = [[केन विलियम्सन]] ३८ (४५) | wickets2 = [[जोश डाभे]] ३/४० (७ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ३ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656409.html स्कोरकार्ड] | venue = [[युनिभर्सिटी ओभल]], [[ड्युनेडीन]] | umpires = | motm = [[ट्रेन्ट बाउल्ट]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = न्युजिल्यान्ड ले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = स्कटल्यान्डका ४ खेलाडी आफुले सामना गरेको पहिलो बलमै आउट भएका थिए भने ५ खेलाडी शुन्यमा आउट भएका थिए । <ref>{{cite web|url= http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/833427.html|title= Cricket World Cup 2015: Fort Dunedin and golden ducks|publisher=BBC Sport|date=17 February 2015|accessdate=17 February 2015}}</ref> | notes = }} ===अफगानिस्तान विरुद्ध बङ्गलादेश=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match7}} १८ फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = २६७ (५० ओभर) | score2 = १६२ (४२.५ ओभर) | runs1 = [[मुसफिकुर रहिम]] ७१ (५६) | wickets1 = [[शपुर जाद्रन]] २/२० (७ ओभर) | runs2 = [[मोहम्मद नबि]] ४४ (४३) | wickets2 = [[मशरफे मोर्ताजा]] ३/२० (९ ओभर) | result = बङ्गलादेश १०५ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656411.html स्कोरकार्ड] | venue = [[मेनुका ओभल]], [[क्यनाबरा]] | umpires = | motm = [[मुसफिकुर रहिम]] (बङ्गलादेश) | toss = बङ्गलादेशले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = [[शकिब अल हसन]] पहिलो बङ्गलादेशी क्रिकेट खेलाडी भए जसले एकदिवसीयमा ४००० रन बनाएको होस । | notes = }} ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध इङ्ल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match9}} २० फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|NZL}} | score1 = १२३ (३३.२ ओभर) | score2 = १२५/२ (१२.२ ओभर) | runs1 = [[जोए रूट]] ४६ (७०) | wickets1 = [[टिम साउथी]] ७/३३ (९ ओभर) | runs2 = [[ब्रेन्डन म्याककुलम]] ७७ (२५) | wickets2 = [[क्रिस वोक्स]] २/८ (३ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ८ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656415.html स्कोरकार्ड] | venue = [[वेस्टपाक स्टेडियम]], [[वेलिङ्ग्टन]] | umpires = | motm = [[टिम साउथी]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = इङ्ल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = [[टिम साउथी]] (न्युजिल्यान्ड)ले क्रिकेट विश्वकप इतिहासमा तेश्रो उत्कृष्ट बलिङ गरे र न्युजिल्यान्डको तर्फबाट एकदिवसीय म्याचमा उत्कृष्ट आकडाको किर्तिमान बनाए ।<ref name="NZ-Eng">{{cite news |title=Southee, McCullum trample England |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/835003.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |date=20 February 2015 |accessdate=20 February 2015 }}</ref>'' *''[[ब्रेन्डन म्याककुलम]] (न्युजिल्यान्ड)ले क्रिकेट विश्वकप इतिहासको सबैभन्दा तिब्र अर्द्धशतक (१८ बल) बनाए ।<ref name="NZ-Eng"/> }} ===अस्ट्रेलिया विरुद्ध बङ्गलादेश=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match11}} २१ फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच रद्द | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656419.html स्कोरकार्ड] | venue = [[ब्रिसबेन क्रिकेट ग्राउण्ड]], [[ब्रिसबेन]] | umpires = | motm = | toss = टस भएन । | rain = मुसलधारे वर्षाले खेल रद्द । | notes = यो क्रिकेट विश्वकपको इतिहासमा दोश्रो यस्तो म्याच थियो जसमा बिना कुनै बल खेल भइ खेल रद्द भएको थियो । <ref>{{cite web|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31545382|title=Cricket World Cup 2015: Australia v Bangladesh washed out by rain|publisher=BBC Sport|date=21 February 2015|accessdate=28 February 2015}}</ref> }} ===अफगानिस्तान विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match12}} २२ फेब्रुअरी | time = | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|SRI}} | score1 = २३२ (४९.४ ओभर) | score2 = २३६/६ (४८.२ ओभर) | runs1 = [[अस्गर स्तानिकजाइ]] ५४ (५७) | wickets1 = [[लासिथ मलिङ्गा]] ३/४१ (७ ओभर) | runs2 = [[माहेला जयवर्दने]] १०० (१२०) | wickets2 = [[हमिद हसन]] ३/४५ (९ ओभर) | result = श्रीलङ्का ४ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656421.html स्कोरकार्ड] | venue = [[युनिभर्सिटी ओभल]], [[ड्युनेडीन]] | umpires = | motm = [[माहेला जयवर्दने]] (श्रीलङ्का) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = श्रीलङ्काका प्रारम्भिक जोडीद्वय ([[लहिरू थिरिमाने]] र [[तिलकरत्ने दिलशन]]) गोल्डन डक (पहिलो बाल)मै आउट भएका थिए । यो एकदिवसीय क्रिकेट इतिहासमा दोश्रो पटक घटेको थियो ।<ref name="Afg-SL">{{cite news |title=Golden ducks for openers, and Mahela on song |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/836525.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |date=22 February 2015 |accessdate=22 February 2015 }}</ref>'' *''[[हमिद हसन]] अफगानिस्तानको तर्फबाट ५० एकदिवसीय विकेट लिने पहिलो खेलाडी बने हमिद हसन<ref name="Afg-SL"/> }} ===इङ्ल्यान्ड विरुद्ध स्कटल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match14}} २३ फेब्रुअरी | time = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = ३०३/८ (५० ओभर) | score2 = १८४ (४२.२ ओभर) | runs1 = [[मोईन अली]] १२८ (१०७) | wickets1 = [[जोश डाभे]] ४/६८ (१० ओभर) | runs2 = [[काइल कोएत्जर]] ७१ (८४) | wickets2 = [[स्टिवन फिन]] ३/२६ (९ ओभर) | result = इङ्ल्यान्ड ११९ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656425.html स्कोरकार्ड] | venue = [[ह्याग्ले ओभल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = | motm = [[मोईन अली]] (इङ्ल्यान्ड) | toss = स्कटल्यान्डले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = }} ===अफगानिस्तान विरुद्ध स्कटल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match17}} २६ फेब्रुअरी | time = | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = २१० (५० ओभर) | score2 = २११/९ (४९.३ ओभर) | runs1 = [[म्याट मचन]] ३१ (२८) | wickets1 = [[शपुर जादरान]] ४/३८ (१० ओभर) | runs2 = [[समिउल्लाह शेनवारी]] ९६ (१४७) | wickets2 = [[रिची बेरिङ्गटन]] ४/४० (१० ओभर) | result = अफगानिस्तान १ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656431.html स्कोरकार्ड] | venue = [[युनिभर्सिटी ओभल]], [[ड्युनेडीन]] | umpires = | motm = [[समिउल्लाह शेनवारी]] (अफगानिस्तान) | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = स्कटल्यान्डले पहिल्प पटक २०० भन्दा बढी रनको योगफल तयार पारेको थियो ।<ref name="ScovsAfg">{{cite web |first=Andrew |last=McGlashan |title=History for अफगानिस्तान, heartbreak for स्कटल्यान्ड |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/838807.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |date=26 February 2015 |accessdate=26 February 2015 }}</ref> *''विश्वकपमा अफगानिस्तानको पहिलो जित रहेको थियो ।<ref name="ScovsAfg"/> }} ===बङ्गलादेश विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match18}} २६ फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|SRI}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = ३३२/१ (५० ओभर) | score2 = २४० (४७ ओभर) | runs1 = [[तिलकरत्ने दिलशन]] १६१* (१४६) | wickets1 = [[रूबेल होसेन]] १/६२ (९ ओभर) | runs2 = [[सब्बिर रहमान]] ५३ (६२) | wickets2 = [[लासिथ मलिङ्गा]] ३/३५ (९ ओभर) | result = श्रीलङ्का ९२ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656433.html स्कोरकार्ड] | venue = [[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउण्ड]], [[मेलबर्न]] | umpires = | motm = [[तिलकरत्ने दिलशन]] (श्रीलङ्काL) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = [[तिलकरत्ने दिलशन]] र [[कुमार संगाकारा]] बीच दोश्रो विकेटको लागि २१० रनको अविजित साझेदारी श्रीलङ्काको तर्फबाट सर्वोच्च बनेको थियो ।<ref>{{cite news |first=Shiva |last=Jayaraman |title=Sangakkara marks landmark game with fastest ton |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/839379.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |accessdate=26 February 2015 }}</ref> *''[[कुमार संगाकारा]] ४०० एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेल्ने चौथौ खेलाडी बनेका थिए ।<ref>{{cite news |title=Kumar Sangakkara becomes 4th cricketer to play 400 ODIs |url=http://www.cricketcountry.com/news/kumar-sangakkara-becomes-4th-cricketer-to-play-400-odis-256447 |work=Cricket Country|accessdate=28 February 2015 }}</ref> *''दिलशनले १६१* रन बनाउँदा एउटा पनि छक्का प्रहार गरेका थिएनन् ।<ref>{{cite web |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting records |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=batted_score;qualmax1=0;qualmin1=0;qualval1=sixes;template=results;type=batting;view=innings |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |accessdate=26 February 2015 }}</ref> }} ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध अस्ट्रेलिया=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match20}} २८ फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|NZL}} | score1 = १५१ (३२.२ ओभर) | score2 = १५२/९ (२३.१ ओभर) | runs1 = [[ब्राड ह्याडिन]] ४३ (४१) | wickets1 = [[ट्रेन्ट बाउल्ट]] ५/२७ (१० ओभर) | runs2 = [[ब्रेन्डन म्याककुलम]] ५० (२४) | wickets2 = [[मिचेल स्टार्क]] ६/२८ (९ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड १ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656437.html स्कोरकार्ड] | venue = [[इडेन पार्क]], [[अकल्याण्ड]] | umpires = | motm = [[ट्रेन्ट बाउल्ट]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = अस्ट्रेलियाले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = अस्ट्रेलियाले विश्वकप क्रिकेट खेलमा पहिले ब्याटिङ गरेर बनाएको सबैभन्दा कम योगफल हो ।<ref>{{cite web|first=Justin|last=Goulding|title= Cricket World Cup: न्युजिल्यान्ड beat अस्ट्रेलिया by one wicket|url= http://www.dailytelegraph.com.au/sport/cricket/cricket-world-cup-2015-अस्ट्रेलिया-loses-an-incredible-8-for-26-in-49-frenetic-minutes/story-fnq1ugvm-1227242684116| publisher= BBC Sport|date=28 February 2015|accessdate= 28 February 2015}}</ref> *''<span style="color:green">न्युजिल्यान्ड यस म्याचको नतिजा सँगै यस क्रिकेट विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा प्रवेश गरेको थियो ।</span><ref>{{cite web|url= http://www.hindustantimes.com/cricket-world-cup-2015/worldcup2015-topstories/live-world-cup-2015-score-and-updates-new-zealand-विरुद्ध-अस्ट्रेलिया-in-auckland-michael-clarke/article1-1321444.aspx|title= World Cup: न्युजिल्यान्ड book quarter-final slot after thrilling win against अस्ट्रेलिया|publisher= Hindustan Times|date= 28 February 2015|accessdate= 28 February 2015}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} ===इङ्ल्यान्ड विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match22}} १ मार्च | time = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SRI}} | score1 = ३०९/६ (५० ओभर) | score2 = ३१२/१ (४७.२ ओभर) | runs1 = [[जोए रूट]] १२१ (१०८) | wickets1 = [[तिलकरत्ने दिलशन]] १/३५ (८.२ ओभर) | runs2 = [[लाहिरू थिरिमाने]] १३९* (१४३) | wickets2 = [[मोईन अली]] १/५० (१० ओभर) | result = श्रीलङ्का ९ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656441.html स्कोरकार्ड] | venue = [[वेलिङ्ग्टन क्षेत्रीय स्टेडियम]], [[वेलिङ्ग्टन]] | umpires = | motm = [[कुमार संगाकारा]] (श्रीलङ्का) | toss = इङ्ल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = [[जोए रूट]] इङ्ल्यान्डको तर्फबाट विश्वकप क्रिकेटमा शतक लगाउने सबैभन्दा कान्छो खेलाडी भए ।<ref name="EngvsSL">{{cite web|url= http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/841203.html|title=Youngest World Cup centurions for England and Sri Lanka|publisher=ESPN Cricinfo|date=1 March 2015|accessdate= 3 March 2015}}</ref> *''[[लाहिरू थिरिमाने]] श्रीलङ्काको तर्फबाट विश्वकप क्रिकेटमा शतक लगाउने सबैभन्दा कान्छो खेलाडी भए ।<ref name="EngvsSL"/> *''३०० भन्दा बढी रनको लक्ष्य १ विकेटमा भेटाउने श्रीलङ्का विश्वकप क्रिकेटको पहिलो टिम बनेको थियो ।<ref name="Eng-SL">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31680377|title=England thrashed by Sri Lanka in World Cup in Wellington|publisher=BBC Sport|date=1 March 2015|accessdate=1 March 2015}}</ref> *''[[सरूङ्गा लकमल]] (श्रीलाका)लाई २ वटा विमर फ्यांकेकोले ३०% म्याच रकम काटिएको थियो ।<ref name="Eng-SL"/> }} ===अस्ट्रेलिया विरुद्ध अफगानिस्तान=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match26}} ४ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = ४१७/६ (५० ओभर) | score2 = १४२ (३७.३ ओभर) | runs1 = [[डेभिड वार्नर]] १७८ (१३३) | wickets1 = [[शपुर जादरान]] २/८९ (१० ओभर) | runs2 = [[नवरोज मङ्गल]] ३३ (३५) | wickets2 = [[मिचेल जोनसन]] ४/२२ (७.३ ओभर) | result = अस्ट्रेलिया २७५ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656449.html स्कोरकार्ड] | venue = [[वाका ग्राउण्ड]], [[पर्थ]] | umpires = | motm = [[डेभिड वार्नर]] (अस्ट्रेलिया) | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = अस्ट्रेलियाले तयार गरेको ४७१/६ उसको क्रिकेट विश्वकपमा सर्वोच्च योगफल रहेको थियो ।<ref name="Aus-Afg">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31727203|title=अस्ट्रेलिया post Cricket World Cup record score v Afghanistan|publisher=BBC Sport|date=4 March 2015|accessdate=4 March 2015}}</ref> *''अस्ट्रेलियाको जित अन्तर २७५ क्रिकेट विश्वकपको सर्वाधिक रहेको थियो ।<ref>{{cite web|url= http://www.theguardian.com/sport/2015/mar/04/cricket-world-cup-अस्ट्रेलिया-record-अफगानिस्तान|title=Australia post Cricket World Cup record score in victory over Afghanistan|publisher=The Guardian|date=4 March 2015|accessdate=4 March 2015}}</ref> }} ===बङ्गलादेश विरुद्ध स्कटल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match27}} ५ मार्च | time = | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = ३१८/८ (५० ओभर) | score2 = ३२२/४ (४८.१ ओभर) | runs1 = [[काइल कोएत्जर]] १५६ (१३४) | wickets1 = [[तस्किन अहमद]] ३/४३ (७ ओभर) | runs2 = [[तामिम इकबाल]] ९५ (१००) | wickets2 = [[जोश डाभे]] २/६८ (१० ओभर) | result = बङ्गलादेश ६ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656451.html स्कोरकार्ड] | venue = [[स्याक्स्टन ओभल]], [[नेल्सन, न्युजिल्यान्ड|नेल्सन]] | umpires = | motm = [[काइल कोएत्जर]] (स्कटल्यान्ड) | toss = बङ्गलादेशले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = स्कटल्यान्डले पहिलो पटक विश्वकप म्याचमा ३०० भन्दा बढीको योगफल तयार पारेको थियो ।<ref name="ESPNBan-Sco"/> *''[[काइल कोएत्जर]]ले स्कटल्यान्डको तर्फबाट पहिलो शतक बनाउनुका साथै कुनै पनि आइसीसी अपूर्ण सदस्य राष्ट्रको खेलाडीद्वारा एक म्याचमा बनाइएको सर्वाधिक रन रहेको थियो ।<ref name="Ban-Sco">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31743440|title=Scotland's Cricket World Cup hopes ended by Bangladesh|publisher=BBC Sport|date=5 March 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> *''बङ्गलादेशले हाल सम्म एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा सबैभन्दा बढी रनको लक्ष्य भेटाएको थियो ।<ref name="ESPNBan-Sco">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/843327.html|title=Seniors set up Banglades's highest chase|publisher=ESPN Cricinfo|date=5 March 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> *''<span style="color:red">यो म्याचको परिणाम सँगै स्कटल्यान्ड यस विश्वकपबाट बाहिरिएको थियो ।</span><ref name="Ban-Sco"/> }} ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध अफगानिस्तान=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match31}} ८ मार्च | time = | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|NZL}} | score1 = १८६ (४७.४ ओभर) | score2 = १८८/४ (३६.१ ओभर) | runs1 = [[नाजिबुल्लाह जादरान]] ५६ (५६) | wickets1 = [[ड्यानियल विट्टोरी]] ४/१८ (१० ओभर) | runs2 = [[मार्टिन गपटिल]] ५७ (७६) | wickets2 = [[शपुर जादरान]] १/४५ (१० ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ६ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656459.html स्कोरकार्ड] | venue = [[म्याकक्लिन पार्क]], [[नेपियर, न्युजिल्यान्ड|नेपियर]] | umpires = | motm = [[ड्यानियल विट्टोरी]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = अफगानिस्तान ले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = [[ड्यानियल विट्टोरी]] (न्युजिल्यान्ड)ले यस खेलमा आफ्नो ३००औं एकदिवसीय विकेट लिएका थिए ।<ref>{{cite web|title=Vettori's 300, and Shenwari's fifties |url= http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/845531.html|publisher=ESPN Cricinfo|date=8 March 2015|accessdate=8 March 2015}}</ref> *''<span style="color:red">यो म्याचको परिणाम सँगै अफगानिस्तान यस विश्वकपबाट बाहिरिएको थियो ।</span><ref name="NZ-AFG">{{cite web|first=Mark|last= Mitchener|title=Cricket World Cup 2015: New Zealand beat Afghanistan |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31785955|publisher=BBC Sport|date=8 March 2015|accessdate=8 March 2015}}</ref> }} ===अस्ट्रेलिया विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match32}} ८ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|SRI}} | score1 = ३७६/९ (५० ओभर) | score2 = ३१२/९ (४६.२ ओभर) | runs1 = [[ग्लेन म्याक्सवेल]] १०२ (५३) | wickets1 = [[लासिथ मलिङ्गा]] २/५९ (१० ओभर) | runs2 = [[कुमार संगाकारा]] १०४ (१०७) | wickets2 = [[जेम्स फाउकनर]] ३/४८ (९ ओभर) | result = अस्ट्रेलिया ६४ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656461.html स्कोरकार्ड] | venue = [[सिड्नी क्रिकेट ग्राउन्ड]], [[सिड्नी]] | umpires = | motm = [[ग्लेन म्याक्सवेल]] (अस्ट्रेलिया) | toss = अस्ट्रेलियाले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = अम्पायर इयान गाउल्ड आफ्नो १०० एकदिवसीय म्याचमा अम्पायरिङ्ग गरेका थिए ।<ref name="Gould">{{cite web |url=http://www.cricketcountry.com/news/ian-gould-officiates-his-100th-odi-in-अस्ट्रेलिया-sri-lanka-match-in-icc-cricket-world-cup-2015-261322 |title=Ian Gould officiates his 100th ODI in अस्ट्रेलिया-श्रीलङ्का match in ICC Cricket World Cup 2015 |publisher=Cricket Country |date=8 March 2015 |accessdate=8 March 2015}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''[[ग्लेन म्याक्सवेल]]ले एकदिवसीय क्रिकेटमा पहिलो शतक (५१ बल) बनाए जुन विश्वकपको दोश्रो सबैभन्दा तिब्र र अस्ट्रेलियाको तर्फबाट सबैभन्दा तिब्र रहेको थियो ।<ref name="ESPNAus-Sri">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/845535.html|title=Maxwell's maiden ton takes अस्ट्रेलिया to 376|publisher=ESPN Cricinfo|date=8 March 2015|accessdate=8 March 2015}}</ref> *''[[तिलकरत्ने दिलशन]]ले अस्ट्रेलियन खेलाडी [[मिचेल जोनसन]]को ओभरमा लगातार ४ छक्का प्रहार गरे, यो विश्वकप क्रिकेट इतिहासमा पहिलो पटक भएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.cricketcountry.com/news/tillakaratne-dilshan-hits-six-fours-off-a-mitchell-johnson-over-in-अस्ट्रेलिया-विरुद्ध-sri-lanka-icc-cricket-world-cup-2015-pool-a-match-32-261525|title=Tillakaratne Dilshan hits six fours off a Mitchell Johnson over|publisher=CricketCountry Staff|date=8 March 2015|accessdate=8 March 2015}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''[[कुमार संगाकारा]] एकदिवसीय क्रिकेटमा १४,००० रन बनाउने दोश्रो खेलाडी बने र <ref>{{cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=11414007|title=Sangakkara becomes only 2nd batsman to pass 14,000 ODI runs|publisher=The न्युजिल्यान्ड Herald|date=8 March 2015|accessdate=8 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403011523/http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=11414007|archive-date=3 April 2015}}</ref> विश्वकप क्रिकेटमा लगातार तेश्रो शतक बनाउने पहिलो खेलाडी बने ।<ref name="BBC">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31787939|title=Cricket World Cup 2015: अस्ट्रेलिया र श्रीलङ्का सिड्नीमा भिडदै|publisher=BBC Sport|date= 8 March 2015|accessdate=8 March 2015}}</ref> *''न्युजिल्यान्ड यस म्याचको नतिजा सँगै समुह ए को विजेता बनेको थियो । <ref name="NZ-AFG"/> *''<span style="color:green">अस्ट्रेलिया यस म्याचको नतिजा सँगै यस विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा छनौट भएको हो ।</span><ref name="BBC"/> }} ===बङ्गलादेश विरुद्ध इङ्ल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match33}} ९ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = २७५/७ (५० ओभर) | score2 = २६० (४८.३ ओभर) | runs1 = [[महमुदुल्लाह रियाद]] १०३ (१३८) | wickets1 = [[जेम्स एन्डरसन]] २/४५ (१० ओभर) | runs2 = [[जोस बटलर]] ६५ (५२) | wickets2 = [[रूबेल होसेन]] ४/५३ (९.३ ओभर) | result = बङ्गलादेश १५ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656463.html स्कोरकार्ड] | venue = [[एडिलेड ओभल]], [[एडिलेड]] | umpires = | motm = [[महमुदुल्लाह रियाद]] (बङ्गलादेश) | toss = इङ्ल्यान्ड ले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = [[महमुदुल्लाह रियाद]] बङ्गलादेशको तर्फबाट क्रिकेट विश्वकपमा शतक बनाउने पहिलो खेलाडी बने ।<ref name="EngBang">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/846263.html|title=Mahmudullah ton lifts बङ्गलादेश to 275|publisher=ESPN Cricinfo|date=9 March 2015|accessdate=9 March 2015}}</ref> *'' बङ्गलादेशद्वारा इङ्ल्यान्ड विरुद्ध एकदिवसीय म्याचमा बनाइएको सर्वाधिक योगफल हो । <ref name="EngBang" /> *''<span style="color:green">यो म्याचको परिणाम सँगै बङ्गलादेश र श्रीलङ्का यस विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा छनौट भएको हो । </span><ref>{{cite news|title=2015 Cricket World Cup pools and venues revealed|url=http://www.heraldsun.com.au/sport/cricket/cricket-world-cup-pools-and-venues-revealed/story-fni2usfi-1226688015038|accessdate=3 March 2014|newspaper=Herald Sun|date=July 30, 2013}}</ref> *''<span style="color:red">यो म्याचको परिणाम सँगै इङ्ल्यान्ड यस विश्वकपबाट बाहिरिएको थियो ।</span><ref name="EngOut">{{cite web|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31792930|title= Cricket World Cup 2015:बङ्गलादेश द्वारा इङ्ल्यान्ड निष्कासित|publisher=BBC Sport|date=9 March 2015|accessdate=9 March 2015}}</ref> }} ===स्कटल्यान्ड विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match35}} ११ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|SRI}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = ३६३/९ (५० ओभर) | score2 = २१५ (४३.१ ओभर) | runs1 = [[कुमार संगाकारा]] १२४ (९५) | wickets1 = [[जोश डाभे]] ३/६३ (८ ओभर) | runs2 = [[फ्रेडी कोलम्यान]] ७० (७४) | wickets2 = [[नुवान कुलसेकरा]] ३/२० (७ ओभर) | result = श्रीलङ्का १४८ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656467.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बेलेरिभ ओभल]], [[होबार्ट, अस्ट्रेलिया|होबार्ट]] | umpires = | motm = [[कुमार संगाकारा]] (श्रीलङ्का) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = [[कुमार संगाकारा]] ले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा लगातार ४ शतक बनाए ।<ref name="SL-Sco">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/847779.html|title=Most consecutive ODI hundreds, and a WC record for Sangakkara|publisher=ESPN Cricinfo|date=11 March 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> *''[[एन्जेलो म्याथ्युज]]ले श्रीलङ्काको तर्फबाट [[विश्वकप क्रिकेट|क्रिकेट विश्वकप]]मा सबैभन्दा तिब्र अर्द्धशतक बनाउने खेलाडी भए भने एकदिवसीय खेलमा दोश्रो सबैभन्दा तिब्र अर्द्धशतक बनाउने खेलाडी बने (२० बल) ।<ref name="SL-Sco" /> *''यो स्कटल्यान्ड विरुद्ध विपक्षी टिमले एकदिवसीय म्याचमा बनाएको सर्वाधिक रन हो ।<ref>Cricinfo Database http://stats.espncricinfo.com/scotland/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=2;id=30;type=opposition</ref> }} ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध बङ्गलादेश=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match37}} १३ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|NZL}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच ३७ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656471.html स्कोरकार्ड] | venue = [[सेडोन पार्क]], [[ह्यामिल्टन, न्युजिल्यान्ड|ह्यामिल्टन]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===अफगानिस्तान विरुद्ध इङ्ल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match38}} १३ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच ३८ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656473.html स्कोरकार्ड] | venue = [[सिड्नी क्रिकेट ग्राउण्ड]], [[सिड्नी]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===अस्ट्रेलिया विरुद्ध स्कटल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match40}} १४ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच ४० | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656477.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बेलेरिभ ओभल]], [[होबार्ट, अस्ट्रेलिया|होबार्ट]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विश्वकप क्रिकेट प्रतियोगिता]] [[श्रेणी:क्रिकेट प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:२०१५ क्रिकेट विश्वकप]] qnvqw6w9k5yxigrdlss6wbyd80r9hg4 0 75492 1392489 1390732 2026-10-09T00:40:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392489 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = धनुषा जिल्ला#मधेश प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[मधेश प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-2/district-dhanusha/sabaila?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = कारीराम यादव <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = रहिमा खातुन <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २०७१ मङ्सिर १६ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 64.47<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=2&district=17&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 62282 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|26.69|86.09|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०४१ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सबैला]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.sabailamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[धनुषा जिल्ला]]का ११ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २०७१ मङ्सिर १६ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा [[सबैला]], [[मखनाहा]], [[सतोषर]] र [[ठिल्ला यदुवा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू समावेश गरिएका थिए भने २७ फागुन २०७३ नगरपालिकाको क्षेत्रविस्तार गर्दा [[पटेर्वा, धनुषा|पटेर्वा]], [[रघुनाथपुर, धनुषा|रघुनाथपुर]] (१-८), [[खरिहानी]] (१-५ र ७-९) र [[कजरा रमौल]] (६-९) यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ६२,२८२ रहेको छ भने यहाँ १२,३४० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ सबैला नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सबैला]] (१-२) || २,७९९ || १.८३ || १५२९.५१ |- | २ || [[सबैला]] (३-६) || ४,४३६ || ०.७७ || ५७६१.०४ |- | ३ || [[सबैला]] (७-९) || ३,११२ || ०.७९ || ३९३९.२४ |- | ४ || [[पटेर्वा, धनुषा|पटेर्वा]] || ५,७७२ || ९.६९ || ५९५.६७ |- | ५ || [[मखनाहा]] (१-३) || २,५४७ || २.१५ || ११८४.६५ |- | ६ || [[मखनाहा]] (४-६) || २,०७४ || ०.३७ || ५६०५.४१ |- | ७ || [[मखनाहा]] (७-९) || २,७६१ || ६.४४ || ४२८.७३ |- | ८ || [[ठिल्ला यदुवा]] || ४,३४५ || ३.०५ || १४२४.५९ |- | ९ || [[सतोषर]] || ७,८२८ || ५.५८ || १४०२.८७ |- | १० || [[खरिहानी]] (१–५, ७–९) || १०,४७९ || ७.८४ || १३३६.६१ |- | ११ || [[कजरा रमौल]] (६–९) || २,७७३ || ३.८२ || ७२५.९२ |- | १२ || [[रघुनाथपुर, धनुषा|रघुनाथपुर]] (४, ५, ७, ८) || ५,८३८ || ६.७१ || ८७०.०४ |- | १३ || [[रघुनाथपुर, धनुषा|रघुनाथपुर]] (१, २, ३, ६) || ७,५१८ || १५.४३ || ४८७.२३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''६२,२८२''' || '''६४.४७''' || '''९६६.०६''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://dccdhanusha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, धनुषा] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{धनुषा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:धनुषा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:मधेश प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] 8tp4frwigktk33c0pbvycyptkpigpph 0 77307 1392437 1388445 2026-10-08T16:10:34Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392437 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = भरतराज उप्रेती |image = |caption = | birthname = |birth_date ={{Birth date|1950|7|8}} |birth_place = [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] |ethnicity = |death_date = २०७२ जेठ १० गते |death_place = [[काठमाडौँ]] |occupation = |yearsactive = |parents= }} '''भरतराज उप्रेती''' [[नेपालको सर्वोच्च अदालत]]का पूर्व न्यायाधीश तथा वरिष्ठ अधिवक्ता थिए । ==प्रारम्भिक जीवन== भरतराज उप्रेती वि.सं. २०३३ सालमा सर्वोच्च अदालतको अधिवक्ताका रूपमा नियुक्त भएका थिए । वि.सं २०६५ माघ ९ गते सालमा सर्वोच्च अदालतमा अस्थायी न्यायाधीश नियुक्त भएका थिए । उनले त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा २१ वर्ष अध्यापन पनि गरेका थिए भने काठमाडौँ विश्वविद्यालयमा भिजिटिङ फक्याल्टिका रूपमा समेत जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। <ref>{{cite news|title=किन गरे सर्वोच्चका पूर्व न्यायाधीश उप्रेतीले आत्महत्या? 'सुसाइड नोट'मा छ यस्तो विवरण|url=http://www.pahilopost.com/content/-4422.html|accessdate=25 May 2015|agency=Pahilopost|publisher=पहिलोपोस्ट}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==मृत्यु== वि.सं. २०७२ जेठ ११ गते भरतराज उप्रेतीले ज्ञानेश्वरस्थित आफ्नो निवासको बैठक कक्षमा [[झुन्डिएर आत्महत्या]] गरेका थिए। <ref>{{cite news|title=सर्वोच्चका पूर्व न्यायाधीश भरतराज उप्रेतीद्वारा आत्महत्या|url=http://www.ekantipur.com/np/2072/2/11/full-story/409606.html|accessdate=25 May 2015|agency=Kantipur|publisher=कान्तिपुर|archive-url=https://web.archive.org/web/20150528001815/http://www.ekantipur.com/np/2072/2/11/full-story/409606.html|archive-date=28 May 2015}}</ref> उप्रेतीले सुसाइड नोटमा 'मेरो काज क्रिया गर्नुपर्दैन । मेरो शवलाई अध्ययनमा प्रयोग गर्न शिक्षण अस्पताललाई दिनु र काज क्रिया वापतको ५ लाख राहत कोषमा जम्मा गरिदिनु' लेखेका थिए। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{Reflist|30em}} [[श्रेणी:त्रिभुवन विश्वविद्यालयका पूर्व विद्यार्थीहरू]] [[श्रेणी:सिन्धुपाल्चोक जिल्लाका मानिसहरू]] ovhlvftnbe4g2bvzyoku03td2j3f0a1 0 79188 1392452 1388995 2026-10-08T18:12:55Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392452 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = सङ्खुवासभा जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sankhuwasabha/madi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = जीवन लिन्थेप <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = सुनिता देवी भट्टराई <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 110.1<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=2&municipality=9|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 13273 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.19|87.34|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२९ | blank_name = केन्द्र | blank_info = मादी ओखरबोटे | website = [https://www.madimunsankhuwasabha.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सङ्खुवासभा जिल्ला]]को ५ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो।<ref name="स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम">{{cite news|title=स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम|url=http://lgcdp.gov.np/home/map_new61mun/02_Other_New_Municipalities/07_Madi.jpg|accessdate=मंसिर २०७१|publisher=[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]|date=मंसिर}}</ref> [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले थप ६१ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]]मा [[मादीमुलखर्क]], [[मादीरामबेनी]] र [[मावादिन]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरू लाई समेटेर मादी नगरपालिका घोषणा गरिएको हो।<ref name="६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा">{{cite news|title=६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://www.himalkhabar.com/?p=87898|accessdate=१६ मंसीर|publisher=[[हिमाल खबरपत्रिका]]|date=१६ मंसीर २०७१|archive-url=https://web.archive.org/web/20150824211749/http://www.himalkhabar.com/?p=87898|archive-date=2015-08-24}}</ref><ref>{{cite web|title=नगरपालिका घोषणा पछि दिङ्लामा खुसीयाली !|url=http://www.enepalikhabar.com/recent-news/2014/12/35122}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> मादी नगरपालिकाको केन्द्र भने '''ओखरबोटे बजार'''मा रहेको छ।<ref name="स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम"/><ref name="संखुवासभाको मादी नगरपालिका घोषणा">{{cite news|title=संखुवासभाको मादी नगरपालिका घोषणा|url=http://sajhasabal.com/banke/news/889344334661#.VcCugfmqqko|accessdate=१६ मंसीर|publisher=साझा सवाल|date=२०७१ मंसीर १६}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १३,२७३ रहेको छ भने यहाँ ३,२८१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ मादी नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका क्षेत्रहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मादीमुलखर्क]] (३,९) || १,४२० || १३.५१ || १०५.११ |- | २ || [[मादीमुलखर्क]] (८) || ९१८ || १३.१८ || ६९.६५ |- | ३ || [[मादीमुलखर्क]] (४-७) || १,८९६ || १४.८१ || १२८.०२ |- | ४ || [[मादीमुलखर्क]] (१-२,५,७,९) || २,७२८ || १३.४५ || २०२.८३ |- | ५ || [[मादीरामबेनी]] (२-४,६) || २,०४८ || १२.१२ || १६८.९८ |- | ६ || [[मादीरामबेनी]] (१,८) || १,३०३ || ५.१२ || २५४.४९ |- | ७ || [[मावादिन]] (१-३) || ८८४ || १०.१६ || ८७.०१ |- | ८ || [[मावादिन]] (४-५) || ८८५ || ११.३२ || ७८.१८ |- | ९ || [[मावादिन]] (६-९) || १,१९१ || १६.४४ || ७२.४५ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१३,२७३''' || '''११०.११''' || '''१२०.५४''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20240725060356/https://dccsankhuwasabha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सङ्खुवासभा] {{सङ्खुवासभा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] ce282k1uk7wx56syegp55ky1c5hwd92 0 79207 1392447 1388888 2026-10-08T17:48:51Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392447 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = महालक्ष्मी नगरपालिका |nickname = |settlement_type = [[नगरपालिका]] |image_skyline = Mahalaxmi Temple.jpg |image_caption = महालक्ष्मी मन्दिर;[[लुभु]] |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = ललितपुर जिल्ला#बागमती प्रदेश#नेपाल |pushpin_mapsize = 300px |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_caption = नेपालमा महालक्ष्मी नगरपालिका | coordinates = {{coord|27.66|85.45|display=title}} |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type2 = [[प्रदेश]] |subdivision_name2 = [[बागमती प्रदेश|बागमती]] |subdivision_type3 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] |subdivision_name3 = [[ललितपुर जिल्ला]] |leader_title = [[नगरप्रमुख]] |leader_name = हरिगोविन्द श्रेष्ठ <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) |leader_title1 = [[उपप्रमुख]] |leader_name1 = लक्ष्मी महर्जन <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) |area_total_sq_mi = |area_footnotes = |area_total_km2 = 36.51 |established_title = स्थापना |established_date = मंसिर २०७१ |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 123116 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = जातीयता |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |elevation_footnotes = |postal_code_type = |postal_code = |area_code_type = |area_code = +९७७-१ |iso_code = |blank_name = |blank_info = |website = [http://mahalaxmimun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] |footnotes = }} '''महालक्ष्मी नगरपालिका''' [[नेपाल]]को [[बागमती प्रदेश]] अन्तर्गत [[ललितपुर जिल्ला]]मा अवस्थित एक [[नगरपालिका]] हो।<ref name="स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम">{{cite news|title=स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम|url=http://lgcdp.gov.np/home/map_new61mun/01_New_Municipalities_within_Valley/28_Mahalaxmi.jpg|accessdate=मंसिर २०७१|publisher=[[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]|date=मंसिर}}</ref><ref name="६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा"/> [[सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय (नेपाल)|स्थानीय विकास मन्त्रालय]]ले थप ६१ वटा नयाँ नगरपालिका थप्दा [[ललितपुर जिल्ला]]मा [[लामाटार]], [[लुभु]], [[सिद्धिपुर, ललितपुर|सिद्धिपुर]], [[टिकाथली]] र [[इमाडोल]] गरी ५ [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाउँ विकास समिति]]हरूलाई समेटेर महालक्ष्मी नगरपालिका घोषणा गरिएको थियो।<ref name="६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा">{{cite news|title=६१ नयाँ नगरपालिका घोषणा|url=http://www.himalkhabar.com/?p=87898|accessdate=१६ मंसीर|publisher=[[हिमाल खबरपत्रिका]]|date=१६ मंसीर २०७१|archive-url=https://web.archive.org/web/20150824211749/http://www.himalkhabar.com/?p=87898|archive-date=2015-08-24}}</ref> महालक्ष्मी नगरपालिकाको केन्द्र भने '''गोदावरी खोलादेखी इमाडोल गाविसको कार्यालय बीच''' रहेको छ।<ref name="स्थानीय प्रशासन र सामुदायिक विकास कार्यक्रम"/> == नामाकरण == यो नगरको नाम [[लुभु]]मा रहेको महालक्ष्मी-महाभैरव मन्दिरबाट राखिएको हो। लुँभु देशको इष्टदेवी महालक्ष्मी, महाभैरव मन्दिर तीन तल्ले झिँगटीछाने पेगौडा शैलीयुक्त मन्दिर प्राचीन दरबार नजिक रहेको छ। लुँभुँ महालक्ष्मी महाभैुव रातो मच्छिन्द्र नाथको पाँग्रा भैरव भैरवी भएको कारण वुंगद्योको जात्रासँगै यहाँको पनि जात्रा सुरू हुने गरेको हो। मन्दिरको दोस्रो तल्लामा [[गणेश]], [[महालक्ष्मी]] [[कुमार]], महाभैरव र कुमारीको पाँच देवीदेवताका शिर ख्वापा पुज्ने प्रचलन रहेको छ। == इतिहास == ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १,२३,११६ रहेको छ भने यहाँ ३२,१०६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=3&district=30&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> == वडागत विभाजन र जनसङ्ख्या == नेपालको [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८]] अनुसार महालक्ष्मी नगरपालिकाको कुल जनसङ्ख्या १,२३,११६ रहेको छ। यस नगरपालिकालाई १० वटा वडाहरूमा विभाजन गरिएको छ। नगरपालिकाको वडागत विवरण, क्षेत्रफल र जनघनत्वको विस्तृत तथ्याङ्क तलको तालिकामा दिइएको छ: {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ महालक्ष्मी नगरपालिकाको वडागत विभाजन, जनसङ्ख्या र जनघनत्व (२०७८) |- ! वडा नं. !! समावेश साविकका वडाहरू !! जनसङ्ख्या (२०७८) !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[इमाडोल]] (६) || १४,१६७ || ०.९५ || १४,९१२.६३ |- | २ || [[इमाडोल]] (४-५) || ९,९७४ || ०.४५ || २२,१६४.४४ |- | ३ || [[इमाडोल]] (१-३) || १०,८०४ || ०.६३ || १७,१४९.२१ |- | ४ || [[इमाडोल]] (७-९) || २६,५४४ || १.९९ || १३,३३८.६९ |- | ५ || [[टिकाथली]] (१-५) || १९,२८२ || २.०८ || ९,२७०.१९ |- | ६ || [[सिद्धिपुर, ललितपुर|सिद्धिपुर]] || ८,१९४ || २.०१ || ४,०७६.६२ |- | ७ || [[टिकाथली]] (६-९) || ७,५०६ || ०.९३ || ८,०७०.९७ |- | ८ || [[लुभु]] || १५,९३२ || ६.४० || २,४८९.३८ |- | ९ || [[लामाटार]] (१-८)|| ९,७७० || ६.५७ || १,४८७.०६ |- | १० || [[लामाटार]] (९) || ९४३ || ४.४९ || २१०.०२ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १,२३,११६ !! २६.५ !! ४,६४५.८९ |} == भगिनी सम्बन्ध == * [[महालक्ष्मी नगरपालिका, धनकुटा]] <ref>{{Cite web |date=2022-04-07 |title=दुई महालक्ष्मी नगरपालिकाबीच भगिनी सम्बन्ध सम्झौता |url=https://matribhuminews.com/2022/04/07/152136/ |access-date=2026-08-22 |language=en-US}}</ref> * जिन्गानशान सिटी, चीन<ref>{{Cite web |title=चिनियाँ सहरसँग भगिनी सम्बन्ध गाँस्दै महालक्ष्मी नगरपालिका |url=https://kathmanduexpress.com/2023/11/2524/ |access-date=2026-08-22 |website=Kathmandu Express |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20260822224513/https://kathmanduexpress.com/2023/11/2524/ |archive-date=2026-08-22}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[http://www.ddclalitpur.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, ललितपुर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804061758/http://ddclalitpur.gov.np/ |date=2020-08-04 }} {{ललितपुर जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:ललितपुर जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:पहाडी नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:वि.सं. २०७१ मा घोषित नगरपालिकाहरू]] gafocdnps7dt6osxlf0ejp3a8d8j6fe 0 81206 1392499 1171211 2026-10-09T01:41:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392499 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = साया (उपन्यास) | image = | image_caption = | author = [[सुबिन भट्टराई]] | title_orig = | translator = | illustrator = | cover_artist = | country = [[नेपाल]] | language = [[नेपाली]] | series = | subject = [[उपन्यास]] | genre = [[उपन्यास]] | publisher = | pub_date = वि.सं २०७१ | awards = | isbn = | followed_by = | wikisource = }} '''साया''' साहित्यकार [[सुविन भट्टराई|सुबिन भट्टराई]]द्वारा लेखिएको नेपाली भाषाको उपन्यास हो ।<ref>[http://saptahik.ekantipur.com/news/2014-09-05/15248.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161004170014/http://saptahik.ekantipur.com/news/2014-09-05/15248.html |date=2016-10-04 }}</ref> ''साया'' चर्चित उपन्यास [[समर लभ (उपन्यास)|समर लभ]] को दोस्रो भागका रूपमा बजारमा आएको हो ।<ref>[http://www.himalkhabar.com/21368] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125161445/http://www.himalkhabar.com/21368 |date=2016-01-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pahilopost.com/content/-514.html |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2015-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727123001/https://pahilopost.com/content/-514.html |archive-date=2023-07-27}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्री== ==बाह्य सूत्र== [[श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] 8gm1viewfalon219i8smlbgi9hznhlc 0 82076 1392478 1219783 2026-10-08T22:02:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392478 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|चितवनमा अवस्थित एक झरना}} {{Infobox waterfall | name = लामो झरना(जलविरे झरना) | photo = File:Lamo Jharna Long waterfall Ichhakamana VDC Jalbire Chitwan Nepal Rajesh Dhungana (9).jpg | photo_width = | photo_caption = | map = Nepal | relief = 2 | map_caption = झरनाको अवस्थिति | coordinates = {{coord|27.824|N|84.523|E|type:waterbody_scale:50000|format=dms|display=inline,title}} | coords_ref = | location = [[चितवन जिल्ला]], नेपाल | type = | elevation = | height = ६० मिटर | height_longest = | number_drops = | width = | average_width = | watercourse = [[त्रिशूली नदी]] | average_flow = | world_rank = }} '''लामो झरना''' वा '''जलविरे झरना''' [[मदन आश्रित राजमार्ग]]को नारायणगढ–मुग्लिन सडकखण्ड अन्तर्गत जलविरे मन्दिरबाट २० मिनेटको पैदल यात्रामा करिब १ किलोमिटर उकालो पार गरेपछि [[इच्छाकामना गाउँपालिका]] वडा नं. ६ मा अवस्थित छ।<ref>{{Cite web |date=2019-04-24 |title=जलबिरे झरनामा पर्यटक वृद्धि |url=https://echitwanpost.com/83464/2019042407/53/47/ |access-date=2022-06-01 |website=चितवन पोस्ट |language=नेपाली}}</ref> करिव ६० मिटर अग्लो स्थानबाट सिधै तल चट्टानमा परेको यस झरना प्राकृतिक पानीको फोहोराको रूपमा शोभायमान देखिन्छ। <ref>{{Cite web|author=|title=गाउँपालिकाको आयस्रोतको माध्यम बन्दै जलविरेको लामो झरना, ‘जिपलाइन’ पनि बनाउने तयारी|url=https://pahilopost.com/content/20230603103028.html|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|date=|accessdate=०६ कात्तिक २०८०|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126144048/https://pahilopost.com/content/20230603103028.html|archive-date=2023-11-26}}</ref><ref>{{Cite web| title = गन्तव्य लामो झरना| accessdate = 2020-12-24| url = https://ekantipur.com/video/2018/12/25/15457516412939341.html?fbclid=IwAR2u02JLBRNwUmOMe9heCuXekpgsG7o3Akw_G9jbNi3L6-vIrYmuLRhL1oE}}</ref> ==चित्र दीर्घा== [[File:Jalbire waterfall.jpg|thumb|लामो झरना (६० मिटर)]] [[File:Jalabire water fall.png|thumb|जलविरे झरना]] [[File:Jalbire.jpg|thumb|जलविरे झरना (लामो झरना)]] == यो पनि हेर्नुहोस् == *[[नेपालका झरनाहरूको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालका झरनाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका झरनाहरू]] tlhpku4qcgua6swy5epe0gql8rpqph5 0 83205 1392483 1364281 2026-10-08T22:50:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392483 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = विन्ध्या तिवारी | image = Vindhya_Tiwari_at_launch_of_Telly_Calendar_2017.jpg | caption = | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1989|11|22}} | birth_place = [[बनारस|वाराणसी]], [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]] | ethnicity = | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | residence = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | occupation = [[अभिनेत्री]] | nationality = [[भारतीय]] | yearsactive = २००७–वर्तमान }} '''विन्ध्या तिवारी''' एक भारतीय [[टेलिभिजन]] [[अभिनेत्री]] हुन् । उनी मुख्य रूपमा भारतीय सोप ओपेराको धारावाहिक (सिरिअल)हरूको लागि सबै तिर प्रख्यात रहेकी छिन् । उनीले आफ्नु कैरियरको सुरुवात २००७ मा घर एक सपनाबाट गरेकी थिइन् जुन् सहारा वन भन्ने भारतीय चेनलमा प्रसारण हुने गर्थियो । यस पछाडि [[जी टीवी]]मा चलने वाला अगले जन्म मोहे बिटिया ही कीजोमा कार्य गर्ने मौका उनीलाई प्राप्त भयो ।<ref>{{cite web|title=Vindhya Tiwari to step in as Lovely in Mrs Kaushik Ki Paanch Bahuein|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/vindhya-tiwari-step-lovely-mrs-kaushik-ki-paanch-bahuein|date=17 October 2012}}</ref> आहिले २०१५मा भारत का वीर पुत्र – महाराणा प्रताप ऐतिहासिक धारावाहिक (सिरिअल)मा पनि अभिनय गर्ने मौका उनीलाई प्राप्त भयो ।<ref>{{cite web|title=Vindhya Tiwari to play role of item girl on Yeh Hai Aashiqui|url=http://www.indiainfoline.com/article/news-business/vindhya-tiwari-to-play-role-of-an-item-girl-on-yeh-hai-aashiqui-114060100109_1.html|date=१६ दिसम्बर २०१५}}</ref><ref>{{cite web|title=Code Red:Vindhya Tiwari to reprise Jiah Khan in an episode|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/code-red-vindhya-tiwary-to-reprise-jiah-khan-in-an-episode/|date=१६ डिसेम्बर २०१५|access-date=2016-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150215224811/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/code-red-vindhya-tiwary-to-reprise-jiah-khan-in-an-episode/|archive-date=2015-02-15}}</ref> ==जीवनी== उनको जन्म २२ नोभेम्बर १९८९मा [[भारत]]को [[उत्तर प्रदेश]]मा पर्ने वाराणसीमा एक हिन्दु परिवारमा भएको थियो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८९ मा जन्म]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका भारतीय अभिनेत्रीहरू]] gio0q5g1es2ogioqgdcl6ernyawgkyi 0 84653 1392457 1070784 2026-10-08T19:24:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392457 wikitext text/x-wiki {{Infobox international football competition | tourney_name = युइएफए युरो २०१६ | other_titles = Championnat d'Europe de football 2016 ''{{fr icon}}'' | image = UEFA Euro 2016 Logo.png | size = | caption = युरो २०१६ को लोगो<br />'''''ले रेन्देज-भोज''''' | country = France | dates = १० जुन- १० जुलाई २०१६ | num_teams = [[#योग्य टोलीहरू|२४]] | venues = [[#स्थानहरू|१०]] | cities = १० | champion = POR | count = १ | second = FRA | attendance = {{#expr: <!--Group A-->+ 75113 + 33805 + 43576 + 63670 + 49752 + 45616 <!--Group B-->+ 37831 + 62343 + 38989 + 34033 + 28840 + 39051 <!--Group C-->+ 33742 + 43035 + 51043 + 73648 + 58874 + 44125 <!--Group D-->+ 43842 + 29400 + 38376 + 33409 + 32836 + 37245 <!--Group E-->+ 73419 + 55408 + 29600 + 39493 + 44268 + 34011 <!--Group F-->+ 34424 + 38742 + 60842 + 44291 + 68714 + 55514 <!--Round of 16-->+ 38842 + 44342 + 33523 + 56279 + 44312 + 28921 + 76165 + 33901 <!--Quarter-finals-->+ 62940 + 45936 + 38764 + 76833 <!--Semi-finals-->+ 55679 + 64078 <!--Final-->+ 75868}} | matches = 51 | goals = 108 | top_scorer = {{flagicon|FRA}} [[एन्टोनी ग्रिजम्यान]] {{nowrap|(६ गोल)}} | player = | young_player = {{flagicon|POR}} [[रेनाटो सान्चेस]] | goalkeeper = | fair_play = | prevseason = [[यूईएफए यूरो २०१२|२०१२]] | nextseason = ''[[युइएफए युरो २०२०|२०२०]]'' }} '''युइएफए युरो २०१६''' ({{भाषा-फ्रान्सेली|Championnat d'Europe de football 2016)}} १५औँ युरोपेली अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष [[भकुन्डो|फुटबल]] प्रतियोगिता हो। यो [[फ्रान्स]]मा १० जुन देखि १० जुलाई २०१६ सम्म सञ्चालन भएको हो । युरोकपमा सहभागी राष्ट्रहरू १६बाट बढाएर २४ पुर्‍याइएको थियो । यस कारणले यस पटक नयाँ राष्ट्रहरूले समेत यस प्रतियोगितामा स्थान बनाएका थिए। [[स्पेन]] हालसम्म सन् २००८ र सन् २०१२ गरी दुई पटक जित्न सफल राष्ट्र हो। पोर्चुगलले विजेता भएसँगै सन् २०१७ मा [[रुस]]मा सम्पन्न भएको [[फिफा कन्फेडेरेसन कप]]मा सहभागी हुने मौका पाएको थियो। फ्रान्सेली डिजे डेभिड गेता र स्विडेनी गायिका [[सरा लारसन]]ले प्रतियोगिताको उद्घाटनमा साङ्गीतिक प्रस्तुती दिएका थिए भने विभिन्न प्रकारका नृत्य समेत प्रस्तुत गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=​फोटोमा हेर्नुस् युरो २०१६ को ओपनिङ सेरेमोनी|url=https://pahilopost.com/index.php/content/-17510.html|website=|language=नेपाली|publisher=पहिलो पोस्ट|मिति=|accessdate=२३ अक्टोबर २०२०}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==आयोजक छनोट== ''युरोकप २०१६'' को आयोजकको छनोट सन् २०१० मे २८मा गरिएको थियो ।भने त्यति बेलानै फ्रान्सले आयोजकको भुमिका पाएको थियो । {| class="wikitable" style="text-align: center;" |-bgcolor=#AOBOCO !क्र.स.!!देशको नाम!!पहिलो चरणको भोट !!दोस्रो चरणको भोट |- |-bgcolor=#DOFOCO |१.||{{fb|FRA}}||४३||७ |- |२.||{{fb|TUR}}||३८||६ |- |३.||{{fb|ITA}}||२३||- |-bgcolor=''#AOBOCO'' ! !जम्मा !१०४ !१३ |} ==सहभागी राष्ट्रहरू== ==खेल भएका स्थानहरू== ==समूह चरण== ==नकआउट चरणका खेलहरू== ===प्रि क्वाटरफाइनल=== ===क्वाटरफाइनल=== ===सेमिफाइनल=== ===फाइनल=== ==गोल कर्ताहरू== ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{फुटबलका केही ठूला अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरू}} [[श्रेणी:युइएफए युरोपेली च्याम्पियनसिप प्रतियोगिताहरू]] seq50ox82wif7hkqen00p7zmk9n1fzr 0 90453 1392501 1390950 2026-10-09T01:55:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392501 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox football biography | name = सावित्रा भण्डारी | image = Sabitra Bhandari 03.jpg | image_size = 300px | caption = विसं २०७६ मा भण्डारी | fullname = सावित्रा भण्डारी | birth_date = {{Birth date and age|1997|5|26|df=y}} | birth_place = मनाङ, नेपाल गृहसहर: लमजुङ | height = | currentclub = [[अँ आभोँ गेँगोँ (महिला)|गेँगोँ]] | clubnumber = ९ | position = [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]] | years1 = सन् २०१४–२०१९ | clubs1 = [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपिएफ]] | caps1 = | goals1 = | years2 = सन् २०१९ | clubs2 = [[सेतु क्लब|सेतु]] | goals2 = १५ | caps2 = ७ | clubs3 = [[गोकुलम केरल एफसी (महिला)|गोकुलम केरल]] | years3 = सन् २०१९–२०२० | caps3 = ७ | goals3 = १६ | clubs4 = [[गोकुलम केरल एफसी (महिला)|गोकुलम केरल]] | years4 = सन् २०२३ | caps4 = १० | goals4 = ३१ | clubs5 = [[हापोएल राआनाना एएफसी (महिला)|हापोएल राआनाना एएफसी]] | years5 = सन् २०२३ | caps5 = २ | goals5 = ५ | clubs6 = [[अँ आभोँ गेँगोँ (महिला)|गेँगोँ]] | years6 = सन् २०२४ – | caps6 = ९ | goals6 = २ | nationalyears1 = सन् २०१४ – | nationalteam1 = {{flagicon|NEP}} [[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली|नेपाल]] | nationalcaps1 = ५५ | nationalgoals1 = ६२ | club-update = २०८१ असार ३ | ntupdate = २०८१ कार्तिक ११ | medaltemplates = {{MedalCountry | {{NEP}} }} {{MedalCompetition|[[दक्षिण एसियाली फुटबल सङ्घ|साफ च्याम्पियनसिप]]}} {{Medal|RU|[[दक्षिण एसियाली फुटबल सङ्घ|साफ च्याम्पियनसिप-पाकिस्तान]]|१०१४}} {{Medal|RU|[[दक्षिण एसियाली फुटबल सङ्घ|साफ च्याम्पियनसिप-नेपाल]]|१०१९}} {{MedalCompetition|[[दक्षिण एसिया खेलकुद]]}} {{Medal|Silver|[[दक्षिण एसियाली खेलकुद|साग खेल-भारत]]|२०१६}} {{MedalSilver|[[दक्षिण एसियाली खेलकुद|साग खेल-नेपाल]]|२०१९}} {{MedalCompetition|[[२०१९ हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|हिरो गोल्डकप]]}} {{Medal|RU|[[२०१९ हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|हिरो गोल्डकप]]|२०१९}} {{MedalCompetition| नेइझ्डा कप }} {{Medal| RU | नेइझ्डा कप |२०१९}} {{MedalCompetition|[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] का लागी}} {{Medal|Gold|[[सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३|सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद]]|[[सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३|२०७३]]}} {{Medal|Gold|[[राखेप च्याम्पियनसिप]]|२०७४}} {{Medal|Gold|[[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५|आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद]]|[[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५|२०७५]]}} }} '''साबित्रा भण्डारी''' (जन्म: १० जेठ २०५४) एक नेपाली महिला व्यावसायिक फुटबल खेलाडी हुन्। उनी हाल फ्रान्सेली लिग प्रोमियरको अँ आभोँ गेँगोँ नामक फुटबल क्लब र [[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली]]मा [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]]को रूपमा खेल्दै आएकी छिन्। <ref>{{cite web|title=चिन्नुहोस नेपाली टोली (सम्पूर्ण तथ्यांकसहित)|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/49799 website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=सोमवार, फाल्गुन २७, २०७५|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331181323/https://www.hamrokhelkud.com/football/49799|archive-date=2019-03-31}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190331181323/https://www.hamrokhelkud.com/football/49799 |date=2019-03-31 }}</ref> सावित्रा भण्डारीको बुबाको नाम फम बहादुर भण्डारी तथा आमाको नाम मुना भण्डारी हो।<ref>{{cite web |title=हट–शट (सावित्रा भण्डारी) |url=https://www.khelpati.com/hot-shot/6|website=khelpati|accessdate=}}</ref> उनले यस अघि [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब]]बाट पनि व्यावसायिक फुटबल खेलेकी थिइन्। उनी फुटबल मैदानमा [[अग्रपङ्क्ति (फुटबल)|अग्रपङ्क्ति]]बाट खेल्छिन्। नेपाली फुटबल क्षेत्रमा '''साम्बा''' उपनामले समेत परिचित साबित्रा नेपाली महिला टोलीका लागि हालसम्म ५० भन्दा बढी गोल गरिसकेकी छिन्।<ref name=खेलपाटी/> सावित्रा भण्डारी हाल नेपाली महिला फुटबल टोलीको सर्वाधिक उच्च गोलकर्ता हुन्।<ref>{{cite web |title=पाँचौं साफ वुमेन्स च्याम्पियनसिप : नेपाल र भारत फेरि भिड्ने |url=https://www.kantipurdaily.com/sports/2019/03/21/155313363966084700.html|website=kantipurdaily|accessdate=७ चैत्र, २०७५}}</ref> उनले [[अनु लामा]]को ३५ अन्तर्राष्ट्रिय गोलको किर्तिमान भङ्ग गर्दै यो सफलता हात पारेकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=Sabitra Bhandari Levels Record Hold By Anu Lama |url=https://goalnepal.com/news/detail/7369|website=GoalNepal|accessdate= Sep 12, 2019 18:50}}</ref> साथै साबित्रा कुनै पनि एउटा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सर्वाधिक गोल गर्ने नेपाली खेलाडी हुन्। यसो त साबित्रा नेपाली राष्ट्रिय महिला टोलीमा आउनु भन्दा पहिले [[भलिबल]] खेलमा आबद्ध रहेकी थिइन्, भने उनी एथलेटिक्स खेलमा पनि उत्तिकै सक्रिय अनि सफल रहेकी थिइन्<ref>{{cite web |title=सावित्रा भन्छन्–खेलमा अनुशासन र महेनत नै महत्त्वपूर्ण सावित्राः द बर्निङ स्टार|url=https://suvadin.com/news/sports/news-of-football|website=suvadin.com|accessdate=असार ४, २०७५}}</ref> सन् २०१९ मा भारतमा आयोजना भएको [[२०१९ हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|२०१९ हिरो महिला गोल्डकप]]मा नेपालले दोस्रो स्थान हासिल गर्दा सावित्राले प्रतियोगिताको सर्वाधिक उच्च गोलकर्ताको पुरस्कार जित्न सफल भएकी थिइन्। उनले उक्त प्रतियोगिता अन्तर्गत नेपालले इतिहासमै पहिलोपटक भारतलाई हराएउने क्रममा २ गोल गरेकी थिइन् भने बाँकी दुई गोल भने इरान विरूद्व गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=Hero Women’s Gold Cup: Sabitra Bhandari steers Nepal to maiden win over India|url=https://goalnepal.com/news/detail/7369|website=thehimalayantimes.com|accessdate=February 11, 2019 10:47 pm }}</ref> उनलाई हाल नेपाली राष्ट्रिय महिला टोलीको मुख्य अग्रपङ्क्तिको खेेलाडीको रूपमा लिइने गरिन्छ भने वर्तमानमा नेपाली टोलीका लागि उनलाई सदावहार गोल यन्त्रमा रूपमा पनि लिने गरिन्छ। सावित्रा भण्डारी सन् २०१९ का लागि भारतीय महिला फुटबल लिगका लागि नेपाली अर्कि महिला खेलाडी [[अनिता बस्नेत]]सँग [[सेतु क्लब]]मा अनुबन्ध भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=सावित्रा भण्डारी: भारतीय लिगमा उत्कृष्ट 'डेब्यु' गरेकी नेपाली खेलाडीको रोमाञ्चक यात्रा|url=https://bbc.com/nepali/amp/48182725l|website=BBC Nepal|accessdate=7 May 2019}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सेतुसँग अनुबन्ध पछि क्लबको पहिलो खेलमा अनिता बस्नेत भन्दा अगाडि नै प्रदापण गरेका कारण सावित्रा पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा आधिकारिक व्यवसायीक महिला फुटबल लिग खेल्ने प्रथम महिला बनेकी थिइन्। यस अघि उनले देशबाहिर [[माल्दिभ्स|माल्दिभ्स यरपोर्ट कम्पनी]] तथा [[माल्दिभ्स|माल्दिभ्स पुलिस क्लब ]] क्लबबाट माल्दिभ्स महिला फुटसल लिगमा सहभागीता जनाए पनि उक्त प्रतियोगिता आधिकारिक फुटबल प्रतियोगिता भने थिएन। उनले सेथु क्लबको तर्फबाट २०१९ भारतीय महिला लिगको उपाधि जितेकी थिइन्।<ref>{{cite web |title= सेथुले जित्यो भारतीय महिला लिग फुटबलको उपाधि |website=https://www.hamropatro.com/news/details/5666112891650048?ns= |accessdate=may, 2019 10:47 pm }}</ref> उनले उक्त प्रतियोगितामा कुल ७ खेलमा जम्मा १५ गोल गर्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=सावित्रा भण्डारीको टोली सेथुले जित्यो भारतीय महिला लिग फुटबलको उपाधि|url=https://ujyaaloonline.com/story/20536/2019/5/22/indian-women-league-football-|website=ujyaaloonline.com|accessdate=जेठ ०८, २०७५}}</ref> सावित्रा भण्डारी २०७५ सालमा उत्कृष्ट प्रदर्शनी गरेको कारण नेपाली खेलकुद जगतको सर्वाधिक उच्च पुरस्कार [[पल्सर स्पोर्ट्स अवार्ड २०७५]] उत्कृष्ट महिला वर्ष खेलाडीबाट सम्मानित भएकी थिइन्। यस्तै उनले [[पल्सर स्पोर्ट्स अवार्ड २०७५]] अन्तर्गत पिपुल च्वाइस अवार्डमा दोस्रो भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=मोजाको फुटबल खेल्दै हुर्केकी महिला फुटबलकी सनसनी |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/55015 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=मंगलबार, अषाढ ३, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703024458/https://www.hamrokhelkud.com/football/55015 |archive-date=2019-07-03 }}</ref> उनले २०७६ सालको संविधान दिवसको अवसरमा राष्ट्रपति मार्फत जन सेवा श्री पञ्चम श्रेणी पदक प्राप्त गरेकी थिइन्। अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा गरेको उत्कृष्ट प्रदर्शनलाई मध्यनजर गर्दै नेपाल सरकारले २०५६ सालमा साबित्रा भण्डारीलाई राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कारबाट सम्मान गरेको थियो। ==प्रारम्भिक जीवन== सावित्रा भण्डारीको जन्म [[लमजुङ जिल्ला]]को सिमपानी भन्ने गाउँमा भएको थियो<ref>{{cite web |title=साम्बाको दशैं गिफ्ट : 'देशका लागि गोल दिने हो' |url=http://www.pahilopost.com/content/20181016132058.html |website=पहिलो पोष्ट |accessdate=१६ अक्टोबर २०१८ }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएकी साबित्रा भण्डारीले गाउँकै स्थानीय विद्यालयबाट प्रवेशिका परिक्षा उतिर्ण गरेकी थिइन्। उनका बुवा थमबहादुर भण्डारी भने एक सरकारी जागिरे थिए।<ref>{{cite web|title=ह्याट्रिक गर्ल|url=http://himalkhabar.com/news/1791|website=himalkhabar.com|accessdate=१ माघ , २०७३ खेलकुद|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401040619/http://himalkhabar.com/news/1791|archive-date=2019-04-01}}</ref>। साबित्राको पनि बाल्यावस्थामा अन्य महिलाहरूको जस्तै दैनिकी बित्ने गर्दथ्यो। आमाबुवालाई घरायसी काममा सहयोग गर्ने, गाउँमै घाँस दाउरा गर्दै, उनले आफ्नो पढाईलाई अघि बढाएकी थिइन्। साबित्राले फुर्सदमा कपडाको फुटबल बनाएर खेल्ने गर्थिन्।<ref>{{cite web|title=भिडिओ स्टोरी : केटाहरूसँगै फुटबल खेल्दै हुर्केकी साम्बा|url=https://setopati.com/sports/football/1778561|website=setopati.com|accessdate=चैत १५ , २०७५ खेलकुद}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>। [[File:Sabitra Bhandari 02.jpg|thumb| २०७८ सालमा भण्डारी]] दशैँताका गाउँमा हुने खसी तथा भाले कप फुटबल प्रतियोगिताहरूले उनको फुटबल प्रतिको आकर्षण तथा रूचिमा भर्‍याङको रूपमा काम गरेको थियो। स्थानीय प्रतियोगिताहरूमा उनी गाउँकै ठूला दाइहरूको टोलीमा मिसिएर खेल्ने गर्दथिन्। त्यसपछि पनि उनलाई फुटबलमा लाग्न थप हौसला मिलेको थियो र दशैँ बाहेक पनि उनी दाईहरूसँगै फुटबल खेलहरू खेल्न थालेकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=साबित्राः नेपाली महिला फुटबलकी शान |url=https://suvadin.com/news/sports/nepal-inspirer-sabitra-bhandari|website=suvadin.com|accessdate=जेठ ७, २०७५ }}</ref>। २०७१ को दशैंअघि [[लमजुङ जिल्ला]]को [[धनपोखरा]]मा [[नेपाली फुटबल प्रतियोगिताहरू|महिला फुटबल प्रतियोगिता ]]आयोजना भएको थियो। उक्त प्रतियोगितामा साबित्राले पनि सहभागीता जनाएकि थिइन् र उनको टोलीले उक्त प्रतियोगिताको उपाधि जित्न सफल पनि भयो।<ref>{{cite web |title=साम्बाको दशैं गिफ्ट : 'देशका लागि गोल दिने हो' |url=http://www.pahilopost.com/content/20181016132058.html |website=पहिलो पोष्ट |accessdate=१६ अक्टोबर २०१८ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181219111429/http://www.pahilopost.com/content/20181016132058.html |archive-date=2018-12-19 }}</ref>। विजेता भएसँगै उनको टोलीले १५ हजार रूपैयाँ जितेको थियो। त्यस पछि उनी एपीएफको छनोटमा पर्द‌ै उत्कृष्ट प्रदर्शनहरू गरेकी थिइन्। पछि उनी काठमाडौँ प्रशिक्षणका लागि आएकी थिइन्। ==व्यक्तिगत जीवन== साबित्राको स्थानीय घर [[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ जिल्लामा]] रहेको छ। उनी मध्यम स्तरको पारिवारको एक सदस्य थिइन्, भने पहिले उनको परिवार खेलकुद पृष्ठभूमि भएको परिवार पनि रहेको थिएन। उनको परिवारको चार दिदीबहिनी र दुई भाइहरूमध्ये उनी माइली हुन्।<ref>{{cite web |title=दुई वर्षभित्रै महिला फुटबलमा सावित्राको छलाङ |url=https://www.onlinekhabar.com/2016/06/435791 |website=अनलाइन खबर |accessdate= २०७३ जेठ २१ गते २०:२६ }}</ref>। उनी सानैदेखि सामान्य केटीहरू भन्दा फरक स्वभावकि थिइन् अथवा खेलकुदमा अत्याधिक रुचि राख्ने खालकी थिइन्। त्यसै कारणले गर्दानै उनले नेपाली फुटबल जगतमा छोटो समयमा नै धेरै सफलता प्राप्त गर्न सफल भएकी छिन्। यस्तै उनी वर्तमान समयमा धेरै समर्थक हुने नेपाली महिला खेलाडी हुन्। उनी आफ्नो कपाल कटाइ तरिका पनि विशेष खालको गराउन रूचाउछिन्। उनको कपालको शैली, गोलपछिको सेलिब्रेसन र निडर व्यक्तित्वपनले थप उनको व्यक्तिगत पहिचान दिएको छ।<ref>{{cite web |title=सावित्रा भण्डारी अर्थात साम्बा |url=http://www.kantipurtv.com/news/2019-03-21/20190321141216.html |website=kantipurtv |accessdate= चैत्र ७, २०७५ }}</ref>। हाल उनलाई नेपाली फुटबल जगतमा उनका समर्थकहरूले '''साम्बा''' उपनामले पनि चिन्नने गर्दछन्। उनी विश्व फुटबल जगत् पुर्तुगाली फुटबल खेलाडी [[क्रिस्टियानो रोनाल्डो|क्रिष्टियानो रोनाल्डो]]को समर्थक रहेको बताएकी थिइन्। त्यसैले पनि उनले राष्ट्रिय टोलीबाट खेल्दा गोल गरिसकेपछि रोनाल्डोको जस्तै गोल सेलिब्रेसन गर्ने गर्दछिन्। ==क्लब जीवन== ===एपीएफ क्लब=== साबित्रा भण्डारी एपिएफ क्लबका लागि १६ वर्षकै उमेरमा अनुबन्धित भएकी थिइन्। साबित्रा भण्डारी [[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]] कि एक मुख्य खेलाडी हुन्।<ref>{{cite web|title=साताका चर्चित (सावित्रा भण्डारी)|url=http://nepal.ekantipur.com/news/2018-08-05/20180805145535.html|website=कान्तिपुर|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402051552/http://nepal.ekantipur.com/news/2018-08-05/20180805145535.html|archive-date=2019-04-02}}</ref><ref>{{cite news|title=Women's Tournament Best Forward|url=http://www.goalnepal.com/news.php?id=27124|accessdate=27 December 2016|work=GoalNepal|date=3 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161227200537/http://www.goalnepal.com/news.php?id=27124|archive-date=27 December 2016}}</ref>। उनी वर्तमान समयमा एपीएफका प्रमुख अग्रपङ्क्तिकी खेलाडी समेत हुन्। उनकै उच्च र उत्कृष्ट प्रदर्शनकै कारणले एपीएफ क्लबले अनेक घरेलु महिला उपाधिहरू जित्न सफल भएको छ। साबित्रा भण्डारी सम्मीलित एपिएए टोलीले लगातार चार पटक [[प्रधान सेनापति कप]]को उपाधि समेत जित्न सफल भएको थियो। साथै महिला राष्ट्रिय लिगको उपाधि पनि जित्न सफल भएको थियो। एपीएफले २०७३ मा प्रधान सेनापति कप जित्दा उनी उत्कृष्ट खेलाडी समेत घोषित भएकी थिइन्। भने त्यहीँ वर्षको राष्ट्रिय लिग जित्दा पनि उनी उत्कृष्ट खेलाडी भएकी थिइन्। यस्तै २०७५ सालको प्रधान सेनापति कप जित्दा उनी उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिकी खेलाडी हुन सफल भएकी थिइन्। २०७४ सालमा एपीएफ क्लबले राष्ट्रिय लिग जित्दा सुपर लिगको अन्तिम खेलमा साबित्राले १ गोल गरेकी थिइन् भने एपीएफले समग्रमा पुलिस क्लबलाई २-१ गोल अन्तरले पराजित गर्दै लिग उपाधि जितेको थियो। यो लिगमा साबित्राले जम्मा ६ खेलमा २९ गोल गर्दै लिगको नयाँ किर्तिमानी समेत राखेकी थिइन्। साथै २०७४ महिला राष्ट्रिय लिगमा उनी उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिको खेलाडी र सर्वाधिक गोलकर्ता समेत भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=राष्ट्रिय लिग महिला फुटबलको उपाधि सशस्त्र प्रहरीलाई |url=https://www.kathmandupati.com/news/chief-international-football-apf/34648/ |website=kathmandupati.com|accessdate= २८ पुष २०७४, शुक्रबार ०७:२६}}</ref>। २०७५ सालमा पनि एपिएफलाई महिला राष्ट्रिय लिग २०७५ वा उपराष्ट्रपति कप जिताउन साबित्राको भूमिका उल्लेखनीय रहेको थियो। प्रतियोगिता भर उत्कृष्ट प्रदर्शनी गरेकी उनले प्रतियोगितामा सर्वोत्कृष्ट खेलाडी हुँदै २५ हजार नगद हात पार्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=प्रधानसेनापति अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलको उपाधि एपिएफलाई |url=http://annapurnapost.com/news/104419|website=कान्तिपुर पोष्ट|accessdate= २०७५, १२ मंसिर बुधबार २०:१८}}</ref>। प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमा एपीएफले चिरपरिचीत प्रतिद्वन्द्वी नेपाल आर्मी क्लबलाई ३-१ गोलअन्तरले पराजित गर्दा उनले ह्याटि्रक समेत गर्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=राष्ट्रिय महिला लिग : एपीएफ च्याम्पियन|url=http://annapurnapost.com/news/104419|website=कान्तिपुर पोष्ट|accessdate=१६ साउन २०७५ }}</ref>। २०७५ सालमा पनि सावित्रा भण्डारी सम्मिलित एपीएफ क्लबले [[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५]] मा महिला फुटबल तर्फको स्वर्ण पदक जित्न सफल भएको थियो। यस आठौँ राष्ट्रिय खेलकुदमा पनि सावित्राको व्यक्तिगत प्रदर्शनी निकै उत्कृष्ट रहन गएको थियो। एपीएफले फाइनलमा अर्को विभागीय टोली नेपाल आर्मी क्लबलाई टाइब्रेकरमा ४-३ गोल अन्तरले पराजित गर्दा सावित्राले पनि गोल गर्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=आठौँ राष्ट्रिय खेलकुदको महिला फुटबलको उपाधि एपीएफले जित्यो|url=https://www.kharibot.com/news-details/32376/kharibot |website=kharibot.com|accessdate=११ वैशाख २०७६ }}</ref>। ====राष्ट्रिय महिला फुटबल लिग २०७७==== साबित्रा भण्डारी सम्मिलित सशस्त्र प्रहरी बलको टोली २०७७ सालको राष्ट्रिय महिला फुटवल लिगको विजेता बनेको थियो। २०७७ फागुन ४ गते साबित्रा प्रतियोगिताको दशौं खेलमा पुलिसविरुद्ध खेलमा गम्भिर चोटका कारण घाइते भएकि थिइन्, चोट कै कारण खेलको ७९ औं मिनेटमा साबित्राले मैदान छाडेकी थिइन्<ref>{{cite web |title=सावित्राको चोट गम्भीर, १ वर्ष मैदानबाहिर |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/83888.html|website=hamrokhelkud.com|accessdate=मंगलबार, फागुन ४, २०७७ }}</ref>। उनको ठाँउमा मैदान प्रवेश गरेकी [[रविना गोले]]ले ८६ औं मिनेटमा गोल गर्दै एएिफलाई जित दिलाएकी थिइन्। साबित्राले गोलको लागि प्रयास गर्दा उनलाई चोट लागेको थियो। विपक्षी गोलकिपर अघि बढेको मौकामा बल चिप गर्ने प्रयासमा ल्यान्डिङका क्रममा उनको घुडाँमा चोट लागेको थियो<ref>{{cite web |title=सावित्रा, चोट अनि अबको बाटो |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/83916.html |website=hamrokhelkud.com|accessdate=मंगलबार, फागुन ४, २०७७ }}</ref>। उनी यस राष्ट्रिय लिगमा सर्वाधिक गोलकर्तासगै सर्वोत्कृष्ट फर्वार्डको समेत पुरस्कार जितेकी थिइन्<ref>{{cite web |title=के भन्छन् महिला लिगका उत्कृष्ट खेलाडी ? |url=https://www.khelpati.com/football/23375|website=khelpati.com|accessdate=मंगलबार, फागुन ७, २०७७ }}</ref>। ===माल्दिभ्स लिग=== ====माल्दिभ्स यरपोर्ट कम्पनी==== सावित्राले २०१७ माल्दिभस् महिला लिगमा माल्दिभ्स यरपोर्ट कम्पनीबाट खेलेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=माल्दिभ्समा सावित्रा र अनिता दुवैको ह्याट्रिक|url=http://headlinenepal.com/archives/109494|website=headlinenepal.com|accessdate=: १८ चैत्र २०७४, आईतवार १५:५४|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401003104/http://headlinenepal.com/archives/109494|archive-date=2019-04-01}}</ref>। दक्षिण एसियाकी उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिको खेलाडी मध्येकी एक सावित्रा २०१७ सालको संस्करणमा प्रतियोगितामा उत्कृष्ट खेलाडी घोषित भएकी थिइन्। सावित्राले उक्त वर्षको प्रतियोगितामा ४ खेलमा १३ गोल गरेकी थिइन्। ====माल्दिभ्स पुलिस==== फेब्रुअरी २०१७ मा साबित्रालाई माल्दिभ्स महिला राष्ट्रिय लिग खेल्नका लागि माल्दिभ्सबाट बोलाइएको थियो<ref>{{cite web |title=सावित्रा र अनिता सम्मिलित माल्दिभ्स एयरपोर्टको जित |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/19053 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=: सोमवार, चैत्र २८, २०७३ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190401003059/https://www.hamrokhelkud.com/football/19053 |archive-date=2019-04-01 }}</ref>। साथै उनी उक्त माल्दिभ्स राष्ट्रिय लिगमा उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिको खेलाडी समेत हुन सफल भएकी थिइन् भने अर्की नेपाली महिला फुटबल खेलाडी [[अनिता बस्नेत]]सँगै उनी माल्दिभ्स गएकी थिइन्। उनको त्यो माल्दिभ्समा दोस्रो व्यवसायिक फुटबल खेल रहेको थियो<ref>{{cite web|title=माल्दिभ्समा चम्किँदै सावित्रा, भन्छिन्– बिदेसिन बाध्य नबनाऊ|url=http://baahrakhari.com/news-details/51433/2018-03-23|website=baahrakhari.com|accessdate=: २०७४ चैत ९ शुक्रबार १३:५२:०|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402052026/http://baahrakhari.com/news-details/51433/2018-03-23|archive-date=2019-04-02}}</ref>। उनले माल्दिभ्समा पुलिस टोलीबाट ''माल्दिभ्स फुटसल फिस्टा'' का लागि व्यवसायीक फुटबल खेलेकी थिइन्। पुलिस टोलीबाट माल्दिभ्स फुटसल फिस्टा खेलेका साबित्रासँगै अर्की नेपाली खेलाडी अनिताको उत्कृष्ट प्रदर्शनीले आफ्नो टोलीलाई फाइनल सम्म पुर्‍याउन सफल भएका थिए।<ref>{{cite web |title=सावित्रा भण्डारी र निरु थापालाई माल्दिभ्सबाट आमन्त्रण |url=http://www.kheldainik.com/football/3757/|website=kheldainik.com|accessdate= : फाल्गुन ११, २०७३}}</ref>। तर माल्दिभ्स पुलिस क्लब फाइनलमा भने एमपिएलसँग पराजित हुँदै उपविजेता बनेको थियो। प्रतियोगिता भर उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेकी साबित्राले प्रतियोगितामा कुल १९ गोल गरेकी थिइन् भने अनिताले ११ गोल गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=माल्दिभ्समा नेपाली खेलाडी सावित्रा भण्डारी ‘सर्वोत्कृष्ट खेलाडी’ |url=http://www.nayapage.com/archives/45429 |website=नयाँ पेज |accessdate=: 18 April, 2018 2:23 pm |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323164454/http://www.nayapage.com/archives/45429 |archive-date=2019-03-23 }}</ref>। साबित्रा भण्डारी उक्त प्रतियोगिताको उच्च गलकर्ता तथा क्वीन अफ द टुर्नामेन्ट समेत घोषित भएकी थिइन्<ref>{{cite web |title=माल्दिभ्समा व्यवसायिक फुटबल खेलेर स्वदेश फर्किए साबित्रा र अनिता |url=http://www.kheldainik.com/football/23062/ |website=खेलकुद दैनिक |accessdate=बैशाख ९, २०७५}}</ref>। ===सेतु क्लब=== सावित्रा भण्डारी [[२०१९ भारतीय महिला लिग|२०१९ भारतीय महिला लिगका]] भारतीय क्लब [[सेतु क्लब|सेतु एफसी महिला टोलीबाट]] अनुबन्धित भएकी थिइन्<ref>{{cite web |title=सावित्रा र अनिता भारत प्रस्थान |url=https://www.khelpati.com/football/8150 |website=deshsanchar.com |accessdate=बैशाख १६, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=पहिलो पटक इन्डियन लिग खेल्न जाँदै सावित्रा र अनिता |url=https://www.khelpati.com/football/8150 |website=deshsanchar.com |accessdate=बैशाख १५, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=भारतमा सावित्रा र अनिता |url=https://baahrakhari.com/news-details/193245/2019-05-03 |website=baahrakhari.com |accessdate=बैशाख २०, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210620044715/https://baahrakhari.com/news-details/193245/2019-05-03 |archive-date=2021-06-20 }}</ref>। यस प्रतियोगिताका लागि सेतु एफसीबाट भारतीय ७० हजार रुपैयाँमा अनुबन्धन भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=नेपाली महिला फुटबलरद्वय साम्बा र अनिताको छलाङ, ब्यावसायिक लिग खेल्न सोमबार भारत जाँदै |url=https://kathmandutoday.com/2019/04/379308.html |website=kathmandutoday.com |accessdate=बैशाख १५, २०७६}}</ref>। उनी अर्की नेपाली महिला फुटबल खेलाडी [[अनिता बस्नेत]]सँगै उक्त सेतु क्लबमा अनुबन्धित भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=इतिहास रच्दै सावित्रा र अनिता |url=https://pahilopost.com/content/20190428144706.html |website=pahilopost.com |accessdate=बैशाख १५, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190501073643/http://www.pahilopost.com/content/20190428144706.html |archive-date=2019-05-01}}</ref> भने अनिता र सावित्रा अन्तर्राष्ट्रिय व्यवसायीक फुटबल खेल खेल्ने पहिलो महिला खेलाडी बन्न समेत सफल भएका थिए। <ref>{{cite web |title=सावित्रा र अनिता भोलि भारत जाँदै |url=https://baahrakhari.com/news-details/192417/2019-04-28 |website=baahrakhari.com |accessdate=बैशाख १५, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506151347/https://baahrakhari.com/news-details/192417/2019-04-28 |archive-date=2019-05-06 }}</ref> सावित्राले सेतु क्लबका लागि मे ६ को लिग समुह चरणको पहिलो खेलमान‌ै प्रदापण गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=सावित्रा सुरुवाती रोजाईमा, अनिता बेन्चमा |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52675 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=बैशाख २३, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506155119/https://www.hamrokhelkud.com/football/52675 |archive-date=2019-05-06 }}</ref> मनिपुर पुलिस स्पोर्ट्स क्लबसँग भएको पहिलो खेलबाट उनले आफ्नो पहिलो खेल पस्किएकी थिइन्। यस खेलमा अनिता बस्नेतले प्रदापण गर्ने मौका नपाएको अवसरमा सावित्राले प्रदापण गरेसँगै आधिकारिक व्यावसायिक अन्तर्राष्ट्रिय क्लब फुटबलमा पहिलोपटक खेल्ने नेपाली महिला खेलाडी हुन समेत सफल भएकी थिइन्। यस खेलमा सेतु क्लबले मनिपुर पुलिस स्पोर्ट्स क्लबलाई ६-४ गोल अन्तरले पराजित गर्दा सावित्राले उत्कृष्ट खेल प्रदर्शनी गर्दै ४ गोल तथा एक गोलका लागि अवसर पनि निर्माण गरेकि थिइन्।<ref>{{cite web |title=भारतीय लिगमा सावित्राको गोल वर्षा ! |url=https://www.khelpati.com/football/8369 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २३, २०७६}}</ref> उनले उक्त खेलको २९ सेकेन्डमा नै गोल गरी टोलीलाई अग्रता दिलाएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=सावित्राको २९ सेकेन्डमै गोल ! |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52679 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=बैशाख २३, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506155116/https://www.hamrokhelkud.com/football/52679 |archive-date=2019-05-06 }}</ref> त्यसपछि १६ औँ मिनेटमा दोस्रो गोल गरेकी सावित्राले ३४ औँ मिनेटमा ह्याटि्रक पूरा गरेकी थिइन् भने चौथो गोल पहिलो हाफको थप समयमा गर्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=पहिलो हाफमै सावित्राको ४ गोल ! |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52680 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=बैशाख २३, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506155119/https://www.hamrokhelkud.com/football/52680 |archive-date=2019-05-06 }}</ref><ref>{{cite web |title=सावित्राको उत्कृष्ट प्रदर्शनमा सेथुको विजयी सुरुवात |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52684 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=बैशाख २३, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190506155117/https://www.hamrokhelkud.com/football/52684 |archive-date=2019-05-06 }}</ref><ref>{{cite web |title='डेब्यु' खेलमै सावित्राको ह्याट्रिक ! |url=https://www.khelpati.com/football/8368 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २३, २०७६}}</ref>। उनी भारतीय महिला लिगको पहिलो खेलमानै उत्कृष्ट खेल प्रदर्शनी गरेबापत खेलको विमन अफ द म्याच भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=डेब्यु खेलमा सावित्रालाई ‘वुमन अफ द म्याच’ |url=https://www.khelpati.com/football/8373 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २३, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=सावित्राको ह्याट्रिकमा सेथुको प्रभावशाली सुरुवात |url=https://www.khelpati.com/football/8371 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २३, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=सावित्रा भन्छिन् – ‘लिग जिताउने लक्ष्य छ ‘ |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52760 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=बैशाख २४, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508015024/https://www.hamrokhelkud.com/football/52760 |archive-date=2019-05-08 }}</ref> प्रतियोगिताको दोस्रो खेलमा क्लबले बेङ्गलोर युनाइटेडलाई ३-० ले पराजित गर्दा सावित्राले १ गोल गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=सेथुको जितमा सावित्रा र अनिताको गोल |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52796 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=बैशाख २५, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508104429/https://www.hamrokhelkud.com/football/52796 |archive-date=2019-05-08 }}</ref><ref>{{cite web |title=सावित्रा र अनिताको गोलमा सेथुको सहज जित |url=https://www.khelpati.com/football/8400 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २५, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=डेब्यु खेलमा अनिताको गोलमा |url=https://www.khelpati.com/football/8400 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २५, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=सावित्राको गोलमा सेथुलाई अग्रता |url=https://www.khelpati.com/football/8399 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २५, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=दोस्रो खेलमा समेत सावित्राको गोल |url=https://www.khelpati.com/football/8398 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २५, २०७६}}</ref> प्रतियोगिता अन्तर्गतको तेस्रो खेलमा पनि सावित्रा टोलीको सुरुवाती पहिलो ११ पर्न असफल रहेकि थिइन्।<ref>{{cite web |title=सावित्रा बेन्चमा, अनितलाई मौका |url=https://www.khelpati.com/football/8432 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २७, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=सावित्रा बेन्चमा, अनितलाई मौका |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52852 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=बैशाख २७, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190510030617/https://www.hamrokhelkud.com/football/52852 |archive-date=2019-05-10 }}</ref> दोस्रो हाफमा नेपाली खेलाडी [[अनिता बस्नेत]]क‍ो स्थानमा मैदान प्रवेश गरेकी उनले १ गोल गर्दा सेथुले समग्रमा स्पोर्टस् एकडेमी अफ इन्डिया (एसएआई) क्लबलाई ९-० को फराकिलो गोल अन्तरले पराजित गरेको थियो।<ref>{{cite web |title=सेथुको फराकिलो जित, सावित्राको निरन्तर गोल |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52891 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=बैशाख २७, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513084029/https://www.hamrokhelkud.com/football/52891 |archive-date=2019-05-13 }}</ref><ref>{{cite web |title=सावित्राको गोलमा सेथुको गोल वर्षा |url=https://www.khelpati.com/football/8433 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २७, २०७६}}</ref> सेथु क्लबले चौथो खेलमा कोल्हापुर सिटीलाई ९–० ले हराउँदा सावित्राले ३ गोल तथा प्रतियोगितामा व्यक्तिगत दोस्रो ह्याटि्रक गर्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=सावित्रा सेथुको प्लेईङ सेटमा |url=https://www.khelpati.com/football/8487 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २९, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=कोल्हापुरविरुद्ध सावित्राको ह्याट्रिक |url=https://www.khelpati.com/football/8494 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २९, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=सावित्राको ह्याट्रिकमा सेथुको फराकिलो जित |url=https://www.khelpati.com/football/8495 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २९, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=सेथुका लागि सावित्राको ह्याट्रिक |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/52990 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=बैशाख २९, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513084110/https://www.hamrokhelkud.com/football/52990 |archive-date=2019-05-13 }}</ref> उनले बरोडा फुटबल एकेडेमीविरुद्धको पाचौँ खेलमा भने कुनै गोल गर्न नसक्दा समेत उक्त खेल सेथु क्लबले ७-० ग‍ोल अन्तरले जित्दै सेमिफाइनलमा स्थान बनाएको थियो।<ref>{{cite web |title=लगातार पाँचौ जितसँगै सेथु सेमिफाइनलमा |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/53263 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=जेठ ४, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190518100747/https://www.hamrokhelkud.com/football/53263 |archive-date=2019-05-18 }}</ref> सेथु समूह ख को विजेता बन्दै सेमिफाइनल प्रवेश गरेको थियो।<ref>{{cite web |title=सावित्राको सेथु समूह विजेता बन्दै सेमिफाइनलमा |url=https://www.khelpati.com/football/8648 |website=khelpati.com |accessdate= जेठ ०४, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=कोल्हापुरविरुद्ध सावित्राको ह्याट्रिक |url=https://www.khelpati.com/football/8494 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २९, २०७६}}</ref> सेमिफाइनलमा सेन्ट्रल एमएसबी क्लब विरुद्ध उनले उत्कृष्ट प्रदर्शनी गर्दै टोलीलाई फाइनल सम्म पुराउन सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=सावित्रा र अनिताको टोली सेथु फाइनल प्रवेशका लागि खेल्दै |url=https://www.khelpati.com/football/87018 |website=khelpati.com |accessdate=जेठ ०६, २०७६ }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=सावित्रा पहिलो रोजाईमा |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/53379 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=जेठ ६, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527051853/https://www.hamrokhelkud.com/football/53379 |archive-date=2019-05-27 }}</ref> उक्त खेलमा सेथु क्लबले ७-० को जित दर्ता गर्दा सावित्राले ह्याटि्रक सहित कुल ४ गोल गरेकि थिइन्।<ref>{{cite web |title=सेथुको अग्रतामा सावित्राको पनि गोल |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/53379 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=जेठ ६, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527051853/https://www.hamrokhelkud.com/football/53379 |archive-date=2019-05-27 }}</ref><ref>{{cite web |title=सेथु आइडब्लूएलको फाइनलमा, सावित्राको ४ गोल |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/53379 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=जेठ ६, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527051853/https://www.hamrokhelkud.com/football/53379 |archive-date=2019-05-27 }}</ref><ref>{{cite web |title=सेमिफाइनलमा सावित्राको ह्याट्रिक |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/53379 |website=khelpati.com |accessdate=जेठ ६, २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527051853/https://www.hamrokhelkud.com/football/53379 |archive-date=2019-05-27 }}</ref><ref>{{cite web |title=कोल्हापुरविरुद्ध सावित्राको ह्याट्रिक |url=https://www.khelpati.com/football/8494 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २९, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=कोल्हापुरविरुद्ध सावित्राको ह्याट्रिकज |url=https://www.khelpati.com/football/8494 |website=khelpati.com |accessdate= बैशाख २९, २०७६}}</ref> साथै फाइनलमा समेत उनले मनिपुर पुलिस विरुद्ध २ गोल गर्दै सेथुलाई ऐतिहासिक रूपमा उपाधि जिताउन महत्त्वपूर्ण भुमिका खेलेकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=सावित्रा चम्केपछि सेथु च्याम्पियन |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/53488 |website=hamrokhelkud.com |accessdate=८ जेठ , २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190527053417/https://www.hamrokhelkud.com/football/53488 |archive-date=2019-05-27 }}</ref><ref>{{cite web |title=फाइनलमा सावित्राको गोल |url=https://www.khelpati.com/football/8494 |website=khelpati.com |accessdate=०८ जेठ, २०७६}}</ref><ref>{{cite web |title=फाइनलमा सावित्राको दोस्रो गोल |url=https://www.khelpati.com/football/8494 |website=khelpati.com |accessdate=०८ जेठ, २०७६}}</ref> उनी फाइनल खेलको महत्त्वपूर्ण खेलाडीको पुरस्कार समेत जित्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=सावित्राको नायकत्वमा सेथु लिग च्याम्पियन |url=https://www.khelpati.com/football/8494 |website=khelpati.com |accessdate=०८ जेठ, २०७६}}</ref>। ==अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन== सावित्रा भण्डारीले सन् २०१४ को साफ च्याम्पियनसिपमा भुटानविरुद्धको खेलबाट अन्तर्राष्ट्रिय फुटबलमा प्रदापण गरेकी थिइन्। उनले नेपालका लागि हालसम्म ३० भन्दा बढी अन्तर्राष्ट्रिय गोल गरेकी सकेकी छिन्। उनले भुटान विरूद्धको आफ्नो पहिलो खेलमै १ गोल गरेकी थिइन्। यसबाहेक आसामको सिलोङमा आयोजना भएको १२ औँ सागमा उनले श्रीलङ्काविरुद्ध २ गोल गरेकी थिइन्। सावित्राले भारतको पश्चिम बङ्गालस्थित सिलिगुढीमा भएको चौथो महिला साफ च्याम्पियनसिपको तीन खेलमा ११ गोल गरेकी थिइन्। उनी नेपाली फुटबल इतिहासमा एउटै प्रतियोगितामा सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडी मात्र नभई, एउटै खेलमा दोहोरो ह्याट्रिक गर्ने महिला तथा पुरूष खेलाडी पनि बन्न पुगेकी थिइन्। १७ फेब्रुअरी २०१६, मा नेपाल भन्दा २६ स्थान माथिको मलेसियासँग भएको काठमाडौँमा भएको खेलमा उनले १ गोल गरेकी थिइन्।<ref>{{cite news|title=Bhandari’s goal ensures Nepal victory over Malaysia|url=http://thehimalayantimes.com/sports/nepal-football-eves-win-malaysia-friendly-sabitra-bhandari/|accessdate=27 December 2016|work=The Himalayan Times|date=17 December 2016}}</ref> उनको गोलसँगै नेपाली महिला टोलीले पहिलोपटक मलेसिया महिला टोलीलाई हराएर एक नयाँ इतिहास रचेको थियो। यस्तै सावित्राले २२ मे २०१७ का दिन मलेसियाको घरेलु मैदानमा भएको खेलमा समेत मलेसिया विरुद्ध गोल गर्न सफल भएकी थिइन्। ===२०१४ साफ महिला च्याम्पियनसिप=== सन २०१४ मा पाकिस्तानमा भएको [[२०१४ साफ महिला च्याम्पियनसिप]]मा भुटानसँगको खेलमा सावित्राले राष्ट्रिय टोलीबाट प्रदापण गरेकी थिइन्। उक्त खेलको ८६ औँ मिनेटमा [[अनु लामा]]को स्थानमा मैदान प्रवेश गरेको दुइ मिनेटपछि नै सावित्राले गोल गरेकी थिइन्। उनको यो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय गोल थियो।<ref>{{cite web |title=सावित्रा भण्डारी अर्थात साम्बा |url=http://www.kantipurtv.com/news/2019-03-21/20190321141216.html |website=kantipurtv |accessdate= चैत्र ७, २०७५ }}</ref> ===२०१६ साग खेल=== २०१६ दक्षिण एसियाली खेलकुद अन्तर्गत उनले कुल ४ खेल खेल्दै २ गोल गर्न सफल भएकी थिइन्। समूह चरण अन्तर्गत श्रीलङ्कासँग २६ डिसेम्बर २०१६ मा भएको खेलमा उनले २ गोल गरेकी थिइन्।<ref>{{cite news|title=SAG: Kamala Devi stars in India’s title triumph|url=http://www.thehindu.com/sport/football/south-asian-games-kamala-devi-stars-in-indias-title-triumph/article8241390.ece|accessdate=27 December 2016|work=The Hindu|date=15 February 2016}}</ref> उनले खेलको दोस्रो र तेस्रो गोल गरेकी थिइन्, र उक्त खेलमा नेपालले श्रीलङ्कालाई ८-० गोलअन्तरले पराजित गरेको थियो। साथै नेपालले प्रतियोगितामा दोस्रो हुँदै साफ खेलमा रजत पदक जितेको थियो। फाइनलमा नेपाल दक्षिण एसियाली प्रतिस्पर्धी भारतसँग पराजित भएको थियो। समूह चरण तथा लिग चरणमा नेपाल पहिलो र भारत दोस्रो हुँदै फाइनल प्रवेश गरेको थियो। फाइनलमा पराजित नेपालले भारतलाई लिग चरणमा बराबरीमा रोकेको थियो। ===२०१६ साफ महिला च्याम्पियनसिप=== {{quote box|width=32%|align=right|quote='''२०१६ साफ च्याम्पियनसिपमा साबित्रा भण्डारीको खेल कौशल तथा गोल क्षमता देखेर नेपालको सबैभन्दा ठूलो प्रतिद्वन्द्वी भारतका प्रशिक्षक सजत धरले समेत उनको निकै प्रशंसा गरेका थिए।''' |}} [[२०१६ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] अन्तर्गत सावित्राले भुटानविरुद्धको पहिलो खेलमा ६ गोल गरेकी थिइन् जसका कारण नेपाल ८–० ले विजयी हुन सफल भएको थियो। साथै उनी नेपाली फुटबल इतिहासमा एकै खेलमा दोहोरो ह्याट्रिक गर्ने पहिलो खेलाडी समेत बनेकी थिइन्। साथै उनले नेपालले माल्दिभ्सलाई ९– ० ले पराजित गरेको खेलमा एक्लैले ५ गोल गरेकी थिइन्। उक्त प्रतियोगिताको सेमिफाइनलमा भारत विरूद्व नेपाल पराजित भएपनि उनले भारतलाई १ गोल फर्काएकी थिइन्। २-० ले पछाडि परेको नेपालका लागि ७५औँ मिनेटमा उनले भारत विरूद्व १ गोल गरेकी थिइन्। तर पनि नेपालले खेलको अन्तिम समय तिर पुन: १ गोल खादै समग्रमा ३-१ गोल अन्तरको हारसँगै प्रतियोगिताबाट बाहिरिएको थियो.<ref>{{cite news|title=Sabitra inspired Nepal routs Bhutan|url=http://the-anfa.com/newspage-726-sabitra+inspired+nepal+routs+bhutan|accessdate=27 December 2016|work=The All Nepal Football Association|date=26 December 2016}}</ref> भारतमा भएको यस महिला साफ च्याम्पियनसिपमा नेपाली टोलीले सफल हुन नसके पनि व्यक्तिगत प्रर्दशनीको आधारमा भने सावित्र अगाडि रहन सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite news|title=अन्तिम प्रशिक्षणका लागि महिला फुटबल टोली झापामा, साफ च्याम्पियनसिप जित्ने लक्ष्य (फोटोफिचर सहित)|url=http://epurwa.com/?p=12698|accessdate=27 December 2016|work=The All Nepal Football Association|date=२०७३ माघ २०|archive-url=https://web.archive.org/web/20190207231255/http://epurwa.com/?p=12698|archive-date=7 February 2019}}</ref> उनले प्रतियोगिता अवधीभर १२ गोल गर्न सफल भएकी थिइन्। यहि प्रतियोगितामा गोल गरेको देखेर भण्डारीलाई नेपाली महिला फुटबलको सदावहार गोल यन्त्र समेतका रूपमा लिइने गरिन्छ।<ref>{{cite web |title=सावित्रा भन्छन्–खेलमा अनुशासन र महेनत नै महत्त्वपूर्ण सावित्राः द बर्निङ स्टार |url=https://suvadin.com/news/sports/news-of-football |website=suvadin.com |accessdate= काठमाडौ, २०७२ असार ४ }}</ref> ===२०२० ओलम्पिक छनोट पहिलो चरण २०१८=== नेपाली महिला फुटबल टोलीले [[२०२० ग्राषमकालीन ओलम्पिक]] फुटबल खेल अन्तर्गत छनोट अन्तर्गतको पहिलो चरण पार गरी दोस्रो चरणमा पुग्दा साबित्रा भण्डारीको योगदान र भूमीका पनि अतुलनीय रहेको थियो।<ref>{{cite web |title=नेपाली महिला फुटबल टोली एएफसी महिला ओलम्पिक खेलमा छनोट |url=https://kanchanrup.news/ne_NP/नेपाली-महिला-फुटबल-टोली-एए/ |website=कञ्चनरूप न्युज |accessdate=१३ नोभेम्बर २०१८ }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> म्यानमामा ८ नोभेम्बर २०१८ देखि १३ नोभेम्बर सम्म सञ्चालन भएको समूह चरणका खेलहरूमा नेपालले तीनै वटा खेल बराबरीमा खेलेको थियोे। तीन खेलमा तीन गोल खाएको र तीन गोल गरेको नेपाली टोलीका लागि एक महत्त्वपूर्ण गोल साबित्रा भण्डारीले पनि गरेकी थिइन्। आयोजक म्यानमारसँग ११ नोभेम्बरमा भएको समुह चरणको दोस्रो खेलको तेस्रो मिनेटमा उनले पेनाल्टी मार्फत गोल गरिकी थिइन् भने खेलमा उनकै गोलबाट अग्रता लिएको नेपालले पछि १४ मिनेटमा गोल व्यहोर्नुपरेको परेको थियो। छनोट चरणमा अन्य दुई गोल भने भारत र बङ्गलादेश विरूद्व [[मीरा थापा]]ले गरेकी थिइन्। समुहमा उत्कृष्ट तीनले अघिल्लो चरणमा प्रवेश पाउने निर्णय अन्तर्गत नेपाल दोस्रो चरण प्रवेश गर्न सफल थियो। ===२०२९ हिरो महिला गोल्डकप=== [[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली]]ले ११ फेब्रुअरी २०१९ मा [[२०१९ हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|हिरो गोल्डकप]]अन्तर्गत समूह चरणको दोस्रो खेलमा आयोजक भारतलाई २-१ ले पराजित गर्दै ऐतिहासिक जित दर्ता गर्दा नेपालका लागि दुवै गोल सावित्रा भण्डारीले गरेकी थिइन्। <ref>{{cite web |title=सारा नेपालीलाई सम्झिएर रुन पुगे : सावित्रा भण्डारी (अन्तरवार्ता) |url=https://www.khelpati.com/interview/5858/|website=खेलपाती|accessdate=सोमवार, माघ २८, २०७५ }}</ref> खेलको पाँचौ मिनेटमा [[हिराकुमारी भुजेल]]को लामो पासमा सावित्राले गरेको प्रहार भारतकी गोलरक्षक [[अदिति चौहान]]ले छोएपनि पोस्टको दिशा लिँदै गोल भएको थियो भने त्यसको दुई मिनेटमै सावित्राले दोस्रो गोल गरेकी थिइन्। [[मनमाया लिम्बू]]ले पेनाल्टी क्षेत्रभित्र दायाँ भागबाट दिएको क्रस गोलरक्षक अदितिले खुट्टामुनिबाट फुत्काएपछि सावित्राले गोललाइनबाट खाली पोस्टमा गोल गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=‘भारतविरुद्ध नेपालको पहिलो जित !|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/48676|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=मंगलबार, माघ २९, २०७५ }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> जित पछि उनले भारतलाई उसकै घरेलु मैदानमा पराजित गर्न पाउँदा खुसी भएको भावना व्यक्त समेत गरिकी थिइन्। सावित्राले खेलको पाँचौ र सातौँ मिनेटमा गोल गरेपछि नेपालले इतिहासमै पहिलो पटक [[भारत महिला राष्ट्रिय टोली|भारतीय टोली]]विरुद्ध जित दर्ता गरेको थियो।<ref>{{cite web|title=‘भारतलाई उसकै मैदानमा दबाबमा राख्यौं’ – फरवार्ड सावित्रा भण्डारी|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/48705|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=मंगलबार, माघ २९, २०७५ }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यस्तै प्रतियोगिताको तेस्रो तथा समुह चरणको अन्तिम खेलमा नेपालले [[इरान]]लाई ३-१ गोल अन्तरले हराएको खेलमा सावित्राले दुई गोल गरेकी थिइन्। उक्त खेलमा नेपालकालागि [[अनिता बस्नेत]]ले सुरूवाती अग्रता दिलाएकी थिइन्। साथै सावित्राले दोस्रो हाफको ५९औँ मिनेटमा नेपालको अग्रता दोब्बर पारेकि थिइन् खेलको अन्तिम मिनेटमा व्यक्तिगत दोस्रो गोल गरेकि थिइन्।<ref>{{cite web|title=नेपालले इरानलाई पनि हरायो|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/48705|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=बुधबार , फागुन २०७५ }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=उपाधि, सावित्रा र एन्फा|url=https://www.khelpati.com/womens-saff/6961/|website=khelpati.com|accessdate=शुक्रवार, चैत्र ८, २०७५}}</ref> प्रतियोगितामा नेपालले दोस्रो स्थान हात परेको थियो भने सावित्राले प्रतियोगिता भरकै सर्वाधिक उच्च गोलकर्ताको पुरस्कार जित्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=नेपाल हिरो गोल्डकपको उपविजेतामा सिमित !