विकिपिडिया newiki https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF_%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter मीडिया विशेष वार्तालाप प्रयोगकर्ता प्रयोगकर्ता वार्ता विकिपिडिया विकिपिडिया वार्ता चित्र चित्र वार्ता मीडियाविकि मीडियाविकि वार्ता ढाँचा ढाँचा वार्ता मद्दत मद्दत वार्ता श्रेणी श्रेणी वार्ता पोर्टल पोर्टल वार्ता मस्यौदा मस्यौदा वार्ता TimedText TimedText talk मोड्युल मोड्युल वार्तालाप Event Event talk 0 811 1392761 1349915 2026-10-15T16:05:27Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392761 wikitext text/x-wiki {{Infobox flag | Name = नेपाल | Image = Flag of Nepal.svg | Noborder = no | Nickname = त्रिभुज झन्डा, ''{{lang|ne-Latn|चन्द्र सूर्य}}'', ''{{lang|ne-Latn|जङ्गी निशान}}'' | Use = 111000 | Symbol = | Adoption = २०१९ पुष १ <small>(हालको संस्करण, नेपालको संविधानमा उल्लेखित)</small> | Proportion = [[नेपालको संविधान]], २०७२ को अनुसूची १ मा विस्तृत रूपमा वर्णन<ref>{{Cite web|author=|title=अनुसूची-१ नेपालको राष्ट्रिय झन्डा|url=https://www.lawcommission.gov.np/np/archives/40391/amp|work=कानुन आयोग|lang=नेपाली|date=|accessdate=२७ जनवरी २०२१}}</ref> | Design = दुई रातो अर्ध-त्रिकोणको वरिपरि ठुलो नीलो किनारा भएको अधिव्यापी दायाँ फर्किएका त्रिकोणहरूको अद्वितीय आकारको संयोजन:। सानो माथिल्लो त्रिकोणमा सेतो शैलीकृत चन्द्रमा (तेर्सो अर्ध चन्द्रमा मा उदाउँदो सूर्य) र ठुलो तल्लो त्रिकोणमा सेतो बाह्र-सूचक सूर्य रहेका छन्। | Designer = }} [[नेपाल]]को [[राष्ट्रिय झन्डा|राष्ट्रिय झण्डा]] एक मात्र चारकुने आकार नभएको राष्ट्रिय झन्डा हो। यो चारकुने आकार नभएको मात्र दुई सरकारी झन्डा (अर्को झन्डा [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]को ओहायो राज्यको हो) मध्येको एक हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपालको झन्डा संसारमै विशेष आकर्षक, यस्तो छ विश्वमा राष्ट्रिय झन्डाको इतिहास|युआरएल=https://www.onlinedarpan.com/index.php?topic=darpanbisesh&id=992|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन दर्पण|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२७ जनवरी २०२१}}</ref> नेपालको झन्डा दुई त्रिकोण (एक माथि अर्को) मिलेर बनेको छ। माथिल्लो त्रिकोणमा अर्ध चन्द्र र तल्लोमा सूर्य छ, जसले आकाशमा चन्द्र र सूर्य रहुन्जेल [[नेपाल]] रहिरहने कुरालाई जनाउँछ। निलो किनारा शान्तिको प्रतिक हो भने सिम्रिक रङ [[नेपाल]]को राष्ट्रिय रङ हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपालको झन्डाको विशेषता !!|युआरएल=http://www.khasskhass.com/jhanda-tana.htm|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२७ जनवरी २०२१}}</ref>नेपाली झन्डाको सर्यमा १२ वटा कोण र चन्द्रमा ८ वटा कोण हुन्छन । नेपालको राष्ट्रिय झण्डाको डिजायन गर्ने व्यक्ति हुन् शंकरनाथ रिमाल । उहाँले सन् 1962 मा नेपालको नयाँ संविधान बनाउने क्रममा अहिलेको राष्ट्रिय झण्डाको आधिकारिक डिजायन तयार गर्नुभएको हो == इतिहास == [[File:Krishna Arjuna Gita.jpg|thumb|महाभारतमा प्रयोग गरिएको समान (दायाँ) झण्डा; कुरुक्षेत्र युद्धको समयमा कृष्ण र अर्जुनसँग रथ; परम्परागत रूपमा नेपाली राजाहरू हिन्दू थिए र उनीहरूलाई भगवान विष्णुको पुनर्जन्म मानिन्थ्यो|बायाँ]][[हिन्दु धर्म|हिन्दु धर्म]]को मान्यता अनुसार छत्र (छाता), ध्वज (ध्वजा वा झन्डा), चामर (चमर वा पङ्खा) र कार्मुक (धनु) सनातनदेखि नै राष्ट्र वा राज्यका राजकीय प्रतीक वा चिह्नका रूपमा चिनिँदै आएका छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=संसारकै पुरानो झन्डाः नेपालको राष्ट्रिय झन्डा र यसको ऐतिहासिक महत्व|युआरएल=https://www.etajakhabar.com/105977/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=इताजा खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२७ जनवरी २०२१}}</ref> [[पृथ्वीनारायण शाह|राजा पृथ्वीनारायण शाह]]ले आफ्नो [[दिव्योपदेश]]मा “म जसै अर्काको छत्र-भङ्ग गर्न भनी जान्छु, त्यसैवेला मेरो छत्रलाई भङ्ग गर्न यहाँ अर्को राजा आयो भने के-कसो होला?” भन्ने प्रश्न उठाएका छन्। उनको यस भनाइबाट त्यतिवेला राष्ट्रध्वज वा राष्ट्रिय-झन्डाको भन्दा राजछत्रको बढी महत्त्व हुने गरेको छनक पाइन्छ। इस्वीको ६०० को मानाङ्कमा (लिच्छविकालीन मूद्रा) नेपाली झन्डा देखिएको कुरा एन. जी. रोड के. ग्यावर्स र सी भदेत्रोले 'क्वाइनेज् अफ नेपाल' मा तथा त्यसमाथि चन्द्र पनि भएको इस्वीको ६०५-६१५ मा ढालिएका मुद्रा नेपाल राष्ट्रिय मूद्रा सङ्ग्रहालयमा भेटिने कुरा ज्ञानमणि नेपालले लेखिसकेका छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रत्येक नेपालीकाे साझा चिह्न : राष्ट्रिय झन्डा|युआरएल=https://www.janatasamachar.com/detail/161596|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=जनता समाचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=७ अगस्ट २०२१}}</ref> इस्वीको ६०५ कै अर्को मुद्रामा पछाडि सूर्य र ६४१ कोमा अगाडि पछाडि सूर्य र चन्द्र भएको कुरा ग्यावर्स र भदेत्रोकै किताबमा उल्लेख छ। <ref>[http://nepalihimal.com/article/10286 पेज ६०, 'असहमति' - सौरभ] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> नेपालमा राष्ट्रिय-ध्वजा वा राष्ट्रिय-झन्डाको चलन कहिलेदेखि सुरु भयो भन्ने बारेमा निश्चित भन्न सकिँदैन। [[लिच्छवि राज्य|लिच्छवि राजा]]हरूले आफूलाई लिच्छवि-कुलकेतुः अर्थात् लिच्छवि-कुलको झन्डाजस्तो भनी चिनाउने गरेका थिएँ। यसबाट त्यतिवेला नै नेपालमा केतु अर्थात् ध्वजाको प्रचलन थियो भन्न सकिन्छ। [[इन्द्रजात्रा]]को दिन इन्द्रध्वज फहराउने परम्परा आजसम्म चलिआएको छ<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिश्वकै खराब १० झन्डा, नेपालको पनि (भिडियो)|युआरएल=https://nepalivirals.com/?p=10236|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=७ अगस्ट २०२१}}</ref>। वि.सं. ७९२ (संवत् १५९)मा राजा जयदेव (द्वितीय) ले [[पशुपतिनाथ मन्दिर|पशुपतिको मन्दिर]]मा राखेको शिलालेखमा “[[ब्रह्मा]]का पनाति [[सूर्य (देवता)|भगवान् सूर्य]]बाट आफ्नो इक्ष्वाकु कुलको आरम्भ भई यसै कुलमा आफ्नो जन्म भएको” उल्लेख गराएका छन्। लिच्छवि राजाहरूले आफ्नो उच्चताको प्रतीकका रूपमा राष्ट्रको झन्डामा पनि सूर्यको आकृति नै अङ्कित गराएको मानिन्छ। त्यतिवेलाका भारतीय राजाहरूले आफ्ना झन्डाहरूमा उच्चताको प्रतीकका रूपमा गरुड वा हनुमानका चित्रहरू अङ्कित गराउँथे। त्यसैले उनीहरू हनुमद्-ध्वज वा गरुड-ध्वज भनेर चिनिन्थे। लिच्छविकालमै नेपालको राजसत्तामा आएका आभीरवंशी अधिनायकहरूले आफ्नो वंशलाई सोम-वंश वा चन्द्र-वंशको रूपमा चिनाउँथे। आभीर अधिनायक विष्णुगुप्तद्वारा वि.सं. ६९० (संवत् ५७) मा प्रसारित अभिलेखमा आफूलाई सोमान्वय-भूषणः अर्थात् चन्द्रमाको वंशका गहनाजस्ता भएर रहेको उल्लेख गरेका छन्। [[मल्ल वंश|मल्ल राजाहरू]] पनि लिच्छविजस्तै आफ्नो राजवंशलाई सूर्य-वंश मान्ने हुनाले उनीहरूले पनि ध्वजमा सूर्यलाई नै अङ्कित गरे होलान्। प्राचीन नेपालका राष्ट्रिय ध्वजाहरूको आकृति र रङबारे पनि निश्चित भन्न सकिँदैन, राजाहरू प्रायः देवीका उपासक हुने गरेकाले झन्डामा रातो रङ नै प्रयोग गरे होलान् भनेर अनुमान गर्न चाहिँ सकिन्छ। मल्लकालका भवन र मन्दिरका ढोकाहरूमा दुईतर्फ दुई पताका भएका धातुका केतु वा झ्ण्डा टाँगिएका पाइन्छन् जसले नेपालका प्राचीन झन्डाहरूको आकार सङ्केत गर्छन्। यस्ता झ्ण्डामध्ये केहीको माथिल्लो पताकामा राष्ट्रको प्रतीक सूर्य वा चन्द्रमा र तल्लो पताकामा सम्बद्ध देव वा देवीका प्रतीक-चिह्नहरू पाइन्छन्। वर्तमान नेपालको राष्ट्रिय-झन्डाको परिकल्पना [[पृथ्वीनारायण शाह]]ले गरेकोमा सन्देह छैन। [[गोरखा राज्य|गोर्खाली राजाहरू]] आफूलाई चन्द्रवंशीय सम्झ्न्थे। गोर्खालाई मल्ल राज्यहरूमा मिलाएर अन्य राज्यहरूलाई पनि एकीकरण गरी [[नेपाल अधिराज्य|नेपाल-अधिराज्य]] बनाएपछि जातीय समन्वयको रूपमा दुईवटा पताका भएको राष्ट्रिय-झ्ण्डाको परिकल्पना गरिएको थियो। मुद्रा र छापहरूमा रातो रङ प्रयोग हुने भएकाले त्यस्ता छापहरूलाई लालमोहर भनियो। पृथ्वीनारायणले प्रचलनमा ल्याएको चन्द्र-सूर्याङ्कित झ्ण्डा पनि रातो नै थियो होला। चन्द्रमाको ज्योति मलिनो र सूर्यको प्रकाश चर्को हुने भएकाले पौराणिक मान्यताअनुसार आकाशमा चन्द्रमा माथि र सूर्य तल मानिँदै आएका छन्। नेपालको राष्ट्रिय झ्ण्डामा त्यही मान्यता कायम भएको हो। पृथ्वीनारायण शाहका अनुयायीहरू यही झन्डा बोकेर एकीकरण अभियानमा निस्किएका थिएँ। सन् १८१४ देखि १८१६ सम्म चलेको [[नेपाल अङ्ग्रेज युद्ध|नेपाल-अङ्ग्रेज युद्ध (गोरखा युद्ध)]] मा हजारौ नेपालीले यहि झन्डा को शान बचाउनको लागि बलिदान गरेका थिएँ। पृथ्वीनारायणदेखि [[सुरेन्द्र वीरविक्रम शाह|सुरेन्द्र विक्रम शाह]]को राज्यकालसम्म राजभवनमा चन्द्र-सूर्याङ्कित झन्डा नै फहराइन्थे। प्रधानमन्त्री [[जङ्गबहादुर राणा]]ले कास्की र लमजुङको श्री ३ महाराज पदवी ग्रहण गरेपछि आफ्नो भवनमा ध्वजा समातिरहेको सिंहको आकृति बनाएका थिएँ। उनका भाइ प्रधानमन्त्री [[रणोद्दीपसिंह कुँवर|रणोद्दीप सिंह कुँवर राणा]]को प्रशासनकालसम्म [[राणा वंश|राणा प्रधानमन्त्री]]का महलहरूमा सिंह-ध्वजा नै फहराइन्थे। राजा सुरेन्द्रविक्रम जीवित छँदै युवराज [[त्रैलोक्य वीरविक्रम शाह|त्रैलोक्य विक्रम शाह]]को देहान्त भएकाले यिनका नाबालक छोरा [[पृथ्वी वीरविक्रम शाह|पृथ्वी वीर विक्रम शाह]]लाई सुरक्षाको बहानामा प्रधानमन्त्री रणोद्दीप सिंहले नारायणहिटी नजीकैको आफ्नो निजी निवासमा राख्न थाले। उनले आफ्नो निवासमा पृथ्वीवीरविक्रम शाहको राजभवनमा रहने चन्द्र-सूर्याङ्कित राष्ट्रिय झ्ण्डासँगै कास्की र लमजुङ राज्यका सिंह-ध्वजा पनि फहराउन थाले। यसै स्थितिमा रणोद्दीपको हत्या हुँदा श्री ५ महाराजाधिराजहरूले प्रयोग गर्ने गरेको सूर्य-चद्राङ्कित राष्ट्रिय-झ्ण्डालाई नयाँ प्रधानमन्त्री [[वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|वीर शमशेर राणा]]ले अनधिकृत रूपमा आफ्नो आवासमा लगेको र कास्की तथा लमजुङ राज्यका बाघ-झ्ण्डा भने [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी राजभवन]]मा रहेको इतिहास पाइन्छ। वि.सं २००७ मा नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापना भएपछि लामो ऐतिहासिक परम्परा र राष्ट्रिय-गौरवलाई समेत दृष्टिगत गर्दै चन्द्र-सूर्य अङ्कित दुई-पताका भएको रातो झ्ण्डालाई नै नेपाल-राष्ट्रको राष्ट्रिय-झन्डाको रूपमा स्वीकार गरिएको हो। विश्वरङ्गमञ्चमा आज यही झन्डा विशिष्ट सानका साथ फहराइरहेको छ।<ref>[http://himalkhabar.com/news.php?id=3843 राष्ट्रिय-झन्डा प्रा. श्रीकृष्ण आचार्य]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==नेपाली राष्ट्रिय झन्डाको पुनरावलोकन== विसं २०१९ पूर्व नेपालको झन्डामा एकरूपता थिएँन। झन्डाको स्वरूप भने यस्तै थियो। तर, मानिसहरू मनलाग्दी ढङ्गले झन्डा बनाउँथे।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्रिय झन्डाको उपयोग कि दुरुपयोग?|युआरएल=https://www.mysansar.com/2013/04/4747/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=माई संसार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=७ अगस्ट २०२१}}</ref> सरकारी कार्यालयमै पनि फरक-फरक किसिमका झन्डा फरफराइरहेका हुन्थे। लम्बाइ, चौडाइ र उचाइमा पनि एकरूपता थिएँन। त्यतिबेलासम्म यो झन्डालाई संवैधानिक मान्यता थिएँन तर व्यवहारमा भने यही झन्डा राष्ट्रिय झन्डाको रूपमा प्रयोग भइरहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्रिय झन्डा प्रयोगको कार्यविधिविपरीत व्यापारिक विज्ञापनमा प्रयोग|युआरएल=https://www.newsabhiyan.com/news-details.php?nid=131243|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=न्युज अभियान|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ जुलाई २०२१}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/others/145222-1523067000.html|title=हाम्रो झन्डा कति पुरानो ?