|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/48819|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=शुक्रबार, फाल्गुन ३, २०७५}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप=== सावित्रा भण्डारीले [[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]]को समुहचरण देखि फाइनल खेल सम्मको प्रत्येक खेलमा कम्तीमा एक गोल गर्न सफल भएकी थिइन्। उनी यस प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्ता हुन सफल भएकी थिइन्। सावित्राले प्रतियोगिताको सबै खेलमा १-१ गोल गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=Bhandari on course of becoming all-time best |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2019-03-21/bhandari-on-course-of-becoming-all-time-best.html|website=kathmandupost.ekantipur|accessdate=Mar 21, 2019}}</ref> उनले भुटान, बङ्गलादेश, श्रीलङ्का र भारतविरुद्ध गोल गर्न सफल भएकी थिइन्। सावित्राले भारतकी इन्दुमतिसँगै प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्ताको पुरस्कार ग्रहण गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=सावित्रा भण्डारी र इन्दुमतिलाई सर्वाधिक गोलकर्ताको अवार्ड|url=https://nepalkhabar.com/np/news/sports/58150/|website=नेपालखबर|accessdate=२०७५ चैत ८|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401040325/https://nepalkhabar.com/np/news/sports/58150/|archive-date=2019-04-01}}</ref> सावित्राले यस प्रतियोगितामा गरेको ४ गोल सहित यो प्रतियोगिता सम्म उनले नेपालका लागि कुल २६ गोल गरेकी थिइन्। कुल २६ अन्तर्राष्ट्रिय गोलसँगै उनी नेपाली राष्ट्रिय महिला फुटबल टोलीका लागि सर्वाधिक गोलगर्ने खेलाडीका रूपमा दोस्रो स्थानमा उक्लिएकी थिइन्। ===२०२० ओलम्पिक छनोट दोस्रो चरण २०१९=== सन् २०२० ओलम्पिक छनोट दोस्रो चरण अन्तर्गतको कुल तीन खेलहरूमा सावित्रा भण्डारीले जम्मा १ गोल गर्न सफल भएकी थिइन्। उनले इन्डोनेसिया विरूद्वको तेस्रो खेलमा २ गोल गर्न सफल भएकी थिइन्। उक्त खेलमा नेपाल २-१ गोलअन्तरले विजयी भएको थियोे।<ref>{{cite web |title=WOMEN`S OLYMPIC FOOTBALL TOURNAMENT 2020 Qualifiers Round 2 |url=http://stats.the-afc.com/match_report/15308 |website=the-afc.com |accessdate= }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===२०१९ नादेझ्दा कप=== किर्गिस्तानमा आयोजना भएको २०१९ नादेझ्दा कप फुटबल प्रतियोगितामा नेपाले दोस्रो स्थान हात पार्दा सावित्रा भण्डारीले ७ गोल सहित प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्ताको पुरस्कार जित्न सफल भएकी थिइन्<ref>{{cite web |title=नेपाल नादेझ्दा कपको उपविजेता! |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58965.html|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=२०७६ भदौ २६}}</ref><ref>{{cite web |title=स्वदेश फर्किए उपविजेता महिला टोली |url=https://www.khelpati.com/football/11970|website=khelpati.com|accessdate=२०७६ भदौ २७}}</ref><ref>{{cite web |title=नादेझ्दा कपमा सावित्रा सर्वाधिक गोलकर्ता |url=https://www.khelpati.com/football/11950|website=khelpati.com|accessdate=२०७६ भदौ २७}}</ref> उनले पहिलो खेलमा किर्गिस्तानविरूद्व ४ गोल गर्न सफल भएकी थिइन्। सावित्राले ४ गोल गरेको उक्त खेल नेपालले ८-२ को फराकिलो अन्तरले जित्न सफल भएको थियो।<ref>{{cite web |title=नेपालको गोलवर्षामा सावित्राको ४ गोल |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58768.html|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=२०७६ भदौ २२}}</ref> ह्याट्रिक सहित ४ गोल गरेकी सावित्राले उक्त खेलको ३औँ, १५औँ, ३०औँ र ५३औँ मिनेटमा गोल गर्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको आधा दर्जन गोलमा सावित्राको ह्याट्रिक |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58766.html|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=२०७६ भदौ २२}}</ref><ref>{{cite web |title=३० मिनेटमै ‘साम्बा’को ह्याट्रिक |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58765.html|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=२०७६ भदौ २२}}</ref><ref>{{cite web |title=१५ मिनेटमै ‘साम्बा’को २ गोल |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58764.html|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=२०७६ भदौ २२}}</ref> खेलको ५३औँ मिनेटमा सावित्राले पेनाल्टी क्षेत्रको ठिक बाहिर प्राप्त फ्रिकिकलाई सिधै गोलमा परिणत गर्दै नेपाललाई ५ गोलको स्थितिमा पुर्‍याएकी। यस्तै उनले प्रतियोगिताको तेस्रो खेलमा निर्णायक १ गोल गर्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=ताजकिस्तानलाई हराउँदै नेपाल फाइनलमा|url=https://www.setopati.com/sports/football/189528|website=setopati|accessdate=२०७६ भदौ २४}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ताजिकिस्तान विरुद्धको खेलमा उनले ८५औँ मिनेटमा [[गिता राना]]को प्रिकीकमा हेड गर्दै गोल गर्न सफल भएकी थिइन्। सावित्राको उक्त निर्णायक गोल सहित नेपालले ताजिकिस्तानलाई १-० ले पराजित गर्दै प्रतियोगिताको फाइनलमा पुग्न सफल भएको थियो<ref>{{cite web |title=नेपाल नादेझ्दा कपको फाइनलमा, सावित्राको गोल |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58850.html|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=२०७६ भदौ २४}}</ref><ref>{{cite web |title=नेपाल र ताजिकस्तान – पहिलो हाफमा गोलरहित बराबरी |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58848.html|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=२०७६ भदौ २४}}</ref> भने बाँकी दुई गोल उज्बेकिस्तान विरूद्व फाइनल खेलमा गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=पहिलो हाफमा नेपाल पछाडि |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58960.html|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=२०७६ भदौ २६}}</ref> फाइनलमा नेपाल २-३ गोल अन्तरले पराजित हुँदै आठौँ पटक अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा उपाधि बिहिन हुन पुगेको थियो।<ref>{{cite web |title=महिला टोलीलाई पहिलो उपाधि जित्ने अवसर |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58944.html|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=२०७६ भदौ २६}}</ref> उज्बेकिस्तानसँगको खेलमा दुई गोल गरेसँगै उनले पुर्व नेपाली टोलीकी कप्तान [[अनु लामा]]को ३५ अन्तर्राष्ट्रिय गोलको किर्तिमानसँग बराबर गर्न सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=अनुको कीर्तिमानमा सावित्राको बराबरी |url=https://www.khelpati.com/football/11947|website=khelpati.com|accessdate=२०७६ भदौ २६}}</ref><ref>{{cite web |title=सावित्राद्वारा अनुको कीर्तिमान बराबरी! |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58966.html|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=२०७६ भदौ २६}}</ref> सावित्राले उक्त सफलता मात्र ३६ अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा प्राप्त गरेकी थिइन्। ===साग खेल २०१९=== साग गेम २०१९ अन्तर्गतको नेपाली टोली माल्दिभ्स विरूद्ध ०-३ गोल अन्तरले विजयी भएको दोस्रो खेलमा सावित्रा भण्डारीले ह्याटि्रक पुरा गरी नेपाली महिला फुटबलको सर्वाधिक उच्च अन्तर्राष्ट्रिय गोलकर्ताको कीर्तिमान बनाउन सफल भएकी थिइन्।<ref>{{cite web |title=सावित्रा नेपालका लागि सर्वाधिक गोल गर्ने खेलाडी बनिन्|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/63613.html|website=hamrokhelkud.com|accessdate=१९, मंसिर २०७६}}</ref> उनले उक्त सफलता मात्र ३८ अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरूमा पुरा गरेकी थिइन्। उक्त खेलको १८औँ, २२औँ र इन्जुरी समयको पहिलो मिनेटमा गोल गर्न सफल भएकी थिइन्<ref>{{cite web |title=साग महिला फुटबल – नेपालको फाइनल यात्रामा सावित्राको कीर्तिमान|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/63627.html|website=hamrokhelkud.com|accessdate=१९, मङ्सिर २०७६}}</ref>। यस्तै यस खेलको पहिलो गोलले उनलाई नेपाली महिला फुटबल टोलीको सर्वाधिक अन्तर्राष्ट्रिय गोलकर्ता बनाएको थियो। यसो त उनले साग खेल अन्तर्गतको श्रीलङ्का विरूद्धको पहिलो खेलमा उत्कृष्ट प्रदर्शनी गरे पनि गोल गर्न भने सकेकी थिइनन्। ===२०२२ महिला साफ च्याम्पियनसिप=== ==अन्तर्राष्ट्रिय विवरणहरू== ===अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरू=== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=2|सङ्केत |- |bgcolor=#ccffcc style="width: 20px;"| |align=left|सावित्रा भण्डारीले खेलेका अन्तर्राष्ट्रिय खेलहरूमा अन्तर्राष्ट्रिय गोल गर्न सफल खेलहरू |} {| class="wikitable" style="font-size:100%;" ! खेल नम्बर. !! मिति !! विपक्ष !! टोली नतिजा !! खेल अङ्क !! स्थान !! प्रतियोगिता !! गरेको गोल |-style="background:#dfd" |'''१.''' |१२ नोभेम्बर २०१४ |{{fbw|BHU}} |जित |८-० |{{flagicon|PAK}} जिन्ना खेलकुद रङ्गशाला |२०१४ महिला साफ च्याम्पियनसिप |१ |- |'''२.''' |१४ नोभेम्बर २०१४ |{{fbw|PAK}} |जित |२-० |{{flagicon|PAK}} जिन्ना खेलकुद रङ्गशाला |२०१४ महिला साफ च्याम्पियनसिप |० |- |'''३.''' |१६ नोभेम्बर २०१४ |{{fbw|PAK}} |जित |३-० |{{flagicon|PAK}} जिन्ना खेलकुद रङ्गशाला |२०१४ महिला साफ च्याम्पियनसिप |० |- |'''४.''' |१९ नोभेम्बर २०१४ |{{fbw|BAN}} |जित |१-० |{{flagicon|PAK}} जिन्ना खेलकुद रङ्गशाला |२०१४ महिला साफ च्याम्पियनसिप (सेमिफाइनल) |० |- |'''५.''' |२१ नोभेम्बर २०१४ |{{fbw|IND}} |हार |०-६ |{{flagicon|PAK}} जिन्ना खेलकुद रङ्गशाला |२०१४ महिला साफ च्याम्पियनसिप (फाइनल) |० |- |'''६.''' |५ फेब्रुअरी २०१६ |{{fbw|BAN}} |जित |३-० |{{Flagicon|IND}} जवाहरलाल नेहरु रङ्गशाला |दक्षिण एसियाली खेलकुद |० |- |'''७.''' |५ फेब्रुअरी २०१६ |{{fbw|BAN}} |जित |३-० |{{Flagicon|IND}} जवाहरलाल नेहरु रङ्गशाला |दक्षिण एसियाली खेलकुद |० |- |'''८.''' |७ फेब्रुअरी २०१६ |{{fbw|MDV}} |जित |२-० |{{Flagicon|IND}} जवाहरलाल नेहरु रङ्गशाला |दक्षिण एसियाली खेलकुद |० |- |'''९.''' |११ फेब्रुअरी २०१६ |{{fbw|IND}} |बराबर |०-० |{{Flagicon|IND}} जवाहरलाल नेहरु रङ्गशाला |दक्षिण एसियाली खेलकुद |० |-style="background:#dfd" |'''१०.''' |१३ फेब्रुअरी २०१६ |{{fbw|SRI}} |जित |४-० |{{Flagicon|IND}} जवाहरलाल नेहरु रङ्गशाला |दक्षिण एसियाली खेलकुद |२ |- |'''११.''' |१५ फेब्रुअरी २०१६ |{{fbw|IND}} |जित |०-४ |{{Flagicon|IND}} जवाहरलाल नेहरु रङ्गशाला |दक्षिण एसियाली खेलकुद (फाइनल) |० |-style="background:#dfd" |'''१२.''' |१७ डिसेम्बर २०१६ |{{fbw|MAS}} |जित |१-० |{{Flagicon|NEP}} एन्फा कम्प्लेक्स सातदोबाटो, ललितपुर, नेपाल |अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपूर्ण खेल |१ |-style="background:#dfd" |'''१३.''' |२६ डिसेम्बर २०१६ |{{fbw|BHU}} |जित |८-० |{{Flagicon|IND}} कञ्चनजङ्घा रंगशाला, सिलिगुरी, भारत |[[२०१६ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |६ |-style="background:#dfd" |'''१४.''' |२८ डिसेम्बर २०१६ |{{fbw|MDV}} |जित |९-० |{{Flagicon|IND}} कञ्चनजङ्घा रंगशाला, सिलिगुरी, भारत |[[२०१६ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |५ |- |'''१५.''' |३१ डिसेम्बर २०१६ |{{fbw|SRI}} |जित |१-० |{{Flagicon|IND}} कञ्चनजङ्घा रंगशाला, सिलिगुरी, भारत |[[२०१६ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |० |-style="background:#dfd" |'''१६.''' |२ जनवरी २०१७ |{{fbw|IND}} |हार |१-३ |{{Flagicon|IND}} कञ्चनजङ्घा रंगशाला, सिलिगुरी, भारत |[[२०१६ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] (सेमिफाइनल) |१ |-style="background:#dfd" |'''१७.''' |२२ मे २०१७ |{{fbw|MAS}} |बराबर |१-१ |{{Flagicon|MAS}} लिकस रंगशाला, मलेसिया |अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपूर्ण खेल |१ |- |'''१८.''' |२४ मे २०१७ |{{fbw|MAS}} |हार |१-४ |{{Flagicon|MAS}} युएमएस रंगशाला, मलेसिया |अन्तर्राष्ट्रिय मैत्रीपूर्ण खेल |० |- |'''१९.''' |८ नोभेम्बर २०१८ |{{fbw|IND}} |बराबर |१-१ |{{Flagicon|MYA}} थुउन्ना रंगशाला, म्यानमार |२०२० ओलम्पिक एएफसी छनोट - पहिलो चरण |० |-style="background:#dfd" |'''२०.''' |११ नोभेम्बर २०१८ |{{fbw|MYA}} |बराबर |१-१ |{{Flagicon|MYA}} थुउन्ना रंगशाला, म्यानमार |२०२० ओलम्पिक एएफसी छनोट - पहिलो चरण |१ |- |'''२१.''' |१३ नोभेम्बर २०१८ |{{fbw|BAN}} |बराबर |१-१ |{{Flagicon|MYA}} थुउन्ना रंगशाला, म्यानमार |२०२० ओलम्पिक एएफसी छनोट - पहिलो चरण |० |- |'''२२.''' |९ फेब्रुअरी २०१९ |{{fbw|MYA}} |हार |३-० |{{Flagicon|IND}} कालिङ्गा रंगशाला, भुवनेश्वर, भारत |[[हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|२०१९ हिरो गोल्डकप]] |० |-style="background:#dfd" |'''२३.''' |११ फेब्रुअरी २०१९ |{{fbw|IND}} |जित |२-१ |{{Flagicon|IND}} कालिङ्गा रंगशाला, भुवनेश्वर, भारत |[[हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|२०१९ हिरो गोल्डकप]] |२ |-style="background:#dfd" |'''२४.''' |१३ फेब्रुअरी २०१९ |{{fbw|IRN}} |जित |३-० |{{Flagicon|IND}} कालिङ्गा रंगशाला, भुवनेश्वर, भारत |[[हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|२०१९ हिरो गोल्डकप]] |२ |- |'''२५.''' |१५ फेब्रुअरी २०१९ |{{fbw|MYA}} |हार |०-३ |{{Flagicon|IND}} कालिङ्गा रंगशाला, भुवनेश्वर, भारत |[[हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|२०१९ हिरो गोल्डकप]] |० |-style="background:#dfd" |'''२६.''' |१२ मार्च २०१९ |{{fbw|BHU}} |जित |३-० |{{Flagicon|NEP}} [[सहिद रङ्गशाला]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]], [[नेपाल]] |[[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |१ |-style="background:#dfd" |'''२७.''' |१६ मार्च २०१९ |{{fbw|BAN}} |जित |३-० |{{Flagicon|NEP}} [[सहिद रङ्गशाला]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]], [[नेपाल]] |[[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |१ |-style="background:#dfd" |'''२८.''' |२० मार्च २०१९ |{{fbw|SRI}} |जित |४-० |{{Flagicon|NEP}} [[सहिद रङ्गशाला]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]], [[नेपाल]] |[[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] (सेमिफाइनल) |१ |-style="background:#dfd" |'''२९.''' |२२ मार्च २०१९ |{{fbw|IND}} |हार |१-२ |{{Flagicon|NEP}} [[सहिद रङ्गशाला]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]], [[नेपाल]] |[[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] (फाइनल) |१ |- |'''३०.''' |३ अप्रिल २०१९ |{{fbw|MYA}} |हार |१-३ |{{Flagicon|MYA}} मन्दलर्थीरी रंगशाला, म्यानमार |२०२० ओलम्पिक एएफसी छनोट - दोस्रो चरण |० |- |'''३१.''' |६ अप्रिल २०१९ |{{fbw|IND}} |हार |१-३ |{{Flagicon|MYA}} मन्दलर्थीरी रंगशाला, म्यानमार |२०२० ओलम्पिक एएफसी छनोट - दोस्रो चरण |० |-style="background:#dfd" |'''३२.''' |९ अप्रिल २०१९ |{{fbw|IDN}} |जित |२-१ |{{Flagicon|MYA}} बहोट्टो रंगशाला, म्यानमार |२०२० ओलम्पिक एएफसी छनोट - दोस्रो चरण |२ |-style="background:#dfd" |'''३३.''' |०८ सेप्टेम्बर २०१९ |{{fbw|KZG}} |जित |८-२ |{{Flagicon|KZG}} कराकोल, किर्गिस्तान |२०१९ नादेझ्दा कप |४ |- |'''३४.''' |०९ सेप्टेम्बर २०१९ |{{fbw|UZB}} |हार |०-२ |{{Flagicon|KZG}} कराकोल, किर्गिस्तान |२०१९ नादेझ्दा कप |० |-style="background:#dfd" |'''३५.''' |१० सेप्टेम्बर २०१९ |{{fbw|TJK}} |जित |१-१ |{{Flagicon|KZG}} कराकोल, किर्गिस्तान |२०१९ नादेझ्दा कप |१ |-style="background:#dfd" |'''३६.''' |१२ सेप्टेम्बर २०१९ |{{fbw|UZB}} |हार |२-३ |{{Flagicon|KZG}} कराकोल, किर्गिस्तान |२०१९ नादेझ्दा कप (फाइनल) |२ |- |'''३७''' |०३ डिसेम्बर २०१९ |{{fbw|SRI}} |जित |१-० |{{Flagicon|NEP}} [[पोखरा रङ्गशाला]], [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[नेपाल]] |[[दक्षिण एसियाली खेलकुद]] |० |-style="background:#dfd" |'''३८''' |०५ डिसेम्बर २०१९ |{{fbw|MDV}} |जित |३-० |{{Flagicon|NEP}} [[पोखरा रङ्गशाला]], [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[नेपाल]] |[[दक्षिण एसियाली खेलकुद]] |३ |- |'''३९''' |०७ डिसेम्बर २०१९ |{{fbw|IND}} |हार |०-१ |{{Flagicon|NEP}} [[पोखरा रङ्गशाला]], [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[नेपाल]] |[[दक्षिण एसियाली खेलकुद]] |० |- |'''४०''' |०९ डिसेम्बर २०१९ |{{fbw|IND}} |हार |०-२ |{{Flagicon|NEP}} [[पोखरा रङ्गशाला]], [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[नेपाल]] |[[दक्षिण एसियाली खेलकुद]] फाइनल |० |-style="background:#dfd" |'''४१.''' |०६ सेप्टेम्बर २०२२ |{{fbw|BHU}} |जित |४-० |{{flagicon|NEP}} [[दशरथ रङ्गशाला|दशरथ रंगशाला]], [[काठमाडौँ|काठमाडौं]], [[नेपाल]] |[[२०२२ महिला साफ च्याम्पियनसिप]] |२ |- |'''४२.''' |१९ सेप्टेम्बर २०२२ |{{fbw|BAN}} |हार |१-३ |{{flagicon|NEP}} [[दशरथ रङ्गशाला|दशरथ रंगशाला]], [[काठमाडौँ|काठमाडौं]], [[नेपाल]] |[[२०२२ महिला साफ च्याम्पियनसिप]](फाइनल) |० ० |-style="background:#dfd" |'''४३''' |१५ फेब्रुअरी २०२३ |{{fbw|IND}} |हार |२-२ |{{Flagicon|IND}} भारत |मैत्रिपूर्ण खेल |२ |- |'''४३''' |१८ फेब्रुअरी २०२३ |{{fbw|IND}} |बराबर |०-० |{{Flagicon|IND}} भारत |मैत्रिपूर्ण खेल |० |- |'''४४''' |५ अप्रिल २०२३ |{{fbw|VIT}} |हार |१-५ |{{Flagicon|IND}} भारत |ओलम्पिक गेम-छनोट चरण |१ |} ===अन्य खेल विवरण=== अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त बाहेक अन्य टोलीसँग नेपालले प्रतिस्पर्धा गर्दा सावित्रा भण्डारीले नेपालका लागि सहभागी जनाएका खेलहरू :- {| class="wikitable" style="font-size:100%;" ! खेल नम्बर. !! मिति !! विपक्ष !! टोली नतिजा !! खेल स्कोर !! स्थान !! प्रतियोगिता |- |'''१.''' |२९ अक्टोबर २०१८ |{{flagicon|CHN}} बेइजिङ बिजी फोनीक्स एफसी | हार |१-४ ||{{flagicon|CHN}} छिन्नानोङ्टान, बेइजिङ्, चाइना |मैत्रीपुर्ण खेल<ref name="TKP"/><ref name="GN"/> |- |'''२.''' |३० अक्टोबर २०१८ |{{flagicon|CHN}} बेइजिङ खेलकुद विश्वविद्यालय | जित |३-० |{{flagicon|CHN}} छिन्नानोङ्टान, बेइजिङ्, चाइना |मैत्रीपुर्ण खेल<ref name="TKP"/><ref name="GN">{{cite web |title=Nepal Women's Team Suffers Defeat Against Beijing Phoenix; Beats Beijing Sports University |url=https://goalnepal.com/news/detail/3916 |publisher=Goal Nepal |accessdate=30 October 2018 |date=30 October 2018}}</ref> |- |'''३.''' |३१ अक्टोबर २०१ |{{flagicon|CHN}} बेइजिङ बिजी फोनीक्स एफसी | हार |१-२ |{{flagicon|CHN}} छिन्नानोङ्टान, बेइजिङ्, चाइना |मैत्रीपुर्ण खेल<ref name="TKP">{{cite web |title=Olympic Qualifier: Nepal women to fine tune preparations |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-10-26/nepal-women-to-fine-tune-preparations.html |publisher=The Kathmandu Post |accessdate=30 October 2018 |date=26 October 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Nepal Women's Team Loses To Beijing Phoenix In 3rd Friendly Match |url=https://goalnepal.com/news/detail/3926 |publisher=Goal Nepal |accessdate=1 November 2018 |date=31 October 2018}}</ref> |} ===अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू=== {| class="wikitable" style="font-size:100%;" ! नम्बर. !! मिति !! स्थान !! विपक्ष !! गोल अवस्था !! अन्तिम नतिजा !! प्रतियोगिता |- | १. || ६ सेप्टेम्बर २०१४ ||जीनाह स्पोर्ट्स रंगशाला, [[इस्लामाबाद|इस्लामावाद]], [[पाकिस्तान]] || {{fbw|BHU}} || '''८'''–० || ८–० || [[२०१४ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |- | २./३. || १३ फेब्रुअरी २०१६ || नेहरू रंगशाला, [[भारत]] || {{fbw|SRI}} || '''२'''–०<br>'''३'''–० || ८–० || [[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१६|२०१६ दक्षिण एसियाली खेलकुद]] |- |४. || १७ डिसेम्बर २०१६ ||[[एन्फा कम्प्लेक्स हल, सातदोबाटो]], [[नेपाल]] || {{fbw|MAS}} ||'''१'''–०|| १–० || मैत्रीपूर्ण खेल |- | ५./६./७./८./९./१०. || २६ डिसेम्बर २०१६ || कञ्चनजङ्गा रंगशाला, सिलिगुडी, [[भारत]] || {{fbw|BHU}} || '''१'''–०<br>'''२'''–०<br>'''३'''–०<br>'''४'''–०<br>'''५'''–०<br>'''६'''–०|| ८–० || [[२०१६ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |- | ११./१२./१३./१४./१५. || २८ डिसेम्बर २०१६ || कञ्चनजङ्गा रंगशाला, सिलिगुडी, [[भारत]] || {{fbw|MDV}} || '''१'''–०<br>'''२'''–०<br>'''३'''–०<br>'''४'''–०<br>'''५-०'''|| ९–० || [[२०१६ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |- | १६. || २ जनवरी २०१७ || कञ्चनजङ्गा रंगशाला, सिलिगुडी, [[भारत]] || {{fbw|IND}} ||align=center | '''१'''-२||align=center | १–३ || [[२०१६ साफ महिला च्याम्पियनसिप]]-सेमिफाइनल |- | १७.<ref>{{cite web|title=नेपाली महिला फुटबल टोलीले पहिलो मैत्रीपूर्णमा मलेसियालाई बराबरीमा रोक्यो|url=http://baahrakhari.com/news-details/26499/12khari|website=baahrakhari.com|accessdate=२०७४ जेठ ९ मंगलबार ०६:२९:००|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402062516/http://baahrakhari.com/news-details/26499/12khari|archive-date=2019-04-02}}</ref> || २२ मे २०१७ || लिकास रंगशाला, सिलिगुडी, [[मलेसिया]] || {{fbw|MAS}} ||align=center | '''१'''-१||align=center | १–१ || मैत्रीपुर्ण खेल |- | १८. || ११ नोभेम्बर २०१८|| थुवान्ना रंगशाला, याङ्गोङ, [[म्यानमार]] || {{fbw|MYA}} ||align=center | '''१'''-०||align=center | १–१ || २०२० ओलम्पिक छनोट-पहिलो चरण |- | १९./२०. || ११ फेब्रुअरी २०१९ || [[भारत|कालीङ्गा रङ्गशाला, भुबनेश्वर, भारत]] || {{fbw|IND}} ||align=center | '''१'''-०<br> '''२'''-० ||align=center | २-१ || [[२०१९ हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|हिरो गोल्डकप]] |- | २१./२२. || १३ फेब्रुअरी २०१९ || [[भारत|कालीङ्गा रङ्गशाला, भुबनेश्वर, भारत]] || {{fbw|IRN}} ||align=center | '''२'''-०<br> '''३'''-० ||align=center | ३-० || [[२०१९ हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|हिरो गोल्डकप]] |- |२३. || १२ मार्च २०१९ || [[सहिद रङ्गशाला]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] || {{fbw|BHU}} || '''२'''-० || ३-० || [[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |- |२४. || १६ मार्च २०१९ || [[सहिद रङ्गशाला]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] || {{fbw|BAN}} || '''२'''-० || ३-० || [[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |- |२५. || २० मार्च २०१९ || [[सहिद रङ्गशाला]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] || {{fbw|SRI}} || '''३'''-० || ४-० || [[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]]<br>सेमिफाइनल |- |२६. || २२ मार्च २०१९ || [[सहिद रङ्गशाला]], [[विराटनगर महानगरपालिका|विराटनगर]] || {{fbw|IND}} || '''१'''-१ || १-३ || [[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]]<br>फाइनल |- |२७./२८.<ref>http://stats.the-afc.com/match_report/15308{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|| ०९ अप्रिल २०१९ || बाह्ट्ओ रङ्गशाला, मन्डेल्या, म्यानमार || {{fbw|IDN}} || '''१'''-०<br>'''२'''-० || २-१ || २०२० ओलम्पिक छनोट-दोस्रो चरण |- |२९./३०./३१./३२.<ref>https://www.hamrokhelkud.com/football/58764.html</ref><ref name="Round 2">{{cite web|url=http://www.the-afc.com/news/afcsection/qualifiers-round-2-draw-concluded|title=Qualifiers Round 2 draw concluded|publisher=AFC|date=13 February 2019|accessdate=13 February 2019}}</ref>|| ०८ सेप्टेम्बर २०१९ || किर्गिस्तान राष्ट्रिय रङ्गशाला || {{fbw|KZG}} || '''१'''-०<br>'''२'''-१<br>'''४'''-२<br>'''७'''-२|| ८-२ || २०१९ नादेझ्दा कप |- |३३.|| १० सेप्टेम्बर २०१९ || किर्गिस्तान राष्ट्रिय रङ्गशाला || {{fbw|TJK}} || '''१'''-०|| १-० || २०१९ नादेझ्दा कप |- |३४./३५. || १२ सेप्टेम्बर २०१९ || किर्गिस्तान राष्ट्रिय रङ्गशाला || {{fbw|UZB}} || '''१'''-३<br>'''२'''-३|| २-३ || २०१९ नादेझ्दा कप (फाइनल) |- |३६./३७./३८. || ०९ अक्टोबर २०१९ || [[पोखरा रङ्गशाला]], पोखरा, नेपाल || {{fbw|MDV}} || '''१'''-०<br>'''२'''-०<br>'''३'''-०|| ३-० || [[दक्षिण एसियाली खेलकुद|दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१९]] |- |- |३९./४० || ०६ सेप्टेम्बर २०२२ || [[दशरथ रङ्गशाला]], काठमाडौं, नेपाल || {{fbw|BHU}} || '''१'''-०<br>'''२'''-०|| ४-० || [[२०२२ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] |} ===अन्तर्राष्ट्रिय तथ्याङ्क=== {| class="wikitable" style="font-size:100%;" !वर्ष !! खेल !! गोल |- |२०१४ |५ |१ |- |२०१५ |० |० |- |२०१६ |१० |१४ |- |२०१७ |३ |२ |- |२०१८ |३ |१ |- |२०१९ |१८ |२१ |- |२०२० |० |० |- |२०२१ |० |० |- |२०२२ |२ |२ |- |२०२३ |२ |३ |- !जम्मा !४४ !४३ |} ===प्रतियोगिता अनुसार गोल=== {| class="wikitable" style="font-size:100%;" !प्रतियोगिता !! खेल !! गोल |- |साफ च्याम्पियनसिप |१५ |१९ |- |सााग गेम |१० |५ |- |मैत्रीपूर्ण |४ |४ |- |ओलम्पिक छनोट |७ |४ |- |[[२०१९ हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|हिरो गोल्डकप]] |४ |४ |- |२०१९ नादेझ्दा कप |४ |७ |- !जम्मा !४४ !४३ |} ===विपक्ष विरुद्ध विवरण=== {| class="wikitable" style="font-size:100%;" !सङ्ख्या !! विपक्ष !! खेल !! गोल !! पहिलो खेल |- !१. |{{fbw|BHU}} |४ |१० |१२ नोभेम्बर २०१४ |- !२. |{{fbw|PAK}} |१ |० |१४ नोभेम्बर २०१४ |- !३. |{{fbw|SRI}} |५ |३ |१६ नोभेम्बर ?२०१४ |- !४. |{{fbw|BAN}} |६ |१ |१९ नोभेम्बर २०१४ |- !५. |{{fbw|IND}} |११ |६ |२१ नोभेम्बर २०१४ |- !६. |{{fbw|MDV}} |३ |८ |७ फेब्रुअरी २०१६ |- !७. |{{fbw|MAS}} |३ |२ |१७ डिसेम्बर २०१६ |- !८. |{{fbw|MYA}} |४ |१ |११ नोभेम्बर २०१८ |- !९. |{{fbw|IRN}} |१ |२ |१३ फेब्रुअरी २०१९ |- !१०. |{{fbw|IDN}} |१ |२ |०९ अप्रिल २०१९ |- !११. |{{fbw|KZG}} |१ |४ |०८ सेप्टेम्बर २०१९ |- !१२. |{{fbw|UZB}} |२ |२ |०९ सेप्टेम्बर २०१९ |- !१३. |{{fbw|TJK}} |१ |१ |१० सेप्टेम्बर २०१९ |- !जम्मा !कुल १३ राष्ट्र विरुद्ध !४३ !४२ !डेब्यु '''१२ नोभेम्बर २०१४''' {{fbw|BHU}} विरुद्ध |} ===देश बाहिरका क्लबहरू=== *''सावित्रा नेपाली महिला फुटबल जगतमा सधैं सशस्त्र प्रहरी बलको महिला टोलीबाट खेल्ने गर्दछन्, त्यस बाहेक नेपाल बाहिर रहेर सावित्रा सहभागीता जनाएको क्लब तथा खेलेका खेल तथा गोलका विवरणहरू :-'' {| class="wikitable" style="font-size:100%;" !वर्ष !! टोली !! खेल !! गोल |- |- |२०१७ |{{flagicon|MDV}} [[माल्दिभ्स|माल्दिभ्स महिला यरपोर्ट कम्पनी टोली]] |४ |१३ |- |२०१८ |{{flagicon|MDV}} [[माल्दिभ्स|माल्दिभ्स महिला पुलिस क्लब]] |५ |१५ |- |२०१९ |{{flagicon|IND}} [[भारत|सेतु महिला फुटबल क्लब]] |७ |१५ |- !जम्मा !२ देशका ३ क्लबहरू !१६ !५३ |} ==उपाधिहरू== ===नेपाल=== *[[साफ महिला च्याम्पियनसिप]] **उपविजेता (१):[[२०१४ साफ महिला च्याम्पियनसिप|२०१४]], [[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप|२०१९]], [[२०२२ साफ महिला च्याम्पियनसिप|२०२२]] *[[दक्षिण एसियाली खेलकुद]] **उपविजेता (२):[[दक्षिण एसियाली खेलकुद २०१६|२०१६]], [[२०१९ दक्षिण एसियाली खेलकुद|२०१९]] *[[२०१९ हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|हिरो महिला गोल्डकप]] **उपविजेता (१):[[२०१९ हिरो महिला गोल्डकप (भारत)|२०१९]] *नादेझ्दा कप **उपविजेता (१) : २०१९ ===क्लब=== ====एपीएफ क्लब==== '''[[सशस्त्र प्रहरी बल क्लब|एपीएफ क्लब]]बाट जितेका मुख्य उपाधिहरू:''' *[[नेपाल राष्ट्रिय खेलकुद]] **स्वर्ण पदक (२):[[सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३|२०७३]], [[आठौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७५|२०७५-७६]]<ref>[https://www.kantipurdaily.com/sports/2019/04/24/155611303508337058.html महिला फुटबलको उपाधि एपीएफलाई (kantipurdaily.com) १२ वैशाख २०७६ बिहीबार]</ref>, [[नवौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७९|२०७९]]<ref>[https://www.kantipurdaily.com/sports/2019/04/24/155611303508337058.html महिला फुटबलको उपाधि एपीएफलाई (kantipurdaily.com) १२ वैशाख २०७६ बिहीबार]</ref> *[[राखेप च्याम्पियनसिप]] **स्वर्ण पदक (१):[[राखेप च्याम्पियनसिप २०७४|२०७४]] *[[प्रधान सेनापति अन्तर्राष्ट्रिय आमन्त्रण महिला फुटबल प्रतियोगिता|प्रधान सेनापति कप]] **विजेता :-२०७२, २०७३, २०७४, २०७५ *[[नेपाल राष्ट्रिय महिला लिग]] **विजेता :-२०७२, २०७४, [[नेपाल राष्ट्रिय महिला लिग २०७५|२०७५]], [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल लिग २०७७|२०७७]]<ref>[https://www.hamrokhelkud.com/football/83954.html आर्मी र पुलिसको बराबरीसँगै एपिएफ च्याम्पियन (hamrokhelkud.com) बुधबार, फागुन ५, २०७७]</ref>, [[नेपाल राष्ट्रिय महिला फुटबल लिग २०७८|२०७८]] ====माल्दिभ्स पुलिस टोली==== *विमिन फुटसल फिस्टेल **उपविजेता :- २०१७-१८ ====सेथु क्लब==== *भारतीय महिला लिग **विजेता :- २०१९ ==पदक तथा सम्मानहरू== ===व्यक्तिगत सम्मानहरू=== *[[२०१६ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] सर्वाधिक गोलकर्ता, *प्रधानसेनापती अन्तर्राष्ट्रिय आमन्त्रण महिला फुटबल प्रतियोगिता उत्कृष्ट खेलाडी २०७३, *सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ महिला फुटबल उत्कृष्ट खेलाडी, *सातौँ राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ महिला फुटबल सर्वाधिक गोलकर्ता, *२०१७ विमिन फुटसल फिस्टेल क्वीन अफ द टुर्नामेन्ट, *२०१७ विमिन फुटसल फिस्टेल सर्वाधिक गोलकर्ता, *प्रधानसेनापती अन्तर्राष्ट्रिय आमन्त्रण महिला फुटबल प्रतियोगिता उत्कृष्ट स्ट्राइकर २०७५<ref>{{cite web|title=एपीएफले जित्यो प्रधानसेनापति कप महिला फुटबल अनलाइनखबर|url=https://www.onlinekhabar.com/2018/11/723174website=नागरिक न्युज|accessdate=२०७५ मंसिर १२ गते १८:२६}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, *महिला लिग फुटबल प्रतियोगिता २०७२ उत्कृष्ट खेलाडी, *प्रधान सेनापति अन्तर्राष्ट्रिय आमन्त्रण महिला फुटबल प्रतियोगिता उत्कृष्ट स्ट्राइकर २०७२<ref>{{cite web |title=एपिएफ दोस्रोपल्ट च्याम्पियन |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/news/8608/|website=नागरिक न्युज|accessdate=बिहिबार, २५ कार्तिक २०७३, ०९ : ४३}}</ref>, *२०१८ विमिन फुटसल फिस्टेल क्वीन अफ द टुर्नामेन्ट, *२०१८ विमिन फुटसल फिस्टेल सर्वाधिक गोलकर्ता, *महिला लिग फुटबल प्रतियोगिता २०७४ उत्कृष्ट खेलाडी, *महिला लिग फुटबल प्रतियोगिता २०७४ उत्कृष्ट स्ट्राइकर, * *महिला लिग फुटबल प्रतियोगिता २०७४ सर्वाधिक गोलकर्ता (६ खेल २९ गोल), *महिला राष्ट्रिय लिग २०७५ उत्कृष्ट खेलाडी, *एनएनआइपी उत्कृष्ट फुटबल खेलाडी २०७४<ref>{{cite web|title=करातेकी अनु र भारोत्तोलनका कमल सर्वोत्कृष्ट खेलाडी , गुप्ता गजराज आदर्श खेल व्यक्तित्व|url=https://www.hamrokhelkud.com/associations/46331website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=शुक्रबार, पौष १३, २०७५}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, *२०१९ हिरो महिला गोल्डकप (भारत) सर्वाधिक गोलकर्ता<ref>{{cite web |title=Sabitra Bhandari Receives The Highest Goal Scorer Award |url=https://https://goalnepal.com/news/detail/4989/news/detail/4989 |website=goalnepal.com |accessdate=Feb 15, 2019 20:15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=June 25, 2020 }}</ref>, *[[२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप]] सर्वाधिक गोलकर्ता<ref>{{cite web |title=सावित्रा र इन्दुमति सर्वाधिक गोलकर्ता, डालीमा सर्वोत्कृष्ट |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/50313 |website=हाम्रो खेलकुद |accessdate=शुक्रबार, चैत्र ८, २०७५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322141102/https://www.hamrokhelkud.com/football/50313 |archive-date=2019-03-22 }}</ref>, *प्लेयर अफ दि फाइनल २०१९ भारतीय महिला लिग *[[पल्सर स्पोर्ट्स अवार्ड २०७५]] वर्ष उत्कृष्ट महिला खेलाडी<ref>{{cite web |title=सावित्राले जितिन् 'वर्ष महिला खेलाडी' अवार्ड |url=https://www.khelpati.com/football/9942?fbclid=IwAR17e0CuK8sctE4-h13vMqEyBv26Aurjmu5LghfN3wctdIzfQOlcGDVcERE |website=खेलपाटी|accessdate=मंगलबार, असर १७, २०७६}}</ref> *२०१९ नादेझ्दा कप सर्वाधिक गोलकर्ता<ref>{{cite web |title=‘सम्बा’ नादेझ्दा कपकी सर्वाधिक गोलकर्ता |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/58970.html|website=खेलपाटी|accessdate=२६ भदौ २०७६}}</ref> *[[पल्सर स्पोर्ट्स अवार्ड २०७५६]] वर्ष उत्कृष्ट महिला खेलाडी *महिला लिग फुटबल प्रतियोगिता २०७७ सर्वाधिक गोलकर्ता (१० खेल ४३ गोल), *महिला लिग फुटबल प्रतियोगिता २०७७ उत्कृष्ट स्ट्राइकर *मुख्यमन्त्री विवाइसी महिला गोल्ड कप फुटबल प्रतियोगिता २०८८ सर्वाधिक गोलकर्ता<ref>{{cite web |title=एपिएफलाई हराउँदै पुलिस महिला गोल्डकप च्याम्पियन |url=https://www.hamrokhelkud.com/football/109573.html|website=hamrokhelkud|accessdate=शनिबार, वैशाख १०, २०७९}}</ref> *[[पल्सर स्पोर्टस अवार्ड]] दशक उत्कृष्ट महिला खेलाडी अवार्ड(२०७८/२०२०)<ref>{{cite web |title=राष्ट्रिय लिगमार्फत साबित्रा पूनरागमन गर्दै|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/107437.html|website=hamrokhelkud|accessdate=शनिबार, वैशाख १०, २०७९}}</ref> ===व्यक्तिगत पदकहरू=== *{{flagicon|NEP}}'''जन सेवा श्री पञ्चम श्रेणी''':[[संविधान दिवस|संविधान दिवस २०७६]]<ref>{{cite web |title=संविधान दिवस – सावित्रासहित खेलाडी र प्रशिक्षकलाई पदक|url=https://www.hamrokhelkud.com/racquet/59365.html|website=Hamrokhelkud.com|accessdate=शुक्रबार ०६, असोज २०७६}}</ref> *'''राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार-२०७६'''<ref>{{cite web|title=साबित्रा राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कारबाट सम्मानित|url=https://baahrakhari.com/news-details/227393/2019-11-28|website=baahrakhari.com|accessdate=१३, मंसिर २०७६|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620040909/https://baahrakhari.com/news-details/227393/2019-11-28#.Xd-RJg963tY.facebook|archive-date=2021-06-20}}</ref> ==कीर्तामानहरू== *एकै खेलमा सर्वाधिक ६ अन्तर्राष्ट्रिय गोल गर्ने नेपाली महिला खेलाडी। *एकै अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा दोहोरो ह्याट्रिक गर्ने पहिलो नेपाली खेलाडी (महिला/पुरूष)। *कुनै पनि अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सर्वाधिक गोल गर्ने नेपाली खेलाड, (१२ गोल सन् २०१६ साफ च्याम्पियनसिप)। *[[नेपाल महिला राष्ट्रिय लिग २०७५|नेपाल राष्ट्रिय महिला लिग]]को एकै संस्करणमा सबैभन्दा धेरै गोल गर्ने खेलाडी (६ खेल २९ गोल)। *नेपाली फुटबलमा एकै वर्षमा सबैभन्दा धेरै गोल गर्ने खेलाडी (महिला/पुरूष)। *हिरो महिला गोल्डकप (भारत)को सर्वाधिक गोलकर्ता (४ गोल)। *सबैभन्दा पहिले अन्तर्राष्ट्रिय व्यवसायिक महिला प्रतियोगितामा सहभागिता जनाउने नेपाली खेलाडी। *भारतीय महिला लिगमा सर्वाधिक छिटो गोल गर्ने खेलाडी (२९ सेकेन्ड)। *नेपाली महिला फुटबल टोलीको सर्वाधिक उच्च गोलकर्ता (३८ गोल)। ==खेल्ने शैली== सावित्रा भण्डारी मैदानमा नेपाली महिला फुटबल टोलीको महत्त्वपूर्ण अग्रपङ्क्तिको खेलाडीको रूपमा उत्रने गर्दछिन्। फुटबल मैदानमा उनको आक्रमक शैली र तीव्र गतिका कारण विपक्ष टोलीका [[रक्षापङ्क्ति (फुटबल)|रक्षापङ्क्ति]]का खेलाडी तथा गोलरक्षकहरू उनलाई रोक्न हम्मेहम्मे पर्ने गर्दछ। उनलाई नेपाली महिला फुटबल जगतमा सदावहार गोल यन्त्रको रूपमा पनि लिइने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=(नेपाली |शीर्षक=गोल यन्त्र सावित्रा भण्डारी|युआरएल=https://narimag.com.np/ampnews/2020-02-13/20200213112552.html|प्रकाशक=नारी|कार्य=|मिति=|पहुँचमिति=१४ सेप्टेम्बर २०२०}}</ref><ref name=खेलपाटी>{{वेब स्रोत|भाषा=नेपाली|शीर्षक='साम्बा' अर्थात् गोल यन्त्र|युआरएल=https://www.khelpati.com/khelpati-special/1582|प्रकाशक=खेलपाटी|कार्य=|मिति=|पहुँचमिति=१४ सेप्टेम्बर २०२०}}</ref> उनको तीव्र गति तथा कुसल खेल क्षमता एवम् शैलीकै कारण उनलाई दक्षिण एसियाकै उत्कृष्ट महिला फुटबल खेलाडीहरूको सूचीमा राखिने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|भाषा=नेपाली|शीर्षक=दक्षिण एसियाली महिला फुटबल: नेपालको उपाधि आशा, भारत तगारो|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-47535011.amp|प्रकाशक=बिबिसी नेपाली|कार्य=|मिति=|पहुँचमिति=१४ सेप्टेम्बर २०२०}}</ref> उनी विपक्षी खेलाडीहरूलाई आफ्नो कुशल खेल क्षमताको कारण फुटबल छलाउँदै आफ्नो खेलाडी साथीहरूलाई गोल हान्ने अवसर सिर्जना गर्न समेत माहिर रहेकी छन्। अझ उनी फ्रिकीक प्रहारका निम्ति पनि दक्ष रहेकी छिन् जस मार्फतै उनले कयौं पटक गोल गर्न सफल भएकी छिन्। ==अन्य खेलमा== [[File:Sabitra Bhandari 01.jpg|thumb|फुटबल बाहिर साबित्रा]] साबित्रा भण्डारी [[नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली]]मा प्रवेश गर्नुभन्दा अगाडि [[भलिबल]] तथा [[एथलेटिक्स]] खेलमा सक्रिय रहेकी थिइन्। उनले प्रतिनिधित्व गरेकी भलिबल टोलीले जिल्ला र क्षेत्रको छनौट चरण पार गर्दै काठमाडौँमा प्रतिस्पर्धा गरी उनको टोलीले प्रतियोगिताको काश्य पदक प्राप्त गर्न सफल भएको थियो। साबित्राले एथलेटिक्समा पनि उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेकी थिइन्। मुख्य गरी उनी एथलेटिक्समा १०० र २०० मिटर दौडकी खेलाडी हुन्। उनले एथलेटिक्समा पनि केही पदकहरू जित्न सफल भएकी थिइन्। तर पछि भलिबल खेलतर्फ आकर्षित भएपछि उनको एथलेटिक्स खेल खस्किएको थियो। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[https://m.facebook.com/Sabitra-Bhandari-1030689970394351/?refid=46&ref=opera_speed_dial&__xts__%5B0%5D=12.%7B%22unit_id_click_type%22%3A%22graph_search_results_item_tapped%22%2C%22click_type%22%3A%22result%22%2C%22module_id%22%3A1%2C%22result_id%22%3A1030689970394351%2C%22session_id%22%3A%2207a80a1c04a53470b3e1f67f563ba97b%22%2C%22module_role%22%3A%22ENTITY_PAGES%22%2C%22unit_id%22%3A%22browse_rl%3Abb34d682-ab5c-8535-7675-46865b33f1e7%22%2C%22browse_result_type%22%3A%22browse_type_page%22%2C%22unit_id_result_id%22%3A1030689970394351%2C%22module_result_position%22%3A0%7D साबित्रा भण्डारीको आधिकारिक फेसबुक पृष्ठ] *[https://m.facebook.com/sabitra.bhandari.9659?fref=nf&pn_ref=story&refid=17&ref=opera_speed_dial&_ft_=mf_story_key.1418498224946855%3Atop_level_post_id.1418498224946855%3Atl_objid.1418498224946855%3Acontent_owner_id_new.1030689970394351%3Athrowback_story_fbid.1418498224946855%3Apage_id.1030689970394351%3Aphoto_id.1418498208280190%3Astory_location.4%3Astory_attachment_style.photo%3Apage_insights.%7B%221030689970394351%22%3A%7B%22role%22%3A1%2C%22page_id%22%3A1030689970394351%2C%22post_context%22%3A%7B%22story_fbid%22%3A1418498224946855%2C%22publish_time%22%3A1543553174%2C%22story_name%22%3A%22EntStatusCreationStory%22%2C%22object_fbtype%22%3A266%7D%2C%22actor_id%22%3A1030689970394351%2C%22psn%22%3A%22EntStatusCreationStory%22%2C%22sl%22%3A4%2C%22dm%22%3A%7B%22isShare%22%3A0%2C%22originalPostOwnerID%22%3A0%7D%2C%22targets%22%3A%5B%7B%22page_id%22%3A1030689970394351%2C%22actor_id%22%3A1030689970394351%2C%22role%22%3A1%2C%22post_id%22%3A1418498224946855%2C%22share_id%22%3A0%7D%5D%7D%7D%3Athid.1030689970394351%3A306061129499414%3A2%3A0%3A1546329599%3A5007634625046429692&__tn__=C-R साबित्रा भण्डारीको आधिकारिक फेसबुक प्रोफाइल पृष्ठ] *[http://www.hamrokhelkud.com हाम्रो खेलकुदको आधिकारिक वेबसाइट] *[http://www.khelpati.com खेलपातीको आधिकारिक वेबसाइट] * [https://www.bbc.com/nepali/news-47535011 दक्षिण एसियाली महिला फुटबल: नेपालको उपाधि आशा, भारत तगारो-बीबीसी नेपाली सेवा] *[https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=153346795279992&id=150196122261726&_rdr सावित्रा भण्डारी (साम्बा) को उत्कृष्ट फ्रि-कीक] *[http://stats.the-afc.com/player/129419 एएफसीको आधिकारिक वेबसाइटमा सावित्रा भण्डारीको प्रोफाइल]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Commonscat|Sabitra Bhandari|सावित्रा भण्डारी}} {{२०१९ साफ महिला च्याम्पियनसिप नेपाली टोली}} [[श्रेणी:नेपाली महिला फुटबल खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१७ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०१९ मा बनाइएका तथा सुधारिएका लेखहरू]] 081p7k243elayio6gsnwxqvvmil1xv8 0 91381 1392432 1388066 2026-10-08T14:57:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392432 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{संक्षिप्त विवरण|नेपालको एक प्रदेश}} {{Infobox settlement | name = बागमती प्रदेश | settlement_type = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Garurishanker.jpg | photo2a = Lake Gosainkunda.jpg | photo2b = पशुपतिनाथ मन्दिर 10.jpg | photo3a = Patan Durbar Square Premises (1).jpg | photo3b = Swayambhu 2017 41.jpg | photo4a = Bhaktapur Durbar Premises.jpg | photo4b = Hanuman Dhoka Durbar Square.jpg | photo5a = One horn Rhino manish.JPG | spacing = 1 | position = centre | size = 275 | foot_montage = शीर्ष बायाँ देखि दायाँ<br />[[गौरीशङ्कर हिमाल|गौरीशङ्कर]], [[गोसाइँकुण्ड]], [[पशुपतिनाथ मन्दिर]], [[पाटन दरबार क्षेत्र|पाटन दरवार क्षेत्र]], [[स्वयम्भूनाथ]], [[भक्तपुर दरबार क्षेत्र|भक्तपुर दरवार क्षेत्र]], [[हनुमान ढोका]] र [[एकसिङ्गे गैँडा|एकसिङ्गे गैंडा]]}} | image_seal = | seal_size = | imagesize = | image_caption = | image_map = | mapsize = 300px | map_caption = नेपालको नक्सामा बागमती प्रदेशको अवस्थिति | image_map1 = <center>{{बागमती प्रदेशका जिल्लाहरूको नक्सा}}</center> | mapsize1 = 300px | map_caption1 = | subdivision_type = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | parts_type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | parts_style = para | p1 = [[बागमती प्रदेश#जिल्लाहरू|१३]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = | subdivision_type5 = | subdivision_name5 = | seat_type = [[राजधानी]] | seat = [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] | seat1_type = सबैभन्दा ठूलो सहर | seat1 = [[काठमाडौँ]] | governing_body = [[बागमती प्रदेश सरकार|बागमती प्रदेश]] | leader_title = [[प्रदेश प्रमुख (नेपाल)|प्रदेश प्रमुख]] | leader_name = [[दीपकप्रसाद देवकोटा]] | leader_title1 = मुख्यमन्त्री | leader_name1 = [[इन्द्रबहादुर बानियाँ]] ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title2 = [[बागमती प्रदेश सभा|व्यवस्थापिका संसद]] | leader_name2 = एकसदनात्मक (११० सिट) | leader_title3 = [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद]] | leader_name3 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] (३२)<br>[[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] (८) | leader_title4 = उच्च अदालत | leader_name4 = पाटन उच्च अदालत | government_footnotes = | established_title = स्थापना | established_date = २०७२ असोज ३ | area_footnotes = | area_total_km2 = २०३०० | area_rank = [[नेपालका प्रदेशहरू|पाँचौँ]] | population_as_of = २०६८ | population_footnotes = | population_note = | population_total = 5529452 | population_rank = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रथम]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[नेपालका प्रदेशहरू|दोस्रा]] | population_demonym = ''उपत्यकावासी''<br>''राजधानी आसपासका नेपाली'' | blank_name_sec1 = [[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|आधिकारिक भाषा]] | blank_info_sec1 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]] | blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[नेपालमा बोलिने भाषाहरू|अन्य भाषा(हरू)]]}} | blank1_info_sec1 = {{hlist|[[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]]|[[तामाङ भाषा|तामाङ]]}} | blank_name_sec2 = [[मानव विकास सूचकाङ्क]] | blank_info_sec2 = ०.५६० ({{color|#fc0|मध्यम}}) | blank1_name_sec2 = HDI rank | blank1_info_sec2 = | blank2_name_sec2 = [[साक्षरता]] | blank2_info_sec2 = ७४.८५% | blank3_name_sec2 = [[मानव लिङ्ग अनुपात|लिङ्ग अनुपात]] | blank3_info_sec2 = ९८.७७ [[पुरुष|♂]] /१०० [[महिला|♀]] (२०६८) | timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] | utc_offset = +५:४५ | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | geocode = NP-TH | website = {{Official URL}} | footnotes = | official_name = }} '''बागमती प्रदेश''' (पहिले '''प्रदेश नं. ३''') [[नेपाल]]का सात [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेशहरू]] मध्ये एक हो।<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/news/2020/01/12/15788111831798552.html |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती|website=कान्तिपुर दैनिक |language=नेपाली |access-date=2020-01-12}}</ref> यस प्रदेशको राजधानी [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] हो भने देशको राजधानी [[काठमाडौँ]] समेत यस प्रदेशमा पर्दछ।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2020/01/827856 |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, स्थायी राजधानी हेटौँडा तोकियो |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |access-date=2020-01-12}}</ref> यस प्रदेशले २०,३०० वर्ग किलोमिटरको क्षेत्रफल ओगटेको छ अर्थात् यसले नेपालको कुल क्षेत्रफल १४७,१८१ मध्ये १३.७९% क्षेत्रफल ओगटेको छ। प्रदेशको पूर्वमा [[कोशी प्रदेश]] र पश्चिममा [[गण्डकी प्रदेश]] पर्दछ भने उत्तरमा [[चीन]] र दक्षिणमा [[मधेश प्रदेश]] तथा [[भारत]]सँग यसले सीमाना साझेदारी गरेको छ। समुद्र सतहदेखि १४१ मिटरमा देखि ७,२२९ मिटर सम्म फैलिएको यस प्रदेशको तल्लो बिन्दु भनेको [[चितवन जिल्ला|चितवन]]को गोलाघाट हो भने माथिल्लो बिन्दु [[लाङटाङ|लाङटाङ हिमाल]] हो। स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ मा उल्लेखित तथ्य अनुसार, [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]], [[दोलखा जिल्ला|दोलखा]], [[रसुवा जिल्ला|रसुवा]], [[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]] र [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]] गरि पाँचवटा हिमाली जिल्ला, [[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]] र [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]] गरि दुईवटा पहाडी जिल्ला, [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] र [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] गरि तीनवटा उपत्यकाका जिल्ला र [[सिन्धुली जिल्ला|सिन्धुली]], [[चितवन जिल्ला|चितवन]] र [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]] गरि तीनवटा भित्री मधेसका जिल्लाहरू यसमा पर्दछन्।<ref name= "परिचय">{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रदेश परिचय|युआरएल=http://ocmcm.bagamati.gov.np/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्री परिषद्को कार्यालय|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=५ मार्च २०२१}}</ref> नेपाल सरकारको नापी विभागका अनुसार प्रदेश २६० ५५’ उत्तरी अक्षांशदेखि २८० २३’ उत्तरी अक्षांशसम्म र ८३० ५५’ पूर्वी देशान्तरदेखि ८६० ३४’ पूर्वी देशान्तरसम्म फैलिएको छ। १३ जिल्लाहरू रहेका यस प्रदेशमा ८४ वटा गाउँपालिका, ४१ वटा नगरपालिका, १ वटा उपमहानगरपालिका र ३ वटा महानगरपालिका रहेका छन्। भरतपुर, ललितपुर र काठमाडौँ महानगरपालिका हुन् भने प्रदेशको राजधानी [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] यस प्रदेशमा रहेको एकमात्र उपमहानगरपालिका हो।<ref name= "परिचय"/> नेपालको कुल नगरपालिका र गाउँपालिकाको यसले १५.८०% भूभाग ओगटेको छ जसमा नेपालको राजधानी काठमाडौँ र नेपालको सबैभन्दा सानो जिल्ला [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] गाउँपालिका विहिन छन् भने रसुवा जिल्लामा नगरपालिका छैन। [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|नेपालको जनगणना २०६८]] को अनुसार यस प्रदेशको जनसङ्ख्या ५,५२९,४५२ रहेको छ। यहाँको हावापानीमा पनि विविधता भेटिन्छ।<ref name= "परिचय"/> साविकको प्रदेश नं. ३ को मन्त्रिपरिषदको हकमा मिति २०७४ माघ २९ गते मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलको अध्यक्षतामा भौतिक पुर्वाधार विकास मन्त्री तथा आन्तरिक मामिला तथा कानून मन्त्री समेत गरी प्रारम्भमा तीन सदस्यीय मन्त्रिपरिषद गठन भई फागुन १७ गते अन्य चार मन्त्रीहरू थप भई मुख्य मन्त्रीसहित सात सदस्यीय मन्त्रिपरिषद गठन भई बागमती प्रदेशको मन्त्रिपरिषदले पूर्णता पाएको थियो। == नामकरण == बागमतीको नाम [[काठमाडौँ उपत्यका]]हुँदै बग्ने [[बागमती नदी]]को नामबाट राखिएको हो। नदीलाई [[नेवार जाति|नेवार]] सभ्यता र सहरीकरणको स्रोत मानिन्छ।<ref name="मिश्र">[http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_159_02.pdf लेख: नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय, लेखक: तारानन्द मिश्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210518110855/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_159_02.pdf |date=2021-05-18 }}</ref> विनयपिटकमा नदीलाई नन्दबग्गा र वग्गुमुदा भनि उल्लेख गरिएको छ।<ref name="मिश्र"/> यसलाई मज्झिम निकायको बत्थ सुत्तन्तमा बाहुमतिको रूपमा पनि उल्लेख गरिएको छ।<ref name="मिश्र"/> नेपालको पहिलो अभिलेख संवत् ३९९ को एउटा शिलालेखमा नदीलाई वाग्वति पारप्रदेशे को रूपमा उल्लेख गरिएको छ भने पछि [[गोपालराजवंशावली]]मा यसको वर्णन गरिएको छ।<ref name="मिश्र"/> वि.सं. २०७६ पुष २७ मा बसेको प्रदेश सभा बैठकले बागमतीलाई बहुमतले नामाकरण गर्ने प्रस्तावलाई समर्थन गरेको थियो। बैठकले [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]लाई प्रादेशिक राजधानीको रूपमा पनि समर्थन गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रदेश नं ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-51081238.amp|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=बीबीसी नेपाली|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ मार्च २०२१}}</ref> ==इतिहास== {{see|मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र}} ऐतिहासिक रूपमा हालको बागमती प्रदेशको क्षेत्रलाई "काठमाडौँ क्षेत्र" भनेर चिनिन्थ्यो जसलाई वि.सं. २०१२ मा, स्थापना गरिएको थियो। काठमाडौँ क्षेत्र ५ जिल्ला समावेश गरिएको थियो भने तीनै ५ जिल्लामा अहिले धेरै जिल्लामा विभाजन गरिएको छ। काठमाडौँ क्षेत्रको कुल क्षेत्रफल ६,१४४ वर्ग किलोमिटर (१५,९१० वर्ग किलोमिटर) थियो भने कुल जनसङ्ख्या १७.९३ लाख रहेको थियो। <ref>{{cite book |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३ |url=http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf |location=नेपाल |publisher=नेपाल सरकार |pages= ३५, ३६, ३७ }}</ref> तात्कालिक पाँच जिल्लाहरू यस प्रकार छन्: # नारायणी जिल्ला ([[बारा जिल्ला|बारा]], [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]], [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]) # राप्ती जिल्ला ([[चितवन जिल्ला|चितवन]], [[रामेछाप जिल्ला|रामेछाप]], [[मकवानपुर जिल्ला|मकवानपुर]]) # चौतारा जिल्ला ([[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला|सिन्धुपाल्चोक]], [[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक]]) # त्रिशूली जिल्ला ([[नुवाकोट जिल्ला|नुवाकोट]], [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]]) # काठमाडौँ जिल्ला ([[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाडौँ]], [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]]) वि.सं. २०१८ सालमा, तात्कालिक [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]ले प्रशासनिक प्रणाली पुनर्गठित गर्दै "क्षेत्र" प्रणाली रद्द गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=घनेन्द्र ओझा|शीर्षक=राजा महेन्द्रका पक्षमा|युआरएल=https://shilapatra.com/detail/16736|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=शिलापत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ मार्च २०२१}}</ref> उनले देशलाई ७५ वटा जिल्लाहरूमा पुनर्गठित गरेका थिए र यस क्षेत्रलाई [[मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]]मा परिवर्तन गरेका थियो जसमा [[बागमती अञ्चल|बागमती]], [[नारायणी अञ्चल|नारायणी]] र [[जनकपुर अञ्चल|जनकपुर]] अञ्चलमा समूहकृत गरिएको थियो जसमा १९ जिल्ला समावेश थिए। == भूगोल == बागमती प्रदेशको क्षेत्रफल २०,३०० वर्ग किलोमिटर रहेको छ जुन [[नेपाल]]को कुल क्षेत्रफलको १३.७९% रहेको छ। प्रदेशको सबैभन्दा तल्लो बिन्दु भनेको [[चितवन जिल्ला|चितवन]]को गोलाघाट हो जुन समुद्र सतहबाट १४१ मिटर माथि रहेको छ। प्रदेशको सबैभन्दा उच्चतम विन्दु भनेको [[रसुवा जिल्ला]]मा रहेको लाङटाङ हिमशृङ्खलामा अवस्थित [[लाङटाङ]] लिरुङ हो जुन समुद्र सतहबाट ७,२२९ मिटर माथि रहेको छ।<ref>{{Cite web|title=पृष्ठभूमी {{!}} मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय|url=http://ocmcm.bagamati.gov.np/|access-date=२०२०-१२-२६|website=बागमती सरकार|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031072324/http://www.ocmcm.bagamati.gov.np/|archive-date=2021-10-31}}</ref> यस प्रदेशमा १० वटा उपजलाधार प्रणालीहरू र ३३ वटा मुख्य नदीहरू रहेका छन्। यी मध्ये सबैभन्दा लामो नदी [[सुनकोशी नदी|सुनकोशी]] रहेको छ जसको लम्बाई १६०.१९ किलोमिटर रहेको छ भने सबैभन्दा छोटो नदी लालबकैया रहेको छ जसको लम्बाई १.८९ किलोमिटर रहेको छ।<ref name= "परिचय"/> यस प्रदेशको कुल जमिनको ५३.७ प्रतिशत (१०९००८५ हेक्टर) जमिन वनले र ७.५७ प्रतिशत (१५३७५९ हेक्टर) झाडी बुट्यानले गरी कुल ५९.२७ प्रतिशत (१२४३८४४ हेक्टर) जमिन वन क्षेत्रले ओगटेको छ भने २४.३४ प्रतिशत (४९४०८४ हेक्टर) जमिनमा खेती भएको पाइन्छ। सबैभन्दा थोरै जमिन ३०७ हेक्टर (०.०२ प्रतिशत) ताल पोखरीले ओगटेको पाइन्छ।<ref name= "परिचय"/> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |+बागमती प्रदेशका केही सहरहरूको औसत तापक्रम र वर्षा<ref>{{Cite web|title=Nepal Travel Weather Averages (Weatherbase)|url=http://www.weatherbase.com/weather/city.php3?c=NP&name=Nepal|access-date=२०१८-०४-२८|website=वेदरबेस|archive-url=https://web.archive.org/web/20200930103444/https://weatherbase.com/weather/city.php3?c=NP&name=Nepal|archive-date=2020-09-30}}</ref> !स्थान !अगस्त (°फ) !अगस्त (°से) !जनवरी (°फ) !जनवरी (°से) !वार्षिक वर्षा (मिलिमिटर/इन्च) |- |[[बनेपा नगरपालिका|बनेपा]] |७४.७ |२३.७ |४९.८ |९.९ |१९३०.८/७६ |- |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |८१.७ |२७.६ |५७.६ |१४.२ |२५५०.१/१००.४ |- |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |७९.७ |२६.५ |५५.२ |१२.९ |२०६९.५/८१.५ |- |[[सूर्यविनायक नगरपालिका|सूर्यविनायक]] |७०.५ |२१.४ |४५.९ |७.७ |१८२१.७/७१.७ |- |[[काठमाडौँ]] |७५ |२३ |५० |१० |१३६०/५३.६ |- |[[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]] |७४.३ |२३.५ |४८.९ |९.४ |२१००.९/८२.७ |} == सरकार र प्रशासन == {{मुख्य|नेपालको प्रदेश सरकारहरू|बागमती प्रदेश सभा|डोरमणि पौडेल मन्त्रिपरिषद्}} यस प्रदेशका मुख्यमन्त्री [[राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे|इन्द्र बहादुर बानियाँ]] प्रदेश सरकारको प्रमुख हुन् भने दीपक प्रसाद देवकोटा प्रमुख हुन्। पाटन उच्च अदालतका प्रमुख न्यायाधीश टेकबहादुर मोक्तान न्यापालिकाका प्रमुख हुन्। [[बागमती प्रदेश सभा|प्रदेश सभा]]मा ११० सदस्य छन् भने प्रदेशमा ३३ प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र रहेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रदेश सभा - बागमती प्रदेश|युआरएल=https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ मार्च २०२१}}</ref> नेपालको अन्य सबै प्रदेशजस्तै यसमा पनि एकसदनात्मक व्यवस्था रहेको छ।<ref>{{cite web|author=|title=​प्रतिनिधि सभा २३५ राष्ट्रिय सभा प्रदेश सभा ६५ सदस्यीय बनाउने सहमति|url=https://pahilopost.com/content/-297.html|work=|publisher=|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|date=|accessdate=२५ मार्च २०२१}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> प्रदेश सभाको कार्यकाल पाँच वर्ष हुन्छ। प्रदेश सभा हाल [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] स्थित क्षेत्रीय शिक्षा निर्देशनालयमा राखिएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रदेश ३ को अस्थायी राजधानी हेटौँडामा ६ मन्त्रालय स्थापना|युआरएल=https://thahakhabar.com/news/31684/?utm_source=xotkari|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=थाह खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२५ मार्च २०२१}}</ref> ==प्रशासनिक विभाजन== {{See also|नेपालका जिल्लाहरू|नेपालका सहरहरूको सूची|नेपालका गाउँपालिकाहरूको सूची}} बागमती प्रदेश कुल १३ वटा जिल्लाहरूमा विभाजित छ। [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] प्रमुख र जिल्ला प्रशासन अधिकृतद्वारा जिल्लालाई प्रशासन गरिन्छ। जिल्लालाई नगरपालिका वा गाउँपालिकामा थप विभाजन गरिएको छ। प्रदेशमा तीनवटा महानगरपालिका, एक उपमहानगरपालिका र ४१ नगरपालिका रहेका छन्। यस प्रदेशमा ७४ वटा गाँउपालिकाहरू रहेका छन्।<ref>{{Cite web|url=http://103.69.124.141|title=स्थानिय तह|website=103.69.124.141|access-date=2018-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/|archive-date=31 August 2018|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" !क्रम !जिल्लाहरू !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली जिल्ला]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप जिल्ला]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा जिल्ला]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर जिल्ला]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ जिल्ला]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ जिल्ला]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} == महत्वपूर्ण धार्मिक स्थलहरू == यस प्रदेशमा हिन्दुहरूको आराध्यदेव [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपति]] (काठमाडौँ), बूढानीलकण्ठ (काठमाडौ), स्वयम्भूनाथ(काठमाडौ), चागुनारायण (भक्तपुर), गोसाइकुण्ड (रसुवा), कालिञ्चोक भगवती (दोलखा), भिमेश्वर (दोलखा), लगायतका महत्वपूर्ण धार्मिक स्थलहरू रहेका छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बागमती प्रदेशका धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरू|युआरएल=https://www.ourtourismnews.com/3281|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> == प्रमुख ऐतिहासिक गढीहरू == === मकवानपुर गढी === मकवानपुर जिल्लाको सदरमुकाम [[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]]बाट लगभग १७ किलोमिटर उत्तर पूर्वमा [[मकवानपुर गढी]] अवस्थित छ। मकवानपुर गढी [[मकवानपुर जिल्ला]]मा रहेको ऐतिहासिक तथा पर्यटकीय महत्त्वको स्थान हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यस्तो छ मकवानपुर गढीको इतिहास|युआरएल=https://highlightstourism.com/nep/2019/12/06/makwanpurgadhi/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> === सिन्धुलीगढी === सिन्धुलीगढी प्राकृतिक सुन्दरता एवम् ऐतिहासिक दृष्टिले महत्त्वपूर्ण स्थान हो। यो ठाउँ [[काठमाडौँ]]बाट करिब १ सय ५० किलोमिटर पूर्वमा रहेको छ। सिन्धुलीगढी [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध]]को जीवित दस्तावेज हो।<ref>{{cite web|url=http://www.sindhuligadhi.com/index.php?option=com_content&view=article&id=519:2011-11-09-05-34-13&catid=101:2011-11-02-15-58-44&Itemid=536|title=सिन्धुलीगढीको स्थापना|publisher=सिन्धुलीगढी डटकम}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === रसुवागढी === नेपाल-चीन सीमानामा पर्ने [[रसुवागढी]] करिब डेढ शताब्दी पुरानो ऐतिहासिक गढी नेपाल र चीन बीचमा रहेको महत्वपूर्ण सुरक्षा गढी मानिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=रसुवागढी रहस्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/60855|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> नेपाल चीनबीचको व्यापारिक सम्बन्धलाई जोड्ने यस गढीको निर्माण वि.सं १९१२ सालमा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=रसुवाको ऐतिहासिक पर्यटकीय गन्तव्य रसुवागढी|युआरएल=https://nepalpatra.com/visit/92646/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१० अप्रिल २०२१}}</ref> == जन साङ्ख्यिकी == {{See also|तामाङ जाति|नेवार जाति}} {{Pie chart|thumb=right|caption=बागमती प्रदेशमा धर्म|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|color1=Orange|value1=71.78|label2=[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|color2=Yellow|value2=23.28|label3=[[इसाई धर्म|ईसाई]]|color3=DodgerBlue|value3=2.87|label4=[[:bn:প্রকৃতি (হিন্দু দর্শন)|प्रकृति]]|color4=LimeGreen|value4=0.75|label5=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|color5=Green|value5=0.67|label6=[[किराँत धर्म|किराँत]]|color6=OrangeRed|value6=0.41|label7=अन्य अथवा गैर धर्म|color7=Black|value7=0.23}} {{Pie chart|thumb=left|color3=red|label8=अन्य|color8=grey|color7=purple|label1=[[तामाङ जाति|तामाङ]]|color1=dodgerblue|value1=20.54|label2=[[ब्राह्मण]]|color2=orange|value2=18.32|label3=[[क्षेत्री]]|value3=17.13|color4=pink|caption=बागमती प्रदेशमा जातीय समूह|label4=[[नेवार जाति|नेवार]]|value4=17.07|label5=[[मगर जाति|मगर]]|color5=green|value5=4.87|label6=[[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]|color6=black|value6=2.52|label7=[[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|value7=2.22|value8=17.34}} [[नेपालको एघारौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|२०७८ को जनगणना]] अनुसार बाग्मती प्रदेशको जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ रहेको छ जसमा २,७६,२२४ महिला र २,६७२,५९४ पुरुष रहेका छन्। यस प्रदेशको जनसङ्ख्याको नेपालको कुल जनसङ्ख्याको २०.९७% रहेको छ भने यस प्रदेश देशको सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको प्रदेश समेत हो। यस प्रदेशको जन घनत्व प्रति वर्ग किलोमिटर ३०१ जना रहेको छ जुन देशकै दोस्रो सबैभन्दा उच्च हो। <ref name=":0">{{Cite web|title=केन्द्रीय तथ्यङ्क विभागको आँकडा|url=http://nationaldata.gov.np/Province/Index/3|access-date=2020-12-26|website=nationaldata.gov.np|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508110519/http://nationaldata.gov.np/Province/Index/3|archive-date=2021-05-08}}</ref> === जातीय समूहहरू === [[तामाङ जाति|तामाङ]] यस प्रदेशको सबैभन्दा ठूलो जातीय समूह हो जहाँ तामाङहरूको सङ्ख्या प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको २०.५४ हुन आउँछ। बाहुन अथवा [[ब्राह्मण]] १८.३२% जनसङ्ख्याको साथ प्रदेशको दोस्रो ठूलो जातीय समूह हो। यसका साथै यस प्रदेशका अन्य धेरै जनसङ्ख्या भएको जातिहरूमा क्षेत्री (१७.१३) र नेवार (१७.०७%) पर्दछन्। यसका साथै मगर, [[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]], गुरुङको जनसङ्ख्या प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको क्रमशः ४.८७%, २.५२% र २.२२% रहेको छ। थारू, राई, दमाई, सार्की र [[चेपाङ जाति|चेपाङ]]को जनसङ्ख्या क्रमश: प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको १.६३%, १.५२%, १.३६%, १.३३% र १.१६% रहेको छ। <ref name=":0" /> === भाषाहरू === देशको राष्ट्रिय भाषा [[नेपाली भाषा|नेपाली]] सबैभन्दा प्रदेशमा सबैभन्दा बढी बोलिने भाषा हो। प्रदेशको कुल जनसङ्ख्याको ६७.२३% मानिसहरू नेपाली मातृभाषी हुन्। [[तामाङ भाषा|तामाङ]] १८.४९% र [[नेवारी भाषा|नेपाल भाषा]] मातृभाषीहरूको जनसङ्खया क्रमशः १८.४९% र १२.४४% रहेको छ। प्रदेशमा बोलिने अन्य भाषाहरूमा [[मगर भाषा|मगर]] (१.८२%), [[थारू भाषा|थारू]] (१.३३%), [[मैथिली भाषा|मैथिली]] (१.१९%), [[गुरुङ भाषा|गुरुङ]] (०.९३%) र [[चेपाङ भाषा|चेपाङ]] (०.८५%) रहेको छ।<ref name=":0" /> === धर्म === प्रदेशको ७१.७८% मानिसहरू [[हिन्दु धर्म]]का अनुयायीहरू हुन् भने। दोस्रो ठूलो धर्ममा [[बौद्ध धर्म|बुद्ध]] पर्दछ जहाँ यसकमाा अनुयायीहरू २३.२८% रहेका छन्। यस्तै अन्य धर्महरूमा [[इसाई धर्म|ईसाई]] २.८७% र [[इस्लाम धर्म|इस्लाम]] ०.६७% रहेको छ।<ref name=":0" /> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालका प्रदेशहरू]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेश| ]] gv975dqf5qm34hh79rdu94hkhnlw3c2 0 95611 1392484 1390367 2026-10-08T23:15:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392484 wikitext text/x-wiki '''वीरगन्ज आन्तरिक सुक्खा बन्दरगाह''' नेपालको पहिलो [[सुक्खा बन्दरगाह]] हो जसको निर्माण [[नेपाल सरकार]]द्वारा वि.सं. २०५७ मा गरिएको थियो। वि.सं. २०५८ मा [[नेपाल इन्टरमोडल यातायात विकास समिति]]को गठन गरेर यसलाई सुक्खा बन्दरगाहको सञ्चालनको जिम्मा दिइएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.nitdb.org/introduction.html |title=Nepal Intermodal Transport Development Board (NITDB) |date= |website=www.nitdb.org |publisher=Nepal Intermodal Transport Development Board, Government of Nepal |access-date=3 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171202104835/http://www.nitdb.org/introduction.html |archive-date=2 December 2017 }}</ref> यस सुक्खा बन्दरगाहको सञ्चालन सन् २००४ जुलाई १६ देखि भएको हो। प्रारम्भदेखि सन् २०२० सम्म नेपाल इन्टरमोडल यातायात विकास समितिले [[सिर्सिया खलवाटोला|सिर्सिया]], [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]मा रहेको हिमालयन टर्मिनल्स प्राइभेट लिमिटेडलाई यस बन्दरगाहको [[आन्तरिक निकासी डिपो]]को सम्भार र प्रबन्धनको जिम्मा सुम्पेको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.htpldryport.com/index.php?option=com_content&view=article&id=43&Itemid=205 |title=About HTPL |date= |website=htpldryport.com |publisher=Himalayan Terminals Pvt. Ltd. |access-date=3 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171204061226/http://www.htpldryport.com/index.php?option=com_content&view=article&id=43&Itemid=205 |archive-date=4 December 2017 }}</ref>सन् २०२० मा नेपाल इन्टरमोडल यातायात विकास समितिले यस बन्दरगाहको आन्तरिक निकासी डिपोको जिम्मेवारी [[प्रिस्टाइन लजेस्टिक]]लाई दिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://bizmandu.com/content/20200807164232.html |title=वीरगन्ज आन्तरिक सुक्खा बन्दगाह ब्यवस्थापन र सञ्चालन जिम्मा प्रिस्टिन भ्याली ड्राइपोर्टलाई |website=बिजमाडौँ |language=नेपाली |accessdate=2022-12-04}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/economy/244511-1592315944.html |title=सुक्खा बन्दरगाह सञ्चालनको ठेक्का भारतीय कम्पनीलाई |last=त्रिपाठी |first=रितेश |website=नागरिक न्युज |language=ne |accessdate=2022-12-04}}</ref> यो सुक्खा बन्दरगाहभित्र भन्सार कार्यालय, चारवटा सेड हाउस, टर्मिनल भवन, तौल गर्ने बाँध, दुईवटा बैङ्कको शाखाहरू, ६ लाइनमा फैलिएर रहेको रेल भण्डारण क्षेत्र छ। यो सम्पूर्ण जग्गा मिलाएर यो बन्दरगाह ३८ हेक्टेयरको क्षेत्रफलमा फैलिएको छ। यस बन्दगाहमा एकै चोटीमा ४५०० कन्टेनरहरू राख्न सकिन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20191226172106.html |title=वीरगन्ज, भैरहवा र विराटनगरमा सुक्खा बन्दरगाह बनाउन निजी क्षेत्रको अग्रसरता |last=पटेल |first=राधेश्याम |website=पहिलो पोस्ट |accessdate=2022-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221204101434/https://pahilopost.com/content/20191226172106.html |archive-date=2022-12-04}}</ref> यो बन्दगाह [[भारतीय रेल]] सञ्जालद्वारा भारतको [[रक्सौल]]सँग जोडिएर रहेको छ।<ref>{{cite web |url=http://www.customs.gov.np/district/en/dryport/homepage.html |title=Introduction |date= |website=customs.gov.np |publisher=Department of Customs dryport office, Government of Nepal |access-date=3 December 2017}}</ref> == बन्दरगाहभित्र रहेका कार्यालयहरू == * [[नेपाल इन्टरमोडल यातायात विकास समिति]] * भन्सार कार्यालय - सुक्खा बन्दरगाह * [[प्रिस्टाइन लजेस्टिक]] (बन्दरगाह सञ्चालक कम्पनी) * भन्सार एजेन्ट कार्यालय * नेपाल प्रहरी * बैङ्क # [[कुमारी बैङ्क|कुमारी बैङ्क लिमिटेड]], बन्दरगाह शाखा # [[एभरेष्ट बैङ्क|एभरेष्ट बैङ्क लिमिटेड]], आन्तरिक निकासी डिपो शाखा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस== *[[नेपाल इन्टरमोडल यातायात विकास समिति]] *[[प्रिस्टाइन लजेस्टिक]] [[श्रेणी:नेपालका बन्दरगाहहरू]] {{stub}} g500lgqavhd8d17d2ldn2ymi48y0faz 0 95796 1392446 1388750 2026-10-08T17:22:36Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392446 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = मधेश प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४ | country = नेपाल | type = parliamentary | ongoing = | previous_election = | previous_year = | next_election = मधेश प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९ | next_year = २०७८ | seats_for_election = [[मधेश प्रदेश सभा|मधेश प्रदेश सभा]]को सम्पूर्ण १०७ सिट<ref>{{Cite web |url=http://www.nagariknews.com/news/28942/ |title=प्रादेशिक मन्त्रिपरिषद्को आकार असन्तुलित |last=सुवेदी |first=ईश्वरी |language=नेपाली |accessdate=2017-12-11}}</ref> <br><small>बहुमतको लागि ५४ सिट<ref>{{Cite web |url=http://hamrakura.com/news-details/34687/design/ |title=यसरी बन्ने छ नेपालमा पहिलो पटक प्रदेश सरकार |website=http://hamrakura.com/ |language=नेपाली |accessdate=2017-12-11}}</ref></small> | election_date = वि.सं. २०७४ मङ्सिर २१ | registered = २७,६७,३६९<ref>{{Cite web |url=http://ratopati.com/story/16752# |title=प्रतिनिधिसभा र प्रदेश सभा चुनावः कुन जिल्लामा कति मतदाता ? (तथ्यांकसहित) |language=नेपाली |accessdate=2017-12-11}}</ref> | turnout = १९,२८,७६६ <!--FSFN--> | image1 = [[File:LalBabuRaut.png|150x150px]] | leader1 = [[लालबाबु राउत]] | party1 = सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल | leader_since1 = वि.सं. २०७४ माघ २२<ref>{{Cite web |url=http://nepallive.com/story/13943 |title=राउत बने संसदीय दलको नेता, बन्लान् त मुख्यमन्त्री? |website=नेपाल लाइभ |language=नेपाली |accessdate=2023-02-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.kharibot.com/news-details/9601/2018-02-05 |title=प्रदेश २ मा फोरमको संसदीय दलको नेतामा राउत चयन, मुख्यमन्त्री बन्ने बाटो खुल्यो |website=खरिबोट |language=नेपाली |accessdate=2023-02-07}}</ref> | leaders_seat1 = | seats1 = २०+९ | popular_vote1 = | percentage1 = | swing1 = <!--RJPN--> | image2 = [[File:Jitendra Sonal (cropped).jpg|150x150px]] | party2 = राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल | leader2 = [[जितेन्द्र सोनल]] | leader_since2 = वि.सं. २०७४ माघ २९<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/-46393.html |title=राजपा : प्रदेश २ को संसदीय दलको नेतामा सोनल, सरोज यादव सभामुखको उम्मेदवार |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207201019/https://pahilopost.com/content/-46393.html |archive-date=2023-02-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.nepalviews.com/2021/09/28/6055/ |title=जितेन्द्र सोनल बने लोसपा प्रदेश दुई संसदीय दलको नेता |website=नेपाल भ्युज |language=नेपाली |accessdate=2023-02-07}}</ref> | leaders_seat2 = | seats2 = १५+१० | popular_vote2 = | percentage2 = | swing2 = <!--CPN-UML--> | image3 = [[File:Satya Narayan Mandal (1) (cropped).jpg|150x150px]] | party3 = नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) | leader3 = [[सत्यनारायण मण्डल]] | leader_since3 = वि.सं. २०७४ फाल्गुन ३<ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/pradesh-2/2018/02/15/20180215115422.html |title=प्रदेश २ एमाले संसदीय दलको नेतामा सत्यनारायण मण्डल (अपडेट) |website=कान्तिपुर समाचार |language=नेपाली |accessdate=2023-02-07}}</ref> | leaders_seat3 = | seats3 = १४+७ | popular_vote3 = | percentage3 = | swing3 = <!--Congress--> | image4 = [[File:Ram Saroj Yadav (1) (cropped).jpg|150x150px]] | party4 = नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) | leader4 = [[रामसरोज यादव]] | leader_since4 =वि.सं. २०७४ माघ २२<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/02/657348 |title=प्रदेश २: कांग्रेस संसदीय दलको नेता बने रामसरोज |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2023-02-07}}</ref> | leaders_seat4 = | seats4 = १४+७ | popular_vote4 = | percentage4 = | swing3 = | map_image = | map_size = | map_caption = |title=[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] |before_election= |before_party= |posttitle = |after_election=[[लालबाबु राउत|मोहम्मद लालबाबु राउत]] |after_party=[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] }} '''स्थानीय तह चुनाव'''. २०७४ मा आयोजित गरिएको थियो।<ref>{{cite web|title=Govt decides to hold provincial, parliamentary polls in two phases|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/govt-decides-to-hold-provincial-parliamentary-elections-in-two-phases/|website=The Himalayan Times|publisher=International Media Network Nepal (Pvt) Ltd|accessdate=31 August 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभाको निर्वाचन|url=https://setopati.com/from-paper/80700|website=सेतोपाटी|accessdate=१६ भदौ २०७४}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>एक चरणमा आयोजना गरिएको यस निर्वाचनको पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणालीको अन्तिम नतिजा वि.सं. २०७४ मङ्सिर २५ मा निर्वाचन आयोगले घोषणा गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2017/12/645160 |title=सप्तरीको सबै नतिजा सार्वजनिक, १२ मध्ये ८ सिटमा मधेसी गठबन्धन विजयी |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-11-26}}</ref> मधेश मा २७, ६७,३६९ मतदाता रहेकोमा कुल १९,२८,७६६ मतदाताले आफ्नो मताधिकार प्रयोग गरेका थिए। निर्वाचन आयोगले मतदान सम्पन्न भए लगत्तै सबै मतदान केन्द्रबाट मत पेटिकाहरू मतगणना स्थलमा सुरक्षितसाथ ल्याएर मत गणना गर्ने कार्य आरम्भ गरेको थियो। पहिलो हुने निर्वाचित हुने उम्मेदवारहरूको नतिजा प्रकाशन गरिसकेपछि समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत सफल भएका उम्मेदवारहरूको सूची निर्वाचन आयोगले प्रकाशित गरेको थियो।<ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/137377-1516266780.html |title=निर्वाचन आयोगले सार्वजनिक गर्‍यो प्रदेश सभातर्फको समानुपातिक नतिजा (नाम सहित) |website=नागरिक न्युज |language=नेपाली |accessdate=2021-11-26}}</ref> यस निर्वाचनको परिणामस्वरूप प्रदेशमा तत्कालिन [[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|ससफो]]-[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राजपा]]को गठबन्धनमा प्रदेश सरकारको गठन भएको थियो। दुवै गठबन्धनद्वारा संसदीय दलको नेताको रूपमा [[लालबाबु राउत|मोहम्मद लालबाबु राउत]]लाई छानेपछि उनले मुख्यमन्त्रीको रूपमा सपथ ग्रहण गरेका थिए। यस प्रदेशको मुख्यमन्त्री बन्नका लागि उक्त उम्मेदवारले ५४ सदस्यहरूको समर्थन प्राप्त गर्नुपर्ने हुन्छ।<ref>{{Cite web |url=https://annapurnapost.com/news/90975 |title=लालबाबु राउत प्रदेश २ को मुख्यमन्त्री नियुक्त, को हुन् राउत ? |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2021-11-26}}</ref> ==पृष्ठभूमि== ==आयोजन== ===खर्च सीमा=== प्रदेश सभा निर्वाचनको लागि एक उम्मेदवारले अधिकतम १५ लाख खर्च गर्न पाउने सीमा निर्वाचन आयोगले तोकेको हो । यस अन्तर्गत उम्मेदवारले सवारीसाधन प्रयोग गर्नका लागि ३ लाख, प्रचारप्रसार सामग्रीको लागि ६० हजार, ढुवानीका लागि ४५ हजार, गोष्ठी तथा अन्तरक्रियाका लागि ४ लाख ८० हजार, अन्य प्रचार प्रसार/ छापा तथा विद्युतीय माध्यमको लागि ६० हजार, कार्यलय सञ्चालनका लागि३५ लाख, प्रतिनिधि परिचालनका लागि १ लाख २० हजार तथा विविध खर्चका लागि ७३ हजार २ सय तोकेको छ ।<ref>{{Cite web |url=http://www.dainiknepal.com/2017/10/270297.html |title=प्रतिनिधि सभा र प्रदेशमा उम्मेदवारले कति खर्च गर्न पाउँछन् ? |language=नेपाली |accessdate=2017-12-07 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===निर्वाचन कार्यक्रम=== वि.सं. २०७४ भदौ १५ गते मन्त्रिपरिषद्को बैठकले निर्वाचन आयोगबाट प्राप्त सुझावका आधारमा प्रदेश सभा र प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन २०७४ मङ्सिर १० र मङ्सिर २१ गते हुने गरी दुई चरणमा गर्ने निर्णय गरेको हो ।<ref>{{Cite web |url=http://annapurnapost.com/news-details/79005 |title=प्रदेश र प्रतिनिधि सभा निर्वाचन मंसिर १० र २१ मा |website=annapurnapost.com |language=नेपाली |accessdate=2017-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171127023517/http://annapurnapost.com/news-details/79005 |archive-date=2017-11-27 }}</ref>पहिलो चरण अन्तर्गत ३२ हिमाली जिल्लामा निर्वाचन हुनेछ भने दोस्रो चरणमा ४५ जिल्लामा निर्वाचन सम्पन्न गरिने निर्णय आयोगले गरेको हो ।<ref>{{Cite web |url=https://corporatenepal.com/2017/10/45760 |title=प्रतिनिधि र प्रदेश सभा सदस्यमा जम्मा ४१ जना महिला उम्मेदवार |date=2017-10-24 |language=नेपाली |accessdate=2017-12-07 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://arthakoarthanews.com/%E0%A4%A6%E0%A5%8B%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B-%E0%A4%9A%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%B0-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0/ |title=दोस्रो चरणको प्रदेश र प्रतिनिधि सभा निर्वाचनको ३ सय ८४ सिटका लागि झन्डै ५ हजारको उम्मेदवारी |date=2017-11-03 |language=नेपाली |accessdate=2017-12-07 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>मधेश को ८ जिल्लाहरूमा दोस्रो चरण अन्तर्गत निर्वाचन सम्पन्न भएको हो । {| class="wikitable collapsible collapsed" style="text-align: center;" |- ! rowspan="2" | क्षेत्र ! rowspan="2" | कुल निर्वाचन क्षेत्र ! colspan="9" | मतदान मिति र निर्वाचन क्षेत्रहरूको सङ्ख्या<ref name="mospi.gov.in">{{cite web|url= http://election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/electionphaseswebsite.pdf |title= निर्वाचन कार्यक्रम |format=pdf |date= १५ भदौ २०७४ |accessdate= २१ मङ्सिर २०७४}}</ref> |- | {{ubl|पहिलो चरण|२०७४ मङ्सिर १०}} | {{ubl|दोस्रो चरण|२०७४ मङ्सिर २१}} |- | style="text-align:left;"| [[सप्तरी जिल्ला|सप्तरी]] || ८ || - || ८ |- | style="text-align:left;"| [[सिराहा जिल्ला|सिराहा]] || ८ || - || ८ |- | style="text-align:left;"| [[धनुषा जिल्ला|धनुषा]] || ८ || - || ८ |- | style="text-align:left;"| [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] || ८ || - || ८ |- | style="text-align:left;"| [[सर्लाही जिल्ला|सर्लाही]] || ८ || - || ८ |- | style="text-align:left;"| [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]] || ८ || - || ८ |- | style="text-align:left;"| [[बारा जिल्ला|बारा]] || ८ || - || ८ |- | style="text-align:left;"| [[पर्सा जिल्ला|पर्सा]] || ८ || - || ८ |- ! निर्वाचन क्षेत्र !! ६४ !! - !! ६४ |- ! सम्बन्धित चरण <br> समाप्त हुँदा सम्म <br> कुल निर्वाचन क्षेत्र !! !! - !! ६४ |} ==निर्वाचन प्रणाली== मधेश को प्रदेश सभाका १०६ सदस्यहरूको चयन दुई तरिकाले गरिनेछ; ६४ सदस्यको चयन एकल-मतदान निर्वाचन क्षेत्रबाट पहिलो मतदान गरेर र बाँकी ४३ सदस्यको चयन एक प्रदेशव्यापी निर्वाचन क्षेत्रबाट बन्द सूचीको सामानुपातिक प्रतिनिधित्वद्वारा गरिनेछ ।<ref> [http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/np/np029en.pdf Article 84] Constitution of Nepal</ref> प्रत्येक मतदाताले दुईवटा विधिहरूको लागि छुट्टाछुट्टै मतपत्र पाउनेछन् । सामानुपातिक तर्फ कुनै पनि एक पार्टी वा निर्वाचन गठबन्धनले एउटा सिट छुट्याउन समग्र वैध मतदानको ३% मत पाउनु पर्ने व्यस्था गरिएको छ ।<ref>{{cite news|last1=Kafle|first1=Narayn|title=स‌ंसद् र प्रदेशको निर्वाचन विधेयक पारित|url=http://gorkhapatraonline.com/epaper/showimage?img=uploads/epaper/2017-09-05/d5dc862970aa8746d2409f4855e61ae7.jpg|accessdate=6 September 2017|work=Gorkhapatra|publisher=Gorkhapatra Sansthan|date=5 September 2017}}</ref> ==नतिजाहरू== {|class="wikitable sortable" |+ ! colspan="2" rowspan="2" |राजनीतिक दल ! rowspan="2" |निर्वाचन चिन्ह ! colspan="3" |प्रत्यक्ष ! colspan="3" |समानुपातिक ! rowspan="2" |कुल सिट |- !मत !% !सिट !मत !% !सिट |- | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | | align="left" |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] ! |५,०९,१३९ |२७.८२ |८ |३,७०,५५० |२४.११ |११ |१९ |- | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | | align="left" |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] ![[चित्र:Rastriya_Janata_Party_electoral_symbol.png|25x25px]] |३,०३,०४१ |१६.५६ |१५ |३,१८,५२४ |२०.७२ |१० |२५ |- | bgcolor="FFC0CB" | | align="left" |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] ![[चित्र:Samajbadiforum.svg|31x31px]] |३,२६,२९८ |१७.८३ |२० |२,८४,०७२ |१८.४८ |९ |२९ |- | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | | align="left" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] ![[चित्र:CPN_UML_electoral_symbol_2074.svg|26x26px]] |२,८२,७१८ |१५.४५ |१४ |२,४९,७३४ |१६.२५ |७ |२१ |- | bgcolor="8B0000" | | align="left" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] ![[चित्र:Election_logo_Maoist.jpg|26x26px]] |२,३४,१६० |१२.८० |६ |१,८२,६१९ |११.८८ |५ |११ |- | bgcolor="#CD5C5C" | | align="left" |नेपाल सङ्घीय समाजवादी पार्टी ![[चित्र:Nepal_sanghiya_samajwadi_symbol.png|31x31px]] |१७,९७६ |०.९८ |० |३२,८६४ |२.१४ |१ |१ |- | | align="left" |अन्य | |६६,६३३ |३.६५ |० |९८,८०८ |६.४२ |० |० |- | bgcolor="{{Independent/meta/color}}" | | align="left" |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | |८९,८४२ |४.९१ |१ |– |– |– |१ |- ! colspan="2" |बदर/खाली मत ! !९८,९५९ !– !– !३,७४,८५३ !– !– !– |- ! colspan="2" |कुल ! !१९,२८,७६६ !१०० !६४ !१९,१२,०२४ !१०० !४३ !१०७ |- ! colspan="2" |'''कुल मतदाता''' ! !२७,६७,३७९ !६९.६९ !– !६७,६७,३७९ !६९.०९ !– !– |- ! colspan="10" |स्रोत: [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/PA2074.pdf निर्वाचन आयोग] |} ==निर्वाचन क्षेत्र अनुसार नतिजा== === प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित सभासदहरू === {|class="wikitable sortable" ! rowspan="2" |निर्वाचन क्षेत्र ! colspan="4" |विजेता ! colspan="4" |निकटतम प्रतिद्वन्द्वी |- !उम्मेदवार ! colspan="2" |राजनीतिक दल !प्राप्त मत !उम्मेदवार ! colspan="2" |राजनीतिक दल !प्राप्त मत |- |सप्तरी १ (१) |सत्यनारायण मण्डल | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |११,३०२ |राजकुमार लेखी | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |९,२५२ |- |सप्तरी १ (२) |नवल किसोर साह सुडी | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१३,६४७ |बद्री नारायण महत्मान यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |६,३३३ |- |सप्तरी २ (१) |शैलेन्द्र प्रसाद साह | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१०,५७७ |सरोज कुमार मण्डल | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |७,५९३ |- |सप्तरी २ (२) |मनिष कुमार सुमन | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |८,९३९ |महेश प्रसाद यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |४,९८६ |- |सप्तरी ३ (१) |मोहम्मद समिम | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |११,६२८ |दिनेश कुमार यादव | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |९,९७९ |- |सप्तरी ३ (२) |बिदेश्वर प्रसाद यादव | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१०,३२८ |भगवती प्रसाद यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |६,२१२ |- |सप्तरी ४ (१) |गोविन्दबहादुर न्यौपाने | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१५,११३ |सिताराम साह | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |११,३९५ |- |सप्तरी ४ (२) |अभिषेक यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |९,६०५ |विवेकानन्द झा | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |७,३३६ |- |सिरहा १ (१) |लगनलाल चौधरी | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |११,५४२ |सन्तोष कुमार चौधरी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |१०,६९९ |- |सिरहा १ (२) |अशोक कुमार यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |११,११० |राजकुमार गुप्ता | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१०,६०८ |- |सिरहा २ (१) |विजय कुमार यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१०,३८३ |जिवछ कुमार यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |९,१५४ |- |सिरहा २ (२) |मदनसेन प्रसाद श्रीवास्तव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२,५२१ |तपेश्वर महतो कोइरी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |८,४१४ |- |सिरहा ३ (१) |राम कुमार यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |११,८६६ |मनोज कुमार सिंह | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१०,९३३ |- |सिरहा ३ (२) |प्रमोद कुमार यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |११,९५४ |सुभाष चन्द्र यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |९,४८६ |- |सिरहा ४ (१) |दिलिप कुमार साह | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |११,१२१ |राम कुमार मण्डल | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |९,९८३ |- |सिरहा ४ (२) |सुरेश कुमार मण्डल | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१०४८० |गणेश कुमार मण्डल | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |७,४९९ |- |धनुषा १ (१) |किशोरी साह कमल | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१४,२०९ |श्यामनारायण यादव | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |८,९११ |- |धनुषा १ (२) |रामचन्द्र मण्डल | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |१३,४६८ |रिता यादव | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |९,८६५ |- |धनुषा २ (१) |शैलेन्द्र कुमार यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१६,५२३ |नवल किशोर साह | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |९,०८५ |- |धनुषा २ (२) |रामअशिष यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१७,१३२ |रामचन्द्र मण्डल | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |९,४८९ |- |धनुषा ३ (१) |राम सरोज यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |१५,६८५ |कविन्द्र नाथ ठाकुर | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१४,०४७ |- |धनुषा ३ (२) |परमेश्वर साह सुडी | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१५,२९३ |श्याम प्रसाद साह | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |१०,४७२ |- |धनुषा ४ (१) |ज्ञानेन्द्र कुमार यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१४,६०६ |चन्द्रमोहन यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |७,८७३ |- |धनुषा ४ (२) |शत्रुधन महतो | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१२,८०० |बासुलाल महतो कोइरी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |११,५४९ |- |महोत्तरी १ (१) |शारदादेवी थापा | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१०,२८२ |प्रह्लाद कुमार चौधरी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |९,०३१ |- |महोत्तरी १ (२) |भारत प्रसाद साह | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१०,०९३ |विनोद कुमार महतो | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |९,६६८ |- |महोत्तरी २ (१) |जयनुल राइन | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१४,४५६ |शुशिल कुमार यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |६,४७८ |- |महोत्तरी २ (२) |सरिता कुमारी साह | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१२,५२१ |राजकरण प्रसाद साह सुडी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |६,४९७ |- |महोत्तरी ३ (१) |अभिराम शर्मा | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |९,११४ |राम आधार कापर | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |५,५१० |- |महोत्तरी ३ (२) |रानी कुमारी तिवारी | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |७,४३० |सुरेश साह सोनार | bgcolor="{{Independent/meta/color}}" | |स्वतन्त्र |५,५९८ |- |महोत्तरी ४ (१) |कौशल कुमार यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |९,२७७ |गोखुल राय यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |७,३९३ |- |महोत्तरी ४ (२) |सरोज कुमार सिंह | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |७,५५५ |सरोज कुमार यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |५,०७९ |- |सर्लाही १ (१) |उपेन्द्र महतो | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१२,६०३ |रामचन्द्र सिंह कुशवाहा | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |८,८९३ |- |सर्लाही १ (२) |वेची लुङ्गेली | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१५,३६३ |शेख साह दुल्लाह | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |९,१९७ |- |सर्लाही २ (१) |गौरी नारायण साह तेली | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१०,१४१ |विनोद कुमार साह तेली | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |८,५३४ |- |सर्लाही २ (२) |अशोक कुमार यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१५,७७८ |नागेन्द्र प्रसाद यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |११,०१५ |- |सर्लाही ३ (१) |डिल्लीप्रसाद उप्रेती | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |२०,२४६ |कपिल मुनी मैनाली | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |७,०५० |- |सर्लाही ३ (२) |संजय कुमार यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |११,३६८ |कृष्णदेव यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |९,२९७ |- |सर्लाही ४ (१) |विरेन्द्र प्रसाद सिंह | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |१४,२४२ |फकिरा महतो | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |१०,७५३ |- |सर्लाही ४ (२) |उपेन्द्र प्रसाद कुशवाहा | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |११,५०४ |केदार नन्दन चौधरी | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१०,७५६ |- |रौतहट १ (१) |बाबुलाल साह कानु | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१०,५२४ |भिखारी प्रसाद यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७,२१० |- |रौतहट १ (२) |योगेन्द्र राय यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |८,९५७ |राजेश कुमार चौधरी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |८,६७९ |- |रौतहट २ (१) |नागेन्द्र प्रसाद सिन्हा | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |११,८५१ |शैलेन्द्र साह | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७,७६१ |- |रौतहट २ (२) |रामकिशोर प्रसाद यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |९,५२२ |मनोज कुमार यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |७,९६६ |- |रौतहट ३ (१) |नागेन्द्र राय यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |११,१८२ |गोविन्द चौधरी | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१०,८३४ |- |रौतहट ३ (२) |कुन्दनप्रसाद कुशवाहा | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |१४,३०२ |वृजकिशोर प्रसाद यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१०,३३४ |- |रौतहट ४ (१) |धनलाल ठोकर | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |१३,६१० |देवेन्द्र प्रसाद पटेल | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |१२,२७२ |- |रौतहट ४ (२) |शेख अबुल कलाम आजाद | bgcolor="{{Independent/meta/color}}" | |[[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |७,३९३ |रामाज्ञा राय | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |७,२६८ |- |बारा १ (१) |त्रिलोकी प्रसाद | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१८,४४५ |पेमा सिद्धि लामा | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |१६,४८४ |- |बारा १ (२) |सरोज कुमार यादव | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१४,२६९ |भागवत प्रसाद साह | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |८,१२६ |- |बारा २ (१) |शारदाशङ्कर प्रसाद कलवार | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१६,६७१ |राम प्रवेश यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |८,१०० |- |बारा २ (२) |बच्चा राउत अहिर | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |११,५०३ |मणिभूषण कुमार यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |६,११९ |- |बारा ३ (१) |ज्वालाकुमारी साह | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |११,७७१ |रामानन्द प्रसाद यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |१०,१४७ |- |बारा ३ (२) |पारस प्रसाद साह | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |११,५१७ |जयचन्द्र प्रसाद चौरसिया | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |४,३८६ |- |बारा ४ (१) |सुन्दरबहादुर विश्वकर्मा | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |११,७७० |ओमकृष्ण कार्की | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |८,३२३ |- |बारा ४ (२) |जितेन्द्र प्रसाद सोनार | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |१३,११८ |उमेश कुमार कुशवाहा | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |५,६९२ |- |पर्सा १ (१) |जनत अंसारी | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |८,५९३ |रामनारायण प्रसाद कुर्मी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |७,१७१ |- |पर्सा १ (२) |[[लालबाबु राउत]] | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१०,०९३ |विजय कुमार सर्राफ | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |६,८२९ |- |पर्सा २ (१) |राजेश्वर प्रसाद साह | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |१०,२५९ |रामनरेश प्रसाद यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |१०,०७९ |- |पर्सा २ (२) |रमेश प्रसाद कुर्मी | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |९,७०६ |रामरूप प्रसाद | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |७,६६२ |- |पर्सा ३ (१) |अब्दुल रहिम अंसारी | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |७,००४ |चन्द्र किशोर प्रसाद | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |६,८४५ |- |पर्सा ३ (२) |प्रह्लाद गिरी गोस्वामी | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |६,३४५ |जनार्दन सिंह क्षेत्री | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |६,२५० |- |पर्सा ४ (१) |शंकरप्रसाद चौधरी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |७,४८८ |जयप्रकाश थारु | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |७,०४० |- |पर्सा ४ (२) |सिंहासन साह कलवार | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |११,७०८ |वशिष्ट नारायण प्रसाद कुर्मी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |६,०२७ |- ! colspan="9" |स्रोत साभार: [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/PA2074.pdf निर्वाचन आयोग] |} === समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित सभासदहरू === {|class="wikitable sortable" ! क्र.सं. ! सदस्यको नाम ! colspan="2" |राजनीतिक दल !लिङ्ग !समावेशी समूह |- |१ |सञ्चमाया मोक्तान | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |महिला |आ.ज. |- |२ |सुनितादेवी मोची | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |महिला |दलित अल्पसङ्ख्यक |- |३ |चमेलीदेवी दास | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |महिला |दलित अल्पसङ्ख्यक |- |४ |उषा कुमारी | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |महिला |मधेशी |- |५ |उपमा कुमारी देव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |महिला |मधेशी |- |६ |भिमा यादव | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |महिला |मधेशी |- |७ |रागिनीदेवी वनरवाल | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |महिला |मधेशी |- |८ |किरणकुमारी राय | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |महिला |मधेशी |- |९ |करिमा वेगम | bgcolor="{{Federal Socialist Forum, Nepal/meta/color}}" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|सङ्घीय समाजवादी फोरम]] |महिला |मुस्लिम |- |१० |एसिया देवी थरुनी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |महिला |थारु |- |११ |प्रमिलादेवी दास | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |महिला |दलित |- |१२ |श्यामपरी देवी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |महिला |दलित |- |१३ |शिवचन्द्र चौधरी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |पुरुष |मधेसी |- |१४ |ओमप्रकाश शर्मा | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |पुरुष |मधेसी |- |१५ |नरेशकुमार यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |पुरुष |मधेसी |- |१६ |सरस्वती चौधरी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |महिला |मधेसी |- |१७ |गीता कुमारी यादव | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |महिला |मधेसी |- |१८ |मञ्जु कुमारी | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |महिला |मधेसी |- |१९ |सेखरासिद अली | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |पुरुष |मुस्लिम |- |२० |शोभा लामा | bgcolor="{{Nepali Congress/meta/color}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |महिला |आ.ज. |- |२१ |रामनरेश राय | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |पुरुष |मधेशी |- |२२ |जानकीशरण साह | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |पुरुष |मधेशी |- |२३ |नेत्रविक्रम साह | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |पुरुष |मधेशी |- |२४ |बबिता कुमारी | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |महिला |मधेशी |- |२५ |निलमदेवी भूमिहारनी | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |महिला |मधेशी |- |२६ |अन्जु कुमारी | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |महिला |मधेशी |- |२७ |डिम्पल कुमारी झा | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |महिला |मधेशी |- |२८ |निरा कुमारी साह | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |महिला |मधेशी |- |२९ |अलका कुमारी झा | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |महिला |मधेशी |- |३० |रिना यादव | bgcolor="{{Loktantrik Samajbadi Party Nepal/meta/color}}" | |[[राष्ट्रिय जनता पार्टी नेपाल|राष्ट्रिय जनता पार्टी]] |महिला |मधेशी |- |३१ |सिता गुरुङ | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |महिला |आ.ज. |- |३२ |रविन्द्र बैठा धोबी | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |पुरुष |दलित |- |३३ |मनोज कुमार सिंह | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |पुरुष |मधेशी अल्पसङ्ख्यक |- |३४ |जगतारणी देवी सुडी | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |महिला |मधेशी अल्पसङ्ख्यक |- |३५ |अनिता कुमारी | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |महिला |मधेशी |- |३६ |मंजु कुमारी यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |महिला |मधेशी |- |३७ |हसिमा खातुन | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |महिला |मुस्लिम |- |३८ |जगत प्रसाद यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |पुरुष |मधेशी |- |३९ |महम्मद समीर | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |पुरुष |मुस्लिम |- |४० |रुवी कुमारी कर्ण | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |महिला |मधेशी अल्पसङ्ख्यक |- |४१ |प्रमिला कुमारी यादव | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |महिला |मधेशी |- |४२ |फुलया देवी सदाय | bgcolor="{{Communist Party of Nepal (Maoist Centre)/meta/color}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |महिला |दलित |- |४३ |सावित्री देवी साह | bgcolor="#CD5C5C" | |नेपाल सङ्घीय समाजवादी पार्टी |महिला |मधेशी |- ! colspan="6" |स्रोत साभार: [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/ElectionResultBook/PA2074.pdf निर्वाचन आयोग] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|प्रतिनिधिसभा निर्वाचन, २०७४]] {{नेपालमा भएका निर्वाचनहरू}} [[श्रेणी:नेपालका निर्वाचनहरू]] ahl62siez654e6um2td416laf8h3fpk 0 96509 1392433 1388098 2026-10-08T14:58:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392433 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = अछाम जिल्ला#सुदूरपश्चिम प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-achham/bannigadhi-jayagadh?