|date=२४ चैत २०७४|website=नागरिक|accessdate=२२ जेष्ठ २०७९}}</ref> वि.सं २०१९ सालमा संविधान मस्यौदा समिति बन्यो। त्यस [[संविधान]]को अनुसूचीमा उल्लेख गर्नका लागि यसको लम्बाइ, चौडाइ र उचाइको अनुपात मिलाउन ज्यामितिय सूत्रको प्रयोग गरियो, जसलाई पाइथागोरस त्रिकोण भनिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाली झन्डाको विरासत|युआरएल=https://nepalmag.com.np/memoir/2019/08/01/20190801130625|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=७ अगस्ट २०२१}}</ref> चन्द्रमा मन र बुद्धिको प्रतीक हो भने सूर्य ऊर्जा र पौरखको प्रतिविम्ब हो। मन र बुद्धिको अधीनमा ऊर्जा र पौरख बस्नुपर्छ भन्ने अर्थमा चन्द्रमा माथि र सूर्य तल राखिएको थियो। त्यसैले पनि नेपालको झन्डा अद्वितीय खालको छ। यसले सत्व, रज र तम गुणको मात्र प्रतिनिधित्व गरेको छैन, सबै जातजाति, धर्म र सांस्कृतिक परम्पराको पनि प्रतिनिधित्व गरेको छ।<ref name=झन्डा>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यसरी बनेको थियो राष्ट्रिय झन्डाको डिजाइन्, चन्द्र–सूर्य र त्रिकोणको अर्थ के ?|युआरएल=https://ratopati.com/story/100828/2019/9/18/national-flag|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=७ अगस्ट २०२१}}</ref> यसको मानक तयार गर्ने क्रममा यी सबै कुरामा ज्यादै सूक्ष्म ढङ्गले विचार पुर्‍याइएको थियो। पहिले चन्द्रमा तल र सूर्य माथि राखिएको थियो। शाहवंश आफू चन्द्रवंशी भएकाले चन्द्रमा माथि र सूर्य तल राखे भन्ने भनाइ पनि पाइन्छ। कतैकतै यो लिखित रूपमा पनि रहेको छ। तर यो कुरो हास्यास्पद प्रतीत हुन्छ। किनभने, नेपालको झन्डामा चन्द्र र सूर्य राख्न थालेको सूर्य र चन्द्रवंशीका पालामा होइन। ती वंशको अस्तित्व हुनु अगावै नेपाली झन्डामा सूर्य र चन्द्र अङ्कित थिएँ।।<ref name=झन्डा/> कतिपय इस्लामी देशका झन्डामा चन्द्रमा देख्न सकिन्छ। त्यसैगरी, बौद्ध धर्ममा चन्द्रमा र सूर्यको आफ्नै ढङ्गले व्याख्या गरेको छ।<ref>[http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=1783 यसरी बन्यो राष्ट्रिय झन्डाको मानक -शंकरनाथ रिमाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214045724/http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=1783 |date=2010-12-14 }}</ref> [[चित्र:Flag of Nepal 6.jpg|thumb|right|काठमाडौँको माइतीघर मण्डलामा फहराई रहेको नेपालको झन्डा]] == विविध == भदौ २०७१ मा, [[काठमाडौँ]]को सैनिक मञ्च [[टुँडिखेल]]मा ३५ हजार भन्दा बढी मानिसहरू उपस्थित भएर विश्व किर्तिमान कायम गर्ने उद्देशका साथ ''[[मानव निर्मित नेपालको झन्डा|मानव निर्मित नेपालको सबैभन्दा ठुलो झन्डा]]''को आकृति बनाइएको थियो जसलाई शान्ति र समृद्धिका लागि मानव मूल्य नामक संस्थाले सञ्चालन गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिश्व किर्तिमान राख्न ३५ हजार नेपाली भेला भएर मानव झन्डा बनाए (फोटो फिचर)|युआरएल=https://madhayanepal.blogspot.com/2014/08/blog-post_24.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=७ अगस्ट २०२१}}</ref> यसअघि २८ हजार भन्दा बढी मानि उपस्थित गराई [[पाकिस्तान]]ले मानव निर्मित झन्डाको आकृति बनाएको थियो जुन किर्तिमानलाई नेपालले तोड्न सफल भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्रिय झन्डाको कीर्तिमानको तयारी|युआरएल=https://www.wenepali.com/2014/08/880.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=७ अगस्ट २०२१}}</ref> ३ भदौ २०७७ मा, एक साङ्गीतिक भिडियोमा नेपाली झन्डा जलाएको अभियोगमा केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरोले ९ जनालाई पक्राउ गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपालको राष्ट्रिय झन्डा जलाएको अभियोगमा पक्राउ परेकालाई ८ वर्षसम्म कैद सजाय !|युआरएल=https://www.nepalpana.com/news/21267|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पाना|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=७ अगस्ट २०२१}}</ref> पछि उक्त समूहलाई प्रहरीले ‘राज्यविरुद्धको कसुर’ गरेको मुद्दा लगाएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राष्ट्रिय झन्डा जलाएको अभियोगमा ८ जना पक्राउ|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2020/08/890601|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=७ अगस्ट २०२१}}</ref> ==अन्य झन्डाहरू== {{gallery|width=120|height=120|noborder=yes|whitebg=no |चित्र:Flag of Nepal (19th century).svg|नेपालको झण्डा (१९औँँ शताब्दी–१९८४) |चित्र:Flag of Nepal (1928-c.1930).svg|नेपालको झण्डा (वि.सं १९८४–अन्दाजी १९८६) |चित्र:Flag of Nepal (19th century-1962).svg|नेपालको झण्डा (अन्दाजी १९८६–२०१८) |चित्र:Old Nepali flag at swayambhunath.jpg|स्वयम्भूमा पुरानो नेपाल (नेवार) झण्डा |चित्र:2015-03-08 Swayambhunath,Katmandu,Nepal,சுயம்புநாதர் கோயில்,スワヤンブナートDSCF4393.jpg|कालचक्र समावेश नेपालको झण्डा |चित्र:Flag of Mustang.svg| [[मुस्ताङ जिल्ला|मुस्ताङ]]को झण्डा |चित्र:Royal standards of the Rana Dynasty (19th century).svg| [[राणा वंश|राणा शासन]]को शाही मानक झण्डा|चित्र:Royal standards of the Shah Dynasty (19th century).svg| [[शाह वंश]]को शाही मानक झण्डा |चित्र:Vertical flag of Nepal.svg|नेपालको तेर्सो झण्डा }} ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[नेपालको निसानछाप|नेपालको निशान छाप]] * [[मानव निर्मित नेपालको झन्डा|मानव निर्मित नेपालको झन्डा]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{कमन्सश्रेणी|Flags of Nepal|नेपालको झन्डा}} *[https://www.sourcenepal.com/nepal/national-flag-of-nepal/ नेपालको झन्डा] *{{FOTW|id=np|title=नेपाल}} * {{cite web|last=ग्रिम|first=जेम्स|title=सबैभन्दा गणितीय झन्डा|url=https://www.youtube.com/watch?v=f2Gne3UHKHs|work=नम्बर फिल|publisher=ब्राडी हरन}} * [http://deependrac.com.np/nepal-flag-facts-about-flag-of-nepal/ नेपालको झन्डाको बारे अद्भुत तथ्य] * [https://www.merokalam.com/nepal-flag-history-meaning-facts/ नेपाली झन्डा – इतिहास, अर्थ, तथ्य र अझै बढी]{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Asia topic||को झण्डा}} [[श्रेणी:नेपालका राष्ट्रिय चिह्नहरू|झन्डा]] [[श्रेणी:राष्ट्रिय झन्डाहरू]] j7achn3qyw0cjfx0pn5w50jdgs0s9wc 0 4817 1392754 1386593 2026-10-15T13:16:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392754 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name =धरहरा | native_language =नेपाली | image = Kathmandu Bhimsen Tower.jpg | image_size = 250px | caption = वि.सं. १९९० भन्दा पहिलाको धरहरा | location = [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]], नेपाल | elevation = ६१.८८ मिटर | built = वि.सं. १८३२ | architect = | architecture = | locmapin = Nepal | map_caption = नेपालको नक्शामा धरहरा | coord_display = inline }} '''धरहरा''' [[नेपाल]]को राजधानी [[काठमाडौँ|काठमाडौँ]]को सुन्धारामा अवस्थित ९ तल्ले स्तम्भ आकारको भवन हो। वि.सं. १९९० भन्दा पहिला यसमा ११ तल्ला थियो यसको बार्दली नवौ तलमा रहेको थियो तर १९९० माघ २ मा आएको महाभुकम्पको कारणले बार्दली भन्दा माथिको १०-११ तला भत्किएको थियो र ९ तल्लाको रहेको थियो। पुनः २०७२ [[२५ अप्रिल|वैशाख १२]] गते आएको ७.८ रेक्टरको [[विसं २०७२ को महाभूकम्प|महाभूकम्प]]ले यो पूर्णरूपले नष्ट भै इतिहास बन्न गयो।<ref>[http://www.onlinekhabar.com/2015/04/270409/ अनलाईन खबरमा]</ref> धरहराको निर्माण वि.सं. १८८२ सालमा तत्कालिन प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]ले निर्माण गर्न लगाएका थिए। उनले यसको निर्माण महारानी त्रिपुरासुन्दरीदेवीको सम्झना स्वरूप गर्न लगाएका थिए। [[भीमसेन थापा]] प्रधानमन्त्री भएको बेलामा निर्माण गरिएकोले धरहरालाई '''भीमसेन स्तम्भ''' पनि भनिन्छ। सामाजिक तथा प्रशासनिक सूचना र जानकारी दिन तथा भेला गराउन पहिले धरहराको टुप्पोबाट बिगुल बजाउने गरिन्थ्यो। बिगुल बजेको सुनेपछि जङ्गी निजामती कर्मचारीहरू कोतमा वा टुँडिखेलमा जम्मा हुनु अनिवार्य थियो। {{multiple image | width = 150 | header = [[धरहरा]] अथवा भीमसेन स्तम्भ | image1 = KATHMANDU NEPAL FEB 2013 (8581665041).jpg | alt1 = | caption1 = भूकम्प भन्दा अगाडि यस्तो थियो धरहरा | image2 = Dharhara after Nepalquake.JPG | alt2 = | caption2 = [[चित्र:Dharhara after Nepalquake 4.JPG|160px]] भूकम्प पछि ध्वस्त भएको धरहरा}} == इतिहास == धरहराको निर्माण वि.सं. १८८२ सालमा तत्कालिन प्रधानमन्त्री [[भीमसेन थापा]]ले महारानी त्रिपुरासुन्दरीदेवीको सम्झना स्वरूप निर्माण गर्न लगाएका थिए। त्यस समयमा यसको उचाइ ११ तल्ला थियो।<ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/108337|title=मजलिसको आँखा– १९ फेरि धरहरा|last=दीक्षित|first=कमल|date=साउन ३०, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516114321/https://archive.himalkhabar.com/108337|archive-date=2022-05-16}}</ref> [[विसं १९९० को महाभूकम्प|९० सालको भूकम्प]]ले धरहरा पनि भत्किएको थियो। दुई वर्षपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]]ले साबिक बमोजिम नौ तल्ला नै कायम गरी पुनः निर्माण गरेका थिए पुनः [[विसं २०७२ को महाभूकम्प]]ले यो पूर्ण नष्ट भयो।<ref>{{Cite web|url=https://archive.himalkhabar.com/107355|title=मजलिसको आँखा- १८: दुई धरहरा, तीन शिलालेख|last=दीक्षित|first=कमल|date=साउन १६, २०७२|website=हिमाल खबर|accessdate=जेठ २, २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516113013/https://archive.himalkhabar.com/107355|archive-date=2022-05-16}}</ref> == धरहराको बनावट == हाल रहेको धरहराको सातौँ तल्लामा [[बार्दली]] थियो। धरहराको उचाइ ६१.८८ मिटर (२०३ फिट) थियो। धरहरा भित्र २१३ सिँढी र बाहिर २५ सिँढी थिए। धरहराको १८८ सिँढी उक्लिएपछि बार्दली आउँथ्यो बार्दलीबाट काठमाडौँ उपत्यकाको अधिकांश भाग सजिलैसँग देखिन्थ्यो। धरहराको सबैभन्दा माथिल्लो तलामा शिवलिङ्ग थियो। टुप्पोमा गजुर रहेको ऐतिहासिक स्मारक धरहरा धार्मिक तथा पर्यटकीय दृष्टिले समेत महत्त्वपूर्ण रहेको थियो। धरहराको निर्माण मुगलशैलीमा गरिएको थियो भने वरिपरिको पर्खाल पनि सोहि शैलीमा निर्माण गरिएको छ। धरहराको निर्माण ईटा र बज्र (सुर्की, चून, मास र चाकुको मिश्रण)बाट भएको थियो। <ref>[http://nepalihimal.com/article/599 दुइटा थिए धरहरा] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320194441/http://nepalihimal.com/article/599 |date=2013-03-20 }} हिमाल खबरपत्रिका</ref> == धरहरा पुनःनिर्माण सम्पन्न == {{multiple image | width = 160 | image1 = Dharhara after renovation.jpeg | alt1 = पुनर्निर्माण पश्चातको धरहरा | image2 = Dharhara after renovation 3 09 57 056000 PM.jpeg | alt2 = पुनर्निर्माण पश्चातको धरहरा | footer_align = center | footer = पुनर्निर्माण पश्चातको धरहरा }} प्रधानमन्त्रि केपि शर्मा ओलिद्वारा वि.