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = टेकबहादुर साउद <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = बिन्दु रावल <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 58.26<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=75&municipality=7|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 13519 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.11|81.39|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०९७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[बरदादेवी]] गाविसको [[कार्यालय]] | website = [http://bannigadhijaygadhmun.gov.np आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[अछाम जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा ‍[[गजरा]], [[जनालीकोट]], [[बरदादेवी]], [[तिमिल्सेन]], [[कालिका, अछाम|कालिका]] र [[दर्ना]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १३,५१९ रहेको छ भने यहाँ ३,१३४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ बान्नीगढी जयगढ गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[गजरा]] || १,१५१ || ५.५१ || २०८.८९ |- | २ || [[जनालीकोट]] || १,३८३ || ४.२६ || ३२४.६५ |- | ३ || [[बरदादेवी]] || ३,९९४ || १०.७ || ३७३.२७ |- | ४ || [[तिमिल्सेन]] || १,५३७ || ८.१६ || १८८.३६ |- | ५ || [[कालिका, अछाम|कालिका]] || २,१८६ || १०.११ || २१६.२२ |- | ६ || [[दर्ना]] || ३,२६८ || १९.४८ || १६७.७६ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १३,५१९ !! ५८.२६ !! २३२.०४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://dccachham.gov.np जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, अछाम] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{अछाम जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:अछाम जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] 66nzmycqnqy0oobw5n9478pt3anf0or 0 96516 1392518 1233213 2026-10-09T07:29:37Z Janak Bhatta 10885 [[विकिपिडिया:हटक्याट|हटक्याट]]द्वारा [[श्रेणी:हिन्दू संस्कार]] जोडियो 1392518 wikitext text/x-wiki [[File:A yagyopaveet sanskar upanayana samskara.jpg|thumb| [[व्रतबन्ध|व्रतवन्ध]] (उपनयन संस्कार) गरिसकेपछि [[जनै]]को धागो धारण गर्नेलाई '''तागाधारी''' भनिन्छ]] '''तागाधारी''' पवित्र हिन्दु धागा [[जनै]] ([[संस्कृत]]: यज्ञोपवीतम) धारण गर्ने व्यक्तिलाई भनिन्छ। प्रसिद्ध हिन्दु संस्कारहरू मध्येको [[उपनयन]] वा यज्ञोपवीत संस्कार पश्चात जनैको धागो धारण गरिन्छ । तागाधारी विशेषतः ती समुह वा वर्णलाई भनिन्छ जसले अनिवार्य व्रतवन्ध संस्कार गर्छन्। हिन्दु शास्त्र अनुसार [[ब्राह्मण]], [[क्षत्रिय]] र [[वैश्य]] मात्र तागाधारी जाति हुन् । नेपाल तथा भारतको सन्दर्भमा थुप्रै जातिहरू तागाधारी कहलाउँछन् । ==सन्दर्भ== {{Reflist}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:हिन्दू संस्कार]] f6yizc32u4p1dcr4q057qvmtqqxh6xb 0 96760 1392470 1382254 2026-10-08T21:07:33Z InternetArchiveBot 53012 Add 1 book for [[विकिपिडिया:प्रमाणिकता]] (20261008sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1392470 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = टन्सिलाइटिस | image = Pos strep.JPG | caption = | alt = | field = [[सङ्क्रामक रोगहरू]] | pronounce = {{IPAc-en|ˌ|t|ɒ|n|s|ɪ|'|l|aɪ|t|ɪ|s}} {{respell|TON|si|LEYE|tis}} | symptoms = [[घाँटी दुख्ने समस्या|घाँटी दुख्ने]], [[ज्वरो]] आउने, टन्सिल बढ्दै जाने, निल्न गाह्रो हुने तथा घाँटी वरपरका लिम्फ नोडहरू बढ्ने<ref name=Pub2016/> | complications = [[Peritonsillar abscess]]<ref name=Klug2016/> | onset = | duration = ~ 1 week<ref name=Cochrane2013/> | causes = [[भाइरसको सङ्क्रमण]], [[ब्याक्टेरियाको सङ्क्रमण]]<ref name=Wind2016/><ref name=Lang2009/> | risks = | diagnosis = Based on symptoms, [[throat swab]], [[rapid strep test]]<ref name=Wind2016/> | differential = | prevention = | treatment = | medication = [[पारासिटामोल]] (एसिटामिनोफिन), [[आइबुप्रोफिन]], [[पेनिसिलिन]]<ref name=Wind2016/> | prognosis = | frequency = 7.5% (in any given 3 months)<ref name=Jones2014/> | deaths = }} '''टन्सिलाइटिस वा टन्सिल सुन्निने समस्या''' घाँटीको माथिल्लो भागमा रहेको टन्सिल नामको ग्रन्थी सुन्निने, रातो तथा तातो हुने (इन्फ्लामेसन) समस्या हो। यो अत्यन्तै तिब्र गतिमा देखापर्छ।<ref name=Pub2016>{{cite web|title=Tonsillitis|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMHT0025779/|website=PubMed Health|accessdate=30 September 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170107031248/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMHT0025779/|archivedate=7 January 2017|df=}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170107031248/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMHT0025779/ |date=7 January 2017 }}</ref> यो एक प्रकारको गला सुन्निने समस्या (फ्यारिन्जाइटिस) हो।<ref>{{cite web|title=Tonsillitis|url=https://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2016/MB_cgi?field=uid&term=D014069|accessdate=4 August 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160325080921/http://www.nlm.nih.gov/cgi/mesh/2016/MB_cgi?field=uid&term=D014069|archivedate=25 March 2016|df=}}</ref> यो रोग लागेको बेलामा घाँटी दुख्ने, ज्वरो आउने, टन्सिल बढ्दै जाने, निल्न गाह्रो हुने तथा घाँटी वरपरका लिम्फ नोडहरू बढ्ने जस्ता लक्षणहरू देखा पर्छन्।<ref name=Pub2016/> टन्सिलाइटिस बढ्दै गएमा टन्सिलबाट पिप निस्कने समस्या (पेरिटन्सिलार एब्सिस) हुने गर्दछ।<ref name=Klug2016>{{cite journal|last1=Klug|first1=TE|last2=Rusan|first2=M|last3=Fuursted|first3=K|last4=Ovesen|first4=T|title=Peritonsillar Abscess: Complication of Acute Tonsillitis or Weber's Glands Infection?|journal=Otolaryngology--head and neck surgery : official journal of American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery|date=August 2016|volume=155|issue=2|pages=199–207|pmid=27026737|doi=10.1177/0194599816639551}}</ref> टन्सिलाइटिस साधारणतया भाइरसको सङ्क्रमणका कारणले हुने गर्दछ। तथ्याङ्क अनुसार टन्सिलाइटिसका कुल बिरामी मध्ये ५ देखि ४० प्रतिशतमा मात्र ब्याक्टेरियाको सङ्क्रमण भएको पाइन्छ।<ref name=Wind2016/><ref name=Lang2009>{{cite book|last1=Lang|first1=Florian|title=Encyclopedia of Molecular Mechanisms of Disease|date=2009|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9783540671367|page=2083|url=https://books.google.com/books?id=DdBJ6jCf8KgC&pg=PA2083|language=en|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002102233/https://books.google.com/books?id=DdBJ6jCf8KgC&pg=PA2083|archivedate=2016-10-02|df=}}</ref> यदि 'समूह ए'को स्ट्रेप्टोकक्कस ब्याक्टेरियाका कारणले टन्सिलाइटिस भएको हो भने यस्तो अवस्थालाई स्ट्रेप थ्रोअट भनिन्छ।<ref>{{cite book|last1=Ferri|first1=Fred F.|title=Ferri's Clinical Advisor 2016: 5 Books in 1|date=2015|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=9780323378222|page=PA1646|url=https://books.google.com/books?id=bbLSCQAAQBAJ&pg=RA1-PA1646|language=en|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161002102931/https://books.google.com/books?id=bbLSCQAAQBAJ&pg=RA1-PA1646|archivedate=2016-10-02|df=}}</ref> निकै कम अवस्थामा निसेरिया गनोरी (गनोरियाको ब्याक्टेरिया), कोरिनेब्याक्टेरियम डिफ्थेरी, वा हिमोफिलस इन्फ्लुएन्जीका कारणले पनि टन्सिल सुन्निने गरेको पाइन्छ।<ref name=Wind2016/> यो रोग प्रायजसो हावाका माध्यमबाट एक मानिसदेखि अर्को मानिसमा सर्ने गरेको पाइन्छ।<ref name=Lang2009/> सेन्टोर स्कोर नामको अङ्क दिने प्रणालीको प्रयोग गरेर यो रोगको सम्भावित कारण पत्ता लगाउन सकिन्छ।<ref name=Wind2016/> यसबाट निस्कने नतिजालाई सुनिश्चित गर्न थ्रोअट स्वाब वा र्यापिड स्ट्रेप परीक्षण गर्न सकिन्छ।<ref name=Wind2016>{{cite journal|last1=Windfuhr|first1=JP|last2=Toepfner|first2=N|last3=Steffen|first3=G|last4=Waldfahrer|first4=F|last5=Berner|first5=R|title=Clinical practice guideline: tonsillitis I. Diagnostics and nonsurgical management.|journal=European Archives of Oto-Rhino-Laryngology|date=April 2016|volume=273|issue=4|pages=973–87|pmid=26755048|doi=10.1007/s00405-015-3872-6}}</ref> टन्सिलाइटिसको उपचार गर्दा यसका लक्षणहरूलाई नियन्त्रण गर्ने र जटिलता घटाउने प्रयास गरिन्छ।<ref name=Wind2016/> यसका कारणले हुने पीडा कम गर्न पारासिटामोल (एसिटामिनोफेन) तथा आइबुप्रोफेन जस्ता औषधिहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ।<ref name=Wind2016/> स्ट्रेप थ्रोअट भएको छ भने पेनिसिलिन नामको एन्टिबायोटिक मुखबाट दिन सिफारिस गरिएको छ।<ref name=Wind2016/> पेनिसिलिनको एलर्जी भएका मानिसहरूलाई सेफालोस्पोरिन वा म्याक्रोलाइड दिन सकिन्छ।<ref name=Wind2016/> लगातार रूपमा टन्सिलाइटिस हुने बालबालिकाहरूमा टन्सिलको सल्यक्रिया गरेर भविस्यमा हुने यसको जोखिमलाई केही मात्रामा घटाउन सकिन्छ।<ref>{{cite journal|last1=Windfuhr|first1=JP|last2=Toepfner|first2=N|last3=Steffen|first3=G|last4=Waldfahrer|first4=F|last5=Berner|first5=R|title=Clinical practice guideline: tonsillitis II. Surgical management.|journal=European Archives of Oto-Rhino-Laryngology|date=April 2016|volume=273|issue=4|pages=989–1009|pmid=26882912|doi=10.1007/s00405-016-3904-x}}</ref> विश्वभरका मानिसहरूमध्ये करीब ७.५ प्रतिशत मानिसहरूलाइ तीन महिनाको अवधि भित्र घाँटी दुख्ने समस्या हुने गरेको पाइन्छ। त्यस्तै प्रत्येक वर्ष करीब २ प्रतिशत मानिसहरू टन्सिलाटिसका कारण अस्पताल पुग्ने गरेको पाइन्छ।<ref name="Jones2014">{{cite book|last1=Jones|first1=Roger|title=Oxford Textbook of Primary Medical Care|date=2004|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198567820|page=674|url=https://books.google.com/books?id=2LB0PC17uFsC&pg=PA674|language=en|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818174808/https://books.google.com/books?id=2LB0PC17uFsC&pg=PA674|archivedate=2016-08-18|df=}}</ref> यो रोग विद्यालय जाने उमेरका बालबालिकाहरूमा साधारणतया रूखहरूको पात झर्ने समय तथा हिउँदका महिनाहरूमा बढी मात्रामा देखा पर्ने गर्दछ।<ref name="Wind20162" /><ref name="Lang20092" /> धेरै मानिसहरूले औषधि प्रयोग नगरी पनि यो रोगबाट छुटकारा पाउने गरेका छन्।<ref name="Wind20163" /> करीब ४०% मानिसहरूमा टन्सिलाइटिसको लक्षण तीन दिनमा हराएर जान्छ र स्ट्रेप्टोकक्कस ब्याक्टेरियाका कारणले यो रोग लागेको भए पनि ८०% मानिसहरूमा यसका लक्षणहरू हराउने गरेको पाइन्छ।<ref name="Cochrane2013" /> एन्टिबायोटिक औषधिको प्रयोग गरेर लक्षणको अवधिलाई १६ घण्टा कम गर्न सकिन्छ।<ref name="Cochrane20132">{{cite journal|last1=Spinks|first1=A|last2=Glasziou|first2=PP|last3=Del Mar|first3=CB|title=Antibiotics for sore throat.|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|date=5 November 2013|volume=11|pages=CD000023|pmid=24190439|doi=10.1002/14651858.CD000023.pub4}}</ref> ==लक्षण तथा चिह्नहरू== टन्सिलाइटिसका मुख्य लक्षणहरू यस प्रकार छन्:<ref name=merck>{{MerckManual|08|090|i||Tonsillopharyngitis}}</ref><ref name=wetmore>{{cite book |author=Wetmore RF. |chapter=Tonsils and adenoids |editor1=Bonita F. Stanton |editor2=Kliegman, Robert |editor3=Nelson, Waldo E. |editor4=Behrman, Richard E. |editor5=Jenson, Hal B. |title=Nelson textbook of pediatrics |publisher=Saunders |location=Philadelphia |year=2007 |isbn=978-1-4160-2450-7 }}</ref><ref name=thuma>{{cite book |author=Thuma P. |chapter=Pharyngitis and tonsillitis |editor=Hoekelman, Robert A. |title=Primary pediatric care |url=https://archive.org/details/primarypediatric0000unse_h3j0 |publisher=Mosby |location=St. Louis |year=2001 |isbn=978-0-323-00831-0 }}</ref><ref name=simon>{{cite book |author=Simon HB |chapter=Bacterial infections of the upper respiratory tract |editor=Dale, David |title=ACP Medicine, 2006 Edition (Two Volume Set) (Webmd Acp Medicine) |publisher=WebMD Professional Publishing |year=2005 |isbn=978-0-9748327-6-0 }}</ref> * घाँटी दुख्ने <ref name="Bird 2014"/> * राता र सुन्निएका टन्सिलहरू * निल्ने बेलामा पीडा महशुस हुने <ref name="Bird 2014"/> * शरीरको तापक्रम बढ्ने (ज्वरो) * टाउको दुख्ने * थकान महशुस हुने * जाडो अनुभव हुने * बिसञ्चो महशुस हुने * टन्सिल ग्रन्थीहरूमा पिप भरिएका से tf फोका देखा पर्ने * घाँटी वरपरका लिम्फ नोडहरू (ग्रन्थीहरू) सुन्निने <ref name="Bird 2014"/> * कान तथा गर्धनमा पीडा महशुस हुने <ref name="Bird 2014"/> * शरीरको तौल घट्ने * खाना वा पानी निल्न गाह्रो हुने * सुत्न गाह्रो हुने त्यस्तै केही मानिसहरूमा निम्न लक्षणहरू पनि देखिने गरेको पाइन्छ: * वाकवाकी लाग्ने * थकान * पेट दुख्ने * बान्ता हुने * जिभ्रोमा रौं पलाए जस्तो हुने * सास गन्हाउने * आवाज परिवर्तन हुने * मुख खोल्न अप्ठेरो हुने * खाना खान मन नलाग्ने * तर्सिने/खाना अड्किने डर हुने अचानक देखा पर्ने अक्युट टन्सिलाइटिस भएको बेलामा टन्सिल रातो हुन्छ र त्यसमा स्पष्ट देखिने पिपका सेता गिर्खाहरू वा धर्साहरू देखा पर्छन्।<ref>[http://www.medicinenet.com/adenoids_and_tonsils/article.htm Tonsillitis and Adenoid Infection] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210161115/http://www.medicinenet.com/adenoids_and_tonsils/article.htm |date=2010-02-10 }} MedicineNet. Retrieved on 2010-01-25</ref> टन्सिलाइटिस पटकपटक दोहोरिएर आउने मध्ये करीब १० प्रतिशत मानिसहरूमा टन्सिलमा कडा गिर्खा देखिने समस्या (टन्सिलोलिथ्स) हुने गरेको पाइन्छ। <ref>{{cite book |author1=S. G. Nour |author2=Mafee, Mahmood F. |author3=Valvassori, Galdino E. |author4=Galdino E. Valbasson |author5=Minerva Becker |title=Imaging of the head and neck |url=https://archive.org/details/imagingheadneck00mafe |url-access=limited |publisher=Thieme |location=Stuttgart |year=2005 |pages=[https://archive.org/details/imagingheadneck00mafe/page/n730 716] |isbn=978-1-58890-009-8 }}</ref> ==रोग लाग्ने कारणहरू== [[File:Tonsillitis cause.jpg|thumb|upright=1.3|टन्सिलाइटिस ब्याक्टेरिया तथा भाइरसहरूका कारणले लाग्ने गर्दछ]] यो रोग मुख्यतया भाइरसहरूका कारणले लाग्ने गर्दछ।<ref name="Bird 2014">{{cite journal |last1=Bird |first1=J.H |last2=Biggs |first2=T.C |last3=King |first3=E.V |title=Controversies in the management of acute tonsillitis: an evidence-based review |journal=Clinical Otolaryngology |date=23 November 2014 |volume=39 |issue=6 |doi=10.1111/coa.12299 |pmid=25418818 |pages=368–374|pmc=7162355 }}</ref> विशेष गरी एडेनोभाइरस, राइनोभाइरस, इन्फ्लुएन्जा, कोरोनाभाइरस र रेस्पिरेटरी सिन्साइटलभाइरसका कारणले टन्सिलाइटिस हुन्छ भने कहिलेकाहीँ इप्स्टेन-बरभाइरस, हर्पेस सिम्प्लेक्सभाइरस, साइटोमेगालोभाइरस वा एचआइभीका कारणले पनि यो समस्या देखिने गरेको पाइन्छ।<ref name=merck/><ref name=wetmore/><ref name=thuma/><ref name=simon/> <ref name=merck/><ref name=wetmore/><ref name=thuma/><ref name=simon/> त्यस्तै करीब १ देखि १०% टन्सिलाइटिस इप्स्टेन-बरभाइरस कारणले लाग्ने गर्दछ।<ref name="Bird 2014"/> टन्सिलाइटिसको दोस्रो मुख्य कारण ब्याक्टेरियाको सङ्क्रमण पनि हो।<ref name=merck/><ref name=wetmore/><ref name=thuma/><ref name=simon/> ब्याक्टेरियाको सङ्क्रमणबाट हुने टन्सिलाइटिस प्राय भाइरल टन्सिलाइटिस लागेका मानिसमा देखिने गरेको पाइन्छ।<ref name="Bird 2014"/> खास गरी स्ट्रेप थ्रोअट लगाउने ब्याक्टेरिया ग्रुप ए बिटा-हेमोलाइटिक स्ट्रेप्टोकक्कस (जिएबिएचएस)का कारणले टन्सिलाइटिस हुने गर्दछ।<ref>{{cite journal |last=Brook |first=I. |last2=Foote |first2=P. A. |title=Isolation of methicillin resistant ''Staphylococcus aureus'' from the surface and core of tonsils in children |journal=Int J Pediatr Otorhinolaryngol |year=2006 |volume=70 |issue=12 |pages=2099–2102 |pmid=16962178 |doi=10.1016/j.ijporl.2006.08.004 }}</ref> कहिलेकाहीँ स्टाफाइलोकक्कस अरिअस(मेथिसिलिनको प्रतिरोध क्षमता भएको प्रजाति वा एमआरएसएसमेत), स्ट्रेप्टोकक्कस निमोनाई, माइकोप्लाज्मा निमोनाइ, बर्डेटेला पर्ट्युसिस, फ्युजोब्याक्टेरियमका केही प्रजातिहरू, कोरिनेब्याक्टेरियम डिफ्थेरी, ट्रेपोनेमा प्यालिडम तथा निसेरिया गनोरी जस्ता ब्याक्टेरियाहरूका कारणले पनि टन्सिलाइटिस हुने गरेको पाइन्छ।<ref name=merck/><ref name=wetmore/><ref name=thuma/><ref name=simon/> टन्सिलाइटिस रोग लागेको बेलामा अकस्मात सुन्निने प्रक्रियामा एनारोबिक ब्याक्टेरिया सम्लग्न रहने गरेको तथ्यलाई चिकित्सा विज्ञानका विभिन्न अध्ययनहरूले पुष्टी गरेको पाइन्छ। <ref>{{cite journal |last=Brook |first=I. |title=The role of anaerobic bacteria in tonsillitis |journal=Int J Pediatr Otorhinolaryngol |year=2005 |volume=69 |issue=1 |pages=9–19 |doi=10.1016/j.ijporl.2004.08.007 |pmid=15627441 }}</ref> सामान्य परिस्थितिमा जब ब्याक्टेरिया तथा भाइरसहरू नाक तथा मुख हुँदै हाम्रो शरीरमा प्रवेस गर्छन्, तिनीहरूलाई टन्सिलले रोकेर राख्छ।<ref name="Kempen"/><ref name="Perry"/> टन्सिलमा हुने प्रतिरोध प्रणाली अन्तर्गतका सेता रक्तकोषिकाहरूले फस्फोलाइपेज ए टू नामको साइटोकाइन निकालेर ब्याक्टेरिया र भाइरसहरूलाई मार्छ।<ref name="pmid22297210">{{cite journal |vauthors=Ezzeddini R, Darabi M, Ghasemi B, Jabbari Moghaddam Y, Jabbari Y, Abdollahi S, etal | title=Circulating phospholipase-A2 activity in obstructive sleep apnea and recurrent tonsillitis. | journal=Int J Pediatr Otorhinolaryngol | year= 2012 | volume= 76 | issue= 4 | pages= 471–4 | pmid=22297210 | doi=10.1016/j.ijporl.2011.12.026 | pmc= }}</ref> जसका कारणले टन्सिल सुन्निएर तातो तथा रातो हुन्छ र ज्वरो पनि आउन सक्छ।<ref name="Kempen">{{cite journal |vauthors=van Kempen MJ, Rijkers GT, Van Cauwenberge PB |title=The immune response in adenoids and tonsils |url=https://archive.org/details/international-archives-of-allergy-and-immunology_2000-05_122_1/page/8 |journal=Int. Arch. Allergy Immunol. |volume=122 |issue=1 |pages=8–19 |date=May 2000 |pmid=10859465 |doi= 10.1159/000024354}}</ref><ref name="Perry">{{cite journal |vauthors=Perry M, Whyte A |title=Immunology of the tonsils |url=https://archive.org/details/sim_immunology-today_1998-09_19_9/page/414 |journal=Immunology Today |volume=19 |issue=9 |pages=414–21 |date=September 1998 |pmid=9745205 |doi= 10.1016/S0167-5699(98)01307-3}}</ref> यो रोग लागेको बेलामा टन्सिलमा मात्र नभएर घाँटी तथा आसपासका भागहरूमा पनि सङ्क्रमण हुने गरेको पाइन्छ।<ref name=medline>{{MedlinePlusEncyclopedia|001043|Tonsillitis}}</ref> कहिलेकाहीँ स्पाइरोचिता तथा ट्रेपोनेमा प्रजातिका ब्याक्टेरियाका कारण पनि टन्सिलाइटिस हुने गरेको पाइन्छ। यस्तो अवस्थालाई भिन्सेन्टस एन्जाइना वा प्लाउट-भिन्सेन्टस एन्जाइना भन्ने गरिन्छ।<ref name="pmid1015288">{{cite journal |vauthors=Van Cauwenberge P |title=[Significance of the fusospirillum complex (Plaut-Vincent angina)] |language=Dutch |journal=Acta Otorhinolaryngol Belg |volume=30 |issue=3 |pages=334–45 |year=1976 |pmid=1015288 }} — fusospirillum complex (Plaut-Vincent angina) Van Cauwenberge studied the tonsils of 126 patients using direct microscope observation. The results showed that 40% of acute tonsillitis was caused by Vincent's angina and 27% of chronic tonsillitis was caused by Spirochaeta</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist|2}} {{Commonscat|Tonsillitis|टन्सिलाइटिस}} [[श्रेणी:विकी स्वास्थ्य परियोजना अन्तर्गत बनाइएका लेखहरू]] oqni9rfioj6e1qygvwfzkuq80yzbmsy 0 98433 1392442 1371387 2026-10-08T17:03:26Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392442 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map =सङ्खुवासभा जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sankhuwasabha/bhotkhola?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = वाङ छेदर लामा <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = सहना लामा <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 639.01<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=2&municipality=1|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 6438 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.76|87.33|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२९ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[हटिया, सङ्खुवासभा|हटिया]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.bhotkholamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सङ्खुवासभा जिल्ला]]को ५ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[किमाथान्का]], [[चेपुवा]], [[हटिया, सङ्खुवासभा|हटिया]] र [[पावाखोला]] (१,२,३) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ६,४३८ रहेको छ भने यहाँ १,६८४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ भोटखोला गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[किमाथान्का]] || ३०० || १३.३७ || २२.४४ |- | २ || [[चेपुवा]] || १,३७५ || ४३६.६६ || ३.१५ |- | ३ || [[हटिया, सङ्खुवासभा|हटिया]] (१–४) || १,०८२ || ८४.४३ || १२.८१ |- | ४ || [[हटिया, सङ्खुवासभा|हटिया]] (५–९) || २,०१७ || ४३.१४ || ४६.७५ |- | ५ || [[पावाखोला]] (१–३) || १,६६४ || ६१.४२ || २७.०९ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''६,४३८''' || '''६३९.०२''' || १०.०७ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20240725060356/https://dccsankhuwasabha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सङ्खुवासभा] {{सङ्खुवासभा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] csogwcad64vvkah5fhtvkw37t0yjwkn 0 99095 1392429 1357815 2026-10-08T14:23:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392429 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Bir_Shamsher_Jang_Bahadur_Rana.jpg|thumb|वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] '''फोहोरा दरबार ( Phora Durbar )''' विक्रम सम्वत् १९५२ मा [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]ले बनाउन लगाएको एक राणाकालीन दरबार थियो। ४.४ हेक्टर क्षेत्रफलमा फैलिएको यो दरबार [[दरबारमार्ग]]मा छ। फोहोरा दरबार वास्तुकलाविद् जोगलाल स्थापितले तयार पारेका थिए। यसमा अनेकौं फोहरा चौडा पोखरीले घेरिएको थियो भने पोखरीको बीचमा लहरै फोहरा थिए।<ref>{{Cite web |last=अर्याल |first=सुदर्शन |date=२०७७ चैत २१ |title=राणाकालको वास्तुकला |url=https://www.onlinekhabar.com/2021/04/942838/%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%a3%e0%a4%be%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%81%e0%a4%95%e0%a4%b2%e0%a4%be |access-date=2026-05-21 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> वीरशमशेरका छोरा प्रतापशमशेर फोहोरा दरबारमा बस्थे।<ref>{{Cite web |last=उपाध्याय |first=धनेश्वर |title=राजालाई ‘सरकार’ भन्नू ‘हजुर’ नभन्नू भनेर सिकाए |url=https://edupatra.com/news/he-taught-the-king-not-to-say-and-39sir-and-39-to-and-39go-and-39 |access-date=2026-05-21 |website=Edupatra |language=ne}}</ref> वि.सं. १९९० चैत ०१ जुद्ध शमशेरले सि क्लास का राणाहरूलाई [[चार भञ्ज्याङ|चार भन्ज्यांग]]बाट कटाउने निर्णय लिए। उनीहरूलाई [[राणा वंशको उत्तराधिकारी रोलक्रम|रोलक्रम]]बाट पनि झिकियो। तदनुसार कमाण्डर इन्चीफ [[रुद्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|रुद्र शमशेर]]लाई [[पाल्पा जिल्ला|पाल्पा]]को तैनाथवाला, हिरण्यशमशेर [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगञ्ज]] , प्रतापशमशेर [[इलाम जिल्ला|इलाम]], रामशमशेर [[जलेश्वर नगरपालिका|जलेश्वर]] लघारिए।<ref>नेपालको तथ्य इतिहास [[राजाराम सुवेदी]] पृष्ठ २६१</ref> अनि यो दरबार जुद्धशमशेरले लिए। सन् १९६६ मा यो दरबार संयुक्त राज्य अमेरिकालाई बिक्री गरियो।<ref>{{Cite book|last=Child|first=John|url=https://books.google.com/books?id=QVhuAAAAMAAJ|title=Streets of Silver, Streets of Gold: Ten Easy Walks Among the Gods, Legends, and Bazaars of Kathmandu|date=2006|publisher=Himal Books|isbn=978-99933-43-76-9|location=|pages=106|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=State|first=United States Department of|url=https://books.google.com/books?id=yZ5SoCqqrLkC&pg=PA19|title=Nepal: Post Report|date=1984|publisher=U.S. Department of State|language=en}}</ref> यो दरबार भत्काइएपछी यसका पुराना बलिया ईटहरूको प्रयोग [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]को निर्माणमा भएको थियो।<ref>{{Citation |last=Ganesh Shrestha |title=नारायणहिटि दरबार भित्र Inside View of Royal Palace Narayanhiti #royal #royalpalace #history #nepal |date=2020-03-28 |url=https://www.youtube.com/watch?v=CPemSFkSwA8 |pages=Time 12:15 |access-date=2026-05-21}}</ref> हाल अमेरिकीहरूको 'रिक्रिएसन सेन्टर' [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी दूतावास]]ले यस दरबारलाई टेनिस कोर्ट र पौडी पोखरी बनाई प्रयोगमा ल्याएको छ ।<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} My Website |url=https://phoradurbar.us/ |access-date=2026-05-22 |website=American Mission Association |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=१५ पुस २०६९ |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} गेटभित्रको विगत |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-05-21 |website=nepalihimal.com |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/ |archive-date=2020-10-10}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[राणाकालीन दरबारहरू|राणाकालीन दरबार]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:नेपालका ऐतिहासिक दरबारहरू]] [[श्रेणी:राणाकालीन भवनहरू]] q5h2l5pfqviaxng0ypqo9mp9nhuq5q9 0 99947 1392417 1387179 2026-10-08T12:36:05Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392417 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = पचाल.JPG | image_caption = पचालझरना | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = कालिकोट जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-kalikot/pachaljharana?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = देवराज शाही <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = अल्किना बम <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 166.92<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=63&municipality=2|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 13687 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29|17|30|N|81|43|0|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[राम्नाकोट]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.pachaljharanamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कालिकोट जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[नानिकोट]], [[राम्नाकोट]] र [[बदालकोट]] (४-९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १३,६८७ रहेको छ भने यहाँ २,३९८ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ पचालझरना गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[बदालकोट]] (४-७) || १,३६४ || २७.६६ || ४९.३१ |- | २ || [[बदालकोट]] (८-९) || १,१३३ || ८.९३ || १२६.८८ |- | ३ || [[राम्नाकोट]] (७-९) || १,६७३ || ५७.५२ || २९.०९ |- | ४ || [[राम्नाकोट]] (५-६) || ९९८ || १०.१२ || ९८.६२ |- | ५ || [[राम्नाकोट]] (१-४) || १,७१७ || ११.३५ || १५१.२८ |- | ६ || [[नानिकोट]] (१-२) || १,७२० || १०.९७ || १५६.७९ |- | ७ || [[नानिकोट]] (३, ५) || २,२५७ || १५.२५ || १४८.०० |- | ८ || [[नानिकोट]] (४, ६-७) || १,६६५ || १४.४९ || ११४.९१ |- | ९ || [[नानिकोट]] (८-९) || १,१६० || १०.७२ || १०८.२१ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १३,६८७ !! १६६.९२ !! ८२.०० |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241007091322/https://dcckalikot.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कालिकोट] {{कालिकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:कालिकोट जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]] 51v5von6s3793obm1hdefdvmvkap52v 0 101199 1392507 1392209 2026-10-09T02:37:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392507 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = सुनिल बल | image = Sunil Bal.png | caption = नेपालको फुटबल जर्सीमा सुनिल बल | fullname = सुनिल बल | birth_date = १९९८ जनवरी १ | height = | position = आक्रमक मीडफिल्डर | currentclub = [[थ्री स्टार क्लब]] | clubnumber = | youthyears1 = २०१२-२०१६ | youthclubs1 = [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ|एन्फा एकेडेमी]] | years1 = वि.स.२०७५- | clubs1 = [[थ्री स्टार क्लब]] | caps1 = | goals1 = | years2 = | clubs2 = | caps2 = | goals2 = | nationalyears1 = २०१३-२०१४ | nationalteam1 = [[नेपाल|नेपाल यू-१७]] | nationalcaps1 = ६ | nationalgoals1 = १ | nationalyears2 = २०१५-२०१७ | nationalteam2 = [[नेपाल|नेपाल यू-१९]] | nationalcaps2 = | nationalgoals2 = | nationalyears3 = २०१८ | nationalteam3 = [[नेपाल|नेपाल यू-२३]] | nationalcaps3 = ४ | nationalgoals3 = ० | nationalyears4 = २०१६– | nationalteam4 = [[नेपाल]] | nationalcaps4 = ४ | nationalgoals4 = १ | pcupdate = | ntupdate = २०७५ चैत ०९ | medaltemplates = {{Medal|W|[[साफ यू-१९ च्याम्पियनसिप]]|[[२०१५ साफ यू-१९ च्याम्पियनसिप|२०१५]]}}}} '''सुनिल बल''' एक नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टिमका सदस्य हुन् । मुख्य गरी उनी मैदानमा आक्रमक मीडफिल्डरका रूपमा खेल्ने गर्दछन् । उनी [[एन्फा एकेडेमी]] का उत्पादन हुन् । २०१५ सालमा नेपाली १९ वर्ष मुनिको राष्ट्रिय फुटबल टिमले साफ च्याम्पियनसिप यू-१८ को उपाधि जित्दा उनी टोलीका एक महत्त्वपूर्ण सदस्य रहेका थिए । उनी नेपाली राष्ट्रिय फुटबल जगतका फ्रि किक तथा कर्नर किक हान्नका लागि माहिर खेलाडका रूपमा [[२०१८ साफ च्याम्पियनसिप]] देखि स्थापित भएका थिए सुनिल बल हाल [[थ्री स्टार क्लब]]बाट नेपाली राष्ट्रिय लिग [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|शहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] खेल्ने गर्दछन् । बलले सन् २०१६ मा लाओसविरुद्ध भएको मैत्रीपूर्ण खेलमा राष्ट्रिय टोलीका लागि डेब्यु गरेका थिए । साथै २०१८ साफ च्याम्पियनसिप उनको राष्ट्रका लागि पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता उपस्थिति थियो<ref>[https://www.khabarbreak.com/2018/09/11/ढाकामा-चम्कदै-सुनिल-बल-ने/ ढाकामा चम्कदै सुनिल बल , नेपाली फुटबलमा उत्कृष्ट प्रतिभाको उदय]</ref> । उक्त प्रतियोगितामा भुटानसँगको खेलमा उत्कृष्ट प्रदर्शनी गरे पछि सुनिल बल नेपाली फुटबल जगतमा स्टार खेलाडीका रूपमा स्थापित हुन सफल भएका थिए । ==क्लब जीवन== घरेलु फुटबलमा उनी हाल [[थ्री स्टार क्लब|रुस्लान थ्री स्टार क्लबबाट]] खेल्ने गरेका छन् । त्यसअघि उनले [[सङ्कटा क्लब|संकटा क्लब]] तथा सुदूरपश्चिम फुटबल क्लबबाट पनि विभिन्न खाले घरेलु फुटबल प्रतियोगितामा सहभागी जनाउने गर्दथे । ===२०७५ राष्ट्रिय लिग=== सुनिल बलले [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] का लागि [[थ्री स्टार क्लब]]को तर्फबाट २०७५ सालमा डेब्यु गरेका थिए<ref>{{Cite web |url=http://pahilopost.com/content/20180921175312.html |title=ए डिभिजन लिग : थ्री स्टारको टोली घोषणा, हेर्नुस् को-को छन् खेलाडी |access-date=2019-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002420/http://pahilopost.com/content/20180921175312.html |archive-date=2018-12-26}}</ref>। साथै उनी अन्य घरेलु प्रतियोगीताका लागि पनि [[थ्री स्टार क्लब]]बाटै सहभागीता जनाउने गर्दछन्। ==अन्तराष्ट्रिय जीवन== इन्डोनेसियामा सम्पन्न [[२०१८ एसियाली खेलकुद]]मा पनि उनी नेपाली राष्ट्रिय यू-२३ टोलीमा पनि सहभागी रहेका थिए<ref>[https://www.hamrokhelkud.com/football/24516 नेपाली यू२३ फुटबल टोलीका खेलाडीहरूको विस्तृत परिचय (हाम्रो खेलकुद) शुक्रबार, अषाढ ३०, २०७४] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323141455/https://www.hamrokhelkud.com/football/24516 |date=2019-03-23 }}</ref> । साथै उनले नेपालको प्राय सबै खाले उमेर समुहका टिमबाट सहभागी जानाएका छन् । उनले आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय खेल पाकिस्तान विरूद्व खेलेका थिए । ===२०१५ यू-साफ च्याम्पियनसिप=== उनी सन् २०१५ मा साफ यू-१९ च्याम्पियनसिप जित्दाका नेपाली टोलीका महत्त्वपूर्ण सदस्य थिए । उनकै फ्रिकिकमा नेपालले उक्त प्रतियोगिताको सेमिफाइनलमा उपाधि दाबेदार मानिएको अफगानिस्तानलाई पराजित गरेको थियो । ===२०१८ साफ च्याम्पियनसिप=== [[२०१८ साफ च्याम्पियनसिप]] अन्तर्गत समूह चरणको दोस्रो खेलमा नेपालले भुटानलाई ४-० ले पराजित गर्दा सुनिल बलले उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका थिए । नेपाल राष्ट्रिय टोलीबाट तेस्रो पटक खेलिरहेका सुनील पहिलो पटक त्यो खेलम सुरुआती ११ मा परेका थिए । भुटानविरुद्ध सुनीलले १ गोल गर्नुका साथै २ असिस्ट प्रदान गरेका थिए । २१ औँ मिनेटमा सुनीलकै कर्नरमा [[अनन्त तामाङ]]ले हेडरमार्फत गोल गरेका थिए । ७१ औँ मिनेटमा [[विमल घर्ति मगर]]को पेनाल्टी गोलरक्षकले रोकेपछि फर्केर आएको बलमा उनले गोल गरे । ८८ औँ मिनेटमा उनकै कर्नरमा [[निराजन खड्का]]ले गोल गरेका थिए । एकाएक उनको यो भुटान विरूद्वको खेल प्रदर्शनले नेपाली फुटबल प्रेमी माझ स्टार खेलाडीका रूपमा स्थापित हुन सफल भएका थिए<ref>[http://www.onlinetvnepal.com/2018/09/199569 नेपालको फुटबलमा तहल्का पिट्दै आइरहेका सुनिल बल को हुन् ?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181125051118/http://www.onlinetvnepal.com/2018/09/199569 |date=2018-11-25 }}</ref> । सम्भव भुटानसँगको खेलमा सबैभन्दा उच्च र उत्कृष्ट प्रदर्शनी गरेका सुनिल बलले उक्त खेलमा म्यान अफ दी म्याच घोषित हुन सफल भएका थिए<ref>{{Cite web |url=http://www.pahilopost.com/content/20180906222702.html |title=नेपालको लागि आफ्नो पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय गोल गर्दा एकदमै खुशी छु : सुनिल बल ( पहिलोपोस्ट) 6th September 2018, 10:25 pm {{!}} २१ भदौ २०७५ |access-date=2019-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323142601/http://www.pahilopost.com/content/20180906222702.html |archive-date=2019-03-23}}</ref> । ==अन्तर्राष्ट्रिय खेल विवरण== {{Updated|६ जुन २०१९}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan=3 | [[नेपाल|नेपाल राष्ट्रिय टिम]] |- !वर्ष!!खेलहरू!!गोलहरू |- |- |२०१६||१||० |- |२०१७||१||० |- |२०१८||३||१ |- |२०१९||०||० |- !जम्मा||४||१ |} ==अन्तर्राष्ट्रिय गोलहरू== ===अन्डर-१८=== {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%" |- ! गोल नम्बर. !! मिति !! स्थान !! विपक्ष !! स्कोर !! नतिजा !! प्रतियोगिता |- | १. || २७ अगस्ट २०१५ ||एन्फा कम्प्लेक्सहल, [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[नेपाल]] || {{fb|BAN}} ||align=center| '''३'''–० ||align=center| ३-२|| २०१५ साफ यू-१८ च्याम्पियनसिप |} ===राष्ट्रिय टिम=== {| class="wikitable" style="font-size:100%;" ! नम्बर. !! मिति !! स्थान !! विपक्ष !! गोल अवस्था !! अन्तिम नतिजा !! प्रतियोगिता |- | २. || ६ सेप्टेम्बर २०१८ || [[बङ्गबन्धु राष्ट्रिय रंगशाला]], [[ढाका]], [[बङ्गलादेश]] || {{fb|BHU}} || align=center | '''२'''–० || align=center | ४–० || [[२०१८ साफ च्याम्पियनसिप]] |} ==उपाधि तथा सम्मानहरू== ===उपाधिहरू=== *[[File:Cup Winner.png]] [[साफ यू-१९ च्याम्पियनसिप]] (१) :२०१५ *[[File:Cup Finalist.png]] [[साफ यू-१६ च्याम्पियनसिप]] उपविजेता (१) : २०१३ ===सम्मान=== *म्यान अफ दि म्याच : साफ च्याम्पियनसिप(२०१८ ६ सेप्टेम्बर, भुटान विरूद्व समूह चरण) ==खेल्ने शैली== सुनिल मुख्यतय आक्रामक मीडफिल्डरका रूपमा मैदान उत्रने हुदाँ उनले टीमका लागि जस्तो सुकै अवस्थामा पनि सकारात्मक नतिजा दिलाउने सामर्थ्य राख्छन् । उनको एकल प्रयासले पनि टिमले खेलमा उत्कृष्ट नतिजा ल्याउन सफल रहेको छ । जस्तै उदाहरणमा [[२०१८ साफ च्याम्पियनसिप]] को भुटानसँगको खेल पनि हो । साथै उनी एक मिहिनेती खेलाडी पनि हुन् । फ्रि-किक तथा कर्नर किकका लागि उनी उत्कृष्ट खेलाडी हुन् । साथै तेज गति वा रफ्तारमा बललाई विपक्षी टिमको गोल पोष्ट नजिक पुर्याएर अन्य खेलाडीहरूलाई सहि समयमा सहि तरिकाबाट पास उपलब्ध गराउन उनी माहिर रहेका छन् । ==व्यक्तिगत जीवन== ==सन्दर्भ सामाग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://m.facebook.com/profile.php?id=100008703403356&refid=46&ref=104&__xts__%5B0%5D=12.%7B%22unit_id_click_type%22%3A%22graph_search_results_item_tapped%22%2C%22click_type%22%3A%22result%22%2C%22module_id%22%3A4012%2C%22result_id%22%3A100008703403356%2C%22session_id%22%3A%2285408536ee46e989732f376b2f06e5f5%22%2C%22module_role%22%3A%22ENTITY_USER%22%2C%22unit_id%22%3A%22browse_rl%3A10881e1a-8857-ae2f-86c2-b0011e818e24%22%2C%22browse_result_type%22%3A%22browse_type_user%22%2C%22unit_id_result_id%22%3A100008703403356%2C%22module_result_position%22%3A1%7D सुनिल बलको आधिकारिक फेसबुक पेज] {{नेपाली फुटबल टिम/२०१८ साफ च्याम्पियनसिप}} [[श्रेणी:नेपाली फुटबल खेलाडीहरू]] mbrnhxk97c0klzfji8gr322l6fq16i0 0 101337 1392479 1389999 2026-10-08T22:05:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392479 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bangladesh district | name = लालमनिरहाट | native_name = লালমনিরহাট | image_map = BD Lalmonirhat District locator map.svg | image_alt = | image_caption = | nickname = | motto = | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|26.00|89.25|region:BD|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | division_name = [[रङ्गपुर विभाग|रङ्गपुर]] | established_title = | established_date = १ फेब्रुअरी १९८४ | seat_type = | seat = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_footnotes = | area_total_km2 = 1247.371 | area_metro_km2 = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 1256099 | population_as_of = २०११ | population_rank = | population_demonym = | population_note = | postal_code = ५५०० | coast_km = | maplink = | footnotes = }} '''लालमनिरहाट''' ({{lang-bn|লালমনিরহাট জেলা}}) बङ्गलादेशको उत्तरी सिमानमा पर्ने एक जिल्ला हो । यो जिल्ला रङ्गपुर विभागमा पर्छ । लालमनिरहाट महाकुमा १ फेब्रुअरी १९८४ जिल्लामा परिणत भएको थियो । <ref>{{cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Lalmonirhat_District |title=लालमनिरहाट जिल्लाको जानकारी |publisher=बङ्गलापिडिया |date= |access-date=2018-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420032620/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Lalmonirhat_District |archive-date=2019-04-20}}</ref> ==उप-जिल्लाहरू== यस जिल्लामा ५ उप-जिल्ला, ५ थाना, ४५ सङ्घीय परिसद र ४७८ गाउँहरू रहेको छन् तिनिहरू यस प्रकार छन्:<ref>{{Cite web|url=http://www.lalmonirhat.gov.bd/site/page/4b609ea1-18fd-11e7-9461-286ed488c766/%E0%A6%AD%E0%A7%8C%E0%A6%97%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%95%20%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%BF|title=लालमनिरहाट जिल्ला भौगोलिक अवस्था|last=|first=|date=|website=बङ्गलादेश राष्ट्रिय पोर्टल|archive-url=https://web.archive.org/web/20181109024739/http://lalmonirhat.gov.bd/site/page/4b609ea1-18fd-11e7-9461-286ed488c766/%E0%A6%AD%E0%A7%8C%E0%A6%97%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%95%20%E0%A6%AA%E0%A6%B0%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BF%E0%A6%A4%E0%A6%BF|archive-date=2018-11-09|dead-url=|access-date=}}</ref> * लालमनिरहाट सदर उप-जिल्ला - लालमनिरहाट सदर कुल २५९.५४ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ । यो उप-जिल्ला भारतको कोचबिभार उत्तरमा पर्छ भने दक्षिणमा रङ्गपुर जिल्लाको कुनिया उप-जिल्ला रहेको छ । त्यस्तै गरी कुडिग्रामको रजरहाट उप-जिल्ला पुर्वमा र फुलबारी पुर्वमा र पश्चिममा आदितमारी उप-जिल्ला रहेको छ । * कालिगञ्ज उप-जिल्ला - यो उप-जिल्ला कुल २३६.९६ वर्ग किलोमिटरको दुरीमा फ‌ैलिएको छ । * हातिबान्धा उप-जिल्ला - यो उप-जिल्ला कुल २८८.४२ वर्ग किलोमिटरको दुरीमा फ‌ैलिएको छ । * पाटग्राम उप-जिल्ला - यो उप-जिल्ला कुल १९०.०३ वर्ग किलोमिटरको दुरीमा फ‌ैलिएको छ । * आदितमारी उप-जिल्ला - यो उप-जिल्ला कुल २६१.५१ वर्ग किलोमिटरको दुरीमा फ‌ैलिएको छ । यो उप-जिल्ला भारत कोचबिहारको उत्तरमा, रङ्गपुरको गंगा उप-जिल्ला दक्षिणमा, लालमनिरहाट सदर पुर्वमा र कालिगञ्ज उप-जिल्ला पश्चिममा रहेको छ । ==भूगोल== यो जिल्ला २५°४६' देखि २६°३३' उत्तर अक्षांश र ८९°०१' देखि ८९°३६' पुर्व देशान्तरणमा अवस्थित छ । मेहेरपुर जिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये २१४१.४६ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ । यस जिल्लालाई भारतको पश्चिम बङ्गाले उत्तरबाट घेरेका छन् भने यस जिल्लाको दक्षिणमा रङ्गपुर जिल्ला रहेको छ । त्यस्तै गरी भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्य र कुडिग्राम जिल्लाले पुर्वमा र निलफामारी र रङ्गपुर जिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ । लालमनिरहाट जिल्लाको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा रेखा २८६.९ किलोमिटर लामो छ । धरला र टिस्टा नदि यस जिल्ला प्रमुख नदिहरू हुन् । <ref>{{Cite web|url=http://www.lalmonirhat.gov.bd/site/page/4b60a92d-18fd-11e7-9461-286ed488c766/%E0%A6%8F%E0%A6%95%20%E0%A6%A8%E0%A6%9C%E0%A6%B0%E0%A7%87%20%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9F|title=लालमनिरहाट जिल्ला|last=|first=|date=|website=बङ्गलादेश राष्ट्रिय पोर्टल|archive-url=https://web.archive.org/web/20230514185601/https://www.lalmonirhat.gov.bd/site/page/4b60a92d-18fd-11e7-9461-286ed488c766/%E0%A6%8F%E0%A6%95%20%E0%A6%A8%E0%A6%9C%E0%A6%B0%E0%A7%87%20%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%AE%E0%A6%A8%E0%A6%BF%E0%A6%B0%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%9F|archive-date=2023-05-14|dead-url=|access-date=}}</ref> ==अर्थतन्त्र== यस जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती जसमा जिल्लाकै ७२.७८% मानिसहरू संलग्न छन् । यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै ३.४६% मजदुरी, व्यापार र उद्योगमा ०.५१%, वाणिाज्यमा १०.४९%, सञ्चार र यातायातमा २.३८%, रेमिटेन्समा ०.२%, सरकारी कार्यलयहरूमा ४.४५% ,धर्म सेवामा ०.१९% र अन्यमा ४.८६% रहेका छन् । ==जनसङ्ख्या== सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यस जिल्ला कुल जनसङ्ख्या १२,५६०,९९ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ६,२८७,९९ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ६,२७३,०० रहेको छ । यस जिल्लाको जनधनत्व १००० प्रति वर्ग किलोमिटर रहेको छ । धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मका मानिसहरूको जनसङख्या ९,४११,८६ रहेको छ भने हिन्दु धर्मको जनसङ्ख्या १,६६७,२० छ । त्यस्तै गरी बुद्ध धर्मको जनसङ्ख्या ६६१, इसाई धर्मको ५९ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या ७१९ रहेको छ । ==शिक्षा== यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४२.३% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ४८.२% छ भने महिलाको साक्षरता दर ३६.२% रहेको छ । यस जिल्लामा १ कानुन विषयको क्याम्पस, २७ क्याम्पस, २०० उच्च माध्यमिक विद्यालय, ५४८ सरकारी मान्यता र २६९ दर्ता नगरिएका विद्यालय आदि रहेका छन् जसमध्ये- आदितमारी डिग्री कलेज (१९९१), सतिबारी डिग्री कलेज (१९८२), लालमनिरहाट सरकारी क्याम्पस (१९६४), हटिबन्धा माहिला डिग्री क्याम्पस (१९९५), लालमनिरहाट जिल्ला उच्च विद्यालय (१९२१), तारकनाथ उच्च विद्यालय (१९४५) आदि यहाँका उत्कृष्ट विद्यालयहरू हुन् । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commonscat|Lalmonirhat District|लालमनिरहाट जिल्ला}} * [http://www.lalmonirhat.gov.bd/ फालमनिरहाट जिल्ला सरकारको आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180602074915/http://lalmonirhat.gov.bd/ |date=2018-06-02 }} *[https://www.openstreetmap.org/node/4116931463 लालमनिरहाट जिल्लाको नक्शा] [[श्रेणी:बङ्गलादेशका जिल्लाहरू]] pfftjr1qz3vyi04b88s41u9znus1dop 0 102715 1392491 1168777 2026-10-09T00:45:17Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392491 wikitext text/x-wiki {{Infobox book <!-- |italic title = (see above) --> | name =समर लभ | author = [[सुबिन भट्टराई]] | image = | title_orig = | translator = | illustrator = | cover_artist =प्रिन्सा श्रेष्ठ (मोडल) <br/> किशोर कायस्थ (तस्विर) <br/>सुवर्ण हुमागाई (ढाँचा) <ref name="modl"> (24 February 2013) [http://www.himalkhabar.com/?p=21368 समर लभकी साया] ([[Himal Khabarpatrika]])</ref> | country = [[नेपाल]] | language = [[नेपाली]] | series = | subject = [[उपन्यास]] | genre = प्रेम र रोमान्स | publisher = फाइन प्रिन्टआइएनसी | publisher2 = | pub_date = २०६९ साल | english_pub_date = | media_type = | pages = २४७ पृष्ठ | awards = | isbn = 978-9937-8563-8-6 | oclc = | dewey = | congress = | preceded_by = | followed_by = | wikisource = }} '''समर लभ''' साहित्यकार [[सुबिन भट्टराई]]द्वारा लेखिएको [[उपन्यास]] हो । विसं २०६९ मंसिरमा फाइन प्रिन्ट आइएनसी प्रकाशित गरेको यो उपन्यास आधुनिक प्रेम र रोमान्समा आधारित वियोगान्त उपन्यास हो । २४७ पृष्ठमा सङ्ग्रहित यो उपन्यास सुबिन भट्टराईको दोस्रो कृति हो। यसै कृतिमा आधारित रहेर २०७५ सालमा [[समर लभ (चलचित्र)|समर लभ नामक चलचित्र]] पनि निर्माण भएको थियो । [[समर लभ (उपन्यास)|समर लभ]] को दोस्रो भागका रूपमा ''[[साया (उपन्यास)|साया]]'' बजारमा आएको थियो ।<ref>[http://www.himalkhabar.com/21368] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160125161445/http://www.himalkhabar.com/21368 |date=2016-01-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pahilopost.com/content/-514.html |title=अभिलेख प्रतिलिपि |access-date=2023-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230727123001/https://pahilopost.com/content/-514.html |archive-date=2023-07-27}}</ref> ==कथानक== समर लभ मुख्य पात्र अतीत र शायाको प्रेममा आधारित छ।अतीतको सुरूमा इन्ट्रान्स टपर शाया को हो भन्ने कौतुहलता जाघ्छ। एउटै कलेज र घर जाने बाटोपनि एउटै हुदा दुवै नजिकिन्छन्। उनीहरूको प्रेम जीवन राम्रै चलेको हुन्छ तर कलेज यात्रा समाप्त हुदा केही प्रभाव पर्छ।थप प्रभाव जातीय अन्तरले पार्छ।काम र पढाईको शिलशिलामा अतीत [[धनगढी]] र शाया [[नर्वे]] जान्छन्। बिचमा दुवैको लुकीछिपी विवाह भएपनि केही छिनमा दुवैको विछोड हुन्छ ।विछोड पछि अतीतपनि शायाको खोजीमा [[नर्वे]] पुघ्ने र किरण भन्ने साथीलाई भेटेर यो आफ्नो कथा सुनाउने र उसले यो कथा लेखिदिन्छ र विछोडमै यो उपन्यास टुङगेको छ। प्रेम र रोमान्सले भरिपूर्ण यो उपन्यासमा दुई प्रेम जोडीको सङघर्स देखाईएको छ। <Ref name="inter1"> Dhamala, Roshani(29 November 2013). [http://myrepublica.com/portal/index.php/post_cartoon_comment.php?action=news_details&news_id=65274 Book Chat: Of tales, telling, and narration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141022212945/http://myrepublica.com/portal/index.php/post_cartoon_comment.php?action=news_details&news_id=65274 |date=2014-10-22 }}, ''República (Nepalese newspaper)'' </ref> <Ref name="nag1">(4 September 2014). [http://www.nagariknews.com/entertainment/other/story/24217.html समर लभको दोस्रो भाग २३ गते], ''[[नागरिक]] पत्रीका '' (in Nepali)</ref><ref name="sequ2">(9 September 2014). [http://www.myrepublica.com/portal/index.php?action=news_details&news_id=82851 Subin Bhattarai continues love story with 'Saaya'], ''República (Nepalese newspaper)'' (discussing "sequel to author Subin Bhattarai’s bestselling novel ‘Summer Love’")</ref><Ref name="seq11"> (13 September 2014). [http://thehimalayantimes.com/rssReference.php?headline=Youngsters+throng+Sabin%27s+Saaya+launch&NewsID=427342 Youngsters throng Sabin's Saaya launch]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''The Himalayan Times'' </ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपाली साहित्य]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू]] d6t3oruli2itq9858otzw8fgudp48m4 0 103819 1392477 1372293 2026-10-08T21:58:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392477 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info --> |official_name = लाजिम्पाट <br>लाजिमपट<br> |other_name = राजपत्तन |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = नगर |motto = <!-- images and maps --> |image_skyline = |image_caption = |image_flag = |image_seal = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = नेपाल |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = नेपालको नक्सामा लाजिम्पाटको अवस्थिति <!-- Location --> |subdivision_type = देश |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[अञ्चल (स्पष्टता)|अञ्चल]] |subdivision_name1 = [[बागमती अञ्चल|बागमती]] |subdivision_type2 = [[जिल्ला]] |subdivision_name2 = [[काठमाडौँ जिल्ला]] <!-- Politics --> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = <!-- Area --> |unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_total_sq_mi = <!-- Population --> |population_as_of = 1991 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 9481 |population_density_km2 = auto |population_blank1_title = Ethnicities <!-- General information --> |timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +5:45 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |latd= 27|latm = 42|lats = 54|latNS = N |longd= 85|longm = 18|longs = 36|longEW = E |coordinates_display = title |coordinates_type = region:NP_type:city_source:GNS-enwiki |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> |postal_code_type = पोष्टल कोड(Postal Code) |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |website = |footnotes = }} [[चित्र:Shanker.jpg|thumb| [[लाजिम्पाट दरबार]], अहिले [[शङ्कर होटल|होटल शङ्कर]] हो ]] '''लाजिम्पाट''' [[काठमाडौँ उपत्यका|काठमाडौँ]]को एक आवासिय क्षेत्र हो । दुईसय वर्षअघिको ''''पाँडेथली'''<nowiki/>' आज लाजिम्पाटको नामले सुप्रसिद्ध छ। [[थापा वंश|थापा]]हरू बस्ने क्षेत्रलाई '[[थापाथली]]' भने झैं त्यस इलाकामा केही पाँडेहरू बसोबास गर्ने हुनाले त्यसलाई पाँडेथली या पाँडेगाउँ भनिन्थ्यो।<ref>{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} मजलिसको आँखा–१० लाजिम्पाट दरबार–शंकरहोटेल |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2024-07-09 |website=nepalihimal.com |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/ |archive-date=2020-10-10}}</ref> यो [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी राजदरबार]]को नजिक छ र विभिन्न होटल, दुतावासको अवस्थितिले परिचित छ । [[लाजिम्पाट दरबार]] यही रहेको छ जुन अहिले [[शंकर होटल|होटल शंकर]]मा परिणत भएको छ ।   लाजिम्पाटको एक सिमा [[ठमेल]]सँग जोडिएको छ भने अर्को तिर प्रधानमन्त्रि, प्रधानन्यायधिश र सभामुखको आवास रहेको [[बालुवाटार]] क्षेत्र छ । == नामाकारण == ===सत्यमोहन जोशीको राय=== संस्कृतको ‘राजपत्तन’ (राजधानी) अपभ्रंश भएर लाजिम्पाट भएको हो ।<ref>{{Citation |last=sacho sacho channel |title=कसरि भयो रजपतनको नाम लाजिम्पाट !!!सुन्नुहोस इतिहासविद शताब्दि पुरुष सत्यमोहन जोशी बाट |date=2019-09-03 |url=https://www.youtube.com/watch?v=_LFNd7usrw8 |access-date=2025-12-19}}</ref> === प्रेम सिंह बस्न्यातको राय === लाजिम्पाट ‘लाजिम’ र ‘पट’ मिलेर बनेको हो। ‘लाजिम’ भनेको ‘राजा’ र ‘पट’ भनेको ‘दरबार’ हो। [[किराँत काल|किरातकाल]]मा ‘राजदरबार’ बुझाउन ‘लाजिमपट’ भन्दाभन्दै कालान्तरमा लाजिम्पाट भएको हो ।<ref>{{Cite web |title=जोशीको दाबीमा असहमति |url=https://ekantipur.com/pathakmanch/2019/03/22/15532342944273415.html |access-date=2025-12-19 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> === महेशराज पन्तको राय === डा. [[महेशराज पन्त]]को अनुसार ब्रिटिस राजदुतको आवास (लजिङ, {{lang-en|Lodging}}) र पार्ट ({{lang-en|Part}}) बाट यो स्थानको नाम लाजिम्पाट रहेको हो। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:काठमाडौँको भूगोल]] [[श्रेणी:काठमाडौँका आवासीय क्षेत्रहरू]] nw7j7xbk0z7pgo07pvidf9a6bv6zdjp 0 104273 1392492 1390773 2026-10-09T00:52:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392492 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{Infobox person | name = सरा लारसन <br> Zara Larsson | image = Zara Larsson Midnight Sun European Tour (cropped).jpg | caption = १७ सेप्टेम्बर २०१९ मा, प्रस्तुति दिँदै लारसन | birth_name = सरा मेरी लारसन<ref name="ISWC">{{cite web|url=http://iswcnet.cisac.org/MWI/result/list.do?pageNumber=1&localEngineCode=999|title=Your query : Creator's Name begins with LARSSON ZARA on any territories (Domestic works)|website=[[International Standard Musical Work Code|ISWC]]|access-date=October 7, 2019}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1997|12|16}} | birth_place = [[सोल्ना नगरपालिका|सोल्ना]], [[स्विडेन]] | occupation = {{hlist|गायिका|गीतकार}} | years_active = सन् २००८–वर्तमान | awards = [[सरा लारसनले प्राप्त गरेका पुरस्कार तथा मनोनयनहरूको सूची|पूर्ण सूची]] | module = {{Infobox musical artist | embed = yes | background = solo_singer | genre = <!--Sources are in the "Composition"-->{{hlist|[[पप सङ्गीत|पप]]|[[समकालीन आर र बी|आर र बी]]|[[पप सङ्गीत|नृत्य-पप]]|[[विद्युतीय नृत्य सङ्गीत|इडिएम]]}} | instrument = गायन | label = {{hlist|[[युनिभर्सल सङ्गीत समूह|युनिभर्सल स्भारिया]]|टेन|[[एपिक रेकर्डस्|एपिक]]|[[सोनी सङ्गीत|सोनी]]}} | associated_acts = <!--ONLY add artists with multiple collaborations, per [[Template:Infobox musical artist#associated_acts]]--> | website = {{URL|zaralarssonofficial.com}}<br/>{{URL|zaralarsson.se}}}} }} '''सरा मेरी लारसन'''<ref name="ISWC"/> ({{IPA-sv|ˈsɑ̂ːra ˈlɑ̌ːʂɔn|lang|sv-Zara Larsson.ogg}}; जन्म १६ डिसेम्बर १९९७) एक [[स्विडेन|स्विडेनी]] गायिक तथा [[गीतकार]] हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.dn.se/sthlm/zara-larsson-jag-ska-vara-miljardar-innan-jag-ar-25/|शीर्षक=Zara Larsson: Jag ska vara miljardär innan jag är 25 - DN.SE|date=२५ मे २०१५|utgivare=|पहुँचमिति=१३ मार्च २०१७}}</ref> दश वर्षको उमेरमा लारसनले स्विडेनबाट एक राष्ट्रिय पुरस्कार पनि प्राप्त गरेकी थिइन् भने उनले ब्रिटेन्स गट ट्यालेन्टको एक स्विडेनी संस्करण [[:sv:Talang (TV-serie)|तलाङ]] जित्दै उक्त उपाधि हात पारेकी थिइन्।<ref>[http://www.metro.se/fraga-mig/zara-jag-hade-blojor-tills-jag-var-sju/EVHoef!nMbqFbQebk4EE/ Jag hade blöjor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160630041325/http://www.metro.se/fraga-mig/zara-jag-hade-blojor-tills-jag-var-sju/EVHoef!nMbqFbQebk4EE/ |date=2016-06-30 }}, Metro, 7 maj 2015।</ref> त्यसको चार वर्ष पछि सन् २०१२ मा लारसनले टेन म्युजिक रेकर्ड लेबलसँग आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गर्दै सन् २०१३ मा उनले आफ्नो पहिलो गिती सङ्ग्रहको रूपमा "अनकभर" सार्वजनिक गरेकी थिइन्। उक्त गिती सङ्ग्रह स्विडेन र डेनमार्क र [[नर्वे]]का आधिकारिक तालिकाहरूमा शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो।<ref name="swedishcharts1">{{Cite web|url=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Zara+Larsson&titel=Uncover&cat=s|title=Swedish chart – zara larsson uncover|work=स्विडेनी साङ्गीतिक तालिका|accessdate=19 January 2017}}</ref> सन् २०१३ फेब्रुअरीमा उक्त गिती सङ्ग्रहले युनिभर्सल स्भारिया मार्फत प्लेटिनम प्रमाणपत्र समेत प्राप्त गरेको थियो। जुलाई २०१३ मा उक्त गिती सङ्ग्रहलाई स्विडेनको आधिकारिक साङ्गीतिक तालिका कम्पनीले ३× प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्रदान गरेको थियो। सन् २०१३ अप्रिल महिनामा लारसनले अमेरिकाको एपिक रेकर्डसँग तीन वर्षे आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेकी थिइन्। सन् २०१६ मा फ्रान्समा आयोजना गरिएको [[युइएफए युरो २०१६|युइएफए युरो]]मा लारसनले सुरुवाती र समाप्तिका दिन केही गीतहरूको प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref>{{cite web|title=​फोटोमा हेर्नुस् युरो २०१६ को ओपनिङ सेरेमोनी|url=https://pahilopost.com/index.php/content/-17510.html|website=|language=नेपाली|publisher=पहिलो पोस्ट|मिति=|accessdate=२३ अक्टोबर २०२०}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> पहिलो गिती सङ्ग्रह सार्वजनिक भएको चार वर्ष पछि लारसनले १७ मार्च २०१७ मा "सो गुड" नामक अर्को गिती सङ्ग्रह विश्वव्यापी रूपमा सार्वजनिक गराएकी थिइन् जुन संयुक्त अधिराज्यको आधिकारिक साङ्गीतिक तालिका कम्पनीमा शीर्ष ७ मा आउन सफल भएको थियो।<ref>{{cite web | title=Zara Larsson | url=http://www.tv4.se/1.1361927/2009/11/27/zara_larsson | publisher=TV4 | language=स्विडेनी | date=27 de novembro de 2009 | accessdate=16 de maio de 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100815065021/http://www.tv4.se/1.1361927/2009/11/27/zara_larsson | archive-date=2010-08-15 }}</ref> यस गिती सङ्ग्रहमा आठ एकल गीतहरू समावेश गरिएको छ जसमा "लस्ट लाइफ", नेभर फरगेट यु", [[एन्ट माई फल्ट]]", आइ उड लाइक", "सो गुड", डन्ट लेट मि बि योर्स" र "सिम्फोनी" गीत उनले [[क्लिन बान्डिट]]सँग साझेदारी गर्दै सार्वजनिक गरेकी थिइन्। उनको यस गिती सङ्ग्रहमा रहेका लगभग सबै गीतहरू संयुक अधिराज्यको आधिकारिक तालिका कम्पनीमा शीर्ष १५ भित्र परेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://www.aftonkuriren.se/?p=64236|title=Robin Stjernberg och Zara Larsson heta artister på Sommarkrysset|last=Holmberg|first=Joakim|work=Aftonkuriren|date=7 de julho de 2013|accessdate=30 de julho de 2013|language=स्विडेनी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160331090744/http://www.aftonkuriren.se/?p=64236|archivedate=31 de março de 2016}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331090744/http://www.aftonkuriren.se/?p=64236 |date=2016-03-31 }}</ref> "नेभर फरगेट यु" बोलको गीत अमेरिकी [[बिलबोर्ड हट १००]] चार्टको १३अौँ स्थानमा आउन सफल भएको थियो र त्यस्तैगरि "[[सिम्फोनी (क्लिन बान्डिटको गीत)|सिम्फोनी]]" संयुक्त अधिराज्यको तालिकाका केही हप्ताका लागि शीर्ष स्थानमा रहेको थियो जुन लरसनको शीर्ष स्थानमा आउने पहिलो गीत थियो। == बाल्यकाल == लारसन स्विडेनको [[स्टकहोम]] स्थित कार्लोन्सकी विश्वविद्यालय अस्पतालमा जन्मिएकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://fokus.dn.se/zara-larsson/|शीर्षक=Zara Larsson – artonåringen som nobbade Justin Bieber|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=1 April 2016|वेबसाइट=डेगन्स नाइहिटर|पहुँचमिति=23 December 2017}}</ref><ref name="Svenska Dagbladet">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.svd.se/zara-larsson-nar-hatvagen-kom-ville-jag-lamna-sverige|शीर्षक=सरा लारसन: När hatvågen kom ville jag lämna Sverige|अन्तिम=|प्रथम=|वेबसाइट=|पहुँचमिति=23 December 2017}}</ref> एक अन्तरबार्ता उनले बताइनकी उनी जन्मिएको बेलामा न्युकल कोर्डबाट अक्सिजनका अभावले भएका कारण उनीलाई मरेको शिशु भनिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.spin.com/2016/05/hanna-and-andrea-always-on-my-mind-new-song-zara-larsson-stream/|शीर्षक=Zara Larsson’s Sister Starts a Band, Hanna & Andrea, With Very Good Debut Single|अन्तिम=क्यार्ली|प्रथम=ब्रिनेन|मिति=26 May 2016|वेबसाइट=Spin|पहुँचमिति=27 May 2016}}</ref> लारसनको एक बहिन छन् जो पनि एक गायिका हुन् र एक सङ्गीत समूहको हन्ना र एन्ड्राकी सदस्य हुन्।<ref name="Standard.co.uk">{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.standard.co.uk/showbiz/celebrity-news/zara-larsson-i-want-people-to-look-at-me-all-the-time-a3207041.html |शीर्षक=Zara Larsson: I want people to look at me all the time |अन्तिम=स्मिथ|प्रथम=डेभिड|मिति=18 March 2016|वेबसाइट=स्ट्याण्डर्ड|पहुँचमिति=8 April 2019}}</ref> सन् २०१५ को एक अन्तरबार्तामा लारसनले बताइनकी उनलाई एडल्फ फेड्रिम सङ्गीत विद्यालयमा गायिकाको रूपमा आउन आह्वानमा गरिएकी थियो तर त्यहाँ भजनमण्डलीसँग गीत गाउन पर्ने भएकाले उनले उक्त प्रस्तावलाई अस्वीकार गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.dn.se/sthlm/zara-larsson-jag-ska-vara-miljardar-innan-jag-ar-25/|शीर्षक=सरा लारसन: Jag ska vara miljardär innan jag är 2|लेखक=|प्रथम=|मिति=15 May 2015|कार्य=डेगन्स नाइहिटर|भाषा=स्विडेनी|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20160305220243/http://www.dn.se/sthlm/zara-larsson-jag-ska-vara-miljardar-innan-jag-ar-25/|अभिलेखमिति=5 March 2016no|पहुँचमिति=11 June 2016}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.dn.se/sthlm/zara-larsson-jag-ska-vara-miljardar-innan-jag-ar-25/ |शीर्षक=Zara Larsson: Jag ska vara miljardär innan jag är 25 |मिति=15 May 2015|वेबसाइट=डेगन्स नाइहिटर |पहुँचमिति=8 April 2019}}</ref> == साङ्गीतिक कार्यजीवन == === सन् २००८-२०११: सुरुवात === [[File:Zara Larsson Uppträder På Sommarkrysset 2008 By Daniel Åhs Karlsson (2).jpg|thumb|left|सन् २००८ मा लारसन]] लारसनले १० वर्षको उमेरमै, सन् २००८ को तलाङ (गट ट्यालेन्टको स्विडेनी संस्करण) को विजेता बन्दै ५ लाख क्रोना हात पारेकी थिइन्।<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.stereogum.com/1882400/make-way-for-zara-larsson-swedens-latest-weapons-grade-pop-export/franchises/the-week-in-pop/|शीर्षक=Make Way For Zara Larsson, Sweden’s Latest Weapons-Grade Pop Export|मिति=16 June 2016|समाचारपत्र=Stereogum|पहुँचमिति=19 January 2017}}</ref> माइ हर्ट विल गो अन (अनुवादित शीर्षक:मेरो हृदय निरन्तर जानेछ), नामक [[सेलिन डियोन]]को गीतलाई उनले फाइनलमा गाएकी थिइन्<ref name=tv4>{{वेब स्रोत | शीर्षक=Zara Larsson | युआरएल=http://www.tv4.se/1.1361927/2009/11/27/zara_larsson | प्रकाशक=TV4 | भाषा=स्विडेनी | मिति=27 November 2009 | पहुँचमिति=16 May 2010 | अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20100815065021/http://www.tv4.se/1.1361927/2009/11/27/zara_larsson | अभिलेखमिति=15 August 2010| df=dmy-all }}</ref><ref>{{समाचार स्रोत|प्रथम=Mattias|अन्तिम=Bergqvist|शीर्षक=Zara Larsson, 11: "Vill bli en legend"|युआरएल=http://www.expressen.se/noje/tvsajten/1.1799542/zara-larsson-11-vill-bli-en-legend|कार्य=Expressen|भाषा=स्विडेनी|मिति=1 December 2009|पहुँचमिति=16 May 2010|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20100205061714/http://www.expressen.se/noje/tvsajten/1.1799542/zara-larsson-11-vill-bli-en-legend|अभिलेखमिति=5 February 2010|युआरएलस्थिति=मृत|df=dmy-all}}</ref> जुन पछि उक्त वर्ष लारसनको पहिलो एकल प्रस्तुतिको रूपमा प्रकाशित भएको थियो। गीत आधिकारिक स्विडेनी एकल सङ्गीत तालिका, "स्भारियातपलिस्तान"मा शीर्ष स्थानमा ६ हप्तासम्म रहेको थियो र एक हप्ताको लागि सातौँ स्थानमा सम्मिलित थियो।<ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=https://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Zara&titel=My+Heart+Will+Go+On&cat=s |शीर्षक=ZARA - MY HEART WILL GO ON (låt) |प्रकाशक=Sverigetopplistan|भाषा=स्विडेनी |पहुँचमिति=2019-12-25}}</ref> डिसेम्बर २००९ र जनवरी २०१० बीच, सराले '''याग स्का बिल ख्वाएना''' ({{भाषा-स्विडेनी|ska bli stjärna}}) (अनुवादित शीर्षक: म एक तारा बन्नेछु) नामक एक गायन कार्यक्रमको शृखलामा भाग लिएकी थिइन् जहाँ उनी र अन्य स्विडेनी युवा प्रतिभाहरूले अन्तर्राष्ट्रिय ख्याति र सफलताको कठिन मार्गमा सहयोग प्राप्त गरेका थिए। उनलाई लाइला बागेले प्रबन्ध गरेकी थिइन् र उनीहरू लस एन्जलस पुगेका थिए जहाँ उनीहरूको डिज्नी सहित युनिभर्सल सङ्गीत, सोनी र वर्नर साङ्गीत समूहसँग वार्ता गरेका थिए तथापि, उनले कुनै कम्पनीहरूसँग सम्झौता प्राप्त गर्न असमर्थ रहेकी थिइन्।<ref name="2015 summer speech" /> === सन् २०१३-२०१४ थप सफलता === [[File:Zara Larsson Uppträder På Sommarkrysset 2013 By Daniel Åhs Karlsson (2).jpg|thumb|right|सन् २०१३ मा लारसन गीत गाउँदै]] लारसनले सन् २०१२ मा अमेरिकी रेकर्ड लेबल टेन म्युजिक रेकर्ड ग्रुपसँग आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेकी थिइन्।<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=http://www.expressen.se/noje/zara-larsson---introducing/|शीर्षक=Zara Larsson predstaviť|समाचारपत्र=एक्सप्रेसिन|भाषा=स्लोभाकी|पहुँचमिति=19 January 2017}}</ref><ref name="SWE">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Zara+Larsson|शीर्षक=Zara larsson album|प्रकाशक=स्वीडिस चार्ट/}}</ref> लारसनको एक गीत २१ जनवरी २०१३ मा युट्युब मार्फत सार्वजनिक भएको थियो।<ref name="NOR">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Zara+Larsson|शीर्षक=Zara larsson|प्रकाशक=नर्वेजियन चार्ट}}</ref><ref name="den">{{वेब स्रोत | युआरएल=http://danishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Zara+Larsson | शीर्षक=Zara larsson's album | कार्य=danishcharts.com | प्रकाशक=हङ्ग मिडन |पहुँचमिति=24 January 2015}}</ref> उनको पहिलो गिती सङ्ग्रहमा २१ जनवरी २०१३ मा सार्वजनिक भएको थियो जसमा ५ गीतहरू समावेश गरिएको थियो जसमा "अनकभर" नामक गीत गिती सङ्ग्रहको नेतृत्व एकलको रूपमा सार्वजनिक भएको थियो।<ref name="UMS Platinum">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.mynewsdesk.com/se/pressroom/universalmusic/pressrelease/view/zara-larsson-saeljer-platina-839859|शीर्षक=Zara larsson|प्रकाशक=युनिभर्सल सङ्गीत स्विडेन|भाषा=स्विडेनी|मिति=25 February 2013|पहुँचमिति=26 February 2013}}</ref> यस गीतले डिजिलिस्टा र स्भारियातप-लिस्तान तालिकामा शीर्ष स्थानमा आउन सफल भएको थियो भने नर्वे र डेनमार्कको आधिकारिक तालिकामा पनि शीर्ष स्थानमा आएक‍ो थियो। २५ फेब्रुअरी २०१३ मा यस गीतलाई युनिभर्सल म्युजिक स्विडेनद्वारा प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्रदान गरिएको थियो। <ref name="Introducing certified triple platinum">{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.aftonkuriren.se/?p=64236|शीर्षक=Robin Stjernberg och Zara Larsson heta artister på Sommarkrysset|अन्तिम=होल्मबर्ग|प्रथम=जोकिम |कार्य=Aftonkuriren|मिति=7 July 2013|पहुँचमिति=30 July 2013|भाषा=स्वीडिस}}</ref> २७ मार्च २०१३ मा लारसनको अर्को गीत "सिइज नट मि" सार्वजनिक गरिएको थियो।<ref name="Next EP album YouTube">{{वेब स्रोत|शीर्षक=Zara larsson – She is not me |युआरएल=https://www.youtube.com/watch?v=DOvI-M6Iw_I|माध्यम=[[युट्युब]]|मिति=27 March 2013|पहुँचमिति=27 March 2013}}</ref> ३ अप्रिल २०१३ मा लारसनले अमेरिकी रेकर्ड लेबल एपिक रेकर्डससँग आवद्ध पत्रमा हस्ताक्षर गरेकी कुरा आफ्नो ब्लग मार्फत सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref name="Allow Me To Reintroduce Myself release मिति">{{वेब स्रोत|शीर्षक=Zara larsson – ''She is not me''|युआरएल=http://www.mynewsdesk.com/se/pressroom/universalmusic/pressrelease/view/zara-larsson-she-s-not-me-880003|प्रकाशक=युनिभर्सल सङ्गीत समूह|भाषा=स्विडेनी|मिति=25 June 2013|पहुँचमिति=27 June 2013}}</ref> ११ डिसेम्बर २०१३ मा लारसनले नोबेल शान्ति पुरस्कारमा आयोजना गरिएको एक साङ्गीतिक कार्यक्रममा प्रस्तुति दिएकी थिइन्।<ref name="Signed with Epic">{{वेब स्रोत|शीर्षक=आईएम सो लक्की|युआरएल=http://zarish.blogg.se/2013/april/im-so-lucky.html|प्रकाशक=ब्लग|भाषा=स्वीडिस|मिति=3 April 2013|पहुँचमिति=27 June 2013}}</ref><ref name="3-year contract with Epic">{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.aftonbladet.se/nojesbladet/article16748824.ab |शीर्षक=सरा लारसन |कार्य= |अन्तिम=साल |प्रथम=जोना |भाषा=स्विडेनी |मिति=10 May 2013 |पहुँचमिति=11 June 2014}}</ref> १ अक्टोबर २०१४ मा लारसनले उनको पहिलो एल्बम सार्वजनिक गरिकी थिइन् जसमा "अनकभर", "ब्याड ब्वाइज" र "सिज नट मि" गीतहरू समावेश गरिएको थियोे।<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=http://www.mynewsdesk.com/se/pressreleases/zara-larsson-medverkar-i-prestigefyllda-the-nobel-peace-prize-concert-11-december-926095|शीर्षक=Zara Larsson medverkar i prestigefyllda The Nobel Peace Prize Concert 11 december.|मिति=7 November 2013|कार्य=माईन्युनडिस्क|पहुँचमिति=12 December 2017|भाषा=}}</ref> उनको पहिलो गिती सङ्ग्रह "१"ले स्विडेनको आधिकारिक साङ्गीतिक तालिका कम्पनी मार्फत प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको थियो।<ref name=posh24>{{वेब स्रोत |युआरएल=http://www.posh24.se/heta_nyheter/svenska_zara_larsson_turnerar_i_usa_med_cher_lloyd |शीर्षक=Zara larsson and Cher |कार्य=पोश २४ |भाषा=स्विडेनी |मिति=27 August 2013 |पहुँचमिति=3 December 2016}}</ref> === सन् २०१५-२०१७ सो गुड र अन्तर्राष्ट्रिय सफलताहरू === [[File:National Day of Sweden 2015 8117.jpg|thumb|left|सन् २०१५ मा लारसन प्रस्तुत दिँदै]] ५ जुन २०१५ मा लारसनले उनको आउँदै दोस्रो एल्बमका लागि "लस्ट लाइफ" नामक गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन्। उक्त गीतले स्विडेनको आधिकारिक चार्टमा शीर्ष स्थानमा आउँदै लारसनको गीतहरू मध्ये शीर्ष स्थानमा आउने दोस्रो गीत बन्दै ४× प्लेटिनम प्रमाणपत्र समेत प्राप्त गरेको थियो। यस गीत अस्ट्रेलिया, [[अस्ट्रिया]], बेल्जियम, डेनमार्क, जर्मनी, आयरल्यान्ड, [[नर्वे]], नेदरल्यान्ड, स्वीट्जरल्यान्ड र [[संयुक्त अधिराज्य]]का साङ्गितीक तालिकाहरूमा शीर्ष ५ सम्म पुगेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.officialcharts.com/search/singles/never%20forget%20you/|शीर्षक=never forget you|पहुँचमिति=20 January 2017}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.irishcharts.ie/search/placement |शीर्षक=द आइरिस चार्ट – अल दिअर इज टु नो |प्रकाशक=आइआरएमए |पहुँचमिति=20 January 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105231849/http://www.irishcharts.ie/search/placement |archivedate= 5 January 2010 |df= }}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Zara+Larsson&titel=Lush+Life&cat=s|शीर्षक=Danish Chart – Zara larsson – Lush Life|अन्तिम=हङ्ग|प्रथम=स्टिफन|वेबसाइट=ड्यानिस चार्ट|पहुँचमिति=5 December 2016}}</ref> २२ जुलाई २०१५ मा लारसनले एक बेलायती गायिकसँग साझेदारी गर्दै "नेभर फरगेट यु" नामक गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref>{{cite web|url=http://www.songfacts.com/detail.php?id=38388|title=never forger you- zara larsson |website=सनफ्याक्ट|accessdate=20 January 2017}}</ref> यस गीत स्विडेनमा शीर्ष १ मा, अस्ट्रेलियामा शीर्ष ३ मा र संयुक्त अधिराज्यमा शीर्ष ५ मा आउन सफल भएको थियो। यस गीतले स्वीडनको आधिकारिक साङ्गितीक तालिका कम्पनीद्वरा प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.officialcharts.com/search/singles/never%20forget%20you/|शीर्षक=नेभर फर्गेट यु {{!}} पूर्ण चार्ट इतिहास {{!}} आधिकारिक चार्ट कम्पनी|पहुँचमिति=19 January 2017}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Zara+Larsson+&+MNEK&titel=Never+Forget+You&cat=s |अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20151117024355/http://swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Zara%2BLarsson%2B&%2BMNEK&titel=Never%2BForget%2BYou&cat=s yes |अभिलेखमिति=17 November 2015 |शीर्षक=Swedish Chart – Swedish chart portal |अन्तिम=हङ्ग |प्रथम=स्टिफन |कार्य=स्विडेनी साङ्गीतिक तालिका |पहुँचमिति=19 January 2017 |df= }}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.sverigetopplistan.se/|शीर्षक= Toplista|प्रकाशक=सर्भेजटपलिष्टा|भाषा=स्वीडिस|पहुँचमिति=23 January 2016}}</ref> सन् २०१६ फेब्रुअरीमा टिनी टाम्पाले लारसनसँग साझेदारी गर्दै "गर्लस् लाइक" नामक गीत सार्वजनिक गरेको थयो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://itunes.apple.com/au/album/girls-like-feat.-zara-larsson/id1083965394|शीर्षक=Girls like (single)|प्रकाशक=आइट्युन्स अस्ट्रेलिया|पहुँचमिति=26 February 2016}}</ref> डेभिड गेट्टाले लारसनसँग मिल्दै युइएफए युरो २०१६ को आधिकारिक गीत "दिस वान्स फर यु" नामक गीत सार्वजनिक गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.songfacts.com/detail.php?id=40311|title=this one's for you david guetta|website=सङफ्याक्ट|date=20 January 2017}}</ref> [[File:Zara Larsson Stavernfestivalen (203836).jpg|thumb|right|सन् २०१६ मा लारसन]] १ सेप्टेम्बर २०१६ मा लारसनले उनको आउँदै दोस्रो एल्बमका लागि तेस्रो एकलका रूपमा "[[एन्ट माई फल्ट]]" नामक गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Zara larsson – "i would like" (song)|युआरएल=http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Zara+Larsson&titel=I+Would+Like&cat=s|वेबसाइट=स्वीडिस चार्ट|पहुँचमिति= 18 May 2017}}</ref> २२ अक्टोबर २०१६ मा टाइम्सले उनलाई ३० सबैभन्दा प्रभावशाली युवाको सूचीमा सूचीकृत गरेको थियो। ११ नोभेम्बर २०१६ मा उनले दोस्रो एल्बमका लागि चौँथो एकलका रूपमा "आई उड लाइक" नामक गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=I would like|युआरएल=http://www.officialcharts.com/search/singles/i%20would%20like/|प्रकाशक=आधिकारिक चार्ट कम्पनी|पहुँचमिति= 18 May 2017}}</ref><ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=http://time.com/4532104/most-influential-teens-2016/|शीर्षक=The 30 Most Influential Teens of 2016|अन्तिम=|प्रथम=|वेबसाइट=टाइम (पत्रिका)|पहुँचमिति=25 October 2016}}</ref> यस गीतले संयुक्त अधिराज्यमा शीर्ष २ र स्विडेनमा शीर्ष ४ मा पर्न सफल भएको थियो।<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.digitalspy.com/music/news/a813760/zara-larsson-new-song-2016-i-would-like-listen/|शीर्षक=I would like |मिति=11 November 2016|समाचारपत्र=डिजिटल स्पाई|पहुँचमिति=19 January 2017}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक = Zara larsson new song - 'ain't my fault |युआरएल = http://www.ew.com/article/2016/09/02/zara-larsson-aint-my-fault-new-single|वेबसाइट = इडब्ल्यू डटकम/|पहुँचमिति = 1 September 2016}}</ref> सन् २०१७ जनवरीमा लारसनले अमेरिकी र्‍यापर टाइ डला साइनसँग साझेदारीको गर्दै "सो गुड" बोलको गीत सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.youtube.com/watch?v=lbZ7BG1adGI|शीर्षक=don't let me be yours" (video)|via=[[युट्युब]]|पहुँचमिति=18 May 2017}}</ref><ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=http://celebmix.com/zara-larsson-only-you-remixes-ep/|शीर्षक=Zara Larsson Has Released “Only You + Remixes” EP|मिति=13 August 2017|कार्य=सेलेबमिक्स|पहुँचमिति=15 April 2018|लेखक=क्युरिम, जोनाथन}}</ref> उक्त गीत उनको आउँदै दोस्रो एल्बमको पाँचौ एकल गीतको रूपमा रहेको थियो भने उनको दोस्रो एल्बमक‍ो नाम पनि सो गुडनै थियो जुन १७ मार्च २०१७ मा सार्वजनिक भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|शीर्षक=top 40/maintream future releases – mainstream hit song|मिति=17 January 2017|कार्य=अल एक्सेस म्यूजिक ग्रुप|अभिलेखयुआरएल=https://web.archive.org/web/20170117220619/http://www.allaccess.com/top40-mainstream/future-releases|अभिलेखमिति=17 January 2017|पहुँचमिति=20 January 2017}}</ref> यस एल्बममा लारसनले बिज किडसँग "सनडाउन" र [[क्लिन बान्डिट]]सँग "[[सिम्फोनी (क्लिन बान्डिटको गीत)|सिम्फोनी]]" नामक गीतहरू सार्वजनिक गरेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://itunes.apple.com/us/album/so-good/id1201058048|शीर्षक=So good by Zara larsson |प्रकाशक=आइट्युन्स स्टोर |पहुँचमिति=18 March 2017}}</ref> सो गुड एल्बम स्विडेनको आधिकारिक गिती सङ्ग्रह तालिकामा शीर्ष १ मा र अस्ट्रेलिया, [[डेनमार्क]], फिनल्यान्ड, [[नेदरल्यान्ड]], न्युजिल्यान्ड र नर्वेमा शीर्ष दश भित्र पर्न सफल भएको थियो। <ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.officialcharts.com/artist/51258/clean-bandit-ft-zara-larsson/|शीर्षक=clean bandit and zara larsson |प्रकाशक=आधिकारिक साङ्गीतिक तालिका|पहुँचमिति= 18 May 2017}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.officialcharts.com/search/albums/so%20good/|शीर्षक=''so good''|प्रकाशक=आधिकारिक साङ्गीतिक तालिका |पहुँचमिति=18 May 2017}}</ref> १२ मार्च २०१७ मा लारसनले "डन्ट लेट मि बि योर्‍स" बोलको गीतको आधिकारिक भिडियो सार्वजनिक गरेकी थिइन् जुन सो गुड एल्बमको छैटौँ एकल गीत थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.youtube.com/watch?v=lbZ7BG1adGI|शीर्षक=zara larsson – "don't let me be yours " (official music video)|माध्यम=[[युट्युब]]|पहुँचमिति=18 May 2017}}</ref> त्यस पछि "वन्लि यु" नाम गीत एल्बमको सातौँ एकल गीतको रूपमा ११ अगस्ट २०१७ मा सार्वजनिक भएको थियो।<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=http://celebmix.com/zara-larsson-only-you-remixes-ep/|शीर्षक=Zara Larsson Has Released “Only You + Remixes” EP|मिति=13 August 2017|कार्य=सेलबमिक्स|पहुँचमिति=15 April 2018|लेखक=क्युरिन, जोाथन}}</ref> === सन् २०१७–हाल: पोस्टर गर्ल === सन् २०१७ सेप्टेम्बरमा लारसनले उनको आउँदो तेस्रो गिती सङ्ग्रहका लागि काम गर्न सुरु गरेको घोषणा गरेकी थिइन्।<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.vg.no/rampelys/musikk/zara-larsson-til-nobelkonserten/a/24160916/|शीर्षक=Zara Larsson|कार्य=vg|पहुँचमिति=12 December 2017|भाषा=स्विडेनी}}</ref> उनले एक अन्तरबार्तामा दुई गीतहरू एमएनइकेसँग लेखेको जानकारी गराएकी थिइन्। ११ डिसेम्बर २०१७ मा लारसनले नोबेल पुरस्कारको एक साङ्गीतिक कार्यक्रममा अमेरिकी गायक [[जोन लेजेन्ड]]सँग प्रस्तुति दिएकी थिइन्। जनवरी २०१८ मा लारसनलाई फोब्सले मनोरञ्जनकर्मीको श्रेणीमा सूचीकृत गरेको थियो।<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.forbes.com/profile/zara-larsson/|शीर्षक=Zara larsson|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=|कार्य=Forbes|पहुँचमिति=26 January 2018}}</ref> [[File:Zara Larsson - Ilosaarirock 2018 - 08.jpg|thumb|left|सन् २०१८ मा लारसन]] सेप्टेम्बर २०१८ मा, लारसनले आफ्नो तेस्रो साङ्गीतिक सङ्गालो " रूइन माई लाइफ"बाट गीत जारी गर्ने घोषणा गरेकी थिइन्। उनले १८ अक्टोबर २०१८ मा, गीत र भिडियो जारी गरेकी थिइन्। गीत विश्वव्यापी रूपमा सफलतापूर्वक, अमेरिका र बेलायतमा स्वर्ण प्रमाणित भएको थियो, जबकि यो नेदरल्यान्डमा शीर्ष स्थानमा पुगेको थियो। सन् २०१९ मा, लारसनले उनको आगामी गिती सङ्ग्रह "डन्टर वोरी बाउट मी", "वाउ" र "अल द टाइम" लाई अनुसरण गर्ने एकल गीतहरू जारी गरेकी थिइन्। जनवरी २०१९ मा, उनी इटालेली र्‍यापर , गायक र गीतकार फेदेसद्वारा " होल्डिङ आउट फर यू" गीतमा प्रस्तुत भएकी थिइन्। ८ नोभेम्बर २०१९ मा, लारसनको अर्को एकल, इन्भिजिबल (अनुवादित शीर्षक:अदृश्य) सन् २०१९ को चलचित्र क्लाउसबाट लिइएको थियो जुन नेटफ्लिक्समा सार्वजनिक भएको पहिलो मूल व्यङ्गचित्रात्मक चलचित्र, सोही दिनमा जारी गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.billboard.it/musica/pop/fedez-zara-larsson-holding-out-for-you/2019/01/0716657/|शीर्षक=Fedez duetta con Zara|मिति=11 January 2019|वेबसाइट=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]}}</ref> मार्च २०२० मा, लारसनलाई काइगोको गीत, "लाइक इट इज"मा अमेरिकी र्‍यापर टिगासँगै चित्रित गरिएको थियो। गीतले मध्यस्थताका साथ राम्रो प्रदर्शन गरेको थियो भने गीत [[स्विडेन]], न्युजिल्यान्ड, र नर्वेमा शीर्ष पाँच स्थानमा पुग्न सफल भएको थियो।<ref name="Invisible announcement Epic">{{वेब स्रोत |शीर्षक=New Zara Larsson single "Invisible" featured in Netflix original animated feature ''Klaus'' |युआरएल=https://www.epicrecords.com/new-zara-larsson-single-invisible-featured-in-netflix-original-animated-feature-klaus/ |प्रकाशक=Epic Records |मिति=23 October 2019 |पहुँचमिति=16 November 2019}}</ref> मे २०२० मा उनले [[ट्विटर]] मार्फत घोषणा सार्वजनिक गर्दै आफ्नो गिती सङ्ग्रहको आवरण चयन गर्न लागेको बताएकी थिइन्। उनले ट्वीट गर्दै दुई गीतका लागि भिडियोहरू छायाङ्कनको क्रममा रहेको र अर्को नयाँ गिती सङ्ग्रहहरू आउने बताएकी थिइन्। जुन २०२० मा, लारसनले [[इन्स्टाग्राम]] मार्फत गीत " लभ मी ल्यान्ड" को घोषणा गरेकी थिइन्। उनले गीत र साङ्गीतिक भिडियो १० जुलाई २०२० मा जारी गरेकी थिइन्। सोही दिन उनको अन्तर्वार्ता स्भारिया रेडियोमा प्रकाशित गरिएको थियो। नयाँ गिती सङ्ग्रह ग्रीष्मकालीन २०२० को ग्रीष्म पछि सार्वजनिक गरिने उनले बताएकी थिइन्। <ref name=spotify>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Zara Larssons bästa hits on Spotify|युआरएल=https://open.spotify.com/playlist/1zp43JcuxNcMJSdnjcSxq0|मिति=|प्रकाशक=स्पोटिफाई|पहुँचमिति=२८ अक्टोबर २०२०}}</ref> यद्यपि, लारसनले एक अन्तर्वार्तामा, गिती सङ्ग्रहक नाम "पोस्टर गर्ल" रहने बताएकी थिइन् र उनको गीत "वाउ" सोही गिती सङ्ग्रहमा समावेश हुने पनि उनले बताएकी थिइन्<ref name=wow>{{cite web|url=https://www.borderlessmelodies.com/post/zara-larsson-chats-wow-comeback-and-new-album|title=Zara Larsson Chats "Wow" Comeback and New Album|website=Borderless Melodies|date=31 August 2020|accessdate=3 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030051831/https://www.borderlessmelodies.com/post/zara-larsson-chats-wow-comeback-and-new-album|archive-date=30 October 2020}}</ref> जहाँ यसको घोषण २६ अगस्त २०२० मा भएको थियो।<ref>{{cite tweet|user=zaralarsson|number=1298725173613359105|title=...since y'all love WOW so much.. bringing it back for a sec|date=26 August 2020|accessdate=23 September 2020}}</ref> सेप्टेम्बर २०२० मा, लारसनले अमेरिकी गायिका सब्रिना कार्पेन्टरको साथ यसको समायोजित संस्करण जारी गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.idolator.com/7914843/sabrina-carpenter-joins-zara-larsson-for-wow-remix?chrome=1|title=Sabrina Carpenter Joins Zara Larsson For “Wow” Remix|accessdate=September 27, 2020|website=आइडोलेटर|last=Wass|first=Mike|archive-url=https://web.archive.org/web/20230914233248/https://www.idolator.com/7914843/sabrina-carpenter-joins-zara-larsson-for-wow-remix?chrome=1|archive-date=September 14, 2023}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन र अन्य कार्यहरू == लारसनसँग संयुक्त रूपमा काम गरेका अन्य कलाकार र उद्योगकर्मीहरूले उनको प्रशंसा गरेका छन् जबकि उनी [[बियोन्से]]<ref name="harpers">{{वेब स्रोत |शीर्षक=Zara Larsson Sings Beyonce |युआरएल=http://www.harpersbazaar.com/culture/art-books-music/videos/a19084/zara-larsson-sings-beyonce/ |प्रकाशक=Harpers Bazaar |प्रथम=Erica |अन्तिम=Gonzalez |मिति=29 November 2016 |कथन=I listen to a lot of Beyoncé and a lot of male artists |पहुँचमिति=4 December 2016}}</ref> जस्ता कलाकारहरूको उच्च प्रशंसक हुन्।<ref>{{वेब स्रोत |शीर्षक=Zara Larsson – The Full NME Cover Interview |युआरएल=https://www.nme.com/features/ive-always-just-wanted-people-to-look-at-me-brace-yourself-its-zara-larsson-757398 |कार्य=NME |प्रथम=Emily |अन्तिम=Mackay |मिति=21 September 2016 |पहुँचमिति=4 December 2016}}</ref> उनले डाक्टर लुक र क्रिस ब्राउन जस्ता कलाकारहरूको विपक्षमा आफ्नो दृष्टिकोण कायम गरेको बताएकी थिइन्। <ref name=nme>{{वेब स्रोत |शीर्षक=Zara Larsson – The Full NME Cover Interview|युआरएल=https://www.nme.com/features/ive-always-just-wanted-people-to-look-at-me-brace-yourself-its-zara-larsson-757398 |कार्य=NME |प्रथम=Emily |अन्तिम=Mackay |मिति=21 September 2016 |पहुँचमिति=4 December 2016}}</ref> जनवरी २०१५ मा, लारसनले आफ्नो खुट्टामा कन्डम बेरेको तस्वीर [[इन्स्टाग्राम]]मा उर्ध्वभरण गरेकी थिइन् जसको अर्थ पुरुषहरूको लिङ्ग कन्डमको लागि धेरै ठूलो हुन्छ भन्ने थियो भने उक्त तस्वीरले [[स्विडेन]] र [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]मा धेरै सकारात्मक प्रतिक्रियाहरू प्राप्त गरेको थियो।<ref name="Condom news">{{समाचार स्रोत |युआरएल=https://www.metro.se/artikel/nu-pratar-hela-usa-om-zara-larssons-kondom-p%C3%A5-benet-xr |शीर्षक=Nu pratar hela USA om Zara Larssons kondom på benet |भाषा=स्विडेनी |मिति=9 January 2015 |कार्य=Metro |पहुँचमिति=4 April 2019}}</ref> उनले हाल ड्युरेक्स र एड्स सङ्गठन (रेड)बाट यौन स्वास्थ्य जागरूकता बढाउन र [[दक्षिण अफ्रिका]]मा एड्सको उपचारका लागि पैसा जुटाउने नयाँ अभियानलाई अगाडि बढाइरहेकी छिन।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Zara Larsson's sex education classes|युआरएल=https://www.youtube.com/watch?v=QdMQ_SUgi80&list=PLnwt1fUa-EVimsGngs_n1yO5qPaseAPxq&index=63|भाषा=अङ्ग्रेजी|पहुँचमिति=2019-12-03}}</ref> असंयमको बारेमा सार्वजनिक बुझाई बढाउनको लागि, उनले सात वर्षसम्म डायपर प्रयोग गरेको कुरा खुलासा गरेकी थिइन्।<ref name= "Bråvalla 1">{{वेब स्रोत |युआरएल=https://www.dn.se/kultur-noje/zara-larsson-gunther-och-bravalla-detta-har-hant/ |शीर्षक="Zara Larsson, Günther och Bråvalla – Detta har hänt" |भाषा=स्विडेनी |मिति=3 July 2015 |पहुँचमिति=16 December 2019}}</ref> सन् २०१५ मा, लारसनले स्भारिया रेडियोमा प्रसारण गर्नको लागि एक ग्रीष्मकालिन भाषणको योजना बनाएकी थिइन् जहाँ उनी प्रस्तुति दिने ५८ हस्तिहरूको मध्ये एक हुन्।<ref>{{समाचार स्रोत |युआरएल=https://nyheter24.se/noje/797164-zara-larsson-jag-blev-full-forsta-gangen-nar-jag-var-13-ar |शीर्षक=Zara Larsson svara ärligt på frågor om alkohol, feminism och när hon kissat på sig.|भाषा=स्विडेनी |मिति=7 May 2015|कार्य=Metro|पहुँचमिति=8 April 2019}}</ref> ४८ मिनेटको भाषण स्विडेनको पि१ च्यानलमा २५ जुलाई २०१५ मा प्रत्यक्ष रूपमा प्रत्यक्ष प्रसारण गरिएको थियो। १७ वर्षको उमेर उनी भाषण दिने सबैभन्दा कान्छी वक्ता बनेकी थिइन् <ref name="2015 summer speech">{{वेब स्रोत |युआरएल=https://sverigesradio.se/sida/avsnitt/579039?programid=2071 |शीर्षक=Sommar & Vinter i P1 – Zara Larsson |भाषा=स्विडेनी |प्रकाशक=Sveriges Radio |मिति=25 July 2015 |पहुँचमिति=5 April 2019}}</ref> भने यस भन्दा अगाडि २० वर्षकी रोब्लिन र जिना दिरावीले भाषण दिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत |युआरएल=https://www.svt.se/kultur/musik/zara-larsson-yngst-att-sommarprara-skyddas-av-sr |शीर्षक=Zara Larsson yngst att sommarprata |प्रकाशक=Sveriges Radio |प्रथम=Rebecca |अन्तिम=Haimi |भाषा=स्विडेनी |मिति=2015-06-03 |पहुँचमिति=2019-12-24}}</ref> भाषणमा उनले आफ्नो जीवन, उनको सङ्गीत, उनको नारीवादी विचार, उनी प्रति अन्यले राख्ने दृष्टिकोण र प्रतिक्रिया र यी सबैको बारेमा उनको भावनाहरू प्रस्तुत गरेकी थिइन्। <ref name="2015 summer speech" /> सन् २०१७ देखि २०१९ को बीच, उनी बेलायती मोडल ब्रायन एच ह्विटटेकरसँग सम्बन्धमा रहेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=http://www.hm.com/se/products/search?q=zara%20larsson|शीर्षक=H&M offers fashion and quality for the best price {{!}} H&M SE|पहुँचमिति=4 January 2020|कार्य=www.hm.com|भाषा=स्विडेनी}}</ref><ref name=":0">{{समाचार स्रोत|शीर्षक=See all pictures on Zara Larsson’s collection for H&M: "Feminine, strong and fits everyone"|युआरएल=https://www.elle.se/zara-larsson-kollektion-hm/|भाषा=स्विडेनी|कार्य=ELLE|मिति=25 April 2017|पहुँचमिति=4 January 2020}}</ref> १८ मे २०१७ मा, लारसनले होएम ({{भाषा-स्विडेनी|H&M}})को सङ्ग्रह जारी गरेकी थिइन् जसमा विभिन्न विभिन्न कपडा तथा उपकरणहरू समावेश थिए। [[क्लिन बान्डिट]]को साथ उनले आफ्नो प्रसिद्ध गीत "सिम्फोनी" को भिडियो खिच्ने निर्णय गर्ने निर्णय गरेकी थिइन्। <ref>{{समाचार स्रोत|शीर्षक=See all garments from Zara Larsson’s collection with H&M|युआरएल=https://www.frida.se/zara-larsson-kollektion-hm-2017|कार्य=FRIDA|मिति=25 April 2017|भाषा=स्विडेनी|पहुँचमिति=24 October 2017}}</ref> अक्टोबर २०१९ मा, लारसनले सामाजिक सञ्जालहरूमा [[डेमी लोभाटो]]को इजरायल समर्थक अडानको बिरूद्धमा बोलेकी थिइन्।<ref>{{वेब स्रोत|शीर्षक=Zara Larsson On Featuring A Black Gay Couple In Symphony Music Video {{!}} Fuse|युआरएल=https://www.youtube.com/watch?v=ztlo2gDLvXM|भाषा=अङ्ग्रेजी|पहुँचमिति=2019-12-03}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|युआरएल=https://www.theverge.com/2018/6/4/17424472/youtube-lgbt-demonetization-ads-algorithm|शीर्षक=YouTube is still restricting and demonetizing LGBT videos — and adding anti-LGBT ads to some|अन्तिम=Farokhmanesh|प्रथम=Megan|मिति=2018-06-04|कार्य=द भर्ज|भाषा=अङ्ग्रेजी|पहुँचमिति=2019-12-03}}</ref> लोभाटोले इन्स्टाग्राममा सामग्री सार्वजनिक गर्दै उक्त विषयमन उनको केही राय नभएको इजरायल-प्यालेस्टाइन द्वन्द्वमा कुनैपनि देशको पक्ष नलिने बताएकी थिइन्। लारसनले यसको उत्तरमा ट्विटरमा, उनलाई कुनै मतलब नभएको र दमनकारी पक्षमा रहेको आरोप लगाएकी थिइन्। पछि उनले यो टिप्पणी लोभाटोका लागि मात्र नभएको जनाएकी थिइन्।<ref>{{समाचार स्रोत | युआरएल=https://www.popbuzz.com/music/artists/demi-lovato/news/israel-palestine-apology-zara-larsson/ | शीर्षक=Zara Larsson calls out Demi Lovato for not "choosing sides” in her Israel apology | कार्य=पपबज् | मिति=July 6, 2020}}</ref> == विवादहरू == === दावीहरू === लारसन अमेरिकी गायिका [[बियोन्से]]को आत्म घोषित प्रशंसक हुन्। सामाजिक सञ्जालहरूमा खुला रूपमा अभिव्यक्ति दिँदै उनले आफ्नो अभिभावकहरूको अन्तर्वार्तामा आफ्नो खुला विचार व्यक्त गरेकी थिइन्। उनको भनाइ अनुसार "सामाजिक मुद्दा र संसारमा के भइरहेको छ भन्ने बारेमा मेरा आमाबाबु दुबै एकदमै शिक्षित हुनुहुन्छ र उहाँहरूले मलाई धेरै सहयोग गर्नु भएको छ"। लारसनले उनका नारीवादी मतहरूको लागि "धेरै घृणा पाएको" बताएकी थिइन्, जसलाई "पुरुष प्रति घृणा" जागृत भएको पनि भनिन्छ। पुरुषहरूलाई घृणा गर्ने टिप्पणीले वास्तवमा उनीहरूलाई चोट नपुर्‍याउने भएकाले, यी सबै कुराहरूमा आफूले केहीपनि मतलब नगर्ने उनले बताएकी थिइन्। === ह्वावेसँग सम्झौता === मार्च २०१९ मा, लारसनले चिनियाँ प्रविधि कम्पनी [[हुवावे|ह्वावे]]को साथ वाणिज्यिक सहकार्य गर्न सुरु गरेको बताइएको थियो। ह्वावेसँग लारसनले गरेको सहयोगले चीन तथा अन्य मानव अधिकारका विज्ञहरूले उनको आलोचना गरेका थिए, जसले ह्वावेको तानाशाही चिनियाँ सरकारसँगको घनिष्ठ सम्बन्ध र मानव अधिकारको बारेमा अन्य कुराहरू उल्लेख गरेका थिए। अगस्त २०२० मा, लारसनले ह्वावेसँगको उनको सम्झौता समाप्तको घोषण गर्दै, चीन "राम्रो देश नभएको" र उनी यसका नीतिहरूसँग अडिग नभएको बताएकी थिइन्। यसको जवाफमा, ह्वाावेले अनुमोदन सम्झौता समय सीमित रहेको र सन् २०१९ मा नै समाप्त भइसकेको जनाएको थियो। सम्बन्धी उनको धारणा सार्वजनिक भएपछि लारसनका सबै सार्वजनिक गीतहरू एप्पल सङ्गीत चीनबाट हटाइएको थियो। == गायन शैली == सरा लारसनले मुख्यतया [[पप सङ्गीत|पप]]<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-39293139|शीर्षक=सरा लारसन: एक पप कलाकार|अन्तिम=स्याभेज|प्रथम=मार्क|मिति=17 March 2017|कार्य=बीबीसी|पहुँचमिति=9 March 2018|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.thesun.ie/tvandshowbiz/music/510974/who-is-zara-larsson-swedish-pop-star-and-talent-show-winner-performing-at-the-isle-of-wight-festival-all-you-need-to-know/|शीर्षक=सरा लारसन को हुन्? लारसनका केही तथ्यहरू|अन्तिम=हगिन्स|प्रथम=माइकल|मिति=9 May 2017|कार्य=द आइरिस सन|पहुँचमिति=9 March 2018|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=http://www.mtv.co.uk/zara-larsson/news/zara-larsson-proves-that-shes-a-popstar-to-be-reckoned-with-on-her-प्रथम-uk-tour|शीर्षक=सरा लारसनको पहिलो साङ्गीतिक कार्यक्रम|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=25 October 2017|कार्य=एमटिभी|पहुँचमिति=9 March 2018|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> र आर र बी<ref>{{Cite news|url=https://www.smh.com.au/entertainment/music/zara-larssons-complicated-relationship-with-hiphop-20170801-gxmpkk.html|title=सरा लारसाको हिप हप सङ्गीतसँगको सम्बन्ध|date=2 August 2017|work=द सिड्नी मर्निङ|accessdate=9 March 2018|language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.billboard.com/music/zara-larsson|शीर्षक=सरा लारसन|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=28 May 2014|कार्य=[[बिलबोर्ड (पत्रिका)|बिलबोर्ड]]|पहुँचमिति=9 March 2018|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> किसिमको गीत गायने गर्छिन्। उनको कहिलेकाँही इलेक्ट्रोपप,<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.allmusic.com/artist/zara-larsson-mn0003105903/biography|शीर्षक=सरा लारसनको जीवनी|अन्तिम=मुङ्गर|प्रथम=जेम्स|मिति=|कार्य=अल म्यूजिक|पहुँचमिति=9 March 2018|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> हाउस<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.theguardian.com/music/2017/mar/19/zara-larsson-so-good-review|शीर्षक=सरा लारिन: सो गुड एल्बम|अन्तिम=क्र्याग|प्रथम=माइकल|मिति=19 March 2017|कार्य=द गार्डेन्स|पहुँचमिति=9 March 2018|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> र डान्स सङ्गीत पनि गाउने गरेकी छिन्।<ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.theguardian.com/music/2017/jun/08/zara-larsson-review-a-brilliant-blast-of-scandipop-sugar|शीर्षक=सरा लारसन|अन्तिम=सुलेभ्यान|प्रथम=क्यारोलिन|मिति=9 June 2017|कार्य=द गार्डेन्स|पहुँचमिति=9 March 2018|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{समाचार स्रोत|युआरएल=https://www.iol.co.za/entertainment/zara-larssons-idol-is-beyonce-12554666|शीर्षक=सरा लारसनलाई प्रेरण दिने कलाकार बेयोन्से हुन्|अन्तिम=|प्रथम=|मिति=28 December 2017|कार्य=आइओडी|पहुँचमिति=9 March 2018|भाषा=अङ्ग्रेजी}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Zara Larsson|सरा लारसन}} *{{आधिकारिक वेबसाइट|zaralarssonofficial.com}} *{{आधिकारिक वेबसाइट|zaralarsson.se}} (स्विडेनीमा) *{{Allmusic|class=artist|id=mn0003105903}} *{{IMDb name|3706357}} {{सरा लारसन}} [[श्रेणी:सरा लारसन| ]] [[श्रेणी:स्विडेनी गीतकारहरू]] [[श्रेणी:स्विडेनी गायिका-गीतकारहरू]] [[श्रेणी:स्विडेनी गायिकाहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९७ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:युनिभर्सल म्युजिक ग्रुपका कलाकारहरू]] [[श्रेणी:एपिक रेकर्ड्सका कलाकारहरू]] 706c7pkljrx1ze2bf23o2dq962779e0 0 104753 1392494 1390837 2026-10-09T01:14:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392494 wikitext text/x-wiki {{Infobox football league season |competition=[[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग]] |winners= [[आरसीटि क्लब|रानी पोखरी कर्नर टिम]] |promoted= |relegated= |matches=36 |total goals=113 |league topscorer=दर्शन गुरुङ <br> (९ गोल) |highest attendance= |lowest attendance= |average attendance= |prevseason=[[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७३|२०७३]] |nextseason= |season=२०७५}} '''सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग''' नेपालको दोस्रो दर्जाको राष्ट्रिय फुटबल लिग हो जुन २५ माघ २०७५ देखि फाल्गुन २१, २०७५ सम्म आयोजना गरिएको थियो। यसमा बि डिभिजनमा समावेश क्लबहरूले सहभागीता जनाएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/4490|title=सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग सुरु|website=[[गोल नेपाल डटकम|गोल नेपाल]]|access-date=२०१९-०१-०६}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.jaljalakhabar.com/2019/02/92784/|title=‘बि’ डिभिजन लिग आजदेखि शुरु हुँदै|website=जलजला खबर|access-date=१३ जेठ २०७६}}</ref> यस लिगमा पदोन्नति र पदघट राखिएको थिएन वा यसको विजेता र उप-विजेता [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग|ए-डिभिजन लिग]]मा पदोन्नति भएका थिएनन् र अन्तिमका दुई क्लबहरू पनि [[सहिद स्मारक सि-डिभिजन लिग|सी-डिभिजन लिग]]मम पदघट भएका थिएनन् तथापि अङ्कको आधारमा अन्तिममा रहेका क्लबहरूको भने अर्को संस्करणमा एक अङ्क घटाउने निर्णय गरिएको थियोे। <ref>{{Cite web|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/48489|title=घटुवा-बढुवा बिनाको बी डिभिजन शुक्रबारदेखि, विजेतालाई ८ लाख|date=२४ माघ २०७५|website=हाम्रो खेलकुद|language=नेपाली|access-date=२०७५-०२-१३|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209180057/https://www.hamrokhelkud.com/football/48489|archive-date=2019-02-09}}</ref> लिगको अन्तिम खेलमा [[आरसीटि क्लब|रानी पोखरी कर्नर टिम]] श्री भगवती युवा क्लबलाई १–० ले पराजित गर्दै उपाधि हात पारेको थियो। तर, पदोन्नति विनाको लिग भएका कारण रानी पोखरी कर्नर टिम विजेता भएता पनि ‘ए’ डिभिजनमा उक्लन सकेन। उपाधिसँगै आरसीटीले ८ लाख रूपैयाँ हात पारेको थियो भने उपविजेता बनेको श्री भगवतीले ५ लाख रुपैया प्राप्त गरेको थियो। तेस्रो टुसाल युवा क्लबले ३ लाख र सातदोबाटो युवा क्लबले २ लाख रुपैया हात परेका थिए। विजयी टोली तथा खेलाडीहरूलाई [[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]]का अध्यक्ष कर्माछिरिङ शेर्पा लगायतले पुरस्कृत गरेका थिए।<ref>{{cite web|url=https://www.hamrokhelkud.com/football/49562|title=आरसिटी ‘बी’ डिभिजन लिग विजेता|author=|date=मंगलबार, फाल्गुन २१, २०७५|work=हाम्रो खेलकुद|accessdate=१३ जेठ २०७६|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528071931/https://www.hamrokhelkud.com/football/49562|archive-date=2019-05-28}}</ref> == टोलीहरू == यस संस्करणको बि-डिभिजन लिगमा जम्मा १२ टोलहरूले सहभागी जनाएका थिए जसमा १० वटा टोलीहरू [[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग|२०७३ संस्करण]]का थिए भने दुई टोली [[सहिद स्मारक सि-डिभिजन लिग|सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग]]बाट पदोन्नति भई आएका थिए। === टोलीमा परिवर्तन === {| class="wikitable" !पदोन्नति [[सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग २०७३|सी-डिभिजन लिग]]बाट !पदघट [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५|ए-डिभिजन लिग २०७५]]बाट !पदघट [[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७३|बि-डिभिजन लिग २०७३]]बाट |- |श्री भगवती क्लब<br />झाम्सीखेल युवा क्लब |[[च्यासल युथ क्लब]]<br />[[आरसीटि क्लब|न्यू रोड टिम]] |सामाजिक युवा क्लब<br />महावीर युवा क्लब |} === स्थान === {| class="wikitable sortable" !टोली !स्थान !अघिल्लो संस्करण |- |नयाँबस्ती युवा क्लब |[[गोकर्णेश्वर]], [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाण्डौ]] |१२अौँ |- |बाँसबारी क्लब | rowspan="3" |[[काठमाडौँ|काठमाण्डौ]], [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाण्डौ]] |९अौँ |- |[[आरसीटि क्लब|रानी पोखरी कर्नर टिम]] |तेस्रा |- |श्री कुमारी क्लब |पाँचौ |- |मध्यपुर युवा सङ्घ |मध्यपुर ठिमी, [[भक्तपुर जिल्ला|भक्तपुर]] |११अौँ |- |[[ब्वाइज युनियन क्लब]] | rowspan="6" |[[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]], [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |८अौँ |- |झाम्सीखेल युवा क्लब |उप-विजेता ([[सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग २०७३|सी-डिभिजन लिग २०७३]]) |- |खुमलटार युवा क्लब |७अौँ |- |पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब |छैटौँ |- |सातदोबाटो युवा क्लब |चौंथा |- |टुसल युवा क्लब |दशौँ |- |श्री भगवती क्लब |[[टोखा सरस्वती|टोखा]], [[काठमाडौँ जिल्ला|काठमाण्डौ]] |विजेता ([[सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग २०७३|सी-डिभिजन २०७३]]) |} === प्रशिक्षक र जर्सी === {| class="wikitable sortable" !टोली !प्रमुख प्रशिक्षक !कप्तान !जर्सी प्रायोजक |- |नयाँबस्ती युवा क्लब | | | |- |बाँसबारी क्लब | | |स्पार्क हेल्थ होम अस्पताल<ref>{{cite web |title=स्पार्क हेल्थ होम - बाँसबारी युवा क्लबको जर्सी प्रायोजक |url=https://thehimalayantimes.com/sports/spark-hospital-to-sponsor-bansbari-youth-club/ |publisher=द हिमालयन टाइम्स |accessdate=१० फेब्रुअरी २०१९ |date=१३ जेठ २०७६}}</ref> |- |[[आरसीटि क्लब|रानी पोखरी कर्नर टिम]] |बैजु कपाली<ref name="awards"/> | | |- |श्री कुमारी क्लब | | |मेगा बेङ्क नेपाल लिमिटेड |- |मध्यपुर युवा सङ्घ | | | |- |[[ब्वाइज युनियन क्लब]] | | |डिभाइन वाइन्स<ref>{{cite web |title=ब्वाइज युनियनको शीर्षक प्रायोजक |url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2019-02-05/boys-union-rope-in-title-sponsor.html |publisher=द काठमाण्डौ पोष्ट |accessdate=१० फेब्रुअरी २०१९ |date=५ फेब्रुअरी २०१९}}</ref> |- |झाम्सीखेल युवा क्लब | | | |- |खुमलटार युवा क्लब | | |रूस्लान भोड्का<ref>{{cite web |title=खुमलटार युवा क्लब |url=https://goalnepal.com/club/49 |publisher=गोल नेपाल |accessdate=१३ जेठ २०७६}}</ref> |- |पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब | | | |- |सातदोबाटो युवा क्लब | | |रूस्लान भोड्का<ref>{{cite web |title=प्रायोजक |url=https://the-anfa.com/newsDetail?id=140 |publisher=[[अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ]] |accessdate=१८ फेब्रुअरी २०१९ |date=१३ जेठ २०७६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190216094156/https://the-anfa.com/newsDetail?id=140 |archive-date=2019-02-16 }}</ref> |- |टुसल युवा क्लब | | | |- |श्री भगवती क्लब | | | |} == प्रथम चरण == === समूह क === {{#invoke:Sports table |main |style=WDL |update=पूर्ण |source=[https://goalnepal.com/tournament/31 गोल नेपाल] |team5=BUC|team3=JHA|team6=NAY|team2=RCT|team1=SAT|team4=SKC |result1=Q|result2=Q |win_BUC=1|draw_BUC=2|loss_BUC=2|gf_BUC=3|ga_BUC=5|status_BUC= |win_JHA=2|draw_JHA=1|loss_JHA=2|gf_JHA=4|ga_JHA=5|status_JHA= |win_NAY=1|draw_NAY=1|loss_NAY=3|gf_NAY=4|ga_NAY=8|status_NAY= |win_RCT=2|draw_RCT=2|loss_RCT=1|gf_RCT=8|ga_RCT=6|status_RCT= |win_SAT=3|draw_SAT=2|loss_SAT=0|gf_SAT=8|ga_SAT=4|status_SAT= |win_SKC=2|draw_SKC=0|loss_SKC=3|gf_SKC=8|ga_SKC=7|status_SKC= |name_BUC=[[ब्वाइज युनियन क्लब]]|name_JHA=झाम्सीखेल युवा क्लब|name_NAY=नयाँबस्ती युवा क्लब|name_RCT=[[आरसीटि क्लब|रानी पोखरी कर्नर टिम]]|name_SAT=सातदोबाटो युवा क्लब |name_SKC=श्री कुमारी क्लब |res_col_header=Q |col_Q=green1 |text_Q=Advance to [[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७५#अन्तिम चरण|अन्तिम चरण]] |class_rules=१) अङ्क; २) गोल अन्तर; ३) एकल प्रतिस्पर्धा}} === समूह ख === {{#invoke:Sports table |main |style=WDL |update=पूर्ण |source=[https://goalnepal.com/tournament/31 गोल नेपाल] |team6=BAN|team5=KHU|team4=MYA|team3=PUL|team2=SBH|team1=TUS |result1=Q|result2=Q |win_BAN=0|draw_BAN=2|loss_BAN=3|gf_BAN=6|ga_BAN=10|status_BAN= |win_KHU=2|draw_KHU=0|loss_KHU=3|gf_KHU=10|ga_KHU=17|status_KHU= |win_MYA=2|draw_MYA=0|loss_MYA=3|gf_MYA=6|ga_MYA=8|status_MYA= |win_PUL=2|draw_PUL=1|loss_PUL=2|gf_PUL=8|ga_PUL=13|status_PUL= |win_SBH=3|draw_SBH=1|loss_SBH=1|gf_SBH=16|ga_SBH=4|status_SBH= |win_TUS=3|draw_TUS=2|loss_TUS=0|gf_TUS=13|ga_TUS=7|status_TUS= |name_BAN=बाँसबारी क्लब |name_KHU=खुमलटार युवा क्लब |name_MYA=मध्यपुर युवा सङ्घ |name_PUL=पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब|name_SBH=श्री भगवती क्लब|name_TUS=टुसल युवा क्लब |res_col_header=Q |col_Q=green1|text_Q= [[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७५#अन्तिम चरण|अन्तिम चरण]]मा प्रवेश |class_rules=१) अङ्क; २) गोल अन्तर; ३) एकल प्रतिस्पर्धा}} === समूह ख === {{#invoke:Sports table |main |style=WDL |update=पूर्ण |source=[https://goalnepal.com/tournament/31 गोल नेपाल] |team6=BAN|team5=KHU|team4=MYA|team3=PUL|team2=SBH|team1=TUS |result1=Q|result2=Q |win_BAN=0|draw_BAN=2|loss_BAN=3|gf_BAN=6|ga_BAN=10|status_BAN= |win_KHU=2|draw_KHU=0|loss_KHU=3|gf_KHU=10|ga_KHU=17|status_KHU= |win_MYA=2|draw_MYA=0|loss_MYA=3|gf_MYA=6|ga_MYA=8|status_MYA= |win_PUL=2|draw_PUL=1|loss_PUL=2|gf_PUL=8|ga_PUL=13|status_PUL= |win_SBH=3|draw_SBH=1|loss_SBH=1|gf_SBH=16|ga_SBH=4|status_SBH= |win_TUS=3|draw_TUS=2|loss_TUS=0|gf_TUS=13|ga_TUS=7|status_TUS= |name_BAN=बाँसबारी क्लब|name_KHU=खुमलटार युवा क्लब|name_MYA=मध्यपुर युवा सङ्घ|name_PUL=पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब|name_SBH=श्री भगवती क्लब|name_TUS=टुसल युवा क्लब |res_col_header=Q |col_Q=green1|text_Q= [[सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७५#अन्तिम चरण|अन्तिम चरण]]मा प्रवेश |class_rules=१) अङ्क; २) गोल अन्तर; ३) एकल प्रतिस्पर्धा}} == अन्तिम चरण == {{#invoke:Sports table |main |style=WDL |update=पूर्ण |source=[https://goalnepal.com/tournament/31 गोल नेपाल] |team4=A1|team3=B1|team1=A2|team2=B2 |win_A1=0|draw_A1=0|loss_A1=3|gf_A1=4|ga_A1=8|status_A1= |win_B1=1|draw_B1=0|loss_B1=2|gf_B1=4|ga_B1=6|status_B1= |win_A2=3|draw_A2=0|loss_A2=0|gf_A2=5|ga_A2=1|status_A2= |win_B2=2|draw_B2=0|loss_B2=1|gf_B2=7|ga_B2=5|status_B2= |name_A1=सातदोबाटो युवा क्लब|name_B1=टुसल युवा क्लब|name_A2=[[आरसीटि क्लब|रानी पोखरी कर्नर टिम]]|name_B2=श्री भगवती क्लब |res_col_header=Q |col_PRO=green1|text_PRO=Promotion to [[सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग]] |class_rules=१) अङ्क; २) गोल अन्तर; ३) एकल प्रतिस्पर्धा}} == संस्करण तथ्याङ्क == {{updated|३० मार्च २०१९}}<ref>{{cite web|url=https://goalnepal.com/tournament/31|accessdate=१३ जेठ २०७६|title=बि डिभिजन लिग २०७५|archive-url=https://web.archive.org/web/20190209123952/https://goalnepal.com/tournament/31|archive-date=2019-02-09}}</ref> === सर्वाधिक गोलकर्ता === {| class="wikitable" !पद !खेलाडी !टोली !गोल |- |१ |दर्शन गुरुङ |श्री भगवती क्लब |९ |- | rowspan="2" |२ |एलोन राई |टुसल युवा क्लब | rowspan="2" |५ |- |टिकाराज गुरुङ |पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब |- | rowspan="2" |३ |मोहन थापा मगर |श्री भगवती क्लब | rowspan="2" |४ |- |संसार नन्द पलाञ्चोक |[[आरसीटि क्लब|रानी पोखरी कर्नर टिम]] |- | rowspan="5" |४ |सविन केसी |खुमलटार युवा क्लब | rowspan="5" |३ |- |उनम बुढाथोकी |[[आरसीटि क्लब|रानी पोखरी कर्नर टिम]] |- |कार्लोस बखरिया |श्री भगवती क्लब |- |करण रावत | rowspan="2" |टुसल युवा क्लब |- |मनिष सेढाई |} === ह्याट्रिक === {| class="wikitable" !खेलाडी !का लागि !विरुद्ध !नतिजा !मिती !स्रोत |- |एलोन राई |टुसल युवा क्लब |खुमलटार युवा क्लब |७–२ |१५ फेब्रुअरी २०१९ |<ref>{{Cite web|url=https://the-anfa.com/newsDetail?id=140|title=एन्फा समाचार विवरण|website=द एन्फा क्लब|access-date=१३ जेठ २०७५|archive-url=https://web.archive.org/web/20190216094156/https://the-anfa.com/newsDetail?id=140|archive-date=2019-02-16}}</ref> |- |दर्शन गुरुङ |श्री भगवती क्लब |पुलचोक स्पोर्ट्स क्लब |६–० |१८ फेब्रुअरी २१९ |<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/5024|title=सहिद स्मारक बि डिभिजन लिग: श्री भगवती क्लब|website=[[गोल नेपाल डटकम|गोल नेपाल]]|access-date=१३ जेठ २०७६}}</ref> |- |मोहन थापा मगर |श्री भगवती क्लब |सातदोबाटो युवा क्लब |४–३ |१ मार्च २०१९ |<ref>{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/5188|title=सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग: श्री भगवती विजयी|website=[[गोल नेपाल डटकम|गोल नेपाल]]|access-date=१३ जेठ २०७६}}</ref> |} == व्यक्तिगत पुरस्कार == {| class="wikitable" !पुरस्कार !विजेता<ref name="awards">{{Cite web|url=https://goalnepal.com/news/detail/5259|title=बि-डिभिजन लिगमा विरेन्द्र लिम्बू उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिका खेलाडी हुन सफल|website=गोल नेपाल|access-date=१३ जेठ २०७६}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/7814/2019-03-06|title=आरसिटी ‘बी’ डिभिजन विजेता|author=|date=२०७५ फाल्गुण २२ बुधबार ११:३६:००|work=नयाँ पत्रिका|accessdate=१३ जेठ २०७६|archive-url=https://web.archive.org/web/20190528073231/https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/7814/2019-03-06|archive-date=2019-05-28}}</ref> !क्लब |- |उत्कृष्ट प्रशिक्षक |बैजु कपाली |[[आरसीटि क्लब|रानी पोखरी कर्नर टिम]] |- |उत्कृष्ट गोलरक्षक |विनोद सोडारी |टुसल युवा क्लब |- |उत्कृष्ट रक्षापङ्क्तिका खेलाडी |लोकेन्द्र बहादुर कार्की |[[आरसीटि क्लब|रानी पोखरी कर्नर टिम]] |- |उत्कृष्ट मध्यपङ्क्तिका खेलाडी |दर्शन गुरुङ |श्री भगवती क्लब |- |उत्कृष्ट अग्रपङ्क्तिका खेलाडी |विरेन्द्र लिम्बू |सातदोबाटो युवा क्लब |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{नेपाली फुटबल प्रतियोगिताहरू}} [[श्रेणी:सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग]] [[श्रेणी:नेपाली फुटबल प्रतियोगिताहरू]] lngxn3rgmv2e2u28ob2m2f7jf5acdmq 0 105221 1392466 1369748 2026-10-08T20:30:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392466 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislation |short_title = राज्य रजौटा ऐन |legislature = राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |image = |imagesize = |imagealt = |caption = |long_title = राज्य र राजा रजौटाका सम्बन्धमा समयानकुल व्यवस्था गर्न बनेको ऐन |citation = <ref>{{Cite web |last=Rajpatra |first=Nepal |date=2017 Chaitra 27 |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=2264 |access-date=2026-05-14 |website=rajpatra.dop.gov.np}}</ref> |enacted_by = |date_enacted = |date_passed = |enacted_by2 = |date_enacted2 = |date_passed2 = २०१७ जेठ |date_assented = |royal_assent =२०१७ चैत्र २७ |date_commenced = |bill = |bill_citation = |bill_date = |introduced_by =[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]] |1st_reading = |2nd_reading = |3rd_reading = |committee_report = |bill2 = |bill_citation2 = |bill_date2 = |introduced_by2 = |1st_reading2 = |2nd_reading2 = |3rd_reading2 = |committee_report2 = |white_paper = |amendments = २०१९, २०२४, २०४४, २०६६ |repeals = |related_legislation = |summary = |keywords = |status = }} [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]]लाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=प्रसाद |first=उदय |date=२६ फागुन, २०१७ |title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७ |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264}}</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/ |archive-date=2020-10-10}}</ref> राजा महेन्द्रबाट पहिलो जननिर्वाचित संसदमा २०१६ श्रावण ९ गतेका दिन सरकारको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत थियो, जसमा "विशेषज्ञहरूको राय सल्लाहसमेत प्राप्त गरी बिर्ता व्यवस्थाको उन्मूलन गर्ने मेरो सरकारको नीति भएकाले बिर्ता उन्मूलन विधेयक संसदको सामुन्ने प्रस्तुत गरिनेछ । राज्य रजौटा प्रथालाई उन्मूलन गर्ने विधेयक पनि संसदमा पेस हुनेछ" भनि उल्लेख भएको थियो। यो ऐन लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज हुने भएपनि सल्यान, बझाङ, जाजरकोट, मुस्ताङ्ग, माल्नेटा, दर्ना, भीरकोट, बाजुरा, थलाहारी, गल्कोट, गुल्मी, गह्रौकोट, पर्वत, नुवाकोट, प्यूठान खुम्रिकोट, प्यूठान उदयपुर र दैलेख दुल्लु गरी १७ रजौटालाई भने मान्यता दिएको थियो । मान्यता दिइएका त्यस्ता १७ राजाहरूमध्ये सन्तान दरसन्तान उपाधि हस्तान्तरण हुने स्थायी हैसियतमा भने सल्यानी, बझङ्गी, जाजरकोटे र मुस्ताङ्गी गरी चार जनालाई मात्र राखियो । बाकी भने आफ्नो जीवनभर मात्र राजाको उपाधि पाउने वर्गमा पारिए । ==पृष्ठभुमि == चौतारिया बहादुर शाहको नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> ===रजौटा राज्यहरूको सूची=== {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref>{{Cite journal |last=मानन्धर|first=त्रिरत्न|title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति|url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf|journal=CNAS|volume=11|issue=2|pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/ |archive-date=2020-10-10}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा | |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण उनले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref>{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |गुल्मी |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि |राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। <ref name="किर्तिखम्ब">विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२</ref> |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।<ref>{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}</ref> उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो । २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। ===आम निर्वाचन २०१५=== [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ==प्रतिक्रिया == ===बझाङ काण्ड=== बझाङी युवराज ओमजंगबहादुर सिंहले इलाका अदालतको विरोध गरेका थिए । राज्य अदालत कायमै राख्नुपर्ने उनको माग थियो । इलाका अदालत गठन पछि बझाङमा न्यायाधीश उत्तमकुमार पोखरेल आएका थिए । तर बझाङ पुगेका न्यायाधीश पोखरेललाई ओमजंगबहादुरले असहयोग गरेका थिए । ओमजंगले राज्य अदालतका कागजात न्यायाधीश पोखरेललाई नबुझाई बझाङ, झुटेडाको ज्यान मुद्दामा सिंह आफैँले फैसला गरेका थिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सल्यान राज्य]] * [[बझाङ राज्य]] * [[पर्वत राज्य]] ==सन्दर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:नेपालका ऐन तथा कानुनहरू]] 41kuzc7h22k2i6j9bltksgd5i88r9fm 0 106230 1392453 1350163 2026-10-08T18:34:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392453 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = मीनराज बसन्त | honorific_suffix = | native_name = मीनराज | native_name_lang = नेपाली | image = Meenraj basant.jpg | caption = '''मीनराज बसन्त''' | birth_name = | birth_date = २०४६ <!-- {{Birth date and age|२०४६}} --> | birth_place = [[बलेवा]], [[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] [[नेपाल]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = {{flagicon|नेपाल}} [[नेपाली]] | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = | education = [[स्नातक तह]] (नेपाली) | alma_mater = | occupation = लेखन | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = [[उपन्यास]], [[गजल]] | notable_works = '''मुदिर, पिपिरी''' | style = | influences = | influenced = | home_town = [[बलेवा]],[[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] | salary = | height = | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = | term = | religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --> | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = <!-- {{URL|http://}} --> | footnotes = }} लेखक मीनराज बसन्त [[बागलुङ जिल्ला]]को [[बलेवा]]मा जन्मिएका हुन्।<ref>[http://baahrakhari.com/news-details/57470/index.php कतारका नेपालीको ‘तकदिर’-बाह्रखरी डटकम ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913153522/http://baahrakhari.com/news-details/57470/index.php |date=2019-09-13 }}</ref> उनी विशेषतः उपन्यासकारका रूपमा परिचित छन्। उनको पहिलो उपन्यास मुदिर वि. सं. २०७३ को साउनमा प्रकाशित भएको हो। <ref>[https://www.onlinekhabar.com/2016/08/465705 ‘मुदिर लेख्दा पात्रसँगै रोएको छु’-अनलाइनखबर डटकम]</ref> उपन्यास प्रकाशन हुनु पहिले उनी उम्दा गजलकारका रूपमा परिचय बनाउँदै थिए, तर एकाएक साहित्य लेखनबाट ओझेल परेका बसन्तले केही वर्ष लगत्तै आफूले वैदेशिक रोजगारीका क्रममा देखे भोगेका वास्तविक घटनाहरूलाई औपन्यासिक रूप दिए।<ref>[https://saptahik.com.np/news/2016-09-10/20160910180354.html वैदेशिक रोजगारी कथा ‘मुदिर’-साप्ताहिक डटकम डटएनपि]</ref> कतारको तातो बालुवामा पोखिने आम नेपाली युवाको पसिनाको सुगन्धलाई लेखकले टपक्कै टिपेर आफ्ना पात्र डम्बरकुमार मार्फत मुदिरमा छरपरस्ट पारिदिए। शिखा बुक्सले प्रकाशन गरेको उनको पहिलो कृति मुदिरले राम्रै चर्चा बटुल्न सफल भयो ।<ref>[http://www.pahilopost.com/content/-19637.html मीनराजको उपन्यास 'मुदिर' सार्वजनिक-पहिलोपोष्ट डटकम] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> वि. सं. २०७६ मा फिनिक्स बुक्सले उनको दोस्रो औपन्यासिक कृति पिपिरी बजारमा ल्याएको छ। यस कृतिमा लेखकले समाजका अँध्यारापक्षहरूले बाल मनोविज्ञानमा पार्ने प्रभावका बारे मसिनो तरिकाले उनेका छन्। <ref>[https://nayapatrikadaily.com/news-details/7470/2019-03-02 मीनराजको पिपिरी सार्वजनिक- नयाँपत्रिकाडेली डटकम]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:उपन्यासकारहरू]] p4wdqqk8i972ssz5f6dige165x05phf 0 106797 1392428 1387775 2026-10-08T14:22:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392428 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = फुलतला उपजिल्ला | native_name = ফুলতলা উপজেলা | settlement_type = उपजिल्ला | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = बङ्गलादेशको नक्शामा फुलतला उपजिल्लाको अवस्थिति | coordinates = {{coord|22|{{#expr:.9750*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.4583*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|बङ्गलादेश}} | subdivision_type1 = विभाग | subdivision_type2 = जिल्ला | subdivision_type3 = | subdivision_name1 = [[खुलना विभाग]] | subdivision_name2 = [[खुलना जिल्ला]] | subdivision_name3 = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_total_km2 = 56.83 | area_metro_km2 = | elevation_m = 3 | elevation_ft = | population_total = 67930 | population_as_of = १९९१ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | postal_code_type = | postal_code = | website =[http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/khulna/Phultala.gif फुलतला उपजिल्लाको नक्शा] | footnotes = | timezone = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|बङ्गलादेशी मानक समय]] | utc_offset = +६ }} '''फुलतला''' ({{भाषा-बङ्गाली|ফুলতলা}}) [[बङ्गलादेश]]को [[खुलना जिल्ला|खुलना]] जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला [[खुलना विभाग|खुलना]] विभाग अन्तर्गत पर्दछ।<ref name=Banglapedia>{{citation |authors=Firoj Ansari |chapter=Phultala Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Phultala_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second}}</ref> == भूगोल == फुलतला उपजिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण पूर्व भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २२°५४' देखि २३°०१' उत्तर अक्षांश र ८९°२३' देखि ८९°२९' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। फुलतला उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ८७.४१ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस उपजिल्लालाई [[अभयनगर उपजिल्ला|अभयनगर]] उपजिल्लाले उत्तर र पश्चिम, [[डुमुरियन उपजिल्ला|डुमुरिया]] उपजिल्लाले दक्षिण, [[खान जहान आली उपजिल्ला|खान जहान आली]] र [[अभयनगर उपजिल्ला|अभयनगर]] उपजिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ। चित्रा, भैरव नदी, डाकातिया बिल आदि यस उपजिल्लाको प्रमुख नदी तथा नहरहरू हुन्। <ref>{{cite web|url=http://fultola.khulna.gov.bd/site/officer_list/69e0e383-42c0-4245-b2f8-5b2b8b17395e|title=खुलना जिल्लाको फुलतला उपजिल्ला|website=फुलतला डटकम|author=खुलना|date=|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007131432/http://fultola.khulna.gov.bd/site/officer_list/69e0e383-42c0-4245-b2f8-5b2b8b17395e|archive-date=2019-10-07}}</ref> == इतिहास == सन् १९६९ को जन आन्दोलनका बेला यस उपजिल्लाका आसाद र रफिक मारिएका थिए। २७ मार्च १९७१ मा दिन फुलतला उपजिल्लाका प्रहरी जवान र यहाँका स्थानीय मानिसहरूले पाकिस्तानी सेनालाई यस उपजिल्ला प्रवेश गर्न लाग्दा प्रतिरोध गरेका थिए जसका कारण यस उपजिल्लाका थुप्रै सर्वसाधारणहरू सहित प्रहरीका प्रमुख अधिकारीको पनि मृत्यु भएको थियो। १२ डिसेम्बरमा पाकिस्तानी सेनाले यस उपजिल्लाको बादामतला आँखा अस्पताल नजिक लगभग ४०० बङ्गलादेशी लडाकुहरूको हत्या गरेका थिए। यो उपजिल्ला १३ डिसेम्बर १९७१ का दिन स्वतन्त्र भएको थियो। <ref>{{cite web|url=https://thehistoryofbangladesh.blogspot.com/2015/01/khulna.html?m=1|title=बङ्गलादेशको खुलना जिल्ला र त्यसका उपजिल्लाहरूको इतिहास|website=द हिष्ट्रि अफ बङ्गलादेश|author=|date=|accessdate=}}</ref> == जनशाङ्खिकि == जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या १७७५७० रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ९२८१७ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ८४७५३ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १५८७७२ छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १८२१२, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४८९, इसाई धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १४ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या ८३ रहेको छ। यस उपजिल्लामा ८६ मस्जिद, ३४ मन्दिर र ३ चिहानहरू रहेको छ। मसजि इ ताबेइन (जामिरा बाजार), मौलभीबाडि मस्जिद, मिछरि देवानको चिहान, कार्तिकखोला प्राचीन मन्दिर, बिग्राहेर पुरातन मन्दिर, राधागोबिन्ध मन्दिर आदि यस उपजिल्लाका केही लोकप्रिय धार्मिक स्थलहरू हुन्। यस उपजिल्लाका ९६.५७% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने ०.५५% ले पोखरी, १.७१% ले टुटी र १.१७% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये ४.७८% घरहरूमा अझै पनि सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रहेको छैन।<ref>{{cite web|url=http://lged.fultola.khulna.gov.bd/|title=खुलना विभागको आधिकारिक जाल स्थलमा फुलतला उपजिल्ला|website=अुलना डट जिओभी डट बिडी|author=|date=|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007131430/http://lged.fultola.khulna.gov.bd/|archive-date=2019-10-07}}</ref> == अर्थतन्त्र == यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा मुख्यतया धान, गहुँ, आलु, नरिवल, जुट, बेसार, उखु लगायत अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया, आँप, कटहर, केरा, खरबुजा, मेवा, भुइँकटर, बदाम, लिची, आलुबखडा आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, गहुँ पिसानी केन्द्र, काष्ठ सामग्री उत्पादन केन्द्र, बरफ उद्योग, बिस्कुट उद्योग, कपास तथा कपडा उद्योग तथा प्लाष्टिक सामग्री उत्पादन कारखाना रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया जुट, पानको पात, बदाम, नरिवल, झिङे माछा लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेको बडान धान पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा १८ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा ७२७० माछापालन केन्द्र र २१ दुग्ध सङ्कलन केन्द्रहरू रहेका छन्। यस जिल्लाको मानिसहरू मजदुरीमा ६.७७%, कृषिमा १९.१०%, वाणिज्यमा २०.९५%, सञ्चार र यातायातमा ६.४७%, उद्योगमा १३.४०% निर्माण क्षेत्रमा १.९१%, सुविधामा २२.६४%, धार्मिक सेवामा ०.१३%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामा ०.५१% र अन्यमा ८.१२% संलग्न रहेका छन्। == प्रशासन == प्रशासकीय फुलतला उपजिल्ला सन् १९८३ मा स्थापना भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.thebangladesh.net/upazilas-of-khulna.html|title=खुलना जिल्लाका उपजिल्लाहरू|website=द बङ्गलादेश|author=|date=|accessdate=३० सेप्टेम्बर २०१८}}</ref> हाल यस उपजिल्लामा ५ सङ्घ परिषद्, १८ मौजा/महल्ला र २५ गाउँहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्हरू प्रकार छन्; दामोदर सङ्घ परिषद्, फुलतला सङ्घ परिषद्, जामिरा सङ्घ परिषद् र आटरा गिलातला सङ्घ परिषद्। <ref>{{cite web|url=http://www.kabirhat.com/bangladesh-district/khulna.html|title=खुलना जिल्लाका उपजिल्लाहरूको सूची|website=काबिरहाट डटकम|author=|date=|accessdate=८ जनवरी २०१५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://wpgroupbd.com/khulna-bangladesh-all-information/|title=खुलना जिल्लाका उपजिल्लाहरूको जानकारी|website=डब्ल्युपी ग्रुप बिडी|author=|date=|accessdate=१ अगष्ट २०१७|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007131428/https://wpgroupbd.com/khulna-bangladesh-all-information/|archive-date=2019-10-07}}</ref> == शिक्षा == यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ६०.४२% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ६४.८०% छ भने महिलाको साक्षरता दर ५४.९२% रहेको छ। यस उपजिल्लामा ४ क्याम्पस, २० माध्यमिक विद्यालय, ६६ प्राथमिक विद्यालय, १ सामुदायिक विद्यालय, ९ बाल उद्धान केन्द्र र ९ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; फुलतला एमएस क्याम्पस (सन् १९८०), फुलतला महिला क्याम्पस (सन् १९९०), खानजाहान आली क्याम्पस (सन् १९९४), फुलतला एमसिएसपी क्याम्पस (सन् २००१), फुलतला रियुनियन उच्च विद्यालय (सन् १८९८), पयग्राम कसबा माध्यमिक विद्यालय (सन् १९०३), फुलतला आहमदिया मदरसा (सन् १८९०), जामिरा बाजार पिपराइल सिद्दिकीया फाजिल मदरसा (सन् १९२०) आदि। <ref>{{cite web|url=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AB%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A6%A4%E0%A6%B2%E0%A6%BE_%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE|title=ফুলতলা উপজেলা|website=বাংলাপিডিয়া|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207055314/https://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AB%E0%A7%81%E0%A6%B2%E0%A6%A4%E0%A6%B2%E0%A6%BE_%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE|archive-date=2021-12-07}}</ref> == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशका उपजिल्लाहरू]] 9kuve5lyabn97sjd208of6flvb06lr7 0 106799 1392476 1389812 2026-10-08T21:29:20Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392476 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = रूपसा | native_name = রূপসা | settlement_type = उपजिल्ला | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = बङ्गलादेशको नक्शामा रूपसा जिल्लाको अवस्थिति | coordinates = {{coord|22|{{#expr:.8333*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.5833*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|बङ्गलादेश}} | subdivision_type1 = विभाग | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_type3 = | subdivision_name1 = [[खुलना विभाग]] | subdivision_name2 = [[खुलना जिल्ला]] | subdivision_name3 = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_total_km2 = 120.15 | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | population_total = 150185 | population_as_of = १९९१ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | postal_code_type = | postal_code = | website =[http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/khulna/Rupsa.gif रूपसा उपजिल्लाको आधिकारिक नक्शा] | footnotes = | timezone = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|बङ्गलादेशी मानक समय]] | utc_offset = +६ }} '''रूपसा''' ({{भाषा-बङ्गाली|রূপসা}}) [[बङ्गलादेश]]को [[खुलना जिल्ला|खुलना]] जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला [[खुलना विभाग|खुलना]] विभाग अन्तर्गत पर्दछ। <ref name=Banglapedia>{{citation |author=Ashraful Islam Goldar |chapter=Rupsa Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Rupsa_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second}}</ref> == भूगोल == रूपसा उपजिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण पूर्व भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २२°४३' देखि २२°५२' उत्तर अक्षांश र ८९°३३' देखि ८९°४१' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। तेरखादा उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये १२०.१५ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस उपजिल्लालाई [[तेरखादा उपजिल्ला|तेरखादा]] उपजिल्लाले उत्तर, [[फकिरहाट उपजिल्ला|फकिरहाट]] र [[बटियाघाटा उपजिल्ला|बटियाघाटा]] उपजिल्लाले दक्षिण, [[सोल्लाहाट उपजिल्ला|सोल्लाहाट]] उपजिल्लाले पूर्व र [[कोतोयाली उपजिल्ला|कोतोयाली]] र [[खालिशपुर उपजिल्ला|खालिशपुर]] उपजिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ। रूपसा,भैरव, नबगङ्गा, बासेखाली आदि यस उपजिल्लाको प्रमुख नदी तथा नहरहरू हुन्। == इतिहास == बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिनबाट देश व्यापी रूपमा शुरू भएको थियो भने यस युद्धका बेला यस क्षेत्रमा बसोबास गर्ने उर्दु मात्रृभाषा भएका मानिसहरूले (राजाकार) र पाकिस्तानी सेनाले यहाँ रहेका बङ्गाली मातृभाषा भएका स्थानीय मानिसहरूको सामूहिक हत्या, घरटहरामा आगजनी, महिला माथी दुर्ववहार, सामूहिक बलात्कार गरी आतङ्क मच्चाएका थिए। १० नोभेम्बर १९७१ का दिन भारतीय हवाईले गलती पूर्वक बङ्गलादेशी लडाकुहरूको पद्मा र पलाश नामक दुई जहाजलाई आक्रमण गरेका थिए। == जनशाङ्खिकि == जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या १६७६०४ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ८६१७६ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ८१४२८ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १४११९८ छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २५९४७, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४०६, इसाई धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४३ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या १० रहेको छ।<ref name="census">{{cite web | accessdate = November 10, 2006 | url = http://www.bangladeshgov.org/mop/ndb/arpc91_v1/tables04.htm | archiveurl = https://web.archive.org/web/20050327072826/http://www.bangladeshgov.org/mop/ndb/arpc91_v1/tables04.htm | archivedate = 2005-03-27 | title = Population Census Wing, BBS. }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050327072826/http://www.bangladeshgov.org/mop/ndb/arpc91_v1/tables04.htm |date=2005-03-27 }}</ref> यस उपजिल्लामा १७५ मस्जिद, ५६ मन्दिर र २ गिर्जाघरहरू रहेको छ। रूपसा जामे मस्जिद, आइजजाँति जामे मस्जिद, सेनेरपुकुर जामे मस्जिद आदि यस उपजिल्लाका केही लोकप्रिय धार्मिक स्थलहरू हुन्। यस उपजिल्लाका १२.५२% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने ०.७६% ले पोखरी, १.१७% ले टुटी र २.०५% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये ४.१२% घरहरूमा अझै पनि सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रहेको छैन। यस उपजिल्लामा २ उपजिल्ला स्वस्थ्य संस्था, १ उपजिल्ला परिवार नियोजन केन्द्र, ५ सङ्घ स्वस्थ्य तथा परिवार नियोजन केन्द्र तथा २० स्थानीय स्वस्थ्य संस्थाहरू रहेका छन्। सन् १९८८ र १९९८ मा आएको बाढी यस उपजिल्लाका थुप्रै मानिसहरूक‍ मृत्यु भएको थियो भने यस प्राकृतिक प्रकोपले घर, भवन तथा बाली नालीमा पनि ठूलो मात्रामा क्षति पुर्‍याएको थियो। == अर्थतन्त्र == यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा मुख्यतया धान, गहुँ, नरिवल, जुट, अदुवा लगायत अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया, आँप, कटहर, केरा, खरबुजा, मेवा, भुइँकटर, बदाम, लिची, कागती आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, गहुँ पिसानी केन्द्र, काष्ठ सामग्री उत्पादन केन्द्र, बरफ उद्योग, बिस्कुट उद्योग, कपास तथा कपडा उद्योग तथा प्लाष्टिक सामग्री उत्पादन कारखाना रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया झिङे माछा, धान, बदाम लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेको उखु र खैनी पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा १९ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा १२१ माछापालन केन्द्र, ६५ कुखुरापालन केन्द्र तथा ४० दुग्ध सङ्कलन केन्द्रहरू रहेको छ। यस जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै २४.९९% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै मजदुरीमा १६.५७%, वाणिज्यमा २१.१४%, सञ्चार र यातायातमा ५.९७%, उद्योगमा १.८६% निर्माण क्षेत्रमा २.२६%, सुविधामा १३.८७%, धार्मिक सेवामा ०.२१%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामा ०.४८% र अन्यमा १३.७५% रहेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%B0%E0%A7%82%E0%A6%AA%E0%A6%B8%E0%A6%BE_%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE|title=রূপসা উপজেলা|website=বাংলাপিডিয়া|accessdate=}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == प्रशासन == प्रशासकीय रूपसा उपजिल्ला सन् १९८३ मा स्थापना भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.thebangladesh.net/upazilas-of-khulna.html|title=खुलना जिल्लाका उपजिल्लाहरू|website=द बङ्गलादेश|author=|date=|accessdate=३० सेप्टेम्बर २०१८}}</ref> हाल यस उपजिल्लामा ५ सङ्घ परिषद्, ६४ मौजा/महल्ला र ७५ गाउँहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्हरू प्रकार छन्; आइचगाती सङ्घ परिषद्, श्रीफलतला सङ्घ परिषद्, नैहाटि सङ्घ परिषद्, टिएसरि सङ्घ परिषद् र घाटभोग सङ्घ परिषद्।<ref>{{cite web|url=http://www.kabirhat.com/bangladesh-district/khulna.html|title=खुलना जिल्लाका उपजिल्लाहरूको सूची|website=काबिरहाट डटकम|author=|date=|accessdate=८ जनवरी २०१५}}</ref><ref>{{cite web|url=https://wpgroupbd.com/khulna-bangladesh-all-information/|title=खुलना जिल्लाका उपजिल्लाहरूको जानकारी|website=डब्ल्युपी ग्रुप बिडी|author=|date=|accessdate=१ अगष्ट २०१७|archive-url=https://web.archive.org/web/20191007131428/https://wpgroupbd.com/khulna-bangladesh-all-information/|archive-date=2019-10-07}}</ref> == शिक्षा == यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ५४.६८% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ५८.२३% छ भने महिलाको साक्षरता दर ५०.९३% रहेको छ। यस उपजिल्लामा ७ क्याम्पस, ५ माध्यमिक विद्यालय, ६५ प्राथमिक विद्यालय, ११ मदरसा र ६ अनाथ आश्रमहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; बङ्गबन्धु क्याम्पस (सन् १९७२), रूपसा क्याम्पस (सन् १९८६), अजगडा माध्यमिक विद्यालय (सन् १८९८), नैहाटि माध्यमिक विद्यालय (सन् १९२०), बेफुलिया माध्यमिक विद्यालय (सन् १९४७), रूपसा कन्या उच्च विद्यालय, काजदिया मदरसा, बागसारा आल आकसा दाखिल मदरसा, नन्दनपुर दाखिल मदरसा आदि। == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशका उपजिल्लाहरू]] g2tb62fpgkkjhx4oss22m8ljhxh4l2t 0 106809 1392441 1388630 2026-10-08T17:01:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392441 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = भेडामारा | native_name = ভেড়ামারা | settlement_type = उपजिल्ला | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_blank_emblem = | blank_emblem_size = | blank_emblem_type = | blank_emblem_link = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_caption = बङ्गलादेशको नक्शामा भेडामारा उपजिल्लाको अवस्थिति | pushpin_label_position = right | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|बङ्गलादेश}} | subdivision_type1 = विभाग | subdivision_name1 = [[खुलना विभाग]] | subdivision_type2 = [[जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कुष्टिया जिल्ला]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | population_total = 200,084 | population_as_of = १९९१ | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | area_total_km2 = 153.72 | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | timezone = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|बङ्गलादेशी मानक समय]] | utc_offset = +६ | coordinates = {{coord|24|{{#expr:.0167*60 round 1}}|N|88|{{#expr:.9917*60 round 1}}|E|type:city_region:BD|display=inline,title}} | postal_code_type = | postal_code = | website =[https://web.archive.org/web/20101121001545/http://www.bheramara.net/ www.bheramara.net] | footnotes = }} '''भेडामारा''' ({{भाषा-बङ्गाली|ভেড়ামারা}}) [[बङ्गलादेश]]को [[कुष्टिया जिल्ला|कुष्टिया]] जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला [[खुलना विभाग|खुलना]] विभाग अन्तर्गत पर्दछ।<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Arif Nisir |chapter=Bheramara Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bheramara_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second}}</ref> == भूगोल == भेडामारा उपजिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण पूर्व भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २३°५९' देखि २४°०७' उत्तर अक्षांश र ८८°००' देखि ८९°१२' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। भेडामारा उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये १५३.७२ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस उपजिल्लालाई [[लालपुर उपजिल्ला|लालपुर]] उपजिल्लाले उत्तर, [[मिरपुर उपजिल्ला (कुष्टिया)|मिरपुर]] उपजिल्लाले दक्षिण, [[ईश्वरदी उपजिल्ला|ईश्वरदी]] उपजिल्लाले पूर्व र [[दौलतपुर उपजिल्ला]]ले पश्चिमबाट घेरेको छ। पद्मा, दामोदर बिल आदि यस उपजिल्लाका प्रमुख नदीहरू हुन्।<ref>{{cite web|url=https://mapcarta.com/27639832|title= भेडामारा उपजिल्लाको आधिकारिक नक्शा|website=म्याक कार्टा|author=|date=|accessdate=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://weather.mirbig.net/en/BD/82/1185262_Bher%C4%81m%C4%81ra|title=भेडामारा उपजिल्लाको मौसमी जानकारी|website=वेदर|author=|date=|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008041939/https://weather.mirbig.net/en/BD/82/1185262_Bher%25C4%2581m%25C4%2581ra|archive-date=2019-10-08}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191008041939/https://weather.mirbig.net/en/BD/82/1185262_Bher%25C4%2581m%25C4%2581ra |date=2019-10-08 }}</ref> == जनशाङ्खिकि == जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या १७५६७७ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ९००१० छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ८५६६७ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १७१३८६ छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४२०६, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ३६ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या ४९ रहेको छ। यस उपजिल्लामा ६२० मस्जिद, १० मन्दिर र २ चिहान रहेको छ। यस उपजिल्लाका ९२.५६% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने ०.११% ले पोखरी, १.६% ले टुटी र ५.७३% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये १४.१६% घरहरूमा अझै पनि सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रहेको छैन। यस उपजिल्लामा १ उपजिल्ला स्वास्थ्य संस्था, ८ परिवार नियोजन केन्द्र र १ सामुदायिक स्वस्थ्य संस्थाहरू रहेका छन्।<ref>{{cite web|url=http://wikimapia.org/3359637/Bheramara|title= भेडामारा सहर|website=विकि म्यापिया|author=|date=|accessdate=}}</ref> == अर्थतन्त्र == यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा मुख्यतया धान, जुट, गहुँ, पानको पात, खैनी, उखु, मकै लगायत अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया, आँप, कटहर, केरा, खरबुजा, मेवा, लिची आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, गहुँ पिसानी केन्द्र, काष्ठ सामग्री उत्पादन केन्द्र, बरफ उद्योग, बिस्कुट उद्योग, कपास तथा कपडा उद्योग तथा प्लाष्टिक सामग्री उत्पादन कारखाना रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया खैनी, पानको पात लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेको आलसको तेल र तील पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा ३२ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा ८० माछापालन केन्द्र, ५९ कुखुरापालन केन्द्र तथा ५ दुग्ध सङ्कलन केन्द्रहरू रहेको छ। यस जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ४६.५७% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै मजदुरीमा ६.२६%, वाणिज्यमा १७.६२%, सञ्चार र यातायातमा ४.३६%, उद्योगमा २.१२% निर्माण क्षेत्रमा १.९१%, सुविधामा ९.२५%, धार्मिक सेवामा ०.१६%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामा ०.५६% र अन्यमा ११.१९% रहेका छन्। == प्रशासन == प्रशासकीय भेडामारा थानाको स्थापना सन् १९०६ मा भएको थियो भने सन् १९८३ नोभेम्बर ७ का दिन यसलाई उपजिल्लामा परिणत गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.thefullwiki.org/Upazilas_of_Bangladesh|title=बङ्गलमदेशका उपजिल्लाहरू|website=द फुल विकी|author=|date=|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008041929/https://www.thefullwiki.org/Upazilas_of_Bangladesh|archive-date=2019-10-08}}</ref> हाल यस उपजिल्लामा ६ सङ्घ परिषद्, ५९ मौजा/महल्ला र ७४ गाउँहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्हरू प्रकार छन्; चाँदग्राम सङ्घ परिषद्, जुनियादह सङ्घ परिषद्, धरमपुर सङ्घ परिषद्, बाइरचर सङ्घ परिषद्, बाहादुरपुर सङ्घ परिषद् र मोकारिमपुर सङ्घ परिषद्।<ref>{{cite web|url=http://www.kabirhat.com/bangladesh-district/kushtia.html|title= कुष्टिया जिल्लाका उपजिल्लाहरू|website=काबिरहाट|author=|date=|accessdate=}}</ref> == शिक्षा == यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४२.५% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४४.६% छ भने महिलाको साक्षरता दर ४०.३% रहेको छ। यस उपजिल्लामा ५ क्याम्पस, २७ माध्यमिक विद्यालय, ५५ प्राथमिक विद्यालय र ८ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; भेडामारा पाइलट उच्च विद्यालय, जुनियादह माध्यमिक विद्यालय (सन् १८७२), बाहादुरपुर माध्यमिक विद्यालय, भेडामारा नमुनम प्राथमिक विद्यालय (सन् १८६९) आदि।<ref>{{cite web|url=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AD%E0%A7%87%E0%A6%A1%E0%A6%BC%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BE_%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE|title=ভেড়ামারা উপজেলা|website=বাংলাপিডিয়া|author=|date=|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20231005103344/http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AD%E0%A7%87%E0%A6%A1%E0%A6%BC%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%BE_%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE|archive-date=2023-10-05}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bangladesh.worldplaces.me/view-place/35546119-bheramara-college-bheramara-kushtia.html|title=भेडामारा क्याम्पस|website=बङ्गलादेश|author=|date=|accessdate=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008041930/https://bangladesh.worldplaces.me/view-place/35546119-bheramara-college-bheramara-kushtia.html|archive-date=2019-10-08}}</ref> == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:बङ्गलादेशका उपजिल्लाहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-८ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] ikta3yu5v6xsdzkzpjpk3b6rma7t3vj 0 106816 1392469 1389712 2026-10-08T20:52:00Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392469 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = अछाम जिल्ला#सुदूरपश्चिम प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-achham/ramaroshan?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = मानबहादुर साउद <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = सिर्जनादेवी बुढा <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 173.33<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=75&municipality=2|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 23600 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.11|81.39|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०९७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सन्तडा]] गाविसको [[कार्यालय]] | website = [http://www.ramaroshanmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[अछाम जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[मलातिकोट]], [[चाँफामाण्डौ]], [[सन्तडा]], [[बाटुलासेन]], [[रामारोशन]] [[भटाकाटीया]] र [[सुतार]] [[गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। अछाम जिल्लाको प्रमुख पर्यटकीय स्थल [[रामारोशन क्षेत्र|रामारोशन]] क्षेत्रको नामबाट नामाकरण गरिएको यस रामारोशन गाउँपालिकाको कूल क्षेत्रफल १७३.३३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ। यस गाउँपालिकालाई ७ वटा [[वडा]]मा विभाजन गरिएको छ। यस गाउँपालिकाको सिमाना पूर्वमा [[कालिकोट जिल्ला]] , पश्चिममा [[मङ्गलसेन नगरपालिका]] र [[बान्नीगढी जयगढ गाउँपालिका]], उत्तरमा [[मेल्लेख गाउँपालिका]] र [[बाजुरा जिल्ला]] तथा दक्षिणमा [[पञ्चदेवल विनायक नगरपालिका]]सँग जोडिएको छ।<ref>{{cite web|title=स्थानीय तहहरूको नाम, संख्या, सीमाना, केन्द्र र वडाको सीमाना सहितको विवरण|url=http://www.mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|website=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|publisher=[[नेपाल सरकार]]|accessdate=२०७३ फाल्गुण २७|language=नेपाली|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317214821/http://mofald.gov.np/ne/nepal-nagarpalika-gaupalika-list|archive-date=2019-03-17}}</ref> ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २३,६०० रहेको छ भने यहाँ ४,८३२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ रामारोशन गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मलातिकोट]] || २,२४३ || १२.८५ || १७४.५५ |- | २ || [[चाँफामाण्डौ]] || १,२१४ || ५.४९ || २२१.१३ |- | ३ || [[सन्तडा]] || २,७२८ || १३.५३ || २०१.६३ |- | ४ || [[बाटुलासेन]] || ३,७३२ || २४.९८ || १४९.४० |- | ५ || [[रामारोशन]] || ५,९६६ || ५०.५४ || ११८.०४ |- | ६ || [[भटाकाटीया]] || ४,३१८ || ४६.०६ || ९३.७५ |- | ७ || [[सुतार]] || ३,३९९ || १९.८७ || १७१.०६ |- ! colspan="2" | जम्मा !! २३,६०० !! १७३.३२ !! १३६.१६ |} ==चित्र दीर्धा== <gallery> Ramaroshan 3.jpg|रामारोशन गाउँपालिकामा अवस्थित रामारोशन क्षेत्रको दृश्य Ramaroshan 1.jpg|रामारोशन गाउँपालिकामा अवस्थित रामारोशन क्षेत्रको प्राकृतिक दृश्य Ramaroshan 5.jpg|रामारोशन गाउँपालिकामा अवस्थित रामारोशन क्षेत्रको प्राकृतिक दृश्य Ramaroshan 4.jpg|रामारोशन गाउँपालिकामा अवस्थित रामारोशन क्षेत्रको प्राकृतिक दृश्य Ramaroshan 6.jpg|रामारोशन गाउँपालिकामा अवस्थित रामारोशन क्षेत्रको प्राकृतिक दृश्य Ramaroshan 7.jpg|रामारोशन गाउँपालिकामा अवस्थित रामारोशन क्षेत्रको प्राकृतिक दृश्य Ramaroshan 8.jpg|रामारोशन गाउँपालिकामा अवस्थित रामारोशन क्षेत्रको प्राकृतिक दृश्य </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://dccachham.gov.np जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, अछाम] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{अछाम जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:अछाम जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] s3f6vfi9n9zd5m4b2x1okrknj8cwn71 0 107058 1392418 1387185 2026-10-08T12:36:24Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392418 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = अछाम जिल्ला#सुदूरपश्चिम प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[अछाम जिल्ला|अछाम]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-7/district-achham/panchadewal-binayak?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = अम्बिकाकुमारी चलाउने <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = हर्कबहादुर रावल <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 147.75<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=7&district=75&municipality=1|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 26088 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.11|81.39|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०९७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[विनायक]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.panchadewalbinayakmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[अछाम जिल्ला]]का ४ [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा ‍[[कुइका]] (६-९), [[विनायक]], [[कालिकास्थान, अछाम|कालिकास्थान]], [[लयाटी]], [[तोली]], [[पुल्लेतोला]], [[बारला]] र [[कालेकाँडा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या २६,०८८ रहेको छ भने यहाँ ५,४१२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ पञ्चदेवल विनायक नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[कुइका]] (६–९) || १३५६ || ७.५८ || १७८.८९ |- | २ || [[विनायक]] (१–४) || २६२८ || १२.१५ || २१६.२९ |- | ३ || [[विनायक]] (५–९) || २९०० || ४.४१ || ६५७.६० |- | ४ || [[कालिकास्थान, अछाम|कालिकास्थान]] || ३१२३ || १८.८१ || १६६.०३ |- | ५ || [[लयाटी]]|| २४३५ || ७.३९ || ३२९.५० |- | ६ || [[तोली]] || ३५६९ || १८.५४ || १९२.५० |- | ७ || [[पुल्लेतोला]] || ३०२८ || २१.७८ || १३९.०३ |- | ८ || [[बारला]] || ३७८० || २०.७२ || १८२.४३ |- | ९ || [[कालेकाँडा]] || ३२६९ || ३६.३९ || ८९.८३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''२६,०८८''' || '''१४७.७७''' || '''१७६.५४''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://dccachham.gov.np जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, अछाम] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{अछाम जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:अछाम जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:सुदूरपश्चिम प्रदेशका नगरपालिकाहरू‎]] 24umjo8sx2n7i6rrkgjsnl4y2oyj1gn 0 107629 1392451 1388993 2026-10-08T18:12:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392451 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = मादारिपुर | native_name = মাদারিপুর | native_name_lang = बाङ्ला | official_name = मादारिपुर जिल्ला | type = [[बङ्गलादेशका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_flag = | image_seal = National emblem of Bangladesh.svg | image_shield = | nickname = লেকপার্কসিটি | nicknames = | motto = | mottoes = | image_map = BD Madaripur District locator map.svg | map_caption = बङ्गलादेशको नक्शामा मादारिपुर जिल्लाको अवस्थिति | image_map1 = | pushpin_map = | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = Location of Madaripur in Bangladesh | coordinates = {{coord|23.17|90.10|region:BD|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{झण्डा|बङ्गलादेश}} | subdivision_type1 = विभाग | subdivision_name1 = [[ढाका विभाग]] | established_title = | established_date = सन् १८५४ | seat_type = | seat = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_footnotes = | area_total_km2 = 1144.96 | area_metro_km2 = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 1212198 | population_as_of = सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार<ref name=":2011">{{cite web |url= http://203.112.218.65:8008/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCenZilz2011/Madaripur.pdf |title= পপুলেশন এন্ড হাউজিং সেন্সাস ২০১১ |লেখক= |date= জুলাই ২০১৫ |website= বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো |publisher= গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ সরকার |date= আগস্ট ২২, ২০১৯ }}</ref> | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = मादारिपुरी | population_demonyms = | population_note = | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | timezone1 = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|बङ्गलादेशी मानक समय]] | utc_offset1 = +०६:०० | postal_code_type = हुलाक कोड | postal_code = ७९०० | website = {{URL|www.madaripur.gov.bd}} | footnotes = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | area_code = 0661 | area_code_type = | geocode = | iso_code = }} '''मादारिपुर''' ({{भाषा-बङ्गाली|মাদারিপুর জেলা}}) [[बङ्गलादेश]]को मध्ये भूभागमा पर्ने एक जिल्ला हो। यो जिल्ला [[ढाका विभाग]] अन्तर्गत पर्दछ।<ref name=Banglapedia>{{cite book |author=Shahidul Haq |chapter=মাদারিপুর |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Madaripur_District |title= বাংলাপিডিয়া: বাংলাদেশের জাতীয় এনসাইক্লোপিডিয়া|editor=সিরাজুল ইসলাম, আহমেদ এ জামাল|publisher=বাংলাদেশ এশিয়াটিক সোসাইটি |year=सन् २०१२ |edition=दोस्रो}}</ref> == भूगोल == मादारिपुर जिल्ला बङ्गलादेशको मध्य भागमा पर्छ भने यो जिल्ला २३°००' देखि २३°३०' उत्तर अक्षांश र ८९°५६' देखि ९०°२१' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। मादारिपुर ठजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ११४४.९६ वर्ग किलोमिटर ओगटेको। यस जिल्लालाई [[फरिदपुर जिल्ला|फरिदपुर]] र [[मुन्सिगञ्ज जिल्ला|मुन्सिगञ्ज]] जिल्लाले उत्तर, [[बरिशाल जिल्ला|बरिशाल]] र [[गोपालगन्ज जिल्ला|गोपालगञ्ज]] जिल्लाले दक्षिण, [[शरियतपुर जिल्ला|शरियतपुर]] जिल्लाले पूर्व र [[ढाका जिल्ला|ढाका]] र [[फरिदपुर जिल्ला|फरिदपुर]] जिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ। पद्मा, मेघना, धलेश्वरी यस जिल्लाको प्रमुख नदिहरू हुन्।<ref>{{cite web|url=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%AE%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0_%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE|title=মাদারীপুর জেলা|date=|website=বাংলাপিডিয়া|আর্কাইভের-ইউআরএল=}}</ref> == इतिहास == मादारिपुर क्षेत्रमा ब्रिटिस शासन काल देखिनै विभिन्न उतारचढाव तथा युद्धहरू भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.annyodesh.in/archive/article/%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%99%E0%A6%BE%E0%A6%B2%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF%E0%A6%95-%E0%A6%93-%E0%A6%AC%E0%A7%8C%E0%A6%A6-5/|title=বাঙালির সাংস্কৃতিক ও বৌদ্ধিক ইতিহাস – পর্ব ৫ – অন্যদেশ|language=बाङ्ला|date=2019-08-19}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ मार्च २९ मा सुरु भएको थियो भने यस युद्ध भरि बङ्गलादेशका लागि लडिरहेका लडाकु र पाकिस्तानी सेना बीच थुप्रै प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष गोली हानाहान तथा युद्ध भएको थिए।<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=Wk4_ICH_g1EC&pg=PA278|title=প্রাচীন ভারতীয় ইতিহাস ও সভ্যতা|author=শৈলেন্দ্র নাথ সেন |date=1999|year=|publisher=নতুন বয়স আন্তর্জাতিক|page=२७७–२८७}}</ref> ८ डिसेम्बर देखि १० डिसेम्बर सम्म पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशी लडाकु बीच शोमादार पुलमा प्रत्यक्ष गोलि हानाहान भएको थियो जहाँ थुप्रै पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशी लडाकुहरू घाइते भएका थिए।<ref>{{cite web|url=http://www.madaripur.gov.bd/|title=মাদারীপুর জেলা|date=2019-06-24|website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন|language=}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एक प्रत्यक्ष गोलि हानाहानमा बङ्गलादेशको मुक्तिका लागि लडिरहेको एक सङ्गठनले ४० पाकिस्तानी सेनालाई पक्राउ गरेका थिए जसमा १ कप्तान पनि समावेश थिए।<ref>{{cite web|title=মাদারীপুর জেলা পরিচিতি|year=১৯৯৪|publisher=মিসেস লীনা জাব্বার}}</ref> बङ्गलादेश मुक्ति अभियानका बेला मादारिपुर उपजिल्लाका ५३ लडाकुहरू मारिएका थिए। <ref>{{cite web|url=http://www.northmadarshaup.chittagong.gov.bd/|title=উত্তর মাদার্শা ইউনিয়ন|date=|website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন|access-date=2019-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191119104637/http://northmadarshaup.chittagong.gov.bd/|archive-date=2019-11-19}}</ref> पाकिस्तानी सेनाले सेण्डिया जिल्लामा ५० सर्वसाधारणहरूको मृत्यु भएको थियो भने पाकिस्तानी सेनाले थुप्रै मानिसहरूको हत्या, बलात्कार तथा घरटहरामा आगजनी गरेका थिए। मादारिपुर जिल्ला १० डिसेम्बरका दिन स्वतन्त्र भएको थियो।<ref>{{cite web|url=|title=যাঁর নামে মাদারিপুর|প্রথমাংশ=|date=২১ জুলাই ২০১৯|work=দৈনিক সুবর্ণগ্রাম|}}</ref><ref>{{cite web|title=অসমাপ্ত আত্মজীবনী|year=২০১২|publisher=দি ইউনিভার্সিটি প্রেস লিমিটেড}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.somoynews.tv/pages/details/138598|title=১০ ডিসেম্বর মাদারীপুর মুক্ত দিবস|date=2019-08-19|website=সোময় টিভি|language=en|আর্কাইভের-ইউআরএল=|access-date=2019-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191106123715/http://www.somoynews.tv/pages/details/138598|archive-date=2019-11-06}}</ref> == जनशाङ्खिकि == जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या ११४६३४९ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ५८४०१६ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ५६२३३३ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १००१३१६ छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १४३०९३ छ। त्यस्तै गरी बुद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १७२९, इसाई धर्मको ३९ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या १७२ रहेको छ।<ref name=":0">{{Cite web |url=http://madaripur.gov.bd/site/page/f2008f0c-2012-11e7-8f57-286ed488c766/Madaripur%2520district%2520at%2520a%2520glance |title=এক নজরে মাদারীপুর জেলা |website=মাদারীপুর জেলা |access-date=2019-08-03 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == अर्थतन्त्र == यस जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ६१.३३% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै २.५९% मजदुरी, व्यापार र उद्योगमा ०.८४%, वाणिज्यमा १५.४६%, सञ्चार र यातायातमा २.२७%, रेमिटेन्समा ०.८७%, निर्माण क्षेत्रमा १.७१%, सुविधा ७.२५%, धार्मिक सेवा ०.१९% र अन्य ७.४८% रहेका छन्। == प्रशासन == प्रशासकीय मादारिपुर उप विभागको स्थापना सन् १८६४ मा बकिरपुर जिल्लाको अधिनमा भएको थियो भने सन् १८७३ मा यो जिल्ला बकिरपुर जिल्लाबाट छुट्टिएर फरिदपुर जिल्लामा गाभिएको थियो। मादारिपुर उप विभागलाई सन् १९८४ मा जिल्लामा परिणत गरिएको थियो।<ref>{{cite web |url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=214399 |title=আ.লীগের পুরুষরা প্রশাসক নিয়োগ করেছেন |date=16 December 2011 |website= দ্য ডেইলি স্টার|accessdate=2017-05-18}}</ref> यस जिल्लामा हाल ४ उपजिल्लाहरू रहेका छन् जसमध्ये सबैभन्दा ठूलो उपजिल्ला शिवचार (३२१.८८ वर्ग किलोमिटर) हो भने सबैभन्दा सानो उपजिल्ला रोजियोर (२२९.२८ वर्ग किलोमिटर) हो।<ref>{{cite web |url=http://www.madaripur.gov.bd/site/officer_list/706d4e09-2010-11e7-8f57-286ed488c766/Deputy%20commissioner |title=জেলা প্রশাসক |accessdate=2018-06-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407000826/http://www.madaripur.gov.bd/site/officer_list/706d4e09-2010-11e7-8f57-286ed488c766/Deputy%20commissioner |archive-date=2019-04-07 }}</ref><ref>{{cite web|title= বাংলাদেশ উপজেলা তালিকা|url= https://www.wikizero.com/en/Upazilas_of_Bangladesh|publisher= উইকি শূন্য|access-date= 2019-11-06|archive-url= https://web.archive.org/web/20191106043013/https://www.wikizero.com/en/Upazilas_of_Bangladesh|archive-date= 2019-11-06}}</ref> == शिक्षा == यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४२.४% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ४६.९% छ भने महिलाको साक्षरता दर ३७.३% रहेको छ। यस जिल्लाका केही प्रख्यात विद्यालय यस प्रकार छन्; सरकारी नाजिमुदिन कलेज (सन् १९४८), सरकारी ब्रहम्गञ्ज कलेज (सन् १९६४), रजियोर डिग्री कलेज (सन् १९७०), शेहबरामपुर कवि नजरुल स्लाम कलेज (सन् १९७२), कलिकानी सयद हुसेन कलेज (सन् १९७२), शोशिकर सहिद स्मृति कलेज (सन् १९७२), चरमुगुडिया कलेज (सन् १९७८), सरकारी सुफिया मोहिला कलेज (सन् १९८४), रिजिया बेगम मोहिला कलेज (सन् १९८५), सयद अब्दुल हुसेन कलेज (सन् १९८९), उतरेल उच्च विद्यालय, चमनगुडिया उच्च विद्यालय (सन् १९३१), दोनाभान सरकारी कन्या उच्च विद्यालय (सन् १९१४), मिथापुर एलएन उच्च विद्यालय (सन् १९१५), अमग्रह उच्च विद्यालय (सन् १९१७), बीरमोहन उच्च विद्यालय (सन् १९१९), पञ्चचार उच्च विद्यालय (सन् १९२०), आरएम उच्च विद्यालय (सन् १९३०), मडबरेरचर आरएम उच्च विद्यालय (सन् १९३०), एसबपुर उच्च विद्यालय (सन् १९३२), कदमबाडी उच्च विद्यालय (सन् १९४२), शोसिखर उच्च विद्यालय (सन् १९४३), कालिकानी पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९४६), सहबराम बहुभाषिक उच्च विद्यालय (सन् १९४६), मुन्सि कदिरपुर उच्च विद्यालय (सन् १९५०), संयुक्त स्लामिया सरकारी उच्च विद्यालय (सन् १९५०), टेकरहाट उच्च विद्यालय (सन् १९५२), भण्डारी काण्डी उच्च विद्यालय (सन् १९५३), टाण्टीबाडी स्लामिया उच्च विद्यालय (सन् १९५३), राजकुमार एडवर्ड शिक्षण संस्था (सन् १९९५) आदि। == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:बङ्गलादेशका जिल्लाहरू]] kv9vajc1cev92szvz7f9cfbv5pjphg4 0 108065 1392513 1320092 2026-10-09T03:07:24Z हिमाल सुवेदी 30817 शीघ्र मेटाउन अनुरोध गरिँदै ([[वि:शीमे#ले७|शीमे ले७]])। 1392513 wikitext text/x-wiki {{db-person}} '''जुद्धबहादुर श्रेष्ठ''' नेपालका एक व्यवसायी, उद्योग व्यवस्थापक तथा [[नेपाल उद्योग वाणिज्य महासङ्घ]] र [[नेपाल चेम्बर अफ कमर्स]]का पूर्वअध्यक्ष थिए ।<ref>https://www.nepalchamber.org/history {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210505222756/https://www.nepalchamber.org/history |date=2021-05-05 }}</ref> नेपालको पहिलो लिखित [[संविधान]] [[नेपाल सरकार वैधानिक कानुन २००४|नेपाल सरकार वैधानिक कानुन, २००४]]<ref>http://www.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2018/10/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%B5%E0%A5%88%E0%A4%A7%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95-%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%82.pdf</ref> का मस्यौदाकारमध्येका एक जुद्धबहादुरले [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]का नेता [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बीपी कोइराला]] पहिलोपल्ट [[गृहमन्त्री (नेपाल)|गृहमन्त्री]] हुँदा स्वकीय सचिवका रूपमा पनि काम गरेका थिए । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} 0x18tpuuik0ue81kbzv56q9ivqqp2sk 0 110834 1392468 1350200 2026-10-08T20:41:28Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392468 wikitext text/x-wiki रामगोपाल आशुतोष (अङ्ग्रेजी: Ram Gopal Ashutosh), नेपाली कवि, गीतकार एवम् संचारकर्मी हुन् । [[भक्तपुर जिल्ला]]मा जन्मेका आशुतोष विभिन्न रेडियो कार्यक्रमहरूमा साहित्यिक कार्यक्रमका संचालक समेत रहेका छन् । उनको विशेषगरि साहित्यिक कार्यक्रम [https://www.youtube.com/channel/UCRpUhR6TqIDHrDsv1ccjnMQ आरजे. को. डायरी] कार्यक्रम बहुचर्चित छ । == प्रकाशित कृति == 'आशुतोषका रहरहरू' - गजलसङ्ग्रह- वि. सं. २०६० 'इश्वर र फूलहरू' - कविता सङ्ग्रह == पुरस्कार तथा सम्मान == # उपत्यकाव्यापी कविता प्रतियोगिता - वि. सं. २०४२ # नेपाल भाषा साहित्य तःमुज्या पुरस्कार - वि. सं. २०६० # विराट नेपालभाषा साहित्य सम्मेलन पुरस्कार - वि. सं. २०६१ # विशिष्ट साहित्यिक योगदानबापत ॐज्ञान मन्दिर सेकेण्डरी स्कुल, लोहकिल्थली भक्तपुरद्वारा विशेष साहित्यिक सम्मान - वि. सं. २०६२ == सन्दर्भ सामग्रीहरू == [[http://annapurnapost.com/news/129915|[http://annapurnapost.com/news/129915 एक्लो उपत्यका]- १]] (नेपालीमा), अन्नपूर्ण पोस्ट १ असार २०७६ [https://ekantipur.com/author/author-14719/2015 शक्तिशाली अस्तित्वसोच](नेपालीमा), इकान्तिपुर डटकम, १, २०७२ [http://archive.nagariknews.com/2016/friday/story/22641.html कविता आँशुको औषधि हो : रामगोपाल आशुतोष]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (नेपालीमा), नागरिक न्युज डटकम,शुक्रबार २३ श्रावण, २०७१ [https://nagariknews.nagariknetwork.com/news/62698/ एक्लो उपत्यका] नागरिक न्युज डटकम,०८ मङि्सर २०७५ [http://annapurnapost.com/news/59925 मलाई हतार छैन] अन्नपूर्ण पोस्ट, १७ मङि्सर २०७३ [https://www.souryaonline.com/2015/05/105605.html “नेपाली बजारमा कविता होइन, व्यक्ति बिक्छ”] सौर्य दैनिक १६ जेठ २०७२ [http://gracefm.com.np/news-details/178/2019-03-03 ग्रेस एफ.एमका वरिष्ठ आरजे आशुतोष सम्मानित]{{Dead link|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://web.archive.org/web/20170809120416/http://www.pahilopost.com/content/-24558.html 'हामी' कविता शृंखलामा सुनिए रञ्जना र रामगोपाल] [http://www.ratopati.com/story/9471 शनिबार भृकुटीमण्डपमा 'काव्य उत्सव'] [https://www.nayapatrikadaily.com/news-details/32545/2019-12-31 आशुतोषको 'ब्ल्याक ब्यूटी' सार्वजनिक (भिडियो)]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (नेपालीमा), नयां पत्रिका डटकम, १५ पौष २०७६ मंगलबार tav98obwaz2jqooau9yypueab2u8gvu 0 111016 1392459 1353665 2026-10-08T19:52:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392459 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = रदवान उमर</br>Radwan Omar | image = | caption = | background = बिज्नेस म्यान | birth_name = रदवान उमर | birth_date = {{birth date and age|१९९७ |07|02}} | birth_place = फिन्ल्यान्ड | nationality = {{flagicon|Finland}} फिन्ल्यान्ड | occupation = बिज्नेस म्यान }} '''रदवान उमर'''<ref>https://www.mynation.com/technology/femanji-owner-radwan-omar-shares-his-business-secrets-read-it-here-q2pdkd</ref><ref>https://kathmandutribune.com/five-things-you-didnt-know-about-radwan-omar/</ref> एक बेलाएती बिज्नेसम्यान हुन ।<ref>https://english.newstracklive.com/news/radwan-omar--establishing-worlds-fastest-growing-media-publishing-house--femanji-sc17-nu-1071225-1.html</ref> उन्को जन्म २ जुलाई १९९७ का दिन फिन्ल्यान्ड मा भएको थियो । १६ वर्ष को उमेर देखिनै उनिले आफ्नो ब्याबसाहिक जिवन सुरु गरे । <ref>https://www.ibtimes.co.in/digging-deep-into-life-radwan-omar-know-five-key-aspects-his-life-811130</ref><ref>https://in.style.yahoo.com/unleashing-life-radwan-omar-fastest-115257268.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303043435/https://in.style.yahoo.com/unleashing-life-radwan-omar-fastest-115257268.html |date=2020-03-03 }}</ref><ref>https://www.mid-day.com/articles/radwan-omar-the-man-who-build-femanji-a-big-brand-in-media-publication-domain/22646258 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200303043439/https://www.mid-day.com/articles/radwan-omar-the-man-who-build-femanji-a-big-brand-in-media-publication-domain/22646258 |date=2020-03-03 }}</ref><ref>https://www.latestly.com/lifestyle/unleashing-the-life-of-radwan-omar-the-fastest-growing-media-publishing-company-femanji-owner-1444886.html {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} b8gus0zimfw170k3znvf87yzyw7s5nz 0 111636 1392415 1387127 2026-10-08T12:26:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392415 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = नोट्रे डेम कलेज |native_name = নটর ডেম কলেজ |image_name = Father timm bhaban.jpg |image_size = |image_alt = |caption = फादर टिम भवन |latin_name = |motto = Diligite Lumen Sapientiae |mottoeng = Love The Light of Wisdom(बुद्धिको ज्योतिलाई प्रेम गर्नुहोस्) |established = १९४९ |closed = |type = उच्च माध्यमिक विद्यालय, विश्वविद्यालय सम्बद्ध कलेज |affiliation = |endowment = |officer_in_charge = |chairman = |chancellor = |president = |vice-president = |superintendent = |provost = |vice_chancellor = |rector = |principal = हेमन्त पियस रोजारियो (२०१२ - वर्तमान)<ref name="New Principal Appointed in Notre Dame College">{{cite news | title=New Principal Appointed in Notre Dame College | url=http://www.dailysangram.com/news_details.php?news_id=103806 | date=13 December 2012 | accessdate=9 July 2015 | newspaper=Daily Sangram | archive-url=https://web.archive.org/web/20150710021422/http://www.dailysangram.com/news_details.php?news_id=103806 | archive-date=10 July 2015 | url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150710021422/http://www.dailysangram.com/news_details.php?news_id=103806 |date=10 July 2015 }}</ref> |dean = |director = |head_label = |head = |faculty = |staff = |students = 6000+ |undergrad = |postgrad = |doctoral = |other = |city = [[ढाका]] |state = |province = |country = [[बङ्गलादेश]] |coor = |campus = |former_names = सेन्ट ग्रेगरी कलेज |free_label = |free = |sports = |colors = {{color box|NavajoWhite|border=silver}} {{color box|Black|border=silver}} |colours = |nickname = एनडीसी |mascot = |athletics = |affiliations = |website = {{URL|https://notredamecollege-dhaka.com/}} |logo = | logo_size = 150px |footnotes = }} [[File:Lumen Sapientiae.webm|thumbtime=1:07|thumb|नोट्रे डेम कलेज, ढाकाको एक छायांकन]] '''नोट्रे डेम कलेज''' ({{lang-bn|নটর ডেম কলেজ}}, {{lang-en|Notre Dame College}}) [[बङ्गलादेश]]को राजधानी [[ढाका]]मा अवस्थित क्याथोलिक उच्च माध्यमिक विद्यालय र विश्वविद्यालय सम्बद्ध डिग्री कलेज हो।<ref>{{Cite web|url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Notre_Dame_College,_Dhaka|title=Notre Dame College, Dhaka - Banglapedia|website=en.banglapedia.org|access-date=2020-03-31}}</ref> एचएससी परीक्षाको नतीजा अनुसार यो बङ्गलादेशको सर्वश्रेष्ठ कलेजहरू मध्ये एक हो। == इतिहास == नोट्रे डेम कलेज पहिलो पटक सन् १९४९ नोभेम्बरमा पुरानो ढाकाको लक्ष्मी बजारमा '''सेन्ट ग्रेगोरी कलेज''' को नामले स्थापना भएको थियो। यस कलेजलाई सन् १९५४ मा आराबागमा सारियो। त्यसपछि यसलाई नोट्रे डेम कलेजको नाम दिइयो।<ref name=":NU">{{Cite web|url=http://www.nubd.info/college/college.php?code=6432|title=National University :: College Details|website=www.nubd.info|accessdate=2020-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607163301/http://www.nubd.info/college/college.php?code=6432|archive-date=2020-06-07}}</ref> == सन्दर्भ सामग्री == {{Reflist}} == बाह्य कडीहरू == {{कमन्स|Notre Dame College, Dhaka|नोट्रे डेम कलेज}} * [https://notredamecollege-dhaka.com/ नोट्रे डेम कलेजको वेवसाइट] *[https://ndscbd.org नोट्रे डेम विज्ञान सङ्घ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327173034/https://ndscbd.org/ |date=2020-03-27 }} *[https://web.archive.org/web/20200327135910/http://ndiurc.weebly.com/ नोट्रे डेम कलेज] *[https://nditc.org नोट्रे डेम प्राविधिक सङ्घ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327141633/https://nditc.org/ |date=2020-03-27 }} [[श्रेणी:बङ्गलादेशका विश्वविद्यालयहरू]] t4oqivwe4yxv3dz07ggwlgm88lruycy 0 113235 1392467 1389631 2026-10-08T20:30:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392467 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिपरिषद् | cabinet_number = पहिलो | cabinet_type = मन्त्रिपरिषद् | jurisdiction = [[नेपाल]] | flag = Flag of Nepal.svg | flag_border = true | incumbent = | image = Rana - Congress cabinet, Nepal 1951.jpg | image_size = x220px | caption = राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिपरिषद्को सामूहिक तस्विर | date_formed = {{Start date|df=yes|1951|02|17}}<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | date_dissolved = {{Start date|df=yes|1951|11|12}}<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | government_head = [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] | government_head_history = | deputy_government_head = | state_head = राजा [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन शाह]] | members_number = | former_members_number = | total_number = | political_party = [[राणा शासन|राणा]]<br>[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] | legislature_status = | opposition_cabinet = | opposition_party = ''थिएन'' | opposition_leader = ''थिएन'' | election = | last_election = [[आम निर्वाचन २०१५]] | legislature_term = {{Age in years, months and days|1951|02|17|1951|11|12}} | budget = | advice_and_consent1 = | advice_and_consent2 = <!-- etc. --> | incoming_formation = | outgoing_formation = | previous = | successor = [[पहिलो मातृकाप्रसाद मन्त्रिपरिषद्]] }} वि.सं. [[सात सालको क्रान्ति|२००७ सालको क्रान्ति]]पछि [[नेपाल]]मा [[राणा शासन]]को अन्त्य भई वि.सं. २००७ साल फागुन ७ गते तदनुसार सन् १९५१ फेब्रुअरी १७ तारिखका दिन नेपालमा [[लोकतन्त्र|प्रजातन्त्र]] स्थापना भएपछि सर्वप्रथम गठन भएको '''राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिपरिषद्'''को बागडोर [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]ले सम्हालेका थिए। उनले आफ्नो नेतृत्वमा १० जना सहितको मन्त्रिपरिषद् गठन गरेका थिए जसलाई नेपालमा प्रजातन्त्र उदय भएपछि गठन भएको पहिलो मन्त्रिपरिषद् पनि भनिन्छ।<ref name="Cabinet">{{cite web|title=२००७ को राणा–कांग्रेस मन्त्रीमण्डल : को–को थिए मन्त्री ?|url=https://lokpati.com/2019/23/51937/|website=लोकपाटी|accessdate=१२ जुन २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612152133/https://lokpati.com/2019/23/51937/|archive-date=2020-06-12}}</ref> ==पृष्ठभूमि== {{मुख्य|सात सालको क्रान्ति}} [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]को नेतृत्व र सोहि पार्टीद्वारा गठित राजनीतिक दस्ता मुक्ति सेनाले वि.सं. २००७ कार्तिक २१ गतेबाट सुरू गरेको देशव्यापी शसस्त्र क्रान्ति भयावह र प्रतिकूल बनेपछि तत्कालिन राणा प्रधानमन्त्री [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]ले अन्त्यमा [[भारत]]लाई मध्यस्थता गर्न अनुरोध गरेका थिए। तत्कालिन भारतीय प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू|जवाहरलाल नेहरु]]को संयोजकत्वमा [[नयाँ दिल्ली]]मा वि.सं. २००७ फागुन १ गते तदनुसार १२ फेब्रुअरी १९५१ तारिखका दिन [[राणा वंश|राणा]], काङ्ग्रेस र [[नेपालका राजाहरूको सूची|राजा]]बीच त्रिपक्षीय दिल्ली सम्झौता हस्ताक्षर भयो। सम्झौतापछि काङ्ग्रेसले आन्दोलन स्थगन गर्ने निर्णय गर्‍यो। लामो समयदेखि आफ्नो परिवार सहित भारत गएका तत्कालिन राजा त्रिभुवन वि.सं. २००७ फागुन ६ गते [[नेपाल]] फर्किए र त्यसको भोलिपल्ट शाही घोषणा मार्फत प्रजातन्त्रको घोषणा गरेका थिए।<ref>{{cite web|title=राजा त्रिभुवनको २००७ साल फागुन ७ गतेको शाही घोषणा|url=https://rastriyasamachar.com/2019/02/19/15201/|website=राष्ट्रिय समाचार|accessdate=१२ जुन २०२०}}</ref> दिल्ली सम्झौता अनुसार ५ नेपाली काङ्ग्रेस र ५ राणाहरूको तर्फबाट गरी १० जना सदस्य रहने अन्तरिम मन्त्रिपरिषद् गठन गर्ने निर्णयको फलस्वरुप [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा]]को नेतृत्वमा मन्त्रिपरिषद्<ref>{{cite web|title=प्रधानमन्त्री दर्जा पाउने मातृकाप्रसाद कोइराला पहिलो|url=https://pahilopost.com/content/-45.html|website=पहिलो पोस्ट|accessdate=१२ जुन २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612151537/https://pahilopost.com/content/-45.html|archive-date=2020-06-12}}</ref> विस्तार गरियो।<ref>{{cite web|title=त्यो ७ फागुन|url=https://www.souryaonline.com/2016/02/124568.html|website=सौर्य अनलाइन|accessdate=१२ जुन २०२०}}</ref><ref>{{cite web|title=भारतीय फौजको आक्रमण बेहोरेका मुक्ति सेनाका लडाकुको सम्झनामा सात सालको क्रान्ति|url=https://www.bbc.com/nepali/news-47288795|website=बिबिसी|accessdate=१२ जुन २०२०}}</ref><ref>{{cite web|title=२००७ सालमा वी.पी गृहमन्त्री हुँदा गरेका निर्णयहरु|url=https://www.nayabikalpa.com/2017/12/650|website=नयाँ विकल्प|accessdate=१२ जुन २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518071318/https://www.nayabikalpa.com/2017/12/650|archive-date=2021-05-18}}</ref> <gallery mode="packed" heights="180"> Tribhuvan at Delhi Airport, 1951.jpg|त्रिभुवन, बिपी कोइराला र नेहरु (दिल्ली विमानस्थलमा) Historical royal proclamation 1951 February 18.jpg|सात सालको शाही घोषणाको कानूनी दस्तावेज </gallery> ==मन्त्रिपरिषद् सदस्यहरू== [[नेपाल]]को पहिलो मन्त्रिपरिषद्मा १० जना सदस्यहरूको सहभागिता रहेको थियो जसमा ५ जना राणाहरूको पक्षबाट र ५ जना [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]को पक्षबाट रहेको थियो। नेपालको पहिलो मन्त्रिपरिषद्मा रहेका सदस्यहरूको सूची निम्नलिखित रहेको छ।<ref name="Cabinet"/><ref>{{cite web|title=ईतिहास: २००७ साल फागुन ७|url=https://nepalindata.com/insight/%E0%A4%88%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8-%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AD-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%AB%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A8-%E0%A5%AD/|website=नेपाल इन डेटा|accessdate=२०२० जुन १४|archive-url=https://web.archive.org/web/20200614024229/https://nepalindata.com/insight/%E0%A4%88%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B8-%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AD-%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%AB%E0%A4%BE%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A8-%E0%A5%AD/|archive-date=2020-06-14}}</ref> {{Cabinet table start|hiderefcol=y}} {{Cabinet table minister | title = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्राइममिनिस्टर]]<br />[[परराष्ट्र मन्त्रालय (नेपाल)|परराष्ट्र मन्त्री]] | minister1 = [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा]] | minister1_termstart = १७ फेब्रुअरी १९५१<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | minister1_termend = १२ नोभेम्बर १९५१<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | minister1_party = राणा पक्ष }} {{Cabinet table minister | title = [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा मन्त्री]] | minister1 = [[बबर शम्शेर जङ्गबहादुर राणा]] | minister1_termstart = १७ फेब्रुअरी १९५१<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | minister1_termend = १० जुन १९५१<br>वि.सं. २००८ जेठ २७ | minister1_party = राणा पक्ष }} {{Cabinet table minister | title = [[गृह मन्त्रालय (नेपाल)|गृह मन्त्री]] | minister1 = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] | minister1_termstart = १७ फेब्रुअरी १९५१<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | minister1_termend = १२ नोभेम्बर १९५१<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | minister1_party = नेपाली काङ्ग्रेस }} {{Cabinet table minister | title = [[अर्थ मन्त्रालय (नेपाल)|अर्थ मन्त्री]] | minister1 = [[सुवर्ण शमशेर राणा]] | minister1_termstart = १७ फेब्रुअरी १९५१<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | minister1_termend = १२ नोभेम्बर १९५१<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | minister1_party = नेपाली काङ्ग्रेस }} {{Cabinet table minister | title = [[वन तथा वातावरण मन्त्रालय (नेपाल)|वन विभागको मन्त्री]] | minister1 = [[चूडाराज शमशेर|चूडाराज समशेर ज.ब.रा.]] | minister1_termstart = १७ फेब्रुअरी १९५१<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | minister1_termend = १० जुन १९५१<br>वि.सं. २००८ जेठ २७ | minister1_party = राणा पक्ष | minister2 = [[सिंहसम्शेर राणा]] | minister2_termstart = १० जुन १९५१<br>वि.सं. २००८ जेठ २७ | minister2_termend = १२ नोभेम्बर १९५१<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | minister2_party = राणा पक्ष }} {{Cabinet table minister | title = [[उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालय (नेपाल)|उद्योग वाणिज्य मन्त्री]] | minister1 = [[गणेशमान सिंह]] | minister1_termstart = १७ फेब्रुअरी १९५१<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | minister1_termend = १२ नोभेम्बर १९५१<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | minister1_party = नेपाली काङ्ग्रेस }} {{Cabinet table minister | title = [[शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय (नेपाल)|शिक्षा मन्त्री]] | minister1 = [[नृपजङ्ग राणा]] | minister1_termstart = १७ फेब्रुअरी १९५१<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | minister1_termend = १२ नोभेम्बर १९५१<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | minister1_party = राणा पक्ष }} {{Cabinet table minister | title = [[यातायात मन्त्री (नेपाल)|यातायात मन्त्री]] | minister1 = [[भद्रकाली मिश्र]] | minister1_termstart = १७ फेब्रुअरी १९५१<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | minister1_termend = १२ नोभेम्बर १९५१<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | minister1_party = नेपाली काङ्ग्रेस }} {{Cabinet table minister | title = [[स्वास्थ्य मन्त्री (नेपाल)|स्वास्थ्य]] तथा स्थानीय स्वायत्तशासन मन्त्री | minister1 = [[यज्ञबहादुर बस्न्यात]] | minister1_termstart = १७ फेब्रुअरी १९५१<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | minister1_termend = १० जुन १९५१<br>वि.सं. २००८ जेठ २७ | minister1_party =राणा पक्ष }} {{Cabinet table minister | title = [[स्वास्थ्य मन्त्री (नेपाल)|स्वास्थ्य मन्त्री]] | minister1 = [[यज्ञबहादुर बस्न्यात]] | minister1_termstart = १० जुन १९५१<br>वि.सं. २००८ जेठ २७ | minister1_termend = १२ नोभेम्बर १९५१<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | minister1_party =राणा पक्ष }} {{Cabinet table minister | title = खाद्य तथा [[कृषि मन्त्री (नेपाल)|कृषि मन्त्री]] | minister1 = [[भरतमणि शर्मा]] | minister1_termstart = १७ फेब्रुअरी १९५१<br>वि.सं. २००७ फागुन ७ | minister1_termend = १० जुन १९५१<br>वि.सं. २००८ जेठ २७ | minister1_party = नेपाली काङ्ग्रेस | minister2 = [[सूर्यप्रसाद उपाध्याय]] | minister2_termstart = १० जुन १९५१<br>वि.सं. २००८ जेठ २७ | minister2_termend = १२ नोभेम्बर १९५१<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | minister2_party = नेपाली काङ्ग्रेस }} {{Cabinet table minister | title = स्थानीय स्वायत्तशासन मन्त्री | minister1 = [[चूडाराज शमशेर|चूडाराज समशेर ज.ब.रा.]] | minister1_termstart = १० जुन १९५१<br>वि.सं. २००८ जेठ २७ | minister1_termend = १२ नोभेम्बर १९५१<br>वि.सं. २००८ कार्तिक २६ | minister1_party = राणा पक्ष }} |} == उल्लेख्यानीय कार्यहरू == * २००८ साल भदौ १३ गते [[संयुक्त राज्य अमेरिका|सं.रा.अमेरिका]]सँग राजदूत स्तरमा सम्बन्ध कायम * नेपाल राजपत्रको प्रकाशनको सुरुवात == राजीनामा == २००८ कार्तिक २० मा प्रदर्शनमा प्रहरीको गोली लागेर चिनियाँकाजी मारिए। २००८ कार्तिक २४ मा '''राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिपरिषद्''' लाई अप्राकृतिक गठबन्धन भन्दै नेपाली कांग्रेसका मन्त्रीहरूले राजीनामा दिए ।<ref>[https://books.google.com.np/books/about/Democratic_Innovations_In_Nepal_A_Case_S.html?id=LAJ9PwAACAAJ&redir_esc=y Democratic Innovations In Nepal: A Case Study Of Political Acculturation]</ref> त्यसपछि कार्तिक २६ मा प्रधानमन्त्री मोहन शमशेरले राजीनामा दिएपछी यो मन्त्रीमण्डल भङ्ग भयो । ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{नेपाली मन्त्रिपरिषद्हरू}} [[श्रेणी:नेपालका मन्त्रिपरिषद्हरू]] [[श्रेणी:सात सालको क्रान्ति]] d279abkwccwk6ey66x6kfpn5pdsbrky 0 118046 1392419 1387228 2026-10-08T12:42:38Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392419 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = पद्मश्री साधना सम्मान | subheader = <!-- or | current_awards = --> | image = | image_size = <!-- or | image_upright = --> | alt = | caption = | description = नेपाली साहित्य, कला, सङ्गीत, अभिनय आदि क्षेत्रमा योगदान गर्ने | sponsor = | date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD}} --> | location = <!-- or | venue = or | site = --> | country = नेपाल | presenter = [[खेमलाल हरिकला लामिछाने समाज कल्याण प्रतिष्ठान]] | host = <!-- or | hosts = --> | former name = | preshow_host = | acts = | reward = अभिनन्दन-पत्रसहित दुई लाख नेपाली रूपैयाँ | year = [[माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)|माधवप्रसाद घिमिरे]]<br>वि.सं. २०६७ | year2 = | holder_label = | holder = <!-- or | winner = or | winners = --> | most_awards = <!-- or | most_wins = --> | most_nominations = | award1_type = | award1_winner = | award2_type = | award2_winner = | award3_type = | award3_winner = | award4_type = | award4_winner = | award5_type = | award5_winner = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | network = <!-- or | network_list = --> | runtime = | viewership = <!-- or | ratings = --> | producer = | director = | image2 = | image2_size = <!-- or | image_upright2 --> | alt2 = | caption2 = | precedence_label = | individual = | higher = | same = | lower = | related = | previous = | main = | next = }} '''पद्मश्री साधना सम्मान''' [[चितवन जिल्ला|चितवन]]को [[खेमलाल हरिकला लामिछाने समाज कल्याण प्रतिष्ठान]]ले वि.सं. २०६७ सालदेखि प्रदान गर्दै आएको छ। यो पुरस्कार नेपाली साहित्य, कला, सङ्गीत, अभिनय आदि क्षेत्रमा दीर्घ साधना गर्ने वरिष्ठ साधकलाई प्रदान गर्ने गरिएको छ। सम्मानित हुने व्यक्तिलाई अभिनन्दन-पत्रसहित दुई लाख रूपैयाँ दिइने गरिन्छ। यो सम्मान हरेक वर्ष [[कोजाग्रत पूर्णिमा]]का दिन अर्पण गरिन्छ। ==पद्मश्री साधना सम्मानबाट सम्मानितहरू== {| class="wikitable" ! style="font-weight:bold;" | वर्ष ! style="font-weight:bold;" | सम्मानित श्रष्टा |- |वि.सं २०७६ |[[मोदनाथ प्रश्रित]] (रद्द)<ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20200929020105.html |title=यस वर्षको पद्मश्री साहित्य पुरस्कार र पद्मश्री साधना सम्मान रद्द गर्ने घोषणा |website=पहिलोपोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007122118/https://pahilopost.com/content/20200929020105.html |archive-date=2022-10-07}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2020/09/899775 |title=पद्मश्री साधना सम्मान र पुरस्कार रद्द |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-10-01}}</ref> |- |- |वि.सं २०७५ |[[महेशराज पन्त]]<ref>{{Cite web |url=https://www.souryaonline.com/2019/08/265885.html |title=सायनलाई पद्मश्री, पन्तलाई साधना सम्मान |website=सौर्य अनलाइन |language=नेपाली |accessdate=2020-10-01}}</ref> |- | वि.सं २०७४ | [[तारानाथ शर्मा]]<ref>{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2018/09/705419 |title=पद्मश्री साधना सम्मान डा. तारानाथ शर्मालाई |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-10-01}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/arts/346191-1601195351.html |title=पद्मश्री पुरस्कार उप्रेतीलाई, प्रश्रितलाई पद्मश्री साधना सम्मान |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली |accessdate=2020-10-01}}</ref> |- | वि.सं. २०७३ | [[नगेन्द्रराज शर्मा]] र [[रोचक घिमिरे]]<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/5454 |title=पद्मश्री साधना र पद्मश्री साहित्य पुरस्कार प्रदान |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190927160126/http://himalkhabar.com/news/5454 |archive-date=2019-09-27 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://hamrakura.com//news-details/30925/2017-10-06 |title=पद्मश्री साहित्य पुरस्कार र साधना सम्मान पराजुली, शर्मा र घिमिरेलाई |website=हाम्रा कुरा |language=नेपाली |accessdate=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201125132623/https://hamrakura.com/news-details/30925/2017-10-06 |archive-date=2020-11-25 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201125132623/https://hamrakura.com/news-details/30925/2017-10-06 |date=2020-11-25 }}</ref> |- | वि.सं. २०७२ | [[वैरागी काइँला]]<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/784 |title=पद्मश्री पुरस्कार र पद्मश्री साधना प्रदान |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203172619/https://www.himalkhabar.com/news/784 |archive-date=2021-12-03 }}</ref> |- | वि सं. २०७१ | [[मदनकृष्ण श्रेष्ठ]] र [[हरिवंश आचार्य]] |- | वि.सं. २०७० | [[ध्रुवचन्द्र गौतम]] |- | वि.सं. २०६९ | [[सत्यमोहन जोशी]] |- | वि.सं. २०६८ | [[मदनमणि दीक्षित]] |- | वि.सं. २०६७ | [[माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार)|माधवप्रसाद घिमिरे]] |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== [[श्रेणी:नेपालका साहित्य पुरस्कारहरू]] lqhwcytecbrqy6xdkfk1jvmqzzsah4j 0 118792 1392439 1283651 2026-10-08T17:01:07Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392439 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = भूल भुलैया २ | image = Bhool Bhulaiyaa 2 film poster.jpg | alt = | caption = आधिकारिक पोस्टर | director = [[अनीस बज्मी]] | producer = [[भूषण कुमार]]<br>मुराद खेतानी<br>[[कृष्ण कुमार (अभिनेता)|कृष्ण कुमार]] | writer = [[फरहाद समजी]]<br>आकाश कौशिक | screenplay = | story = अनीस बज्मी | starring = [[तबु]]<br>[[कार्तिक आर्यन]]<br>[[कियारा आडवाणी]] | narrator = | music = | cinematography = [[सन्तोष थुन्डियाल]] | editing = | studio = [[टी-सिरिज (कम्पनी)|टी-सिरिज]]<br>सिने१ स्टुडियोज | distributor = [[एए फिल्म्स]] | released = | runtime = {{Film date|df=yes|2022|05|20}} | country = भारत | language = हिन्दी | budget = {{INR|65-80}}<!--Do not remove the range without consensus--> [[करोड]]<ref>{{cite web |last=Mathur |first=Kajol |title=Bhool Bhulaiyaa 2 — Here's how many Crores Kartik Aaryan, Kiara Advani, Tabu and others charged for the film |url=https://www.gqindia.com/entertainment/content/bhool-bhulaiyaa-2-heres-how-many-crores-kartik-aaryan-kiara-advani-tabu-and-others-charged-for-the-film |website=[[GQ India]] |date=20 May 2022 |quote=Made on a budget of Rs 65 crore, per TOI, Bhool Bhulaiyaa 2 |access-date=22 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704141035/https://www.gqindia.com/entertainment/content/bhool-bhulaiyaa-2-heres-how-many-crores-kartik-aaryan-kiara-advani-tabu-and-others-charged-for-the-film |archive-date=4 July 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=Top Ten Opening Days Post Pandemic - Bhool Bhulaiyaa 2 Second |url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=6936 |website=[[Box Office India]] |date=21 May 2022 |quote=It is the opening day figures against a film costing around 75-80 crore on production without PA and interest costs}} </ref> | gross = {{Estimation}}{{INR|259.97}} करोड<ref name="bh">{{cite web|title=Bhool Bhulaiyaa 2 Box Office|url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/bhool-bhulaiyaa-2/box-office|website=[[Bollywood Hungama]]|access-date=18 June 2022}}</ref> }} '''''भूल भुलैया २''''' [[अनीस बज्मी]]द्वारा निर्देशित र [[भूषण कुमार]]द्वारा निर्मित सन् २०२२ को भारतीय [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] भाषाको हास्य हरर चलचित्र हो। [[तबु]], [[कार्तिक आर्यन]] र [[कियारा आडवाणी]] अभिनीत, यो [[प्रियदर्शन]]द्वारा निर्देशित सन् २००७ को चलचित्र ''[[भूल भुलैया]]'' को स्ट्यान्डअलोन सिक्वल हो।<ref>{{cite web|author=Basu, Nilanjana|url=https://www.ndtv.com/entertainment/bhool-bhulaiyaa-2-first-look-kartik-aaryan-is-almost-akshay-kumars-doppelganger-2086984|title=Bhool Bhulaiyaa 2 First Look: Kartik Aaryan Is (Almost) Akshay Kumar's Doppelganger|date=19 August 2019|website=NDTV|access-date=19 August 2019}}</ref> चलचित्रको प्रिन्सिपल फोटोग्राफी ९ अक्टोबर २०१९ मा सुरु भएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/TSeries/status/1163303593279012864|title= Hassoge aur darroge, phir se, kyunki wapas aa rahe hai hum #BhoolBhulaiyaa2 lekar!|publisher=|accessdate=19 August 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://twitter.com/taran_adarsh/status/1163314811410636800|title=IT'S OFFICIAL... Kartik Aaryan in horror-comedy #BhoolBhulaiyaa2... Directed by Anees Bazmee... Produced by BhushanKumar, Murad Khetani and Krishan Kumar... 31 July 2020 release.|publisher=|accessdate=19 August 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/bhool-bhulaiyaa-2-kartik-aaryan-and-kiara-advani-kick-start-shooting-for-the-much-awaited-sequel/articleshow/71500362.cms|title = ‘Bhool Bhulaiyaa 2’: Kartik Aaryan and Kiara Advani kick-start shooting for the much-awaited sequel |date = 9 October 2019|work = The Times of India |access-date = 9 October 2019 }}</ref> ==कलाकार== * [[तबु]]<ref>{{cite news |url = https://m.hindustantimes.com/bollywood/tabu-joins-bhool-bhulaiyaa-2-kartik-aaryan-and-kiara-advani-welcome-her-on-board/story-xj98KZKUdrlvXrjHCPwFoL.html |title = Tabu joins Bhool Bhulaiyaa 2, Kartik Aaryan and Kiara Advani welcome her on board |date = 14 November 2019 |work = Hindustan Times |access-date = 17 November 2019 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[कार्तिक आर्यन]] * [[कियारा आडवाणी]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|tt6455162}} * {{Bollywood Hungama title|bhool-bhulaiyaa-2}} [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय उत्तरकथा चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०२२ का चलचित्रहरू]] gk1dpc9vmvmwmvg4uooupk86q4bs9cl 0 123314 1392465 1389626 2026-10-08T20:27:45Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392465 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name =राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे | image = | alt = | caption = |office1 = ३ औं [[बागमती प्रदेशको मुख्यमन्त्री]] |president1 = [[विद्यादेवी भण्डारी]] |1blankname1 = प्रदेश प्रमुख |1namedata1 = [[यादवचन्द्र शर्मा]] |predecessor1 =[[अष्टलक्ष्मी शाक्य]] |term_start1 = २०७८ कार्तिक ११ <ref>{{Cite web |title=राजेन्द्र पाण्डे बने वाग्मतीका तेस्रो मुख्यमन्त्री, तीन जना मन्त्रीले पनि लिए सपथ |url=https://pahilopost.com/content/20211028160944.html |access-date=2021-11-02 |website=पहिलोपोस्ट |language=np |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101224010/https://pahilopost.com/content/20211028160944.html |archive-date=2021-11-01}}</ref> |term_end1 = |successor1 =[[शालिकराम जमकट्टेल]] | birth_name = | birth_date = २०१३ जेठ २९ <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --> | birth_place = धादिङ गजुरी<ref>{{Cite web|title=राजेन्द्र पाण्डे : शिक्षकदेखि मुख्यमन्त्रीसम्म |url=https://ekantipur.com/news/2021/10/28/16353863671598743.html |access-date=2021-08-31 |website=इकान्तिपुर |language=np}}</ref> | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | nationality = नेपाली | other_names = | spouse = | party =[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]] (२०४८-२०७८)<br>[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा एस]] (२०७८-) | occupation = शिक्षक<br> राजनीति, [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा एस]] | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे''' (जन्म:बि.सं. २०१३) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। उनी [[बागमती प्रदेश]]को तेस्रो तथा बर्तमान मुख्यमन्त्री हुन्। उनले लामो समय [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी एकिकृत मार्क्सवादी लेनिनवादी]]बाट राजनीती गरेका थिए। २०७८ मा नेकपा एमाले बिभाजित भएपछि उनले [[माधवकुमार नेपाल]] नेतृत्वको [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा एकीकृत समाजवादी]]तिर लागेका थिए। ==प्रतिनिधि सभा २०७९== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(एकिकृत समाजबादी)]]का उम्मेदवार '''राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे''' [[धादिङ जिल्ला|धादिङ]] प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन क्षेत्र नं १ बाट ३५,९३४मत प्राप्त गरि प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी भएका छन्।<ref>{{Cite web|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|title=मतगणना प्रगतिको विवरण|website=result.election.gov.np|accessdate=2022-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|archive-date=2022-11-29}}</ref> उनका निकटतम प्रतिद्वन्द्वी [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)]] उम्मेदवार [[भुमि प्रसाद त्रिपाठी]]ले २७,९५३मत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://election.ekantipur.com/pradesh-3/district-dhading?lng=nep|title=धादिङ : प्रदेश ३ - प्रतिनिधिसभाको निर्वाचन २०७९ विवरण तथा नतिजा|website=election.ekantipur.com|accessdate=2022-12-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://election.nagariknetwork.com/federal-parliament-result?province=10&district=110|title=नागरिक निर्वाचन अपडेट {{!