स. २०७८ वैशाख ११ गते पुनःनिर्मित धरहराको उद्घाटन गर्नुभएको छ। कुल ३ अर्व ४८ करोडको लागतमा राष्ट्रिय पुनःनिर्माण प्राधिकरणले [https://subedideben.com.np/%e0%a4%a7%e0%a4%b0%e0%a4%b9%e0%a4%b0%e0%a4%be-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%a8%e0%a4%83%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a3-%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%aa%e0%a4%a8%e0%a5%8d/ धरहराको पुनःनिर्माण सम्पन्न] गरेको हो। == चित्र दिर्घा == <gallery mode="packed"> चित्र:Dharhara after Nepalquake.JPG|सन् २०१५ को भूकम्प पछि ध्वस्त भएको धरहरा चित्र:Dharara after Earthquake.png|भूकम्प पछि ध्वस्त भएको धरहरा चित्र:Dharhara after Nepalquake 12.jpg|भूकम्प पछि ध्वस्त भएको धरहरा चित्र:Dharahara_after_2015_earthquake.jpg|thumb|200px|बि. सं. २०७२ सालमा ध्वस्त भए पछिको धरहरा चित्र:Dharahara५.jpg|thumb|प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली पुस १२, २०७५ मा धरहरा पुनर्निर्माणको शिलान्यास गर्दै चित्र:Dharahara६.jpg|thumb|धरहरा पुनर्निर्माणको शिलान्यास, सुन्धारा, काठमाडौँ चित्र:Dharahara१९.jpg|thumb|धरहरा पुनर्निर्माणको शिलान्यास, सुन्धारा, काठमाडौँ File:Dharara at Sunset.jpg|thumb|साँझपख धरहरा </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह् कडीहरू == * [http://www.baahrakhari.com/news-details/37768/2017-09-24 कहिले बन्छ धरहरा ?- १२खरी अनलाइन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170927012135/http://baahrakhari.com/news-details/37768/2017-09-24 |date=2017-09-27 }} {{Commonscat|Dharahara|धरहरा}} * [https://subedideben.com.np/%e0%a4%a7%e0%a4%b0%e0%a4%b9%e0%a4%b0%e0%a4%be-%e0%a4%aa%e0%a5%81%e0%a4%a8%e0%a4%83%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a5%8d%e0%a4%ae%e0%a4%be%e0%a4%a3-%e0%a4%b8%e0%a4%ae%e0%a5%8d%e0%a4%aa%e0%a4%a8%e0%a5%8d/ धरहरा पुनःनिर्माण सम्पन्न - लाेक सेवा तयारी] {{Commonscat|Dharahara reconstruction|धरहरा पुनःनिर्माण}} [[श्रेणी:सम्पदा]] [[श्रेणी:वास्तुकला]] [[श्रेणी:स्मारक]] [[श्रेणी:नेपालका भवनहरू]] 14fftwlsahc26g1bpcywnbeu99b3k2t 0 5055 1392790 1240172 2026-10-16T03:16:17Z ~2026-55486-62 81442 I expanded it into a full article with sections on etymology, the Shakya republic, Kapilavastu, and Newar Shakya traditions. I corrected errors: Magadha, the dates, Buddha’s birthplace (Lumbini), and the claim of full independence (they were under Kosala). I added sourced details on Virudhaka’s attack, the Kumari, Bare Chuyegu and Patan metalwork. Finally, I added 14 references and flagged unverified claims. 1392790 wikitext text/x-wiki = शाक्य = ''(नेपाली विकिपिडियाका लागि विस्तारित मस्यौदा)'' '''शाक्य''' (पाली: सक्क / सक्य; संस्कृत: शाक्य) लौह युगमा हिमालयको फेदीको तराई क्षेत्रमा बसोबास गर्ने एक प्राचीन कुल (वंश) हो। यिनीहरूले '''शाक्य गणराज्य''' भनेर चिनिने एक कुलगत गणतन्त्रात्मक राज्य चलाएका थिए, जसको राजधानी '''कपिलवस्तु''' थियो। सबैभन्दा प्रसिद्ध शाक्य '''सिद्धार्थ गौतम''' (गौतम बुद्ध) हुन्, जो शाक्य गणका नायक शुद्धोदनका छोरा थिए। बौद्ध धर्मका संस्थापकका रूपमा चिनिने उनलाई '''शाक्यमुनि''' (शाक्य कुलका मौनी/ऋषि) पनि भनिन्छ। वर्तमान समयमा '''शाक्य''' काठमाडौं उपत्यकाको '''नेवार''' समुदायभित्रको एक प्रमुख बौद्ध थर हो। नेवार शाक्यहरू आफूलाई बुद्धको शाक्य वंशका सन्तान ठान्छन् र परम्परागत रूपमा बौद्ध विहार (बहाल/बही) का सदस्य, धातु–मूर्तिकार तथा सुनचाँदीका कारीगरका रूपमा चिनिन्छन्।<blockquote>'''सम्पादकीय टिप्पणी:''' यो लेखमा दुई फरक कुरालाई छुट्याएर राखिएको छ — (क) ईसापूर्व छैटौँ–पाँचौँ शताब्दीको ऐतिहासिक ''शाक्य कुल/गणराज्य'', र (ख) आजको ''नेवार शाक्य जात/थर''। दुईबीचको सम्बन्ध परम्परागत विश्वास र विद्वानहरूका बहसमा आधारित छ (हेर्नुहोस् “शाक्य वंशज भन्ने दाबी”)।</blockquote> == शब्दको उत्पत्ति == “शाक्य” शब्द संस्कृतको ''शक्य'' (सक्षम, समर्थ, सम्भव) सँग जोडेर बुझिन्छ, र यसै आधारमा यसको अर्थ “सक्षम/शक्तिशाली” भनिन्छ। पाली टिप्पणी साहित्यमा भने यो नाम ''साक'' (सागवान/शाल जातिका रूख) सँग जोडिएको मानिन्छ, किनकि कपिलवस्तु क्षेत्र त्यस्ता रूखले भरिएको थियो भन्ने कथा छ। शाक्यहरूका पूर्वज ईक्ष्वाकु (पाली: ओक्काक) वंशका मानिन्छन्; केही भाषाविद्हरू (कुइपर, मायरहोफर, लेभ्मन) ले ''ईक्ष्वाकु'' शब्द नै मुण्डा भाषा-समूहबाट आएको हुन सक्ने सुझाव दिएका छन्। नेवारी (नेपाल भाषा) मा परम्परागत रूपमा यस जातिलाई ''शाक्य भिक्षु'' (शाक्यभिक्षु = “शाक्यमुनिका भिक्षु”) भन्ने गरिन्थ्यो। संग्रहालयीय कोषहरूले पनि शाक्य नाम यही ''शाक्य-भिक्षु'' शब्दबाट आएको भनेर व्याख्या गरेका छन्। == ऐतिहासिक शाक्य गणराज्य == === भौगोलिक क्षेत्र र समयकाल === शाक्यहरू ईसापूर्व पहिलो सहस्राब्दीको लौह युगमा वर्तमान दक्षिणी नेपाल र उत्तरी भारतको हिमालय फेदीको क्षेत्रमा बस्थे। विद्वानहरूले यस भूभागलाई '''बृहत्तर मगध''' (Greater Magadha) को सांस्कृतिक क्षेत्रमा राख्छन्।<blockquote>'''ध्यान दिनुहोस्:''' शाक्य क्षेत्र “मगध” भन्ने ठाउँमै थियो भन्ने कुरा गलत हो। मगध महाजनपद आजको बिहारमा पर्थ्यो; शाक्यहरू त्यसभन्दा उत्तर–पश्चिममा, कोसल राज्यको छिमेकमा थिए। “बृहत्तर मगध” एउटा सांस्कृतिक–धार्मिक क्षेत्रको आधुनिक अवधारणा मात्र हो।</blockquote>शाक्य गणराज्यको समय मुख्यतः '''ईसापूर्व छैटौँ–पाँचौँ शताब्दी''' मानिन्छ (मूल पाठमा लेखिएको “३–६ बि.शि.ई.” होइन)। यसपछि शाक्यहरू एक राजनीतिक समूहका रूपमा लगभग विलीन भए। === शासन व्यवस्था === शाक्य गणराज्य एक '''कुलीनतन्त्रात्मक गणराज्य (गणसंघ)''' थियो। योद्धा र मन्त्री वर्गका प्रभावशाली परिवारहरूको परिषद्ले आफ्ना नायकलाई छान्थ्यो, जसलाई '''राजा (राजन्)''' भनिन्थ्यो। ''महावस्तु'' र ''ललितविस्तर सूत्र'' का अनुसार शाक्य प्रशासनको केन्द्र कपिलवस्तुको '''सन्थागार''' (सभागृह) थियो। बुद्धकै समयमा एउटा नयाँ सन्थागार बनाइएको र बुद्धले त्यसको उद्घाटन गरेको वर्णन पाइन्छ। बौद्ध ग्रन्थहरूमा त्रायस्त्रिंश स्वर्गका देवताहरूको सभाको संचालन पनि शाक्य सन्थागारकै नमुनामा चित्रण गरिएको छ। कपिलवस्तु शाक्य कुलीनतन्त्रको केन्द्र थियो भने वरपरका गाउँहरूले शाक्य संरक्षणमा रही पर्याप्त स्वायत्तता भोग्थे र कर तिर्थे। === कोसल राज्यको अधीनता === बुद्धको जन्मसम्म आइपुग्दा शाक्य गणराज्य शक्तिशाली '''कोसल राज्य''' (राजधानी श्रावस्ती) को करद/अधीनस्थ राज्य बनिसकेको थियो। शाक्य गणले छानेको राजाले कोसलका राजाको स्वीकृति लिएपछि मात्र पद सम्हाल्न पाउँथ्यो। यसर्थ “पूर्ण स्वतन्त्र देश” भन्ने मूल पाठको भनाइ सुधार गरी “गणतान्त्रिक शासन भएको तर कोसलको अधीनमा रहेको राज्य” भनेर लेख्नु उपयुक्त हुन्छ। === गौतम बुद्ध र शाक्य परिवार === * '''सिद्धार्थ गौतम''' शाक्य गणका नायक '''शुद्धोदन''' र रानी '''मायादेवी''' (कोलिय कुलकी राजकुमारी, देवदहकी) का छोरा थिए। मायादेवीको देहान्त पछि उनको हेरचाह मौसी–सौतेनी आमा '''महाप्रजापति गौतमी''' ले गरे। * बुद्धको जन्म '''लुम्बिनी''' मा भएको हो। उनले २९ वर्ष कपिलवस्तुमा बिताए। (मूल पाठमा कपिलवस्तुलाई “जन्मस्थान” लेखिएको छ; सही रूपमा कपिलवस्तु उनको बाल्यकाल/युवाकालको थलो हो।) * पत्नी '''यशोधरा''', छोरा '''राहुल''', तथा नातेदार '''आनन्द''', '''अनुरुद्ध''', '''महानाम''' र '''देवदत्त''' शाक्य कुलसँग सम्बन्धित व्यक्तित्व हुन्। '''उपालि''' नाम गरेका नाई पनि प्रसिद्ध शिष्य बने। * ज्ञान प्राप्ति पछि बुद्धले कपिलवस्तुमा पटक–पटक आएर प्रवचन दिएको र पाँच महत्त्वपूर्ण सूत्र उपदेश गरेको विवरण छ। '''पहिलो भिक्षुणी संघ''' पनि कपिलवस्तुकै शाक्य महिलाहरू — महाप्रजापति गौतमी, यशोधरा आदि — बाट सुरु भएको परम्परागत वर्णन छ। * बुद्धको महापरिनिर्वाण पछि शाक्यहरूले कुशीनगरका मल्लहरूसँग बुद्धका अस्थि–धातुको भाग दाबी गरे, किनकि बुद्ध आफू शाक्य थिए। === विडूडभ (विरुद्धक) को आक्रमण र शाक्य नरसंहार === बौद्ध ग्रन्थअनुसार कोसलका राजा '''प्रसेनजित् (पसेनदि)''' ले शाक्य महानामकी दासी–पुत्रीबाट जन्मेकी '''वासभखत्तिया''' सँग विवाह गरेका थिए। उनका छोरा '''विडूडभ''' (विरुद्धक) लाई बाल्यकालमा शाक्यहरूले दासीपुत्र भनेर अपमान गरेको कथा छ। उनले पिता प्रसेनजित्लाई अपदस्थ गरी राजगद्दी लिएपछि बदला लिन शाक्य र कोलिय गणराज्यमाथि आक्रमण गरे। यस आक्रमणमा धेरै शाक्यको नरसंहार भएको बौद्ध परम्परामा वर्णन छ। नेपाल सरकारको लुम्बिनी विकास कोषका अनुसार '''सागरहवा''' (तौलिहवाको लगभग १२ किमी उत्तर) यही नरसंहार भएको स्थल हो, जहाँ शाक्य वंशजहरूले मारिएका आफन्तको सम्झनामा सयौँ स्तूप बनाएका थिए। चिनियाँ यात्री '''ह्वेनसाङ''' ले पनि सागरहवामा हजारौँ स्तूप देखेको विवरण लेखेका छन्। यस आक्रमणपछि शाक्यहरू एक जातीय समूहका रूपमा कोसलको जनसंख्यामा विलीन भए, केही परिवारले मात्र शाक्य पहिचान जोगाए। बाँचेका शाक्यहरू विभिन्न दिशामा पलायन भएको परम्परागत मान्यता छ। === शाक्य वंशको उत्पत्तिबारे सिद्धान्तहरू === * '''ईक्ष्वाकु वंश सिद्धान्त:''' बौद्ध ग्रन्थहरूले शाक्यलाई सूर्यवंशी ईक्ष्वाकु (ओक्काक) कुलबाट निःसृत मानेका छन्। * '''स्किथियन सिद्धान्त:''' क्रिस्टोफर बेकविथ जस्ता केही विद्वान्‌ले शाक्यहरू मध्य एसिया/इरानका स्किथियन (शक) मूलका हुन सक्ने तर्क गरेका छन्। यो अल्पमत र बहसित मत हो। * '''स्थानीय मूल सिद्धान्त:''' केही अध्येताले तराईका आदिवासी समूहसँग शाक्यको सम्बन्ध जोड्छन्। == कपिलवस्तु == कपिलवस्तु (पाली: कपिलवत्थु) शाक्य गणराज्यको राजधानी थियो। यसको स्थानबारे दुई देशका पुरातत्त्वविद्हरूबीच बहस छ: {| class="wikitable" ! colspan="1" rowspan="1" |स्थल ! colspan="1" rowspan="1" |देश ! colspan="1" rowspan="1" |मुख्य प्रमाण |- | colspan="1" rowspan="1" |'''तिलौराकोट''' | colspan="1" rowspan="1" |नेपाल (कपिलवस्तु जिल्ला) | colspan="1" rowspan="1" |सन् १८९९ मा पुनः पहिचान; लुम्बिनीभन्दा लगभग २९ किमी पश्चिम र तौलिहवाको ३ किमी उत्तरपश्चिम; नेपाल सरकारले यसैलाई प्राचीन कपिलवस्तु भन्छ। |- | colspan="1" rowspan="1" |'''पिपरहवा–गन्वारिया''' | colspan="1" rowspan="1" |उत्तर प्रदेश, भारत | colspan="1" rowspan="1" |सन् १८९८ मा विलियम क्ल्याक्सटन पेप्पेले उत्खनन गर्दा स्तूपभित्र अभिलेखयुक्त अस्थिपात्र भेटिए; १९७० को दशकका उत्खननमा “कपिलवस्तु” लेखिएका माटाका मुद्रा (सिलिङ) फेला परे। |} केही विद्वान्ले दुवै स्थल विस्तृत शाक्य क्षेत्रभित्र पर्ने ठान्छन् भने कतिपयले पिपरहवालाई विडूडभको आक्रमणबाट बाँचेका शाक्यहरूले बसाएको पछिल्लो बस्ती मानेका छन्। ह्वेनसाङ र फाहियान जस्ता चिनियाँ यात्रीका विवरण यी बहसमा बारम्बार प्रयोग गरिन्छन्। प्राचीन कपिलवस्तु क्षेत्र आज १३० भन्दा बढी पुरातात्त्विक स्थलसहितको “खुला संग्रहालय” भनेर चिनिन्छ, जसमा तिलौराकोट, सागरहवा, गोटिहवा, निग्लिहवा, कुदान, अरौराकोट आदि पर्छन्। यहाँ बग्ने प्राचीन भागीरथी (बाणगङ्गा) नदी सिवालिक पहाडको नजिक छ। नेपाल सरकार र लुम्बिनी विकास कोषले तिलौराकोटलाई प्राचीन कपिलवस्तु भन्छन् [1]; अंग्रेजी विकिपिडियाका स्रोतहरूमा भने पिपरहवालाई इतिहासकारहरूका बीच बढी स्वीकार्य मानिएको उल्लेख छ [12][13]। यो प्रश्न अझै विवादित छ। == शाक्य वंशज भन्ने दाबी गर्ने समुदाय == * '''नेवार शाक्य:''' काठमाडौं उपत्यकाका शाक्य थरका नेवारहरू आफूलाई शाक्य वंशका सन्तान ठान्छन्। विगतमा ''शाक्यवंश'' जस्ता उपाधि प्रयोग गरिन्थे। * '''थारू:''' तराईका थारू समुदायका केही अध्येता र समूहले आफू शाक्य वंशका सन्तान भएको दाबी गर्छन्। * '''म्यानमार (बर्मा):''' ''हम्मन यजविन'' (सन् १८२३) अनुसार तगौङ राज्यका संस्थापक अभियज शाक्य कुलकै थिए र कोसलले शाक्य राज्य मिलाएपछि