}} प्रतिनिधिसभा र प्रदेशसभा निर्वाचन २०७९|website=Nagarik|language=en|accessdate=2022-12-01}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== <references/> ==बाह्य कडीहरू== [http://ocmcm.bagamati.gov.np/ बागमती प्रदेश मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211031072324/http://www.ocmcm.bagamati.gov.np/ |date=2021-10-31 }} {{ढाँचा:बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका मुख्यमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९५३ मा जन्म]] [[श्रेणी:बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] 8yzmusn60vmi8ia8bd5pn7pw2xjbrmm 0 123330 1392420 1254081 2026-10-08T12:44:21Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392420 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = परित्यक्ता | author = भुवन ढुङ्गाना | language = नेपाली | country = [[नेपाल]] | publisher = नेपालय प्रकाशन | isbn = 9789937937818 | image = Parityakta .jpg | pub_date = २८ जुन, २०२० | genre = उपन्यास }} '''''परित्यक्ता''''' भुवन ढुंगानाद्वारा लिखित पहिलो उपन्यास हो। <ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20200628115544.html|title=भुवन ढुंगानाको 'परित्यक्ता ' सार्वजनिक|website=pahilopost.com|accessdate=2021-11-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20211103051605/https://pahilopost.com/content/20200628115544.html|archive-date=2021-11-03}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/literature/2020/06/28/159333365637064182.html|title=भुवन ढुंगानाको ‘परित्यक्ता’ आउँदै|website=ekantipur.com|language=ne|accessdate=2021-11-03}}</ref> यो किताब २८ जुन, २०२० मा नेपालय प्रकाशनले प्रकाशित गरेको थियो । यो वर्ष २०७६ को लागि मदन पुरस्कारको लागि मनोनयन गरिएको थियो, जुन नेपालको सबैभन्दा प्रतिष्ठित साहित्यिक पुरस्कार मध्ये एक हो। <ref>{{Cite web|url=https://english.khabarhub.com/2020/05/117560/|title=7 books shortlisted for Madan Puraskar|website=Khabarhub|language=en|accessdate=2021-11-03}}</ref> सन् १९७० देखि नेपाली साहित्यमा सक्रिय रहेका लेखकको यो पहिलो उपन्यास हो । [[२०१९-२० कोरोना भाइरस प्रकोप|कोभिड–१९]] को लकडाउनका कारण पुस्तक प्रकाशनमा ढिलाइ भएको हो । <ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/95666/|title=Book delayed by lockdown hits the stands|last=Republica|website=My City|language=en|accessdate=2021-11-03}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == पृष्ठभूमि == यस पुस्तकले पितृसत्तात्मक नेपाली समाजमा महिलाको भित्री विचार र उनी एक्लोपनसँग कसरी व्यवहार गर्छिन् भन्ने कुरा देखाउँछ। <ref>{{Cite web|url=https://english.onlinekhabar.com/books-on-nepali-women-by-nepali-women.html|title=5 books on Nepali women by Nepali women - OnlineKhabar English News|language=en-GB|accessdate=2021-11-03}}</ref> यो किताब प्रथम पुरुष 'स्त्रीम अफ कोन्सिएस्नेस्' शैलीमा लेखिएको छ । । <ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/lifestyle/bhuwan-dhunganas-book-parityekta-hits-the-stands-amid-lockdown|title=Bhuwan Dhungana's book 'Parityekta' hits the stands amid lockdown|last=Mausam|date=2020-06-28|website=The Himalayan Times|language=en|accessdate=2021-11-03}}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[शिरीषको फूल|''शिरीष्को फूल'']] * [[जीवन काँडा कि फूल|''जीवन काँडा कि फूल'']] * ''[[याम्बुनेर]]'' ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * [https://publicationnepalaya.com/book/parityakta आधिकारिक प्रकाशकको पृष्ठ] * [https://www.goodreads.com/book/show/54782799-parityakta Goodreads पृष्ठ] [[श्रेणी:नेपाली साहित्य]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका उपन्यासहरू]] te55cmot8zg1fp4qi6wsmmdoc1f50ds 0 123612 1392456 1389410 2026-10-08T19:19:16Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392456 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | author = बिना थिङ तामाङ | genre = कथा सङ्ग्रह | name = याम्बुनेर | published = अगस्त २६, २०२० | language = नेपाली | country = [[नेपाल]] | isbn = 9789937705516 | pages = १७३ | publisher = फिनिक्स बूक्स | preceded_by = रातो घर }} {{Short description|२०२० कथा सङ्ग्रह}} '''''याम्बुनेर''''' बिना थिङ तामाङको कथा सङ्ग्रह हो । <ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2020/08/892399|title=बिना थिङको ‘याम्बुनेर’|website=Online Khabar|language=en-US|accessdate=2021-11-23}}</ref> यो फिनिक्स बुक्स द्वारा अगस्त २६, २०२० मा प्रकाशित भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/literature/2020/08/27/159851034242497587.html|title=बिना थिङको ‘याम्बुनेर’ बजारमा|website=ekantipur.com|language=ne|accessdate=2021-11-23}}</ref> यो लेखकको तेस्रो पुस्तक हो। पुस्तकमा १३ ओटा कथाहरू छन्। <ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/20200827184951.html|title=सिमान्तको कथा ‘याम्बुनेर’ लिएर आइन् बिना थिङ|website=pahilopost.com|accessdate=2021-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123040857/https://pahilopost.com/content/20200827184951.html|archive-date=2021-11-23}}</ref> == सारांश == [[तामाङ भाषा|तामाङ भाषामा]] [[काठमाडौँ|काठमाडौंको]] नाम याम्बु हो। याम्बुनेर भनेको काठमाडौं उपत्यका वरपरको क्षेत्र हो। <ref>{{Cite web|url=http://nepallive.com/story/227488|title='याम्बुनेर' राज्यसत्ताले पर हुत्याएकाहरूका कथा हो : बिना थिङ [पुस्तक वार्ता]|website=Nepal Live|accessdate=2021-11-23}}</ref> पुस्तकका कथाहरू काठमाडौं उपत्यका र वरपर केन्द्रित छन्। कथाहरू राज्यद्वारा उपेक्षित र सीमान्तकृत व्यक्तिहरूको बारेमा छन्। <ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/117753|title=‘याम्बुनेर आउँदो पुस्ताका लागि इतिहास हो'|website=Himal Khabar|accessdate=2021-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20211123040857/https://www.himalkhabar.com/news/117753|archive-date=2021-11-23}}</ref> पुस्तकमा समावेश कथाहरू यस प्रकार छन्: {| class="wikitable" |+ !SN ! शीर्षक <ref>{{Cite web|url=https://sangalokhabar.com/85575|title=कथा सङ्ग्रह “याम्बुनेर” पढेपछि...|date=2021-05-31|website=SangaloKhabar|language=en-US|accessdate=2021-11-23}}</ref> ! विवरण |- | १. | आनी पेमा | ''आनी पेमा'' ले बौद्ध विहार (गोम्पा) मा आनी नामक ननको जीवन चित्रण गर्दछ। पेमाको इच्छा र ब्रह्मचर्य बीचको संघर्ष कथाको मुख्य विषयवस्तु हो। |- | २. | सिकोफाइभ | सिकोफाइभ एक केटीको कथा हो जसले सिकोफाइभ घडीको बदलामा आक्रमण गरे। कथाले पितृसत्तात्मक समाजमा केटीको असहायतालाई चित्रण गरेको छ । |- | ३. | याम्बुनेर | ''याम्बुनेर घरेलु मदिरा'' [[रक्सी|(राक्सी]] ) का व्यवसायी स्थानीय निकायको प्रतिबन्धका कारण प्रभावित महिलाको कथा हो । |- | ४ | भगवान निवास | ''भगवान निवास'' (भगवानको आश्रय) ले घर बनाउन वैदेशिक रोजगारीमा गएका युवाको सपनालाई चित्रण गर्दछ। |- | ५ | आयाम | ''आयम'' एक जवान विधवाको कथा हो। |- | ६ | घडी फूल | ''घडी फूल'' नेपाली समाजमा अन्तरजातीय विवाहका चुनौतीहरू चित्रण गर्ने कथा हो। |- | ७ | ड्राइभरको आँखा | ड्राइभरको आँखाले एक साधारण ट्रक चालकको कथालाई चित्रण गरेको छ। |- | ८ | गंगारामको साइकल | ''गंगारामको साइकल'' गंगाराम नामक मधेसी केटाको कथा हो। मधेसी जनतालाई नेपालमा दोस्रो दर्जाको नागरिकको रूपमा कसरी व्यवहार गरिन्छ भन्ने कथाले देखाउँछ। |- | ९ | गन्दे झार | गन्दे झार माओवादी विद्रोही दीपेश थापा विद्यार्थी बनेको कथा हो । |- | १० | आइतीमाया | ''आइती माया'' एक साधारण ग्रामीण गृहिणी हुन् । कथामा ऐती मायाको कथा र उनको श्रीमान्माथिको शंकालाई चित्रण गरिएको छ । |- | ११ | जुनदो | ''जुनदो'' हिन्दू ब्राह्मण परिवारकी केटीको कथा हो जो एक मुस्लिम केटासँग भाग्छिन्। |- | १२ | ब्याड भाले | ''ब्याड भाले'' एक नारीवादी कथा हो जुन पुरुषले धेरै महिलाहरूसँग विवाह गर्ने व्यवस्थाको विरुद्धमा विद्रोह गर्दछ यदि आफ्नी अघिल्लो पत्नीले छोरा जन्माउन असमर्थ भएमा। नेपाली पितृसत्तात्मक समाजको पाखण्डलाई कथाले देखाएको छ । |- | १३ | सिफल को फेरो | ''सिफलको फेरोमा'' केटी बेचबिखनको कथा छ। |} == विषयवस्तु == सीमान्तकृत तामाङ समुदायको पीडा र संघर्ष यस पुस्तकको मुख्य विषयवस्तु हो । पुस्तकले नेपाली समाजका विभिन्न सांस्कृतिक विकृतिहरू जस्तै जातीय व्यवस्था, धर्म र वर्गीय भेदभाव र पितृसत्तालाई पनि समेटेको छ । == समलोचना == पुस्तकले समीक्षकहरूबाट सकारात्मक प्रतिक्रिया पाएको छ। शिलापत्र पत्रिकाका ज्ञानु अधिकारीले कथाहरू "सामाजिक यथार्थवादमा आधारित" भएकोमा प्रशंसा गरे। <ref>{{Cite web|url=https://shilapatra.com/detail/63789/|title='याम्बुनेर' फुलेका भुइँफूलहरूको यथार्थ|website='याम्बुनेर' फुलेका भुइँफूलहरूको यथार्थ|accessdate=2021-11-23}}</ref> गौरी तमुले पुस्तकलाई ‘नेपाली साहित्यको तथाकथित स्तर तोडेको’ भन्दै प्रशंसा गरेकी छन् । <ref>{{Cite web|url=https://www.globalaawaj.com/archives/59449|title=नेपाली साहित्यको मानक भत्काउँदै याम्बुनेर…|last=globalaawaj.com|website=Global Aawaj|accessdate=2021-11-23}}</ref> नयाँ पत्रिका दैनिकका प्रकाश थमसुहाङले यसलाई ‘ठोस कृति’ भनेका छन् । <ref>{{Cite web|url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/1322/2021-04-03|title=याम्बुनेर : पहिचानविहीनका कथा|website=Naya Patrika|language=np|accessdate=2021-11-23}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नथिया (उपन्यास)|''नथिया'']] *[[परित्यक्ता]] == सन्दर्भहरू  == d616qgndh2dqguqkykky89sgzabplfi 0 124706 1392426 1392302 2026-10-08T14:19:17Z Dravya Shah 81190 1392426 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|२०८२ देखि नेपालको प्रधानमन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = <!-- [[WP:NCIN]] अनुसार यहाँ कुनै पनि शैली/शीर्षक नथप्नुहोस् --> | honorific_suffix = <!-- [[WP:NCIN]] अनुसार यहाँ कुनै पनि शैली/शीर्षक नथप्नुहोस् --> | name = बालेन शाह | native_name = | image =Official Portrait of Prime Minister Balendra Shah, 2026.jpg | alt = चश्मा, कालो सुट ज्याकेट, कालो शर्ट र ढाका टोपी लगाएका शाहको तस्विर। | caption = शाहको आधिकारिक तस्वीर, २०८२ | office = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालको प्रधानमन्त्री]] | term_start = १३ चैत २०८२ | term_end = | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | predecessor = [[सुशीला कार्की]] (अन्तरिम) {{Collapsed infobox section begin|थप मन्त्रालयहरू}} | 1blankname1 = मन्त्रालय र विभागहरू | 1namedata1 = * [[प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय (नेपाल)|प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्]] * [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] | term_start1 = | term_end1 = १३ चैत २०८२ | predecessor1 = सुशीला कार्की {{Collapsed infobox section end}} | office2 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start2 = १२ चैत २०८२ | term_end2 = | predecessor2 = [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | constituency2 = [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] | office3 = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] | term_start3 = २०७९ जेठ १६ | term_end3 = २०८२ माघ ४ | deputy3 = सुनिता डङ्गोल | predecessor3 = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] | successor3 = [[सुनिता डङ्गोल]] (कार्यवाहक) | birth_name = बालेन्द्र शाह | birth_date = {{जन्म मिति र उमेर|1990|04|27|df=y}} | birth_place = [[काठमाडौँ]], नेपाल | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | alma_mater = हिमालयन ह्वाइटहाउस इन्टरनेसनल कलेज ([[इन्जिनियरिङमा स्नातक|बिई]])<br>निट्टे मीनाक्षी इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी, कर्नाटक (भारत) ([[इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर|एमटेक]]) | profession = {{hlist|राजनीतिज्ञ|र्‍र्‍यापर|स्ट्रक्चरल इन्जिनियर}} | spouse = {{marriage|सविना काफ्ले|2018}} | children = १ | parents = {{ubl|रामनारायण शाह|ध्रुवदेवी शाह}} | signature = Signature of Balen Shah.svg }} '''बालेन्द्र शाह''' (जन्म: २०४७ वैशाख १४) जसलाई '''बालेन''' भनेर चिनिन्छन्, एक नेपाली राजनीतिज्ञ, स्ट्रक्चरल इन्जिनियर र र्‍यापर हुन्। उनी वि.सं २०८२ चैत १३ का दिनदेखि नेपालको ४३औँ [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]को रूपमा कार्यरत छन्।<ref>{{Cite web |last= |first=सेतोपाटी संवाददाता:|title=बालेन शाह प्रधानमन्त्री नियुक्त |url=https://www.setopati.com/politics/385188/ |access-date=2026-03-27 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को विजयपछि [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनेका थिए। उनी नेपालको पहिलो [[मधेशी]] मूलका प्रधानमन्त्री हुन्। उनले यसअघि २०७९ देखि २०८२ सम्म [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँ महानगरपालिकाको १५औँ नगर प्रमुख]]का रूपमा सेवा गरेका थिए, जुन पद सम्हाल्ने उनी पहिलो [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र उम्मेदवार]] थिए। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]]मा शाह काठमाडौँको नगर प्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए। आफ्नो कार्यकालमा उनले फोहोर व्यवस्थापन र ट्राफिक व्यवस्थापनमा विभिन्न पहलहरू सुरु गरेका थिए। अनधिकृत संरचनाहरू भत्काउने, सुकुम्बासी बस्ती व्यवस्थापन र फुटपाथ व्यवसायीहरू विरुद्धको कारबाहीका कारण उनको प्रशासनले आलोचना र विवादको पनि सामना गर्नु परेको थियो। मेयरको रूपमा आफ्नो कार्यकालमा शाहले [[विशाल नेपाल]]को अवधारणालाई पनि प्रवद्र्धन गरेका थिए। शाह [[नेपालमा जेनजी आन्दोलन|जेनजी आन्दोलन]]को समयमा एक प्रमुख राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा उदाएका थिए। २०८२ माघमा उनले काठमाडौँको मेयर पदबाट राजीनामा दिँदै [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]मा प्रवेश गरी प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पार्टीको प्रधानमन्त्री उम्मेदवारका रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cp37x5nny2no|title=बालेन र हर्कले दिए चुनावमा उठ्न राजीनामा, कानुनमा के छ? |last=|first=|language=नेपाली|date=२०८२ फागुन २३|website=[[बीबीसी नेपाली]]|accessdate=२०८२ चैत १२}}</ref> उनले [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] मा पूर्वप्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]लाई भारी मतले पराजित गर्दै आफ्नो पार्टीलाई ऐतिहासिक बहुमत दिलाउन सफल भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886502/balen-elected-in-jhapa-5-by-a-margin-of-about-50000-votes|title=झापा-५ मा ओलीसँग करिब ५० हजार मतान्तरले बालेन निर्वाचित |last=|first=|language=नेपाली|date=२०८२ फागुन २३|website=अनलाइन खबर|accessdate=२०८२ चैत १२}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == बालेन शाहको जन्म [[विक्रम सम्वत्|वि.सं.]] २०४७ वैशाख १४ गते नरदेवी, [[काठमाडौँ]]मा [[मधेशी]] परिवारमा भएको थियो र उनको [[नामकरण संस्कार|न्वारन]]को नाम बालेन्द्र शाह हो। उनी सुदी जातिका हुन्।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|title=काठमाडौँका ‘लेन’मा बालेन|last=बेलवासे|first=अस्मिता|date=१२ जेठ २०७९|website=नागरीक|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526131230/https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|dead-url=|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनी [[आयुर्वेद|आयुर्वेदिक]] चिकित्सक डा. रामनारायण शाह र उनकी दोस्रो पत्नी ध्रुवदेवी शाहका कान्छा छोरा हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/news/13998|title=‘वालेन जितेर एक पटक गाउँ आऊ’|last=दास|first=महेशकुमार|date=११ जेठ २०७९|website=[[गोरखापत्र]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220525162723/https://gorkhapatraonline.com/news/13998|archivedate=११ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/272342|title=काठमाडौँले पर्खिरहेको मेयर बालेन शाह|last=श्रेष्ठ|first=सुदीप|date=११ जेठ २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526161837/https://www.setopati.com/politics/272342|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526161837/https://www.setopati.com/politics/272342 |date=2022-05-26 }}</ref> बालेनको पुख्र्यौली घर [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] जिल्लाको [[एकडारा गाउँपालिका]]मा पर्दछ भने<ref name=":0" /> मामाघर [[धनुषा जिल्ला]]को जमुनिवास– ४ मा पर्दछ।<ref name=":0" /> शाहका हजुरबुवा मुनिलाल शाह एक जमिन्दार थिए।<ref name=":0" /> उनको परिवार अहिले [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|त्रिभुवन विमानस्थल]] नजिकै रहेको तीनकुनेको गैरीगाउँमा बस्छन्।<ref>{{Cite web|url=https://lokkalam.com/news/13051|title=काठमाडौँका मेयर उम्मेदवारले कहाँबाट गर्दैछन् मतदान ?|date=२९ वैशाख २०७९|website=लोक कलम|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526113524/https://lokkalam.com/news/13051|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनले ह्वाइट हाउस इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीबाट [[सिभिल इन्जिनियरिङ]]मा स्नातक र भारतको [[कर्नाटक]]मा स्थित विश्वेश्वरय्या प्राविधिक विश्वविद्यालयबाट स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। उनी आफ्नो पेशाको क्रममा देशका ६५ वटा जिल्ला भ्रमण गरेको एक कार्यक्रममा बताएका थिए।<ref name=":1" /> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ सालको महाभूकम्प]]पछि उनले उद्धार र राहतको काममा सक्रिय भएर समाजसेवीको रूपमा नक्सा बनाउने कार्य गरेका थिए।<ref name=":1" /> उनले सबिना काफ्लेसँग विवाह गरेका छन्। शाहकी श्रीमती पेसाले जनस्वास्थ्यकर्मी छिन्।<ref name=":3" /> ==साङ्गीतिक जीवन== सानैदेखि बालेनको रुचि सङ्गीत र कवितामा थियो।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/269228|title=कालो चस्माभित्र लुकेका बालेन शाह|last=सत्याल|first=मनोज|date=१६ वैशाख २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526120434/https://www.setopati.com/politics/269228 |date=2022-05-26 }}</ref> उनले आफ्नो पहिलो गीत "सडक बालक" वि.सं. २०६९ मा गाएका थिए र याे गीत उनले कक्षा ९ मा हुँदा लेखेका थिए।<ref name=":4">{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/97791/|title=स्थापित दलका उम्मेदवारमाथि एक्लै भारी बनेका बालेन शाह|last=बजगाईं|first=सुरेन्द्र|date=१९ बैशाख २०७९|website=इकागज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220502135526/https://ekagaj.com/article/society/97791/|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526185851/https://ekagaj.com/article/society/97791/ |date=2022-05-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nepallive.com/story/268882|title=र्‍यापर बालेन काठमाडौँ मेयरको उम्मेदवार बन्ने घोषणा, कलाकारहरूको समर्थन|website=नेपाल लाइभ|publisher=१३ पुस २०७८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134938/https://nepallive.com/story/268882|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> == काठमाडौँको नगर प्रमुख == र्‍याप र इन्जिनियरिङसँगै उनले नेपालको राजनीतिमा पनि रुचि राखेका थिए।<ref name=":3" /> विवेकशील र [[साझा पार्टी]] छुट्टिएको बेला उनी विवेकशील पार्टीसम्म पुगेर काठमाडौँको नगर प्रमुखको उम्मेदवारको रूपमा विवेकशीलबाट उठ्न चाहेका थिए।<ref name=":3" /> शाह सुरुमा [[विवेकशील नेपाली दल|विवेकशील पार्टी]]प्रति आकर्षित थिए।<ref name=":3" /> उनी त्यतिबेला गायकका रूपमा मात्र चिनिन्थे र विवेकशील पार्टीले उनलाई पार्टीमा आउन आग्रह गरेको थियो तर शाहले विवेकशीलको सदस्यता लिएनन्।<ref name=":3" /> उनले स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा चुनाव लड्ने तयारीमा लागेका थिए।<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-61566558|title=बालेनः स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र शाह कसरी काठमाण्डू महानगरमा निर्वाचित भए, अब उनका चुनौती कस्ता|date=१३ जेठ, २०७९|website=बीबीसी नेपाली|accessdate=१३ जेठ २०७९}}</ref> शाहले [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]मा मतदान गरेनन् र उनले वि.सं. २०७४ वैशाख ३१ गते आफ्नो [[फेसबुक]]मा "मैले आज भोट गरिनँ। म उम्मेदवार थिइनँ। मैले सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक गरेँ, म स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङको मास्टर्सको आधा बाटोमा छुँ। मलाई देश बनाउन आउँछ। म अर्को पटक भोट गर्छु, र आफैँलाई भोट दिन्छु। म मेरो देशको विकास गर्छु। मलाई अरू कसैको भर लाग्दैन्"। भनी लेखेका थिए<ref name=":1" /><ref name=":4" /> उनले वि.सं. २०७९ वैशाखमा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]]मा [[काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७९|काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयरको पदमा चुनाव लड्ने]] घोषणा गरेका थिए।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/multimedia/261977|title=र्‍यापर बालेन शाह किन उठ्दैछन् काठमाडौँका मेयर? (भिडिओ)|last=राई|first=विवेक|date=२८ माघ २०७८|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526123219/https://www.setopati.com/multimedia/261977|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> शाहले आफु ९०,८३५ मत ल्याएर चुनाव जित्ने दावी गरेका थिए।<ref name=":3" /> [[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगरपालिका]]को नगरप्रमुख पदमा स्वतन्त्र उम्मेदवारीले उनलाई थप चर्चामा ल्याएको थियो।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2022/05/26/165352625609192175.html|title=परम्परागत राजनीतिमाथि बालेन–विद्रोह|last=दाहाल|first=मणि|date=१२ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वैशाख ११ गते शाहले आधिकारिक रूपमा उम्मेदवारी दर्ता गरेका थिए र उनको विपक्षमा एमालेबाट [[केशव स्थापित]] र काङ्ग्रेसबाट सिर्जना सिंहले उम्मेदवारी दिएका थिए।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/04/24/165078538093562386.html|title=काठमाडौँ महानगरको मेयरमा बालेन शाहद्वारा उम्मेदवारी दर्ता|date=११ वैशाख २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526131339/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/04/24/165078538093562386.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनलाई वैशाख १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]ले लौरो चुनाव चिह्न दिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/04/1118516|title=बालेन शाह र अटेरीलाई लौरो चुनाव चिह्न|date=२०७९ वैशाख १७|website=अनलाइनखबर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526115336/https://www.onlinekhabar.com/2022/04/1118516|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वैशाख ३० गते सेतोपाटीले प्रकाशित गरेको मत सर्वेक्षणको अनुसार बालेनलाई नगरप्रमुख पदमा ४२% जनताले मतदान दिएको बताएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/election/localelection/270502/|title=सेतोपाटी प्रक्षेपण: बालेन शाह चुनिने छन् काठमाडौँका मेयर|date=३० वैशाख २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526130123/https://www.setopati.com/election/localelection/270502/|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> वि.सं. २०७९ जेठ ११ गते उनको जित निश्चित भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/25/165345808613167802.html|title=काठमाडौँको मेयरमा वालेन्द्र साहको जित सुनिश्चित|date=११ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526190113/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/25/165345808613167802.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वि.सं. २०७९ जेठ १२ गते बालेन [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँको नगरप्रमुख]]को कार्यालयमा निर्वाचित भए भने उपप्रमुखमा [[सुनिता डङ्गोल|सुनिता डङ्गोल]] निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/272420|title=काठमाडौँको मेयर बने बालेन शाह, उपमेयर सुनिता डङ्गोल|date=१२ जेठ २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526172752/https://www.setopati.com/politics/272420|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526172752/https://www.setopati.com/politics/272420 |date=2022-05-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/26/165356175313176522.html|title=वालेन्द्र बने काठमाडौँ महानगरको मेयर|date=१२ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526181552/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/26/165356175313176522.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> == चुनावी इतिहास == === २०७९ काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन === {{मुख्य|काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७९}} बालेन शाहले २०७७ देखि नै आफ्नो उम्मेदवारीको योजना बनाइरहेका थिए र २०७८ पुस २ मा उनले आफ्नो [[फेसबुक]] पेजमार्फत मेयरको स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा चुनाव लड्ने घोषणा गरेका थिए।<ref name=":3" /> उनको अभियान मुख्यतया [[फोहोर व्यवस्थापन]], [[ट्राफिक नियन्त्रण]], [[सार्वजनिक सेवा]] प्रवाह, [[भ्रष्टाचार विरोधी]] अभियान र सहरको [[सांस्कृतिक सम्पदा]] संरक्षणमा केन्द्रित थियो।<ref name="auto">{{Cite web |date=26 May 2022 |title='Balen' canes parties with the walking stick |url=https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526151646/https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick |archive-date=26 May 2022 |access-date=26 May 2022 |website=[[The Kathmandu Post]] |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title='Balen, come to your home village after win' |url=https://risingnepaldaily.com/news/11721 |access-date=2026-03-19 |website=GorakhaPatra}}</ref> शाह २०७९ जेठ १२ मा कुल खसेको मतको ३८.६% मत प्राप्त गरी निर्वाचित भएका थिए। उनले [[नेपाली काङ्ग्रेस]]की उम्मेदवार सिर्जना श्रेष्ठ र पूर्व मेयर तथा [[नेकपा (एमाले)]]का उम्मेदवार [[केशव स्थापित]]लाई २३,००० भन्दा बढी मतको अन्तरले पराजित गरेका थिए।<ref name=":0">{{Cite web |date=26 May 2022 |title='लौरो' बोकेर बालेन बने काठमाण्डू महानगर प्रमुख, को हुन् उनको विजयका सारथि |url=https://www.bbc.com/nepali/news-61566558 |website=बीबीसी नेपाली |language=ne}}</ref> शाहले २०७९ जेठ १६ मा मेयरको रूपमा पद तथा गोपनीयताको शपथ लिएका थिए।<ref>{{Cite web |date=30 May 2022 |title=KMC Mayor Balen Shah takes oath of office and secrecy |url=https://english.khabarhub.com/2022/30/254867/ |website=Khabarhub |language=en}}</ref> {{Election box begin|title=नगर प्रमुखको निर्वाचन परिणाम}} {{Election box winning candidate with party link||party=स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|candidate=बालेन्द्र शाह|votes=61767|percentage=३८.६%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाली काङ्ग्रेस|candidate=सिर्जना सिंह|votes=३८,३४१|percentage=२४.०%|change=+१.१%|}} {{Election box candidate with party link|party=नेकपा (एमाले)|candidate=केशव स्थापित |votes=३८,११७|percentage=२३.८%|change=-९.१%}} {{Election box candidate with party link|party=स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|candidate=सुमन सायमी |votes=१३,७७०|percentage=८.६%|change=''नयाँ''|}} {{Election box candidate with party link|party=राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|candidate=मदनदास श्रेष्ठ|votes=५,७७०|percentage=३.६%|change=''नयाँ''|}} {{Election box candidate||party=अन्य|candidate=|votes=२,१४१|percentage=१.३%|change=}} {{Election box total valid||votes=१५९,९०६|percentage=|change=}} {{Election box rejected||votes=३१,२८०|percentage=|change=}} {{Election box turnout||votes=१९१,१८६|percentage=६३.६८%|change=-९.०४%}} {{Election box registered electors||reg. electors=३००,३४२|ref=<ref name="voter">{{cite web |title=प्रेस विज्ञप्ति |url=https://election.gov.np/admin/public//storage/Local%20Election/Press%20Release/Press%20Release.pdf |website=Election Commission, Nepal|language=ne |access-date=26 May 2022}}</ref>|change=+१०.७%}} {{Election box end}} === २०८२ झापा–५ संसदीय निर्वाचन === काठमाडौँको मेयरको रूपमा आफ्नो कार्यकाल पूरा नगरी, शाहले माघ २०८२ मा मेयर पदबाट राजीनामा दिँदै [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (रास्वपा) मा प्रवेश गरेका थिए। उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] लागि पार्टीको प्रधानमन्त्री उम्मेदवार बनेका थिए।<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=RSP's Balen Shah receives victory certificate |url=https://english.khabarhub.com/2026/07/538254/ |website=Khabarhub}}</ref> शाहले [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा निर्वाचन क्षेत्र नं. ५]] बाट उम्मेदवारी दिए, जहाँ उनले चार पटकका पूर्वप्रधानमन्त्री तथा [[नेकपा (एमाले)]]का अध्यक्ष [[केपी शर्मा ओली]]लाई चुनौती दिएका थिए। ओलीले [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] बाहेक त्यस क्षेत्रबाट हरेक निर्वाचन जित्दै आएका थिए। शाह २०८२ फागुन २३ मा झापा–५ बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्यमा आधिकारिक रूपमा निर्वाचित भएका थिए। [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]ले सार्वजनिक गरेको अन्तिम नतिजा अनुसार शाहले ६८,३४८ मत प्राप्त गरेका थिए जुन नेपालको संसदीय निर्वाचनको इतिहासमा कुनै पनि उम्मेदवारले प्राप्त गरेको अहिलेसम्मकै उच्च मत हो। उनले ओलीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] मा सोही क्षेत्रमा कायम गरेको ५७,१३९ मतको रेकर्ड तोडेका थिए।<ref name="khabarhub2026">{{Cite web |date=7 March 2026 |title=RSP's Balen Shah receives victory certificate after landslide win in Jhapa-5 |url=https://english.khabarhub.com/2026/07/538254/ |access-date=7 March 2026 |website=Khabarhub}}</ref><ref name="khoj2026">{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Balen Shah Wins Jhapa-5 with Record 68,348 Votes, Defeats Former PM KP Sharma Oli |url=https://khojsamachar.com/balen-shah-jhapa-5-record-votes-defeats-kp-sharma-oli/ |access-date=7 March 2026 |website=Khoj Samachar}}</ref><ref>{{Cite news |last=Beech |first=Hannah |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Pradhan |first3=Sajal |date=2026-03-10 |title=Who Is Balendra Shah, the Rapper Set to Be Nepal’s Next Prime Minister? |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/asia/balendra-shah-nepal-prime-minister.html |access-date=2026-03-10 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ओलीले १८,७३४ मत प्राप्त गरेका थिए जस अनुसार शाह ४९,६१४ मतान्तरले विजयी भएका थिए। {{Election box begin|title=संसदीय निर्वाचन परिणाम}} {{Election box winning candidate with party link||party=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|candidate=बालेन्द्र शाह|votes=68,348|percentage=६६.७९%|change=+५४.२७%}} {{Election box candidate with party link|party=नेकपा (एमाले)|candidate=[[केपी शर्मा ओली]]|votes=१८,७३४|percentage=१८.३१%|change=-३७.३%}} {{Election box candidate with party link|party=श्रम संस्कृति पार्टी|candidate=समिर तामाङ|votes=९,२३३|percentage=९.०२%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाली काङ्ग्रेस|candidate=मन्धरा चिमरिया|votes=१,८२१|percentage=१.७८%|change=-२३.५१%}} {{Election box candidate||party=अन्य|candidate=|votes=४,२०२|percentage=४.१०%|change=-२.३६%}} {{Election box total valid||votes=१२०,३३८|percentage=|change=}} {{Election box rejected||votes=४,२३०|percentage=|change=}} {{Election box turnout||votes=१०६,५६८|percentage=६३.६८%|change=}} {{Election box registered electors||reg. electors=१६३,३७९|ref=|change=}} {{Election box end}} == व्यक्तिगत जीवन == शाहले जनस्वास्थ्य विशेषज्ञ सविना काफ्लेसँग विवाह गरेका थिए।<ref name=":269228" /> उनी आफ्नी पत्नी र छोरीका साथ काठमाडौँको तीनकुने, गैरीगाउँमा बस्छन्।<ref name=":269228">{{Cite web |last=सत्याल |first=मनोज |date=29 April 2022 |title=कालो चस्माभित्र लुकेका बालेन शाह |url=https://www.setopati.com/politics/269228/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228/ |archive-date=26 May 2022 |access-date=26 May 2022 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228/ |date=26 May 2022 }}</ref> == सम्मान तथा पहिचान == सन् २०२३ मा प्रतिष्ठित ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' पत्रिकाले शाहलाई आफ्नो विश्वका १०० प्रभावशाली उदीयमान व्यक्तिहरूको सूचीमा समावेश गरेपछि उनले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा चर्चा प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=TIME100 Next 2023: Balendra Shah |url=https://time.com/collection/time100-next-2023/6311766/balendra-shah/ |publisher=Time |date=2023-09-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एक स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा उनको विजयलाई राजनीतिक विश्लेषकहरूले नेपालका स्थापित राजनीतिक दलहरूको वर्चस्वका लागि एक ठूलो चुनौती र "बालेन प्रभाव"को रूपमा व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=Balen Shah's victory and what it means for Nepal's politics |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/05/20/balen-shah-s-victory-and-what-it-means-for-nepal-s-politics |publisher=The Kathmandu Post |date=2022-05-20}}</ref> == गीतहरू == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |गीत ! scope="col" |टिप्पणीहरू ! scope="col" |वर्ष ! class="unsortable" scope="col" |सन्दर्भ |- !'''जय महाकाली''' | |सन् २०२६ |<ref>{{Citation |last=Balen |title=BALEN - JAY MAHAKAALI (Swapnil, Chronic Beatz, Foeseal) |date=2026-03-26 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Yse0H0mXEuQ |access-date=2026-03-27}}</ref> |- ! scope="row" |"सबै लाई हतार छ" | |सन् २०२१ | |- ! scope="row" |"स्टे ट्रु" | |सन् २०२१ | |- ! scope="row" |"बलिदान" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"लोकल ठिटो" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"सावेज" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"आस्तिक" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"गोर्खाली तोप" | |सन् २०१९ | |- ! scope="row" |"मार्फाको मदिरा" | |सन् २०१९ | |- ! scope="row" |"मन यो उड्यो" | |सन् २०१६ | |- ! scope="row" |"नेपाल हासेको" | |सन् २०१५ | |- ! scope="row" |"आम नेपाली बुवा" | |सन् २०१३ | |- ! scope="row" |"तथ्य" | |सन् २०१३ | |- ! scope="row" |"सडक बालक" |पहिलो गीत |सन् २०१२ | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{wikiquote}} {{Commons category}} * {{IMDb name|nm14014835}} {{s-start}} {{s-par|np-lwr}} |- {{s-bef|before=[[केपी शर्मा ओली]]}} {{s-ttl|title=[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] का लागि प्रतिनिधि सभा सदस्य|years=वि.सं २०८२–वर्तमान}} {{s-inc}} |- {{s-off}} |- {{s-bef|before=[[सुशीला कार्की]]<br />{{small|अन्तरिम}}}} {{s-ttl|title=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]|years=वि.सं २०८२–वर्तमान}} {{s-inc}} |- {{s-bef | before = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] }} {{s-ttl | title = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँ महानगरपालिकाको प्रमुख]] | years = २०२२–२०२६ }} {{s-aft | after = [[सुनिता डङ्गोल]]<br />{{small|कार्यवाहक}}}} {{s-end}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{वर्तमान सार्क नेताहरू}} [[श्रेणी:नेपाली र्‍यापरहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ महानगरपालिकाका नगरप्रमुखहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:नेपालका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] 373xu8fqagzgxidn3jlnev0fx3c0t6z 1392427 1392426 2026-10-08T14:20:17Z Dravya Shah 81190 1392427 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|२०८२ देखि नेपालको प्रधानमन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = <!-- [[WP:NCIN]] अनुसार यहाँ कुनै पनि शैली/शीर्षक नथप्नुहोस् --> | honorific_suffix = <!-- [[WP:NCIN]] अनुसार यहाँ कुनै पनि शैली/शीर्षक नथप्नुहोस् --> | name = बालेन शाह | native_name = | image =Official Portrait of Prime Minister Balendra Shah, 2026.jpg | alt = चश्मा, कालो सुट ज्याकेट, कालो शर्ट र ढाका टोपी लगाएका शाहको तस्विर। | caption = शाहको आधिकारिक तस्वीर, २०८२ | office = [[नेपालको प्रधानमन्त्री|नेपालको प्रधानमन्त्री]] | term_start = १३ चैत २०८२ | term_end = | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | predecessor = [[सुशीला कार्की]] (अन्तरिम) {{Collapsed infobox section begin|थप मन्त्रालयहरू}} | 1blankname1 = मन्त्रालय र विभागहरू | 1namedata1 = * [[प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदको कार्यालय (नेपाल)|प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद]] * [[रक्षा मन्त्रालय (नेपाल)|रक्षा]] | term_start1 = | term_end1 = १३ चैत २०८२ | predecessor1 = सुशीला कार्की {{Collapsed infobox section end}} | office2 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा सदस्य]] | term_start2 = १२ चैत २०८२ | term_end2 = | predecessor2 = [[खड्गप्रसाद ओली|केपी शर्मा ओली]] | constituency2 = [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] | office3 = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]] | term_start3 = २०७९ जेठ १६ | term_end3 = २०८२ माघ ४ | deputy3 = सुनिता डङ्गोल | predecessor3 = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] | successor3 = [[सुनिता डङ्गोल]] (कार्यवाहक) | birth_name = बालेन्द्र शाह | birth_date = {{जन्म मिति र उमेर|1990|04|27|df=y}} | birth_place = [[काठमाडौँ]], नेपाल | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | alma_mater = हिमालयन ह्वाइटहाउस इन्टरनेसनल कलेज ([[इन्जिनियरिङमा स्नातक|बिई]])<br>निट्टे मीनाक्षी इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी, कर्नाटक (भारत) ([[इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर|एमटेक]]) | profession = {{hlist|राजनीतिज्ञ|र्‍र्‍यापर|स्ट्रक्चरल इन्जिनियर}} | spouse = {{marriage|सविना काफ्ले|2018}} | children = १ | parents = {{ubl|रामनारायण शाह|ध्रुवदेवी शाह}} | signature = Signature of Balen Shah.svg }} '''बालेन्द्र शाह''' (जन्म: २०४७ वैशाख १४) जसलाई '''बालेन''' भनेर चिनिन्छन्, एक नेपाली राजनीतिज्ञ, स्ट्रक्चरल इन्जिनियर र र्‍यापर हुन्। उनी वि.सं २०८२ चैत १३ का दिनदेखि नेपालको ४३औँ [[नेपालको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]को रूपमा कार्यरत छन्।<ref>{{Cite web |last= |first=सेतोपाटी संवाददाता:|title=बालेन शाह प्रधानमन्त्री नियुक्त |url=https://www.setopati.com/politics/385188/ |access-date=2026-03-27 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली}}</ref> उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को विजयपछि [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनेका थिए। उनी नेपालको पहिलो [[मधेशी]] मूलका प्रधानमन्त्री हुन्। उनले यसअघि २०७९ देखि २०८२ सम्म [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँ महानगरपालिकाको १५औँ नगर प्रमुख]]का रूपमा सेवा गरेका थिए, जुन पद सम्हाल्ने उनी पहिलो [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र उम्मेदवार]] थिए। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]]मा शाह काठमाडौँको नगर प्रमुखमा निर्वाचित भएका थिए। आफ्नो कार्यकालमा उनले फोहोर व्यवस्थापन र ट्राफिक व्यवस्थापनमा विभिन्न पहलहरू सुरु गरेका थिए। अनधिकृत संरचनाहरू भत्काउने, सुकुम्बासी बस्ती व्यवस्थापन र फुटपाथ व्यवसायीहरू विरुद्धको कारबाहीका कारण उनको प्रशासनले आलोचना र विवादको पनि सामना गर्नु परेको थियो। मेयरको रूपमा आफ्नो कार्यकालमा शाहले [[विशाल नेपाल]]को अवधारणालाई पनि प्रवद्र्धन गरेका थिए। शाह [[नेपालमा जेनजी आन्दोलन|जेनजी आन्दोलन]]को समयमा एक प्रमुख राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा उदाएका थिए। २०८२ माघमा उनले काठमाडौँको मेयर पदबाट राजीनामा दिँदै [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]मा प्रवेश गरी प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ पार्टीको प्रधानमन्त्री उम्मेदवारका रूपमा प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/articles/cp37x5nny2no|title=बालेन र हर्कले दिए चुनावमा उठ्न राजीनामा, कानुनमा के छ? |last=|first=|language=नेपाली|date=२०८२ फागुन २३|website=[[बीबीसी नेपाली]]|accessdate=२०८२ चैत १२}}</ref> उनले [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] मा पूर्वप्रधानमन्त्री [[केपी शर्मा ओली]]लाई भारी मतले पराजित गर्दै आफ्नो पार्टीलाई ऐतिहासिक बहुमत दिलाउन सफल भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886502/balen-elected-in-jhapa-5-by-a-margin-of-about-50000-votes|title=झापा-५ मा ओलीसँग करिब ५० हजार मतान्तरले बालेन निर्वाचित |last=|first=|language=नेपाली|date=२०८२ फागुन २३|website=अनलाइन खबर|accessdate=२०८२ चैत १२}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == बालेन शाहको जन्म [[विक्रम सम्वत्|वि.सं.]] २०४७ वैशाख १४ गते नरदेवी, [[काठमाडौँ]]मा [[मधेशी]] परिवारमा भएको थियो र उनको [[नामकरण संस्कार|न्वारन]]को नाम बालेन्द्र शाह हो। उनी सुदी जातिका हुन्।<ref name=":1">{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|title=काठमाडौँका ‘लेन’मा बालेन|last=बेलवासे|first=अस्मिता|date=१२ जेठ २०७९|website=नागरीक|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526131230/https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/835441-1653546559.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|dead-url=|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनी [[आयुर्वेद|आयुर्वेदिक]] चिकित्सक डा. रामनारायण शाह र उनकी दोस्रो पत्नी ध्रुवदेवी शाहका कान्छा छोरा हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/news/13998|title=‘वालेन जितेर एक पटक गाउँ आऊ’|last=दास|first=महेशकुमार|date=११ जेठ २०७९|website=[[गोरखापत्र]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220525162723/https://gorkhapatraonline.com/news/13998|archivedate=११ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/272342|title=काठमाडौँले पर्खिरहेको मेयर बालेन शाह|last=श्रेष्ठ|first=सुदीप|date=११ जेठ २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526161837/https://www.setopati.com/politics/272342|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526161837/https://www.setopati.com/politics/272342 |date=2022-05-26 }}</ref> बालेनको पुख्र्यौली घर [[महोत्तरी जिल्ला|महोत्तरी]] जिल्लाको [[एकडारा गाउँपालिका]]मा पर्दछ भने<ref name=":0" /> मामाघर [[धनुषा जिल्ला]]को जमुनिवास– ४ मा पर्दछ।<ref name=":0" /> शाहका हजुरबुवा मुनिलाल शाह एक जमिन्दार थिए।<ref name=":0" /> उनको परिवार अहिले [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|त्रिभुवन विमानस्थल]] नजिकै रहेको तीनकुनेको गैरीगाउँमा बस्छन्।<ref>{{Cite web|url=https://lokkalam.com/news/13051|title=काठमाडौँका मेयर उम्मेदवारले कहाँबाट गर्दैछन् मतदान ?|date=२९ वैशाख २०७९|website=लोक कलम|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526113524/https://lokkalam.com/news/13051|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनले ह्वाइट हाउस इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीबाट [[सिभिल इन्जिनियरिङ]]मा स्नातक र भारतको [[कर्नाटक]]मा स्थित विश्वेश्वरय्या प्राविधिक विश्वविद्यालयबाट स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङमा स्नातकोत्तर गरेका छन्। उनी आफ्नो पेशाको क्रममा देशका ६५ वटा जिल्ला भ्रमण गरेको एक कार्यक्रममा बताएका थिए।<ref name=":1" /> [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|२०७२ सालको महाभूकम्प]]पछि उनले उद्धार र राहतको काममा सक्रिय भएर समाजसेवीको रूपमा नक्सा बनाउने कार्य गरेका थिए।<ref name=":1" /> उनले सबिना काफ्लेसँग विवाह गरेका छन्। शाहकी श्रीमती पेसाले जनस्वास्थ्यकर्मी छिन्।<ref name=":3" /> ==साङ्गीतिक जीवन== सानैदेखि बालेनको रुचि सङ्गीत र कवितामा थियो।<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/269228|title=कालो चस्माभित्र लुकेका बालेन शाह|last=सत्याल|first=मनोज|date=१६ वैशाख २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526120434/https://www.setopati.com/politics/269228 |date=2022-05-26 }}</ref> उनले आफ्नो पहिलो गीत "सडक बालक" वि.सं. २०६९ मा गाएका थिए र याे गीत उनले कक्षा ९ मा हुँदा लेखेका थिए।<ref name=":4">{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/society/97791/|title=स्थापित दलका उम्मेदवारमाथि एक्लै भारी बनेका बालेन शाह|last=बजगाईं|first=सुरेन्द्र|date=१९ बैशाख २०७९|website=इकागज|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220502135526/https://ekagaj.com/article/society/97791/|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526185851/https://ekagaj.com/article/society/97791/ |date=2022-05-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nepallive.com/story/268882|title=र्‍यापर बालेन काठमाडौँ मेयरको उम्मेदवार बन्ने घोषणा, कलाकारहरूको समर्थन|website=नेपाल लाइभ|publisher=१३ पुस २०७८|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526134938/https://nepallive.com/story/268882|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> == काठमाडौँको नगर प्रमुख == र्‍याप र इन्जिनियरिङसँगै उनले नेपालको राजनीतिमा पनि रुचि राखेका थिए।<ref name=":3" /> विवेकशील र [[साझा पार्टी]] छुट्टिएको बेला उनी विवेकशील पार्टीसम्म पुगेर काठमाडौँको नगर प्रमुखको उम्मेदवारको रूपमा विवेकशीलबाट उठ्न चाहेका थिए।<ref name=":3" /> शाह सुरुमा [[विवेकशील नेपाली दल|विवेकशील पार्टी]]प्रति आकर्षित थिए।<ref name=":3" /> उनी त्यतिबेला गायकका रूपमा मात्र चिनिन्थे र विवेकशील पार्टीले उनलाई पार्टीमा आउन आग्रह गरेको थियो तर शाहले विवेकशीलको सदस्यता लिएनन्।<ref name=":3" /> उनले स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा चुनाव लड्ने तयारीमा लागेका थिए।<ref name=":3" /><ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-61566558|title=बालेनः स्वतन्त्र उम्मेदवार बालेन्द्र शाह कसरी काठमाण्डू महानगरमा निर्वाचित भए, अब उनका चुनौती कस्ता|date=१३ जेठ, २०७९|website=बीबीसी नेपाली|accessdate=१३ जेठ २०७९}}</ref> शाहले [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]]मा मतदान गरेनन् र उनले वि.सं. २०७४ वैशाख ३१ गते आफ्नो [[फेसबुक]]मा "मैले आज भोट गरिनँ। म उम्मेदवार थिइनँ। मैले सिभिल इन्जिनियरिङमा स्नातक गरेँ, म स्ट्रक्चरल इन्जिनियरिङको मास्टर्सको आधा बाटोमा छुँ। मलाई देश बनाउन आउँछ। म अर्को पटक भोट गर्छु, र आफैँलाई भोट दिन्छु। म मेरो देशको विकास गर्छु। मलाई अरू कसैको भर लाग्दैन्"। भनी लेखेका थिए<ref name=":1" /><ref name=":4" /> उनले वि.सं. २०७९ वैशाखमा भएको [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९]]मा [[काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७९|काठमाडौँ महानगरपालिकाको मेयरको पदमा चुनाव लड्ने]] घोषणा गरेका थिए।<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.setopati.com/multimedia/261977|title=र्‍यापर बालेन शाह किन उठ्दैछन् काठमाडौँका मेयर? (भिडिओ)|last=राई|first=विवेक|date=२८ माघ २०७८|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526123219/https://www.setopati.com/multimedia/261977|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> शाहले आफु ९०,८३५ मत ल्याएर चुनाव जित्ने दावी गरेका थिए।<ref name=":3" /> [[काठमाडौँ|काठमाडौँ महानगरपालिका]]को नगरप्रमुख पदमा स्वतन्त्र उम्मेदवारीले उनलाई थप चर्चामा ल्याएको थियो।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2022/05/26/165352625609192175.html|title=परम्परागत राजनीतिमाथि बालेन–विद्रोह|last=दाहाल|first=मणि|date=१२ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वैशाख ११ गते शाहले आधिकारिक रूपमा उम्मेदवारी दर्ता गरेका थिए र उनको विपक्षमा एमालेबाट [[केशव स्थापित]] र काङ्ग्रेसबाट सिर्जना सिंहले उम्मेदवारी दिएका थिए।<ref name=":2" /><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/04/24/165078538093562386.html|title=काठमाडौँ महानगरको मेयरमा बालेन शाहद्वारा उम्मेदवारी दर्ता|date=११ वैशाख २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526131339/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/04/24/165078538093562386.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> उनलाई वैशाख १७ मा [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]ले लौरो चुनाव चिह्न दिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/04/1118516|title=बालेन शाह र अटेरीलाई लौरो चुनाव चिह्न|date=२०७९ वैशाख १७|website=अनलाइनखबर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526115336/https://www.onlinekhabar.com/2022/04/1118516|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वैशाख ३० गते सेतोपाटीले प्रकाशित गरेको मत सर्वेक्षणको अनुसार बालेनलाई नगरप्रमुख पदमा ४२% जनताले मतदान दिएको बताएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/election/localelection/270502/|title=सेतोपाटी प्रक्षेपण: बालेन शाह चुनिने छन् काठमाडौँका मेयर|date=३० वैशाख २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526130123/https://www.setopati.com/election/localelection/270502/|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> वि.सं. २०७९ जेठ ११ गते उनको जित निश्चित भएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/25/165345808613167802.html|title=काठमाडौँको मेयरमा वालेन्द्र साहको जित सुनिश्चित|date=११ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526190113/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/25/165345808613167802.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> वि.सं. २०७९ जेठ १२ गते बालेन [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँको नगरप्रमुख]]को कार्यालयमा निर्वाचित भए भने उपप्रमुखमा [[सुनिता डङ्गोल|सुनिता डङ्गोल]] निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/272420|title=काठमाडौँको मेयर बने बालेन शाह, उपमेयर सुनिता डङ्गोल|date=१२ जेठ २०७९|website=सेतोपाटी|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526172752/https://www.setopati.com/politics/272420|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526172752/https://www.setopati.com/politics/272420 |date=2022-05-26 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/26/165356175313176522.html|title=वालेन्द्र बने काठमाडौँ महानगरको मेयर|date=१२ जेठ २०७९|website=कान्तिपुर|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220526181552/https://ekantipur.com/local-elections-2022/2022/05/26/165356175313176522.html|archivedate=१२ जेठ २०७९|accessdate=१२ जेठ २०७९}}</ref> == चुनावी इतिहास == === २०७९ काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन === {{मुख्य|काठमाडौँ महानगरपालिका निर्वाचन, २०७९}} बालेन शाहले २०७७ देखि नै आफ्नो उम्मेदवारीको योजना बनाइरहेका थिए र २०७८ पुस २ मा उनले आफ्नो [[फेसबुक]] पेजमार्फत मेयरको स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा चुनाव लड्ने घोषणा गरेका थिए।<ref name=":3" /> उनको अभियान मुख्यतया [[फोहोर व्यवस्थापन]], [[ट्राफिक नियन्त्रण]], [[सार्वजनिक सेवा]] प्रवाह, [[भ्रष्टाचार विरोधी]] अभियान र सहरको [[सांस्कृतिक सम्पदा]] संरक्षणमा केन्द्रित थियो।<ref name="auto">{{Cite web |date=26 May 2022 |title='Balen' canes parties with the walking stick |url=https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526151646/https://kathmandupost.com/national/2022/05/26/balen-canes-parties-with-the-walking-stick |archive-date=26 May 2022 |access-date=26 May 2022 |website=[[The Kathmandu Post]] |language=English}}</ref><ref>{{Cite web |title='Balen, come to your home village after win' |url=https://risingnepaldaily.com/news/11721 |access-date=2026-03-19 |website=GorakhaPatra}}</ref> शाह २०७९ जेठ १२ मा कुल खसेको मतको ३८.६% मत प्राप्त गरी निर्वाचित भएका थिए। उनले [[नेपाली काङ्ग्रेस]]की उम्मेदवार सिर्जना श्रेष्ठ र पूर्व मेयर तथा [[नेकपा (एमाले)]]का उम्मेदवार [[केशव स्थापित]]लाई २३,००० भन्दा बढी मतको अन्तरले पराजित गरेका थिए।<ref name=":0">{{Cite web |date=26 May 2022 |title='लौरो' बोकेर बालेन बने काठमाण्डू महानगर प्रमुख, को हुन् उनको विजयका सारथि |url=https://www.bbc.com/nepali/news-61566558 |website=बीबीसी नेपाली |language=ne}}</ref> शाहले २०७९ जेठ १६ मा मेयरको रूपमा पद तथा गोपनीयताको शपथ लिएका थिए।<ref>{{Cite web |date=30 May 2022 |title=KMC Mayor Balen Shah takes oath of office and secrecy |url=https://english.khabarhub.com/2022/30/254867/ |website=Khabarhub |language=en}}</ref> {{Election box begin|title=नगर प्रमुखको निर्वाचन परिणाम}} {{Election box winning candidate with party link||party=स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|candidate=बालेन्द्र शाह|votes=61767|percentage=३८.६%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाली काङ्ग्रेस|candidate=सिर्जना सिंह|votes=३८,३४१|percentage=२४.०%|change=+१.१%|}} {{Election box candidate with party link|party=नेकपा (एमाले)|candidate=केशव स्थापित |votes=३८,११७|percentage=२३.८%|change=-९.१%}} {{Election box candidate with party link|party=स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|candidate=सुमन सायमी |votes=१३,७७०|percentage=८.६%|change=''नयाँ''|}} {{Election box candidate with party link|party=राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|candidate=मदनदास श्रेष्ठ|votes=५,७७०|percentage=३.६%|change=''नयाँ''|}} {{Election box candidate||party=अन्य|candidate=|votes=२,१४१|percentage=१.३%|change=}} {{Election box total valid||votes=१५९,९०६|percentage=|change=}} {{Election box rejected||votes=३१,२८०|percentage=|change=}} {{Election box turnout||votes=१९१,१८६|percentage=६३.६८%|change=-९.०४%}} {{Election box registered electors||reg. electors=३००,३४२|ref=<ref name="voter">{{cite web |title=प्रेस विज्ञप्ति |url=https://election.gov.np/admin/public//storage/Local%20Election/Press%20Release/Press%20Release.pdf |website=Election Commission, Nepal|language=ne |access-date=26 May 2022}}</ref>|change=+१०.७%}} {{Election box end}} === २०८२ झापा–५ संसदीय निर्वाचन === काठमाडौँको मेयरको रूपमा आफ्नो कार्यकाल पूरा नगरी, शाहले माघ २०८२ मा मेयर पदबाट राजीनामा दिँदै [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (रास्वपा) मा प्रवेश गरेका थिए। उनी [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] लागि पार्टीको प्रधानमन्त्री उम्मेदवार बनेका थिए।<ref>{{Cite web |date=7 March 2026 |title=RSP's Balen Shah receives victory certificate |url=https://english.khabarhub.com/2026/07/538254/ |website=Khabarhub}}</ref> शाहले [[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा निर्वाचन क्षेत्र नं. ५]] बाट उम्मेदवारी दिए, जहाँ उनले चार पटकका पूर्वप्रधानमन्त्री तथा [[नेकपा (एमाले)]]का अध्यक्ष [[केपी शर्मा ओली]]लाई चुनौती दिएका थिए। ओलीले [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] बाहेक त्यस क्षेत्रबाट हरेक निर्वाचन जित्दै आएका थिए। शाह २०८२ फागुन २३ मा झापा–५ बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्यमा आधिकारिक रूपमा निर्वाचित भएका थिए। [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]ले सार्वजनिक गरेको अन्तिम नतिजा अनुसार शाहले ६८,३४८ मत प्राप्त गरेका थिए जुन नेपालको संसदीय निर्वाचनको इतिहासमा कुनै पनि उम्मेदवारले प्राप्त गरेको अहिलेसम्मकै उच्च मत हो। उनले ओलीले [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] मा सोही क्षेत्रमा कायम गरेको ५७,१३९ मतको रेकर्ड तोडेका थिए।<ref name="khabarhub2026">{{Cite web |date=7 March 2026 |title=RSP's Balen Shah receives victory certificate after landslide win in Jhapa-5 |url=https://english.khabarhub.com/2026/07/538254/ |access-date=7 March 2026 |website=Khabarhub}}</ref><ref name="khoj2026">{{Cite web |date=7 March 2026 |title=Balen Shah Wins Jhapa-5 with Record 68,348 Votes, Defeats Former PM KP Sharma Oli |url=https://khojsamachar.com/balen-shah-jhapa-5-record-votes-defeats-kp-sharma-oli/ |access-date=7 March 2026 |website=Khoj Samachar}}</ref><ref>{{Cite news |last=Beech |first=Hannah |last2=Ghimire |first2=Binod |last3=Pradhan |first3=Sajal |date=2026-03-10 |title=Who Is Balendra Shah, the Rapper Set to Be Nepal’s Next Prime Minister? |url=https://www.nytimes.com/2026/03/09/world/asia/balendra-shah-nepal-prime-minister.html |access-date=2026-03-10 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}</ref> ओलीले १८,७३४ मत प्राप्त गरेका थिए जस अनुसार शाह ४९,६१४ मतान्तरले विजयी भएका थिए। {{Election box begin|title=संसदीय निर्वाचन परिणाम}} {{Election box winning candidate with party link||party=राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी|candidate=बालेन्द्र शाह|votes=68,348|percentage=६६.७९%|change=+५४.२७%}} {{Election box candidate with party link|party=नेकपा (एमाले)|candidate=[[केपी शर्मा ओली]]|votes=१८,७३४|percentage=१८.३१%|change=-३७.३%}} {{Election box candidate with party link|party=श्रम संस्कृति पार्टी|candidate=समिर तामाङ|votes=९,२३३|percentage=९.०२%|change=''नयाँ''}} {{Election box candidate with party link|party=नेपाली काङ्ग्रेस|candidate=मन्धरा चिमरिया|votes=१,८२१|percentage=१.७८%|change=-२३.५१%}} {{Election box candidate||party=अन्य|candidate=|votes=४,२०२|percentage=४.१०%|change=-२.३६%}} {{Election box total valid||votes=१२०,३३८|percentage=|change=}} {{Election box rejected||votes=४,२३०|percentage=|change=}} {{Election box turnout||votes=१०६,५६८|percentage=६३.६८%|change=}} {{Election box registered electors||reg. electors=१६३,३७९|ref=|change=}} {{Election box end}} == व्यक्तिगत जीवन == शाहले जनस्वास्थ्य विशेषज्ञ सविना काफ्लेसँग विवाह गरेका थिए।<ref name=":269228" /> उनी आफ्नी पत्नी र छोरीका साथ काठमाडौँको तीनकुने, गैरीगाउँमा बस्छन्।<ref name=":269228">{{Cite web |last=सत्याल |first=मनोज |date=29 April 2022 |title=कालो चस्माभित्र लुकेका बालेन शाह |url=https://www.setopati.com/politics/269228/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228/ |archive-date=26 May 2022 |access-date=26 May 2022 |website=सेतोपाटी |language=नेपाली }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220526185828/https://www.setopati.com/politics/269228/ |date=26 May 2022 }}</ref> == सम्मान तथा पहिचान == सन् २०२३ मा प्रतिष्ठित ''[[टाइम (पत्रिका)|टाइम]]'' पत्रिकाले शाहलाई आफ्नो विश्वका १०० प्रभावशाली उदीयमान व्यक्तिहरूको सूचीमा समावेश गरेपछि उनले अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा चर्चा प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=TIME100 Next 2023: Balendra Shah |url=https://time.com/collection/time100-next-2023/6311766/balendra-shah/ |publisher=Time |date=2023-09-13 }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एक स्वतन्त्र उम्मेदवारको रूपमा उनको विजयलाई राजनीतिक विश्लेषकहरूले नेपालका स्थापित राजनीतिक दलहरूको वर्चस्वका लागि एक ठूलो चुनौती र "बालेन प्रभाव"को रूपमा व्याख्या गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=Balen Shah's victory and what it means for Nepal's politics |url=https://kathmandupost.com/politics/2022/05/20/balen-shah-s-victory-and-what-it-means-for-nepal-s-politics |publisher=The Kathmandu Post |date=2022-05-20}}</ref> == गीतहरू == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |गीत ! scope="col" |टिप्पणीहरू ! scope="col" |वर्ष ! class="unsortable" scope="col" |सन्दर्भ |- !'''जय महाकाली''' | |सन् २०२६ |<ref>{{Citation |last=Balen |title=BALEN - JAY MAHAKAALI (Swapnil, Chronic Beatz, Foeseal) |date=2026-03-26 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Yse0H0mXEuQ |access-date=2026-03-27}}</ref> |- ! scope="row" |"सबै लाई हतार छ" | |सन् २०२१ | |- ! scope="row" |"स्टे ट्रु" | |सन् २०२१ | |- ! scope="row" |"बलिदान" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"लोकल ठिटो" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"सावेज" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"आस्तिक" | |सन् २०२० | |- ! scope="row" |"गोर्खाली तोप" | |सन् २०१९ | |- ! scope="row" |"मार्फाको मदिरा" | |सन् २०१९ | |- ! scope="row" |"मन यो उड्यो" | |सन् २०१६ | |- ! scope="row" |"नेपाल हासेको" | |सन् २०१५ | |- ! scope="row" |"आम नेपाली बुवा" | |सन् २०१३ | |- ! scope="row" |"तथ्य" | |सन् २०१३ | |- ! scope="row" |"सडक बालक" |पहिलो गीत |सन् २०१२ | |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{wikiquote}} {{Commons category}} * {{IMDb name|nm14014835}} {{s-start}} {{s-par|np-lwr}} |- {{s-bef|before=[[केपी शर्मा ओली]]}} {{s-ttl|title=[[झापा ५ (निर्वाचन क्षेत्र)|झापा ५]] का लागि प्रतिनिधि सभा सदस्य|years=वि.सं २०८२–वर्तमान}} {{s-inc}} |- {{s-off}} |- {{s-bef|before=[[सुशीला कार्की]]<br />{{small|अन्तरिम}}}} {{s-ttl|title=[[नेपालका प्रधानमन्त्रीहरूको सूची|नेपालको प्रधानमन्त्री]]|years=वि.सं २०८२–वर्तमान}} {{s-inc}} |- {{s-bef | before = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] }} {{s-ttl | title = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँ महानगरपालिकाको प्रमुख]] | years = २०२२–२०२६ }} {{s-aft | after = [[सुनिता डङ्गोल]]<br />{{small|कार्यवाहक}}}} {{s-end}} {{नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू}} {{वर्तमान सार्क नेताहरू}} [[श्रेणी:नेपाली र्‍यापरहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ महानगरपालिकाका नगरप्रमुखहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:नेपालका स्वतन्त्र राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू]] qk1ohsgxa0ahsdb16mml1idfw5cbx82 0 125275 1392509 1391274 2026-10-09T02:55:42Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392509 wikitext text/x-wiki '''सूर्यप्रसाद पाठक''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन् र बागलुङ-१, प्रदेश नम्बर 4 बाट निर्वाचित प्रतिनिधि सभा (नेपाल) सदस्यको रूपमा सेवा गरिरहेका छन्। उनि नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका सदस्य हुनु।<ref>{{cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/32318/|title=Latest results of winners (With list)|first=|last=Republica|website=My Republica|access-date=2022-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530191805/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/32318/|archive-date=2022-05-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://setopati.net/political/112751|title=62 new faces in parliament, just 2 women|publisher=}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.pahilopost.com/content/-43439.html|title=यी हुन् राती ९ बजेसम्म एमालेले जितेका २९ सिट :: Pahilopost.com|website=www.pahilopost.com|access-date=2022-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211145732/https://pahilopost.com/content/-43439.html|archive-date=2024-12-11}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] 839ftcu4t5m3mpkkbnpamoeys90zx7e 0 125883 1392460 1392314 2026-10-08T19:54:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392460 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name=रन्जु दर्शना |image=Ranju Darshana.jpg |caption= |party=[[विवेकशील नेपाली दल]] |birth_date= |birth_place=[[काठमाडौँ]] }} '''रन्जु दर्शना''' एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४]] मा उनीले [[काठमाडौँको नगर प्रमुख]]मा उम्मेदवार थिएकी थिन तर [[विद्यासुन्दर शाक्य]]सँग पराजित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/590509|title=काठमाडौंको मेयरमा एमालेका विद्यासुन्दर विजयी, रञ्जु दर्शना भइन् तेस्रो|date=१४ जेठ २०७४|website=अनलाइनखबर|accessdate=१९ आषाढ २०७९}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-32972.html|title=२० हजार मतान्तरसहित काठमाडौंको मेयरमा एमालेका विद्यासुन्दर शाक्य निर्वाचित|date=१४ जेठ २०७४|website=पहिलोपोस्ट|accessdate=१९ आषाढ २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708133249/https://pahilopost.com/content/-32972.html|archive-date=2022-07-08}}</ref> उनले आफू प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनमा पुनः उम्मेदवारी दिने बताएकी छन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/275775|title=रञ्जु दर्शना काठमाडौं ५ मा चुनाव लड्ने|date=१९ असार २०७९|website=सेतोपाटी|accessdate=१९ आषाढ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> वि.स. २०७९ सालमा दर्शनाले किशु कुइँकेल सँग बिहे गरिन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/index.php/social/269633|title=रञ्जु दर्शनाले गरिन् बिहे|date=२१ वैशाख २०७९|website=सेतोपाटी|accessdate=१९ आषाढ २०७९}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनि नेपाली राजनीतिज्ञ, सामाजिक अभियन्ता तथा युवा नेतृत्वको प्रतीकका रूपमा चिनिने व्यक्तित्व हुन्। उनी वैकल्पिक राजनीतिक धारको प्रतिनिधित्व गर्दै नेपाली राजनीतिमा उदाएकी युवा नेतृ हुन्। विशेषगरी शहरी विकास, सुशासन, पारदर्शिता र युवाको सहभागिताका मुद्दामा सक्रिय रूपमा आवाज उठाउँदै आएकी दर्शना काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर पदका लागि उम्मेदवार बनेपछि राष्ट्रिय स्तरमा चर्चामा आएकी थिइन्। == शिक्षा == काठमाडौंमा जन्मिएकी र हुर्किएकी हुन्। उनको बाल्यकाल सामान्य पारिवारिक वातावरणमा बितेको थियो, जसले उनलाई सामाजिक यथार्थ नजिकबाट बुझ्ने अवसर प्रदान गर्‍यो। उनले प्रारम्भिक तथा माध्यमिक शिक्षा काठमाडौंमै पूरा गरिन्।उच्च शिक्षाका लागि उनले व्यवस्थापन तथा सामाजिक विज्ञानसँग सम्बन्धित विषयहरू अध्ययन गरिन्। विद्यार्थी जीवनदेखि नै नेतृत्व क्षमता, सामाजिक सरोकार र सार्वजनिक विषयमा चासो राख्ने बानीले उनलाई पछि सामाजिक तथा राजनीतिक क्षेत्रमा सक्रिय हुन प्रेरित गर्‍यो। == राजनीति == वैकल्पिक राजनीतिमा विश्वास गर्ने युवा नेतृका रूपमा उदाएकी हुन्। उनी विवेकशील साझा पार्टीसँग आबद्ध भई आफ्नो राजनीतिक यात्रा अगाडि बढाएकी थिइन्। २०७४ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा उनले काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर पदका लागि उम्मेदवारी दिँदै व्यापक चर्चा कमाइन्। सीमित स्रोत र साधनका बाबजुद उनले उल्लेखनीय मत प्राप्त गर्दै आफूलाई बलियो युवा नेतृका रूपमा स्थापित गरिन्। उनको राजनीतिक अभियानले विशेषगरी युवा, विद्यार्थी तथा शहरी मध्यमवर्गीय समुदायमा प्रभाव पारेको थियो। पारदर्शी शासन, स्वच्छ राजनीति र उत्तरदायी नेतृत्वका मुद्दालाई प्राथमिकतामा राख्दै उनले वैकल्पिक राजनीतिक संस्कृतिको आवश्यकता उजागर गरिन्। == सामाजिक योगदान == राजनीतिसँगै उनि सामाजिक अभियन्ताका रूपमा पनि सक्रिय छिन्। उनले महिला सशक्तीकरण, युवा नेतृत्व विकास, शहरी व्यवस्थापन तथा नागरिक सहभागिताका विषयमा विभिन्न अभियान सञ्चालन गर्दै आएकी छन्। उनले विभिन्न सामाजिक कार्यक्रम, सचेतनामूलक अभियान र नागरिक आन्दोलनहरूमा सहभागिता जनाउँदै समाजमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउने प्रयास गरेकी छन्। विशेषगरी युवाहरूलाई राजनीतिमा आकर्षित गर्ने, जिम्मेवार नागरिक बन्न प्रेरित गर्ने र लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यताको संरक्षण गर्ने कार्यमा उनको योगदान उल्लेखनीय मानिन्छ। == चुनावी इतिहास == === निर्वाचन, २०७४ === २०७४ सालमा सम्पन्न स्थानीय तह निर्वाचन अन्तर्गत काठमाडौं महानगरपालिकाको मेयर पदको चुनाव अत्यन्त प्रतिस्पर्धात्मक र चर्चित बनेको थियो। यो निर्वाचन नेपालमा संघीय संरचना लागू भएपछि भएको पहिलो स्थानीय चुनाव भएकाले यसको राजनीतिक महत्व पनि उच्च थियो। यस निर्वाचनमा मुख्य प्रतिस्पर्धा विद्यासुन्दर शाक्य (नेकपा एमाले), राजुराज जोशी (नेपाली कांग्रेस) र रञ्जु दर्शना (विवेकशील साझा पार्टी) बीच भएको थियो। निर्वाचनको परिणाम अनुसार विद्यासुन्दर शाक्य विजयी भए। उनले करिब ६४ हजारभन्दा बढी मत प्राप्त गरेका थिए। दोस्रो स्थानमा रहेका राजुराज जोशीले करिब ४५ हजार मत ल्याए भने रञ्जु दर्शनाले करिब २३ हजार मत प्राप्त गर्दै तेस्रो स्थान हासिल गरिन्। यो निर्वाचनमा रञ्जु दर्शनाको प्रदर्शन विशेष रूपमा उल्लेखनीय मानियो, किनकि उनले सीमित स्रोतसाधनका बाबजुद स्वतन्त्र र वैकल्पिक राजनीतिक धारलाई बलियो उपस्थिति दिलाइन्। युवा पुस्ताको समर्थन र सामाजिक सञ्जालको प्रभावकारी प्रयोगले उनको अभियानलाई थप सशक्त बनाएको थियो। === प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२ === [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] को निर्वाचमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको तर्फ बाट काठमाडौं क्षेत्र १ बाट विजयी भइन । == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:स्वतन्त्र राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:२१औँ शताब्दीका नेपाली राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:विवेकशील नेपालीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९६ मा जन्म]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:काठमाडौँ जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] b2j7nj5y18q137hg0n631jh67x5w1yw 0 126011 1392421 1387280 2026-10-08T12:46:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392421 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = कालिकोट जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-kalikot/palata?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = विष्णुबहादुर रोकाया <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = अलै पुरा जैशी <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 318.84<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=63&municipality=1|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 17346 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29|18|0|N|81|48|45|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = वडा नं २ रानीविसौना | website = [https://palatamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कालिकोट जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा ‍[[धौलागोह]], [[खिन]] र [[थिर्पु]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १७,३४६ रहेको छ भने यहाँ २,८३४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ पलाता गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[धौलागोह]] (६, ८-९) || २,११६ || ५८.३८ || ३६.२५ |- | २ || [[धौलागोह]] (४-५, ७) || २,६५६ || ११.६५ || २२८.०० |- | ३ || [[धौलागोह]] (१-३) || २,४४४ || ६.१९ || ३९४.८३ |- | ४ || [[खिन]] (४, ७-८) || १,४७६ || ३१.४२ || ४६.९८ |- | ५ || [[खिन]] (५-६, ९) || ६५५ || १३.४७ || ४८.६३ |- | ६ || [[खिन]] (१-३) || २,३१९ || १०९.१४ || २१.२५ |- | ७ || [[थिर्पु]] (१, ७-८) || २,३३५ || ५२.९६ || ४४.०९ |- | ८ || [[थिर्पु]] (५-६, ९) || १,२५९ || २७.०२ || ४६.५९ |- | ९ || [[थिर्पु]] (२-४) || २,०८६ || ८.६१ || २४२.२८ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १७,३४६ !! ३१८.८४ !! ५४.४० |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241007091322/https://dcckalikot.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कालिकोट] {{कालिकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:कालिकोट जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]] 2r3gvs3o9cu833qkmn239k4l1h0rwbw 0 126016 1392448 1388891 2026-10-08T17:50:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392448 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = कालिकोट जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-kalikot/mahawai?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = खेमबहादुर सिंह <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = दानसिंह सेजुवाल <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 322.07<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=63&municipality=8|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 8177 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29|3|45|N|81|43|0|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[ओदानकु]] गाविसको कार्यालय | website = [https://mahawaimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कालिकोट जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा ‍[[ओदानकु]], [[गेला]] र [[चिलखाया]] (९) [[गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ८,१७७ रहेको छ भने यहाँ २,७६२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ महावै गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[चिल्खाया]] (९) || ८२९ || ५०.८१ || १६.३२ |- | २ || [[ओदानकु]] (१-३) || १,२८७ || १२२.४३ || १०.५१ |- | ३ || [[ओदानकु]] (४-६) || १,४५० || ९१.९ || १५.७८ |- | ४ || [[ओदानकु]] (७-९) || ९९३ || १८.९ || ५२.५४ |- | ५ || [[गेला]] (१-४) || १,४६३ || १६.७४ || ८७.४० |- | ६ || [[गेला]] (५-७) || १,२६१ || ७.९८ || १५८.०२ |- | ७ || [[गेला]] (८-९) || ८९४ || १३.३ || ६७.२२ |- ! colspan="2" | जम्मा !! ८,१७७ !! ३२२.०७ !! २५.३९ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241007091322/https://dcckalikot.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कालिकोट] {{कालिकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:कालिकोट जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]] rd3h6kgvnyyi308t09wl575s74ln1nl 0 126018 1392485 1390500 2026-10-08T23:42:59Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392485 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = कालिकोट जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-kalikot/shuva-kalika?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = गोविन्द्रप्रसाद आचार्य <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = धर्मकला शाही <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 97.32<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=63&municipality=9|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 13773 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29|4|30|N|81|38|0|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[सुकाटियाँ]] गाविसको कार्यालय | website = [https://kalikamunkalikot.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कालिकोट जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[सुकाटियाँ]], [[मुग्राहाँ|कालिका (मुग्राहाँ)]] र [[मार्ता]] (१-७, ९) [[गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १३,७७३ रहेको छ भने यहाँ २,७६२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ सान्नी त्रिवेणी गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[मार्ता]] (६) || ८४० || ४.७६ || १७६.४७ |- | २ || [[मार्ता]] (५, ७, ९) || २,०८८ || ७.०४ || २९६.५९ |- | ३ || [[मार्ता]] (१-४) || ३,३०३ || २८.३७ || ११६.४२ |- | ४ || [[सुकाटियाँ]] (१-३) || २,१९१ || ६.९५ || ३१५.२५ |- | ५ || [[सुकाटियाँ]] (४-७) || १,५०० || १४.८७ || १००.८७ |- | ६ || [[सुकाटियाँ]] (८-९) || १,३३३ || १६.६४ || ८०.१० |- | ७ || [[मुग्राहाँ|कालिका (मुग्राहाँ)]] (१-३, ५, ६) || १,०१६ || ९.३ || १०९.२४ |- | ८ || [[मुग्राहाँ|कालिका (मुग्राहाँ)]] (४, ७-९) || १,५०२ || ९.३९ || १५९.९५ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १३,७७३ !! ९७.३२ !! १४१.५२ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241007091322/https://dcckalikot.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कालिकोट] {{कालिकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:कालिकोट जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]] oeengrp6z4ms2k6z8zmacan96rcnbrl 0 126022 1392498 1390901 2026-10-09T01:33:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392498 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = कालिकोट जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-kalikot/sanni-triveni?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = मोहनबहादुर केसी <small> ([[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = पार्वती सिंह सञ्ज्याल <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 136.71<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=63&municipality=4|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 13491 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29|17|39.1|N|81|35|30.8|E|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[मेहलमुडी]] गाविसको कार्यालय | website = [https://sannitrivenimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कालिकोट जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फागुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[रकु]], [[मेहलमुडी]] र [[मुम्रा]] [[गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १३,४९१ रहेको छ भने यहाँ २,४२२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ सान्नी त्रिवेणी गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[रकु]] (१-२, ४) || १,५३९ || ४.९२ || ३१२.८० |- | २ || [[रकु]] (३, ५-६) || १,७५१ || १२.२७ || १४२.७१ |- | ३ || [[रकु]] (७-९) || १,४१० || १०.२६ || १३७.४३ |- | ४ || [[मेहलमुडी]] (१-२, ५) || १,४९४ || ५.०५ || २९५.८४ |- | ५ || [[मेहलमुडी]] (३-४, ६) || १,१९४ || २.७१ || ४४०.५९ |- | ६ || [[मेहलमुडी]] (७-९) || २,४५७ || २७.४३ || ८९.५७ |- | ७ || [[मुम्रा]] (१-३) || ७१९ || १०.२२ || ७०.३५ |- | ८ || [[मुम्रा]] (६-७, ९) || १,५०४ || १६.५९ || ९०.६६ |- | ९ || [[मुम्रा]] (४-५, ८) || १,४२३ || ४७.२८ || ३०.१० |- ! colspan="2" | जम्मा !! १३,४९१ !! १३६.७१ !! ९८.६८ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241007091322/https://dcckalikot.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कालिकोट] {{कालिकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:कालिकोट जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]] a606r5mwkc5kpky6ojs5l5nrhskh7vl 0 126028 1392474 1389752 2026-10-08T21:17:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392474 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = कालिकोट जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-kalikot/raskot?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[नगरप्रमुख]] | leader_name = धर्मराज शाही <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = [[उपप्रमुख]] | leader_name1 = मनिराज बराल <small> ([[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 59.73<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=63&municipality=3|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 17425 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.266667|81.65|type:city_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[स्युना]] गाविसको कार्यालय | website = [http://www.raskotmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[कालिकोट जिल्ला]]का ३ [[नगरपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा ‍[[सिपखाना]], [[स्युना]] र [[फुकोट]] [[गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १७,४२५ रहेको छ भने यहाँ ३,१९४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ रास्कोट नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सिपखाना]] (२–४,६) || २,१९१ || ५.७४ || ३८१.७१ |- | २ || [[सिपखाना]] (१,५) || १,८१३ || ६.०९ || २९७.७० |- | ३ || [[सिपखाना]] (७–९) || १,६६९ || ४.१३ || ४०४.१२ |- | ४ || [[स्युना]] (१–३) || १,६७२ || ७.६६ || २१८.२८ |- | ५ || [[स्युना]] (४-५,७) || २,३७३ || २.३२ || १०२२.८४ |- | ६ || [[स्युना]] (६,८-९) || १,९९७ || ४.०१ || ४९८.०० |- | ७ || [[फुकोट]] (५-६) || १,०८६ || ३.६६ || २९६.७२ |- | ८ || [[फुकोट]] (४,७–९) || २,३९५ || ३.६६ || ६५४.३७ |- | ९ || [[फुकोट]] (१–३) || २,२२९ || २२.४६ || ९९.२४ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१७,४२५''' || '''५९.७३''' || '''२९१.७४''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241007091322/https://dcckalikot.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, कालिकोट] {{कालिकोट जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:कालिकोट जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका नगरपालिकाहरू‎]] fkqzxpjtw0qc505mi6cxzjoplicbdq8 0 126110 1392464 1098385 2026-10-08T20:18:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392464 wikitext text/x-wiki '''राजाराम श्रेष्ठ''' (अंग्रेजी: Rajaram Shrestha) एक नेपाली राजनीतिज्ञ हुन्, जसले [[काठमाडौँ|काठमाडौं महानगरपालिका]]को [[काठमाडौँको नगर प्रमुख#नगर प्रमुखहरूको सूची|१३ औं]] [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|मेयर]]को रूपमा सेवा गरेका छन्। [[स्थानीय तह निर्वाचन, २०७४|२०७४ को स्थानीय तह निर्वाचन]]मा उनी [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]]को तर्फ बाट उप-मेयरको उम्मेदवार भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2017/05/579241|title=राप्रपाले काठमाडौंको उपमेयरमा राजाराम श्रेष्ठलाई उम्मेदवार बनायो|website=अनलाइनखबर|publisher=अनलाइनखबर|language=नेपाली|accessdate=२०७४ वैशाख १९}}</ref> {{Infobox officeholder |honorific-prefix = |name = राजाराम श्रेष्ठ |native_name = |image = |office = [[काठमाडौँको नगर प्रमुख|काठमाडौँको नगरप्रमुख]] |deputy = |term_start = वि.सं. २०६१ |term_end = वि.सं. २०६० |predecessor = [[केशव स्थापित]] |Work = मेयर |successor = [[विद्यासुन्दर शाक्य]] |birth_date = |birth_place = |party = [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] }} श्रेष्ठ २०३६ सालमा विद्यार्थी राजनीतिबाट सक्रिय राजनीतिमा लागेका हुन् । बिसं २०६० को [[काठमाडौँ|काठमाडौं महानगरपालिका]]को निर्वाचनमा उनी मेयर निर्वाचित भएका थिए। राजा ज्ञानेन्द्रले गराएको त्यो निर्वाचनमा प्रमुख दलहरु भने सहभागी भएका थिएनन्।<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-31983.html|title=एमाले-राप्रपाको राजनीतिक प्रेम : सन्तान राजाराम|last=ढकाल|first=सविन|date=२७ बैशाख २०७४|website=पहिलोपोस्ट|publisher=पहिलोपोस्ट|language=नेपाली|accessdate=२७ बैशाख २०७४|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713045403/https://pahilopost.com/content/-31983.html|archive-date=2022-07-13}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:काठमाडौँ महानगरपालिकाका नगरप्रमुखहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] e7ijkuc2dgudqe6e3psefkhvx0r3qgn 0 126191 1392416 1387133 2026-10-08T12:28:23Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392416 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = नोर्देन तेन्जिङ भुटिया | image = Norden Tenzin Bhutia.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = {{birth date|1950|01|21|df=yes}} | birth_place = [[कोलकाता]], [[भारत]] | death_date = {{death date and age|df=yes|2019|08|04|1950|01|21}} | death_place = एल्डरशट, [[संयुक्त अधिराज्य]] | occupation = गायक, संगीतकार, पूर्व ब्रिटिश गोर्खा | known_for = [[द हिमालयन्स (ब्याण्ड)]] | title = | boards = | spouse = एनी तेन्जिङ | children = ३ | parents = | website = | signature = | signature_alt = }} '''नोर्देन तेन्जिङ भुटिया''' ''मुसुमुसु हाँसिदेऊ'', ''गाजलुले आँखै छोप्ने'', ''कहाँ तिम्रो मायालुलाई'' जस्ता क्लासिक [[नेपाली भाषा|नेपाली भाषाका]] गीतहरूका संगीतकार, रचनाकार र गायक थिए। ७० को दशकमा भुटिया निकै चर्चित नेपाली सङ्गीत ‘द हिमालयन्स ब्याण्ड’ का गायक र गितारवादक थिए।<ref>{{Cite web|url=https://www.southasiatime.com/2019/08/07/veteran-singer-of-himalayan-band-norden-tenzing-passes-away-in-london/|title=Veteran singer of Himalayan Band, Norden Tenzing, passes away in London|last=Admin|date=2019-08-07|website=South Asia Time|accessdate=2019-08-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupress.com/finance/norden-tenzing-bhutia|title=गायक नोर्देन तेन्जिङ भुटियाको लन्डनमा निधन|website=Kathmandu Press|accessdate=2019-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809020421/https://kathmandupress.com/finance/norden-tenzing-bhutia|archive-date=2019-08-09}}</ref><ref name="samadhannews.com">{{Cite web|url=https://samadhannews.com/news/2019/08/06/9233/|title=रहेनन् 'मुसुमुसु हाँसिदेऊ न लैलै'का गायक नोर्देन तेन्जिङ भुटिया|language=en-US|accessdate=2019-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809020423/https://samadhannews.com/news/2019/08/06/9233/|archive-date=2019-08-09}}</ref> [[नेपाली सङ्गीत|नेपाली संगीतलाई]] रूपान्तरण गर्ने र नेपाली सांगीतिक स्वाद र सामग्रीमा परिवर्तन ल्याउने श्रेय भुटियालाई दिइन्छ। भुटिया नेपाली मूलधारको संगीतमा [[रक सङ्गीत|रक]], [[पप सङ्गीत|पप]] र ब्लुजलाई भित्र्याउने अग्रगामी थिए। <ref>{{Cite web|url=https://thedarjeelingchronicle.com/norden-tenzing-a-legend/|title=Norden Tenzing - A Legend|last=Bicky|first=Author|date=2019-08-18|website=The Darjeeling Chronicle|language=en-GB|accessdate=2019-08-18}}</ref> == जीवन र करियर == भुटियाको जन्म २१ जनवरी १९५० मा [[कोलकाता|कोलकातामा]] भएको थियो र उनको हुर्काइ [[खरसाङ|खर्साङ]] (दार्जिलिङ) मा भएको थियो। उनी १९७१ मा ब्रिटिस आर्मीमा भर्ना भए र उनले हिज म्याजेस्टीज आर्म्ड फोर्समा ब्रिटिश गोर्खा सिपाहीको रूपमा सेवा गरेपछि बेलायतको एल्डरशटमा बसोबास गरे र आफ्नै व्यवसाय सुरु गरे। भुटियाका तीन छोराछोरी छन् ।<ref>{{Cite web|url=http://pahilopost.com/content/20190806120354.html|title=संगीतकर्मी नोर्देन तेन्जिङ भुटियाको निधन :: Pahilopost.com|website=pahilopost.com|accessdate=2019-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809020424/http://pahilopost.com/content/20190806120354.html|archive-date=2019-08-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.tvannapurna.com/news-details/9358/2019-08-06|title=रहेनन् 'मुसु मुुसु हाँसीदेउ न लै' का गायक भुटिया|last=|first=|date=|website=|language=ne|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190809020423/https://www.tvannapurna.com/news-details/9358/2019-08-06|archivedate=2019-08-09|accessdate=2019-08-09}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.kantipurdaily.com/printedition/2010/01/19/209207.html|title='मुसुमुसु हाँसिदेऊ' ओछ्यानमा|website=www.kantipurdaily.com|language=ne|accessdate=2019-08-09}}</ref> भुटियाले ब्रिटिश सेनामा भर्ती भएपछि आफ्नो सांगीतिक करियर सुरु गरे, जहाँ उनले समान विचारधाराका नेपाली संगीतकारहरूलाई भेटे र ''द हिमालयन्स ब्याण्ड'' गठन गरे ।<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.nepalisite.com/rip-norden-tenzing-the-voice-behind-musu-musu-haasi-gajalue-le-akhai-chopne-passed-away/|title=RIP: Norden Tenzing, The Voice Behind 'Musu Musu Haasi', 'Gajalue Le Akhai Chopne' Passed Away|date=2019-08-07|language=en-US|accessdate=2019-08-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/71469/|title=Veteran musician Norden Tenzing passes away|last=Republica|website=My City|language=en|accessdate=2019-08-09}}{{Dead link|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनको पहिलो हिट "गाजलुले आँखै छोप्ने" थियो । भुटियाको अगस्ट ४, २०१९ मा एल्डरशट, रशमूर बरो, [[संयुक्त अधिराज्य|बेलायतमा]] मृत्यु भयो ।<ref>{{Cite web|url=https://english.khabarhub.com/2019/06/36461/|title=Veteran singer Norden Tenzing no more|date=2019-08-06|website=Khabarhub English News|language=en|accessdate=2019-08-09}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://namastenepaal.com/13491/|title=रहेनन् मुसुमुसु हाँसी देऊ लै लै.. गीतका गायक|last=admin|website=NAMASTE NEPAL|language=en-US|accessdate=2019-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20190809020424/https://namastenepaal.com/13491/|archive-date=2019-08-09}}</ref> == सन्दर्भहरू == <references /> [[श्रेणी:सन् २०१९ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:भारतका नेपाली भाषाका गायकहरू]] [[श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्लाका मानिसहरू]] [[श्रेणी:भारतीय गोरखाहरू]] 0pbojqbv2qjr6p4ws93nntodci8mgfc 0 126214 1392424 1387374 2026-10-08T13:12:49Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392424 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = जुम्ला जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-jumla/patrasi?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = पूर्ण सिंगे बोहोरा <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = जनमाया रोकाया <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 814.07<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=62&municipality=1|accessdate=१५ असोज २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 16824 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.39|82.37|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[डिल्लीचौर]] गाविसको कार्यालय | website = [https://patarasimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[जुम्ला जिल्ला]]का ७ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[पट्मारा]], [[डिल्लीचौर]], [[छुमचौर]] र [[पातारासी गाउँपालिका|पातारासी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १६,८२४ रहेको छ भने यहाँ ३,३४२ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ पातारासी गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[पातारासी]] (६-९) || १,५६७ || २२९.५३ || ६.८३ |- | २ || [[पातारासी]] (१-५) || ३,२८३ || १९३.५९ || १६.९६ |- | ३ || [[छुमचौर]] || २,९१३ || ६४.०९ || ४५.४५ |- | ४ || [[डिल्लीचौर]] (५-९) || ३,४४७ || १८७.५१ || १८.३८ |- | ५ || [[डिल्लीचौर]] (१-४) || १,९३८ || ३७.५२ || ५१.६५ |- | ६ || [[पट्मारा]] (३, ७-९) || १,४३८ || ७०.४९ || २०.४० |- | ७ || [[पट्मारा]] (१, २, ४-६) || २,२३८ || ३१.३४ || ७१.४१ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १६,८२४ !! ८१४.०७ !! २०.६७ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241007091306/https://dccjumla.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, जुम्ला] {{जुम्ला जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:जुम्ला जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]] aqjfa345zjwv3leou4qt9fsp0yekilz 0 126217 1392502 1390962 2026-10-09T01:57:57Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392502 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = Sinja_Valley.JPG | image_caption = सिंजा उपत्यकाको दृश्य | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = जुम्ला जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-jumla/sinja?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = पूर्णप्रसाद धिताल <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = सितली रोकाया <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 153.29<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=62&municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 12556 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.34|82.02|type:city_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[नराकोट]] गाविसको कार्यालय | website = [https://www.sinjamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[जुम्ला जिल्ला]]का ७ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref>वि.सं. २०७३ फागुन २७ गते सिंजा गाउँपालिका घोषणा गर्दा साविकमा रहेका [[धापा]], [[नराकोट]] र [[शनिगाउँ]] [[गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १२,५५६ रहेको छ भने यहाँ २,३५४ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ सिंजा गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[धापा]] (१-५) || १,९९७ || २३.०८ || ८६.५३ |- | २ || [[धापा]] (६-९) || १,९५३ || २१.८६ || ८९.३४ |- | ३ || [[शनिगाउँ]] (१) र [[नराकोट]] (१-४, ७) || २,४६३ || १४.७७ || १६६.७६ |- | ४ || [[नराकोट]] (५-६, ८-९) || १,८३८ || १४.८७ || १२३.६० |- | ५ || [[शनिगाउँ]] (२-५) || २,१७९ || १२.६८ || १७१.८५ |- | ६ || [[शनिगाउँ]] (६-९) || २,१२६ || ६६.०३ || ३२.२० |- ! colspan="2" | जम्मा !! १२,५५६ !! १५३.२९ !! ८१.९१ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241007091306/https://dccjumla.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, जुम्ला] {{जुम्ला जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:जुम्ला जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]] rborq7hflnodrv071jyvwqsycgcf9cu 0 126221 1392515 1391616 2026-10-09T04:09:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392515 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = जुम्ला जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[जुम्ला जिल्ला|जुम्ला]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-jumla/hima?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = लक्ष्मणबहादुर शाही <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = सुर्पना शाही <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 132.32<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=62&municipality=8|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 12191 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.25|81.94|type:city_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[कालिकाखेतु]] गाविसको कार्यालय | website = [https://himamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[जुम्ला जिल्ला]]का ७ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[बड्की]], [[कालिकाखेतु]] र [[महावैपाथरखोला]] [[गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १२,१९१ रहेको छ भने यहाँ २,१७६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ हिमा गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[बड्की]] (१-२, ९) || २,१२२ || ३८.३३ || ५५.३६ |- | २ || [[बड्की]] (६-८) || १,०४० || १२.८४ || ८१.०० |- | ३ || [[बड्की]] (३-५) || २,२०५ || २०.३४ || १०८.४१ |- | ४ || [[कालिकाखेतु]] (१-४) || १,४११ || ८.१२ || १७३.७७ |- | ५ || [[कालिकाखेतु]] (५-९) || १,८९२ || २३.५९ || ८०.२० |- | ६ || [[महावैपाथरखोला]] (१-५) || १,६४० || १७.५९ || ९३.२३ |- | ७ || [[महावैपाथरखोला]] (६-९) || १,८८१ || ११.५१ || १६३.४२ |- ! colspan="2" | जम्मा !! १२,१९१ !! १३२.३२ !! ९२.१३ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241007091306/https://dccjumla.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, जुम्ला] {{जुम्ला जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:जुम्ला जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]] amtklrqoadmrbomoz9o90ynwfcj24fk 0 126597 1392454 1389167 2026-10-08T18:39:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392454 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = डोल्पा जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-dolpa/mudkechula?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = दत्तबहादुर शाही <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = दुदा रोकाया <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 250.08<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=59&municipality=4|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 5803 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.07|82.55|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[नर्कु]] गाविसको कार्यालय | website = [https://mudkechulamun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[डोल्पा जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[कालिका, डोल्पा|कालिका]], [[नर्कु]] र [[सर्मी]] [[गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ५,८०३ रहेको छ भने यहाँ १,१९० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ [[मुड्केचुला गाउँपालिका]]को वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[कालिका, डोल्पा|कालिका]] (१-२, ५) || ४४६ || २५.४२ || १७.५४ |- | २ || [[कालिका, डोल्पा|कालिका]] (४, ६-७) || ४८७ || ९.३५ || ५२.०८ |- | ३ || [[कालिका, डोल्पा|कालिका]] (३, ८-९) || ४१५ || १३.८३ || ३०.०० |- | ४ || [[नर्कु]] (६-९) || ७१७ || ४७.७१ || १५.०२ |- | ५ || [[नर्कु]] (४-५) || ४६७ || १३.०१ || ३५.८९ |- | ६ || [[नर्कु]] (१-३) || ६८६ || ४३.४४ || १५.७९ |- | ७ || [[सर्मी]] (१-३) || ९८७ || ९.११ || १०८.३४ |- | ८ || [[सर्मी]] (४-६) || ९८३ || १२.३१ || ७९.८५ |- | ९ || [[सर्मी]] (७-९) || ६१५ || ७५.९२ || ८.१० |- ! colspan="2" | जम्मा !! ५,८०३ !! २५०.१ !! २३.२० |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241003150321/https://dccdolpa.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, डोल्पा] {{डोल्पा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]] 1nmu2udeudljoc8kubldall7ten0kgx 0 126600 1392486 1390505 2026-10-08T23:44:30Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392486 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = चित्र:शे फोक्सुण्डो गाउँपालिका.png | image_caption = शे फोक्सुण्डोको वडा विभाजन | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = डोल्पा जिल्ला#कर्णाली प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कर्णाली प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes = <ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-6/district-dolpa/shey-phoksundo?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = [[अध्यक्ष]] | leader_name = धावा सम्डुक गुरुङ <small> ([[नेकपा (एमाले)]]) | leader_title1 = [[उपाध्यक्ष]] | leader_name1 = पेम्मा वाङछेन गुरुङ <small> ([[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 123.07<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=6&district=59&municipality=2|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 3635 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|29.34|83.35|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०८७ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[साल्दाङ]] गाविसको कार्यालय | website = [https://shephoksundomun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[डोल्पा जिल्ला]]का ६ [[गाउँपालिका]]हरू मध्ये एक हो।<ref name="गाउँपालिका वा नगरपालिका">{{cite web|title=हेर्नुहोस्, तपाईँ कुन गाउँपालिका वा नगरपालिकामा पर्नुभयो?|url=http://setopati.com/raajneeti/64651/|publisher=सेतोपाटी|accessdate=फाल्गुन २०७३|ref=http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-url=https://web.archive.org/web/20170312170008/http://setopati.com/raajneeti/64651/|archive-date=2017-03-12}}</ref> २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[साल्दाङ]], [[भिजेर]] र [[फोक्सुण्डो]] [[गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ३,६३५ रहेको छ भने यहाँ ८६१ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |+ शे-फोक्सुण्डो गाउँपालिकाको वडागत विवरण |- ! वडा नं. !! समावेश साविक गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (प्रति वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[साल्दाङ]] (१-२, ९) || ८१८ || ७.४५ || १०९.८० |- | २ || [[साल्दाङ]] (३-४) || ६१६ || ११.४९ || ५३.६१ |- | ३ || [[साल्दाङ]] (५-६) || ५०५ || ९.७२ || ५१.९५ |- | ४ || [[साल्दाङ]] (७-८) || ६६० || २८.९८ || २२.७७ |- | ५ || [[भिजेर]] (१-७) || १९७ || ३९.७२ || ४.९६ |- | ६ || [[भिजेर]] (८) || ७२ || ९.३६ || ७.६९ |- | ७ || [[भिजेर]] (९) || १६३ || १४.४७ || ११.२६ |- | ८ || [[फोक्सुण्डो]] (१-५) || ३८८ || ६.१९ || ६२.६८ |- | ९ || [[फोक्सुण्डो]] (६-९) || २१६ || ८.५८ || २५.१८ |- ! colspan="2" | जम्मा !! ३,६३५ !! १३५.९६ !! २६.७४ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241003150321/https://dccdolpa.gov.np/ जिल्ला समन्वय समितिको कार्यालय, डोल्पा] {{डोल्पा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:डोल्पा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कर्णाली प्रदेशका गाउँपालिकाहरू‎]] nz08fipmb1e6xbuvta6gwijys27bbcx 0 128546 1392463 1326409 2026-10-08T20:07:59Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392463 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = रसबरी | image = Rasgullas from Odisha and Bengal.jpg | image_size = 220px | caption = ओडिशाको पहला रसगोला (बायाँ) र बङ्गाली रोसोगोल्लाहरू पश्चिम बङ्गाल (दायाँ) | region = [[ओडिशा]] र [[पश्चिम बङ्गाल]] | alternate_name = रसगुल्ला, रसभरी | course = [[मिठाइँ]] | type = | served = तातो, चिसो, वा कोठाको तापक्रम | main_ingredient = छेना | country = [[भारतीय उपमहाद्वीप]] }} '''रसबरी''', '''रसगुल्ला''' तथा '''रसभरी'''<ref name="रसभरी">{{Cite web |url=https://www.onlinekhabar.com/2015/08/307488 |title=रसभरी कसको ? भारतका दुई राज्यबीच मच्चियो विवाद |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-11-14}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/20191009115040.html |title=पहिलोपटक रसभरी भित्र्याउने महाराजजीका नाती गोपाल, भन्छन् 'राणाहरुले त्यसबेला दरबारमा मात्र रसभरी बेच्न सक्ने निर्णय गरिदिएका थिए रे' |website=पहिलोपोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114032547/https://pahilopost.com/content/20191009115040.html |archive-date=2022-11-14}}</ref> यो [[भारतीय उपमहाद्वीप]]को [[बङ्गाल]] तथा [[ओडिशा]] क्षेत्रको एक लोकप्रिय मिठाइँ हो। यो मिठाइँ छेना र सूजीको आटाको गोलो आकारको पकौडाबाट बनेको हुन्छ भने यसलाई चास्नीमा हालेर यसभित्र गुलियो रस भरिन्छ। == इतिहास == यो मिठाई पूर्वी [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मा उत्पत्ति भएकोमा लगभग सार्वभौमिक रूपमा सहमति भएता पनि यसको उत्पत्तिको सही स्थान [[पश्चिम बङ्गाल]], [[बङ्गलादेश]] र [[ओडिशा]] जस्ता स्थानहरू बीच विवादित छ। यो मिठाइँ [[जगन्नाथ मन्दिर, पुरी|जगन्नाथ मन्दिर]]मा प्रसादको रूपमा चढाउने गरिएको आकलन गरिन्छ।<ref name="रसभरी"/> ओडिशाका इतिहासकारहरूका अनुसार रसगुल्ला पुरीमा खिरा मोहनाको रूपमा उत्पत्ति भएको थियो, जुन पछि पहला रसगुल्लाको रूपमा विकसित भएको थियो।<ref name="ToI_Bishwa_2015">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food/food-features/Who-invented-the-rasgulla/articleshow/47909754.cms|title=Who invented the rasgulla?|author=Mitra Bishwabijoy|date=6 July 2015|newspaper=Times of India|access-date=2 August 2015}}</ref> स्पन्ज जस्तै सेतो रसगुल्ला हालको पश्चिम बङ्गालमा सन् १८६८ मा [[कलकत्ता]]का नवीन चन्द्र दास नामक मिठाइँ व्यवसायीले ल्याएको मानिन्छ।<ref>{{cite book|date=1976|title=Samsad Bangla Charitabhidhan|edition=1st|url=https://archive.org/stream/SamsadBanglaCharitabhidhan/Samsad-Bangla-Charitabhidhan#page/n237/mode/2up|access-date=23 February 2018|editor-last=Subodh Chandra|editor-first=Sengupta|publisher=Sahitya Samsad|location=Kolkata|page=240}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.livemint.com/Leisure/J5jK255x5F6wpRll00gVFP/Kolkata-Chromosome-Like-KC-for-rossogolla.html|title=Kolkata Chromosome: Like KC for 'rossogolla'|last=Ghosh|first=Bishwanath|date=15 November 2014|work=mint|access-date=29 September 2020|language=en}}</ref> == तयारी == रसगुल्ला तयार गर्न छेनाको मिश्रणलाई सानो गोला आकारको बनाइन्छ। यी डल्लोहरू तयार भइसकेपछि चास्नीमा डुबाइन्छ। यसलाई प्रेसर कुकर वा ओभन प्रयोग गरेर पनि तयार गर्न सकिन्छ। स्वाद अनुसार वा थप स्वाद बढाउन यसमा गुलाबजलको एक थोपा प्रयोग गर्न सकिन्छ।<ref>{{cite book|author=Lois Sinaiko Webb|title=Multicultural Cookbook of Life-cycle Celebrations|url=https://books.google.com/books?id=CdLuaG_3LowC&pg=PA309|date=1 January 2000|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57356-290-4|pages=309–}}</ref><ref>{{cite book|author=Lois Sinaiko Webb|title=Multicultural Cookbook of Life-cycle Celebrations|url=https://books.google.com/books?id=CdLuaG_3LowC&pg=PA309|date=1 January 2000|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57356-290-4|pages=309–}}</ref><ref>{{cite book|title=Low Calorie Sweets|url=https://books.google.com/books?id=CfFwnkCqCigC&pg=PA42|author=Tarla Dalal|year=2006|publisher=Sanjay & Co|isbn=978-81-89491-34-5|pages=42–}}</ref> == चित्र दीर्घा == <gallery mode="packed"> File:Divided Chhena - Rasgulla Preparation - Digha - East Midnapore - 2015-05-02 9556.JPG|छेनालाई डल्लोमा विभाजन गरेपछि File:Boiling Rasgulla - Digha - East Midnapore - 2015-05-02 9561.JPG|छेनाको डल्लोलाई पकाइँदै File:Gopal Maishal - Rasgulla Preparation - Digha - East Midnapore - 2015-05-02 9579.JPG|चास्नीबाट निकालिँदै </gallery> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[पानीपुरी]] * [[भाजी]] * [[चपाती]] * [[पराठा]] * [[लाल मोहन|गुलाब जामुन (मिठाइँ)]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:भारतीय मिठाइँहरू]] [[श्रेणी:बङ्गलादेशी मिठाइँहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानी मिठाइँहरू]] [[श्रेणी:नेपाली मिठाइँहरू]] 0e49aub9pvq59atwtvqzerz00el2vho 0 128691 1392503 1391087 2026-10-09T02:23:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392503 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency |name=सिराहा १ |type= |constituency_link= |parl_name=<!-- name of the law making body --> |map1= |map2= |map3= |map4= |map_size=300 |map_entity= |map_year=वि.सं. २०७४ |image=Siraha 1 Pratinidhi Sabha.svg |image2= |image3= |image4= |caption=सिराहा जिल्लाको नक्सामा गाढा गरिएको भागमा निर्वाचन क्षेत्र |caption2= |caption3= |caption4= |district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county --> |district=[[मधेश प्रदेश]] |region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county --> |region=[[सिराहा जिल्ला]] |population= |electorate=१,११,९४९ |towns= |future= |year=वि.सं. २०४८ |abolished_label= |abolished= |elects_howmany= |seats= |party_label=<!-- defaults to "Party" --> |party=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |members_label=[[सांसद]] |members=[[बब्लु गुप्ता]] |local_council_label= |local_council= |previous= |next= |blank1_name= |blank1_info= |blank2_name= |blank2_info= |blank3_name= |blank3_info= |blank4_name= |blank4_info= }} '''सिराहा १''' [[नेपाल]]को [[सिराहा जिल्ला]]को चार मध्येको एक निर्वाचन क्षेत्र हो। वि.सं. २०७४ भदौ १५ मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{Cite web |last=न्यौपाने |first=तुफान |url=https://www.himalkhabar.com/news/5133 |title=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०% |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-11-18}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://pahilopost.com/content/-4847.html |title=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट? |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |accessdate=2022-11-18}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == सिराहा १ निर्वाचन क्षेत्रमा [[भगवानपुर गाउँपालिका]], [[सखुवानान्कारकट्टी गाउँपालिका]], [[लहान नगरपालिका]], [[लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिका]]को वडा नं. २ देखि ६ र [[धनगढीमाई नगरपालिका]]को वडा नं. १ र २ समेटिएको छ।<ref>{{Cite web |url=https://www.himalkhabar.com/news/5447 |title=प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभाका निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण (विवरण सहित) |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |accessdate=2022-11-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221118033659/https://www.himalkhabar.com/news/5447 |archive-date=2022-11-18 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://drive.google.com/file/d/0BybnsHtNchA8WHROWUNuVWpPcXc/edit?usp=embed_facebook |title=nirwachan kshetra.pdf |last= निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोग |first=नेपाल सरकार |website=गुगल डक्स |language=नेपाली |accessdate=2022-11-18}}</ref> == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[मधेश प्रदेश सभा]] क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * सिराहा १(क) * सिराहा १(ख) == संसद सदस्यहरू == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन ! सदस्य ! राजनीतिक दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[आम निर्वाचन २०४८]] | [[पद्म नारायण चौधरी]] | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[आम निर्वाचन २०५६]] | रामचन्द्र यादव | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:orangered" | | [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] | rowspan="2" | लक्ष्मण महतो | [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]] |- | style="background-color:darkorange" | | वि.सं. २०६६ जेठ | [[नेपाल लोकतान्त्रिक फोरम|मधेसी जनअधिकार फोरम, नेपाल (लोकतान्त्रिक)]] |- | rowspan="2" style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] | [[पद्म नारायण चौधरी]] | rowspan="2" | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] | [[प्रदीप गिरी]] |- | rowspan="1" style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] | [[रामशङ्कर यादव]] |[[नेकपा (एमाले)]] |- | rowspan="1" style="background-color:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] | [[बब्लु गुप्ता]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |- |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== १(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |लगन लाल चौधरी |[[नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |राजेन्द्रप्रसाद चौधरी थारु |[[नेकपा (एमाले)]] |} {{Col-2}} ==== १(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |अशोक कुमार यादव |[[नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |राजकुमार गुप्ता |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[बब्लु गुप्ता]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=41322 |cand2=रामसुन्दर चौधरी |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=9784 |cand3=रामशङ्कर यादव |party3=[[नेकपा (एमाले)]] |votes3=7886 |cand4=रामचन्द्र यादव |party4=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes4=2853 |cand5=सत्यनारायण यादव |party5=[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |votes5=2285 |cand6=राम स्वरुप चौधरी |party6=[[जनमत पार्टी]] |votes6=1589 |cand7=सञ्जीव कुमार सिंह |party7=[[आम जनता पार्टी]] |votes7=346 |cand8=बासुदेव साह |party8=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |votes8=236 |cand9=अन्य |votes9=1081 |electorate=111949 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=31538 |source=<ref name="2026el_siraha1">{{Cite web |title=सिराहा-१ मा रास्वपाका बब्लु गुप्ता विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/constituency-1?lng=nep |website=कान्तिपुर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[रामशङ्कर यादव]]|party1=[[नेकपा (एमाले)]]|votes1=29462|cand2=[[पद्मनारायण चौधरी]]|party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]|votes2=27379|cand3=युगलकिशोर साह|party3=[[जनमत पार्टी]]|votes3=6849|cand4=अन्य|votes4=2416|invalid=|electorate=|result=[[नेकपा (एमाले)]] विजयी|majority=2083|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आय‍ोग|access-date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|archive-date=2022-11-29}}</ref>}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | [[प्रदीप गिरी]] | २३,९५१ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | [[गंगा प्रसाद यादव]] | २१,३७१ |- | style="background-color:pink" | | [[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] | राजलाल यादव | १३,३५१ |- | | colspan="2" | अन्य | १,४७२ |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | २,९५४ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} ==== [[मधेश प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} ===== १ (क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[लगन लाल चौधरी]] |११,५४२ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |सन्तोष कुमार चौधरी |१०,६९९ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |वैद्यनाथ प्रसाद साह |५,८६८ |- | | colspan="2" |अन्य |७२७ |- | colspan="3" |अवैध मतहरू |१,१३९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} {{Col-2}} ===== १ (ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल !उम्मेदवार !मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |[[अशोक कुमार यादव (सिराहा राजनीतिज्ञ)|अशोक कुमार यादव]] |११,११० |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |राज कुमार गुप्ता |१०,६०८ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |देवनाथ यादव |८,९८७ |- | | colspan="2" |अन्य |९५९ |- | colspan="3" |अवैध मतहरू |१,२६३ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | [[पद्म नारायण चौधरी]] | १२,१८३ |- | style="background-color:darkred" | | [[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एनेकपा (माओवादी)]] | मुनि साह सुडी | ८,२७७ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | राजेन्द्र महतो | ७,४९३ |- | style="background-color:seagreen" | | [[सद्भावना पार्टी]] | रामनारायण महतो | १,७४३ |- | style="background-color:darkorange" | | [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल (लोकतान्त्रिक)|मधेसी जनअधिकार फोरम, नेपाल (लोकतान्त्रिक)]] | शुभ नन्द चौधरी | १,१६६ |- | | colspan="2" | अन्य | ४,३६२ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: नेपाल समाचार <ref name=":0">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archivedate=2015-03-25|accessdate=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:orangered" | | [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]] | लक्ष्मण महतो | ९,८१४ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | [[पद्म नारायण चौधरी]] | ९,४०३ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | गंगाप्रसाद यादव | ६,३२७ |- | style="background-color:darkred" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] | कृष्णदेव सिंह दनुवार | ३,४३७ |- | style="background-color:seagreen" | | [[सद्भावना पार्टी]] | राज कुमार गुप्ता | ३,०३६ |- | style="background-color:gold" | | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | वैद्यनाथ प्रसाद शाह | २,४३० |- | style="background-color:#e0ffff" | | [[दलित जनजाति पार्टी]] | वीरेन्द्र महरा चमार | १,८२४ |- | style="background-color:hotpink" | | [[सङ्घीय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च|संघिय लोकतान्त्रिक राष्ट्रिय मञ्च]] | रामचन्द्र चौधरी | १,२१२ |- | style="background-color:indianred" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | रामचन्द्र प्रसाद गुप्ता | १,०३७ |- | | अन्य | | २,४६५ |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | ३,५५० |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | मजफो विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: निर्वाचन आयोग <ref>{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archivedate=2009-10-03|accessdate=2020-11-15}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | रामचन्द्र यादव | १४,८१० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | [[पद्म नारायण चौधरी]] | १३,८५५ |- | style="background-color:gold" | | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | लगनलाल चौधरी | ९,४२८ |- | style="background-color:indianred" | | नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी) | रामशंकर यादव | ८,१६४ |- | style="background-color:yellow" | | राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द) | रण लोचन महतो | २,१६० |- | | colspan="2" | अन्य | ६६२ |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | ६९७ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: निर्वाचन आयोग <ref name="archive1">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archivedate=2008-01-24|accessdate=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|title=Election Results'99|website=nepalresearch.org|accessdate=2020-11-15}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | [[पद्म नारायण चौधरी]] | १५,५२५ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | राजेन्द्र चौधरी | १३,३०७ |- | style="background-color:gold" | | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | रामलोचन महतो | ८,३७३ |- | | colspan="2" | अन्य | १,०७५ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: निर्वाचन आयोग <ref name="archive">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archivedate=2008-01-24|accessdate=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | [[पद्म नारायण चौधरी]] | ११,८२४ |- | style="background-color:palevioletred" | | [[नेकपा (लोकतान्त्रिक)]] | चन्द्र शेखर लाल | ११,३२० |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" | स्रोत:[http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/SIRAHA.pdf सिराहाको निर्वाचन क्षेत्र नक्सा] {{मधेश प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] qnwo4ebh3ebytk1pk7k914qh00r24ls 0 128693 1392504 1391088 2026-10-09T02:23:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392504 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency |name=सिराहा २ |type= |constituency_link= |parl_name=<!-- name of the law making body --> |map1= |map2= |map3= |map4= |map_size=300 |map_entity= |map_year=वि.सं. २०७४ |image=Siraha 2 Pratinidhi Sabha.svg |image2= |image3= |image4= |caption=सिराहा जिल्लाको नक्सामा गाढा गरिएको भागमा निर्वाचन क्षेत्र |caption2= |caption3= |caption4= |district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county --> |district=[[मधेश प्रदेश]] |region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county --> |region=[[सिराहा जिल्ला]] |population= |electorate=१,१५,७६० |towns= |future= |year=वि.सं. २०४८ |abolished_label= |abolished= |elects_howmany= |seats= |party_label=<!-- defaults to "Party" --> |party=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |members_label=[[सांसद]] |members=[[शिवशङ्कर यादव]] |local_council_label= |local_council= |previous= |next= |blank1_name= |blank1_info= |blank2_name= |blank2_info= |blank3_name= |blank3_info= |blank4_name= |blank4_info= }} '''सिरहा २''' [[नेपाल]]को [[सिराहा जिल्ला]]को चार मध्येको एक निर्वाचन क्षेत्र हो। वि.सं. २०७४ भदौ १५ मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/5133|title=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|last=न्यौपाने|first=तुफान|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|accessdate=2022-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-4847.html|title=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|accessdate=2022-11-18}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == सम्मिलित क्षेत्रहरू == सिरहा २ निर्वाचन क्षेत्रमा [[नवराजपुर गाउँपालिका]], [[बरियारपट्टी गाउँपालिका]], [[औरही गाउँपालिका, सिराहा|औरही गाउँपालिका]], [[सुखीपुर नगरपालिका]], [[अर्नमा गाउँपालिका]]को वडा नं. ४ र ५, [[धनगढीमाई नगरपालिका]]को वडा नं. ३ देखि १४, [[लक्ष्मीपुर पतारी गाउँपालिका]]को वडा नं. १ र [[गोलबजार नगरपालिका]]को वडा नं. १३ समेटिएको छ।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/5447|title=प्रतिनिधि सभा र प्रदेश सभाका निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण (विवरण सहित)|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|accessdate=2022-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118033659/https://www.himalkhabar.com/news/5447|archive-date=2022-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://drive.google.com/file/d/0BybnsHtNchA8WHROWUNuVWpPcXc/edit?usp=embed_facebook|title=nirwachan kshetra.pdf|last=निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोग|first=नेपाल सरकार|website=गुगल डक्स|language=नेपाली|accessdate=2022-11-18}}</ref> == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[मधेश प्रदेश सभा]] क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * सिरहा २(क) * सिरहा २(ख) == संसद सदस्यहरू == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन ! सदस्य ! राजनीतिक दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[आम निर्वाचन २०४८]] | नथुनी सिंह दनुवार | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[आम निर्वाचन २०५१]] | नरेन्द्रराज पोखरेल | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[आम निर्वाचन २०५६]] | [[चित्रलेखा यादव]] | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:orangered" | | [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] | rowspan="2" | राजलाल यादव | [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]] |- | style="background-color:#D74826" | | वि.सं. २०६८ वैशाख | मधेशी जनअधिकार फोरम (गणतन्त्र) |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | | [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] | रामचन्द्र यादव | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] | rowspan="2" | सुरेस चन्द्र दास | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | | वि.सं. २०७५ वैशाख | [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- | style="background-color:{{party color|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}}" | | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] |[[राजकिशोर यादव]] | [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |- | style="background-color:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] | [[शिव शङ्कर यादव]] | [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |- |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== २(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |विजय कुमार यादव |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |- | style="background-color:{{party color|जनमत पार्टी}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |सञ्जयकुमार यादव |[[जनमत पार्टी]] |} {{Col-2}} ==== २(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |मदनसेन प्रसाद श्रीवास्तव |[[नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |शत्रुधन प्रसाद सिंह |[[नेकपा (एमाले)]] |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[शिवशङ्कर यादव]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=39561 |cand2=[[रामचन्द्र यादव]] |party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes2=12814 |cand3=नविनकुमार यादव |party3=[[नेकपा (एमाले)]] |votes3=6713 |cand4=मुक्तिनारायण सिंह |party4=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes4=3680 |cand5=सञ्जीवकुमार यादव |party5=[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |votes5=3087 |cand6=विनोदकुमार यादव |party6=[[जनमत पार्टी]] |votes6=2360 |cand7=अन्य |votes7=1428 |electorate=115760 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=26747 |source=<ref name="2026el_siraha2">{{Cite web |title=सिरहा-२ मा रास्वपाका शिव यादव फराकिलो मतान्तरले विजयी |url=https://www.onlinekhabar.com/2026/03/1886678/rsps-shiv-yadav-wins-siraha-2 |website=अनलाइनखबर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {{Election results|cand1=[[राजकिशोर यादव]]|party1=[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]]|votes1=24178|cand2=[[चित्रलेखा यादव]]|party2=[[नेपाली काङ्ग्रेस]]|votes2=23028|cand3=विनोदकुमार यादव|party3=[[जनमत पार्टी]]|votes3=16902|cand4=अन्य|votes4=3660|invalid=|electorate=|result=[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] विजयी|majority=1150|source=<ref name="2022el">{{Cite web|title=प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनमा उम्मेदवारहरूको सूची|url=https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|website=निर्वाचन आयोग|access-date=2026-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx|archive-date=2022-11-29}}</ref>}} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] | सुरेस चन्द्र दास | २०,१४८ |- | style="background-color:pink" | | [[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल|संघीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] | शत्रुधन प्रसाद सिंह | १७,२६० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | रामचन्द्र यादव | १५,५९७ |- | style="background-color:indianred" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | दुर्गा प्रसाद लम्साल | १,७७७ |- | | colspan="2" | अन्य | १,९८५ |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | ४,७६८ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" | स्रोत : [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} ==== [[मधेश प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{Col-begin}} {{Col-2}} ===== २ (क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |[[विजय कुमार यादव]] |१०,३८३ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |जिबछ कुमार यादव |९,१५४ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |शैलेन्द्र कुमार यादव |६,८१६ |- | style="background-color:indianred" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (माले)]] |रामसखी कुमारी |१,००३ |- | | colspan="2" |अन्य |१,०३१ |- | colspan="3" |अवैध मतहरू |२,३४५ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |ससफो विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} {{Col-2}} ===== २ (ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |[[मदन सेन प्रसाद श्रीवास्तव]] |१२,५२१ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |तपेश्वर महतो कोइरी |८,४१४ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |निर्मला यादव |६,५७४ |- | | colspan="2" |अन्य |१,३९० |- | colspan="3" |अवैध मतहरू |१,६७७ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} {{Col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | रामचन्द्र यादव | ९,८१८ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | सूर्यनारायण यादव | ८,१३७ |- | style="background-color:darkorange" | | [[नेपाल लोकतान्त्रिक फोरम|मधेसी जनअधिकार फोरम, नेपाल (लोकतान्त्रिक)]] | राजलाल यादव | ५,५८१ |- | style="background-color:darkred" | | [[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एनेकपा (माओवादी)]] | जितेन्द्र कुमार यादव | ४,७४८ |- | style="background-color:orangered" | | [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]] | हरेराम यादव | २,१५७ |- | style="background-color:gold" | | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | रामनारायण यादव | १,०३५ |- | | colspan="2" | अन्य | ४,८९१ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: नेपाल समाचार <ref name=":0">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archivedate=2015-03-25|accessdate=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:orangered" | | [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]] | राजलाल यादव | १६,६८४ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | रामचन्द्र यादव | ८,६०१ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | [[चित्रलेखा यादव]] | ७,०६४ |- | style="background-color:darkred" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] | विष्णुदेव यादव | ३,५५१ |- | style="background-color:#e0ffff" | | [[दलित जनजाति पार्टी]] | सीताराम हरिजन | १,७९२ |- | style="background-color:olivedrab" | | [[तराई-मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी|तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी]] | केदारनाथ यादव | १,६०८ |- | | अन्य | | ४,७०० |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | ३,३३३ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | मजफो विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: निर्वाचन आयोग <ref>{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archivedate=2009-10-03|accessdate=2020-11-15}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |पार्टी ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | [[चित्रलेखा यादव]] | २१,०२९ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | हिरा बहादुर सुनुवार | १४,०९४ |- | style="background-color:gold" | | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | चतुरा नन्द ठाकुर दनुवार | ७,५१७ |- | style="background-color:yellow" | | राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी (चन्द) | तारानी प्रसाद यादव | २,३६१ |- | style="background-color:firebrick" | | संयुक्त जनमोर्चा नेपाल | सुरेन्द्रप्रसाद साह हलुवाई | १,३६३ |- | | colspan="2" | अन्य | २,८६० |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | १,३१८ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: निर्वाचन आयोग <ref name="archive">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archivedate=2008-01-24|accessdate=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|title=Election Results'99|website=nepalresearch.org|accessdate=2020-11-15}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | नरेन्द्रराज पोखरेल | १२,६५३ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | [[चित्रलेखा यादव]] | १०,२०७ |- | style="background-color:yellowgreen" | | [[नेपाल सद्भावना पार्टी]] | केदारनाथ यादव | ८,८५२ |- | style="background-color:gold" | | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | राजनारायण यादव | ५,३५७ |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | | [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | मनिन्द्र रञ्जन | २,२३५ |- | | colspan="2" | अन्य | १,०८६ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: निर्वाचन आयोग <ref name="archive"/> |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | नथुनी सिंह दनुवार | ८,१०७ |- | style="background-color:{{party color|Independent}}" | | [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] | | ७,५०० |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/SIRAHA.pdf सिराहाको निर्वाचन क्षेत्र नक्सा] {{मधेश प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] hz8xaobspg9z4ehzr2985ht9s819bfh 0 128920 1392443 1371386 2026-10-08T17:13:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392443 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map =सङ्खुवासभा जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sankhuwasabha/silichong?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = ओङदी छिरीङ शेर्पा <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = मनकला राई <small> ([[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 519.45<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=2&municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 13424 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.54|87.34|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२९ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[नुम]] गाविसको कार्यालय | website = [https://makalumun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सङ्खुवासभा जिल्ला]]को ५ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[मकालु, सङ्खुवासभा|मकालु]], [[याफु]] (५-८), [[नुम]], [[पावाखोला]] (४-९) र [[पाथीभरा, सङ्खुवासभा|पाथीभरा]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १३,४२४ रहेको छ भने यहाँ ३,४७६ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ मकालु गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क (वडा ६–१२) |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | ६ || [[याफु]] (५–८) || ६५१ || २१.१५ || ३०.७८ |- | ७ || [[पावाखोला]] (४–९) || २,७५९ || २१८.६७ || १२.६२ |- | ८ || [[मकालु, सङ्खुवासभा|मकालु]] (१–७) || ३,३४८ || ६३.३१ || ५२.८८ |- | ९ || [[मकालु, सङ्खुवासभा|मकालु]] (८, ९) || १,४७७ || ३३.४ || ४४.२२ |- | १० || [[पाथीभरा, सङ्खुवासभा|पाथीभरा]] || ४,१४२ || ५५३.७ || ७.४८ |- | ११ || [[नुम]] || १,०४७ || १२७.५४ || ८.२० |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१३,४२४''' || '''१,०१७.७७''' || १३.१९ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20240725060356/https://dccsankhuwasabha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सङ्खुवासभा] {{सङ्खुवासभा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] o827aq6qlrwtxobu8r2xsq9tb3kmqv3 0 128921 1392490 1371385 2026-10-09T00:41:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392490 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map =सङ्खुवासभा जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sankhuwasabha/silichong?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = भीमबहादुर लिम्बु <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = लक्ष्मि चापागाई <small> ([[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 222.08<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=2&municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 9970 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.450019|87.300000|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२९ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[बाह्रबिसे, सङ्खुवासभा|बाह्रबिसे]] गाविसको कार्यालय | website = [https://savapokharimun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सङ्खुवासभा जिल्ला]]को ५ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[धुपु]], [[बाह्रबिसे, सङ्खुवासभा|बाह्रबिसे]] र [[सभापोखरी]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या ९,९७० रहेको छ भने यहाँ २,५०७ घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ सभापोखरी गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[धुपु]] (१–४) || २,३११ || १५.०४ || १५३.६६ |- | २ || [[धुपु]] (५–९) || १,८७६ || १५.३९ || १२१.९० |- | ३ || [[बाह्रबिसे, सङ्खुवासभा|बाह्रबिसे]] (१–६) || १,८५९ || ३०.५३ || ६०.८९ |- | ४ || [[बाह्रबिसे, सङ्खुवासभा|बाह्रबिसे]] (७–९) || ८२१ || ६३.५३ || १२.९२ |- | ५ || [[सभापोखरी]] (७–९) || ७३१ || ७१.७५ || १०.१९ |- | ६ || [[सभापोखरी]] (१–६) || २,३७२ || २५.८६ || ९१.७२ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''९,९७०''' || '''२२२.१''' || ४४.८९ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20240725060356/https://dccsankhuwasabha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सङ्खुवासभा] {{सङ्खुवासभा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] fpjo5qqvjnz54kq48gcqcyrnn4w9dcd 0 128922 1392506 1371384 2026-10-09T02:26:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392506 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[गाउँपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map =सङ्खुवासभा जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sankhuwasabha/silichong?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = अध्यक्ष | leader_name = भूपालराज राई <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपाध्यक्ष | leader_name1 = देवीता राई (कुलुङ) <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 293.26<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=2&municipality=3|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 10296 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.56|87.04|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२९ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[ताम्कु]] गाविसको कार्यालय | website = [https://silichongmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सङ्खुवासभा जिल्ला]]को ५ [[गाउँपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, गाउँपालिका घोषणा गर्दा [[सिसुवाखोला]], [[बाला]], [[ताम्कु]], [[माङ्तेवा]] र [[याफु]] (१-४,९) [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १०,२९६ रहेको छ भने यहाँ २,४९० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ सिलीचोङ गाउँपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[सिसुवाखोला]] || २,३८३ || १०४.९९ || २२.७० |- | २ || [[बाला]] || २,५०९ || ५४.३८ || ४६.१४ |- | ३ || [[ताम्कु]] || २,५९० || ६८.४४ || ३७.८४ |- | ४ || [[माङ्तेवा]] || १,८०१ || २८.२६ || ६३.७३ |- | ५ || [[याफु]] (१–४, ९) || १,०१३ || ३७.२३ || २७.२१ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१०,२९६''' || '''२९३.२६''' || ३५.११ |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20240725060356/https://dccsankhuwasabha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सङ्खुवासभा] {{सङ्खुवासभा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका गाउँपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका गाउँपालिकाहरू]] m0udeakx1evv22v2pqhj6463j0uv987 0 128986 1392505 1345186 2026-10-09T02:23:54Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392505 wikitext text/x-wiki {{Infobox constituency |name=सिराहा ३ |type= |constituency_link= |parl_name=<!-- name of the law making body --> |map1= |map2= |map3= |map4= |map_size=300 |map_entity= |map_year=वि.सं. २०७४ |image=Siraha3PratinidhiSabha.svg |image2= |image3= |image4= |caption=सिराहा जिल्लाको नक्सामा गाढा गरिएको भागमा निर्वाचन क्षेत्र |caption2= |caption3= |caption4= |district_label=प्रदेश<!-- can be State/Province, region, county --> |district=[[मधेश प्रदेश]] |region_label=जिल्ला<!-- can be State/Province, region, county --> |region=[[सिराहा जिल्ला]] |population= |electorate=१,१९,२५० |towns= |future= |year=वि.सं. २०४८ |abolished_label= |abolished= |elects_howmany= |seats= |party_label=<!-- defaults to "Party" --> |party=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |members_label=[[सांसद]] |members=[[शम्भुकुमार यादव]] |local_council_label= |local_council= |previous= |next= |blank1_name= |blank1_info= |blank2_name= |blank2_info= |blank3_name= |blank3_info= |blank4_name= |blank4_info= }} '''सिराहा ३''' [[नेपाल]]को [[सिराहा जिल्ला]]को चार मध्येको एक निर्वाचन क्षेत्र हो। वि.सं. २०७४ भदौ १५ मा निर्वाचन क्षेत्र निर्धारण आयोगले [[नेपाल सरकार]]लाई प्रतिवेदन बुझाएपछि यो निर्वाचन क्षेत्र अस्तित्वमा आएको थियो।'''<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/5133|title=निर्वाचन क्षेत्र: जनसंख्यालाई ९०% र भूगोललाई १०%|last=न्यौपाने|first=तुफान|website=हिमाल खबर|language=नेपाली|accessdate=2022-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-4847.html|title=१६५ निर्वाचन क्षेत्र बन्दा तपाईँको जिल्लामा कति वटा सिट?|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|accessdate=2022-11-18}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>''' == सम्मिलित क्षेत्रहरू == सिरहा ३ निर्वाचन क्षेत्रमामा [[सिराहा नगरपालिका|सिरहा नगरपालिका]], [[नरहा गाउँपालिका]]को वडा नं. १ र २, [[विष्णुपुर गाउँपालिका, सिराहा|विष्णुपुर गाउँपालिका]]को वडा नं. १ र ५, [[अर्नमा गाउँपालिका]]को वडा नं. १–३ र [[गोलबजार नगरपालिका]]को वडा नं. १–१२ समेटिएको छ । == प्रदेश सभा खण्डहरू == [[मधेश प्रदेश सभा]] क्षेत्रलाई निम्नलिखित खण्डहरूमा विभाजन गरिएको छ: * सिरहा ३ (क) * सिरहा ३ (ख) == संसद सदस्यहरू == === [[नेपालको सङ्घीय संसद|संसद/संविधान सभा]] === {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन ! सदस्य ! राजनीतिक दल |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[आम निर्वाचन २०४८]] | सुरेशचन्द्र दास | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | style="background-color:gold" | | [[आम निर्वाचन २०५६]] | कृष्णचरण श्रेष्ठ | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |- | style="background-color:orangered" | | [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] | विजय कुमार यादव | [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]] |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] | सीतादेवी यादव | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] |- | rowspan="4" style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | | [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] | rowspan="4" | [[लिलानाथ श्रेष्ठ]] | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- | वि.सं.२०७५ वैशाख | [[नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |- |वि.सं. २०७७ फागुन |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |- | style="background-color:{{party color|राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी}}" | |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] |[[शम्भुकुमार यादव]] |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |- |} === [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] === {{Col-begin}} {{Col-2}} ==== ३(क) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (माओवादी केन्द्र)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |रामकुमार यादव |[[नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |मनोजकुमार सिंह |[[नेकपा (एमाले)]] |} {{Col-2}} ==== ३(ख) ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |निर्वाचन !सदस्य !दल |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एमाले)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |प्रमोदकुमार यादव |[[नेकपा (एमाले)]] |- | style="background-color:{{party color|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)}}" | |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |प्रमोदकुमार यादव |[[नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |} {{Col-end}} == निर्वाचन परिणाम == ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]] ==== {{Election results |cand1=[[शम्भुकुमार यादव]] |party1=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |votes1=32249 |cand2=[[लिलानाथ श्रेष्ठ]] |party2=[[नेकपा (एमाले)]] |votes2=10156 |cand3=विश्वनाथ साह |party3=[[नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी]] |votes3=9942 |cand4=सुभाषचन्द्र यादव |party4=[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |votes4=9879 |cand5=असेश्वर यादव |party5=[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |votes5=5671 |cand6=रोहित महतो |party6=[[जनमत पार्टी]] |votes6=820 |cand7=श्रवण पासवान |party7=[[उज्यालो नेपाल पार्टी]] |votes7=570 |cand8=दिपकुमार लामा |party8=[[श्रम संस्कृति पार्टी]] |votes8=287 |cand9=अन्य |votes9=703 |electorate=119250 |result=[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] विजयी |majority=22093 |source=<ref name="2026el_siraha3">{{Cite web |title=सिराहा-३ मा रास्वपाका डा. शम्भु यादव विजयी |url=https://election.ekantipur.com/pradesh-2/district-siraha/constituency-3?lng=nep |website=कान्तिपुर}}</ref> }} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | [[लिलानाथ श्रेष्ठ]] |२८,०६४ |- | style="background-color:darkred" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] | विश्वनाथ शाह |२६,८८२ |- | style="background-color:{{party color|जनमत पार्टी}}" | |जनमत पार्टी |दिनेश कुमार यादव |११,१४६ |- | style="background-color:gold" | |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | गोवर्धन दास तत्मा |१,२५९ |- | | colspan="2" |अन्य | |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" | स्रोत : [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx निर्वाचन आयोग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129072853/https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral2079.aspx |date=2022-11-29 }} |} ==== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | [[लिलानाथ श्रेष्ठ]] | २३,२७२ |- | style="background-color:pink" | | [[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] | अशेश्वर यादव | २१,२२० |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | अमर रेग्मी | ११,७७८ |- | | colspan="2" | अन्य | १,८६२ |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | ३,६२० |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" | स्रोत : [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} ==== [[मधेश प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४]] ==== {{col-begin}} {{col-2}} ===== २ (क) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |[[राम कुमार यादव]] |११,८६६ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |मनोज कुमार सिंह |१०,९३३ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |मुस्ताक अंसारी |४,१५८ |- | | colspan="2" |अन्य |१,५७० |- | colspan="3" |अमान्य मत |१,५४७ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |माओवादी केन्द्र विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} {{col-2}} ===== २ (ख) ===== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |प्रमोद कुमार यादव |११,९५४ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली काङ्ग्रेस]] |शुभाषचन्द्र यादव |९,५८६ |- | style="background-color:pink" | |[[सङ्घीय समाजवादी फोरम, नेपाल]] |मनोरंजन गोइत |८,२६८ |- | | colspan="2" |अन्य |५८७ |- | colspan="3" |अमान्य मत |१,१९० |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |नेकपा (एमाले) विजयी |- | colspan="4" |स्रोत: [https://result.election.gov.np/ElectionResultCentral.aspx निर्वाचन आयोग] |} {{col-end}} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन २०७०]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | सीतादेवी यादव | ११,१४२ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | प्रमोद कुमार यादव | ७,९६४ |- | style="background-color:darkred" | | [[एकीकृत नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)|एनेकपा (माओवादी)]] | राम रिझन यादव | ४,४५७ |- | style="background-color:orangered" | | [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]] | विजय कुमार यादव | ३,९६४ |- | style="background-color:#D74826" | | मधेशी जनअधिकार फोरम (गणतन्त्र) | मनोरञ्जन गोइत | २,४७० |- | style="background-color:darkorange" | | [[नेपाल लोकतान्त्रिक फोरम|मधेसी जनअधिकार फोरम, नेपाल (लोकतान्त्रिक)]] | नवीनकुमार यादव | १,९५८ |- | style="background-color:gold" | | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | शम्भुप्रसाद यादव | १,८४० |- | | colspan="2" | अन्य | ३,६३६ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: नेपाल समाचार <ref name=":0">{{Cite web|url=http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|title=Nepalnews.com - News from Nepal as it happens|date=2015-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top|archivedate=2015-03-25|accessdate=2020-11-23}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150325225411/http://vote.nepalnews.com/election/pages/bhaktapur.php#top |date=2015-03-25 }}</ref> |} ==== [[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:orangered" | | [[मधेशी जनअधिकार फोरम, नेपाल]] | विजय कुमार यादव | १४,८८४ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | सीतादेवी यादव | १०,१२६ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | प्रमोद कुमार यादव | ८,०२९ |- | style="background-color:darkred" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी)]] | बोधमाया कुमारी यादव | २,३४२ |- | style="background-color:gold" | | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | विश्वेश्वर प्रसाद मारवैता | २,०८९ |- | style="background-color:firebrick" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (संयुक्त मार्क्सवादी)|नेकपा (संयुक्त मार्क्सवादी)]] | चन्द्रदेव कामती | १,७८९ |- | style="background-color:olivedrab" | | [[तराई-मधेश लोकतान्त्रिक पार्टी|तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टी]] | राजेन्द्र कुमार शाह | १,५४२ |- | style="background-color:tomato" | | [[जनमोर्चा नेपाल]] | राम रिजान शाह | १,३७७ |- | | अन्य | | ३,३७१ |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | ४,०७५ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | मजफो लाभ |- | colspan="4" | स्रोत: निर्वाचन आयोग <ref>{{Cite web|url=http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|title=Ca Election report|date=2009-10-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091003184536/http://www.election.gov.np/reports/CAResults/reportBody.php|archivedate=2009-10-03|accessdate=2020-11-15}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५६]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:gold" | | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | कृष्णचरण श्रेष्ठ | १४,३९६ |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | सुरेन्द्रकुमार दास | १२,७५१ |- | style="background-color:firebrick" | | संयुक्त जनमोर्चा नेपाल | राम रिजन यादव | ९,५३९ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | जय चिमिरे | ९,०१२ |- | | colspan="2" | अन्य | १,६८७ |- | colspan="3" | अवैध मतहरू | २,१७१ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | राप्रपा विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: निर्वाचन आयोग <ref name="archive">{{Cite web|url=http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|title=Finalised Constituencies With Top Two Candidates|date=2008-01-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php|archivedate=2008-01-24|accessdate=2020-11-15}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124110554/http://www.election-commission.org.np/toptwo.php |date=2008-01-24 }}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/ec/alldistconst.htm|title=Election Results'99|website=nepalresearch.org|accessdate=2020-11-15}}</ref> |} ==== [[आम निर्वाचन २०५१]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | सुरेशचन्द्र दास | १४,३५७ |- | style="background-color:gold" | | [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] | कृष्णचरण श्रेष्ठ | ९,३५२ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | धर्मनाथ यादव | ७,५९७ |- | style="background-color:firebrick" | | संयुक्त जनमोर्चा नेपाल | विश्वनाथ शाह | ४,८६१ |- | style="background-color:palevioletred" | | नेकपा (संयुक्त) | अशोक कुमार सिंह | ३,००४ |- | style="background-color:yellowgreen" | | [[नेपाल सद्भावना पार्टी]] | भोगेन्द्र ठाकुर | १,८१२ |- | | colspan="2" | अन्य | १,०४९ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: निर्वाचन आयोग <ref name="archive"/> |} ==== [[आम निर्वाचन २०४८]] ==== {| class="wikitable" ! colspan="2" |राजनीतिक दल ! उम्मेदवार ! मत |- | style="background-color:{{party color|Nepali Congress}}" | | [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | सुरेशचन्द्र दास | १२,४८५ |- | style="background-color:{{party color|Nepal Communist Party}}" | | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] | धर्मनाथ यादव | ७,६१३ |- ! colspan="2" | नतिजा ! colspan="2" | काङ्ग्रेस विजयी |- | colspan="4" | स्रोत: [http://nepalresearch.org/politics/background/elections_old/election_1991_constituency_results_english.pdf] |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरूको सूची|नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रको सूची]] == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} == बाह्य कडीहरू == * [http://www.election.gov.np/ecn/uploads/userfiles/maps/SIRAHA.pdf सिराहाको निर्वाचन क्षेत्र नक्सा] {{मधेश प्रदेशका संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू}} [[श्रेणी:नेपालको संसदीय निर्वाचन क्षेत्रहरू]] [[श्रेणी:सिराहा जिल्ला]] 3y0pftekugq3596w7mup1qxb0ejj1q4 0 129051 1392493 1390781 2026-10-09T00:59:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392493 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = सरिता तिवारी | native_name = | native_name_lang = | birth_date = {{Birth date and age|1979|04|15|df=y}} | birth_place = [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] | nationality = नेपाली | alma_mater = पृथ्वी नारायण क्याम्पस | occupation = कवि, लेखक र अधिवक्ता | notable_works = '' प्रश्नहरूको कारखाना'' | movement = ''संरक्षण कविता आन्दोलन'' }} '''सरिता तिवारी''' (जन्म १९८०) एक नेपाली कवि, लेखक र अधिवक्ता हुन्। <ref>{{Cite web|url=https://www.kathmandutoday.com/2014/12/65874.html|title='म पपुलिस्ट हुँला कि भन्ने डर छ' : सरिता तिवारी|website=KathmanduToday.com|language=en-US|accessdate=2022-03-07}}</ref> उनले अहिलेसम्म तीनवटा पुस्तक लेखेकी छिन् र धेरै राष्ट्रिय पत्रपत्रिका र अनलाइन पोर्टलका लागि नियमित रूपमा लेख र स्तम्भहरू लेख्छिन्। उनको कविता संग्रह ''प्रश्नहरूको कारखाना'' सन् २०१५ (वि.सं. २०७२) को [[मदन पुरस्कार]]का लागि मनोनित भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/119784-1491624480.html|title='त्यसले हाम्रा छाती, कम्मर र नितम्ब नाप्दै हिँडेको छ'|last=नागरिक|website=nagariknews.nagariknetwork.com|language=ne|accessdate=2022-03-07}}</ref> == जीवनी == उनको जन्म १५ अप्रिल १९७९ मा [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरामा]] भएको थियो । उनकी आमा ''[[रत्यौली|रतौली]]'' गायिका हुनुहुन्थ्यो र धेरै विवाह समारोहहरूमा गाउनुहुन्थ्यो। आमाको गायनले उनलाई निकै प्रभाव पारेको थियो । उनको परिवार [[नवलपरासी जिल्ला|नवलपरासीमा]] बसोबास भयो जहाँ उनी हुर्किए। विद्यालयको [[नेपालमा शिक्षा|७ कक्षामा]] पढ्दादेखि नै कविता लेख्न थालेकी थिइन् । विद्यालयमा विभिन्न कविता प्रतियोगितामा भाग लिने र जित्ने गर्थिन् । त्यसपछि सन् १९९७ मा [[पृथ्वीनारायण क्याम्पस]] मा आइ ए अध्ययन गर्न भर्ना भइन् र सोही कलेजबाट स्नातक उपाधि हासिल गरिन् । त्यहाँ उनले धेरै प्रभावशाली लेखक र कविहरूलाई भेटिन्। कलेजमा उनी संरक्षण कविता आन्दोलन भनेर चिनिने साहित्यिक आन्दोलनको एक हिस्सा ''थिइन्''। आन्दोलन अन्तर्गत पोखरा र काठमाडौंका कविहरूले गाउँ गाउँमा गएर प्रकृतिमा कविता लेखे। उनको पहिलो कविता संग्रह ''बुद्ध र लाभाहरू'' सन् २००१ (वि.सं. २०५७) मा प्रकाशित भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://emulyankan.org/sarita-tiwari-on-poetry-writing/|title=मेरो कविताको संक्रमण|date=2015-10-04|website=मूल्याङ्कन अनलाइन|language=en-US|accessdate=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307124814/https://emulyankan.org/sarita-tiwari-on-poetry-writing/|archive-date=2022-03-07}}</ref> उनको दोस्रो कविता संग्रह''अस्तित्वोको घोषणापत्र'' सन् २०११ (वि.सं. २०६७) मा प्रकाशित भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://www.indrenionline.com/archives/3450|title=कवि सरिता तिवारी संगै "प्रश्नहरुको कारखाना "को चर्चा गरिने|last=बुढाथोकी|first=केशरमान|date=2016-06-11|website=Indrenionline.com|language=en-US|accessdate=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307124814/https://www.indrenionline.com/archives/3450|archive-date=2022-03-07}}</ref> उनको तेस्रो पुस्तक ''प्रार्थनाहरु को कारखाना'', एक कविता संग्रह २०१६ मा प्रकाशित भएको थियो र सोही वर्षको लागि मदन पुरस्कारको लागि मनोनित भएको थियो। <ref>{{Cite web|url=https://kharibot.com/news-details/26433/2018-12-29|title=सरिता तिवारीलाई प्रश्न : नारी साहित्यमा पुरुष नै स्थायी 'भिलेन' हो त ?|website=Kharibot|language=ne|accessdate=2022-03-07}}</ref> संग्रहमा ३४ वटा कविता छन्। <ref>{{Cite web|url=https://www.thahasanchar.com/entertainment/19444/rss.php|title=आशा अझै मरिसकेको छैन|website=Radio Thaha Sanchar|accessdate=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307130315/https://www.thahasanchar.com/entertainment/19444/rss.php|archive-date=2022-03-07}}</ref> यसलाई सन् २०१८ मा प्रमोद ''धितालले प्रश्नों का कारखानाको'' <ref>{{Cite web|url=https://www.news24nepal.tv/2018/06/05/339343|title='प्रश्नहरूको कारखाना'को हिन्दी संस्करण लिएर आइन् सरिता|date=2018-06-05|website=News24 : Premium News Channel|language=en|accessdate=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307124809/https://www.news24nepal.tv/2018/06/05/339343|archive-date=2022-03-07}}</ref> हिन्दीमा अनुवाद गरेका थिए। उनी हाल श्रीमान र छोराछोरीसँग [[चितवन जिल्ला|चितवनमा]] बस्छिन्। <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.nepalitimes.com/opinion/factory-of-questions-sarita-tiwari/|title=Factory of Questions: Sarita Tiwari|last=Gurung|first=Muna|language=en-US|accessdate=2022-03-07}}</ref> == बिब्लियोग्राफी == {| class="wikitable" |+ !शीर्षक ! प्रकाशन वर्ष (सन्) ! नोट |- | ''बुद्ध र लाभाहरू'' | २००१ | |- | ''अस्तित्वोको घोषणापत्र'' | २०११ | |- | ''प्रश्नहरूको कारखाना'' | २०१६ | मनोनित - [[मदन पुरस्कार]], २०७२<ref>{{Cite web|url=https://pahilopost.com/content/-18317.html|title=मदन पुरस्कारका लागि सात श्रेष्ठ पुस्तकको नाम सार्वजनिक, कसले जित्ला यस पटक पुरस्कार ?|website=pahilopost.com|accessdate=2022-03-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220307124812/https://pahilopost.com/content/-18317.html|archive-date=2022-03-07}}</ref> |} == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नीलम कार्की|निलम कार्की निहारिका]] == सन्दर्भहरू == {{Reflist}}{{नेपाली भाषाका साहित्यकारहरू}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:पोखराका मानिसहरू]] [[श्रेणी:सन् १९८० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपाली कविहरू]] gtro489gggn5s75xe37rmfx0s66r8qc 0 130233 1392472 1219570 2026-10-08T21:14:02Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392472 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | election_name = {{पृष्ठको नाम}} | seats_for_election = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]का १९ सिट | country = नेपाल | type = संसदीय <!--Congress-->| party1 = नेपाली कांग्रेस | image1 = [[File:Nepalese Election Symbol Tree.svg|100x100px]] | seat_change1 = {{increase}}३ | seats_after1 = १० | seats1 = ६ | seats_before1 = ७ <!--CPN-MC-->| party2 = नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) | image2 = [[File:Election logo Maoist.jpg|100x100px]] | seat_change2 = {{increase}}१ | seats_after2 = १५ | seats2 = ५ | seats_before2 = १४ <!--CPN(US)-->| party3 = नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी) | image3 = [[File:Nepalese Election Symbol Pen.jpg|100x100px]] | seat_change3 = {{increase}}१ | seats_after3 = ८ | seats3 = ५ | seats_before3 = ७ <!--CPN (UML)-->| image4 = [[File:CPN (UML) election symbol 1.png|100x100px]] | party4 = नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) | seat_change4 = {{decrease}}७ | seats4 = १ | seats_after4 = १७ | seats_before4 = २४ <!--PSP-N-->| party5 = जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल | image5 = [[File:Rastriya Janata Party electoral symbol.png|100x100px]] | seat_change5 = {{increase}}१ | seats_after5 = ३ | seats5 = १ | seats_before5 = २ <!--Janamorcha-->| party6 = राष्ट्रिय जनमोर्चा | image6 = [[File:RaJaMo.png|100x100px]] | seat_change6 = {{increase}}१ | seats_after6 = १ | seats_before6 = ० | seats6 = १ | election_date = २०७८ माघ १२ | previous_election = [[राष्ट्रिय सभा निर्वाचन, २०७६]] | previous_year = [[राष्ट्रिय सभा निर्वाचन, २०७६|२०७६]] | next_election = [[राष्ट्रिय सभा निर्वाचन, २०८०]] | next_year = [[राष्ट्रिय सभा निर्वाचन, २०८०|२०८०]] | ongoing = छैन }} '''नेपालको सङ्घीय संसद'''को माथिल्लो सदन, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]का द्वितीय श्रेणीका २० जना अवकाश प्राप्त सदस्यहरू मध्ये १९ जनाको निर्वाचनका लागि २०७८ माघ १२ मा नेपालमा राष्ट्रिय सभाको निर्वाचन सम्पन्न भएको थियो।<ref>{{Cite web|title=माघ १२ गते राष्ट्रिय सभा निर्वाचन गर्ने मन्त्रिपरिषद्को निर्णय|url=https://ekantipur.com/news/2021/11/18/163725065700145936.html|access-date=2021-11-18|website=कान्तिपुर|language=ne}}</ref> [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]का सदस्यहरू अप्रत्यक्ष मतपत्रद्वारा निर्वाचित हुन्छन् र ६ वर्षको कार्यकालको सेवा गर्दछन् जसमा एक तिहाइ सदस्यहरू प्रत्येक दुई वर्षमा सेवानिवृत्त हुन्छन्।<ref name="Article 86">[http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/np/np029en.pdf धारा ८६] नेपालको संविधान</ref> तथापि, [[राष्ट्रिय सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] मा दुई, चार र छ वर्षको कार्यकाल निर्धारण गर्न ग‍ोलाप्रथाद्वारा सम्पूर्ण सदन निर्वाचित भएको कारण सेवानिवृत्त सदस्यहरूले केवल चार वर्षको कार्यकाल मात्र पूरा गरेका थिए।<ref>{{cite web |title=Term of National Assembly members determined thru lucky draw |url=https://en.reportersnepal.com/term-of-national-assembly-members-determined-thru-lucky-draw/ |website=Reporters Nepal |accessdate=22 May 2020 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == निर्वाचन प्रणाली == राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरू [[नेपालका प्रदेशहरू|नेपालका सातवटै प्रदेश]]हरूबाट निर्वाचित हुन्छन् र कुल ५९ सदस्यका लागि [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]बाट तीन जना सदस्यहरू नियुक्त हुन्छन्। प्रत्येक प्रदेशबाट तीन जना महिला, एक जना [[दलित]] र एक जना अपाङ्गता भएका वा अल्पसङ्ख्यक सदस्य रहने व्यवस्था गरिएको छ। <ref name="Article 86"/> बाँकी रहेका तीन जनालाई खुला/अन्य उम्मेदवारका रूपमा वर्गीकरण गरिएको छ।<ref name=IFES>[https://www.ifes.org/sites/default/files/ifes_faqs_elections_in_nepal_2020_national_assembly_elections_january_2020.pdf IFES FAQs on Elections in Nepal: 2020 National Assembly Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205072359/https://www.ifes.org/sites/default/files/ifes_faqs_elections_in_nepal_2020_national_assembly_elections_january_2020.pdf |date=2020-12-05 }}</ref> यस निर्वाचनबाट निर्वाचित हुने सबै सदस्यहरू अवकाश प्राप्त सदस्यहरू सरहको श्रेणीबाट हुनुपर्नेछ।<ref name=IFES /> सम्बन्धित प्रदेश सभाका सदस्य तथा प्रदेशभित्रका स्थानीय तहका अध्यक्ष/प्रमुख र उपाध्यक्ष/उपप्रमुख सम्मिलित निर्वाचक मण्डलबाट [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|पहिलो हुने निर्वाचित हुने]] मतदानबाट सदस्यहरूको निर्वाचन हुने व्यवस्था गरिएको थियो। प्रत्येक [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] सदस्यको मतको भार ४८ हुन्छ भने प्रत्येक अध्यक्ष/प्रमुख/उपाध्यक्ष/उपप्रमुखको मतको भार १८ हुन्छ। यो निर्वाचक मण्डलले १९ जना सदस्यको निर्वाचन गर्नेछ भने १ जना सदस्यको पदावधि पनि एकैसाथ समाप्त हुनेछ र [[नेपाल सरकार]]को सिफारिसमा राष्ट्रपतिबाट मनोनीत हुनेछन्। === सदस्यहरूको लागि योग्यता === [[नेपालको संविधान]]को धारा ८७ अनुसार देहायका मापदण्ड पूरा गरेको व्यक्ति [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को सदस्य हुन योग्य हुन्छ:<ref>[http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/np/np029en.pdf धारा ८७] नेपालको संविधान</ref> *नेपालको नागरिक *३५ वर्ष पार भएको, *नैतिक पतन भएको फौजदारी कसुरमा दोषी नठहरिएको, *कुनै पनि सङ्घीय कानुनद्वारा अयोग्य नठहरिने, *कुनै पनि लाभको पद धारण नगरेको। {| class="wikitable centre" style=text-align:center |+ [[नेपालका प्रदेशहरू]]का निर्वाचक सदस्य |- ! निर्वाचक मण्डल !कोशी प्रदेश !मधेश !बागमती !गण्डकी !लुम्बिनी !कर्णाली !सुदूरपश्चिम !जम्मा |- |align=left|[[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] |९२ |१०४ |१०९ |५९ |८१ |३५ |५२ |५३२ |- |align=left|[[नेपालका स्थानीय तहहरू|स्थानीय तह]] |२७२ |२६८ |२३७ |१७० |२१५ |१५६ |१७५ |१४९३ |- !जम्मा !३६४ !३७२ !३४६ !२२९ !२९६ !१९१ !२२७ !२०२५<ref>{{Cite web|title=दुई हजार पच्चीस मतदाता कायम|url=https://gorkhapatraonline.com/mainnews/2022-01-02-54402|access-date=2022-01-02|website=गोरखापत्र}}</ref> |} == निर्वाचनको समयरेखा == महत्त्वपूर्ण मिति सूचीबद्ध गरिएको छ: {| class="wikitable" |- |२०७८ मङ्सिर ३||मन्त्रिपरिषद्द्वारा निर्वाचन मिति घोषणा |- |२०७८ पुस २०||उम्मेदवारको मनोनयन |- |२०७८ पुस २५||मनोनयन स्वीकृत र प्रकाशित |- |२०७८ पुुस २६||निर्वाचन आचारसंहिता लागू |- |२०७८ माघ १२||'''निर्वाचन मिति''' – निर्वाचन केन्द्र खुला ०७:०० देखि १७:०० |- |२०७८ माघ १७||अन्तिम नतिजा घोषणा गरी राष्ट्रपतिसमक्ष पेश |- |२०७७ फागुन २०||द्वितीय श्रेणीका वर्तमान सदस्यहरूको पदावधि समाप्त |} == गठबन्धन == === {{legend2|{{party color|Nepali Congress}}|[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]|border=solid 1px #AAAAAA}}+ === {| class="wikitable" width="75%" |+ !क्र.सं. ! "style=max-width:60em" |दल !झण्डा !प्रतीक !नेता !तस्वीर !सिटमा सम्झौता !पुरुष उम्मेदवार !महिला उम्मेदवार !स्रोत |- | style="text-align:center; background:{{party color|Nepali Congress}};color:white" |'''१.''' |नेपाली कांग्रेस |[[File:Nepali Congress.png|60x60px]] |[[File:Nepalese Election Symbol Tree.svg|60x60px]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |[[File:The former Prime Minister of Nepal, Mr. Sher Bahadur Deuba meeting the Union Minister for Commerce & Industry and Textiles, Shri Anand Sharma, in New Delhi on June 13, 2013 (cropped).jpg|67x67px]] |६ |४ |२ | rowspan="5" |<ref>{{Cite web|date=2021-11-10|title=पाँच दलीय राजनीतिक संयन्त्र निर्वाचन प्रयोजनका लागि मात्रै होः कांग्रेस नेता लेखक|url=https://www.reportersnepal.com/2021/11/607659|access-date=2021-11-16|website=रिपोर्टर्स नेपाल|language=नेपाली}}</ref> |- | style="text-align:center; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}};color:white" |'''२.''' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] |[[File:Flag of the Communist Party of Nepal (Maoist).svg|50x50px]] |[[File:Election logo Maoist.jpg|50px]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |[[File:Prachanda 2009.jpg|67x67px]] |५ |४ |१ |- | style="text-align:center; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};color:white" |'''३.''' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)]] |[[File:Flag of the CPN (Unified Socialist).svg|50x50px]] |[[File:Nepalese Election Symbol Pen.jpg|60x60px]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |[[File:Madhav Kumar Nepal 2009-09-23.jpg|67x67px]] |५ |१ |४ |- | style="text-align:center; background:{{party color|People's Socialist Party, Nepal}};color:white" |'''४.''' |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |[[File:Flag of Janata Samajbadi Party.svg|50x50px]] |[[File:Rastriya Janata Party electoral symbol.png|60x60px]] |[[उपेन्द्र यादव]] |[[File:Upendra Yadav at Rajbiraj (cropped).jpg|67x67px]] |२ |२ |० |- | style="text-align:center; background:{{party color|Rastriya Janamorcha}};color:white" |'''५.''' |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] | |[[File:RaJaMo.png|60x60px]] |[[चित्रबहादुर केसी]] | |१ |१ |० |} === {{legend2|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]]|border=solid 1px #AAAAAA}} === {| class="wikitable" width="75%" |+ !क्र.सं. ! "style=max-width:60em" |दल !झण्डा !प्रतीक !नेता !तस्वीर !सिटमा सम्झौता !पुरुष उम्मेदवार !महिला उम्मेदवार !स्रोत |- | style="text-align:center; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}};color:white" |'''१.''' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]] |[[File:Flag_of_the_CPN-UML_(2021-).svg|50x50px]] |[[File:CPN (UML) election symbol 1.png|60x60px]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |[[File:KP Oli.png|67x67px]] |१९ |१२ |७ |<ref>{{cite web |title=एमालेले टुंगायो राष्ट्रिय सभा सदस्यका उम्मेदवार (सूचीसहित) |url=https://pahilopost.com/content/20220103172729.html |website=पहिलोपोस्ट |access-date=3 January 2022}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |} == नतिजा == [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]ले [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] (नेकपा)को गठनलाई उल्ट्याएपछि यसको कुल ४७ सिट मध्येका सदस्यहरूको अर्को दल [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]], [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] र [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]लाई यहाँ देखाएको छ। {| class="wikitable centre" style=text-align:right |+नतिजा<ref>{{cite web |title=Final Results of National Assembly Election, 2022 |url=https://election.gov.np/admin/public//storage/Press%20Release/_Press_Release_2078.10.12.jpg |website=Election Commission of Nepal |publisher=ECN |access-date=27 January 2022}}</ref><ref>{{cite web|title=Ruling alliance secures victory in 18 of 19 seats in National Assembly poll (With list of elected candidates)|url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/ruling-alliance-secures-victory-in-18-of-19-seats-in-national-assembly-poll/|author=Republica|website=My Republica|language=en|access-date=28 January 2022|publication-date=}}.</ref> |- |align=center colspan=10 |[[File:Népal Assemblée nationale 2022.svg]] |- ! colspan=2 rowspan=2| दलहरू ! colspan="6" |सिट |- !जम्मा<br>वि.सं २०७६ मा !जम्मा<br>अगाडि !वृद्धि !विजयी !जम्मा<br>पछि !+/- |- | bgcolor="#DC241F" | | align="left" | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |० |२४ |८ |१ |१७ | align="center" | {{decrease}}7 |- | bgcolor="#8B0000" | | align="left" | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |० |१४ |४ |५ |१५ | align="center" | {{increase}}1 |- | bgcolor="#008000" | | align="left" | [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |६ |७ |३ |६ |१० | align="center" | {{increase}}3 |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | | align="left" | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एस)]] |० |७ |४ |५ |८ | align="center" | {{increase}}१ |- | bgcolor="#FFc0cb" | | align="left" |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |१ |२ |० |१ |३ | align="center" | {{increase}}१ |- |bgcolor="{{party color|Democratic Socialist Party (Nepal)}} | | align="left" |[[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |० |१ |० |० |१ | align="center" |{{steady}}० |- |bgcolor="{{party color|Rastriya Janamorcha}}" | |align="left" | [[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |० |० |० |१ |१ | {{increase}}१ |- |bgcolor="{{party color|Independent}}" | |align="left" | [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |० |१ |० |० |१ |{{steady}}० |- | bgcolor="#000000" | | align="left" |मनोनीत<ref>तीनमध्ये दुई जना [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)]]का सदस्य हुन् भने बाँकी एक जना [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]का सदस्य हुन्। [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]]का अर्का सदस्य मनोनित भएका थिए।</ref> |३ |३ |१ |१ |३ | align="center" | {{steady}}० |- | bgcolor="#DC241F" | |align="left" |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (२०७५–२०७७)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी]] |४७ |० |० | align="center" | - |० | align="center" | {{steady}}० |- | colspan="2" align="left" |'''जम्मा''' |'''५९''' |'''५९''' |'''२०''' |'''२०''' |'''५९''' | align="center" | - |} === विवरण === {| class="wikitable sortable" |+ ! प्रदेश ! श्रेणी ! निर्वाचन अगाडिको सदस्य ! colspan="2" columnspan="2" |दल ! निर्वाचन पछिको सदस्य ! colspan="2" columnspan="2" |दल |- | rowspan="3" |[[कोशी प्रदेश]] |खुला |परशुराम मेगी गुरुङ | style="background:#DD232C;" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |गोपाल बस्नेत{{efn|दुबै उम्मेदवारहरूले ४४८८ मत ल्याएपछि गोलाप्रथाद्वारा चुनिएको}} |bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |महिला |नैनकला ओझा | style="background:#DD232C;" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |जयन्ती राई |style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- |अपाङ्ग/अल्पसङ्ख्यक |आगमप्रसाद बान्तवा राई | style="background:#DD232C;" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |सोनाम ग्याल्जेन शेर्पा |bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)|CPN (UML)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |- | rowspan="2" |[[मधेश प्रदेश|मधेश]] |खुला |सुमनराज प्याकुरेल | style="background:#DD232C;" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |मोहम्मद खालिद सिद्दिकी |style="background:{{party color|People's Socialist Party, Nepal}};" | |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |- |महिला |शशीकला दाहाल | bgcolor="8B0000" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |उर्मिला अर्याल |bgcolor="8B0000" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | rowspan="2" |[[बागमती प्रदेश|बागमती]] |खुला |राधेश्याम अधिकारी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |कृष्णप्रसाद पौडेल |bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |महिला |उदय शर्मा | style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |गोमादेवी तिमिल्सिना |style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- | rowspan="3" |[[गण्डकी प्रदेश|गण्डकी]] |खुला |[[दीनानाथ शर्मा|दिनानाथ शर्मा]] | bgcolor="8B0000" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |सुरेश आलेमगर |bgcolor="8B0000" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- |महिला |शान्ति अधिकारी | style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |कमला पन्त |bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |दलित |खिमबहादुर विक | bgcolor="8B0000" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |भुवनबहादुर सुनार |bgcolor="8B0000" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | rowspan="3" |[[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] |खुला |दीर्धनारायण पाण्डे | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |युवराज शर्मा | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |महिला |[[कोमल ओली]] | style="background:#DD232C;" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |राज्यलक्ष्मी गैरे | style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- |दलित |रामलखन हरिजन | style="background:#DD232C;" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |तुलप्रसाद विक | style="background:{{party color|Rastriya Janamorcha}};"| |[[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |- | rowspan="3" |[[कर्णाली प्रदेश|कर्णाली]] |खुला |ठगेन्द्र पुरी | style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |उदय बोहरा |style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- |महिला |कविता बोगटी | style="background:#DD232C;" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |दुर्गा गुरुङ |bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |अपाङ्ग/अल्पसङ्ख्यक |जीवन बुढा | bgcolor="8B0000" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |नरबहादुर विष्ट |bgcolor="8B0000" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | rowspan="3" |[[सुदूरपश्चिम प्रदेश|सुदूरपश्चिम]] |खुला |शेरबहादुर कुँवर | style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |नारायणदत्त मिश्र |bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |- |महिला |तारादेवी जोशी | bgcolor="{{party color|Nepali Congress}}" | |[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |मदनकुमारी शाह |style="background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |- |दलित |चक्रप्रसाद स्नेही | style="background:#DD232C;" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |जगत पार्की |bgcolor="8B0000" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |- | |मनोनीत |रामनारायण बिडारी<ref name=":0">नेकपा (माओवादी केन्द्र)को सदस्य</ref> | bgcolor="8B0000" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |नारायण दाहाल<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |date=2022-04-09 |title=Narayan Dahal, Pushpa Kamal's brother, gets the National Assembly membership - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/narayan-dahal-national-assembly.html |access-date=2022-04-09 |language=en}}</ref> | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |} == टिप्पणी == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालको राष्ट्रिय सभाको निर्वाचन}} [[श्रेणी:नेपालमा भएका निर्वाचनहरू]] jl0h83ori4gwfm4pibr8w3g5ul5ehy4 0 131044 1392480 1264548 2026-10-08T22:12:12Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392480 wikitext text/x-wiki {{संक्षिप्त विवरण|पाकिस्तानको प्रथम प्रधानमन्त्री}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[नवाब#नवाबजादा|नवाबजादा]] | name = {{पृष्ठको नाम}} | native_name = {{nobold|{{Nastaliq|لِیاقت علی خان}}}}<!-- ur --> | image = Liaquat Ali Khan 1945.jpg | image_upright = | smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be.--> | caption = सन् १९४५ मा खान | order = प्रथम | office = पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री | term_start = १५ अगस्ट १९४७ | term_end = १६ अक्टोबर १९५१ | monarch = [[जर्ज छैटौँ]] | governor-general = [[मोहम्मद अली जिनाह]] (सन् १९३७–१९३८) <br> [[ख्वाजा नाजिमुद्दिन]] (सन् १९३८–२९५१) | predecessor = ''पद स्थापित '' | successor = [[ख्वाजा नाजिमुद्दिन]] | prior_term = <!-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------> | order2 = प्रथम [[परराष्ट्रमन्त्री (पाकिस्तान)|परराष्ट्रमन्त्री]] | office2 = | term_start2 = १५ अगस्ट १९४७ | term_end2 = २७ डिसेम्बर १९४९ | deputy2 = [[मोहम्मद इक्रामुल्लाह]]<br />{{small|(विदेश सचिव}} | predecessor2 = ''पद स्थापित'' | successor2 = [[मोहम्मद जाफरुल्लाह खान]] <!-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------> <!------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------->| order4 = [[राज्य र सीमान्त क्षेत्र मन्त्रालय (पाकिस्तान)|राज्य र सीमान्त क्षेत्र मन्त्रालय]] | office4 = | term_start4 = १५ अगस्ट १९४७ | term_end4 = १६ अगस्ट २०५१ | governor4 = | predecessor4 = ''पद स्थापित'' | successor4 = [[महमुद हुसेन]] | order5 = [[ब्रिटिस राज|बेलायत शासित भारतको अर्थमन्त्री]] | office5 = | term_start5 = २९ अक्टोबर १९४६ | term_end5 = १४ अगस्ट १०४७ | monarch5 = [[जर्ज छैटौँ]] | governor_general5 = [[आर्किबाल्ड वेवेल]] (सन् १९४३–१९४७) <br> [[लुई माउन्टबेटन]] (सन् १९४७) | vicepresident5 = [[जवाहरलाल नेहरू]] | predecessor5 = ''पद स्थापित'' | successor5 = ''पद खारेज '' <!------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------->| order6 = [[मुस्लिम लिग (पाकिस्तान)|पाकिस्तान मुस्लिम लिगका अध्यक्ष]] | office6 = | term_start6 = ११ सेप्टेम्बर १९३८ | term_end6 = १७ अक्टोबर १९५१ | predecessor6 = [[मोहम्मद अली जिनाह]] | successor6 = [[ख्वाजा नाजिमुद्दिन]]<!-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------> | pronunciation = | birth_date = {{birth date|df=no|1895|10|01}}<ref name="birth"/> | birth_place = [[उत्तर-पश्चिम प्रदेश]], [[ब्रिटिस राज|बेलायत शासित भातर]]<ref name="birth">{{cite news |url=http://www.thenews.com.pk/print/731022-tributes-paid-to-liaquat-ali-khan-on-his-death-anniversary |title=Tributes paid to Liaquat Ali Khan on his death anniversary |work=The News International |date=18 October 2020 |access-date=27 February 2021}}</ref> {{small|(हाल [[उत्तर प्रदेश]], [[भारत]])}} | death_date = {{death date and age|df=yes|1951|10|16|1895|10|01}} | death_place = [[रावलपिन्डी]], [[पन्जाब, पाकिस्तान|पश्चिम पञ्जाब]], [[पाकिस्तान]] <br> {{small|(हाल [[पन्जाब, पाकिस्तान|पञ्जाब]], [[पाकिस्तान]])}} | death_cause = [[#हत्या|हत्या]] | resting_place = [[मजरे कायद]] | resting_place_coordinates = | nationality = [[ब्रिटिस राज|भारतीय]] (सन् १८९५–१९४७)<br />[[पाकिस्तान|पाकिस्तानी]] (सन् १९४७–१९५१) | party = {{flagicon image|Flag of Muslim League.svg}} [[अखिल भारतीय मुस्लिम लिग]] (सन् १९२१–१९४७)<br/>{{flagicon image|Flag of the Pakistan Muslim League.svg}} [[मुस्लिम लिग (पाकिस्तान)|पाकिस्तान मुस्लिम लिग]] (सन् १९४७–१९५१) | otherparty = <!--For additional political affiliations--> | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | spouse = {{marriage|[[राना लियाकत अली खान]]|1932|1951}} | partner = <!--For those with a domestic partner and not married--> | relations = | children = | parents = <!-- overrides mother and father parameters --> | mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | relatives = | residence = | education = | alma_mater = [[अलीगढ मुस्लिम विश्वविद्यालय]]<br />{{small| (स्नातक [[राजनीति विज्ञान]])}}<br />[[अक्सफोर्ड विश्वविद्यालय]]<br />{{small|([[विधिशास्त्र|कानुनमा स्नातक]])}} | occupation = | profession = | known_for = | salary = | cabinet = | committees = | portfolio = | awards = | blank1 = | data1 = | blank2 = | data2 = | blank3 = | data3 = | blank4 = | data4 = | blank5 = | data5 = | signature = | signature_alt = <!--Military service--> | nickname = | allegiance = | branch = | serviceyears = | rank = | unit = | commands = | battles = | mawards = <!-- for military awards - appears as "Awards" if |awards= is not set --> | military_blank1 = | military_data1 = | military_blank2 = | military_data2 = | military_blank3 = | military_data3 = | military_blank4 = | military_data4 = | military_blank5 = | military_data5 = <!--Embedded templates / Footnotes--> | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | footnotes = | office1 = प्रथम [[रक्षामन्त्री (पाकिस्तान)|रक्षामन्त्री]] | termstart1 = १५ अगस्ट १९४७ | termend1 = १६ अक्टोबर १९५१ | predecessor1 = ''पद स्थापित'' | successor1 = [[ख्वाजा नाजिमुद्दिन]] }} '''लियाकत अली खान''' ({{lang-ur|{{Nastaliq|لِیاقت علی خان}}}}; '''''कायदे मिल्लत''''' ({{Lang-ur|{{Nastaliq|قائد ملت}}|lit=राष्ट्रका नेता|label=none}}) वा '''''सहिदे मिल्लत''''' ({{lang-ur|lit=राष्ट्रका सहिद|label=none|{{Nastaliq|شہِیدِ مِلّت}}}}), एक [[पाकिस्तान|पाकिस्तानी]] राजनीतिज्ञ, वकिल, राजनीतिक सिद्धान्तकार र पाकिस्तानका अग्रणी संस्थापकहरू मध्ये एक थिए। १५ अगस्ट १९४७ मा, [[पाकिस्तान आन्दोलन|स्वतन्त्रता]]को एक दिन पछि, खान पाकिस्तानको पहिलो [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] बनेका थिए। उनले सन् १९४७ देखि १९५१ मा उनको हत्या नहुन्जेलसम्म पहिलो विदेश मन्त्री, रक्षामन्त्री र सीमावर्ती क्षेत्र मन्त्रीको रूपमा मन्त्रिपरिषद् पनि सम्हालेका थिए। यस भन्दा पहिले, खानले [[भारत]]का तत्कालीन महाराज्यपाल लुइस माउन्टबेटनको नेतृत्वमा पाकिस्तान र भारतको स्वतन्त्रताको अन्तरिम सरकारमा ब्रिटिस भारतको अर्थ मन्त्रीको रूपमा छोटो समयको लागि कार्यकाल सम्हालेका थिए। उनी एक प्रजातान्त्रिक राजनीतिक सिद्धान्तकार थिए जसले [[ब्रिटिस भारतका प्रेसिडेन्सी र प्रदेशहरू|ब्रिटिस भारत]]मा संसदवादलाई बढावा दिएका थिए। पहिलो पटक [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]मा आमन्त्रित भएपछि, उनले [[मोहमद अली जिनाह]]को नेतृत्वमा [[अखिल भारतीय मुस्लिम लिग]]मा सामेल हुने निर्णय गरेका थिए जो एक भारतीय स्वतन्त्रता कार्यकर्ता जसले पछि हिन्दू-बहुल भारतबाट अलग मुस्लिम राष्ट्र-राज्यको लागि वकालत गरेका थिए। खानले जिनाहलाई [[पाकिस्तान आन्दोलन]]को रूपमा चिनिने अभियानमा सहयोग गरेका थिए। शीतयुद्धको सुरुवातमा नयाँ स्वतन्त्र [[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री]]का रूपमा खानको विदेश नीति [[सोभियत सङ्घ]]को नेतृत्वमा रहेको पूर्वी गठबन्धनको तुलनामा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को नेतृत्वमा रहेको पश्चिमा गठबन्धनको पक्षमा थियो। उनी असंलग्न आन्दोलनको पक्षमा थिए। [[बलुचिस्तान, पाकिस्तान|बलुचिस्तान]]को आन्तरिक अशान्ति र [[भारत]]विरुद्धको पहिलो [[कश्मीर सङ्घर्ष|कश्मीर युद्ध]]को सामना गरेकोमा असन्तुष्टिको सामना गर्दै उनको सरकार सन् १९५१ मा पाकिस्तानी सेनाको नेतृत्वमा [[वामपन्थी राजनीति|बामपन्थी राजनीतिक]] प्रतिद्वन्द्वीहरूको 'कू' को प्रयासबाट जोगिएको थियो। तैपनि, उनी जनतामाझ निकै लोकप्रिय रहँदै उद्देश्य संकल्प जारी गर्न जिम्मेवार थिए, जसले विकासशील [[पाकिस्तानको संविधान सभा|पाकिस्तानी संविधान]]ले युरोपेली वैचारिक ढाँचा नअपनाउने र यसको सट्टा मौलिक रूपमा इस्लामको विचारधारामा आधारित हुने भन्ने निर्धारण गरेको थियो। सन् १९५१ अक्टोबर १६ का दिन [[रावलपिन्डी]] सहरमा आयोजित एक राजनीतिक र्‍यालीका क्रममा खानलाई सैद अकबरले हत्या गरेका थिए।<ref>{{Cite web|author=|title=प्रधानमन्त्रीको एउटै नियति : कोही बर्खास्ती, कसैको हत्या, कसैले पूरा गर्न पाएनन् पूर्ण कार्यकाल|url=https://pahilopost.com/content/20220411065608.html|website=पहिलो पोस्ट|language=नेपाली|accessdate=१० फागुन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411011854/https://pahilopost.com/content/20220411065608.html|archive-date=2022-04-11}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == {{Commons category}} {{Wikiquote}} * [http://www.trumanlibrary.org/photographs/ संयुक्त राज्य अमेरिकाको भ्रमण गर्दै गरेका लियाकत अली खानका तस्वीरहरू] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190616131730/http://www.trumanlibrary.org/photographs/ |date=2019-06-16 }} {{s-start}} {{s-off}} {{s-new|rows=4|office}} {{s-ttl|title=[[अर्थमन्त्री (भारत)|अर्थमन्त्री]]|years=सन् १९३६–१९४७}} {{s-aft|after=[[आर.के. षण्मुखम चेट्टी| षण्मुखम चेट्टी]]}} |- {{s-ttl|title=[[पाकिस्तानको प्रधानमन्त्री]]|years=सन् १९४७–१९५१}} {{s-aft|rows=2|after=[[ख्वाजा नाजिमुद्दिन]]}} |- {{s-ttl|title=[[रक्षामन्त्री (पाकिस्तान)|रक्षामन्त्री]]|years=सन् १९३७–१९५१}} |- {{s-ttl|title=[[परराष्ट्रमन्त्री (पाकिस्तान)|परराष्ट्रमन्त्री]]|years=सन् १९४७}} {{s-aft|after=[[मोहम्मद जाफरुल्लाह खान]]}} {{s-end}} {{पाकिस्तानका प्रधानमन्त्रीहरू}} [[श्रेणी:लियाकत अली खान| ]] [[श्रेणी:उत्तर प्रदेशका मानिसहरू]] [[श्रेणी:अखिल भारतीय मुस्लिम लिगका सदस्यहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तान आन्दोलनका नेताहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानका प्रधानमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानका अर्थमन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:पाकिस्तानको संविधान सभाका सदस्यहरू]] jkw9oo95k1pbadtyavupj9xazkgsgo0 0 131905 1392423 1372079 2026-10-08T13:00:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392423 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- आधारभूत जानकारी -->| name = | other_name = | native_name = | nickname = | settlement_type = [[नगरपालिका]] | motto = <!-- images and maps --> | image_skyline = | image_caption = | image_flag = | image_seal = | image_map = | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = | pushpin_map = सङ्खुवासभा जिल्ला#कोशी प्रदेश#नेपाल <!-- अवस्थिति--> | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|नेपाल}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[कोशी प्रदेश]] | subdivision_type2 = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[सङ्खुवासभा जिल्ला|सङ्खुवासभा]] |<!-- राजनीति--> | government_footnotes =<ref name="निर्वाचन २०७९">{{cite news|title=स्थानीय तह निर्वाचन २०७९|url=https://localelection2079.ekantipur.com/pradesh-1/district-sankhuwasabha/panchakhapan?lng=nep|accessdate=०९ साउन २०८१|language=नेपाली|publisher=कान्तिपुर दैनिक}}</ref> | government_type = | leader_title = नगरप्रमुख | leader_name = विपीन राई <small> ([[नेपाली काङ्ग्रेस]]) | leader_title1 = उपप्रमुख | leader_name1 = सुमुना श्रेष्‍ठ <small> ([[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]]) | established_title = स्थापित | established_date = २७ फागुन २०७३ | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = 148.03<!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |population_as_of = [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] |population_footnotes =<ref name="जनगणना २०७८">{{cite web |title=जनसङ्ख्याको आकार र वितरण|url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/np/population?province=1&district=2&municipality=7|accessdate=२९ जेठ २०८१|work=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय (नेपाल)|राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय]]|language=नेपाली}}</ref> | population_total = 16348 | population_density_km2 = auto | population_blank1_title = Ethnicities <!-- साधारण जानकारी -->| timezone = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset = +५:४५ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27.19|87.34|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-newiki|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = <!-- Area/postal codes & others --> | postal_code_type = | postal_code = | area_code = +९७७-०२९ | blank_name = केन्द्र | blank_info = साविक [[वाना]] गाविसको कार्यालय | website = [https://panchkhapanmun.gov.np/ आधिकारिक वेबसाइट] | footnotes = }} '''{{पृष्ठको नाम}}''' [[सङ्खुवासभा जिल्ला]]को ५ [[नगरपालिका]]हरू मध्येको एक हो। २७ फागुन २०७३ मा, नगरपालिका घोषणा गर्दा [[वाना]], [[स्याबुन]] र [[जलजला, सङ्खुवासभा|जलजला]] [[गाउँ विकास समिति (नेपाल)|गाविस]]हरू यसमा गाभिएका थिए। ==जनसङ्ख्या== [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|राष्ट्रिय जनगणना २०७८]]को जनगणना अनुसार {{पृष्ठको नाम}}को कुल जनसङ्ख्या १६,३४८ रहेको छ भने यहाँ ४,००० घरधुरी रहेका छन्।<ref name="जनगणना २०७८"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" |+ पाँचखपन नगरपालिकाको वडागत तथ्याङ्क |- ! नयाँ वडा !! समावेश साविकका गाविसहरू !! जनसङ्ख्या !! क्षेत्रफल (वर्ग कि.मी.) !! जनघनत्व (व्यक्ति/वर्ग कि.मी.) |- | १ || [[स्याबुन]] (४–७) || १,९९८ || २१.३ || ९३.८० |- | २ || [[स्याबुन]] (८, ९) || १,५४७ || १४.०८ || १०९.८७ |- | ३ || [[स्याबुन]] (१–३) || २,११३ || १७.५९ || १२०.१२ |- | ४ || [[वाना]] (७–९) || २,०८० || २२.३६ || ९३.०२ |- | ५ || [[वाना]] (४–६) || १,२४४ || १६.५ || ७५.३९ |- | ६ || [[वाना]] (१–३) || १,९५७ || १०.१३ || १९३.१९ |- | ७ || [[जलजला, सङ्खुवासभा|जलजला]] (७–९) || १,८५२ || ८.८७ || २०८.८० |- | ८ || [[जलजला, सङ्खुवासभा|जलजला]] (४–६) || १,९४९ || ११.८२ || १६४.८९ |- | ९ || [[जलजला, सङ्खुवासभा|जलजला]] (१–३) || १,६०८ || २५.३९ || ६३.३३ |- class="sortbottom" style="font-weight: bold; background: #f2f2f2;" | colspan="2" | '''जम्मा''' || '''१६,३४८''' || '''१४८.०४''' || '''११०.४३''' |} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20240725060356/https://dccsankhuwasabha.gov.np/ जिल्ला विकास समितिको कार्यालय, सङ्खुवासभा] {{सङ्खुवासभा जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} [[श्रेणी:सङ्खुवासभा जिल्लाका नगरपालिकाहरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेशका नगरपालिकाहरू]] al7lomimw8tekbrgwzxx9njpc3z8o2a 0 132258 1392422 1387321 2026-10-08T13:00:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392422 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet |cabinet_type=मन्त्रिपरिषद् |political_parties={{Unbulleted list |{{colorbox|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]<br/> '''गठबन्धन दलहरू:''' |{{colorbox|{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}}} [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]]<br/> '''पूर्व गठबन्धन दलहरू:''' |{{colorbox|{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}}} [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |{{colorbox|{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}}} [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा-ने]]}} |previous=[[राजेन्द्रकुमार राई मन्त्रिपरिषद्|राजेन्द्र राई मन्त्रिपरिषद्]] |successor=[[पहिलो उद्धव थापा मन्त्रिपरिषद्]] |outgoing_formation= |incoming_formation= |advice_and_consent2=<!-- etc. --> |advice_and_consent1= |budget= |legislature_term=५ वर्ष |last_election= |election=[[कोशी प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७९|२०७९]] |opposition_leader=[[उद्धव थापा]]<ref>{{Cite web |title=प्रदेश १ को कांग्रेस संसदीय दलको नेतामा उद्धव थापा, सशक्त र रचनात्मक प्रतिपक्षको भूमिका निभाउने |url=https://pahilopost.com/content/20221230112047.html |access-date=2023-04-18 |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418023153/https://pahilopost.com/content/20221230112047.html |archive-date=2023-04-18}}</ref> |opposition_party={{colorbox|{{party color|Nepali Congress }}}} [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]] |opposition_cabinet= |legislature_status= ''[[कोशी प्रदेश सभा|प्रदेश सभा]]''<br />{{Composition bar|60|93|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}|background-color=|border border-color=darkgray|width=|per=1}} |total_number=७ |cabinet_number=४औँ |members_number=४ |state_head_title= [[प्रदेश प्रमुख (नेपाल)|प्रमुख]] |state_head=[[पर्शुराम खापुङ]] |government_head_title=[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] |government_head=[[हिक्मतकुमार कार्की]] |date_dissolved= वि.सं. २०८० असार २२ |date_formed= वि.सं. २०७९ पुस २५ |caption=मुख्यमन्त्री कार्की |image_size=150px |image={{Photo montage|photo1a=Rt-Hon Hikmat Kumar Karki.jpg|size=170|color=#FFFFFF|border =3|color_border=#ECF3F9}} |incumbent= |flag_border=true |flag= |jurisdiction=[[कोशी प्रदेश]] |former_members_resigned=३}} [[हिक्मतकुमार कार्की|'''हिक्मतकुमार कार्की''']]को मन्त्रिपरिषद् [[कोशी प्रदेश]]को चौथो प्रदेश सरकार हो। हिक्मत कुमार कार्कीले वि.सं. २०७९ पुस २५<ref>{{Cite web |title=प्रदेश १ का मुख्यमन्त्री कार्कीको शपथ आज |url=https://www.onlinekhabar.com/2023/01/1244790 |access-date=2023-04-18 |website=अनलाइन खबर |language=नेपाली}}</ref> मा कोशी प्रदेशको मुख्यमन्त्रीको सपथ लिएपछि वर्तमान मन्त्रिपरिषद्को गठन भएको हो।<ref>{{Cite web |last=कर्ण |first=राकेश |title=प्रदेश १ मा चार सदस्यीय मन्त्रिपरिषद् विस्तार |url=https://annapurnapost.com/news/expansion-of-the-four-member-cabinet-in-province-1-222562/ |access-date=2023-04-18 |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |language=नेपाली}}</ref> == इतिहास == {{Center| }} कार्की वि.सं. २०७९ पुस २५ मा कोशी प्रदेशको मुख्यमन्त्री नियुक्त भएका थिए। उनको मुख्यमन्त्रीको दाबीलाई [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]], [[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा-ने]] र [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]]ले समर्थन गरेको थियो। उनले विश्वासको मतमा ३२ को विरुद्ध ५९ मत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{Cite web |last=सुवेदी |first=विनोद |title=प्रदेश १ का मुख्यमन्त्री हिक्मतकुमार कार्कीले पाए विश्वासको मत |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1052651-1673612800.html |access-date=2023-04-18 |website=नागरिक समाचार |language=नेपाली}}</ref><ref>{{Cite web |last=लम्साल |first=गणेश |title=प्रदेश १ का नयाँ मुख्यमन्त्री कार्कीले पाए विश्वासको मत |url=https://nayapatrikadaily.com/news-details/104983/2023-01-13 |access-date=2023-04-18 |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली }}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == वर्तमान मन्त्रीहरू == {| class="wikitable" !क्र.सं. !पोर्टफोलियो !मन्त्री ! colspan="2" |पोर्ट्रेट !राजनीतिक पार्टी !{{nowrap|पदभार ग्रहण गरे}} !{{nowrap|पदभार छोडेको}} |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''माननीय मन्त्रीहरू''' |- ! rowspan="3" |१ |[[कोशी प्रदेशको मुख्यमन्त्री|मुख्यमन्त्री]] |rowspan="3" |[[हिक्मतकुमार कार्की]] |rowspan="3" |{{CSS image crop|Image=Rt-Hon Hikmat Kumar Karki.jpg|bSize=70}} |{{party color cell|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)|rowspan="5"}} |rowspan="3" |{{Party shortname linked|नेकपा (एमाले)}} |rowspan="3" |वि.