बर्मा पसेका थिए — यो पौराणिक मान्यता हो। == नेवार समाजमा शाक्य == === काठमाडौं उपत्यका र नेवार पहिचान === नेवार काठमाडौं उपत्यका (नेपाल मण्डल) का ऐतिहासिक बासिन्दा हुन्। उपत्यकामा बसेका सबै मानिसहरू सन् १७६८–६९ मा गोरखा राज्यले उपत्यका जित्नुअघि नेवार वा नेवारका पूर्वज थिए भनिन्छ। “नेवार/नेवा” शब्द पहिलो पटक काठमाडौंको सन् १६५४ को शिलालेखमा देखिएको छ। नेवार जातीय संरचना लिच्छवि कालमा सुरु भएर मध्यकालीन '''मल्ल काल''' (१२०१–१७६९) मा अहिलेको रूप पाएको मानिन्छ। === उपत्यकामा आगमनको परम्परागत मान्यता === परम्परागत वंशावली र जनश्रुतिअनुसार शाक्य राज्यमाथिको आक्रमणपछि बाँचेका शाक्यहरू विभिन्न ठाउँमा छरिए, र केही शरणार्थीका रूपमा '''किरात राजा जितेदास्ति''' को शासनकालमा काठमाडौं उपत्यका प्रवेश गरेका थिए। यी कथाअनुसार कृकुच्छन्द र कनकमुनि जस्ता अघिल्ला बुद्धहरू पनि शाक्य वंशका मानिन्छन्। यो ऐतिहासिक रूपमा प्रमाणित तथ्य होइन, परम्परागत आख्यान हो। === शाक्य भिक्षु र बहाल (विहार) परम्परा === नेवार बौद्ध धर्म मुख्यतः वज्रयान र महायान परम्परामा आधारित अनुष्ठानमूलक बौद्ध धर्म हो। यसमा शाक्य र '''वज्राचार्य (गुभाजु)''' दुई प्रमुख जात हुन्। वज्राचार्यहरू अरूका लागि पुरोहित (गुरुजु) का रूपमा कर्मकाण्ड गराउन सक्छन्, तर '''शाक्यहरूले अरूका लागि पुरोहित हुने परम्परा छैन'''। शाक्य र वज्राचार्य दुवै पुरुषहरू परम्परागत बौद्ध विहार (''बहाल, बही'') का सदस्य हुन्, र त्यस अर्थमा पहिले भिक्षु मानिन्थे। शाक्यहरू विहारको व्यवस्थापन गर्छन्। कतिपय अध्येताले शाक्यलाई “बौद्ध भिक्षुहरूबाट उत्पन्न वंशानुगत जात” भनेर व्याख्या गर्छन्, जसले ब्रह्मचर्य त्यागेर गृहस्थ बनेपछि विहारको सदस्यता वंशानुगत बन्यो भन्ने ऐतिहासिक विश्लेषणलाई प्रतिबिम्बित गर्छ। === बरे छुयेगु (दीक्षा संस्कार) === शाक्य र वज्राचार्य केटाहरूका लागि '''बरे छुयेगु''' (प्रव्रज्या) बौद्ध भिक्षु-दीक्षाको परम्परागत रूपान्तर हो। यसमा केटाले केही दिनका लागि नयाँ नाम र तीन चीवर पाई भिक्षु-वेश धारण गर्छ र त्यसपछि गृहस्थ जीवनमा फर्कन्छ; यही संस्कारबाट ऊ विहारको सङ्घको सदस्य बन्छ [6][7]। नेवार बौद्ध परम्परामा यसभन्दा माथिको भिक्षु-दीक्षा छैन, र हाल नेवार बौद्धहरूमा ब्रह्मचारी भिक्षु छैनन् [6]। दीक्षाको अवधि र केटाको उमेर विहार र अध्ययनअनुसार फरक पाइन्छ: कतिपय विवरणमा चार दिनको भिक्षु-जीवन उल्लेख छ, जबकि जोन लकले काठमाडौँको एक विहारमा आठ दिनको अवधिमा पाँच फरक दिनमा हुने विधि वर्णन गरेका छन्, जसमा "बरे छुयेगु" नाम तेस्रो दिनको मुख्य विधिलाई मात्र जनाउँछ [6][7]। भक्तपुरको अध्ययन (गुत्सोभ र माइकल्स) मा यो संस्कार विस्तृत रूपमा वर्णित छ [8]। === पेशा र कला === शाक्यहरू परम्परागत रूपमा '''सुनचाँदीका कारीगर''' तथा '''धातु–मूर्ति निर्माता''' का रूपमा चिनिन्छन्। विशेषगरी ललितपुर (पाटन) का '''उकु बहाल''' र '''नाग बहाल''' का शाक्य परिवारहरू धातु–मूर्तिकलाका लागि प्रसिद्ध छन् र यस परम्पराबारे त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा शोध भएको छ। पाटन नेपाली धातुकलाको परम्परागत केन्द्र हो। === कुमारी परम्परा === नेवार बौद्धहरूले पूजा गर्ने जीवित देवी '''कुमारी''' (काठमाडौँकी शाही कुमारी) शाक्य कुलकी बालिकाबाट छानिन्छ। पाटन र उपत्यकाका अन्य कुमारीका लागि शाक्य वा वज्राचार्य कुलका बालिका योग्य हुन सक्छन्; पाटनका कुमारीहरू वज्राचार्य कुलका भएका उदाहरण छन् [9]। छनोट प्रक्रियामा वरिष्ठ वज्राचार्य पुरोहित, तलेजुका पुजारी र राजज्योतिषी संलग्न हुने उल्लेख पाइन्छ। पूर्व शाही कुमारी रश्मिला शाक्यले आफ्नो आत्मकथा ''From Goddess to Mortal'' (२००५) मा लोकप्रिय "डरलाग्दो कोठा" को कथा छनोट परीक्षा नभई वार्षिक अनुष्ठान मात्र भएको बताएकी छन् [9]। === सुनौलो मन्दिर (क्वा बहाल) === पाटनको '''क्वा बहाल (हिरण्यवर्ण महाविहार)''' शाक्य र वज्राचार्य सङ्घले सञ्चालन गर्ने प्रमुख विहारमध्ये एक हो। यसको प्रमुख पुजारी (''बापाचा'') बाह्र वर्षमुनिको बालक हुने र पालो हरेक महिना फेरिने परम्परा छ; यस विहारको सङ्घका शाक्य केटाहरूले जीवनमा एक महिना यो भूमिका निभाउनुपर्ने बताइन्छ [10]। एउटा परम्परागत मान्यताले कपिलवस्तुबाट आएका शाक्यहरूले पाटनमा बस्ती बसाएपछि यस क्षेत्रमा विहारको विकास भएको जोड्छ [10]। === भाषा र संस्कृति === शाक्य नेवारहरूले '''नेपाल भाषा (नेवारी)''' बोल्छन्, जुन सिनो–तिब्बती परिवारको भाषा हो। नेपाल भाषा साहित्य र संस्कृति संरक्षणमा शाक्य परिवारका धेरै व्यक्तिहरूको योगदान छ। नेवारहरू आर्थिक र सामाजिक रूपले अपेक्षाकृत उन्नत समुदाय मानिन्छन्। === जनसंख्या === सन् २०२१ को जनगणनाअनुसार नेपालमा नेवारहरूको कुल संख्या '''१,३४१,३६३''' (कुल जनसंख्याको ४.६%) रहेको छ [11]। == दुई दृष्टिकोण == नेवार शाक्यको उत्पत्तिबारे प्रायः दुई धारणा पाइन्छन्: # '''वंशगत दाबी:''' शाक्यहरू बुद्धको शाक्य वंशका प्रत्यक्ष सन्तान हुन्, जो विडूडभको आक्रमणपछि उपत्यका आए। # '''विहार–सदस्यता सिद्धान्त:''' शाक्य नाम ''शाक्य–भिक्षु'' (शाक्यमुनिका अनुयायी भिक्षु) बाट आएको हो र समयक्रममा विहारको सदस्यता वंशानुगत जातीय पहिचानमा परिणत भयो। दुवै मत बहसमा छन्, र कुनै निर्णायक पुरातात्त्विक वा आनुवंशिक प्रमाण प्रकाशित भएको छैन। == नाम–भ्रम निवारण == तिब्बती बौद्ध धर्मको '''साक्य सम्प्रदाय''' (सक्य पा) र साक्य मठ तिब्बतको “खैरो माटो” भन्ने अर्थ बोक्ने स्थान–नामबाट आएको हो; यसको नाम शाक्य कुलसँग प्रत्यक्ष वंशगत सम्बन्ध राखेको छैन। == यसलाई पनि हेर्नुहोस् == * गौतम बुद्ध * कपिलवस्तु * लुम्बिनी * तिलौराकोट * पिपरहवा * नेवार * नेवार जाति व्यवस्था * वज्राचार्य * कुमारी * कोसल महाजनपद * थारू == सन्दर्भ सामग्री == # Lumbini Development Trust, ''Ancient Kapilavastu'' — <nowiki>https://lumbinidevtrust.gov.np/page/2_667f8489290b3</nowiki> # Lumbini Development Trust, ''Sagarahawa: The Massacre Site of the Sakyas'' — <nowiki>https://lumbinidevtrust.gov.np/download/1052</nowiki> # Rubin Museum of Art, ''Shakya'' (Himalayan Art glossary) — <nowiki>https://rubinmuseum.org/projecthimalayanart/glossary/shakya/</nowiki> # Prasanna Kumar Shakya, ''Metal Sculpture Making Tradition in Shakya Families of Patan'' (Tribhuvan University thesis) # Mishra, ''Practical Aspect of Newar Buddhism and the Context of History'', Voice of History — <nowiki>https://nepjol.info/index.php/VOH/article/view/78/71</nowiki> # Min Bahadur Shakya, ''A Historical Analysis of Monasticism in Newar Buddhism'', Voice of History — <nowiki>https://nepjol.info/index.php/VOH/article/view/69/62</nowiki> # John K. Locke, ''Newar Buddhist Initiation Rites'', Contributions to Nepalese Studies (1975) — <nowiki>https://sources.mandala.library.virginia.edu/node/127920</nowiki> # Niels Gutschow and Axel Michaels, ''Growing Up: Hindu and Buddhist Initiation Rituals among Newar Children in Bhaktapur, Nepal'' (Harrassowitz, 2008) # Wikipedia, ''Kumari (goddess)'' — <nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Kumari_(goddess)</nowiki>; Rashmila Shakya, ''From Goddess to Mortal'' (2005) # Hiranya Varna Mahavihar (Kwa Bahal): <nowiki>https://askmeaboutnepal.com/post/hiranya-varna-maha-bihar</nowiki> and <nowiki>https://english.onlinekhabar.com/?p=428114</nowiki> # Wikipedia, ''Newar people'' (2021 Nepal census figure) — <nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Newar_people</nowiki> # Wikipedia, ''Shakya'' and ''Kapilavastu'' # Ancient History Sites, ''Kapilavastu: Capital of the Shakya Polity'' — <nowiki>https://www.ancient-history-sites.com/?p=132990</nowiki> # Primary texts: ''Hmannan Yazawin'' (1823); ''Mahāvastu''; ''Lalitavistara Sūtra'' <blockquote>'''सम्पादकका लागि:''' प्रकाशन गर्नुअघि माथिका स्रोतहरूलाई पृष्ठ-सङ्ख्यासहित इनलाइन सन्दर्भ (<code><nowiki><ref></nowiki></code>) बनाउनुहोस्। अझै प्रमाणित गर्न बाँकी: (क) शाक्य थरको छुट्टै जनसंख्या (राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालयको तालिकाबाट); (ख) किरात राजा जितेदास्तिको पालामा शाक्य आएको कथा (पारम्परिक आख्यान हो, माध्यमिक स्रोतमा मात्र भेटियो); (ग) ईक्ष्वाकु–मुण्डा र स्कथियन सिद्धान्तका मूल लेख (कुइपर, मायरहोफर, लेभ्मन, बेकविथ)। अंग्रेजी विकिपिडियालाई सन्दर्भ बनाउनुभन्दा त्यसले उद्धृत गरेका मूल पुस्तक/लेख प्रयोग गर्नु राम्रो हुन्छ।</blockquote> [[श्रेणी:थरहरू]] [[श्रेणी:गणसङ्घ]] nirlqn2dttk7fyv8a1vqs8oxf40iiti 0 5538 1392763 1392170 2026-10-15T16:43:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392763 wikitext text/x-wiki {{सङ्क्षिप्त विवरण|नेपालको एक समाजवादी लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल}} {{Infobox political party | name = {{पृष्ठको नाम}} | flag = Nepali Congress flag.svg{{!}}border | logo = [[File:Nepali Congress alt flag.svg|300px]] | colorcode = Green | president = गगन कुमार थापा | presidium = केन्द्रीय कार्यकारी समिति | leader1_title = उपाध्यक्ष | leader1_name = [[विश्वप्रकाश शर्मा]]<br />[[पुष्पा भुसाल|पुष्पा भुसाल गौतम]]<ref>{{Cite book |url=https://www.ratopati.com/story/537732/bishwaprakash-said-i-did-not-become-a-candidate-i-work-day-and-night-to-win-the-partys-candidates |title= विश्वप्रकाशले भने– म उम्मेदवार बन्दिनँ, पार्टीका उम्मेदवार जिताउन अहोरात्र खट्छु|publisher=रातो पाटी |date=२०८२ माघ २|language=[[नेपाली भाषा|नेपाली]]}}</ref> | leader2_title = महामन्त्री | leader2_name = [[प्रदिप पौडेल]]<br />[[गुरुराज घिमिरे]]<ref>{{cite web|title=Central Working Committee|url=http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=26|website=Nepali Congress|access-date=19 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608152258/http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=26|archive-date=8 June 2017}}</ref> | ideology = [[सामाजिक लोकतन्त्र]]<br/>[[लोकतान्त्रिक समाजवाद]]<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Rishi |date=12 August 2006 |title=NC-NC (D) unity should spur change: Poudel |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/nc-nc-d-unity-should-spur-change-poudel |access-date=4 August 2023 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 October 2022 |title=BP Koirala's socialism: What Nepal needs now for the dream to materialise - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/bp-koirala-socialism-nepal.html |access-date=4 August 2023 |language=en}}</ref><ref name="history">[http://www.nepalicongress.org/files/introduction.php "Nepali Congress, An Introduction"]. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208031552/http://www.nepalicongress.org/files/introduction.php|date=8 February 2011}}. Nepali Congress. Retrieved 14 July 2021.