सं. २०७९ पुस २५<ref>{{Cite web |title=हिक्मत कार्की प्रदेश १ को मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.himalkhabar.com/news/133857 |access-date=2023-04-18 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418024657/https://www.himalkhabar.com/news/133857 |archive-date=2023-04-18 }}</ref><ref>{{Cite web |last=न्यौपाने |first=अनन्तराज |title=प्रदेश १ को मुख्यमन्त्रीमा एमालेका हिक्मत कार्की नियुक्त, को हुन् कार्की? |url=https://pahilopost.com/content/20230108180303.html |access-date=2023-04-18 |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418023155/https://pahilopost.com/content/20230108180303.html |archive-date=2023-04-18}}</ref><ref name="सम्पति">{{Cite web |title=कोशी प्रदेशका मन्त्री, कसको कति सम्पत्ति ? |url=https://www.nepalpress.com/2023/04/11/313542/ |access-date=2023-04-18 |website=नेपाल प्रेस |language=नेपाली}}</ref> |rowspan="3" |वि.सं. २०८० असार २२ |- |आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री |- |आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री |- !rowspan="2" |२ |खानेपानी, सिंचाइ तथा उर्जा मन्त्री |rowspan="2" |तिलकुमार मेन्याङ्बो लिम्बु |rowspan="2" | |rowspan="2" |{{Party shortname linked|नेकपा (एमाले)}} |वि.सं. २०७९ पुस २५<ref name="पहिलो">{{Cite web |last=रिमाल |first=कमल |title=माओवादी विना प्रदेश १ मा सरकार गठन |url=https://www.himalkhabar.com/news/133872 |access-date=2023-04-18 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली}}</ref><ref name="सम्पति"/> |वि.सं. २०८० असार २२ |- |[[स्वास्थ्य मन्त्री (कोशी प्रदेश)|स्वास्थ्य मन्त्री]] |वि.सं. २०८० जेठ १७<ref>{{Cite web |title=मन्त्रिलाई थप अर्को मन्त्रालयको जिम्मेवारि तोकिएको सम्बन्धी सूचना |url=https://moial.koshi.gov.np/files/document/20230601131713.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621184241/https://moial.koshi.gov.np/files/document/20230601131713.pdf |archive-date=2023-06-21 |access-date=2026-04-07 |website=moial.koshi.gov.np }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |वि.सं. २०८० असार २२ |- !rowspan="2" |३ |उद्योग,कृषि तथा सहकारी मन्त्री |rowspan="2" |भक्तिप्रसाद सिटौला |rowspan="2" | |{{party color cell|Rastriya Prajatantra Party|rowspan="2"}} |rowspan="2" |{{Party shortname linked|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी}} |वि.सं. २०७९ पुस २५<ref name="सम्पति"/><ref name="पहिलो"/> |वि.सं. २०८० असार २२ |- |भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्री |वि.सं. २०८० जेठ २४<ref name=":0">{{Cite web |last=Press |first=Koshi |title=कोशी प्रदेश: राजभण्डारीलाई पर्यटन र सिटौलालाई भौतिक पुर्वाधार मन्त्रालयको जिम्मेवारी थपियो |url=https://koshipress.com/news/2023/06/08/2902.html |access-date=2026-04-07 |website=Koshi Press |language=ne-NP}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=मन्त्रीलाई थप अर्को मन्त्रालयको जिम्मेवारी तोकिएको सम्बन्धी सूचना |url=http://moial.koshi.gov.np/files/document/20230607132524.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230621070126/http://moial.koshi.gov.np/files/document/20230607132524.pdf |archive-date=2023-06-21 |access-date=2026-04-07 |website=moial.koshi.gov.np }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |वि.सं. २०८० असार २२ |- !rowspan="2" |४ |सामाजिक विकास मन्त्री |rowspan="2" |बुद्धकुमार राजभण्डारी |rowspan="2" | |{{party color cell|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)|rowspan="2"}} |rowspan="2" |{{Party shortname linked|नेकपा (एमाले)}} |वि.सं. २०७९ माघ ६<ref name="दोस्रो"/><ref name="सम्पति"/> |वि.सं. २०८० असार २२ |- |पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्री |वि.सं. २०८० जेठ २४<ref name=":0" /><ref name=":1" /> |वि.सं. २०८० असार २२ |} == पूर्व मन्त्रीहरू == {| class="wikitable" !क्र.सं. !पोर्टफोलियो !मन्त्री ! colspan="2" |पोर्ट्रेट !राजनीतिक पार्टी !{{nowrap|पदभार ग्रहण गरे}} !{{nowrap|पदभार छोडेको}} |- | colspan="8" bgcolor="darkgrey" |'''माननीय मन्त्रीहरू''' |- ! rowspan="3" |१ |[[कोशी प्रदेशको मुख्यमन्त्री|मुख्यमन्त्री]] |rowspan="3" |[[हिक्मतकुमार कार्की]] |rowspan="3" |{{CSS image crop|Image=Rt-Hon Hikmat Kumar Karki.jpg|bSize=70}} |{{party color cell|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)|rowspan="4"}} |rowspan="3" |{{Party shortname linked|नेकपा (एमाले)}} |rowspan="3" |वि.सं. २०७९ पुस २५<ref>{{Cite web |title=हिक्मत कार्की प्रदेश १ को मुख्यमन्त्री नियुक्त |url=https://www.himalkhabar.com/news/133857 |access-date=2023-04-18 |website=हिमाल खबर |language=नेपाली |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418024657/https://www.himalkhabar.com/news/133857 |archive-date=2023-04-18 }}</ref><ref>{{Cite web |last=न्यौपाने |first=अनन्तराज |title=प्रदेश १ को मुख्यमन्त्रीमा एमालेका हिक्मत कार्की नियुक्त, को हुन् कार्की? |url=https://pahilopost.com/content/20230108180303.html |access-date=2023-04-18 |website=पहिलो पोस्ट |language=नेपाली |archive-url=https://web.archive.org/web/20230418023155/https://pahilopost.com/content/20230108180303.html |archive-date=2023-04-18}}</ref><ref name="सम्पति"/> |rowspan="3" |वि.सं. २०८० असार २२ |- |आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री |- |आर्थिक मामिला तथा योजना मन्त्री |- !२ |खानेपानी, सिंचाइ तथा उर्जा मन्त्री |तिलकुमार मेन्याङ्बो लिम्बु | |{{Party shortname linked|नेकपा (एमाले)|}} |वि.सं. २०७९ पुस २५<ref name="पहिलो"/><ref name="सम्पति"/> |वि.सं. २०८० असार २२ |- !rowspan="2" |३ |सडक पूर्वाधार तथा सहरी विकास मन्त्री |rowspan="2" |दुर्गाप्रसाद चापागाईं |rowspan="2" | |{{party color cell|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)|rowspan="2"}} |rowspan="2" |{{Party shortname linked|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}} |वि.सं. २०७९ माघ ६<ref name="दोस्रो">{{Cite web |last=बहाब |first=कृष्ण |title=प्रदेश १ को मन्त्रालय भागवण्डा टुंगियो, कसलाई कुन मन्त्रालय ? |url=https://shilapatra.com/detail/104204 |access-date=2023-04-18 |website=शिलापत्र |language=नेपाली}}</ref><ref name="सम्पति"/> |वि.सं. २०७९ फाल्गुन २२ |- |भौतिक पूर्वाधार विकास मन्त्री |वि.सं. २०७९ फाल्गुन २२ |वि.सं. २०८० जेठ २४ |- !४ |उद्योग,कृषि तथा सहकारी मन्त्री |भक्तिप्रसाद सिटौला | |{{party color cell|Rastriya Prajatantra Party}} |{{Party shortname linked|राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी}} |वि.सं. २०७९ पुस २५<ref name="सम्पति"/><ref name="पहिलो"/> |वि.सं. २०८० असार २२ |- !५ |पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्री |जीवन आचार्य | |{{party color cell|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}} |{{Party shortname linked|नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)}} |वि.सं. २०७९ माघ ६<ref name="दोस्रो"/><ref name="सम्पति"/> |वि.सं. २०८० जेठ २४ |- !६ |सामाजिक विकास मन्त्री |बुद्धकुमार राजभण्डारी | |{{party color cell|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}} |{{Party shortname linked|नेकपा (एमाले)}} |वि.सं. २०७९ माघ ६<ref name="दोस्रो"/><ref name="सम्पति"/> |वि.सं. २०८० असार २२ |- !७ |[[स्वास्थ्य मन्त्री (कोशी प्रदेश)|स्वास्थ्य मन्त्री]] |निर्मला लिम्बु | |{{party color cell|People's Socialist Party, Nepal}} |{{Party shortname linked|जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल}} |वि.सं. २०७९ पुस २५<ref name="सम्पति"/><ref name="पहिलो"/> |वि.सं. २०८० जेठ १७ |} == दल अनुसार मन्त्री == {{Pie chart|value1=42.8|value2=28.6|value3=14.3|value4=14.3|color1={{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}|color2={{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}|color3={{party color|Rastriya Prajatantra Party}}|color4={{party color|People's Socialist Party, Nepal}}|label1=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]]|label2=[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]]|label3=[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]]|label4=[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा-ने]]}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |राजनीतिक दल !मन्त्रिपरिषद्को मन्त्री !प्रदेश राज्य मन्त्री !जम्मा मन्त्रीहरू |- |width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |३ |० |३ |- |width="4px" bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}"| |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माके)]] |२ |० |२ |- |width="4px" bgcolor="{{party color|Rastriya Prajatantra Party}}"| |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]] |१ |० |१ |- |width="4px" bgcolor="{{party color|People's Socialist Party, Nepal}}"| |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल|जसपा-ने]] |१ |० |१ |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{Nepalese provincial cabinets}} [[श्रेणी:नेपालका प्रादेशिक मन्त्रिपरिषद्हरू]] [[श्रेणी:कोशी प्रदेश सरकार]] jbhndesc1n6t1e6yahquxo6h573v6au 0 135447 1392482 1390224 2026-10-08T22:39:37Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392482 wikitext text/x-wiki {{Orphan|date=अक्टोबर २०२३}} '''वासुदेव मुनाल''' जन्म:- बिक्रम सम्बत् २००६ बिराटनगर, मोरङ मृत्यु:- २०७४ असोज १२ गते बिहीबार भक्तपुर मुनाल रेडियो नेपालका वरिष्ठ कार्यक्रम सञ्चालक तथा लोकप्रिय गायक थिए। उनको जन्म विराटनगरमा २००६ सालमा भएको थियो। उनी २०६४ सालमा रेडियो नेपालबाट सेवा निवृत्त भएका थिए । उनको निधन ६८ वर्षीको उमेरमा १२ असोज २०७४ सालमा भक्तपुरस्थित क्यान्सर अस्पतालमा भएको थियो । उनी घाँटीको क्यान्सरबाट पीडित थिए र उनको लडेर ब्रेन ह्याम्ब्रेजसमेत भएको थियो । <ref>{{Cite web| last = रहेनन्| first = हिमालखबर :: वरिष्ठ रेडियोकर्मी तथा गायक बासुदेव मुनाल| title = वरिष्ठ रेडियोकर्मी तथा गायक बासुदेव मुनाल रहेनन्| work = वरिष्ठ रेडियोकर्मी तथा गायक बासुदेव मुनाल रहेनन्| accessdate = 2023-10-09| url = https://www.himalkhabar.com/news/5404/| archive-url = https://web.archive.org/web/20231009051131/https://www.himalkhabar.com/news/5404/| archive-date = 2023-10-09}}</ref> उनले ''पानी खाने निउँले तिम्रो घरमा आउँला'', ''लालुपाते फुलेर लाल भयो'', ''झमझम इष्टकोट'' लगायतका चर्चित गीतहरू गाएका छन्। उनको बाल कार्यक्रम रेडियो नेपालको एक सफल कार्यक्रमको रूपमा लिइन्छ। <ref>{{Cite web| title = 'आउ मेरा प्यारा भाइ बहिनी हो…' ‘वासुदेव ‘मुनाल’को नाममा बाल प्रतिभा पुरस्कार प्रदान| accessdate = 2023-10-09| url = https://pahilopost.com/content/20190712142250.html| archive-url = https://web.archive.org/web/20231009051129/https://pahilopost.com/content/20190712142250.html| archive-date = 2023-10-09}}</ref> ==सन्दर्भ सामाग्री== {{reflist}} 8116i2fqvcekx4cwsgsdx58qoijod0k 0 137235 1392473 1219571 2026-10-08T21:14:04Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392473 wikitext text/x-wiki {{Infobox election | seats_for_election = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को लागि १९ सिट | country = नेपाल | type = संसदीय <!--CPN (UML)-->| party1 = नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी) | image1 = [[File:CPN (UML) election symbol 1.png|100x100px]] | seat_change1 = | seats_after1 = | seats1 = | seats_before1 = १७ <!--CPN (MC)-->| party2 = नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) | image2 = [[File:Election logo Maoist.jpg|100x100px]] | seat_change2 = | seats_after2 = | seats2 = | seats_before2 = १५ <!--Congress-->| party3 = नेपाली काङ्ग्रेस | image3 = [[File:Nepalese Election Symbol Tree.svg|100x100px]] | seat_change3 = | seats_after3 = | seats3 = | seats_before3 = १० <!--CPN (US)-->| party4 = नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी) | image4 = [[File:Nepalese Election Symbol Pen.jpg|100x100px]] | seat_change4 = | seats_after4 = | seats4 = | seats_before4 = ९ <!--PSP-N-->| party5 = जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल | image5 = [[File:Rastriya Janata Party electoral symbol.png|100x100px]] | seat_change5 = | seats_after5 = | seats5 = | seats_before5 = ३ <!--Independent-->| party6 = स्वतन्त्र | image6 = [[File:No image.svg|100x100px]] | seat_change6 = | seats_after6 = | seats6 = | seats_before6 = १ | election_date = ११ माघ २०८० | previous_election = राष्ट्रिय सभा निर्वाचन, २०७८ | previous_year = २०७८ | next_election = राष्ट्रिय सभा निर्वाचन, २०८२ | next_year = २०८२ | ongoing = yes | title = सभाको अध्यक्ष | before_election = [[गणेशप्रसाद तिमिल्सिना]] | before_party = नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी) | after_election = | after_party = }} [[नेपालको सङ्घीय संसद]]को माथिल्लो सदन, [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]का तृतीय श्रेणीका २० अवकाश प्राप्त सदस्यहरू मध्ये १९ जनाको निर्वाचनका लागि नेपालमा ११ माघ २०८० मा राष्ट्रिय सभाको निर्वाचन भएको थियो।<ref>{{cite news |title=Five parties register names for National Assembly elections |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/five-parties-register-names-for-national-assembly-elections/ |access-date=11 January 2024 |work=Republica |date=12 December 2023}}</ref><ref>{{cite news |title=Nepali Congress selects candidates for National Assembly elections |url=https://kathmandupost.com/politics/2024/01/08/nepali-congress-selects-candidates-for-national-assembly-elections |access-date=11 January 2024 |work=The Kathmandu Post |date=8 January 2024}}</ref> राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरू अप्रत्यक्ष मतपत्रद्वारा निर्वाचित हुन्छन् र ६ वर्षको कार्यकाल पूरा गर्दछन् र एक तिहाई सदस्यहरू प्रत्येक दुई वर्षमा सेवानिवृत्त हुन्छन्।<ref name="Article 86">[http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/np/np029en.pdf Article 86] नेपालको संविधान</ref> == निर्वाचन प्रणाली == राष्ट्रिय सभाका सदस्यहरू [[नेपालका प्रदेशहरू|नेपालका सातवटै प्रदेश]]हरूबाट निर्वाचित हुन्छन् र कुल ५९ सदस्यका लागि [[नेपालको राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]बाट तीन जना सदस्यहरू नियुक्त हुन्छन्। प्रत्येक प्रदेशबाट तीन जना महिला, एक जना [[दलित]] र एक जना अपाङ्गता भएका वा अल्पसङ्ख्यक सदस्य रहने व्यवस्था गरिएको छ। <ref name="Article 86"/> बाँकी रहेका तीन जनालाई खुला/अन्य उम्मेदवारका रूपमा वर्गीकरण गरिएको छ।<ref name=IFES>[https://www.ifes.org/sites/default/files/ifes_faqs_elections_in_nepal_2020_national_assembly_elections_january_2020.pdf IFES FAQs on Elections in Nepal: 2020 National Assembly Elections] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201205072359/https://www.ifes.org/sites/default/files/ifes_faqs_elections_in_nepal_2020_national_assembly_elections_january_2020.pdf |date=2020-12-05 }}</ref> यस निर्वाचनबाट निर्वाचित हुने सबै सदस्यहरू अवकाश प्राप्त सदस्यहरू सरहको श्रेणीबाट हुनुपर्नेछ।<ref name=IFES /> सम्बन्धित प्रदेश सभाका सदस्य तथा प्रदेशभित्रका स्थानीय तहका अध्यक्ष/प्रमुख र उपाध्यक्ष/उपप्रमुख सम्मिलित निर्वाचक मण्डलबाट [[पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली|पहिलो हुने निर्वाचित हुने]] मतदानबाट सदस्यहरूको निर्वाचन हुने व्यवस्था गरिएको थियो। प्रत्येक [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] सदस्यको मतको भार ५३ हुन्छ भने प्रत्येक अध्यक्ष/प्रमुख/उपाध्यक्ष/उपप्रमुखको मतको भार १९ हुन्छ। यो निर्वाचक मण्डलले १९ जना सदस्यको निर्वाचन गर्नेछ भने १ जना सदस्यको पदावधि पनि एकैसाथ समाप्त हुनेछ र [[नेपाल सरकार]]को सिफारिसमा राष्ट्रपतिबाट मनोनीत हुनेछन्। === सदस्यहरूको लागि योग्यता === [[नेपालको संविधान]]को धारा ८७ अनुसार देहायका मापदण्ड पूरा गरेको व्यक्ति [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को सदस्य हुन योग्य हुन्छ:<ref>[http://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/np/np029en.pdf धारा ८७] नेपालको संविधान</ref> *नेपालको नागरिक *३५ वर्ष पार भएको, *नैतिक पतन भएको फौजदारी कसुरमा दोषी नठहरिएको, *कुनै पनि सङ्घीय कानुनद्वारा अयोग्य नठहरिने, *कुनै पनि लाभको पद धारण नगरेको। == गठबन्धन == === {{legend2|{{party color|Nepali Congress}}|[[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]|border=solid 1px #AAAAAA}}+ === {| class="wikitable" width="75%" |+ !क्रम ! "style=max-width:60em" |दल !झण्डा !चुनाव चिन्ह !नेता !तस्वीर !सिटको लागि मनोनयन दर्ता !स्रोत |- | style="text-align:center; background:{{party color|Nepali Congress}};color:white" |'''१''' |नेपाली काङ्ग्रेस |[[File:Nepali Congress.png|60x60px]] |[[File:Nepalese Election Symbol Tree.svg|60x60px]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |[[File:The former Prime Minister of Nepal, Mr. Sher Bahadur Deuba meeting the Union Minister for Commerce & Industry and Textiles, Shri Anand Sharma, in New Delhi on June 13, 2013 (cropped).jpg|67x67px]] |१० | rowspan="4" |<ref>{{Cite web |last=Setopati |first=Raju Adhikari :: |title=Krishna Sitaula survives cross-voting to get elected to National Assembly |url=https://en.setopati.com/political/162469/ |access-date=2024-01-25 |website=Setopati}}</ref> |- | style="text-align:center; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}};color:white" |'''२''' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] |[[File:Flag of the Communist Party of Nepal (Maoist).svg|50x50px]] |[[File:Election logo Maoist.jpg|50px]] |[[पुष्पकमल दाहाल]] |[[File:Prachanda 2009.jpg|67x67px]] |६ |- | style="text-align:center; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}};color:white" |'''३''' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)]] |[[File:Flag of the CPN (Unified Socialist).svg|50x50px]] |[[File:Nepalese Election Symbol Pen.jpg|60x60px]] |[[माधवकुमार नेपाल]] |[[File:Madhav Kumar Nepal 2009-09-23.jpg|67x67px]] |२ |- | style="text-align:center; background:{{party color|People's Socialist Party, Nepal}};color:white" |'''४''' |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |[[File:Flag of Janata Samajbadi Party.svg|50x50px]] |[[File:Rastriya Janata Party electoral symbol.png|60x60px]] |[[उपेन्द्र यादव]] |[[File:Upendra Yadav at Rajbiraj (cropped).jpg|67x67px]] |१ |} === {{legend2|{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}}|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]]|border=solid 1px #AAAAAA}}+ === {| class="wikitable" width="75%" |+ !क्रम ! "style=max-width:60em" |दल !झण्डा !चुनाव चिन्ह !नेता !तस्वीर !सिटको लागि मनोनयन दर्ता !स्रोत |- | style="text-align:center; background:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist–Leninist)}};color:white" |'''१''' |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी–लेनिनवादी)]] |[[File:Flag_of_the_CPN-UML_(2021-).svg|50x50px]] |[[File:CPN (UML) election symbol 1.png|60x60px]] |[[खड्गप्रसाद ओली]] |[[File:KP Oli.png|67x67px]] |१८ |<ref>{{cite web |title=एमालेले टुङ्गायो राष्ट्रिय सभा सदस्यका उम्मेदवार (सूचीसहित) |url=https://pahilopost.com/content/20220103172729.html |website=पहिलो पोस्ट |access-date=3 January 2022}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | style="text-align:center; background:{{party color|Rastriya Prajatantra Party}};color:white" |'''२''' |[[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी]] |[[File:Rppnepalflagnewversion.png|50x50px]] |[[File:Logo RPP, Nepal.png|50×50px]] |[[राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन|राजेन्द्र लिङ्देन]] |[[File:Rajendra_Prasad_Lingden.png|67x67px]] |९ |<ref>{{cite web |author=|title=राष्ट्रिय सभा निर्वाचन: राप्रपाले टुङ्ग्यायो ९ उम्मेदवार|url=https://www.setopati.com/politics/319718 |website=सेतोपाटी|language=नेपाली|access-date=१२ माघ २०८०}}</ref> |} == नतिजा == {| class="wikitable centre" style=text-align:right |+नतिजा |- |align=center colspan=10 | |- ! colspan=2 rowspan=2| दल ! colspan="5" |सिट |- !जम्मा<br>पहिले !वृद्धि !विजयी !जम्मा<br>पछि !+/- |- | bgcolor="#DC241F" | | align="left" | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] |१७ | |१ |९ | align="center" | {{Decrease}}८ |- | bgcolor="#8B0000" | | align="left" | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)|नेकपा (माओवादी केन्द्र)]] |१५ | |५ |१७ | align="center" | {{Increase}}२ |- | bgcolor="#008000" | | align="left" | [[नेपाली कांग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] |१० | |१० |१६ | align="center" | {{Increase}}६ |- | bgcolor="{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Socialist)}}" | | align="left" | [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत समाजवादी)|नेकपा (एकीकृत समाजवादी)]] |८ | |२ |८ | align="center" |{{No change}} |- | bgcolor="#FFc0cb" | | align="left" |[[जनता समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |३ | |१ |३ | align="center" |{{No change}} |- |bgcolor="{{party color|Democratic Socialist Party (Nepal)}} | | align="left" |[[लोकतान्त्रिक समाजवादी पार्टी, नेपाल]] |१ | |{{No change}} |१ | align="center" |{{No change}} |- |bgcolor="{{party color|Rastriya Janamorcha}}" | |align="left" | [[राष्ट्रिय जनमोर्चा]] |१ | |{{No change}} |१ | align="center" |{{No change}} |- |bgcolor="{{party color|Independent}}" | |align="left" | [[स्वतन्त्र राजनीतिज्ञ|स्वतन्त्र]] |१ | |{{No change}} |1 | align="center" |{{No change}} |- | bgcolor="#000000" | | align="left" |मनोनीत{{efn|नेकपा (एमाले)बाट १, नेकपा (माओवादी केन्द्र)बाट १, र १ स्वतन्त्र।}} |३ |१{{efn|नेकपा (एमाले)को सिटका लागि उम्मेदवारी दर्ता}} |१<!--{{efn|A member of [party name] was nominated.}}--> |३ | align="center" | {{steady}}० |- | colspan="2" align="left" |'''जम्मा''' |'''५९''' |'''२०''' |'''२०''' |'''५९''' | align="center" | {{steady}}० |} == टिप्पणी == <references group="lower-alpha"/> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} {{नेपालको राष्ट्रिय सभाको निर्वाचन}} [[श्रेणी:नेपालमा भएका निर्वाचनहरू]] gk7nuyiwh3lwr2nbmujfivhi24k8gj1 828 137765 1392438 1366815 2026-10-08T16:38:48Z Grufo 67752 Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]] 1392438 Scribunto text/plain require[[strict]] --- --- --- PRIVATE ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Abstract utilities ]]-- ---------------------------- -- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers) local function zero_padded (str) return ('%03d%s'):format(#str, str) end -- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting) local function natural_sort (var1, var2) return var1:gsub('%d+', zero_padded) < var2:gsub('%d+', zero_padded) end -- Return a copy or a reference to a table local function copy_or_ref_table (src, refonly) if refonly then return src end local newtab = {} for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end return newtab end -- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest` local function copy_table_maxn (dest, src, len) local idx = 1 for key, val in pairs(src) do dest[key], idx = val, idx + 1 if idx > len then break end end return dest end -- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len) local cache, tmp = {}, idx + len - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key >= idx then if key > tmp then cache[key - len] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_reduced (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = 1 - idx for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - tmp] = val elseif key < idx then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val elseif key < idx then ret[key + len] = val end end end return ret end -- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_expanded (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val else ret[key + len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = idx - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > 0 then ret[key + tmp] = val elseif key < 1 then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val else ret[key - len] = val end end end return ret end -- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys local function get_key_list_sorted (tbl, sort_fn) local nums, words, nn, nw = {}, {}, 0, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nn = nn + 1 nums[nn] = key else nw = nw + 1 words[nw] = key end end table.sort(nums) table.sort(words, sort_fn) return nums, words, nn, nw end -- Parse a parameter name string and return it as a string or a number local function get_parameter_name (par_str) local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$' if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end return tonumber(ret) end -- Move a key from a table to another, but only if under a different name and -- always parsing numeric strings as numbers local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey) local realkey = get_parameter_name(dkey) if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end end --[[ Public strings ]]-- ------------------------ -- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names) local mkeywords = { ['or'] = 0, pattern = 1, plain = 2, strict = 3 } -- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names) local sortfunctions = { alphabetically = false, naturally = natural_sort } -- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers -- (functions and modifiers MUST avoid these names) --[[ Meanings of the columns: col[1] = Loop type (0-3) col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3) col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]` col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]` A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`) ]]-- local mapping_styles = { names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 }, values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 }, values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 }, names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 }, names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 }, names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 }, values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 }, blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 } } -- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names) local memoryslots = { h = 'header', f = 'footer', i = 'itersep', l = 'lastsep', n = 'ifngiven', p = 'pairsep', s = 'oxfordsep' } -- Possible trimming modes for the `parsing` modifier local trim_parse_opts = { trim_none = { false, false }, trim_positional = { false, true }, trim_named = { true, false }, trim_all = { true, true } } -- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local isep_parse_opts = { splitter_pattern = false, splitter_string = true } -- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local psep_parse_opts = { setter_pattern = false, setter_string = true } -- Possible position references for the `splicing` modifier local position_references = { add_nothing = 0, add_smallest_number = 1, add_last_of_sequence = 2, add_largest_number = 3 } -- Possible modes for the `reassigning` modifier local a_modes = { transfer = 0, clone = 1, rename = 2, copy = 3, sacrifice = 4, provide = 5, spare = 7 } -- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`, -- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue` -- `without_sorting` --[[ Private constants ]]-- --------------------------- -- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`) local modulename = 'Module:Params' -- The functions listed here declare that they don't need the `frame.args` -- metatable to be copied into a regular table; if they are modifiers they also -- guarantee that they will make their own (modified) copy available local refpipe = { call_for_each_group = true, --coins = true, count = true, evaluating = true, for_each = true, list = true, list_values = true, list_maybe_with_names = true, value_of = true } -- The functions listed here declare that they don't need the -- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if -- they are modifiers they also guarantee that they will make their own -- (modified) copy available local refparams = { call_for_each_group = true, combining = true, combining_by_calling = true, combining_values = true, concat_and_call = true, concat_and_invoke = true, concat_and_magic = true, count = true, grouping_by_calling = true, mixing_names_and_values = true, keeping_at_most = true, renaming_by_mixing = true, renaming_to_sequence = true, renaming_to_uppercase = true, renaming_to_lowercase = true, --renaming_to_values = true, shifting = true, splicing = true, --swapping_names_and_values = true, value_of = true, with_name_matching = true } -- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we -- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its -- optimal value at Module talk:Params) local maxfill = 1024 -- The private table of functions local library = {} -- Functions and modifiers that can only be invoked in first position local static_iface = {} --[[ Private functions ]]-- --------------------------- -- Create a new context local function context_new (child_frame) local main_frame = child_frame:getParent() return { frame = main_frame, opipe = child_frame.args, oparams = main_frame.args, firstposonly = static_iface, iterfunc = pairs, sorttype = 0, n_parents = 0, n_children = 0, n_available = maxfill } end -- Move to the next action within the user-given list local function context_iterate (ctx, n_forward) local nextfn if ctx.pipe[n_forward] ~= nil then nextfn = ctx.pipe[n_forward]:match'^%s*(.*%S)' end if nextfn == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end if library[nextfn] == nil then if ctx.firstposonly[nextfn] == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. nextfn .. '’ does not exist', 0) else error(modulename .. ': The ‘' .. nextfn .. '’ directive can only appear in first position', 0) end end remove_numeric_keys(ctx.pipe, 1, n_forward) return library[nextfn] end -- Main loop local function main_loop (ctx, start_with) local fn = start_with repeat fn = fn(ctx) until not fn if ctx.n_parents > 0 then error(modulename .. ': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end if ctx.n_children > 0 then error(modulename .. ', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end end -- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table local function set_strings_from_opts (dest, opts, start_from) local cmd if opts[start_from] == nil then return start_from - 1 end cmd = opts[start_from]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/') :match'^/*(.*[^/])' if cmd == nil then return start_from end local vname, chr local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), start_from + 1 for idx = 1, #cmd do chr = cmd:byte(idx) if chr == sep then for key, val in ipairs(amap) do dest[val], amap[key] = opts[argc], nil end argc = argc + 1 else vname = memoryslots[string.char(chr)] if vname == nil then error(modulename .. ', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end table.insert(amap, vname) end end for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end return argc end -- Add a new stack of parameters to `ctx.children` local function new_substack (ctx) local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {} if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams } else ctx.children[currsnap] = newparams end ctx.n_children = currsnap return newparams end -- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or -- `'without_sorting'`, or `nil` local function load_sort_opt (raw_arg) if raw_arg == nil then return nil, 1, false end local trarg = raw_arg:match'^%s*(.-)%s*$' if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, trarg end local tmp = sortfunctions[trarg] if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end return tmp or nil, 2, true, trarg end -- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]| -- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]` local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params) local tnamed, tmp1, tmp2 local pin, tbl, mem = start_from, {}, {} while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)' if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 1]) mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = nil, src[pin + 2], pin + 3 --[[ elseif tmp1 == 'expose' then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 1]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2 ]]-- elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then tmp1 = get_parameter_name(src[pin + 2]) tmp2 = params[tmp1] mem[tmp1], tbl[get_parameter_name(src[pin + 1])], pin = tmp2, tmp2, pin + 3 else break end end local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil) for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end tmp1 = tonumber(src[pin]) if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then if tmp1 < 0 then tmp1 = -1 end tmp2 = append_after - pin for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end pin = pin + tmp1 + 1 end if tnamed ~= nil then for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end end return tbl, pin, tnew, mem end -- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` -- class of modifiers local function load_callback_opts (src, n_skip, default_style, params) local style, shf local tmp = src[n_skip + 1] if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end if style == nil then style, shf = default_style, n_skip - 1 else shf = n_skip end local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5] tmp = style[6] if tmp > -1 then karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then karg = tonumber(karg) n_exist = math.max(n_exist, karg) end end tmp = style[7] if tmp > -1 then varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then varg = tonumber(varg) n_exist = math.max(n_exist, varg) end end local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf, n_exist, params) tmp = style[1] if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then tmp = tmp - 2 end if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then tmp = tmp - 1 end return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem end -- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of -- modifiers local function load_replace_args (opts, whoami) if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end local ptn, repl, nmax, argc = opts[1], opts[2], tonumber(opts[3]), 3 if nmax ~= nil or (opts[3] or ''):match'^%s*$' ~= nil then argc = 4 end local flg = opts[argc] if flg ~= nil then flg = mkeywords[flg:match'^%s*(.-)%s*$'] end if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end return ptn, repl, nmax, flg, argc, (nmax ~= nil and nmax < 1) or (flg == 3 and ptn == repl) end -- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers local function load_pattern_args (opts, whoami) local keyw local ptns, state, nptns, cnt = {}, 0, 0, 1 for _, val in ipairs(opts) do if state == 0 then nptns, state = nptns + 1, -1 ptns[nptns] = { val, false, false } else keyw = val:match'^%s*(.*%S)' if keyw == nil or mkeywords[keyw] == nil or ( state > 0 and mkeywords[keyw] > 0 ) then break else state = mkeywords[keyw] if state > 1 then ptns[nptns][2] = true end if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end end end cnt = cnt + 1 end if state == 0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end return ptns, nptns, cnt end -- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and -- `evaluating` modifiers local function load_parse_opts (opts, start_from, isp, psp) local tmp local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain = { true, true, true }, 3, start_from, true, false, true, true repeat noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc] if tmp == nil then break end tmp = tmp:match'^%s*(.-)%s*$' if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tmp] ~= nil then tmp = trim_parse_opts[tmp] trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tmp], opts[argc], nil elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tmp], opts[argc], nil else break end argc = argc + 1 until noptslots < 1 return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc end -- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table local value_maps = { [0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end end, [1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end, [2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do margs[karg] = key tbl[key] = fn() end end, [3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[karg], margs[varg] = key, val tbl[key] = fn() end end } -- Private table for `map_names()` local name_thieves = { [0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg], rargs[varg] = key, val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end } -- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn) local cache = {} name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric -- suffixes in its keys local function make_groups (src) -- NOTE: `src` might be the original metatable! local prefix, gid local groups = {} for key, val in pairs(src) do -- `key` must only be a string or a number... if type(key) == 'string' then prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$' gid = tonumber(gid) or '' else prefix, gid = '', key end if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then prefix = tonumber(prefix) if prefix < 1 then prefix = prefix - 1 end end groups[gid][prefix] = val end return groups end -- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and -- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length local function parse_placeholder_string (target) local idx, s_pos, skel, canvas = 1, 1, {}, {} local e_pos = string.find(target, '%$[@#]', 1, false) while e_pos ~= nil do canvas[idx] = target:sub(s_pos, e_pos - 1) skel[idx + 1] = target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@' idx = idx + 2 s_pos = e_pos + 2 e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false) end if (s_pos > target:len()) then idx = idx - 1 else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end return skel, canvas, idx end -- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`, -- `reinterpreting` and `evaluating`) local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru) local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2 local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1 if isp == nil or isp == '' then if psp == nil or psp == '' then if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$' else tbl[idx] = str end return idx end spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$' else val = str end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(str:sub(1, spos1 - 1)) val = str:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val return idx end if psp == nil or psp == '' then repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end tbl[idx], idx = val, idx + 1 until pos2 == nil return idx end repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(val:sub(1, spos1 - 1)) val = val:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val until pos2 == nil return idx end -- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering` local function make_child (ctx, src, whoami) local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len == 0 then local stack = new_substack(ctx) for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end return len == nil and 1 or 2 end if len < 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len) return 2 end -- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values` local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end local currsnap = ctx.n_children local stack = ctx.children[currsnap] for key, val in pairs(memoryslots) do if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 end -- Heavy lifting for `combining` and `combining_values` local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function -- MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end local argc local tbl, vars = ctx.params, {} local sortfn, varsarg0, do_sort, tmp = load_sort_opt(opts[2]) if varsarg0 == 2 then tmp = opts[3] and opts[3]:match'^%s*(.-)%s*$' end if tmp == 'with_flushed_glue' then varsarg0 = varsarg0 + 1 argc = set_strings_from_opts(vars, opts, varsarg0 + 1) set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami) else if tmp == 'without_flushed_glue' then varsarg0 = varsarg0 + 1 end argc = set_strings_from_opts(vars, opts, varsarg0 + 1) end if argc < varsarg0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end if next(tbl) == nil then if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = vars.ifngiven } elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end return argc end local cache, len if do_sort then local words cache, words, len, tmp = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end len = len + tmp else len, cache = 0, {} for key in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = key end end local pmap, nss, kvs, pps = {}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or '' for idx = 1, len do tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs) nss = nss + 2 end tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep if tmp ~= nil and nss > 4 then pmap[nss - 1] = tmp elseif nss > 2 and vars.lastsep ~= nil then pmap[nss - 1] = vars.lastsep end pmap[1] = vars.header or '' if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = table.concat(pmap) } return argc end -- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric -- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options -- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters local function concat_params (ctx) local retval, tbl, nmax = {}, ctx.params, table.maxn(ctx.pipe) if ctx.subset == 1 then -- We need only the sequence for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end else if ctx.subset == -1 then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then retval[key + nmax] = val else retval[key] = val end end end for key, val in pairs(ctx.pipe) do retval[key] = val end return retval end -- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this -- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function flush_params (ctx, fn) local tmp local tbl = ctx.params if ctx.subset == -1 then for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end elseif ctx.subset == 1 then if ctx.pins == nil then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end return end tmp = {} for key, val in ipairs(tbl) do tmp[key] = val end tbl = tmp end if ctx.pins ~= nil then local marker = ctx.sorttype < 1 and ctx.subset ~= -1 or nil for idx = 1, #ctx.pins do tmp = ctx.pins[idx] if tbl[tmp] ~= nil then fn(tmp, tbl[tmp]) tbl[tmp] = marker end end if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(tbl) do if val ~= true then fn(key, val) end end return end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end return end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end return end if ctx.subset == -1 or ctx.pins == nil then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end return end for key, val in ipairs(tbl) do if val ~= true then fn(key, val) end tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do if val ~= true then fn(key, val) end end end -- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value -- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth) if ctx.subset == 1 then flush_params(ctx, fn_seq) return end if ctx.subset == -1 then flush_params(ctx, fn_oth) return end local tbl = ctx.params if ctx.pins == nil and ctx.sorttype < 1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end return end local tseq = {} for key, val in ipairs(tbl) do tseq[key] = val end if ctx.pins ~= nil then local tmp local marker = ctx.sorttype < 1 or nil for idx = 1, #ctx.pins do tmp = ctx.pins[idx] if tseq[tmp] ~= nil then fn_seq(tmp, tbl[tmp]) tbl[tmp], tseq[tmp] = nil, marker elseif tbl[tmp] ~= nil then fn_oth(tmp, tbl[tmp]) tbl[tmp] = nil end end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end for idx = 1, nn do if tseq[nums[idx]] ~= nil then fn_seq(nums[idx], tseq[nums[idx]]) else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end end if ctx.sorttype ~= 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end return end for key, val in ipairs(tseq) do if val ~= true then fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end end -- Finalize and return a concatenated list local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize) if len > 0 then local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep if tmp ~= nil and len > modsize * 2 then lst[len - modsize + 1] = tmp elseif len > modsize and ctx.lastsep ~= nil then lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep end lst[1] = ctx.header or '' if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end ctx.text = table.concat(lst) else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end --- --- --- PUBLIC ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Modifiers ]]-- ------------------- -- Syntax: #invoke:params|sequential|pipe to library.sequential = function (ctx) if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end if ctx.sorttype > 0 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|non-sequential|pipe to library['non-sequential'] = function (ctx) if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|all_sorted|pipe to library.all_sorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|reassorted|pipe to library.reassorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 2 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pinned_until|sentinel|[parameter name 1]|[parameter -- name 2]|...|parameter name N|sentinel|pipe to library.pinned_until = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘pinned_until’: No sentinel was provided', 0) end local tmp, bucket, curr, ncurr local sntl, idx = opts[1]:match'^%s*(.-)%s*$', 2 if ctx.pin_bucket == nil then bucket, curr, ncurr = {}, {}, 0 ctx.pin_bucket, ctx.pins = bucket, curr else bucket, curr, ncurr = ctx.pin_bucket, ctx.pins, ctx.npins end while opts[idx] ~= nil do tmp = opts[idx]:match'^%s*(.-)%s*$' if tmp == sntl then if idx == 2 then error(modulename .. ', ‘pinned_until’: No parameters to pin were provided', 0) end ctx.npins = ncurr + idx - 2 return context_iterate(ctx, idx + 1) end if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end if bucket[tmp] then error(modulename .. ', ‘pinned_until’: Duplicate pinned parameter ‘' .. tostring(tmp) .. '’', 0) end curr[ncurr + idx - 1], bucket[tmp], idx = tmp, true, idx + 1 end error(modulename .. ', ‘pinned_until’: Missing sentinel in position #' .. tostring(idx), 0) end -- Syntax: #invoke:params|setting|directives|...|pipe to library.setting = function (ctx) local argc = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, 1) if argc < 2 then error(modulename .. ', ‘setting’: No directive was given', 0) end return context_iterate(ctx, argc + 1) end -- Syntax: #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to library.scoring = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end local tmp local retval, opts = 0, ctx.pipe for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end if opts[2] ~= nil then tmp = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == 'in_substack' then new_substack(ctx)[get_parameter_name(opts[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, 3) end ctx.params[get_parameter_name(opts[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, tmp == 'here' and 3 or 2) end -- Syntax: #invoke:params|squeezing|pipe to library.squeezing = function (ctx) local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then newlen = newlen + 1 indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil end end table.sort(indices) for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to library.filling_the_gaps = function (ctx) local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums = ctx.pipe[1], ctx.params, {}, 1, nil, -1 if newval == nil then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmax == nil then if key < nmin then nmin = key end nmax = key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end tmp[key], nnums = val, nnums + 1 end end if nmax ~= nil and nmax - nmin > nnums then ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax if ctx.n_available < 0 then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end for idx = nmin, nmax, 1 do tbl[idx] = newval end for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|clearing|pipe to library.clearing = function (ctx) local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil end end for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to library.cutting = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local len = #tbl if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end local tot = lcut + rcut if tot > 0 then local cache = {} if tot >= len then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end tot = len else for idx = len - rcut + 1, len, 1 do tbl[idx] = nil end for idx = 1, lcut, 1 do tbl[idx] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then if key > len then cache[key - tot] = val else cache[key - lcut] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to library.cropping = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local nmin, nmax for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmin == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end if nmin ~= nil then local len = nmax - nmin + 1 if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end if lcut + rcut - len > -1 then for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end end elseif lcut + rcut > 0 then for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end local lshift = nmin + lcut - 1 if lshift > 0 then for idx = lshift + 1, nmax, 1 do tbl[idx - lshift], tbl[idx] = tbl[idx], nil end end end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to library.purging = function (ctx) local idx = tonumber(ctx.pipe[1]) if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename .. ', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params if len < 1 then len = len + table.maxn(tbl) if idx > len then return context_iterate(ctx, 3) end len = len - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to library.backpurging = function (ctx) local last = tonumber(ctx.pipe[1]) if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end local idx local tbl = ctx.params if len > 0 then idx = last - len + 1 else for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and (idx == nil or key < idx) then idx = key end end if idx == nil then return context_iterate(ctx, 3) end idx = idx - len if last < idx then return context_iterate(ctx, 3) end len = last - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|shifting|addend|pipe to library.shifting = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local nshift = tonumber(ctx.pipe[1]) if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end local tbl = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val else tbl[key] = val end end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to library.reversing_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key], tbl[key] = val, nil if key > nmax then nmax = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to --[[ library.pivoting_numeric_names = function (ctx) local tbl = ctx.params local shift = #tbl + 1 if shift < 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end local numerics = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[shift - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to --[[ library.mirroring_numeric_names = function (ctx) local nmax, nmin local tbl, numerics = ctx.params, {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil if nmax == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax + nmin - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to --[[ library.swapping_numeric_names = function (ctx) local tmp local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 0 for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nsize = nsize + 1 cache[nsize] = key end end table.sort(cache) for idx = math.floor(nsize / 2), 1, -1 do tmp = tbl[cache[idx] ] tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx + 1] ] tbl[cache[nsize - idx + 1] ] = tmp end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to library.sorting_sequential_values = function (ctx) local sortfn if ctx.pipe[1] ~= nil then sortfn = sortfunctions[ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$'] end if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn) else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil` if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, 1) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment| -- [number of elements to write]|...|pipe to library.splicing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp2, argc, pos, refp local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params local tmp1 = opts[1] if tmp1 ~= nil then tmp2 = tonumber(tmp1) if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[2]), 4, tmp1:match'^%s*(.*%S)' if tmp2 ~= nil then refp = position_references[tmp2] if refp == nil then error(modulename .. ', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end else refp = 0 end else pos, argc, refp = tmp2, 3, 0 end else pos, argc, refp = tonumber(opts[2]), 4, 0 end if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename .. ', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[argc - 1]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end local insn = tonumber(opts[argc]) if len == 0 and (insn == nil or insn < 1) then error(modulename .. ', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to write cannot be zero', 0) end if refp == 2 then for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end refp = 0 end tmp1, tmp2 = nil, nil if refp ~= 0 or len ~= 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key elseif key < tmp1 then tmp1 = key elseif key > tmp2 then tmp2 = key end end end end if tmp2 == nil then len = 0 elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2 elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end if len > 0 and pos + len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len) elseif len < 0 and pos - len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len) else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end ctx.params = tbl if insn == nil or insn < 0 or math.floor(insn) ~= insn then return context_iterate(ctx, argc) end tmp1 = argc - pos + 1 for key = pos, pos + insn - 1 do tbl[key] = opts[key + tmp1] end return context_iterate(ctx, argc + insn + 1) end -- Syntax: #invoke:params|imposing|name|value|pipe to library.imposing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = ctx.pipe[2] return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|providing|name|value|pipe to library.providing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end local key = get_parameter_name(ctx.pipe[1]) if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = ctx.pipe[2] end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to library.reassigning = function (ctx) local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end local mode, argc local src = get_parameter_name(opts[1]) local val = tbl[src] if opts[3] ~= nil then mode = a_modes[opts[3]:match'^%s*(.-)%s*$'] end if mode == nil then mode, argc = 0, 3 else argc = 4 end if val == nil and mode > 1 then return context_iterate(ctx, argc) end local dest = get_parameter_name(opts[2]) local tmp = tbl[dest] == nil if mode % 2 == 0 or (mode == 7 and tmp) then tbl[src] = nil end if tmp or mode < 4 then tbl[dest] = val end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to library.discarding = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil then ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = nil return context_iterate(ctx, 2) end local key = tonumber(ctx.pipe[1]) if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end if len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to library.excluding_numeric_names = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]| -- [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_name_matching = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, ptn local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_matching') local tbl, newparams = ctx.params, {} for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then tmp = ptn[1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end newparams[tmp] = tbl[tmp] else for key, val in pairs(tbl) do if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then newparams[key] = val end end end end ctx.params = newparams return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1]| -- [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_name_not_matching = function (ctx) local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_not_matching') local tbl = ctx.params if nptns == 1 and targets[1][3] then local tmp = targets[1][1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tbl[tonumber(tmp)] = nil else tbl[tmp] = nil end return context_iterate(ctx, argc) end local yesmatch, ptn for key in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if tostring(key) ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]| -- [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_value_matching = function (ctx) local nomatch, ptn local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_matching') for key, val in pairs(tbl) do nomatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val == ptn[1] then nomatch = false break end elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then nomatch = false break end end if nomatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1]| -- [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_value_not_matching = function (ctx) local yesmatch, ptn local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_not_matching') for key, val in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to library.keeping_at_most = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len) return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|trimming_values|pipe to library.trimming_values = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to library.mapping_to_lowercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to library.mapping_to_uppercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.mapping_by_calling = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = margs } value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_invoking = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.values_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_magic = function (ctx) local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only, ctx.params) value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.mapping_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'mapping_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then for key, val in pairs(tbl) do if val == ptn then tbl[key] = repl end end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax) end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to library.mapping_by_mixing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local tbl, mix = ctx.params, ctx.pipe[1] if mix == '$#' then for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 2) end local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(tbl) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end tbl[key] = table.concat(cnv) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_names|pipe to --[[ library.mapping_to_names = function (ctx) local tbl = ctx.params for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to library.renaming_to_lowercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to library.renaming_to_uppercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to library.renaming_to_sequence = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache, len local tbl = ctx.params local sortfn, argc, do_sort = load_sort_opt(ctx.pipe[1]) if do_sort then local words, wl cache, words, len, wl = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end else len, cache = 0, {} for _, val in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.renaming_by_calling = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = tname, args = rargs } map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of -- additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument -- N]|pipe to library.renaming_by_invoking = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.names_only, ctx.params) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call -- style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_magic = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only, ctx.params) map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs) end) for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.renaming_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'renaming_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then ptn = get_parameter_name(ptn) local val = tbl[ptn] if val ~= nil then tbl[ptn], tbl[get_parameter_name(repl)] = nil, val end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end local cache = {} for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax)) end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to library.renaming_by_mixing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local mix = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache = {} if mix == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end else local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(ctx.params) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then canvas[idx] = val else canvas[idx] = tostring(key) end end cache[get_parameter_name(table.concat(canvas))] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_values|pipe to --[[ library.renaming_to_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for _, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = val end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|grouping_by_calling|template -- name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.grouping_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tmp, argc, tbl, mem = load_child_opts(ctx.pipe, 2, 0, ctx.params) local gargs = {} for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' and key < 1 then gargs[key - 1] = val else gargs[key] = val end end tmp = ctx.pipe[1] if tmp ~= nil then tmp = tmp:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local groups = make_groups(tbl) for gid, group in pairs(groups) do for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end group[0], model.args = gid, group groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model) end for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end ctx.params = groups return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.parsing = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') parse_parameter_string(ctx.params, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim -- flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter -- setter]|[...]|pipe to library.reinterpreting = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') local tbl, tmp = ctx.params, get_parameter_name(opts[1]) local str = tbl[tmp] if str ~= nil then tbl[tmp] = nil parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.evaluating = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '!', ':') if opts[1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then ctx.pipe = copy_or_ref_table(opts, opts ~= ctx.opipe) return context_iterate(ctx, argc) end local new_opts, cache = {}, {} local shift = parse_parameter_string(cache, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) - argc for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' or key < 1 then new_opts[key] = val elseif key >= argc then new_opts[key + shift] = val end end for key, val in pairs(cache) do new_opts[key] = val end ctx.pipe = new_opts return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to library.mixing_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end local tmp local mix_k = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache, mix_v = {}, ctx.pipe[2] if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then for key, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = tostring(key) end elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end else local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k) local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v) for key, val in pairs(ctx.params) do tmp = tostring(key) for idx = 2, n_parts_k, 2 do if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val else cnv_k[idx] = tmp end end for idx = 2, n_parts_v, 2 do if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val else cnv_v[idx] = tmp end end cache[get_parameter_name(table.concat(cnv_k))] = table.concat(cnv_v) end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|swapping_names_and_values|pipe to --[[ library.swapping_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = key end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|combining|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end, 'combining' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort -- order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to library.combining_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return val end, 'combining_values' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tname = ctx.pipe[1] if tname ~= nil then tname = tname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = ctx.params } } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new -- parameter name|pipe to library.combining_by_invoking = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local mname = ctx.pipe[1] if mname ~= nil then mname = mname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = ctx.pipe[2] if fname ~= nil then fname = fname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end if ctx.pipe[3] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[3])] = tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) } return context_iterate(ctx, 4) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local magic = ctx.pipe[1] if magic ~= nil then magic = magic:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params) } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to library.snapshotting = function (ctx) return context_iterate(ctx, make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting')) end -- Syntax: #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to library.remembering = function (ctx) return context_iterate(ctx, make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering')) end -- Syntax: #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to library.entering_substack = function (ctx) local tbl, ncurrparent = ctx.params, ctx.n_parents + 1 if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl } else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end ctx.n_parents = ncurrparent if ctx.pipe[1] ~= nil and ctx.pipe[1]:match'^%s*new%s*$' then ctx.params = {} return context_iterate(ctx, 2) end local currsnap = ctx.n_children if currsnap > 0 then ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children = ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1 else local newparams = {} for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.params = newparams end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to library.pulling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end local tmp = ctx.n_parents local parent = tmp < 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp] tmp = get_parameter_name(opts[1]) if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to library.recalling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end local arg = get_parameter_name(opts[1]) if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|finding|parameter name|pipe to --[[ library.finding = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end local arg = get_parameter_name(opts[1]) local parent for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do parent = ctx.parents[idx] if parent[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = parent[arg] return context_iterate(ctx, 2) end end if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end return context_iterate(ctx, 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to --[[ library.picking = function (ctx) local len = tonumber(ctx.pipe[1]) if len == nil or len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end if ctx.n_parents < 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len) else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end return context_iterate(ctx, 2) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|detaching_substack|pipe to library.detaching_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘detaching_substack’: No substack has been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|dropping_substack|pipe to library.dropping_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘dropping_substack’: No substack has been created', 0) end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|leaving_substack|pipe to library.leaving_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘leaving_substack’: No substack has been created', 0) end local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params } else ctx.children[currsnap] = ctx.params end ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children = ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|merging_substack|pipe to library.merging_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil, ncurrparent - 1 for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|flushing|pipe to library.flushing = function (ctx) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to library.setting_by_flushing = function (ctx) set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing') return context_iterate(ctx, 1) end --[[ Functions ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|count library.count = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local retval = 0 for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end ctx.text = retval return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2]| -- [...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value -- n]|[...] library.concat_and_call = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = concat_params(ctx) } return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend -- 1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named -- item n=value n]|[...] library.concat_and_invoke = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 2) local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{ title = 'Module:' .. mname, args = concat_params(ctx) }) return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend -- 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n= -- value n]|[...] library.concat_and_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic, concat_params(ctx)) return false end -- Syntax: #invoke:params|value_of|parameter name library.value_of = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end local val local key = opts[1]:match'^%s*(.-)%s*$' if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then key = tonumber(key) val = ctx.params[key] -- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in -- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable) if val ~= nil and ( ctx.subset ~= -1 or key > #ctx.params or key < 1 ) and ( ctx.subset ~= 1 or (key <= #ctx.params and key > 0) ) then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end else val = ctx.params[key] if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end return false end -- Syntax: #invoke:params|list library.list = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_values library.list_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! -- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2 end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_maybe_with_names library.list_maybe_with_names = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' mixed_flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4 end, function (key, val) ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|coins|[first coin = value 1]|[second coin = value -- 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.coins = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = opts[get_parameter_name(val)] end return library.list_values(ctx) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|unique_coins|[first coin = value 1]|[second coin = -- value 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.unique_coins = function (ctx) local tmp local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tmp = get_parameter_name(val) tbl[key], opts[tmp] = opts[tmp], nil end return library.list_values(ctx) end ]] -- Syntax: #invoke:params|for_each|wikitext library.for_each = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, pps, txt = {}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[1] or '' local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt) flush_params(ctx, function (key, val) for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2 ret[nss] = table.concat(cnv) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2]| -- [...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append -- 1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]| -- [named param n=value n]|[...] library.invoke_for_each = function (ctx) local mname, fname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.magic_for_each = function (ctx) local magic local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], opts[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_value = function (ctx) local tname local opts = ctx.pipe if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.invoke_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname, fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' remove_numeric_keys(opts, 1, 1) flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1]| -- [append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named -- param n=value n]|[...] library.magic_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params(ctx, function (key, val) opts[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_group = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local tmp if ctx.pipe[1] ~= nil then tmp = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local opts, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or '' for key, val in pairs(ctx.pipe) do if type(key) == 'number' then opts[key - 1] = val else opts[key] = val end end ctx.pipe = opts ctx.params = make_groups(ctx.params) flush_params(ctx, function (gid, group) for key, val in pairs(opts) do group[key] = val end group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs, nss + 2 ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model) end) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end --[[ First-position-only modifiers ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|new|pipe to static_iface.new = function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, false) ctx.params = {} main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 1)) return ctx.text end --[[ First-position-only functions ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|self static_iface.self = function (frame) return frame:getParent():getTitle() end --[[ Public metatable of functions ]]-- --------------------------------------- return setmetatable({}, { __index = function (_, query) local fname = query:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end local func = static_iface[fname] if func ~= nil then return func end func = library[fname] if func == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end return function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, refpipe[fname]) ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams, refparams[fname]) main_loop(ctx, func) return ctx.text end end }) jd4jhydnyce3tw9c50qwx3yd53quopx 0 143617 1392461 1318194 2026-10-08T19:56:56Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392461 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = रमा कोइराला पौड्याल | native_name = | office = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य | term_start = २०७९ पुष ७ | term_end = | president = [[रामचन्द्र पौडेल]] | primeminister = | party = [[नेपाली काङ्ग्रेस]] | nationality = [[नेपाली]] | native_name_lang = | honorific_prefix = [[माननीय]] | birth_date = | father = | mother = | children = }} '''रमा कोइराला पौड्याल''' एक [[नेपाली राजनीति|नेपाली राजनीतिज्ञ]] हुन्, जो [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]] राजनीतिक दलकी सदस्य हुन्। वर्तमान उनी [[नेपालको दोस्रो सङ्घीय संसद]]को सदस्यको रुपमा कार्यरत छिन्। [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] मा उनी खस आर्य समुदायबाट [[समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणाली|समानुपातिक प्रतिनिधि]]को रूपमा निर्वाचित भइन्।<ref>{{Cite web |title=काङ्ग्रेस आमन्त्रित केन्द्रीय सदस्यमा रमा कोइराला पौडेल |url=https://pahilopost.com/content/20180718175454.html |url-status=live |access-date=2025-03-09 |website=पहिलोपोस्ट |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812143818/https://pahilopost.com/content/20180718175454.html |archive-date=2025-08-12}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] [[श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेसका राजनीतिज्ञहरू]] 1n18b5808r88v8iod95tdx6j300oack 0 145076 1392540 1298455 2026-10-09T10:11:02Z Janak Bhatta 10885 सुधार गरियो 1392540 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = नानाभाई भट्ट | alt = | caption = | other_names = यशवन्त भट्ट<br/>Batuk Bhatt | birth_date = {{birth date|df=yes|1915|06|12}} | birth_place = | death_date = {{death date and age|df=yes|1999|04|24|1915|06|12}} | death_place = | nationality = [[भारतीय]] | occupation = {{hlist|[[चलचित्र निर्देशक]]|[[चलचित्र निर्माता]]}} | years_active = 1942{{endash}}1988 | known_for = | spouse = हेमलता भट्ट | partner = शिरिन मोहमद अली | children = | relatives = }} '''नानाभाई भट्ट''' (12 जुन 1915-24 अप्रिल 1999) एक भारतीय चलचित्र निर्देशक र निर्माता थिए जसले [[बलिउड|हिन्दी]] र गुजराती सिनेमा काम गरेका थिए। उनी सय भन्दा बढी काल्पनिक र पौराणिक चलचित्रहरू बनाउनका लागि परिचित छन्, जसमा मिस्''श्री एक्स'' (1957) जिम्बो कम्स टु टाउन (1960) ''लाल किला'' (1960) र ब्लकबस्टर ''कङ्गन'' (1959) जसमा निरूपा रोय र [[अशोक कुमार (अभिनेता)|अशोक कुमार]] अभिनय गरेका थिए। उनको पहिलो फिल्म, मुकबाला (1942) भारतीय सिनेमा दोहोरो भूमिका वा "जुम्ल्याहा" घटना प्रस्तुत गर्ने पहिलो थियो, जसमा मुख्य अभिनेत्री फियरलेस नादियाले असल बहिनी र ग्याङ्स्टरको मोल बिचमा वैकल्पिक अभिनय गरिन्। यो सूत्र पछि धेरै [[बलिउड|हिन्दी चलचित्रहरू]] अनुकरण गरिएको थियो।<ref>{{Cite news|url=http://www.screenindia.com/old/print.php?content_id=4594|title=SPECIAL: Is Old Gold?|date=26 March 2010|publisher=[[Screen (magazine)|Screen]]}}{{Dead link|date=November 2024}}</ref> == प्रारम्भिक जीवन == यशवन्त भट्ट भनिने भट्टको जन्म 12 जुन 1915 मा [[ब्रिटिस भारतका प्रेसिडेन्सी र प्रदेशहरू|ब्रिटिस भारत]] पोरबन्दर नगर ब्राह्मण परिवार मा भएको थियो।  {{स्रोत नखुलेको|date=March 2016}}[उद्धरण आवश्यक] उनले प्रकाश पिक्चर्ससँग ध्वनि रेकर्डिस्टको रूपमा आफ्नो प्रारम्भिक करियर सुरु गरे, आफ्नो भाइ बलवन्त भट्टको अधीनमा काम गरे, र त्यसपछि बटुक भट्ट नाम प्रयोग गरेर "स्क्रिप्ट र कथाहरू" लेखे।<ref name="Narwekar1994">{{Cite book|title=Directory of Indian film-makers and films|url=https://books.google.com/books?id=UYUjAQAAIAAJ|access-date=24 January 2015|page=49}}</ref> == करियर == उनले आफ्नो निर्देशन उद्यम सुरु गरे जब उनी बसन्त पिक्चर्समा होमी वाडियाको टोलीमा सामेल भए बाबुभाई मिस्त्री, मुकाबला (1942) र ''मौज'' (1943) सँग एउटै नाममा दुई फिल्महरू सह-निर्देशन गरेर। उनले बटुक भट्ट, होमी वाडिया ''हन्टरवाली की बेटी'' (1943) र लिबर्टी पिक्चर्स सुधार (1949) जस्ता थप दुई फिल्महरू निर्देशन गरे। भट्टले बसन्त पिक्चर्स छोडे र सन् 1946 मा आफ्नै निर्माण कम्पनी "दीपक पिक्चर्स" सुरु गरे।<ref name="DwyerDwyer2006" /> पछिल्ला केही दशकहरूमा, भट्ट एक उत्कृष्ट फिल्म निर्माता बने, विशेष गरी पौराणिक र काल्पनिक विधाहरूमा उनको कामका लागि परिचित थिए। उनले 70 भन्दा बढी हिन्दी र गुजराती चलचित्रहरू निर्देशन गरे, जसमध्ये धेरै धार्मिक र वीरतापूर्ण विषयवस्तुहरू थिए। उनका केही उल्लेखनीय चलचित्रहरूमा ''अलिबाबा और चालिस चोर'' (1954), ''जिम्बो'' (1958) र ''लाल किला'' (1960) समावेश छन्।<ref name="Upperstall">{{Cite web |title=Nanabhai Bhatt |url=https://upperstall.com/profile/nanabhai-bhatt/ |access-date=14 July 2025 |website=Upperstall }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> भट्टले 1950 र 1960 को दशकको पौराणिक सिनेमालाई आकार दिन महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए, [[रामायण]] र [[महाभारत]] जस्ता भारतीय महाकाव्यका कथाहरूलाई कम-बजेट तर व्यापक रूपमा सफल फिल्महरू मार्फत लोकप्रिय बनाए।<ref>{{Cite book|title=Encyclopaedia of Indian Cinema|page=185}}</ref> उनी गुजराती चलचित्र उद्योग पनि एक प्रमुख व्यक्तित्व थिए, उनले गजारा मारू (1981) र जया पार्वती व्रत (1982) जस्ता धेरै गुजराती भाषाका चलचित्रहरू निर्देशन गरे जसले क्षेत्रीय दर्शकहरू बिच सफलता पायो।<ref name="cinestaan">{{Cite web |title=Nanabhai Bhatt |url=https://www.cinestaan.com/people/nanabhai-bhatt-88070 |access-date=14 July 2025 |website=Cinestaan}}</ref> == व्यक्तिगत जीवन == भट्ट भट्ट चलचित्र परिवारका कुलपिता थिए। उनी सन् 1939 देखि सिया [[मुसलमान|मुस्लिम]] अभिनेत्री शिरिन मोहम्मद अलीसँग सम्बन्धमा थिए। दम्पतीका छ जना छोराछोरी थिए-शीला भट्ट, पूर्णिमा भसीन, कुमकुम सैगल, [[महेश भट्ट]], हिना सूरी र मुकेश भट्ट पछि, नानाभाईले हेमलता भट्टसँग विवाह गरे, जसबाट उनका तिन सन्तान भए-रोबिन भट्ट, परमेश भट्ट र ममता भट्ट।<ref>{{Cite web |title=Age. 96 years Left for her heavenly abode on 18.9.2015 Robin Bhatt & Family |url=https://timesofindia.indiatimes.com/mrs-hemlata-nanabhai-bhatt/articleshow/49050234.cms |website=[[The Times of India]]}}</ref> उनका पाँच छोरी र चार छोरा थिए, जसमा फिल्म निर्देशक र निर्माता [[महेश भट्ट]], मुकेश भट्ट र रोबिन भट्ट थिए।<ref>{{Cite web |date=22 September 2000 |title=The Dynamic Dynasties: What would the world of films be without them? |url=http://www.screenindia.com/old/20000922/50.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100210044146/http://www.screenindia.com/old/20000922/50.htm |archive-date=10 February 2010 |publisher=[[Screen (magazine)|Screen]] }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100210044146/http://www.screenindia.com/old/20000922/50.htm |date=10 February 2010 }}</ref> 24 अप्रिल 1999 मा मुम्बईको नानावती अस्पतालमा हृदयघातका कारण भट्टको मृत्यु भयो।<ref>{{Cite news|url=http://www.tribuneindia.com/1999/99apr25/nation.htm#10|title=Nanabhai Bhatt dead|date=24 April 1999|work=The Tribune|access-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306143456/http://www.tribuneindia.com/1999/99apr25/nation.htm#10|archive-date=6 March 2016}}</ref> == सन्दर्भहरू == {{Reflist}} == बाह्य लिङ्कहरू == * {{IMDb name|0080320}} [[श्रेणी:गुजराती मानिसहरू]] [[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र निर्देशकहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९९ मा मृत्यु]] 1ntln9sihey6ai14mg88jjg0sljdset 0 146506 1392475 1392263 2026-10-08T21:19:26Z InternetArchiveBot 53012 Add 1 book for [[विकिपिडिया:प्रमाणिकता]] (20261008sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1392475 wikitext text/x-wiki '''गैरसरकारी संस्था''' (NGO) भन्नाले सरकारको संरचनाभित्र नपर्ने कुनै संस्था वा निकायलाई जनाउँछ। यसमा गैर-नाफामुखी र नाफामुखी दुवै प्रकारका संस्था पर्न सक्छन्। कुनै NGO ले आफ्नो खर्चको ठूलो अंश वा सम्पूर्ण रकमसम्म पनि सरकारकै स्रोतबाट पाउन सक्छ। सामान्यतया, NGO लाई आंशिक रूपमा सरकारी नियन्त्रणबाट स्वतन्त्र रहँदै सञ्चालन हुने गैर-नाफामुखी संस्था भनेर बुझिन्छ। गैर-सरकारी संस्थाहरूलाई निम्नानुसार वर्गीकरण गरिन्छ:<ref name=":9">{{cite journal|last=Vakil|first=Anna|date=December 1997|title=Confronting the classification problem: Toward a taxonomy of NGOs|url=https://archive.org/details/sim_world-development_1997-12_25_12/page/2057|journal=World Development|volume=25|issue=12|pages=2057–2070|doi=10.1016/S0305-750X(97)00098-3 |bibcode=1997WoDev..25.2057V }}</ref> #(१) अभिमुखीकरण—जसअन्तर्गत मानव अधिकार, उपभोक्ता संरक्षण, वातावरण संरक्षण, स्वास्थ्य वा विकासजस्ता संस्थाद्वारा सञ्चालित गतिविधिहरूको प्रकृति पर्दछ; र #(२) सञ्चालनको तह—जसले संस्थाले काम गर्ने दायरा वा स्तर (स्थानीय, क्षेत्रीय, राष्ट्रिय वा अन्तर्राष्ट्रिय) लाई जनाउँछ सन् २००८ मा रुसमा करिब २,७७,००० गैरसरकारी संस्थाहरू (NGOs) थिए।<ref>{{cite news|date=7 May 2008|title=Hobbled NGOs wary of Medvedev|work=Chicago Tribune|url=https://www.chicagotribune.com/2008/05/07/hobbled-ngos-wary-of-medvedev/|access-date=7 October 2011|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030754/http://articles.chicagotribune.com/2008-05-07/news/0805060608_1_civil-society-russian-authorities-russian-president-vladimir-putin|url-status=live}}</ref> सन् २००९ मा भारतमा करिब २० लाख गैरसरकारी संस्थाहरू रहेको अनुमान गरिएको थियो (अर्थात् प्रति ६०० भारतीयमा एउटा संस्था); यो संख्या देशका प्राथमिक विद्यालय र स्वास्थ्य केन्द्रहरूको संख्याभन्दा निकै बढी हो। .<ref>{{cite journal|date=7 July 2010|title=India: More NGOs, than schools and health centres|url=http://southasia.oneworld.net/todaysheadlines/india-more-ngos-than-schools-and-health-centres|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110825101929/http://southasia.oneworld.net/todaysheadlines/india-more-ngos-than-schools-and-health-centres|archive-date=25 August 2011|access-date=7 October 2011|website=OneWorld.net}}</ref><ref>{{cite news|date=7 July 2010|title=First official estimate: An NGO for every 400 people in India|work=The Indian Express|url=http://www.indianexpress.com/news/first-official-estimate-an-ngo-for-every-400-people-in-india/643302/}}</ref> संयुक्त राज्य अमेरिकामा करिब १५ लाख गैरसरकारी संस्थाहरू छन्, जसअनुसार त्यहाँ प्रत्येक २२७ जना मानिसका लागि एउटा गैरसरकारी संस्था रहेको देखिन्छ।.<ref name="state.gov">{{cite web |url=https://www.state.gov/fact-sheet-non-governmental-organizations-ngos-in-the-united-states/ |title=Non-Governmental Organizations (NGOs) in the United States |website=U.S. Department of State |date=20 January 2017 |access-date=15 September 2025}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.state.gov/non-governmental-organizations-ngos-in-the-united-states/ |title=US Department of State |access-date=11 January 2023}}</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} euri3ay2jskca2u65pwf52ilsiq2ufd 0 149890 1392487 1390550 2026-10-09T00:00:08Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392487 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालमा प्रयोग गरिने पूर्व राजकीय सम्मानबोधक शब्द}} '''श्री ५''' [[शाह वंश]]को समयमा [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] र राजपरिवारका सदस्यका लागि प्रयोग गरिने एक राजकीय सम्मानबोधक शब्द थियो। यस शब्दलाई राजाको पूर्ण नामको अगाडि प्रयोग गरिन्थ्यो। मकवानपुरका राजा र पर्वत राज्यका राजाको अभिलेखमा राजाको प्रशस्तिमा पनि "श्री ५" वा "श्री श्री श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref name=":1" /> पर्वत राज्य बिसं १८४३ मा नेपालमा मिसिएको थियो। राजालाई सम्बोधन गर्दा "श्री ५ महाराजाधिराज" भनिन्थ्यो भने रानीलाई "श्री ५ बडामहारानी" भन्ने गरिन्थ्यो। वि.सं. २०६५ जेठ १५ गतेको संविधान सभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा गरेपछि राजतन्त्रको अन्त्यसँगै यस उपाधि सरकारी र कानुनी रूपमा समेत खारेज भएको थियो।<ref name="UjyaaloNepal">{{Cite web |title="श्री ५" वा "श्री ५ महाराजाधिराज" प्रयोग गर्नु कुनै कानुननः अपराध होइन |url=https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |website=उज्यालो नेपाल |date=2025-07-11 |access-date=2026-04-25 |language=ne |archive-url=https://web.archive.org/web/20260429202526/https://www.ujyaalonepal.com/2025/310419/ |archive-date=2026-04-29 }}</ref> [[चित्र:Girvan Yuddha Bikram Shah.jpg|thumb|right|alt=Restored painting of Prithvi Narayan Shah|राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]], जसको पालादेखि ''श्री ५'' सम्मानबोधक शब्दको प्रयोग सुरु भएको थियो।]] ''श्री ५'' शब्द दुईवटा [[संस्कृत]] शब्दहरू मिलेर बनेको छ: ''[[श्री]]'' जुन सामान्यतया सम्मानबोधक शब्दको रूपमा प्रयोग गरिन्छ र ''पञ्च'', जसको अर्थ "पाँच" हुन्छ। यी दुई शब्द मिलेर बनेको "श्री ५" शब्द राजा र राजपरिवारका सदस्यलाई प्रयोग हुन्थ्यो। (उदाहरण: <ref>{{Cite journal |last=महर्जन |first=पशुपतिभक्त |date=२०५८ जेठ २१ |title=राज्यसहायक श्री ५ अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाहबाट देशवासीका नाममा २०५८ जेठ २१ गते आइतबार बक्सेको सन्देश |url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=19048 |journal=नेपाल राजपत्र |volume=खण्ड ५१ अतिरिक्ताङ्क १४ |pages=2}}</ref><ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=19715 राजदरबारको विज्ञप्ति]</ref>) जाजरकोटका वासुदेव शर्माका अनुसार "[[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]को क्रममा पश्चिमका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे राज्य]]हरूले नेपाललाई सहयोग गरेका थिए। त्यसैले [[मुस्ताङ|मुस्ताङी]], [[सल्यान राज्य|सल्यानी]], [[बझाङ राज्य|बझाङ्गी]] र [[जाजरकोट दरबार|जाजरकोटी]] राजाहरुलाई [[रजौटा राज्य (नेपाल)|रजौटा]] मान्यता दिएर आफ्ना एक/एक ‘श्री’ प्रदान गरिएको थियो। यिनै चार राजाका अधिपति भएका कारण शाहबंशीय राजाले ‘श्री ५’ को उपाधि धारण गरेका थिए" ।