</ref><br />[[तेस्रो पक्ष]]<ref name="Acharya"/> | headquarters = वीपी भवन,<br />वीपी नगर, [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]<ref>{{cite web|title=Contacts|url=http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=66|website=Nepali Congress|access-date=8 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20230416005918/http://www.nepalicongress.org/index.php?linkId=66|archive-date=16 April 2023}}</ref> | think_tank = नीति अनुसन्धान तथा तालिम केन्द्र<ref>{{cite web | url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/diaspora/465041-1614152123.html | title=१६ देशमा कांग्रेस केन्द्रीय नीति अनुसन्धान तथा प्रशिक्षण प्रतिष्ठान विस्तार }}</ref> | regional = [[एसियाको सामाजिक लोकतन्त्र सञ्जाल]]<ref>{{cite web | url=https://socdemasia.com/about | title=About }}</ref> | international = [[समाजवादी इन्टरनेसनल]]<br />[[प्रगतिशील गठबन्धन]] | membership_year = वि.सं २०७७ | membership = {{increase}} ८,७०,१०६ | website = {{url|nepalicongress.org}} | country = नेपाल | abbreviation = नेका | native_name = | leader4_title = प्रवक्ता | leader4_name = [[देवराज चालिसे]] | founder = [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] र अन्य | founded = २००६ चैत २७ | merger = {{hlist|[[नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]]|[[नेपाल प्रजातान्त्रिक काङ्ग्रेस]]}} | student_wing = [[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] | youth_wing = [[नेपाल तरुण दल]] | womens_wing = [[नेपाल महिला सङ्घ]] | wing1_title = श्रम सङ्गठन | wing1 = [[नेपाल ट्रेड युनियन काङ्ग्रेस]] | wing2_title = श्रमिक सङ्गठन | wing2 = [[नेपाल कृषक सङ्घ]]<ref>http://www.nepalicongresskavre.org.np/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%98%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AD%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200125032056/http://www.nepalicongresskavre.org.np/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%98%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AD%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87/ |date=2020-01-25 }}</ref> | position = [[केन्द्रवाद|केन्द्र]]<ref>{{Cite news |date=2013-11-28 |title=Nepali Congress wins most votes in elections |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-25135595 |access-date=2024-07-16 |work=BBC News |language=en}}</ref> देखि [[दक्षिणपन्थी राजनीति|दक्षिणपन्थी]]<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Gopal|title=Nepali Congress leader Deuba elected PM for fourth time|url=https://www.reuters.com/article/us-nepal-politics/nepali-congress-leader-deuba-elected-pm-for-fourth-time-idUSKBN18X1ZY|work=Reuters|access-date=12 January 2018|date=6 June 2017}}</ref> | colours = {{colour box|{{party color|Nepali Congress}}}} | seats1_title = [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]] स्थिति | seats1 = [[नेपालका राजनीतिक दलहरूको सूची#राष्ट्रिय दलहरू|राष्ट्रिय दल {{small|(द्वितीय)}}]] | seats2_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] | seats2 = {{composition bar|38|275|hex=green}} | seats3_title = [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]] | seats3 = {{composition bar|24|59|hex=green}} | seats4_title = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रदेश सभा]] | seats4 = {{composition bar|176|550|hex=green}} | seats5_title = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] | seats5 = {{composition bar|4|7|hex=green}} | seats6_title = [[नगरप्रमुख]]/[[अध्यक्ष]] | seats6 = {{composition bar|333|753|hex=green}} | seats7_title = [[नेपालका स्थानीय तहहरू|वडाध्यक्षहरू]] | seats7 = {{composition bar|13730|35011|hex=green}} | symbol = {{Nepali Congress/meta/symbol|size=100px}} }} {{Nepali Congress sidebar}} '''नेपाली काङ्ग्रेस''' [[नेपाल]]को एक समाजवादी-लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो। यो दलको स्थापना २००६ चैत २७ मा नेपाल राष्ट्रिय काङ्ग्रेस र नेपाल प्रजातान्त्रिक काङ्ग्रेसको एकिकरणबाट भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=काङ्ग्रेसले आफ्नो विधानमा पहिलो पटक राख्यो सुवर्णशम्शेरको नाम|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/71921|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> हाल यस दलको सभापति [[:en:Gagan_Thapa|गगनकुमार थापा]] हुन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री निर्वाचित (फोटोफिचर)|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/72605|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यो दलको युवा सङ्गठन नेपाल तरुण दल हो भने विद्यार्थी सङ्गठन [[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेविसङ्घ के हो ?|युआरएल=https://hamrakura.com/news-details/9611/design/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> सदस्यताका आधारमा लगभग १० लाख क्रियाशील सदस्य सहित नेपाली काङ्ग्रेस देशको सबै भन्दा ठूलो पार्टी हो। हाल यो [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] र [[राष्ट्रिय सभा (नेपाल)|राष्ट्रिय सभा]]को प्रमुख दल समेत हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रमुख प्रतिपक्षको भूमिकामा कमजोर काङ्ग्रेस|युआरएल=https://onlinemajdoor.com/?p=14815|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन मजदुर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> नेपाली काङ्ग्रेसका प्रधानमन्त्रीहरूले [[राणा वंश|राणा शासन]]को अन्त्य पछि र [[आम निर्वाचन २०१५]] मा, नेपालको पहिलो प्रजातान्त्रिक तवरले निर्वाचित सरकार लगायत पञ्चायत युगको सुरुवातका बीच चारवटा सरकारको नेतृत्व गरेका थिए। नेपाली काङ्ग्रेस बहुमत प्राप्त गर्न सफल एक मात्र नेपाली दल हो जसले ३ चुनावमा बहुमत ल्याएको छ। यसैगरी २ चुनाव बाट यो पहिलो दल बन्न सफल भएको इतिहास छ। [[चित्र:Nc ideology.pdf|thumb|नेपाली काङ्ग्रेसको नीति एवम् वैचारिक आधार]] == इतिहास == === स्थापना === नेपाली काङ्ग्रेस नेपालका पुरानो राजनीतिक दलमध्येको एक हो। [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]ले २००३ असोज १६ मा [[पटना]]बाट प्रकाशित हुने '''द सर्च लाईट''' पत्रिका मार्फत भारतमा रहेका नेपालीहरूलाई सङ्गठित गर्ने उद्देश्यले नेपालीहरूको अखिल भारतीय सङ्गठन निर्माणका निम्ति गरेको आहृवानबाट यसको जन्मको प्रारम्भ भएको पाइन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बिपीले देखाएको मार्ग|युआरएल=https://nayapatrikadaily.com/news-details/47647/2020-07-21|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> [[भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राम]]का योद्धा समेत रहेका [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को सक्रियतामा कात्तिक १५, २००३ मा [[बनारस]]मा बस्ने नेपालीहरूलाई सङ्गठित गरी बाबु समानका (पिताजी कृष्ण प्रसाद कोइरालाका समकालिन) देवि प्रसाद सापकोटाको सभापतित्वमा अखिल भारतीय नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस नामक संस्थाको [[बनारस]]मा स्थापना भएको थियो। === प्रथम महाधिवेशन- (वि.सं.२००३ माघ १२ र १३) === सङ्गठनको रूपरेखा सिद्धान्त र कार्य प्रणालीको निश्चय गर्न वि.सं. २००३ माघ १२ र १३ गते विषेश गरी प्रवासी जुजारू नेपालीहरू तथा नेपालको कारागार तोडेर आएका [[गणेशमान सिंह]] लगागत नेपाल तथा भारतका विभिन्न स्थानबाट आएका नेपाली प्रतिनिधिहरूको सहभागिता भएको यस समारोहमा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]ले सभापतित्व र डा. [[डिल्लीरमण रेग्मी]]ले झण्डोत्तोलन गरेका थिए। भारतको [[कोलकाता|कलकत्ता]]को भवानीपुर स्थित खालसा हाईस्कूलमा भएको प्रथम महाधिवेशनले यसको नाम परिवर्तन गरी नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेस राखेको थियो। भारतका तत्कालिन राष्ट्रपति आचार्य जे.वि. कृपालानी लगायत दर्जनौ भारतीय नेताहरूले शुभकामना सन्देश दिएको यस अधिवेशनले ३३ वर्ष युवा वी.पी. कोइरालालाई कार्यकारी सभापतिमा र नेपाल कारागारमा आजन्म कैद को सजाय भोगेका [[टङ्कप्रसाद आचार्य]]लाई मानार्थ सभापतिमा चयन गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यस्तो छ काङ्ग्रेस महाधिवेशनको इतिहास|युआरएल=https://www.setopati.com/mahadebeshan-bishesh/congres/256405|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सेतोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२० अप्रिल २०२२}}</ref> === प्रथम मजदुर हडतालः - (२००३ फागुन २०) === वि.स. २००३ साल फागुन २० गते नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक विराटनगरका औद्यौगिक मजदूरहरूले ऐतिहासिक हडताल सुरु गरेका थिए। त्यसै हडतालमा त्यतिखेर त्यहाँको कारखानामा कार्यरत [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]]लाई मजदुरहरूले आफ्नो अध्यक्ष चुनेका थिए।<ref name="Adhikari 2002">{{cite book|last=Adhikari|first=Surya Mani|title=Nepali Congress ko Itihas|publisher=Bhudi Puran Prakashan|year=2002|isbn=978-99933-44-65-0|location=Kathmandu|pages=31–34}}</ref> त्यो आन्दोलनलाई वी. पी.कोइराला र [[गणेशमान सिंह]]को पनि सहयोग र निर्देशन रहेको थियो। पछि हडताल दवाउने सिलसिलामा राणा शासनले उहाँका आमा बहिनीहरू र मजदूर नेताहरू सहित उहाँलाई [[गिरफ्तार]] गरेर थुनेको थियो। उक्त आन्दोलनमा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला]], [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]], [[तारिणीप्रसाद कोइराला]], [[मनमोहन अधिकारी]], [[युवराज अधिकारी]] र गेहेन्द्रहरि शर्मालाई २४ दिनको पैदलयात्रा पश्चात काठमाडौँको सुन्दरीजल पुर्‍याइएको थियो। [[राणा वंश|राणा शासन]]बाट भएका ज्यादती तत्काल रोक्न सरकारलाई नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसले ११ चैत, २००३ मा चेतावनी दिएको थियो।<ref>{{Cite book|title=Self-determination & constitution making in Nepal : constituent assembly, inclusion, & ethnic federalism|last=Surendra.|first=Bhandari|isbn=9789812870056|oclc=879347997|date = 28 April 2014}}</ref> === दोस्रो महाधिवेशन (२००४ माघ २०-२२) === नेपालको वैधानिक कानुन २००४ ले जनताको हक, अधिकारको संरक्षण गर्न नसक्ने तथा नजरबन्दमा रहेका नेता कार्यकर्ताको रिहाइ नगरेकाले नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसले यो विधानलाई अस्वीकार गरि आन्दोलनलाई देशव्यापी बनाउने तयारीका साथ बनारसमा २००४ माघ मा दोस्रो महाधिवेशन गरेको थियो। === नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेसको स्थापना (वि.सं.२००४ साउन १) === [[सुवर्ण शमशेर राणा]]को सक्रियतामा [[महेन्द्र विक्रम शाह]]लाई सभापति बनाई वि.सं.२००४ साउन १ मा नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेसको स्थापना भएको थियो।<ref>{{cite web|author=प्रकाश गुरागाई|title=नेपाली काङ्ग्रेस स्थापनाकालमै थिए गुट, फुटको सुरुवात बीपीबाटै|url=https://nepallive.com/story/252389|language=नेपाली |work=|website=|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> यस संस्थाले २००५ पुष १६ मा आफ्नो प्रथम महाधिवेशन [[भारत]]को कलकत्तामा गरेको थियो। नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको जस्तै समान लक्ष्य बोकेका तर शक्ति प्रदर्शन गरेर (हिंसात्मक) भएपनि राणा विरोधी गतिविधि सञ्चालन गर्ने उद्देश्य राखी स्वम्यसेवक दल समेत गठन गरी नेपाल प्रजातन्त्र काङ्ग्रेसको मुख पत्रको रूपमा नेपाल पुकारको प्रकाशन मार्फत जनआन्दोलनको आवश्यकता, मर्म र उद्देश्यका बारेमा आफ्नो धारणाहरू क्रमश: सार्वजनिक गर्दै गएको थियो। नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको १८ फागुन २००५ मा, तेस्रो महाधिवेशन भारतको बिहार राज्यको दरभङ्गामा सम्पन्न भएको थियो भने २७ चैत २००६ मा कलकत्तामा नेपाली राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको चौथो महाधिवेशन सम्पन्न भएको थियो। यस महाधिवेशमा दुवै पार्टीका प्रतिनिधिहरूको संयुक्त अधिवेशनबाट नेपाली काङ्ग्रेस नामको लोकप्रिय संस्था स्थापना भएको थियो।<ref name=महाधिवेशन>{{cite web|author=|title=नेपाली काङ्ग्रेसको विगतदेखि वर्तमानसम्म : यस्तो छ महाधिवेशनको इतिहास|url=https://www.reportersnepal.com/2021/08/576648|language=नेपाली |work=|website=रिपोटर्स नेपाल|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> === २००७ सालको क्रान्ति === {{मुख्य|सात सालको क्रान्ति}} अहिंसात्मक आन्दोलनबाट जनताको सर्वोच्ता प्राप्त हुन नसक्ने परिस्थितिको मूल्याङ्कन गरी आन्दोलनलाई शशक्त बनाउन नेपाली काङ्ग्रेसले २००७ असोज १० र ११ -२६, मा [[रौतहट जिल्ला]]को सीमानामा रहेको वैरगनीयामा रणनैतिक सम्मेलन आयोजना गरेको थियो। यस सम्मेलनले सशस्त्र क्रान्तिबाट मात्र देशमा परिर्वन सम्भव छ भन्ने ठहर गरी सो क्रान्तिको सर्वोच्च कमाण्डर पार्टी सभापति [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]लाई बनाउदै भित्री रूपले त्यसको सञ्चालनको बागडोर [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] र [[सुवर्ण शमशेर राणा]]लाई जिम्मा लगाएको थियो। २००७ कात्तिक २१ मा शसस्त्र क्रान्तिको पूर्ण तयारी भएको थियो। यसै दिन राजा त्रिभुवनले नाती [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]] वाहेक सपरिवार गद्दीत्याग गरेका थिए। राणाहरूले ज्ञानेन्द्रलाई राजा बनाएका थिए।<ref>{{cite web|author=|title=ज्ञानेन्द्र शाह : नेपालको इतिहासमा दुई पटक राजा हुन पाए|url=https://www.reportersnepal.com/2021/10/599755|language=नेपाली |work=|website=रिपोटर्स नेपाल|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> कात्तिक २४ गते हिमालयन एयरवेजको हवाइ जहाजद्वारा नेपाल चार भन्ज्याङ भित्र र २७ गते नेपालभरि क्रान्तिकारी पर्चाहरू छरिएका थिए। थिरवम मल्ल र पूर्ण सिंहको नेतृत्वमा नेपाली काङ्ग्रेसका क्रान्तिकारी योद्धाहरूले २५ गते राती र २६ विहान [[वीरगन्ज महानगरपालिका|वीरगन्ज]]मा आक्रमण गरी सफलता प्राप्त गरेका थिए। सयौँ हतियार र लाखौ रूपयाँ सङ्कलन भएतापनि दुर्भाग्यवश क्रान्ति योद्धा [[थिरबम मल्ल]]ले शाहदत प्राप्त गरेका थिए।<ref>{{cite web|author=रामबहादुर थापा|title=२००७ सालको क्रान्तिका पहिलो शहिद थिरबम मल्ल|url=https://uttarganga.com/2355/|language=नेपाली|work=|website=उत्तरगङ्गा|date=|accessdate=२८ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927081935/https://uttarganga.com/2355/|archive-date=27 September 2022}}</ref> २६ गते नै [[नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना|नेपाली काङ्ग्रेसको सशस्त्र मुक्ति सेना]]ले विराटनगरमा आक्रमण गरेको थियो। त्यैगरी क्रमशः भैरहवा, परासी, नेपालगन्ज आदि ठाउँहरूमा पनि मुक्ति सेनाले आक्रमण गरेका थिए। त्यस क्रान्तिमा नेपाली काङ्ग्रेसले बर्माका नवशासनारुढ समाजवादीहरूबाट र केही अंशमा काश्मीरका शेख अब्दुल्लाबाट हातहतियार प्राप्त गरेका थिए र सो लुकाई छिपाइ तिनलाई भारतको सीमा कटाएर नेपाल प्रवेश गराइएको थियो। पछि राणा, नेपाली काङ्ग्रेस र [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]को बीच दिल्लीमा त्रिपक्षीय (मौखिक) सम्झौता भएको थियो जुन [[दिल्ली सम्झौता]]को रूपमा परिचित छ।<ref>{{cite web|author=|title=दिल्ली सम्झौताको आधारमा राजा र प्रजा दुवै स्वतन्त्र|url=https://pahilopost.com/content/-2452.html|language=नेपाली|work=|website=पहिलो पोस्ट|date=|accessdate=२८ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20221206142020/https://pahilopost.com/content/-2452.html|archive-date=2022-12-06}}</ref> === पाँचौँ महाअधिवेशन (जेठ १०-१३, २००९) === क्रान्तिको उपलब्धिको रक्षार्थ जनचेतनाको अभियान कै क्रममा जेठ १०-१३, २००९ मा [[जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका|जनकपुर]]मा [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]लाई सभापतिमा चयन गरी नेपाली काङ्ग्रेसको पाँचौँ महाअधिवेशन सम्पन्न भएको थियो।<ref name=महाधिवेशन/> पाँचौँ महाधिवेसनले थपेको जिम्मेवारी नेपाली काङ्ग्रेसले सरकार मार्फत् पुरा गर्नुपर्ने भएकाले सरकारलाई अनुशासित र जिम्मेवार बनाउनु पर्ने दायित्व पनि पार्टी थियो। त्यसैले केन्द्रीय समितिको निर्णयनुसार सरकारको शुद्धिकरणका लागि केही निर्देशन दियो। विवादको घेरामा परेका मन्त्रीहरूलाई फिर्ता बोलाइएको थियो। [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]को रूपमा नियुक्त [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले पार्टी निर्देशनको अवज्ञा गरेका थिए। विवाद बढ्दै गएकाले विवादको निरूपणका लागि काठमाडौँको विशालनगरमा पार्टी विशेष महासमितिको बैठक बोलाइएको थियो। बैठकमा प्रधानमन्त्री अल्पमतमा परे पछि बैठक बहिस्कार गरेका थिए।<ref>{{cite web|author=|title=नेपाली काङ्ग्रेस विगत, वर्तमान र भविश्य|url=https://bpbichar.com/2019/01/07/5271/|language=नेपाली|work=|website=विपी विचार|date=|accessdate=२८ साउन २०७९|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929111518/https://bpbichar.com/2019/01/07/5271/|archive-date=2022-09-29}}</ref> वि.सं. २००९ साउन ८ गते २४ घण्टाभित्र सरकार छाडेर आउन [[प्रधानमन्त्री]]लाई निर्देशन दिइएको थियो। निर्णय अवज्ञा गरेकाले वि.सं. २००९ साउन १० मा [[मातृकाप्रसाद कोइराला]], [[नारदमणि थुलुङ]] र [[महाविर शमशेर]]लाई राजालाई शक्तिशाली बनाएको, भूमिसुधार कार्यक्रम लागु गर्न नसकेको, भारतलाई अनावश्यक खेल्न दिएको,पार्टी प्रति उत्तरदायी नभई स्वइच्छाचारी सरकार चलाएको आरोपमा पार्टी सदस्यबाट निस्कासित गरिएको थियो। त्यसको लगतै [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]ले नेपाल प्रजा पार्टी रूपमा नयाँ पार्टी खोलेका थिए भने वि.सं. २००९ साउन २२ मा प्रधानमन्त्रीको पदबाट राजीनामा दिएका थिए। राजाको नेतृत्वमा परामर्शदात्री र नेपाल प्रजा पार्टीको सरकार गठन वि.सं. २००९ साउन ३० मा राजाको नेतृत्वमा परामर्शदात्री सरकारको गठन भएको थियो। राजाको नेतृत्वमा परामर्शदात्री सरकारको विरोधमा नेपाली काङ्ग्रेसले मुलुकव्यापी अभियान चलाएको थियो। वि.सं. २०१० वैशाख, जेठमा नेपालको पूर्वी तराइमा भूमिसुधारका लागि किसान विद्रोह सुरू भयो। मालपोत नबुझाउने घोषणा गरे। यो आन्दोलनको प्रभाव तौलिहवा र पोखरासम्म फैलियो। सरकारले विद्रोह शान्त पार्न नसकेकाले वि.सं. २०१० असार २ गते परामर्शदात्री सरकार विघटन भएको थियो। पुनः नेपाल प्रजा पार्टीका नेताका रूपमा [[मातृकाप्रसाद कोइराला]]को नेतृत्वमा वि.सं. २०१० असार २ गते नयाँ सरकार बनेको थियो। === दोस्रो सत्याग्रह र छैटौँ महाधिवेशन === लोकतन्त्र जोगाउन नेपाली काङ्ग्रेसले २०११ साल पुस २६ गते आन्दोलनको घोषणा गरेको थियो। यसै सिलसिलामा निम्नलिखित ६ सुत्रीय मागको आधारमा नेपाली काङ्ग्रेसले देशव्यापी सत्याग्रह सुरु गरेको थियो। # शान्ति सुरक्षा कायम होस् - ज्यू धनको रक्षा होस् # नागरिक हक सुरक्षित होस् - स्वतन्त्र न्यायालय कायम होस् # सल्लाहकार सभा धोखा हो - आम निर्वाचन चाँडो होस् # चामलको भाउ सस्तो होस् - महंगी चाँडो हटाइयोस् # मुद्राको नियन्त्रण होस् -नोटको भाउ घटाइयोस् # हाम्रो स्वतन्त्रता गुम्न नपाओस् - देशको इजत बाँची रहोस्। २६ र २७ गते दुई दिनसम्म सत्याग्रह चलेपछि राजकीय परिषदबाट मागहरू पूरा गरिदिने स्वीकृति प्राप्त भएकाले नेपाली काङ्ग्रेसका अध्यक्ष [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]ले "सत्याग्रहको विजय भएकोले" सत्याग्रह स्थगित गर्न आह्वान गरेका थिए। वि.सं. २०१२ माघ १० र ११ मा वीरगन्जमा सुवर्ण शमशेरलाई सभापति बनाई नेपाली काङ्ग्रेसको छैठौँ महाअधिवेशन सम्पन्न भएको थियो।<ref name=महाधिवेशन/> === तेस्रो सत्याग्रह र सातौँ महाधिवेशन === २००७ साल लगत्तै सुरु भएको दरवारीय षड्यन्त्रले संविधान सभाको निर्वाचनलाई अनेक बहानामा टार्दै लगेको ठानेर नेपाली काङ्ग्रेसले बाध्य भएर फेरि एकपल्टै देशव्यापी सत्याग्रहमा उत्रन अग्रसर भएको थियो। [[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]को निर्वाचन टार्ने नियतबाट रुष्ट भएका विभिन्न पार्टीले समेत नेपाली काङ्ग्रेससँग मिलेर आन्दोलनमा भाग लिन तयार भएका थिए। "निर्वाचनको तिथि तोकियोस्" भन्ने प्रमुख माग राखेर २०१४ साल मार्ग २२ गतेदेखि 'भद्र अवज्ञा आन्दोलनको नामबाट सत्याग्रह सुरु भएको थियो। दुई महिनासम्म चलेको सत्याग्रह आन्दोलनका कारण राजाले बाध्य भई वि.सं.२०१५ फागुन ७ बाट संसदको निर्वाचन गर्ने घोषणा गरेका थिए। नेपाली काङ्ग्रेस संविधान सभाको निर्वाचनको पक्षमा थियो तर परिस्थिति प्रतिकुल रहेको थियो। यस्तो परिस्थितिको निरूपण गर्न तत्काल २०१४ माघमा विरगन्जमा महासमितिको बैठक आयोजना गरी आमनिर्वाचन सम्पन्न गर्न सहयोग गर्ने गरी सत्याग्रह आन्दोलन स्थगित गरेको थियो। परिणामतः तत्कालीन सबै पार्टी सो निर्वाचनमा भाग लिने निर्णय गरेका थिए। निर्वाचन सम्पन्न गराउन नेपाली काङ्ग्रेसका नेता सूवर्ण शमशेरको अध्यक्षतामा विभिन्न पार्टी नेताहरू सम्मिलित भएको मन्त्रिपरिषद् गठन भएको थियो। वि.सं. २०१६ वैशाख २५ देखि ३१ सम्म काठमाडौँमा भएको सातौैँ महाअधिवेशनले [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]लाई पुन पार्टीभापति बनाएको थियो।<ref>{{cite web|author=अखिल विश्वकर्मा|title=काङ्ग्रेस कति लोकतान्त्रिक : ७० वर्षमा ७ सभापति, ४ कोइराला मात्र|url=https://www.rajaneeti.com/politics/13801/|language=नेपाली |work=|website=राजनीति|date=|accessdate=२८ साउन २०७९}}</ref> == प्रथम आम निर्वाचन र नेपाली काङ्ग्रेसको सरकार == पूर्व निर्धारित कार्यक्रम अनुसार नेपालमा [[आम निर्वाचन २०१५|पहिलो आम निर्वाचन]] २०१५ सालको फागुन ७ गतेबाट प्रारम्भ भएको थियो।<ref name="election3">{{पुस्तक स्रोत |अन्तिम=देवकोटा |प्रथम=ग्रीष्म बहादुर |युआरएल=http://www.madanpuraskar.org/search/monographsview.php?showdetail=&ID=8612 |शीर्षक=नेपालको राजनीतिक दर्पण २ |मिति=१९७६ |प्रकाशक=भट्टराई बन्धु प्रकाशन |भाषा=नेपाली |पृष्ठ=१११}}</ref> त्यसमा नेपाली काङ्ग्रेसले रुख चिह्न लिएर लडेको थियो। जम्मा १०९ सिट मन्धे ७४ सिट प्राप्त गरी नेपाली काङ्ग्रेसले शानदार विजय हासिल गरेको थियो। निर्वाचन पश्चात् २०१६ साल जेठ १३ गते नेपाली काङ्ग्रेसका नेता [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को प्रधानमन्त्रित्वमा नेपालमा प्रथम जन निर्वाचित सरकारको गठन भएको थियो।<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref> त्यस सरकारको उपप्रधानमन्त्रीमा [[सुवर्ण शमशेर राणा|सूवर्ण शमशेर]] र अन्य वरिष्ठ मन्त्रीहरूमा [[गणेशमान सिंह]], श्री सूर्यप्रसाद उपाध्याय र रामनारायण मिश्र आदि रहेका थिए। प्रथम संसदका सभामुख [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] र उपसभामुख [[महेन्द्रनारायण निधि|महेन्द्र नारायण निधि]] रहेका थिए। == २०१७ सालको प्रतिगामी कदम == २००७ सालको क्रन्तिले निर्धारित गरेको संवैधानिक राजतन्त्रको सीमाभित्र राजाले बस्न नचाहेको र पटक पटक बचन भंग हँदै आएको अनेक उदारण थिए। अन्ततोगत्वा २०१७ साल पुस १ गते पल्टनको प्रयोग गरी नेपाल तरुण दलको सम्मेलन स्थलबाट प्रधानमन्त्री वी.