<ref>{{Cite web |last=गौतम |first=कृष्णप्रसाद |date=फाल्गुन १८, २०८२ |title=जाजरकोटमा सडक, रोजगारी, खानेपानी र विद्युतको समस्या उही, भूकम्पपछि थपियो पुनर्निर्माणको एजेण्डा |url=https://ekantipur.com/politics/2026/03/02/the-problems-of-roads-employment-drinking-water-and-electricity-remain-the-same-in-jajarkot-but-the-reconstruction-agenda-has-been-added-after-the-earthquake-47-19.html |access-date=2026-07-10 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref><ref>{{Cite web |last=कोइराला |first=अश्विनी |date=२०७५ फागुन ११ |title=जाजरकोट : गणतन्त्रकालमा राजाको भाषा ! |url=https://www.onlinekhabar.com/2019/02/744547/%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f-%e0%a4%97%e0%a4%a3%e0%a4%a4%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a4%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%ae%e0%a4%be-%e0%a4%b0 |access-date=2026-07-10 |website=Online Khabar |language=np}}</ref> [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|२०१७]] मा राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘श्री ५’ को पुष्टि गर्न अरू चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क सुनिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/ |archive-date=2020-10-10}}</ref> == शाह वंशका श्री ५ राजाहरूको सूची == शाह वंशका निम्न राजाहरूले 'श्री ५' को उपाधि धारण गरेका थिए: * [[पृथ्वीनारायण शाह]] (नेपालको एकीकरणकर्ता) * [[प्रतापसिंह शाह]]{{when}} * [[रणबहादुर शाह]]{{when}} * [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]] * [[राजेन्द्र विक्रम शाह]] * [[सुरेन्द्र विक्रम शाह]] * [[पृथ्वी वीर विक्रम शाह]] * [[त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]] * [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]] * [[ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह]] (अन्तिम श्री ५ राजा) == ऐतिहासिक क्रम == विशेषगरी हिन्दु परम्परामा राजालाई भगवान [[विष्णु]]को [[अवतार]] मानिने हुनाले पाँचपटक 'श्री' को प्रयोग गरेर राजाको ईश्वरीय र उच्च मर्यादालाई दर्शाउने गरिन्थ्यो। === चीनका बादशाह र मुगल बादशाह === चीनका बादशाह र मुगल बादशाहलाई लेखिने अर्जी / खालीतापत्रमा श्री ५ भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो । परराष्ट्र मन्त्रालयद्वारा संरक्षित राम शाहका पालाको वंशावलीमा शाह राजाको प्रशस्ति निर्धारण गर्न दिल्लीका  मुगल वादशाह्को दरबारमा गोर्खाली वकिलको घटनालाई यस प्रकार बयान गरिएको छ: <ref>{{cite book|title=गोरखाको इतिहास, चौथो भाग|author=[[दिनेशराज पन्त]]|page=पृष्ठ ९७५-७६|date=|publisher=|isbn=|url=}}</ref><ref>{{Cite web |last=ढकाल |first=टीका |date=पुष २६, २०७६ |title=राम शाहको प्रशस्तिमा बादशाह जहाँगिरको सम्पादन |url=https://www.annapurnapost.com/story/145217/ |access-date=2026-07-10 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |title=गोर्खा वंशावलि |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_28_01.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=28 |issue=1 |pages=1-28}}</ref> <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''श्री गोर्खेश्वर महाराजबाट हुकुम हुँदा चित्तौडगढमा रह्याका श्री राणाजी महाराजको प्रशस्ति कुन हो ... हाम्रो प्रशस्ति कस्तो हो.. श्री ५ पात्साहका मोहारबाट निकासा गरि ल्याउ भनि हुकुम भयो र हामी आयाका हुँ भनि बिन्ति गर्या र..प्रशस्ति पनि नजर गराया... पात्साहबाट पंडितहरू बोलाई राणाजी महाराजबाट गयाका प्रशस्तिमा अगाडि मोहडातरफ फेर्न लगाउनुहुँदा गिरिराजचक्रचुडामणि यति मात्रै फेर्नाले हुन्छ भनि पंडितहरूले बिन्ति गर्‍या र एही प्रशस्तिले श्री ५ पात्साहबाट... षल्तापत्र लेषी सर्सौगात तयार गरि वकीलहरूलाई षिल्लद बक्सी विदा बक्सनुभयो।'''</center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> १८४८ मा नेपालबाट चीन वादशाहलाई लेखिएको अर्जी <ref>{{Cite journal |last=Manandhar |first=Dr. Vijay Kumar |date=July 2000 |title=The Nepalese Quinquennial. Missions Of 1792 And 1795 To China |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_145_full.pdf |journal=Ancient Nepal |issue=145 |pages=7-18}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''काजी देवदत्त थापा (मामुली सौगाद लि चीन) जादाको लेखी गयाको ........................''' '''स्यामरपाले गर्दा भोटमा लस्कर गयाको हो - दीगर्चा लुटी फर्कदा १०००/१२०० नोक्सान भएको - तुङ थ्वाङको आक्रमण ३।४ हज्जार फौज हाम्रो नेपालको नोक्सान भएको - स्यामरपाको हाड खोड, स्वास्नी दीगर्चाको माल पठाइएको . हिजो पनि भोटसंग मिलेकै, अव झगडा हुनन्. म वालक र काका वावा मुलुकको काम काज गर्ने हुनाले दर्शन गर्न आउन पठाउन सकिन. काजी देवदत्त थापा सुब्बा प्रतिमनहरु लाई पठाएको छु. प्रति वर्ष दर्शन गर्न पठाउ भन्या ञाहादेखि चीन टाढा छ ५ वर्षमा ससौगाद दिइ काजीलाइ पठाउला भन्या १८४९ साल आश्वीन शुक्ल १ रोज २ श्री ५ चीन वादशाहका हर्जमा लेखी पठाउनलाई लेखी गयाको अर्जी''' '''............................................''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> ===सुरुवात- न्यून प्रयोग=== गोर्खा सहितका [[बाइसे राज्यहरू|बाइसे]] तथा [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]]का राजाको प्रशस्तिमा "श्रीमन्महाराजधिराज श्री श्री श्री" लेखिएको पाइन्छ।<ref>{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकबहादुर |date=डिसम्बर १९८३ |title=गुल्मी राज्यको राजनैतिक इतिहास र केही अप्रकाशित ऐतिहासिक सामग्री |url=https://sources.mandala.library.virginia.edu/sites/mandala-sources.lib.virginia.edu/files/pdf-files/4324_0.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=1 |pages=101-114}}</ref><ref>{{Cite journal |last=राजवंशी |first=शङ्करमान |title=अर्घाबाट प्राप्त केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_07_03.pdf |journal=प्राचीन नेपाल |volume=7 |issue=3 |pages=29}}</ref> [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। यद्यपि वि.सं. १८११ [[मकवानपुर राज्य|मकवानपुरका राजा]] हेमकर्णसेनले विजयकार्कीलाई करार-पत्रको रूपमा लेखिदिएको पत्रमा "श्री ३ श्री श्री माहाराजा हेमकर्ण सेन जिकन" उल्लेख छ।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=119|author-link=धनवज्र वज्राचार्य}}</ref> लक्ष्मण राना, प्रतिमन रानाहरूले कपदर सुरसिंहलाई लेखेको साल उल्लेख नभएको उजुरी पत्रमा "यस कुराको जाहेरी श्री ५ मा गर्नु" भनेका छन्।<ref>{{Cite journal |last=वज्राचार्य |first=धनवज्र |title=श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहाताकाका केही ऐतिहासिक पत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_10_0102_09.pdf |journal=CNAS |volume=10 |issue=1 |pages=113}}</ref> १८२२ को सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेखमा "श्री ५ नृपपृथ्वीनारायण साहा" उल्लेख गरिएको छ। सल्यानकोटको पृथ्वीनारायण शाहको पालाको अभिलेख<ref>{{cite book|title=शाहकालका अभिलेख[पहिलो भाग)|author=धनवत्र वजाचार्य, टेकबहादुर श्रेष्ठ|page=77|date=२०३७ भाद्र|publisher=नेपाल र एशियाली अनुसन्धान केन्द्र, त्रिभुवन विश्वविद्यालय |isbn=|url=https://dn721602.ca.archive.org/0/items/shahakalaka-abhilekha-by-dhanavajra-vajracharya-and-tek-bahadur-shrestha/Shahakalaka%20Abhilekha%20by%20Dhanavajra%20Vajracharya%20and%20Tek%20Bahadur%20Shrestha.pdf}}</ref> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्ति श्रीसाके १६८७ संवत्'''<br>'''१८२२ मासे ३ सल्ह्यानकोट देव'''<br>'''ल बनायाको श्री ५ नृपपृथ्वीना'''<br>'''रायण साहा श्रीनरिन्द्रलक्ष्मी मा'''<br>'''हारानीसमये कृति''' '''तथा दवार्‍या'''<br>'''सुर्जामआन्याधा विश्राम् राना चामु ष्'''<br>'''ड्का जेठाबुढा ननस्त् षंका बाकेसिं'''<br>'''राना शुभम् ।''' </center> |} [[पर्वत राज्य|पर्वते राजा]] [[कीर्तिबम मल्ल]]को अभिलेखमा उनको प्रशस्तिमा ''श्री ५ मन्महाराजा धिराज कीर्तिवम्म मल देवज्यू'', ''श्री श्री श्री श्री श्रीमन्महाराजा धिराज श्रीकीर्तिबम मल्ल देव'', श्री ५ न्महाराजाधिराज स्येय जस्ता प्रसस्ती लेखेको पाइन्छ ।<ref name=":1">{{Cite journal |last=श्रेष्ठ |first=टेकवहादुर |date=जुन १६८१ |title=कीर्तिवम मल्ल र उनका अप्रकाशित अभिलेख |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_02_08.pdf |journal=सि एन ए एस जनल |volume=8 |issue=2 |pages=67-134}}</ref> पृथ्वीनारायण शाहको निधनपछि गद्दीमा बसेका नयाँ राजा प्रतापसिंह शाहले रामचन्द्र पण्डितलाई पठाएको पत्रमा राजाको नाममा श्री ५ जोडिएको छैन। चिठीको विवरण :<ref>{{Cite web |title=पृथ्वीनारायणको देहान्त : प्रतापसिंहको त्यो चिठी |url=https://ekantipur.com/koseli/2024/01/13/death-of-prithvi-narayan-that-letter-of-pratapsingh-33-32.html |access-date=2026-06-01 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |''श्री महाराजाधिराज सींह प्रताप साहाका तर्फ बाट सम्वत् १८३१ माघ सुदी ५ मा रामचन्द्र पंडीतको नाउमा लेषी गयाको ची (ठी) को तर्जुमा तपाञीको क्षम कुशल को हाल थाह नभयाको धेरै दीन भयो. तपाञीको क्षम कुशल षवर पाउनाको इन्तीजारीमा छु . वुवा ज्यू सीकारका नीमित्त नुवाकोट तीर सवारी भयाको मा इश्वरका अनुग्रहले माघे संक्रांती का दीन भैरवि संनीघाट सुर्यमति र त्रीसुल गंगाको दोभानमा स्वर्गे भयाको हुनाले बहुतै अफसोस लाग्यो .'' ... | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> सम्वत्‌ १८५५ सालको ताँमापत्र गर्ने भारादाहरुको नामावलीमा पनि [[पृथ्वीनारायण शाह]] र [[प्रतापसिंह शाह|प्रतापसिंह]]का अगाडी श्री ५ जोडिएको छैन । नामावलीको ५२, ६१ र ६२ नं भारदारको तीन पुस्ते विवरण यसप्रकार छ । <!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | | valign="top" |श्री महाराजा रणबहादुर शाहले श्री गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह श्री महाराजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]] | |- | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |५२--श्री नरभूपाल शाहका नाति श्री पृथ्वीनारायण शाहका छोरा चौ. रनसिं शाही <br>६१--श्री पृथ्वीनारायण शाहका नाति श्री प्रतापसिह शाहका छोरा चौतरिया [[बिदुर शाह|बिदुर साह]]<br>६२--ऐंका नाति ऐंका छोरा चौतारिया [[शेरबहादुर शाह|शेर बहादुर शाह]] | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> ===आधिकारिक प्रयोग=== [[चित्र:Amar_Singh_Thapa_letter.gif|अङ्गुठाकार|अमरसिंह थापाले श्री ५ लाई लेखेको पत्रको खाम लेखिएको छ: स्वस्तिश्रीश्रीश्रीश्रीश्रीमम्महाराजाधिराजकाचरण तलअर्जिकान्तिपुर्पहुचैशुभम्]] [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|राजा गिर्वाणयुद्धविक्रम शाह]]को समय यताका पत्रहरूमा राजपरिवारका सदस्यहरूलाई श्री ५ लेखिएको देखिन्छ। १८५७ मा रणबहादुर शाहले [[श्रीनाथ गण|श्रीनाथ कम्पनी]]का फौजी जवानहरूलाई जारी गरेको आदेशमा "श्री ५ महाराजा" उल्लेख गरिएको छ । नेपाल सरकार र चीन सरकारबीच चिठी र खलितापत्रमामा चीन सम्राटलाई पनि "''स्वस्तिश्री ५ चिन बादशाह''" भनी सम्बोधन गरिन्थ्यो।<ref>{{cite book|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन )|author=[[चित्तरन्जन नेपाली]]|page=108-115|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref> चिनियाँ अम्बाले नेपाललाई लेखेको पत्रमा चिनका राजालाई श्री ५ र नेपालका राजालाई श्री ३ लेखेका छन्।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२३३|date=2020 BS|publisher=मेरी राजभण्डारी|isbn=|url=}}</ref><!--End Quote--> {| align="center" style="border-collapse:collapse;border-style:none;background-color:transparent;max-width:40em;width:60%;" | valign="top" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:left;padding:10px 0;" |“ | valign="top" style="padding:0 1em;" |<center>'''स्वस्तिश्री ५ चिन वादसाहका हुकुमले भोट लाहासाको कामकाज गर्न्या श्री टुचाङ् ताठिन् सि अम्बा तथा श्री टुचान् ताठिन् वो अम्बाले पठायाको पत्रम् स्वस्तिश्री ३ अर्तिनिवाङ गिर्वान युद्ध विक्रम साहदेवेषु....''' '''...इति च्याछिन् वर्ष २० वैसाष वदि १२ मुकाम लाहासा शुभम्''' </center> | valign="bottom" style="color:{{{color|silver}}};font-size:{{{size|3.6em}}};font-family:serif;font-weight:bold;text-align:right;padding:10px 0;" |„ |}<!--End Quote--> [[चित्र:Old_Bhardar_letter.gif|अङ्गुठाकार|भीमसेन थापालाई श्री३ जर्नेल भनी सम्बोधन गरी भारदारहरूले लेखेको पत्र]] [[भीमसेन थापा]]को उदयपछि उनले थापा खलकलाई श्री ३ दिलाएका थिए। कागजपत्रमा भीमसेन थापालाई "श्री श्री श्री बडा जर्नेल भीमसेन थापा" र भाइ रणध्वज थापालाई "श्री ३ काजी" भनी सम्बोधन गरिएको भेटिन्छ।<ref>{{cite book|title=जनरल भीमसेन थापा र तत्कालीन नेपाल|author=[[चित्तरञ्जन नेपाली]]|page=२२९|date=2020 BS|publisher=रत्न पुस्तक भण्डार|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> १८९२ मा [[राजेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा राजेन्द्र]]ले भीमसेन थापालाई [[कमान्डर-इन-चिफ|कमान्डर इन चिफ]] पदवी दिदाँ राजपरिवारका सदस्यहरूलाई "श्री ६" बाट सम्बोधन गरिएको छ। १९१० को [[मुलुकी ऐन]]को परिशिष्टमा राजा [[राम शाह]]लाई '''श्री ९ महाराजधिराज''' भनेर सम्बोधन गरिएको छ।<ref>{{Cite web |title=मुलुकी ऐन, १९१० परिशिष्ट (क) |url=https://repository.lawcommission.gov.np/np/wp-content/uploads/2021/08/मुलुकी-ऐन-१९१०.pdf |website=नेपाल कानुन आयोग }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="सुवेदी2">{{cite book|last=|first=|author-link=|year=2022 Jestha|title=श्री ५ सुरेन्द्रविक्रम शाहदेवका शासनकालमा बनेको मुलुकी ऐन|publisher=श्री ५ को सरकार, कानून तथा न्याय मन्त्रालय|url=https://archive.org/details/muluki-ain-1910_202201/page/n713/mode/2up|isbn=|pages=695}}</ref> १०४ वर्षीय [[राणा शासन]]को समयमा प्रधानमन्त्रीहरूले आफ्ना लागि '''श्री ३''' को पदवी प्रयोग गर्दथे, जसले राजा (श्री ५) र कार्यकारी प्रमुख (श्री ३) बीचको पदीय मर्यादा र शक्ति सन्तुलनलाई स्पष्ट पार्दथ्यो। [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को समयसम्मको सिक्कामा राजाको नामको अगाडि श्री श्री श्री लगाइएको छ। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]देखिको सिक्कामा मात्र "श्री ५ महेन्द्र" लेखिएको देखिन्छ।<ref>{{cite book|title=नेपाली राष्ट्रिय मुद्रा|author=[[सत्यमोहन जोशी]]|page=|date=२०४२|publisher=Sajha prakashan|isbn=|url=}}</ref> [[नेपाल सरकार]]लाई वि.सं. २०१५ साल बैशाख ३ देखि 'श्री ५ को सरकार' लेख्न थालिएको थियो।<ref>{{Cite web |last=बस्नेत |first=माधब कुमार |date=2019-05-07 |title=यो नेपाल सरकार हो |url=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/ |access-date=2026-05-30 |website=देशसञ्चार}}</ref><ref>{{cite book|title=https://deshsanchar.com/2019/05/07/193195/|author=[[ग्रीष्मबहादुर देवकोटा]]|page=५९१|date=२०३६|publisher=ध्रुबबहादुर देवकोटा|location=काठमाडौँ|isbn=|url=}}</ref> २०६३ जेठ ४ मा "श्री ५ को सरकार"लाई फेरी नेपाल सरकार लेख्न सुरु भयो । ===गणतन्त्र घोषणा र अन्त्य=== २०६५ सालमा राजतन्त्रको अन्त्य भई [[नेपाल]] गणतन्त्र घोषित भएपछि, यो उपाधिको आधिकारिक राजकीय प्रयोग समाप्त भएको थियो। यद्यपि यसको औपचारिक प्रयोग बन्द भए तापनि, कतिपय अनौपचारिक वा परम्परागत समारोहहरूमा यो शब्द अझै पनि कहिलेकाहीँ प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ।<ref>{{Cite web |last=Malla |first=Kamal P. |date=2003-06-01 |title=The king’s song |url=https://www.himalmag.com/comment/the-kings-song |access-date=2025-07-27 |website=Himal Southasian |language=en}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:शाहवंश]] n795vkxra9uz5aqkd3t6g6yabboj18s 0 150667 1392471 1371732 2026-10-08T21:11:20Z InternetArchiveBot 53012 Add 1 book for [[विकिपिडिया:प्रमाणिकता]] (20261008sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1392471 wikitext text/x-wiki '''हुक्का''' (अन्य नामहरूका लागि [[#Names and etymology|other names]] पनि हेर्नुहोस्),<ref name="TCALR1916">{{cite book|title=The Ceylon Antiquary and Literary Register, Volume 1|year=1916|work=[[The Times]]|page=111|quote=It has even drawn largely on English, and such words as daktar and platfarm, isteshan and tikat, trem-ghari and rel-ghari, registran karna and apil karna are as common as similar words are in Ceylon. To make up for it Hindustani has not only enriched the vocabulary of Anglo-Indian English with such words as topi and pugre, oheerot and hookah, dhoby and sepoy, ghary and tamasha, durbar and bukshish, Kachcheri and Punkah, but has contributed to it words like jungle, bazar, [and] loot.}}</ref><ref name="1994Pathak">{{cite book|last=Pathak|first=R. S.|title=Indianisation of English Language and Literature|year=1994|publisher=Bahri Publications|page=72|quote=Bhabani Bhattacharya, who uses Hindi words like ''taveez'', ''laddoo'', ''hookah'', ''vaid'' and ''halwai'', also makes deft employment of reverential term ''Bai'' for the heroine besides using exclamatory terms as ''Ho'', ''Han'' (yes) and ''Ram-Ram''.}}</ref><ref name="Environ. Health Prev. Med.">{{cite journal |last1=Qasim |first1=Hanan |last2=Alarabi |first2=A. B. |last3=Alzoubi |first3=K. H. |last4=Karim |first4=Z. A. |last5=Alshbool |first5=F. Z. |last6=Khasawneh |first6=F. T. |date=September 2019 |title=The effects of hookah/waterpipe smoking on general health and the cardiovascular system |url=https://environhealthprevmed.biomedcentral.com/track/pdf/10.1186/s12199-019-0811-y.pdf |url-status=live |journal=[[Environmental Health and Preventive Medicine]] |publisher=[[BioMed Central]] |volume=24 |issue=58 |page=58 |doi=10.1186/s12199-019-0811-y |doi-access=free |issn=1347-4715 |pmc=6745078 |pmid=31521105 |bibcode=2019EHPM...24...58Q |s2cid=202570973 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210424161857/https://environhealthprevmed.biomedcentral.com/track/pdf/10.1186/s12199-019-0811-y.pdf |archive-date=24 April 2021 |access-date=8 September 2021}}</ref> '''शिशा''',<ref name="Environ. Health Prev. Med."/> वा '''वाटरपाइप'''<ref name="Environ. Health Prev. Med."/> [[ताप]] वा [[वाष्पीकरण]] गरी त्यसपछि [[धूम्रपान]] गर्न प्रयोग गरिने एकल वा बहु-नलीयुक्त उपकरण हो, जसमा [[सुर्ती]], [[सुगन्धित सुर्ती]] (प्रायः ''[[muʽassel]]''), वा कहिलेकाहीँ [[Cannabis (drug)|cannabis]], [[hashish]] तथा [[opium]] प्रयोग गरिन्छ।<ref name="Environ. Health Prev. Med."/> धुवाँलाई सासमार्फत भित्र तान्नुअघि पानी भरिएको भाँडो—प्रायः काँचको—बाट पार गराइन्छ।<ref name="Environ. Health Prev. Med."/><ref name="Devichand2007">{{cite news |last=Devichand |first=Mukul |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/6238382.stm |title=UK | Magazine | Pipe dream |publisher=BBC News |date=2007-06-25 |access-date=2013-09-03 |quote=Despite being a recent addition to [[British culture]], shisha has a long history. Many believe that it originated in [[India]] (known there as "hookah") about a thousand years ago, when more often the shisha pipe was used to smoke opium rather than tobacco. |archive-date=19 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819105721/http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/6238382.stm |url-status=live }}</ref><ref name="Cyclopædia">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=yvNWAAAAMAAJ&pg=PA99 |title = The cyclopaedia of India and of Jordan and eastern and southern Asia, Volume 2 |publisher = [[Bernard Quaritch]] |quote=HOOKAH. Hindi. The Indian pipe and apparatus for smoking. |access-date = 2007-08-01 |year = 1885}}</ref><ref name="Encyclopædia Britannica">{{cite EB1911 |volume=13 |wstitle=Hookah |page=670}}</ref><ref name=who-ad>{{cite web |url=https://www.who.int/entity/tobacco/global_interaction/tobreg/Waterpipe%20recommendation_Final.pdf |title=WHO Study Group on Tobacco Product Regulation (TobReg) an advisory note Waterpipe tobacco smoking: dangerous health effects include risk to public safety if used by multiple users, research needs and recommended actions by regulators, 2005 |publisher=World Health Organization |access-date=2013-09-03}}{{dead link|date=December 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> हुक्कामार्फत [[Health effects of tobacco|सुर्ती]], [[Effects of cannabis#Related to smoking|भाङ]], अफिम तथा अन्य लागू पदार्थको सेवन गर्दा हुने प्रमुख स्वास्थ्य जोखिमहरूमा पानीले फिल्टर गर्न नसक्ने [[Toxicant|विषाक्त रसायन]], [[carcinogens]] तथा [[Heavy metals#Toxicity|भारी धातुहरू]]को सम्पर्कमा आउनु समावेश हुन्छ,<ref name="Environ. Health Prev. Med."/><ref name="Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol.">{{cite journal |last1=Alarabi |first1=A. B. |last2=Karim |first2=Z. A. |last3=Alshbool |first3=F. Z. |last4=Khasawneh |first4=F. T. |last5=Hernandez |first5=Keziah R. |last6=Lozano |first6=Patricia A. |last7=Montes Ramirez |first7=Jean E. |last8=Rivera |first8=José O. |date=February 2020 |title=Short-Term Exposure to Waterpipe/Hookah Smoke Triggers a Hyperactive Platelet Activation State and Increases the Risk of Thrombogenesis |journal=[[Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology]] |publisher=[[Lippincott Williams & Wilkins]] |volume=40 |issue=2 |pages=335–349 |doi=10.1161/ATVBAHA.119.313435 |doi-access=free |issn=1079-5642 |pmc=7000176 |pmid=31941383 |s2cid=210335103 }}</ref><ref name="Ann. Am. Thorac. Soc.">{{cite journal |last1=Patel |first1=Mit P. |last2=Khangoora |first2=Vikramjit S. |last3=Marik |first3=Paul E. |date=October 2019 |title=A Review of the Pulmonary and Health Impacts of Hookah Use |journal=[[Annals of the American Thoracic Society]] |publisher=[[American Thoracic Society]] |volume=16 |issue=10 |pages=1215–1219 |doi=10.1513/AnnalsATS.201902-129CME |doi-access= |issn=2325-6621 |pmid=31091965 |s2cid=155103502 }}</ref><ref name="Cancer Epidemiol. Biomark. Prev.">{{cite journal |last1=Etemadi |first1=Arash |last2=Blount |first2=Benjamin C. |last3=Calafat |first3=Antonia M. |last4=Chang |first4=Cindy M. |last5=De Jesus |first5=Victor R. |last6=Poustchi |first6=Hossein |last7=Wang |first7=Lanqing |last8=Pourshams |first8=Akram |last9=Shakeri |first9=Ramin |last10=Shiels |first10=Meredith S. |last11=Inoue-Choi |first11=Maki |last12=Ambrose |first12=Bridget K. |last13=Christensen |first13=Carol H. |last14=Wang |first14=Baoguang |last15=Ye |first15=Xiaoyun |last16=Murphy |first16=Gwen |last17=Feng |first17=Jun |last18=Xia |first18=Baoyun |last19=Sosnoff |first19=Connie S. |last20=Boffetta |first20=Paolo |last21=Brennan |first21=Paul |last22=Bhandari |first22=Deepak |last23=Kamangar |first23=Farin |last24=Dawsey |first24=Sanford M. |last25=Abnet |first25=Christian C. |last26=Freedman |first26=Neal D. |last27=Malekzadeh |first27=Reza |date=February 2019 |title=Urinary Biomarkers of Carcinogenic Exposure among Cigarette, Waterpipe, and Smokeless Tobacco Users and Never Users of Tobacco in the Golestan Cohort Study |journal=[[Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention]] |publisher=[[American Association for Cancer Research]] |volume=28 |issue=2 |pages=337–347 |doi=10.1158/1055-9965.EPI-18-0743 |eissn=1538-7755 |issn=1055-9965 |pmc=6935158 |pmid=30622099 |s2cid=58560832}}</ref><ref name="WHO15">{{cite book|author=WHO Study Group on Tobacco Product Regulation|url=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/161991/1/9789241508469_eng.pdf?ua=1|title=Advisory note: waterpipe tobacco smoking: health effects, research needs and recommended actions by regulator|date=2015|publisher=World Health Organization|edition=2nd.|location=Geneva|access-date=13 June 2015|archive-date=7 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107210136/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/161991/1/9789241508469_eng.pdf?ua=1|url-status=live}}</ref> साथै हुक्का साझा रूपमा प्रयोग गर्दा वा राम्रोसँग सफा नगरिएको अवस्थामा [[infectious diseases|संक्रामक रोगहरू]] सर्ने जोखिम पनि रहन्छ।<ref name="Environ. Health Prev. Med."/><ref name="Ann. Am. Thorac. Soc."/><ref>{{cite journal|last1=Akl|first1=EA|last2=Gaddam|first2=S|last3=Gunukula|first3=SK|last4=Honeine|first4=R|last5=Jaoude|first5=PA|last6=Irani|first6=J|title=The effects of waterpipe tobacco smoking on health outcomes: a systematic review |url=https://archive.org/details/international-journal-of-epidemiology_2010-06_39_3/page/834|journal=International Journal of Epidemiology|date=June 2010|volume=39|issue=3|pages=834–57|pmid=20207606|doi=10.1093/ije/dyq002|doi-access=free | issn = 0300-5771 }}</ref><ref name="ElZaatari15">{{cite journal|last1=El-Zaatari|first1=ZM|last2=Chami|first2=HA|last3=Zaatari|first3=GS|date=March 2015|title=Health effects associated with waterpipe smoking|journal=Tobacco Control|volume=24|issue=Suppl 1|pages=i31–i43|doi=10.1136/tobaccocontrol-2014-051908|pmc=4345795|pmid=25661414}}</ref> हुक्का तथा वाटरपाइपको प्रयोग विश्वव्यापी [[public health|सार्वजनिक स्वास्थ्य]]को एक प्रमुख चिन्ताको विषय हो, र यसको प्रयोग [[Middle East and North Africa|मध्यपूर्व तथा उत्तर अफ्रिका]]का जनसमुदायका साथै [[United States|संयुक्त राज्य अमेरिका]], [[Europe|युरोप]], [[Central Asia|मध्य एशिया]] तथा [[South Asia|दक्षिण एशिया]]का युवाहरूमा उच्च दरमा पाइन्छ।<ref name="Environ. Health Prev. Med."/><ref name="Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol."/><ref name="Ann. Am. Thorac. Soc."/><ref name="Cancer Epidemiol. Biomark. Prev."/><ref name="WHO15"/> हुक्का वा वाटरपाइपको आविष्कार [[मुगल भारत]]को समयमा [[अकबर]]का इरानी चिकित्सक अबुल-फतह गिलानीले [[फतेहपुर सिक्री]] नामक भारतीय सहरमा गरेका थिए।<ref name="Ann. Am. Thorac. Soc."/><ref name= "Sivaramakrishnan4-5"/><ref name=Wealth>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=Hm1XAAAAMAAJ&q=hookah+isndia |title=The Wealth of India |quote=The smoking of hookah and hubble-bubble started in India during the reign of the great Moghul emperor, Akbar |publisher=Council of Scientific & Industrial Research |access-date=2007-08-01|year=1976 }}</ref> त्यसपछि हुक्का [[Indian subcontinent|भारतीय उपमहाद्वीप]]बाट सर्वप्रथम [[Persia]]मा फैलियो, जहाँ यसको संरचनालाई परिमार्जन गरी हालको स्वरूप प्रदान गरियो, र त्यसपछि यो ओटोमन साम्राज्यमा फैलियो।<ref name="Aljarrah2009">{{cite journal|author=Khaled Aljarrah |author2=Zaid Q Ababneh |author3=Wael K Al-Delaimy|year=2009|title=Perceptions of hookah smoking harmfulness: predictors and characteristics among current hookah users|journal=Tobacco Induced Diseases|volume=5|issue=1|page=16|issn=1617-9625|doi=10.1186/1617-9625-5-16 |pmid=20021672 |pmc=2806861 |quote=Hookahs originated in India in the 15th century and then spread to the Near East countries. Hookahs spread first to Persia and underwent further changes to its original shape to the current known shape. In the middle of the 16th century, hookahs reached the Ottoman Empire, Egypt, and other Mediterranean regions. |doi-access=free }}</ref> वैकल्पिक रूपमा, यसको उत्पत्ति [[Persia]]को [[Safavid dynasty]]मा भएको हुन सक्ने पनि मानिन्छ,<ref name="Ann. Am. Thorac. Soc."/><ref>{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/galyan-|title=ḠALYĀN|website=Encyclopaedia Iranica|access-date=2019-05-29|quote=It seems, therfore, [sic] that Abu'l-Fatḥ Gīlānī should be credited with the introduction of the ḡalyān, already in use in Persia, to India.|archive-date=27 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120127064634/http://www.iranicaonline.org/articles/galyan-|url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |title=Charlemagne's tablecloth: a piquant history of feasting |author=Nichola Fletcher |publisher=Macmillan |date=1 August 2005 |page=10 |url=https://books.google.com/books?id=vMfEyKvR59sC&q=Charlemagne's+Tablecloth+hookahs&pg=PA10 |isbn=978-0-312-34068-1 }}</ref> जहाँबाट यो अन्ततः [[Indian subcontinent|भारतीय उपमहाद्वीप]]मा फैलियो।<ref name=common>{{cite book |title=Essential Concepts for Healthy Living Update |author=Sandra Alters |author2=Wendy Schiff|publisher=Jones & Bartlett Learning |date=28 January 2011 |url=https://books.google.com/books?id=EciU_y1JroMC&q=hookah+origin+persia+india&pg=PA353|isbn=978-0-7637-8975-6}}</ref><ref>{{cite book |title=Control of tobacco-related cancers and other diseases: proceedings of an international symposium, January 15–19, 1990, TIFR, Bombay |author=Prakash C. Gupta |publisher=Prakash C. Gupta |year=1992 |page=33 |url=https://books.google.com/books?id=-Zqo67BjH7UC&q=hookah+origin++India&pg=PA33|isbn=978-0-19-562961-3 }}</ref> हुक्काको प्रारम्भिक विकासका समयमा सुर्ती तथा लागू पदार्थको प्रयोग [[taboo|निषेधित]] मानिने भए पनि, यसको प्रयोग क्रमशः अभिजात वर्गबीच लोकप्रिय बन्दै गयो र पछि व्यापक रूपमा स्वीकार गरियो।<ref>{{Cite book |last1=Chopra |first1=H. K. |url=https://books.google.com/books?id=2WL0fAS-JDQC&q=hookah+india+history&pg=PA298 |title=Textbook of Cardiology (A Clinical & Historical Perspective) |last2=Nanda|first2=Navin C.|date=2012-12-30|publisher=JP Medical Ltd|isbn=978-93-5090-081-9}}</ref> जलेको सुर्तीको स्थान क्रमशः [[heated tobacco product|वाष्पीकरण गरिने]] सुगन्धित सुर्तीले लिन थालेको छ। यद्यपि, दक्षिण एशियाका ग्रामीण क्षेत्रहरूमा अझै पनि परम्परागत हुक्काको प्रयोग गरिन्छ, जहाँ ''तुम्बाक'' (स्वादरहित सुर्तीका पातहरूको शुद्ध र मोटा रूप) प्रयोग गरिन्छ र यसलाई सिधै कोइलाले बालेर धूम्रपान गरिन्छ।<ref>{{cite journal | vauthors = Qasim H, Alarabi AB, Alzoubi KH, Karim ZA, Alshbool FZ, Khasawneh FT | title = The effects of hookah/waterpipe smoking on general health and the cardiovascular system | journal = Environmental Health and Preventive Medicine | volume = 24 | issue = 1 | article-number = 58 | date = September 2019 | pmid = 31521105 | pmc = 6745078 | doi = 10.1186/s12199-019-0811-y | bibcode = 2019EHPM...24...58Q | doi-access = free }}</ref> यस विधिबाट सुर्ती तथा निकोटिनको मात्रा धेरै प्राप्त हुने भए पनि, वाष्पीकरण गरिने हुक्काको तुलनामा यसले स्वास्थ्यमा अझ बढी प्रतिकूल प्रभाव पार्छ।<ref>{{Cite journal |last=Jaccard |first=Guy |last2=Tafin Djoko |first2=Donatien |last3=Korneliou |first3=Alexandra |last4=Belushkin |first4=Maxim |date=2020-01-01 |title=Analysis of waterpipe aerosol constituents in accordance with the ISO standard 22486 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214750020304157 |journal=Toxicology Reports |volume=7 |pages=1344–1349 |doi=10.1016/j.toxrep.2020.10.007 |issn=2214-7500|pmc=7569180 }}</ref><ref>{{Cite web |title=Evidence of compensation among waterpipe smokers using harm reduction components |url=https://www.researchgate.net/profile/Marielle-Brinkman/publication/328622078_Evidence_of_compensation_among_waterpipe_smokers_using_harm_reduction_components/links/5be5becb4585150b2baa715c/Evidence-of-compensation-among-waterpipe-smokers-using-harm-reduction-components.pdf |access-date=2026-03-02}}</ref> '''हुक्का''' शब्द [[Hindustani language|हिन्दुस्तानी]] भाषाको "हुक्का" (''huqqa'') शब्दबाट व्युत्पन्न भएको हो,<ref name="1994Pathak"/><ref>{{cite web|url=http://crossasia-repository.ub.uni-heidelberg.de/1896/1/Hindi_Urdu_Words_in_Oxford_Eng_Dictionaries_June_27_2011_1.pdf|title=The Socio-Cognitive Dynamics of Hindi/Urdu Lexemes in the Concise Oxford English Dictionary|last=Qadeer|first=Atlaf|year=2011|access-date=8 October 2016|archive-date=10 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010162345/http://crossasia-repository.ub.uni-heidelberg.de/1896/1/Hindi_Urdu_Words_in_Oxford_Eng_Dictionaries_June_27_2011_1.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161010162345/http://crossasia-repository.ub.uni-heidelberg.de/1896/1/Hindi_Urdu_Words_in_Oxford_Eng_Dictionaries_June_27_2011_1.pdf |date=10 October 2016 }}</ref><ref name="Pathak1994">{{cite book|last=Pathak|first=R. S.|title=Indianisation of English Language and Literature|year=1994|publisher=Bahri Publications/|page=24|quote=In the domain of philosophy, religion and fine arts, particularly music, the words come entirely from Hindi-Sanskrit. The commonest ones are ''puja'', ''bhajan'', ''shastra'', ''purana'', ''karma'', ''vina'', ''raga'', etc. Finally, common festivals and socio-cultural institutions throughout the country provide such terms as ''Holi'', ''Dee(pa)wali'', ''brahmin'', ''sudra'', ''hookah'', ''bidi'', ''budmash'', ''shikari'' and so on.}}</ref> जसको मूल [[Arabic|अरबी]] भाषा हो ({{lang|ar|حُقَّة}} ''ḥuqqa'' बाट व्युत्पन्न, जसको अर्थ "सन्दुक, बोतल वा पानीको पाइप" हुन्छ)।<ref>{{cite book |last1=Steingass |first1=Francis Joseph |title=The Student's Arabic–English Dictionary |date=1884 |publisher=W. H. Allen |location=London |url=https://archive.org/details/cu31924026873194 |access-date=30 October 2019}}</ref> यसको उत्पत्तिस्थलभन्दा बाहिर पनि हुक्का सेवन विश्वभर लोकप्रिय बन्दै गएको छ,<ref name="Aljarrah2009"/> विशेष गरी युवापुस्तामाझ।<ref>{{cite journal |last1=Brockman |first1=LN |last2=Pumper |first2=MA |last3=Christakis |first3=DA |last4=Moreno |first4=MA |title=Hookah's new popularity among US college students: a pilot study of the characteristics of hookah smokers and their Facebook displays |journal=BMJ Open |date=December 2012 |volume= 2|series=2 |issue=6 |doi=10.1136/bmjopen-2012-001709 |doi-access=free|pmid=23242241 |article-number=e001709 |pmc=3533013}}</ref> ==इतिहास== [[File:Ernst Rudolf Smoking The Hookah.jpg|thumb|upright|''हुक्का सेवन'', [[Rudolf Ernst]] द्वारा बनाइएको चित्र।]] [[File:Painting of Bajirao And Mastani.jpg|thumb|हुक्का सेवन गर्दै पेशवा [[Bajirao I]]]] [[भारत]]को [[फतेहपुर सिक्री]] सहरमा, देशको [[South India|दक्षिणी भाग]]बाट आएका [[Society of Jesus]] का रोमन क्याथोलिक धर्मप्रचारकहरूले [[मुगल सम्राट]] [[Akbar the Great]] (१५४२–१६०५ ई.) लाई सुर्तीको परिचय गराएका थिए।<ref name="Hookah India Chapman">{{cite book |last1=Rousselet |first1=Louis |title=India and Its Native Princes: Travels in Central India and in the Presidencies of Bombay and Bengal |url=https://archive.org/details/indiaitsnativepr00loui |edition=Reprint — Asian Educational Services 2005 |year=2005 |orig-date=1875 |publisher=Chapman and Hall |location=London |isbn=978-81-206-1887-9 |page=[https://archive.org/details/indiaitsnativepr00loui/page/290 290] |chapter=XXVII — The Ruins of Futtehpore|quote=According to tradition, it was here that he received the Jesuits of Goa, who brought him the leaves and seeds of tobacco and it was a Futtehpore that Hakim Aboul Futteh Ghilani, one of Akbar's physicians, is supposed to have invented the hookah, the pipe of India.}}</ref> [[Louis Rousselet]] का अनुसार, त्यसपछि अकबरका चिकित्सक हकीम अबुल फतह गिलानी {{Langx|fa|حکیم ابوالفتح گیلانی}} ले भारतमा हुक्काको आविष्कार गरेका थिए।<ref name= Sivaramakrishnan4-5>{{cite book |title= Tobacco and Areca Nut |last= Sivaramakrishnan |first=V. M |year=2001 |publisher=Orient Blackswan |location= [[Hyderabad (India)|Hyderabad]] |isbn= 978-81-250-2013-4 | pages= 4–5|quote=The hookah is of historical interest. Portuguese merchants introduced tobacco leaves and European style pipes into Bijapur, the glittering capital of the Adil Shahi kingdom.From here, Asad Beg, the Moghul ambassador in Bijapur, took a large quantity of tobacco leaves and pipes to the Mughal court. He presented Emperor Akbar with some tobacco leaves and a jewel-encrusted European style pope. Out of courtesy and curiosity, Akbar took a few puffs, but his personal physician was worried that tobacco smoke, a hitherto totally unknown substance, might be dangerous. So, he suggested that the smoke be purified by passing it through water, before being inhaled. Thus, the hookah, or water pipe, came into being.}}</ref><ref name= Blechynden215>{{cite book |title= Calcutta, Past and Present |last= Blechynden |first= Kathleen |year= 1905 |publisher=University of California |location=Los Angeles | page= 215|quote=It is said that it was in the early years of their settlement at Hughly that the Portuguese introduced tobacco to the notice of the Emperor Akbar, and that the Indian pipe, the ''hookah'', was invented.}}</ref><ref name= RousseletLouis>{{cite book |title= India and Its Native Princes: Travels in Central India and in the Presidencies of Bombay and Bengal |url= https://archive.org/details/indiaitsnativepr00loui |last= Rousselet |first=Louis |year= 1875 |publisher=Chapman & Hall |location= London | page= [https://archive.org/details/indiaitsnativepr00loui/page/290 290]|isbn= 978-81-206-1887-9 |quote=According to tradition, it was here that he received the Jesuits of Goa, who brought him the leaves and seeds of tobacco; and it was at Futtehpore that Hakim Aboul Futteh Ghilani, one of Akbar's physicians, is supposed to have invented the hookah, the pipe of India.}}</ref>यद्यपि, फारसी कवि [[Ahli Shirazi|अहली शिराजी]] (मृत्यु १५३५) को एउटा रुबाईमा ḡalyān को प्रयोगको उल्लेख गरिएको छ (Falsafī, II, p. 277; Semsār, 1963, p. 15), जसले यसको प्रयोग कम्तीमा शाह [[Tahmasp I|तहमास्प प्रथम]]को शासनकालसम्म पुगेको संकेत गर्दछ। त्यसैले, पर्सियामा पहिलेदेखि प्रचलित रहेको ḡalyān लाई भारतमा परिचय गराउने श्रेय अबुल-फतह गिलानीलाई दिनु उपयुक्त देखिन्छ।<ref name= "iranica">{{cite web | url= http://www.iranicaonline.org/articles/galyan- | title= ḠALYĀN | publisher= [[Encyclopedia Iranica]] | date= 15 December 2000 | access-date= 19 December 2012 | last= Razpush | first= Shahnaz | pages= 261–65 | archive-date= 27 January 2012 | archive-url= https://web.archive.org/web/20120127064634/http://www.iranicaonline.org/articles/galyan- | url-status= live }}</ref> तथापि, सन् १५६० को दशकअघि वाटर पाइपको अस्तित्व रहेको कुनै प्रमाण उपलब्ध छैन। साथै, सुर्ती १७औँ शताब्दीमा मात्र भारत पुगेको मानिन्छ। त्यसअघि भारतमा [[Cannabis (drug)|भाङ]] सेवन गरिन्थ्यो, जसबाट अहली शिराजीको उक्त रुबाईमा सम्भवतः कुनै अर्को पदार्थ, सायद कुनै भिन्न विधिबाट, सेवन गरिएको संकेत मिल्छ।<ref>{{cite encyclopedia |url= http://www.iranicaonline.org/articles/tobacco |title= Tobacco |encyclopedia= Encyclopaedia Iranica |publisher= Iranica online |date= 2009-07-20 |access-date= 2013-09-03 |archive-date= 16 September 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130916004125/http://www.iranicaonline.org/articles/tobacco |url-status= live }}</ref>युरोपेलीहरूले [[tobacco|सुर्ती]]लाई पर्सिया र भारतमा परिचय गराएपछि, [[Persia]]को उत्तरी क्षेत्रमा अवस्थित [[Gilan Province|गिलान]] प्रान्तका हकीम अबुल-फतह गिलानी हमारस्तानतर्फ बसाइँ सरे। पछि उनी मुगल दरबारका चिकित्सक बने र भारतीय अभिजात वर्गमा सुर्ती सेवन लोकप्रिय भएपछि त्यसबाट हुन सक्ने स्वास्थ्यसम्बन्धी चिन्ता व्यक्त गरे।<ref>{{cite web |title= An Oriental Delight |work= What I learned today |date= 29 May 2013 |url= https://medium.com/what-i-learned-today/776b63cbb110 |publisher= Medium |access-date= 21 June 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140116123140/https://medium.com/what-i-learned-today/776b63cbb110 |archive-date= 16 January 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140116123140/https://medium.com/what-i-learned-today/776b63cbb110 |date=16 January 2014 }}</ref> त्यसपछि उनले धुवाँलाई "शुद्ध" बनाउनका लागि पानीबाट पार गरेर मात्र सासमार्फत तान्न मिल्ने प्रणालीको परिकल्पना गरे।<ref name= Sivaramakrishnan4-5/> [[Adil Shahi|बीजापुर]]का राजदूत असद बेगले अकबर प्रथमलाई धूम्रपान गर्न प्रोत्साहित गरेपछि गिलानीले ''ḡalyān'' को परिचय गराए।<ref name= Sivaramakrishnan4-5 /> अभिजात वर्गमा यसको लोकप्रियता बढेपछि यो नयाँ धूम्रपान उपकरण चाँडै नै भारतीय कुलीन तथा सम्भ्रान्त वर्गको प्रतिष्ठाको प्रतीक बन्न पुग्यो।<ref name= Sivaramakrishnan4-5 /><ref name= RousseletLouis /> ==आधुनिक विकास== निर्माताहरूले [[copper|तामा]], [[brass|पित्तल]] तथा निम्नस्तरीय मिश्रधातुको सट्टा क्रमशः [[stainless steel|स्टेनलेस स्टिल]] र [[aluminium|एल्युमिनियम]]को प्रयोग गर्न थालेका छन्। [[leather|छाला]] र तारको सट्टा हुक्काका नलीहरूमा [[Silicone rubber|सिलिकोन रबर]]का मिश्रणहरू प्रयोग गरिन्छ। नयाँ सामग्रीहरूले आधुनिक हुक्कालाई अझ टिकाउ बनाएका छन्, धूम्रपानका क्रममा आउने गन्धलाई कम गरेका छन् तथा [[corrosion|क्षय]] वा [[bacterial decay|जीवाणुजन्य क्षय]]को जोखिमबिना धुन मिल्ने बनाएका छन्। नयाँ प्रविधि तथा आधुनिक डिजाइन प्रवृत्तिहरूले हुक्काको बाह्य स्वरूपमा पनि परिवर्तन ल्याइरहेका छन्। आधुनिक हुक्काका स्पष्ट फाइदाहरू भए पनि, उच्च उत्पादन लागत तथा परम्परागत हुक्का उत्पादन हुने क्षेत्रहरूमा आधुनिक उपकरणहरूको अभावका कारण अधिकांश हुक्का अझै पनि पुरानै प्रविधिबाट उत्पादन गरिन्छ। हुक्काको व्यावसायिक पक्ष विश्वव्यापी उद्योगका रूपमा विकसित भएको छ। सन् १९९९ मा स्थापना भएको लेबनानस्थित '''Al Fakher''' विश्वकै सबैभन्दा परिचित सुगन्धित सुर्ती ब्रान्डहरूमध्ये एक बनेको छ। यसले आधुनिक मु'अस्सल (''mu'assel'') प्रयोगको अनुभवलाई मानकीकरण गर्न तथा बेरुतदेखि बर्लिन र ब्युनस आयर्ससम्म फैलिएको क्याफे हुक्का संस्कृतिको विकासमा योगदान पुर्‍याएको मानिन्छ। १०० भन्दा बढी देशहरूमा यसको व्यापक वितरणलाई उद्योगका विश्लेषकहरूले हुक्कालाई क्षेत्रीय परम्पराबाट मुख्यधाराको मनोरञ्जनात्मक गतिविधिमा रूपान्तरण गराउने प्रमुख कारणहरूमध्ये एकका रूपमा उल्लेख गर्ने गरेका छन्। ==संस्कृति== ===दक्षिण एशिया=== ====भारत==== {{multiple image|total_width=300 | image1 = Big hookah.jpg|caption1=मालाबार हुक्कामा गरिएको उत्कृष्ट नक्काशी। | image2 = Gaddi village men with hookah, on mountain path, 1980.jpg|caption2=[[Gaddi people|गद्दी]] गाउँका पुरुषहरू, भारतको [[Dharamshala|धर्मशाला]] नजिकको पहाडी बाटोमा हुक्कासहित। }}हुक्काको अवधारणाको उत्पत्ति [[medieval India|मध्यकालीन भारत]]मा भएको मानिन्छ।<ref name= "RousseletLouis"/><ref name=Wealth/> एक समय यो सम्पन्न तथा उच्च वर्गको विशेष प्रयोगको वस्तु थियो र विशेषगरी [[Mughal Empire|मुगल]] शासनकालमा अत्यन्त लोकप्रिय थियो। त्यसपछि हुक्काको लोकप्रियता केही घटेको भए पनि हाल पुनः सर्वसाधारणको ध्यान आकर्षित गर्न थालेको छ, र यसलाई उपभोगका लागि उपलब्ध गराउने क्याफे तथा रेस्टुरेन्टहरू पनि लोकप्रिय बन्दै गएका छन्। भारतमा प्राचीनकालदेखि हुक्काको प्रयोग केवल एउटा परम्परा मात्र नभई प्रतिष्ठाको विषय पनि मानिन्थ्यो। धनी तथा जमिनदार वर्गका मानिसहरूले हुक्का सेवन गर्ने गर्थे। भारतका धेरै गाउँहरूमा परम्परागत चलनअनुसार हुक्कामार्फत सुर्ती सेवन गरिन्छ। सुर्ती–गुड (मोलासिस) मिश्रित पदार्थको धूम्रपान अहिले भारतका युवामाझ पनि लोकप्रिय बन्दै गएको छ। भारतमा धूम्रपानरहित संस्करणसमेत समावेश भएका विभिन्न प्रकारका {{transliteration|ar|[[mu'assel]]}} उपलब्ध गराउने धेरै चेन क्लब, बार तथा कफी पसलहरू छन्। सन् २०११ मा [[Bangalore|बेंगलुरु]]मा हुक्कामाथि प्रतिबन्ध लगाइएको थियो। तथापि, व्यक्तिगत प्रयोग वा आयोजना गरिने कार्यक्रमका लागि यसलाई खरिद वा भाडामा लिन सकिन्छ।<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/bangalore/29628694_1_hookah-bars-shisha-joints | archive-url=https://web.archive.org/web/20130511190209/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/bangalore/29628694_1_hookah-bars-shisha-joints | archive-date=11 May 2013 | work=[[The Times of India]] | title=Business at hookah-less cafes go up in smoke | date=7 June 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511190209/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-07/bangalore/29628694_1_hookah-bars-shisha-joints |date=2013-05-11 }}</ref>भारतको पश्चिमी तटमा अवस्थित सानो माछा मार्ने सहर [[Koyilandy|कोयिलान्डी]] एक समय हुक्काको व्यापक उत्पादन तथा निर्यातका लागि प्रसिद्ध थियो। यी हुक्काहरूलाई [[Koyilandy#Koyilandy hookahs|मालाबार हुक्का वा कोयिलान्डी हुक्का]] भनेर चिनिन्छ। आज यी उत्कृष्ट कलात्मक हुक्काहरू कोयिलान्डी बाहिर भेट्टाउन निकै कठिन भएको छ, र स्वयं कोयिलान्डीमै पनि तिनलाई भेट्टाउन गाह्रो हुँदै गएको छ। भारतमा हुक्काको लोकप्रियता पुनः बढ्दै जाँदा, विशेषगरी [[Gujarat|गुजरात]]मा हुक्का सेवनविरुद्ध हालका वर्षहरूमा अनेकौँ छापा तथा प्रतिबन्धहरू लगाइएका छन्।<ref name="Indian Express">{{cite news|url = http://www.indianexpress.com/news/-Ban-on-public-smoking-up-in-smoke-in-Gujarat-/465845/|title = Hookah|work = The Indian Express|access-date = 2008-06-08|archive-date = 8 July 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090708141859/http://www.indianexpress.com/news/-Ban-on-public-smoking-up-in-smoke-in-Gujarat-/465845/|url-status = live}}</ref> ====पाकिस्तान==== यद्यपि हुक्काको प्रयोग पुस्तौँदेखि विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्रहरूमा परम्परागत रूपमा प्रचलित रहँदै आएको छ,<ref>{{cite journal|title=Full text | Hookah smoking and cancer: carcinoembryonic antigen (CEA) levels in exclusive/ever hookah smokers |journal=Harm Reduction Journal |volume=5 |page=19 |doi=10.1186/1477-7517-5-19 |pmid=18501010 |pmc=2438352 |year=2008 |last1=Sajid |first1=Khan |last2=Chaouachi |first2=Kamal |last3=Mahmood |first3=Rubaida |doi-access=free }}</ref> पाकिस्तानका महानगरीय सहरहरूमा हुक्का सेवन अत्यन्त लोकप्रिय बनेको छ। पाकिस्तानका धेरै क्याफेहरूमा आफ्ना ग्राहकहरूलाई हुक्का सेवनको सुविधा उपलब्ध गराइन्छ। धेरै घरपरिवारमा पनि हुक्का धूम्रपान वा सजावटका उद्देश्यका लागि राख्ने चलन छ। पञ्जाब, पख्तूनख्वा तथा उत्तरी बलुचिस्तानमा कोइलाहरू राखिने सबैभन्दा माथिल्लो भागलाई ''चिलम'' भनिन्छ। कराँची र लाहोरजस्ता ठूला सहरहरूमा क्याफे तथा रेस्टुरेन्टहरूले हुक्का उपलब्ध गराई प्रतिघण्टाका आधारमा शुल्क लिने गर्थे। सन् २०१३ मा यसलाई [[Supreme Court of Pakistan|पाकिस्तानको सर्वोच्च अदालत]]ले प्रतिबन्ध लगायो। क्याफे सञ्चालकहरूले नाबालिगहरूलाई समेत शिशा उपलब्ध गराउन थालेपछि यही प्रतिबन्ध लगाइनुको प्रमुख कारण बनेको थियो।<ref>{{cite news |date=8 July 2013 |title=Sheesha ban smoked |url=http://www.pakistantoday.com.pk/2013/07/08/city/islamabad/sheesha-ban-smoked/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112248/http://www.pakistantoday.com.pk/2013/07/08/city/islamabad/sheesha-ban-smoked |archive-date=2 April 2015 |access-date=7 March 2015 |work=[[The Pakistan Today]]}}</ref> ====बङ्गलादेश==== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = I'tisam-ud-Din.png | caption1 = १८औँ शताब्दीका [[Bengali Muslim|बङ्गाली मुस्लिम]] [[I'tisam-ud-Din|इ'तिसाम-उद-दिन]] हुक्का सेवन गर्दै। | image2 = Bamboo Hookah at khagrachori 03.jpg | caption2 = [[Garo people|गारो]] महिला परम्परागत बाँसको हुक्का सेवन गर्दै। }} हुक्का ({{langx|bn|হুক্কা|hukka}}) [[Bangladesh|बङ्गलादेश]]को परम्परागत धूम्रपान उपकरण हो, विशेषगरी पुराना [[Bengali Muslim|बङ्गाली मुस्लिम]] [[zamindar|जमिनदार]] उच्चवर्गीय समुदायबीच यसको प्रयोग व्यापक रूपमा प्रचलित थियो।<ref>{{cite journal|last1=Kaneta Choudhury|last2=S.M.A. Hanifi|last3=Abbas Bhuiya|last4=Shehrin Shaila Mahmood|title=Sociodemographic Characteristics of Tobacco Consumers in a Rural Area of Bangladesh|journal=Journal of Health, Population, and Nutrition|date=December 2007|volume=25|issue=4|pages=456–464|pmc=2754020|pmid=18402189}}</ref> तथापि, स्वादयुक्त शिशाको प्रयोग सन् २००० को प्रारम्भतिर सुरु भएको थियो। सन् २००८ देखि २०११ बीच सहरी क्षेत्रहरूमा हुक्का लाउन्जहरू तीव्र रूपमा फैलिएका थिए र विश्रामको माध्यमका रूपमा युवा तथा मध्यम उमेरका व्यक्तिहरूमाझ पनि लोकप्रिय बने। अवैध लागूऔषधको प्रयोग रोक्नका लागि सरकारले हुक्का बारहरूविरुद्ध कडा कारबाही गरेको आरोप पनि लाग्ने गरेको छ।<ref>{{cite news|last1=Ahmed Shatil Alam|title=Killer in disguise|url=http://newagebd.net/84643/killer-in-disguise/#sthash.LnBdhDzn.dpbs|access-date=7 March 2015|work=[[The New Age]]|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402104114/http://newagebd.net/84643/killer-in-disguise/#sthash.LnBdhDzn.dpbs|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402104114/http://newagebd.net/84643/killer-in-disguise/#sthash.LnBdhDzn.dpbs |date=2 April 2015 }}</ref> हुक्का [[electoral symbol|निर्वाचन चिह्न]]का रूपमा पनि प्रयोग भएको छ, जसको पहिलो प्रयोग [[1973 Bangladeshi general election|सन् १९७३ को बङ्गलादेशी आम निर्वाचन]]मा उम्मेदवारका लागि गरिएको थियो।<ref>{{cite book|publisher=Embassy of Bangladesh|date=26 January 1973|volume=3|issue=2|title=Bangladesh: a fortnightly news bulletin|chapter-url=https://books.google.com/books?id=TWEwAQAAIAAJ&q=hookah&pg=PA8-IA134|page=4|chapter=Elections symbols prescribed}}</ref> [[Mountstuart Elphinstone|माउन्टस्टुअर्ट एल्फिन्स्टोन]]को जीवनीमा [[James Achilles Kirkpatrick|जेम्स अचिलिस किर्कप्याट्रिक]]सँग [[Indian subcontinent|भारतीय उपमहाद्वीप]]मा रहँदा ''hookah-bardar'' (हुक्का तयार गर्ने वा सेवा गर्ने सेवक) रहेको उल्लेख गरिएको छ। किर्कप्याट्रिकका हुक्का सेवकले उनलाई ठगी गरी लुटेको र पछि इङ्ग्ल्यान्ड पुगेर आफूलाई ''प्रिन्स अफ सिलहट''का रूपमा प्रस्तुत गरेको वर्णन गरिएको छ। उक्त व्यक्तिलाई [[prime minister of Great Britain|बेलायतका प्रधानमन्त्री]] [[William Pitt the Younger|विलियम पिट द यङ्गर]]ले भेटेका थिए, त्यसपछि उनले [[Duke of York|ड्युक अफ योर्क]]सँग भोजन गरेका थिए र अन्ततः [[George III|जर्ज तृतीय]]समक्ष पनि उपस्थित भएका थिए।<ref>{{cite book|title=Life of the Honourable Mountstuart Elphinstone|first=Thomas Edward|last=Colebrooke|pages=34–35|year=1884|author-link=Sir Edward Colebrooke, 4th Baronet|chapter=First Start in Diplomacy|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-09722-2|chapter-url=https://books.google.com/books?id=tSoMEJ-_Nx0C&q=hookah&pg=PA34|access-date=26 October 2020|archive-date=1 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132443/https://books.google.com/books?id=tSoMEJ-_Nx0C&q=hookah&pg=PA34#v=snippet&q=hookah&f=false|url-status=live}}</ref> ====नेपाल==== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = Hukkah nepal.jpg | caption1 = नेपालको एक रेस्टुरेन्टमा रहेको हुक्का। | image2 = Tobacco smoking4.jpg | caption2 = [[Darchula|दार्चुला]], [[Nepal|नेपाल]]मा हुक्का (''हुक्का'') मार्फत सुर्ती सेवन गर्दै एक पुरुष। }} ''हुक्का'' (हुक़्क़ा), विशेषगरी काठबाट बनेका हुक्काहरू, [[Nepal|नेपाल]]मा लोकप्रिय छन्। नेपाली इतिहासमा हुक्काको प्रयोगलाई सामान्यतया उच्च वा सम्भ्रान्त परिवारको सामाजिक प्रतिष्ठाको प्रतीकका रूपमा लिइएको छ।<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=iorHBAAAQBAJ&q=hookah+elite+family+status+nepal&pg=PA360|title=North-East India: Land, People and Economy|last1=Dikshit|first1=K. R.|last2=Dikshit|first2=Jutta K.|date=2013-10-21|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-94-007-7055-3|access-date=26 October 2020|archive-date=1 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132444/https://books.google.com/books?id=iorHBAAAQBAJ&q=hookah+elite+family+status+nepal&pg=PA360#v=snippet&q=hookah%20elite%20family%20status%20nepal&f=false|url-status=live}}</ref> [[File:Huble Buble sign Kathmandu. 1993.jpg|thumb|सन् १९९३ मा काठमाडौंमा रहेको "Huble Buble" को साइनबोर्ड]] हाल काठमाडौं, पोखरा र धरानमा विशेष हुक्का बारहरू सञ्चालनमा छन्। यद्यपि हुक्का युवापुस्ता तथा पर्यटकहरूमाझ लोकप्रिय बन्दै गएको छ, सस्तो मूल्यका चुरोटहरू व्यापक रूपमा उपलब्ध भएकाले हुक्का सेवन गर्नेहरूको समग्र संख्या भने घट्दै गएको मानिन्छ।<ref>{{cite web |last=Nepal |first=ECS |title=Smoke on The Water: Hubby-bubbly .Hookah |url=http://www.ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=176 |publisher=ECS Nepal |access-date=28 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724190114/http://www.ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=176 |archive-date=24 July 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724190114/http://www.ecs.com.np/feature_detail.php?f_id=176 |date=24 July 2011 }}</ref> ===मध्य पूर्व=== [[File:Hookah 2.jpg|right|thumb|एक [[Egypt|मिस्री]] हुक्का (शिशा)।]] [[File:View of Constantinople by Jean Pascal Sébah (1905).png|thumbnail|[[Istanbul|इस्तानबुल]]को एउटा क्याफे, सन् १९०५]] [[Arab world|अरब विश्व]] तथा [[Middle East|मध्य पूर्व]]मा मानिसहरूले आफ्नो संस्कृति र परम्पराको एक भागका रूपमा हुक्का सेवन गर्छन्। मध्य पूर्वमा हुक्काका स्थानीय नामहरूमा argila, čelam/čelīm, ḡalyān वा ghalyan, ḥoqqa, nafas, nargile र shisha पर्दछन्।<ref name="iranica"/> सामाजिक रूपमा हुक्का सेवन गर्दा प्रायः एक वा दुईवटा [[Hose (tubing)|नली]] भएको हुक्का प्रयोग गरिन्छ, र कहिलेकाहीँ भोज वा साना जमघटहरूमा तीन वा चारवटा नली भएका हुक्काहरू पनि प्रयोग गरिन्छ। धूम्रपान गर्ने व्यक्तिले सेवन समाप्त गरेपछि नलीलाई पुनः टेबलमा राख्छन्, जसले त्यो अन्य व्यक्तिका लागि उपलब्ध रहेको संकेत गर्दछ, वा त्यसलाई आफैतर्फ मोडेर अर्को व्यक्तिलाई दिन्छन्, ताकि [[Smoking pipe (tobacco)|मुखभाग]] (mouthpiece) प्राप्त गर्ने व्यक्तितर्फ नसोझियोस्। मध्य पूर्वका अधिकांश [[café|क्याफे]]हरूमा शिशा उपलब्ध हुन्छ।<ref>{{cite book|title=Frommer's Dubai|author=Shane Christensen|publisher=John Wiley & Sons|date=25 January 2011|page=141|url=https://books.google.com/books?id=Uee71cyblkwC&q=shisha+in+middle+east&pg=PA141|isbn=978-1-119-99427-5|access-date=26 October 2020|archive-date=1 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132444/https://books.google.com/books?id=Uee71cyblkwC&q=shisha+in+middle+east&pg=PA141|url-status=live}}</ref> क्याफेहरू व्यापक रूपमा फैलिएका छन् र अरब विश्वका प्रमुख सामाजिक भेटघाट स्थलहरूमध्ये पर्दछन्, जसरी बेलायतका [[public house|पब्लिक हाउस]]हरू सामाजिक जमघटका प्रमुख स्थान मानिन्छन्।<ref>{{cite book|title=Coffee – Philosophy for Everyone: Grounds for Debate|author=Fritz Allhoff|publisher=John Wiley & Sons|date=23 February 2011|page=10|url=https://books.google.com/books?id=e0Lri7eoIoUC&q=coffee+houses+in+arab+world&pg=PA10|isbn=978-1-4443-9336-1|access-date=26 October 2020|archive-date=1 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240601132445/https://books.google.com/books?id=e0Lri7eoIoUC&q=coffee+houses+in+arab+world&pg=PA10|url-status=live}}</ref> ==संदर्भ== s6ln72qjoibjc4gxv1ulrw6bj59knld 0 151225 1392458 1382370 2026-10-08T19:42:44Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392458 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Nepal_Baisya_Rajyas_22_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Baisya Rajyas 22 states of Nepal before unification]] [[चित्र:Nepal_Chaubisya_Rajyas_24_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|Nepal Chaubisya Rajyas 24 states of Nepal before unification]] '''रजौटा राज्य''' भनेको [[नेपाल अधिराज्य]]को इतिहासमा सुरुवातमा अधिकार सम्पन्न र २०१७ पछी आलंकारिक संस्था थियो । आशृत सन्धिको गरेर नेपालामाअ मिसिएका यी राज्यहाँरूमा स्थानीय राजाद्वारा शासित थियो। राजौटा राज्यका शासकहरूलाई धेरै हदसम्म आफ्नै क्षेत्रहरू शासन गर्न अनुमति दिइएको थियो, तर नेपाल बाहिरका राज्यहरूसँग सम्बन्ध राख्न अनुमति दिइएको थिएन, र अन्य रियासतहरू विरुद्ध युद्ध लड्न अनुमति दिइएको थिएन। [[नेपालको एकीकरण|नेपाल एकीकरण]]मा सहयोग गरेको हुनाले विदेश सम्बन्ध, सैन्य मामिला बाहेक राज्य भित्रको मालपोत, प्रशासन र न्याय हेर्ने अख्तियार सहित राजा रजौटा अधिकार कायम गरिएको थियो।<ref>{{Cite journal |last=Adhikari |first=Krishna Kant |date=December 1980 |title=The Status, Powers and Functions of Rajas .and Rajautas During the Nineteenth Century Nepal in the Light of Contemporary Documents |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_08_01_06.pdf |journal=CNAS, TRIBHUVAN UNIVERSITY |volume=VIII |issue=1 |pages=147-155}}</ref> उनीहरूको विवाह राजपरिवार, राणाखलकसँग हुन्थ्यो। २०१७ अगाडिसम्म [[नेपालको मर्यादाक्रम|मर्यादाक्रम]]मा उनीहरूको स्थान २४ नं मा थियो।<ref>{{Cite news|title=सरकारबाट निर्णय भएको मर्यादाक्रम|last=थापा|first=चन्द्रबहादुर|date=२०१३ जेठ २९|work=नेपाल गजेट}}</ref> २०१७ सालमा [[राज्य रजौटा ऐन, २०१७|राज्य रजौटा ऐन]] लागू हुनुभन्दा अघि, १६ रियासतहरूलाई आधिकारिक रूपमा मान्यता दिइएको थियो। राज्य रजौटा ऐनले निम्न सत्रह रजौटा राज्यहरूका राजाहरूलाई मान्यता दिन्छ: सल्यान, जाजरकोट, मुस्ताङ, बझाङ, भिरकोट, दारणा, बाजुरा, थलाहारा, गलकोट, गुल्मी, गरौकोट, मलेनेटा, दुल्लु, पर्वत, नुवाकोट, खुम्रीकोट (प्यूठान), र उदयपुर (प्यूठान)। == इतिहास == === नेपाल एकीकरण काल === चौतारिया [[बहादुर शाह]]को नायबीकालामा पश्चिम नेपालका राज्य रजौटाहरूलाई नेपाल राज्यमा मिलाएर राज्य विस्तारको कार्य गरिएको थियो।<ref name=":12">{{cite book|author=चित्तरञ्जन नेपाली|title=श्री ५ रणबहादुर शाह (व्यक्तित्व र शासन)|url=|publisher=|isbn=|pages=६|date=बि.सं २०२०}}</ref> [[जाजरकोट राज्य]]सँग [[पृथ्वीनारायण शाह]]को समयमै सन्धी भएकाले त्यहाँका राजा गजेन्द्र शाहसँग सन्धी नवीकरण गरियो। जाजरकोटले नेपाललाई वार्षिक रू. ७,००० र सैनिक सहयोग गर्ने शर्तमा आफ्नो समर्थक बनाएपछि [[भेरी नदी|भेरी नदि]] सम्म पुग्यो । वि.सं. १८४६ मा सरदार भक्ति थापा र कालु पाँडेले ([[काजी]] [[कालु पाँडे|कालू पाँडे]] होइनन्) दैलेख माथी आक्रमण गर्दा त्यहाँका राजा भागे भने [[दुल्लु राज्य|दुल्लु]]का राजा उत्तम शाहले नेपालको अधिनता स्विकार गरी अमरसिंह थापाको साथ दिए। [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]]ले पनि नेपालको अधीनता स्वीकार गरी वार्षिक रु ५००/- सिर्तो रकम तिर्न मञ्जुर गरे । त्यसपछि [[अमरसिंह थापा]]को नेतृत्वको फौजले [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] तरेर [[अछाम जिल्ला|अछाम]] तथा [[डोटी राज्य]] माथी विजय गरेकाले नेपालको पश्चिमी सीमा [[महाकाली नदी]] सम्म पुग्यो। डोटी राज्यलाई नेपालमा मिलाउन ज्यादै कठिन भएको समयमा त्यसलाई पराजित गर्नका लागि बझाङी राजा समुद्रसिंह तथा प्रतिमान शाहीको ठूलो भूमिका रहेको छ।<ref name=":0">[[राजाराम सुवेदी]], ´हिस्ट्री अफ बझाङ´ (काठमाडौँ : २०४४)</ref> === भीमसेन थापा काल === १८६३ मा रणबहादुर शाहको हत्या भयो। रणवहादुर शाहको हत्या भएको समाचार सुन्नासाथ सत्यानी रानी विलासकुमारी काठमाडौं आइपुगिन्। यस हत्याकाण्डमा भीमसेन थापाको हात छ भन्ने गामगुम चलेको कुरा यिनको मुखवाट फुत्कियो। सत्यानका राजा वा उनका समर्थकहरुद्वारा नेपाल सरकार विरुद्ध हुन सकने सतरा प्रति पनि भीमसेन थापा सजग थिए । ठाउँ ठाउँका हाकिम कारिदालाई पठाइएका पाहरूमा डेढ महीना सम्म काठमाडौंबाट सत्यान र सत्यानबाट काठमाडौं जाने चिठीहरू तथा मानिसहरू माथि पुरा निगरानी राख्न आदेश दिइएको थियो । कुनै संदिग्ध मानिस फैला पर तुरन्त पकडी पाल्पा लैजानु भन्ने पनि हुकुम दिइएको थियो । यस प्रकारले सवै वन्दोवस्त मिलाई सकेपछि वि सं. १८६६ वैशाख शुदि १० रोज ३ का दिन विधिवत् रूपमा सत्यानी राजा रणभीम शाहलाई पदवाट हटाइएको कुराको घोषणा गरियो ।<ref name=":3" /> भीमसेन थापाले सल्यानी राजपरिवारलाई काठमाडौंमा कैद/ नजरबन्दमा राखेका थिए। भीमसेन थापाले विलासकुमारी प्रति आदरको भाव देखाएनन् । [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]को साथसाथै उनले सल्यान पनि कब्जा गरे र विलासकुमारी र उनका कान्छा छोरालाई काठमाडौं त्याई ज्याद थोरै वृत्ति दिई राखे । उनको पतन पछि १८९४ मा राजा राजेन्द्रद्वारा सल्यानको रजौटा राज्य थमौति भयो। तेजवहादुर शाहलाई सल्यानी राजाको दर्जा दिइए तापनि तेजवहादुरको राज्य फलावाडमा सीमित रहयो । सत्यान, दाग र देउखुरीमा उनको केही अधिकार रहेन। === राणाकाल === [[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण १९२४ मा<ref>{{Cite web |title=Details (RRC_0048_0849) |url=https://nepalica.hadw-bw.de/nepal/catitems/viewitem/84751/2 |access-date=2026-08-15 |website=nepalica.hadw-bw.de}}</ref>गलकोट राजाले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref name=":2" /> वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर]]को समयमा [[बझाङ राज्य|बझाङी राजा]] विक्रमबहादुर सिंहको राणाहरूसँग खटपटपछि उनी जीवित छँदै छोरा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह]]लाई बझाङको राजा बनाइएको थियो। [[चन्द्र शमशेर जङ्गबहादुर राणा|चन्द्र शमशेर]]को प्रधानमन्त्रीकालमा जयपृथ्वीबहादुरको राणाहरूसँग कुरा नमिल्दा उनले राजपाट त्यागेर देवीजंगबहादुर सिंह बझाङी राजा भए।<ref>{{Cite web |last=भण्डारी |first=रतन |title=जयपृथ्वीको मावली होइन तारुका |url=https://www.annapurnapost.com/news/173409/ |access-date=2026-08-15 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}</ref> === २००७-२०१७ === राज्य रजौटा उन्मूलनको थालनी डा. [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|के.आई. सिंह]]को सरकार पालामा भएको थियो। प्रधानमन्त्री सिंहले २०१४ कात्तिक १२ गते गलकोट र गरुनकोट राज्यको माल–अदालत बागलुङ र स्याङ्जामा गाभेका थिए<ref>{{Cite web |title=त्यो बझाङ विद्रोह |url=https://www.annapurnapost.com/story/432531/ |access-date=2026-08-13 |website=Annapurna Post |language=Nepali}}</ref> (गोरखापत्र २०१४ कात्तिक १४)। [[आम निर्वाचन २०१५|२०१५ को आमनिर्वाचन]]को घोषणापत्रमा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली कांग्रेस]]ले जंगल संरक्षण, बिर्ताको राष्ट्रियकरण, रजौटा र जमिनदारी प्रथा अन्त्य, हदबन्दी बढी जमिनको पुनर्वितरणलाई एजेन्डा बनाएको थियो । त्यस्तै [[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी]]ले नेपाली मुद्रा प्रचलनमा ल्याइने तथा यातायात र सञ्चार क्षेत्रको विकास नेकपाको कृषि नीतिमा ‘राज्य रजौटा र बिर्ता प्रथा उन्मूलन’ गरिने उल्लेख थियो ।<ref>{{Cite web |title=चुनावी घोषणापत्र: तत्कालीन नेपालको ऐना देखाउने २०१५ का घोषणापत्र |url=https://ekantipur.com/koseli/2026/01/31/the-2015-manifesto-shows-the-mirror-of-the-then-nepal-49-18.html |access-date=2026-05-15 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> === २०१७-२०६५ === [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|श्री ५ महेन्द्र]]बाट वि.सं. २०१७ मा राज्य रजौटा ऐन, २०१७ लागू गरियो । राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागू भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए । यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]], जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो ।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/download?ref=2264 राज्य रजौटा ऐन, २०१७]</ref> राजा महेन्द्रले आफ्नो ‘[[श्री ५]]’ को पुष्टि गर्न [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] चार राजाको अस्तित्व कायमै राखेको तर्क पनि गरिन्छ।<ref>{{Cite web |last=के.सी. |first=शरद |date=१-१५ असोज २०६० {{!}} 18-30-Sep-1-2-Oct |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-07-10 |website=nepalihimal.com |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/ |archive-date=2020-10-10}}</ref> === गणतन्त्र पछी === == वर्गीकरण == * सर्वाङ्गमाफी राज्य : [[सल्यान राज्य|सल्यान]], [[बझाङ राज्य|बझाङ]] * सिर्तो राज्य: [[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]], [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] * ठेक्का राज्य: == अधिकार तथा कर्तव्य == रजौटा राजाहरूको प्रमुख परम्परागत अधिकारहरूमा न्याय प्रशासन र राजस्व सङ्कलन समावेश थियो।<ref>{{Cite journal |last=जोशी |first=कृष्ण |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन ऐतिहासिक अवलोकन |url=http://elibrary.mofaga.gov.np/elibrary/pages/download_progress.php?ref=1475&size=&ext=pdf&k= |journal=नेपालको जिल्ला प्रशासन ऐतिहासिक अवलोकन |pages=104}}</ref> केन्द्रीय सरकारले उनीहरूलाई आफ्नो राज्यको क्षेत्राधिकार भित्र दैनिक प्रशासन सञ्चालन गर्ने जस्ता मामिलामा स्वायत्तता पनि प्रदान गरेको थियो। गण्डकी र कर्णाली क्षेत्रहरूमा आफ्नो विस्तारको सुरुवातदेखि नै, गोरखाली शासकहरूले आफ्नो प्रभुत्व स्वीकार गर्ने रजौटाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारलाई कायम राख्ने नीति अपनाएका थिए। अन्य कुराहरूका साथै, राजाहरूको परम्परागत अधिकार र विशेषाधिकारहरूमा राजस्व प्रशासन पनि समावेश थियो। १९ औं शताब्दी र त्यसपछि पनि लगभग यही नीति जारी रहेको देखिन्छ। उपलब्ध प्रमाणहरूले रजौटा राजाहरूको राजस्व सङ्कलन शक्ति र कार्यहरूसँग सम्बन्धित निम्न मुख्य बुँदाहरूमा प्रकाश पार्छन्: # गोरखाली अधिराज्य स्वीकार गर्दा सामन्त राज्यहरूलाई दिइएको लालमोहरमा राजाहरूलाई व्यक्तिहरूलाई बिर्ता जग्गाहरू प्रदान गर्ने र कर-मुक्त भूमि राजस्वको सुबिधा लिने विशेषाधिकार दिइएको थियो। धार्मिक गुठी र परोपकारी संस्थाहरूलाई जग्गा प्रदान गर्ने उनीहरूको अधिकार पनि सुनिश्चित गरिएको थियो। तथापि, ठेक्का वा करारमा जग्गा राजस्व खेती गर्ने प्रमुखहरूलाई सम्झौतामा उल्लेख गरिएको तोकिएको रकमसँगै सिर्तो र पोता जस्ता भूमि-कर तिर्न आवश्यक थियो। # रजौटा राजाहरूले खेर गएको वा बाँझो जमिनमा खेती गर्न सक्थे र त्यस्ता जमिनको राजस्व आफैं उपभोग गर्न सक्थे। === राजा उपाधि खोसिने अवस्था === <ref>{{Cite web|url=http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book?ref=2264|title=राज्य रजौटा ऐन, २०१७|date=२६ फागुन, २०१७|last=प्रसाद|first=उदय}}</ref><ref name=":13">{{Cite web|title=हिमाल खबरपत्रिका राजा बन्ने रहर|url=https://nepalihimal.com/|access-date=2026-06-19|website=nepalihimal.com|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/|archive-date=2020-10-10}}</ref> * हिन्दू धर्ममा नरहेमा । * विदेशी नागरिक भएमा । * स्वीकृति बेगर विदेशीसित बिहे गरेमा । * खराब आचरण हुन गएको [[श्री ५]] लाई लागेमा । * राज्य रजौटा ऐन÷नियमावली विरुद्ध काम गरेमा । == रजौटा राज्यहरूको सूची == [[चित्र:Jaya_Prithvi_Bahadur_Singh_with_his_wife_Khagaraja_Divyeshwari_Rajya_Laxmi.png|अङ्गुठाकार|राजा [[जयपृथ्वीबहादुर सिंह|जय पृथ्वीबहादुर सिंह]] आफ्नी पत्नी खगराज दिव्येश्वरी राज्यलक्ष्मीसँग]] [[चित्र:Lo_Manthang_Royal_Palace.JPG|अङ्गुठाकार|[[लोमान्थाङ दरबार]], [[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]]]] {| class="wikitable sortable" |+ !# !राज्य !नेपालमा मिलेको !रजौटा पद |- |1 |[[सल्यान राज्य|सल्यान]] |१८४७ मा सन्धी |पृथ्वीनारायण शाहको सम्धी, नेपालसँग आश्रित सन्धि गरेको। १८६३ मा [[रणबहादुर शाह]]को हत्या हुँदा सल्यानी रानी बिलासकुमारीले [[भीमसेन थापा]]लाई आरोप लगाउँदा १८६६ मा खारेज भएको थियो। भीमसेन थापाको पतन पछि १८९४ मा रजौटा राज्य थमौति भयो।<ref name=":3">{{Cite journal |last=मानन्धर |first=त्रिरत्न |title=सल्यानी राजा रणभीम शाहको पदच्युति |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_11_02_07.pdf |journal=CNAS |volume=11 |issue=2 |pages=90}}</ref> |- |2 |[[जाजरकोट राज्य|जाजरकोट]] |१८४३ मा नेपालमा मिलेको | |- |3 |[[बझाङ राज्य|बझाङ]] |१८४८ मा आश्रित सन्धि गरेको | |- |4 |[[मुस्ताङ राज्य|मुस्ताङ]] |१८४६ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा आयो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भएको |- |5 |[[भीरकोट राज्य|भिरकोट]] |१८४२ मा नेपालमा मिलेको | |- |6 |दार्ना |१८४७ मा |राजा रुद्र शाहीले नेपालको आधिपत्य स्वीकार गरी नेपाललाई वार्षिक ५१/- सिर्तो तिर्ने गरी रजौटाको थमौती पाए। कुमाउ गढवाल युद्धमा दर्नाली राजा रुद्र शाहले गोर्खालाई पुर्‍याएको सहयोग वापत वि.सं. १८६८ को लालमोहरमा दर्नालाई पञ्चखतको अधिकार (ब्राह्मण हत्या, गाई हत्या, महिला हत्या, बच्चा हत्या, र गैरकानूनी यौन सम्बन्ध, जस्तै हाडनाता करणी) समेत रजौटा दिइएको थियो<ref name=":1">{{Cite web |title=हिमाल खबरपत्रिका {{!}} राजा बन्ने रहर |url=https://nepalihimal.com/ |access-date=2026-06-19 |website=nepalihimal.com |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010192341/http://nepalihimal.com/ |archive-date=2020-10-10}}</ref> |- |7 |[[बाजुरा राज्य|बाजुरा]] |१८४८ मा | |- |8 |थलाहारी |१८४८ मा |एकीकरण अभियानमा सहयोग पुर्‍याएका कारण थलाराका राजालाई स्वायत्ततासहित राज्य सञ्चालनको अधिकार दिइएको थियो। बझाङ्गी झैं थलारी राजाले पनि केन्द्र (काठमाडौं)लाई वार्षिक सिर्तो बुझाउँथे। एकीकरणलगत्तै थलाराले केन्द्रलाई तिर्ने वार्षिक सिर्तो २५ रुपैयाँ थियो। जुन रकम बझाङ, बाजुरा, दर्नालगायतका अरू राज्यका तुलनामा कम थियो।<ref>{{Cite web |last=भण्डारी |first=रतन |date=असोज ९, २०८१ |title=जक्तिको जुक्ति र थलारा राज्य |url=https://www.jpkhabar.com/detail/1925/ |access-date=2026-08-18 |website=जक्तिको जुक्ति र थलारा राज्य}}</ref> |- |9 |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१८४२ मा |[[तेश्रो नेपाल तिब्बत युद्ध|तेस्रो नेपाल तिब्बत युद्ध]] (१९१२) मा नेपाल सरकारलाई गलकोटबाट सिपाही र हातहतियार सहयोग गरेका कारण गलकोटले राज श्रीपेच, रजौटा उपाधि र रु तीन सयको नगद बिर्ता पाए।<ref name=":2">{{Cite web |date=2021-08-27 |title=गलकोटको संक्षिप्त चिनारी – प्रा. डा. दिनबहादुर थापा |url=https://dinthapa.com.np/galkot/%e0%a4%97%e0%a4%b2%e0%a4%95%e0%a5%8b%e0%a4%9f%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%b8%e0%a4%82%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b7%e0%a4%bf%e0%a4%aa%e0%a5%8d%e0%a4%a4-%e0%a4%9a%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80/ |access-date=2026-05-05 |language=en-US}}</ref> |- |10 |[[गुल्मी राज्य|गुल्मी]] |१८४३ मा पाल्पामा मिलेको |राजा रणबहादुर शाहले आफ्नो सालो सिद्धि प्रताप शाहलाई राजा बनाएको |- |11 |गर्‍हौकोट |१८४२ मा | |- |12 |[[दुल्लु राज्य|दुल्लु]] |१८४६ मा आश्रित सन्धि |राजा उत्तिम शाहीले [[नेपाली सेना]]को पश्चिम विजय अभियानमा [[उत्तराखण्ड]]मा कुमाउका राजा महेन्द्र चन्दको सेनासँग लड्दा लड्दै विरगती प्राप्त गरेका थिए। उत्तिम शाहीले [[वीरगति|वीरगती]] प्राप्त गरेको बेला उनकी पत्नी गर्भवती थिइन्। नेपाली सेनालाई सहयोग गर्दा गर्दै लडाइँ मैदानमा नै वीरगती प्राप्त गरेकाले उत्तिम शाहीका संतानहरूलाई जिवनवृतीको व्यवस्था मिलाउनु पर्ने भएकोले उत्तिम शाहीका छोरा रुद्र शाही तन्नेरी भएपछी उनलाई तत्कालिन राजा [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह]]ले दुल्लु राज्यको पुनस्थापना गरेर राजा घोषित गरेका थिए। <ref name="किर्तिखम्ब">विश्व के.सी. (पोखरेल)द्वारा लिखित किर्तिखम्ब नामक पूस्तक पहिलो संस्करण पृष्ठ संख्या २९-३२</ref> |- |13 |[[मालनेटा]] |१८४६ मा |वि.सं. १९३०–३१ मा दाङ र ब्रिटिस भारतको सिमा विवाद हुँदा माल्नेटी राजाका वंशज सन्तवीर शाहले नेपालको पक्षबाट प्रमाण दिँदा [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा सुरेन्द्र]] वि.सं. १९३७ मा ‘सन्तान दरसन्तानले भोग गर्न पाउने’ अधिकार लालमोहरमार्फत् थपिदिएका थिए ।<ref name=":1" /> |- |14 |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१८४२ मा | |- |15 |[[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१८४३ मा |१८९४ मा राजा राजेन्द्रबाट विजयबमलाई केही गाउँ मानाचामलमा दिइयो ।<ref>{{Cite journal |last=मल्ल |first=मोहनबहादुर |title=पर्वतको इतिहास |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_16_06.pdf |journal=Ancient Nepal |volume=16 |issue=06 |pages=42-53}}</ref> |- |16 |[[खुम्री राज्य]] |१८४३ मा |खुम्रेल राजा सुकै सेनले नेपालको शरणमा पर्दा विना युद्ध रजौटा थामिई नेपालमा सम्मिलित भएको |} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बाइसे राज्यहरू]] * [[चौबीसी राज्यहरु]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:बाइसे राज्यहरू]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] jthzfoqvvdaf6k34cxsaz5wizu5sq18 0 151762 1392436 1392352 2026-10-08T15:28:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392436 wikitext text/x-wiki {{short description|Census Town in West Bengal, India}} {{for|another place|Birpara, Kamrup}} {{Use dmy dates|date=December 2024}} {{Use Indian English|date=December 2024}} {{Infobox settlement | name = बीरपाडा | native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. --> | native_name_lang = | other_name = | nickname = | type = जनगणना नगर | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India West Bengal#India#Asia | pushpin_label_position = left | pushpin_alt = | pushpin_caption = Location in West Bengal, India | coordinates = {{coord|26.711583|N|89.140395|E|display=inline,title}} | subdivision_type = देश | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारतका राज्य तथा केन्द्र शासित प्रदेशहरू|राज्य]] | subdivision_name1 = [[पश्चिम बङ्गाल]] | subdivision_type2 = [[भारतका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | subdivision_name2 = [[अलिपुरद्वार जिल्ला|अलीपुरद्वार]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 6.1247 | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = 42,080 | population_as_of = २०११ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = भाषाहरू | demographics1_title1 = अधिकारीक | demographics1_info1 = [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]]<ref name="wblangoff"/> | demographics1_title2 = अतिरिक्त | demographics1_info2 = [[नेपाली भाषा|नेपाली]]<ref name="wblangoff">{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=www.wb.gov.in|accessdate=15 January 2019}}</ref><ref>{{cite web|title=52nd Report of the Commissioner for Linguistic Minorities in India|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|website=nclm.nic.in|publisher=[[Ministry of Minority Affairs]]|accessdate=15 January 2019|page=85|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170525141614/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM52ndReport.pdf|archivedate=25 May 2017}}</ref> | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = 735204 | area_code_type = टेलिफोन कोड | area_code = 03561 | registration_plate = WB-70 | custom_label1_sec1 = Nearest city | custom_data1_sec1 = [[सिलिगुडी]] | custom_label2_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency | custom_data2_sec1 = [[Alipurduar (Lok Sabha constituency)|Alipurduars]] | custom_label3_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituency | custom_data3_sec1 = [[Madarihat (Vidhan Sabha constituency)|Madarihat]] | custom_label1_sec2 = [[Climate of India|Climate]] | custom_data1_sec2 = [[Climatic regions of India|cool with adequate rainfall]] <small>([[Köppen climate classification|Köppen]])</small> | website = {{URL|alipurduar.gov.in/}} | footnotes = }} '''बीरपाडा''' भारतको [[पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको [[अलिपुरद्वार जिल्ला|अलीपुरद्वार जिल्ला]] अलीपुरद्वार डिभिजनको एउटा जनगणना सहर हो। यो डुअर्स क्षेत्रको एउटा महत्त्वपूर्ण स्थान हो र प्राकृतिक परिदृश्य र विभिन्न चिया बगानहरूले घेरिएको छ। बीरपाडा [[जलपाईगुडी]] करिब ६० किलोमिटर र सिलिगुडीबाट १०१ किलोमिटर टाढा अवस्थित छ। &nbsp;&nbsp;यो सहर भुटानको सीमावर्ती सहर गोमतुको नजिक अवस्थित छ। == भूगोल == {{OSM Location map |width=450| height=390| zoom=10 |coord={{coord|26|42|41|N|89|8|25|E}}| float=left|caption='''Places and tea estates in the western portion of Alipurduar subdivision (including Madarihat-Birpara, Falakata and Alipurduar I CD blocks) in Alipurduar district'''<br/>CT: census town, R: rural/ urban centre, N: neighbourhood, NP: national park/ wildlife sanctuary, TE: tea estate<br/>Abbreviations used in names – TG for Tea Garden (town/village), TE for Tea Estate<br/>Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly |mark-coord1={{coord|26|31|31|N|89|32|36|E}}| label-pos1=left|label1= Alipurduar Railway Junction| numbered1=CT| mark-title1= [[Alipurduar Railway Junction]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|26|31|12|N|89|33|36|E}}| label-pos2=bottom|label2=Bholar Dabri| numbered2=CT| mark-title2= [[Bholar Dabri]] (CT) |mark-coord3={{coord|26|32|24|N|89|32|24|E}}| label-pos3=left|label3=Chechakhata| numbered3=CT| mark-title3= [[Chechakhata]] (CT) |mark-coord4={{coord|26|31|48|N|89|12|0|E}}| label-pos4=left|label4=Falakata| numbered4=CT| mark-title4= [[Falakata]] (CT) |mark-coord5={{coord|26|41|55|N|89|4|57|E}}| label-pos5=bottom|label5=Jagijhora Barabak| numbered5=CT| mark-title5= [[Jagijhora Barabak]] (CT) |mark-coord6={{coord|26|36|52|N|89|8|36|E}}| label-pos6=left|label6=Jateswar| numbered6=CT| mark-title6= [[Jateswar]] (CT) |mark-coord7={{coord|26|42|0|N|89|17|0|E}}| label-pos7=top|label7=Madarihat| numbered7=CT| mark-title7= [[Madarihat]] (CT) |mark-coord8={{coord|26|32|37|N|89|11|40|E}}| label-pos8=top|label8=Parangarpar| numbered8=CT| mark-title8= [[Parangarpar]] (CT) |mark-coord9={{coord|26|33|21|N|89|32|5|E}}| label-pos9=top|label9=Paschim Jitpur| numbered9=CT| mark-title9= [[Paschim Jitpur]] (CT) |mark-coord10={{coord|26|43|10|N|89|4|29|E}}| label-pos10=top|label10= Sisha Jumrha| numbered10=CT| mark-title10= [[Sisha Jumrha]] (CT) |mark-coord11={{coord|26|30|0|N|89|30|0|E}}| label-pos11=left|label11=Birpara| numbered11=CT| mark-title11= Birpara (CT) |mark-coord12={{coord|26|27|30|N|89|31|37|E}}| label-pos12=right|label12=Alipurduar| numbered12=M| mark-title12= [[Alipurduar]] (M) | shape-color12=#800000 |mark-coord13={{coord|26|43|40|N|89|8|30|E}}| label-pos13=right|label13=Birpara TG| numbered13=R| mark-title13= Birpara Tea Garden (R)|shape-color13=black| label-size13=13|label-color13=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord14={{coord|26|28|35|N|89|24|20|E}}| label-pos14=right|label14=Pachkalguri| numbered14=R| mark-title14= [[Pachkalguri]] (R)|shape-color14= #A42222 |mark-coord15={{coord|26|49|48|N|89|18|36|E}}| label-pos15=right|label15=Totopara| numbered15=R| mark-title15= [[Totopara]] (R)|shape-color15= #A42222 |mark-coord16={{coord|26|29|54|N|89|22|32|E}}| label-pos16=left|label16=Sonapur| numbered16=R| mark-title16= [[Sonapur, Alipurduar]] (R)|shape-color16= #A42222 |mark-coord17={{coord|26|39|35|N|89|15|27|E}}| label-pos17= left |label17= Aryaman TE | numbered17=TE| mark-title17= [[Aryaman Tea Estate]] (TE)| shape-color17=#87A96B |mark-coord18={{coord|26|39|27|N|89|16|34|E}}| label-pos18=bottom|label18=Jaldapara |labela18= National| labelb18= Park| numbered18=NP| mark-title18= [[Jaldapara National Park]] (NP)| shape-color18=#228B22 |mark-coord19={{coord|26|33|0|N|89|16|0|E}}| label19= Khairbari |labela19= Reserved |labelb19= Forest| label-color19 = #C42222 | label-angle19=0| label-pos19=top| label-size19=10| mark-size19=0| mark-title19 =none |mark-coord20={{coord|26|46|20|N|89|16|30|E}}| label20= Titi |labela20= Reserved |labelb20= Forest| label-color20 = #C42222 | label-angle20=0| label-pos20=top| label-size20=10| mark-size20=0| mark-title20 =none |mark-coord21={{coord|26|46|50|N|89|19|0|E}}|label21= Torsha River| label-color21 = #77A1CB| label-angle21=95| label-pos21=top| label-size21=10| mark-size21=0| mark-title21=none |mark-coord22={{coord|26|29|0|N|89|6|0|E}}|label22= Jaldhaka River| label-color22 = #77A1CB| label-angle22=30| label-pos22=top| label-size22=10| mark-size22=0| mark-title22=none |mark-coord23={{coord|26|47|2|N|89|6|20|E}}| label-pos23=right|label23=Bandapani TG| numbered23=R| mark-title23= [[Bandapani Tea Garden]] (R)|shape-color23= #A42222 |mark-coord24={{coord|26|46|5|N|89|6|17|E}}| label-pos24=right|label24=Dheklapara TG| numbered24=R| mark-title24= [[Dheklapara Tea Garden]] (R)|shape-color24= #A42222 |arc-coordA={{coord|26|52|30|N|89|15|30|E}}|arc-textA= BHUTAN| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=0 | arc-gapA=3.5| arc-radiusA=1.5}} ===स्थान=== बिरपाडा {{coord|26.7113|N|89.1366|E|display=inline}} मा अवस्थित छ। जलपाईगुडी जिल्लाको सन् २०११ को जिल्ला जनगणना पुस्तिकाको पृष्ठ १९३ मा रहेको मदारीहाट सीडी (CD) ब्लकको नक्सा अनुसार, बिरपाडा प्रहरी चौकीलाई बिरपाडा सहरको एक भागको रूपमा देखाइएको छ।<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Jalpaiguri, Series 20, Part XII A, 2011 census |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |access-date=26 June 2020 |website=page 193: Map of Madarihat CD block |publisher=Directorate of Census Operations West Bengal}}</ref> वीरपारा चिया बगानले धेरै वर्षअघि वीरपारा सहर स्थापनाका लागि उनीहरूको खेतीयोग्य भूमिको एक भाग छोडेको थियो। वर्षौंदेखि, यो क्षेत्रको एक महत्त्वपूर्ण सहरको रूपमा विकसित भएको छ।<ref>{{Cite web |title=Birpara College |url=https://birparacollege.ac.in/about-our-college/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200701031522/https://birparacollege.ac.in/about-our-college/ |archive-date=1 July 2020 |access-date=8 March 2020 |website=The history of Birpara |publisher=BC}}</ref> === क्षेत्रको अवलोकन === अलीपुरद्वार जिल्ला दुई मानचित्रद्वारा कभर गरिएको छ। यो पश्चिम बङ्गालको [[डुवर्स|डुअर्स]] पूर्वी छेउमा रहेको एउटा विस्तृत क्षेत्र हो। यो एउटा लहरदार देश हो, धेरैजसो जङ्गलले ढाकिएको, भुटानमा [[हिमालय]] बाहिरी श्रृङ्खलाहरूबाट धेरै नदीहरू बग्छन्। यो मुख्यतया ग्रामीण क्षेत्र हो जहाँ ७९.३८% जनसङ्ख्या ग्रामीण क्षेत्रमा बसोबास गर्छन्। जिल्लामा 1 नगरपालिका सहर र २० जनगणना सहरहरू छन् र यसको अर्थ २०.६२% जनसङ्ख्या सहरी क्षेत्रमा बस्छन्। जिल्लाका सबै छ वटा सामुदायिक विकास ब्लकमा अनुसूचित जाति र अनुसूचित जनजातिहरू मिलेर आधाभन्दा बढी जनसङ्ख्या ओगट्छन्। जिल्लाका तिनवटा उत्तरी ब्लकमा आदिवासी (अनुसूचित जनजाति) को उच्च एकाग्रता छ।<ref name="handbook">{{cite web |title=District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |url=http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date=21 January 2019 |accessdate=29 June 2020 |work=Tables 2.2, 2.4b |publisher=Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal}}</ref><ref name="census2011">{{cite web |title=CD block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) |url=http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |accessdate=29 June 2020 |work=2011 census: West Bengal – District-wise CD blocks |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref><ref>{{cite web |title=District Census Handbook, Jalpaiguri, Series 20, Part XIIA |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |accessdate=18 June 2020 |work=Census of India 2011, page 13 Physiography |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> <small>Note: नोट: छेउको नक्साले यस उप-क्षेत्रका केही उल्लेखनीय स्थानहरू देखाउँछ। नक्सामा चिह्नित सबै स्थानहरू ठूलो 'फुल-स्क्रिन' नक्सामा जोडिएका छन्।</small> {{quote box|width=300px|quote=''''' डुवर्स: एक संसार ''''' न्यु जलपाइगुडी रेलवे स्टेसनमा ओर्लिएपछि, उहाँ (मेरा श्रीमान्) ले मलाई गाडीमा राखेर गर्मी र उमसले भरिएको समथर भूभाग हुँदै बिरपाडा चिया बगानसम्म लैजानुभयो... डुअर्स क्षेत्र जंगल, नदी र पहाडहरूले भरिपूर्ण प्राकृतिक सौन्दर्यको संसार हो। यहाँ दुई सयभन्दा बढी चिया बगानहरू छन्... सुरुवाती चरणका बेलायती बगान मालिकहरूले छिमेकी छोटा नागपुर क्षेत्रबाट हजारौं आप्रवासी आदिवासी श्रमिकहरूलाई यहाँ ल्याएका थिए। उनीहरूले पहाडी क्षेत्रबाट नेपाली श्रमिकहरूलाई पनि ल्याएका थिए। यस क्षेत्रका मूल बासिन्दाहरू बिस्तारै अल्पमतमा परे। यसरी उत्तर बङ्गाल आजको जस्तो बहु-जातीय क्षेत्रका रूपमा विकसित हुन थाल्यो। म अहिले जहाँ बस्छु, त्यहाँबाट सबैभन्दा नजिकको सहर जम्मा दुई किलोमिटरको दूरीमा छ। मेरो घरबाट एक किलोमिटरभन्दा कम दूरीमा राष्ट्रिय राजमार्ग ३१ र गुवाहाटीदेखि दिल्लीसम्मको दोस्रो 'ब्रड गेज' रेलमार्ग पर्दछन्। यहाँ भित्री भागमा बगानहरू पनि छन्; त्यहाँबाट नजिकको सहरसम्म पुग्न नदीको बगर वा जंगली जनावरले भरिएका अँध्यारा र डरलाग्दा जंगलहरू हुँदै एक घण्टाको यात्रा गर्नुपर्ने हुन सक्छ। यहाँ जंगली हात्ती, सर्प र चितुवाहरू पनि छन्, जुन प्रायः हाम्रो बंगलाको परिसरभित्रै आइपुग्छन्! सन् १९९२ देखि हामीसँग स्याटेलाइट टेलिभिजनको सुविधा छ भने सन् १९९९ देखि इन्टरनेटको पहुँच छ। तर, सन् १९९६ सम्म दिल्लीमा रहेका परिवारसँग सम्पर्क गर्न सकिने फोन लाइन भने हामीसँग थिएन! हामी चिठी लेख्थ्यौं र जवाफ आइपुग्न हप्तौं कुर्थ्यौं। जीवन पुरानो र नयाँ, सभ्यता र वनजंगल, तथा प्राकृतिक सौन्दर्य र मानव-निर्मित खेतीपातीको एक अद्भुत र कौतूहलपूर्ण मिश्रण हो।<ref>The Journal of an Indian Tea Planter’s wife, Seventh Chords, 30 April 2006</ref>}} == नागरिक प्रशासन == === पुलिस स्टेसन === मदारीहाट-बीरपाडा सिडि ब्लकको एक भागमाथि बीरपाडा पुलिस स्टेसनको अधिकार क्षेत्र छ।<ref>{{cite web |title=District Statistical Handbook 2014 Jalpaiguri |url=http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date=21 January 2019 |accessdate=26 June 2020 |work=Tables 2.1, 2.2 |publisher=Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal}}</ref><ref>{{cite web |title=Search a Police Station |url=http://www.alipurduarpolice.org/search_ps.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630105318/http://www.alipurduarpolice.org/search_ps.php |archive-date=30 June 2020 |accessdate=26 June 2020 |publisher=Alipurduar Police}}</ref> == जनसांख्यिकी == भारतको सन् २०११ को जनगणनाअनुसार बीरपाडा चिया बगान को कुल जनसङ्ख्या ४२,०८० थियो जसमध्ये २१,२२६ (५०%) पुरुष र २०,८५४ (५०%) महिला थिए। ० देखि ६ वर्ष उमेर समूहका ४,७८८ जना व्यक्ति थिए। बीरपाडा चिया बगानमा साक्षर मानिसहरूको कुल संख्या २८,०२० थियो (६ वर्षभन्दा माथिको जनसंख्याको ७५.१४%)।<ref>{{Cite web |title=2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables |url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |access-date=26 June 2020 |website=West Bengal – District-wise |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref> == अर्थतन्त्र == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{मुख्य लेख|Dooars-Terai tea gardens}} सन् १८५९ मा, वाल्टर डंकन, एक युवा स्कटिश व्यापारीले भारतमा आफ्नो व्यापारिक उद्यम सुरु गरे। सुरुमा प्लेफेयर डंकन एन्ड कम्पनीको रूपमा स्थापित, फर्म डंकन ब्रदर्समा बढ्यो, यसको प्रारम्भिक उद्यमहरू चिया कम्पनी र एङ्ग्लो-इन्डिया जुट मिल्स सहित। गोएन्का परिवारले सन् १९५१ मा डन्कन ब्रदर्सलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिए। जीपी गोएन्काको नेतृत्वमा, कम्पनीले देशको शीर्ष व्यापारिक घरानाहरू मध्ये एकको रूपमा उदाउँदै पर्याप्त विविधीकरण गर्यो। डन्कन्सको चिया डिभिजनले हाल डुअर्समा नौवटा चिया बगानहरू सञ्चालन गर्दछ-बीरपाडा, हन्टपाडा, दुमचीपाडा, लङ्कापाडा, तुलसीपाडा, गर्गन्डा, किलोट, नागाइसुरी र बाग्राकोट-साथै तराई क्षेत्रमा गुन्ग्राममा एउटा बगान (प्रायः दार्जिलिङ जिल्लाको गङ्गाराम फाँसिडेवा ब्लकमा हिज्जे गरिएको) । कम्पनीले नियमित रूपमा चिया क्षेत्रहरूको उखेल्ने, पुनः रोप्ने र कायाकल्प गर्ने काम गर्छ। यसले उच्च गुणस्तरको क्लोनल बगानहरू कायम राख्छ र वर्षौंदेखि उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएको छ। उदाहरणका लागि, बीरपाडा चिया एस्टेटमा ७९८.७८ हेक्टर परिपक्व चिया र १२८.६५ हेक्टर युवा चिया समावेश छ, यसले १.८१७ मिलियन किलोग्राम चिया उत्पादन गर्दछ। विशेष गरी, डंकन बगानमा उत्पादन राष्ट्रिय औसत भन्दा दोब्बर छ।<ref>{{cite web |title=Duncan Goenka Group |url=http://www.duncans-tea.com/about.htm |accessdate=26 June 2020 |work=About Us |publisher=Duncan |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731100008/http://www.duncans-tea.com/about.htm |archive-date=31 July 2020}}</ref><ref>{{cite web |title=Tea Garden |url=http://www.duncans-tea.com/tea.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731211244/http://duncans-tea.com/tea.htm |archive-date=31 July 2020 |accessdate=26 June 2020 |publisher=Duncans}}</ref> हालै, डंकन गोएन्का समूहको चिया डिभिजनले श्रम मोर्चामा "खराब मौसम" को सामना गरिरहेको छ र बारम्बार समाचारमा देखा परेको छ। समाचारपत्रका रिपोर्टहरूका अनुसार, स्वामित्व परिवर्तनको सम्भावना छ ।<ref>{{cite web |date=21 November 2016 |title=Duncan's 'abandoned' tea estate to reopen on November 23 |url=https://indianexpress.com/article/business/companies/duncans-abandoned-tea-estate-to-reopen-on-november-23-4386451/ |accessdate=26 June 2020 |publisher=The Indian Express, 21 November 2016}}</ref><ref>{{cite web |title=2 tea gardens reopen |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/2-tea-gardens-reopen/cid/1453646 |accessdate=26 June 2020 |publisher=The Telegraph, 5 February 2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Managers exit 6 Duncan tea gardens |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/managers-exit-6-duncan-tea-gardens/cid/1685813 |accessdate=26 June 2020 |publisher=The Telegraph, 27 February 2019}}</ref> == सेवाहरू == बीरपाडा NH17 (राष्ट्रिय राजमार्ग १७) मा अवस्थित छ र यहाँबाट [[सिलिगुडी]], मालबाजार, अलिपुरद्वार, जयगाउँ, हासिमारा आदि ठाउँहरूका लागि नियमित रूपमा बस, जीप र ट्याक्सीहरू उपलब्ध छन्। यो [[सिलिगुडी]]-जयगाउँ मार्गमा पर्ने भएकाले यहाँबाट [[गान्तोक]] , [[कालेबुङ|कालिम्पोङ]], [[रम्फु|राङपो]] आदि ठाउँका लागि पनि ट्याक्सी र जीपहरू पाइन्छन्। यस सहरको सबैभन्दा नजिकको विमानस्थल [[बागडोगरा विमानस्थल|बागडोग्रा विमानस्थल]] हो। नजिकैको दालगाउँमा 'न्यु जलपाइगुडी-अलिपुरद्वार-समुक्तला' रेल मार्गमा पर्ने एउटा स्टेसन पनि छ।.{{स्रोत नखुलेको|date=June 2023}} जिल्ला जनगणना ह्यान्डबुक ² अनुसार, जलपाईगुडी, बीरपाडाले ६.१२४७ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको थियो। &nbsp;नागरिक सुविधाहरूमध्ये, संरक्षित पानी आपूर्तिमा ह्यान्ड पम्पहरू समावेश थिए। यसमा १,०७५ घरेलु बिजुली जडानहरू थिए। चिकित्सा सुविधाहरूमध्ये यसमा १ अस्पताल, ८ वटा औषधि पसलहरू थिए। शैक्षिक सुविधाहरूमध्ये १० वटा प्राथमिक विद्यालय, ७ वटा माध्यमिक विद्यालय, ५ वटा माध्यमिक विद्यालय थिए। यसमा १ मान्यता प्राप्त सर्टह्यान्ड, टाइपराइटिङ र व्यावसायिक प्रशिक्षण संस्था, १ विशेष विद्यालय अपाङ्गहरूका लागि थियो।<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Jalpaiguri, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1902_PART_A_DCHB_JALPAIGURI.pdf |access-date=26 June 2020 |website=Section II Town Directory, Pages 451–453: Statement I: Status and Growth History, Pages 454–455: Statement II: Physical Aspects and Location of Towns, Pages 456–457: Statement III: Civic and other Amenities, Pages 458–459: Statement IV: Medical Facilities 2009, Pages 460–463: Statement V: Educational, Recreational and Cultural Facilities, Pages 464: Statement VI: Industry and Banking |publisher=Directorate of Census Operations V, West Bengal}}</ref> == शिक्षा == बीरपाडा कलेज सन् १९८६ मा स्थापना भएको थियो। उत्तर बङ्गाल विश्वविद्यालयसँग सम्बद्ध, यसले बङ्गाली, नेपाली, भूगोल, इतिहास, समाजशास्त्र, कलामा सामान्य पाठ्यक्रम, र वाणिज्यमा सम्मान र सामान्य पाठ्यक्रमहरूमा सम्मान पाठ्यक्रमहरू प्रदान गर्दछ।<ref>{{Cite web |title=Birpara College |url=https://birparacollege.ac.in/ |access-date=26 June 2020 |publisher=BC}}</ref> == सन्दर्भहरू == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist|3}}{{Alipurduar district}} [[श्रेणी:Coordinates on Wikidata]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] 8f3kzq71psj6gv1tleammdd5b4whesw 3 151786 1392462 2026-10-08T20:07:32Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1392462 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Umesh tamang nepalज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०५३]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Umesh tamang nepal|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०१:५२, ९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) 3ijz95kiqlnofxvv2v62qfr6ohtlluh 3 151787 1392512 2026-10-09T03:06:21Z हिमाल सुवेदी 30817 अधिसूचना: शीघ्र मेटाउने नामाङ्कन [[:नविन भण्डारी]]। 1392512 wikitext text/x-wiki == स्वागतम्! == नमस्कार, &#126;2026-54322-79, विकिपिडियामा [[विकिपिडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ! म आशा गर्दछु कि तपाईँलाई विकिपिडिया मनपर्‍यो र यहाँ रमाउनु हुनेछ। दुर्भाग्यवस, तपाईँले सृजना गर्नुभएको मध्ये एक वा बढी पृष्ठहरू, जस्तो कि [[नविन भण्डारी]], विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:दिशानिर्देशहरू|सामग्री दिशानिर्देश]] अनुरूप नहुन सक्छ, र यसलाई सुरक्षित गर्न सकिदैन। सङ्क्षेपमा भन्नुपर्दा, लेखको शीर्षक [[विकिपिडिया:उल्लेखनियता|उल्लेखनीय]] र पहिले नै [[विकिपिडिया:विश्वसनीय स्रोत पहिचान|विश्वसनीय]] तथा [[विकिपिडिया:तेस्रो-पक्ष स्रोतहरू|स्वतन्त्र स्रोतहरू]]द्वारा प्रकाशित भएको हुनुपर्दछ। कृपया [[विकिपिडिया:लेख सृजना|लेख सृजना]] प्रक्रियाको विस्तृत सर्वेक्षणको लागि '''[[विकिपिडिया:तपाईँको पहिलो लेख|तपाईँको पहिलो लेख]]''' समीक्षा गर्नुहोस्। एक लेख सृजना गर्न मद्दतको लागि '''[[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख विजार्ड]]''' तपाईँलाई उपलब्ध छ, जहाँ लेखलाई समीक्षा र प्रकाशनको लागि विचार गरिनेछ। अरू कसैले सृजना गर्न सक्ने नयाँ लेखलाई कसरी अनुरोध गर्ने भन्ने बारेमा जानकारीको लागि, '''[[विकिपिडिया:अनुरोध गरिएका लेखहरू|अनुरोध गरिएका लेखहरू]]''' हेर्नुहोस्। यदि तपाईँ अलमलिनु भएको खण्डमा, '''[[विकिपिडिया:चिया घर|चिया घर]]'''मा आउनुहोस्, जहाँ अनुभवी विकिपिडियनहरूले तपाईँलाई प्रक्रियाहरूका बारेमा मद्दत गर्न सक्छन्। विकिपिडियामा नयाँ हुनुहुन्छ? कृपया हाम्रो [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] वा सम्पादन सम्बन्धी आधारभूत कुराहरू सिक्न [[विकिपिडिया:योगदान|विकिपिडिया पृष्ठमा योगदान]] हेर्नुहोस्। तल लेख सृजनाको बारेमा केहि अन्य सहयोगी पृष्ठहरू दिइएको छ। * [[विकिपिडिया:नयाँ पृष्ठ कसरी आरम्भ गर्ने|नयाँ पृष्ठ कसरी बनाउने]] * [[विकिपिडिया:योगदान|तपाईँको पहिलो लेख]] * [[विकिपिडिया:नेपालीमा राम्रा लेख लेख्नको निम्ति सहायता|राम्रा लेख कसरी लेख्ने]] * [[विकिपिडिया:पञ्च स्तम्भ|विकिपिडियाका पाँच स्तम्भ]] * [[मद्दत:सहायता|सहायता पृष्ठ]] * [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|स्वशिक्षा]] म आशा गर्दछु कि तपाईँ एक [[विकिपिडिया:विकिपिडियन|विकिपिडियन]] भएर सम्पादन गर्दा रमाउनुभयो होला! कृपया वार्ता पृष्ठहरूमा जहिले पनि चारवटा टिल्डहरू (<nowiki>~~~~</nowiki>); प्रयोग गरेर आफ्नो नामको हस्ताक्षर गर्नुहोला यसले स्वतः तपाईँको नाम र मिति सहितको हस्ताक्षर उत्पन्न गर्दछ। यदि तपाईँसँग केहि प्रश्नहरू छन् भने कृपया मलाई मेरो वार्ता पृष्ठमा सोध्न सक्नुहुन्छ<!-- ढाँचा:प्रथम लेख --> वा आफ्नो प्रश्न सहित तपाईँ यो पृष्ठमा '''{{tl|मद्दत}}''' ढाँचा राख्न सक्नुहुन्छ, र तपाईँको प्रश्नहरूको जवाफ चाँडैनै कसैले दिनुहुनेछ। फेरि, स्वागत छ!&nbsp;[[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] ०८:५१, ९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) ==[[:नविन भण्डारी]] [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने]]मा मनोनित== [[File:Ambox warning pn.svg|48px|left|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>यदि यो तपाईँले सृजना गर्नुभएको पहिलो लेख हो भने, तपाईँ [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा|लेखन सहयोग स्वशिक्षा]] पढ्न सक्नुहुन्छ।</p><p>लेख सृजना गर्न मद्दत गर्ने [[विकिपिडिया:लेख विजार्ड|लेख सहायिका]] पनि तपाईँ प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।</p>|width=20%|align=right}} यस [[:नविन भण्डारी]]लाई विकिपिडिया देखि [[विकिपिडिया:पृष्ठ हटाउने नीति|चाँडैनै मेटिने]] भनेर एउटा चिनो राखिएको छ। यसले [[वि:शीमे#ले७|ले७]] मापदण्ड अन्तर्गत एक वास्तविक व्यक्ति वा मानिसहरूको समूहलाई जनाउदछ। विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] ज्ञानकोशमा भएका सम्पूर्ण सामग्री प्रमाणित भएको हुनुपर्नेछ । तर [[विकिपिडिया:प्रमानिकता|विश्वसनीयता]] नभएका सम्पूर्ण सामग्रीलाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेट्नुपर्ने मापदण्ड]]को आधारमा कुनै पनि समयमा मेटाउन सकिन्छ। थप जानकारिका लागि कृपया [[विकिपिडिया:उल्लेखनियता|विकिपिडिया उल्लेखनियता]] पढ्नुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ पृष्ठलाई यस कारणले मेटाउनु हुँदैन, तपाईँ '''नामाङ्कन विरोध गर्न''' [[:नविन भण्डारी|पृष्ठमा गएर]] आफ्नो विचार राख्नुहोला। यसले तपाईँलाई पृष्ठ किन मेटाउनु हुँदैन वर्णन गर्ने अवसर दिनेछ। यद्यपि, याद रहोस्, एक पटक पृष्ठ शीघ्र मेटाउन अङ्कित भएमा, यो तत्काल मेटाइनेछ। कृपया पृष्ठबाट शीघ्र मेटाउने चिनो आफैंले नहटाउनुहोला, तर विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:नीति तथा दिशानिर्देशहरूको सूची|नीति तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि पृष्ठ मेटिसकिएको, र भविष्यका सन्दर्भ वा सुधारको लागि तपाईँ मेटाइएको सामग्री पुनःप्राप्त गर्न चाहनुहुन्छ भने, कृपया {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%A8%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A8+%E0%A4%AD%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80|मेटाउने प्रशासकलाई सम्पर्क गर्न सक्नुहुन्छ}}। <!-- Template:Db-notability-notice --><!-- Template:Db-csd-notice-custom --> [[प्रयोगकर्ता:हिमाल सुवेदी|हिमाल सुवेदी]] [[प्रयोगकर्ता वार्ता:हिमाल सुवेदी|कुरा गर्ने]] ०८:५१, ९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) nazri408hw7ic39ig058j7qvuv9mphx 3 151788 1392517 2026-10-09T05:42:56Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1392517 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Shangma limbuज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०५२]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Shangma limbu|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ११:२७, ९ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) 3ugjr40fygisczoszw6b36xii7zioxd