पी कोइराला, मन्त्रीहरू [[गणेशमान सिंह]], सूर्य प्रसाद उपाध्याय तथा सभामुख [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] समेतका नेताहरूलाई गिरफ्तार गरी नेपाल र नेपालीको हित अभिवृद्धिमा सततः संलग्न रही १८ महिना पनि काम गर्न नपाउदै नेपाली काग्रेसको जन निर्वाचित मन्त्री मण्डललाई विघटन मात्र हैन जनताको संसदलाई समेत भंग गरी श्री ५ महेन्द्रले कलिलो प्रजातन्त्र उपर साँधातिक आक्रमण गरे त्यस राष्ट्रघाती काण्डमा नेपालका सबै पार्टी तमाम राजनीतिकायकर्ताहरूलाई हजारैI सङ्ख्यामा गिरफ्तार गरी घोर दमन नीति अपनाइयो संसदीय सरकार भंग गर्दा जनतालाई आफ्नो पक्षमा तान्न जे जति आरोप काङ्ग्रेस सरकार उपर राजाले लगाउन खोजेका थिए ती मध्ये एउटा पनि प्रमाणित आरोप थिएन। अराष्ट्रिय तत्वले प्रोत्साहन पाएको भन्ने जस्तो गम्भिर आरोपलाई कहिल्यै कुनै न्यायीक निकायद्वारा प्रमाणित गराउने हिम्मत राजा महेन्द्रबाट हुन सकेन त्यसबाट स्पस्ट हुन्छ राजाले त्यो कदम केवल आफ्नो असिमीत शक्तिको पिपासा तृप्त गर्ने महत्त्वकांक्षाको परिणाम मात्र थियो। यस्तो प्रतिगामि कदमका सामु पनि आस र त्रासमा अल्झेका कतिपय मै हु भन्ने राजनेता र पार्टि हरूले शिर निहु राएर ठुलो गल्ती गर्न पुगे भने नेपाली काग्रेसले त्यस प्रजातन्त्र विरोधि कदमको डटेर मुकावला गर्ने अठोट गर्‍यो गिरफ्तारीबाट बचेका नेता र कार्यकर्ताहरूले भूमिगत रहेर पर्चा पम्प्लेट र माइकिङद्धरा शाही कदमको विरोध जनाएको मात्र हैन कयौ विरोध प्रदशन पनि आयोजना भए जोशीला युवती हरूले स्वयम राजालाई कालो झन्डा देखाएर आफ्नो आक्रोश व्यक्त गरे त्यस कदमको शशक्त प्रतिकार गर्ने उद्धेश्यले नेपाली काग्रेसका कयै कायकर्ता भारतमा निवासन हुन पुगे उप- प्रधान मन्त्री श्री सुवण शमशेर पहिले नै विदेश जानु भएको थियो त्यो घट्ना पछि उहाँ भारतमै रही प्रतिरोध आन्दोलनको नेतृत्व गर्न लाग्नुभयो राजाले आफ्नो महत्त्वकाक्षाको बाटोमा राजनीतिक पार्टि हरूको अस्तित्व नै बाधक सम्झेर ०१७ साल पुस २२ गते देशका तमाम पार्टी उपर प्रतिबन्धको घोषणा गरे। भारतमै रहनु भएका श्री सुवर्णशमशेरले जनवारी १८ मा एक बक्तव्य प्रकासित गरी राजाको कदमलाई चुनैती दिदै नेपालमा अब शाहि कदमको बिरुद्ध आँधी आउँदैछ भनेर घोषणा गर्नुभयो। जनवारी २४, २५ मा पटनामा सम्पन्न नेपाली काग्रेसको सम्मेलनले पुस १ गते प्रजातन्त्र बिरोधी प्रतिगामी कदमका बिरुद्ध प्रतिरोध आन्दोलन चलाउने निर्णय गर्‍यो। पहिलो चरणमा देशभरि प्रजातन्त्र पुनस्थापना का लागि जनतालाई एक जुट हुन आहृवान गर्दै पर्चा पम्प्लेट आदि द्वारा प्रचारहरू गरिए। नेपाली काङ्ग्रेसका नेता सुवर्णशमशेरको आहृवानमा वि.सं. २०१७ माघ १२ देखि १३ सम्म भारतको पटनामा विशेष सम्मेलन गरी सुवर्णशमशेरलाई कार्यकारणी सभापति र आन्दोलनको कमण्डर चयन। मुलुक व्यापी अहिंसात्कम आन्दोलनको घोषणा। प्रमुख प्रतिपक्षि गोर्खा परिषद् लगायतका साना दलहरूको नेपाली काङ्ग्रेसमा समायोजन। मुलुक व्यापी अहिंसात्कम आन्दोलनका क्रममा २००० भन्दा बढी गिरफ्तार। अहिंसात्कम आन्दोलनबाट परिवर्तन सम्भव नभएकाले सुवर्णशमशेरको नेतृत्वमा वि.सं. २०१८ मङ्सिरबाट शसस्त्र आन्दोलनको घोषणा। दोस्रो चरणमा २०१८/०१९ सालको अवधिमा नेपाली काग्रेसले इलामको च्याङथापु देखि जनकपुर भरतपुर गुल्मी र बझाङ सम्म देशभरी सशस्त्र प्रतिरोध आन्दोलन चलायो जगत प्रकाशजंग शाह, हरि प्रसाद गुरुङ्ग, बुद्धसिं राना, शशेर बहादुर, लालध्वज गुरुङ्ग र ओमजंङ्ग सम्मका अनेकै व्याक्तिहरू मध्य कतिको युद्ध भूमिमा नै विरगती प्राप्त भयो भने कतिलाई गिरफ्तार गरेर राखी सकेपछि जिउदै खाल्डोमा पुर्ने वा मौलामा बाधेर जस्ता अमानुसिक र निशंस तरिकाले मारियो। [[जनकपुर बम काण्ड]]का [[दुर्गानन्द झा]]लाई फासीमा झुण्डायाइयो भने विभिन्न ठाउँबाट पक्रेर दलसिं र अरबिन्द सहित सयै मानिसलाई कठोर यातना र आजीवन कारावाससम्मका सजायहरू दिइए। जती सुकै निर्मम प्रहार खप्नु परेपनि नेपाल आमाको मुहार हसिलो पार्न प्रजातन्त्रको बलीदेदीमा आफुलाई समर्पित गरेका नेपाली काग्रेसका योद्धाहरूले हरेस खाएनन् र पञ्चायती तानाशाहि शक्तिका विरुद्ध सशक्त रूपमा लडी नै रहे। यसै बिच छिमेकि [[भारत-चीन युद्ध|भारत र चीनका बीच युद्ध]] भयो। ततपश्चात चिनिया विदेशमन्त्री चेन यीले नेपाली काग्रेसको प्रतिरोध आन्दोलनलाई लक्षित गरेर "नेपालमा कसैले कुनै भूमिबाट आक्रमण गर्छ भने चीन चुप रहने छैन "भन्ने गम्भीर खालको वक्तव्य दिए। दुई ठुला छिमेकी बीच चलिरहेको छिनारूपटोलीा कहि नेपाल " साढेको जुधान बाछाको मिचाइ "मा पर्ने हो कि भन्ने भय पनि उत्पन्न भयो र आखिर यस्तौ किसिमका विशेष गरी बोहा कारणले गर्दा नेपाली काग्रेसले बाध्य भै सङ्घर्ष स्थगीत गर्नुपर्‍यो। तत्कालिन अन्तराष्ट्रिय परिस्थितिमा (सन् १९६२) भारत चिन विवाद अत्यन्त शिखरमा पुगेको, सामरिक महत्त्वका कारण दुवै देशबाट नेपालको स्वधिनता र भूभाग खतरामा परेकोले राष्ट्रियताको संरक्षणका लागि बाध्य भएर वि.सं. २०१९ कात्तिक २३ मा हतियार विसाएर शसस्त्र आन्दोलन स्थगित गर्दै शान्तिपूर्ण आन्दोलन गर्ने निर्णय। २०२४ जेठ १ देखि ६ (१५ देखि २० मे, १९६७) सम्म भारतको कलकत्तामा बसेको कार्यकारी परिषद्को बैठकले संविधान सभाको निर्वाचन, बन्दी नेताहरूको रिहाई, भूमि सुधारको माध्यमबाट सामाजिक न्याय, ट्रेड युनियन अधिकारको स्थापना लगायतका मागहरू पुरा गराउन कार्यकारणी सभापति सुवर्णशमशेरलाई आवश्यक आन्दोलनको तय गर्न अधिकार प्रत्यायोजन। वि.सं. २०२५ जेठ २ मा कार्यकारणी सभापति सुवर्णशमशेरले राजालाई संबैधानिक विकासका निमित्त सहयोगको प्रस्ताव। राजाको र्सलाही भाषण पश्चात् २०२५ साल शुरु हुँदा नहुँदै नेपाली राजनीतिमा नयाँ पहल कदमीहरू शुरु भए परिणाम स्वरूप " संविधानमा विकाशको आशा राख्दै " राजालाई "सहयोग"को हात बढाउने भन्ने श्री सुवर्ण शमशेर मे १५, १९६८ को वक्तव्य आयो त्यसको एक महिना पछि नजरबन्दमा रहेका र निवासनमा रहेका कार्यकर्ताहरूको आम माफिको क्रम शुरु भयो कात्तिक १४ गते बी.पी र [[गणेशमान सिंह]] रिहा हुनुभयो। देश भित्रका विभिन्न आन्दोलन र ने.वि. सङ्घ श्री शुवर्ण्राम्शेरको नेतृत्वमा नेपाली काग्रेसले भारत भूमिलाई आधार बनाएर सशस्त्र प्रतिरोध आन्दोलन चलाएको थियो भने देश भित्रबाट पनि जनताका विभिन्न वर्ग र विशेषत : युवा विद्यार्थी हरूले ०१८/०१९ सालदेखि नै सरकारले गठन गर्दिने विद्यार्थी सँगठनमा सामावेस नहुने निर्णय गर्दै त्यसको खारेजीको माग गरे। यसैबाट सुरू भएको नेपालको विद्यार्थी आन्दोलन "स्वतन्त्र विद्याथी आन्दोलन" को नामले दश वर्ष जती चलेपछि २०२७ साल बैशाख ६ गते नेपाल विद्यार्थी सङ्घको विधिवत स्थापना भयो। त्यसभन्दा पहिले नेपाल र भारतका विभिन्न भागबाट बनारसमा जम्मा भएका युवाहरूले पहिलेदेखि स्थापित नेपाली विद्यार्थी तथा युवा सङ्घ र नेपाली प्रजातान्त्रिक युवा लीग जस्तै सबै सँगठनहरूलाई एकै ठाउमा गाभी प्रजातान्त्रिक समाजवादी व्यवस्था कायम गराउन युवाहरूलाई सँगठित गर्ने भन्ने थियो। == दोस्रो सशस्त्र प्रतिरोध आन्दोलन == नेपाली काग्रेसले अङ्गालेको सहयोगको नीतिलाई दुवलता ठानी देशका प्रतिगामि तत्वहरूले सुधारका क्रमहरूलाई अगाडि बढाउन आवश्यक ठान्न थाले। उता बि. पि. ले मातृभूमिलाई वर्तमानको प्रसव वेदनाबाट मुक्त पार्न आवश्यक परे शल्यक्रिया पनि गर्नु पर्ने वक्तव्य विराटनगरबाट दिनुभयो। त्यसको लगतै वीपी भारत निवासित हुनु्भयो त्यहाबाट उहाले चिन्तन गनुभयो कि नेपालका शासकको रवैया सहज रूपले प्रजातन्त्रको पनबाहाली गर्ने देखिन्न। त्यसैले शसस्त्र आन्दोलन अनिवार्य छ। वीपीले शसस्त्र क्रान्ति गर्ने घोषणा बेलायतबाट गनु भएको थियो। अनि ०२९/३० सालका अवधिहरूमा नेपाली काग्रेसले पुनः हतियार बन्द आन्दोलनको बाटो अँगाल्यो। त्यसक्रममा हरिपुर काण्डदेखि लिएर बिराटनगर बम काण्ड समेतका अनेक घटनाहरू घटे। [[२०३० को नेपाल विमान अपहरण|२०३० मा विमान अपहरण]] नेपालको इतिहासको पहिलो विमान अपहरण थियो। वी.पी. को आहृवानमा सयकडौ नवयुवकहरू फेरी एक पल्ट आफ्नो प्राणको बाजी राखेर तानाशाही विरुद्ध वीरतापूर्वक सङ्घषमा उत्रिए। त्यस अभियानमा अनेकौ सपूतहरू क्रान्तिको बलीदानीमा सहिद हुन पुगे। त्यस क्रान्तिलाई सघाउ पुर्याउन तरुण दलको पूर्नगठन र तरुण पत्रिकाको प्रकाशन पनि बनारसबाट भएको थियो [[गणेशमान सिंह]] पनि बनारस र [[गोरखपुर]]मा बसी नव युवक हरूलाई प्रेरणा प्रदान गरी राख्नुभएको थियो भने गिरिजाप्रसाद कोइराला पूर्वको मोर्चामा क्रान्तिकारी हरूलाई निदेशित गरी राख्नु भएको थियो। त्यस अबधिभर [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] पाटिका कयौ कायकर्ताका साथ काठमाडौँका नजरबन्दको यातना सही रहनु भएको थियो। == काग्रेसको त्रिकोणत्मक नीति == २०२६ साल देखि २०३३ साल सम्म काग्रेसको त्रिकोणत्मक नीतिमा चलेको देखिन्छ। तत्कालिन अवस्थामा नेपाली काङ्ग्रेसले तीन प्रकारको आन्दोलनको रणनीति लिएको पाइन्छ। जस्मा:- • सूवर्ण शमशेरको नेतृत्वमा राजासँग वार्ता र समझदारी कायम गर्ने, • [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]को नेतृत्वमा अहिंसात्मक र असहयोग आन्दोलन मुलुक भित्रबाटै गर्ने, • वी.पी. कोइरालाको नेतृत्वमा भारतबाट शसस्त्र सङ्घर्ष गर्ने, वि.सं. २०२९ भदौ ९ गते बाट वी.पी. कोइरालाको नेतृत्वमा शसस्त्र संर्घषको सुरूवात, वि.सं. २०३२ मङ्सिर १ (१७ नोभेम्वर १९७५) मा भारतमा सङ्कटकालको घोषणा भएकाले नेपाली आन्दोलनलाई गहिरो प्रभाव, नेताहरू असुरक्षित, भारतको बर्साई असुरक्षित भएकाले वि.सं. २०३२ फागुन १ गते वी.पी. कोइरालाले सन्त नेता [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]लाई कार्यबाहक सभापति नियुक्त गरी स्वदेशबाटै आन्दोलन चर्काउने रणनीति, राष्ट्रिय, अन्तराष्ट्रिय परिस्थितिको मूल्याङ्कन गरी वि.सं. २०३३ पुष १६ मा राष्ट्रियाको संरक्षणका लागि राष्ट्रिय मेलमिलापको नैतिकताको आधारमा प्रजातन्त्र पुनर्स्थापनाको अभियान सञ्चालन गर्न वी.पी. कोइराला, [[गणेशमान सिंह]] लगायतका नेताहरू स्वदेश फिर्ता, == राष्ट्रिय मेलमिलापको नीति == विश्व राजनीतिर विशेष गरी [[दक्षिण एसिया]]मा देखा परेको उथल पुथलको वातावरणले यस क्षेत्रमा एउटा र्सवथा नयाँ परिस्थतीको जन्म भयो यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने अनिस्टहरूको सर्न्दर्भमा विचार गरी वी.पी.ले "राष्ट्रिय अस्तित्व" माथि नै प्रश्न चिह्न लाग्न सक्ने अवस्थाको अनुभव गरी २०३३ सालको पैस १६ गते एउटा अपील प्रकासित गरी मुलुकका सबै प्रवाहहरू बिच सामन्जस्य परस्पर समझदारी र एकता चाहिँँएको कुरा अभिव्यक्त गर्दै देशमा राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापको आहृवान गनु भयो सोही दिन वि.पी र [[गणेशमान सिंह]] भारत निवासनमा रहेका सुश्री शैलजा आचार्य सहितका कतिपय साथीहरूका साथ शाही नेपाल वायु सेवा निगमको बिमानद्धरा स्वदेश र्फकनुभयो उहाहरूको आगमन बर्सर्ैैेखि एक लौटि सत्ता भोग गरीरहेका प्रतिक्रियाबादि तत्वहरूमा खैलीबैली र उहाहरूलाई गिरफ्तार गरेर मुदा चलाईयो। वी.पी.ले भन्नुभएको थियो -"मेलमिलाप परिस्थतीले निधारण गरेको सङ्घषको एउटा रूप हो"। नेपाली काग्रेसका अध्यक्ष वी.पी. कोइराला बन्दी अबस्थामा नै उपचार्रार्थ अमेरिका पठाइनु भयो उहाबाट फकेर आउदा पटनामा कात्तिकमा भेला भएका हजारै कायकर्ता ([[पटना कन्फ्रेन्स]]) का बीच [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]]लाई पाटिको कार्यबाहक अध्यक्ष घोषित गर्नुभयो पछि फागुनमा उपचार्रार्थ वी.पी. पुनः रिहा हुनु भयो र पाटिको महामन्त्रीमा [[गिरिजाप्रसाद कोइराला|गिरिजा प्रसाद कोइराला]] र परशु नारायण चौधरी कार्यवाहक अध्यक्षको सल्लाह अनुसार नियुक्त हुनुभयो। == चुनावी प्रदर्शन == === व्यवस्थापिका निर्वाचन === <graph>{ "legends": [], "scales": [ { "type": "ordinal", "name": "x", "zero": false, "domain": { "data": "chart", "field": "x" }, "padding": 0.2, "range": "width", "nice": true }, { "type": "linear", "name": "y", "domain": { "data": "chart", "field": "y" }, "zero": true, "range": "height", "nice": true }, { "domain": { "data": "chart", "field": "series" }, "type": "ordinal", "name": "color", "range": [ "#008000" ] } ], "version": 2, "marks": [ { "type": "rect", "properties": { "hover": { "fill": { "value": "red" } }, "update": { "fill": { "scale": "color", "field": "series" } }, "enter": { "y": { "scale": "y", "field": "y" }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "y2": { "scale": "y", "value": 0 }, "width": { "scale": "x", "offset": -1, "band": "true" }, "fill": { "scale": "color", "field": "series", "value": "steelblue" } } }, "from": { "data": "chart" } }, { "type": "text", "properties": { "enter": { "baseline": { "value": "middle" }, "align": { "value": "right" }, "text": { "field": "y" }, "y": { "scale": "y", "offset": 4, "field": "y" }, "dy": { "scale": "x", "mult": 0.5, "band": true }, "x": { "scale": "x", "field": "x" }, "angle": { "value": -90 }, "fontSize": { "value": 11 }, "fill": { "value": "white" } } }, "from": { "data": "chart" } } ], "height": 200, "axes": [ { "type": "x", "title": "Legislative election", "scale": "x", "format": "d", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "align": { "value": "right" }, "angle": { "value": -40 }, "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false }, { "type": "y", "title": "% of party vote", "scale": "y", "properties": { "title": { "fill": { "value": "#000000" } }, "grid": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "ticks": { "stroke": { "value": "#000000" } }, "axis": { "strokeWidth": { "value": 2 }, "stroke": { "value": "#000000" } }, "labels": { "fill": { "value": "#000000" } } }, "grid": false } ], "data": [ { "format": { "parse": { "y": "number", "x": "integer" }, "type": "json" }, "name": "chart", "values": [ { "y": 37.2, "series": "y", "x": 1959 }, { "y": 37.75, "series": "y", "x": 1991 }, { "y": 33.38, "series": "y", "x": 1994 }, { "y": 37.29, "series": "y", "x": 1999 }, { "y": 21.14, "series": "y", "x": 2008 }, { "y": 25.55, "series": "y", "x": 2013 }, { "y": 32.78, "series": "y", "x": 2017 } ] } ], "width": 280 }</graph> {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|नेता ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white" |निर्वाचन क्षेत्र मत ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white" |प्राप्त मत सूची ! colspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सीट ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|स्थान ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|गठित सरकार |- !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|# !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% परिवर्तन !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|# !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|% परिवर्तन !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|# !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|+/- |- |[[आम निर्वाचन २०१५|२०१५]] |[[मातृकाप्रसाद कोइराला]] |६६६,८९८ |३७.२० |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|74|109|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |bgcolor="lightgrey"| |प्रथम |{{yes2|सरकार}} |- |[[आम निर्वाचन २०४८|२०४८]] |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] |२,७४२,४५२ |३७.७५ |{{Increase}}०.५५ |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|110|205|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} ३६ |{{Steady}} प्रथम |{{yes2|सरकार}} |- |[[आम निर्वाचन २०५१|२०५१]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |२,५४५,२८७ |३३.३८ |{{Decrease}}४.३७ |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|83|205|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Decrease}} २७ |{{Decrease}} दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- |[[आम निर्वाचन २०५६|२०५६]] |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] |३,२१४,०६८ |३७.२९ |{{Increase}}३.९१ |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|111|205|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} २८ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|सरकार}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन, २०६४|२०६४]] |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] |२,३४८,८९० |२२.७९ |{{Decrease}}१४.५० |२,२६९,८८३ |२१.१४ |bgcolor="lightgrey"| | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|115|575|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} ४ |{{Decrease}} दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- |[[संविधान सभा निर्वाचन २०७०|२०७०]] |[[सुशील कोइराला]] |२,६९४,९८३ |२९.९० |{{Increase}}७.०१ |२,४१८,३७० |२५.५५ |{{Increase}}४.४१ | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|196|575|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Increase}} ८१ |{{Increase}} प्रथम |{{yes2|[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा (एमाले)]] र [[राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी|राप्रपा]]सँग गठबन्धन सरकार}} |- |[[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |[[शेरबहादुर देउवा]] |३,५९०,७९३ |३५.७५ |{{Increase}}५.९५ |३,१२८,३८९ |३२.७८ |{{Increase}}७.२३ | style="text-align:center;" |{{Infobox political party/seats|63|275|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |{{Decrease}} १३३ |{{Decrease}} दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |} === प्रदेश सभा निर्वाचन === [[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|प्रदेशसभा निर्वाचन, २०७४]] मा, नेपाली काङ्ग्रेस सबै प्रदेशमा प्रमुख प्रतिपक्ष दलको रूपमा रहेको थियो। {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|प्रदेशसभा ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन वर्ष ! colspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मत ! colspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सीट ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|गठित सरकार |- !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| # {{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}}मा मतको प्रतिशत !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| # {{Abbr|समानुपातिक प्रतिनिधित्व}} मा, मतको प्रतिशत !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| # !style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"| स्थान |- ![[कोशी प्रदेश सभा|कोशी]] | rowspan="7" |[[प्रदेश सभा निर्वाचन, २०७४|२०७४]] |५८६,२४६ |३३.७६ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|21|93|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[मधेश प्रदेश सभा|मधेश]] |३७०,५५० |२४.११ (प्रथम) |{{Infobox political party/seats|19|107|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |दोश्रो |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[बागमती प्रदेश सभा|बागमती]] |५५९,२४९ |२९.५७ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|22|110|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[गण्डकी प्रदेश सभा|गण्डकी]] |३६४,७९७ |३८.१३ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|15|60|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |दोस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[लुम्बिनी प्रदेश सभा|लुम्बिनी]] |५३०,८४४ |३२.९३ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|19|87|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[कर्णाली प्रदेश सभा|कर्णाली]] |१६२,००३ |३२.७८ (दोस्रा) |{{Infobox political party/seats|6|40|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |- ![[सुदूरपश्चिम प्रदेश सभा|सुदूरपश्चिम]] |२९५,७२९ |३७.३८ (प्रथम) |{{Infobox political party/seats|12|53|{{Nepali Congress/meta/color}}}} |तेस्रा |{{no2|प्रमुख प्रतिपक्ष}} |} == नेतृत्व == === नेपाली काङ्ग्रेसका सभापतिहरू === * [[मातृकाप्रसाद कोइराला]], २००६ चैत ३०-२००९ जेठ १३ * [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]], २००९ जेठ १३-२०१२ माघ १०, २०१४ जेठ १०-२०३९ साउन ६ * [[सुवर्ण शमशेर राणा]], २०१२ माघ १०-२०१४ जेठ १० * [[कृष्णप्रसाद भट्टराई]], २०४४ माघ ३-२०४८ पुष २६ * [[गिरिजाप्रसाद कोइराला]], २०४८ पुष २७-२०६६ चैत ७ * [[सुशील कोइराला]], २०६७ असोज ६-२०७२ माघ २६ * [[शेरबहादुर देउवा]], २०७२ फागुन २४–२०८२ पौष ३० * [[गगन थापा|गगन कुमार थापा]],२०८२ माघ १- हाल === नेपालका प्रधानमन्त्रीहरू === {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|क्र.सं ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|प्रधानमन्त्री ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|तस्वीर ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|व्यवस्थापिका ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मन्त्रिमण्डल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन क्षेत्र |- ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सुरुवात ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|समाप्ति ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल |- |१ |[[मातृकाप्रसाद कोइराला]] |[[चित्र:Matrika Prasad Koirala.jpg|frameless|160x160px]] |२००८ मङ्सिर १ |२००९ साउन ३० |{{age in years and days|16 Nov 1951|14 Aug 1952}} |''[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]द्वारा नियुक्त'' |[[मातृकाप्रसाद कोइराला मन्त्रिमण्डल, २००८|मातृकाप्रसाद कोइराला, २००८]] | |- |२ |[[सुवर्ण शमशेर राणा]]{{Efn|मन्त्रिपरिषद्को अध्यक्षका रूपमा|name=|group=}} |[[चित्र:Subarna_samser_Rana.jpg|frameless|83x83px]] |२०१५ जेठ २ |२०१६ जेठ १३ |{{age in years and days|15 May 1958|27 May 1959}} |''[[महेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा महेन्द्र]]''द्वारा नियुक्त | | |- |३ |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] |[[चित्र:BP Koirala.jpg|frameless|91x91px]] |२०१६ जेठ १३ |२०१७ पुष १२ |{{age in years and days|27 May 1959|26 December 1960}} |[[आम निर्वाचन २०१५ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|प्रथम प्रतिनिधि सभा]] |[[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला मन्त्रिमण्डल, २०१६|विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, २०१६]] |मोरङ विराटनगर पश्चिम |- | rowspan="2" |४ | rowspan="2" |[[कृष्णप्रसाद भट्टराई]] | rowspan="2" |[[चित्र:Krishna bhattarai.jpg|frameless|99x99px]] |२०४७ वैशाख ६ |२०४८ जेठ १२ |{{age in years and days|19 April 1990|26 May 1991}} |''[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|राजा वीरेन्द्र]]''द्वारा नियुक्त | | |- |२०५६ जेठ १७ |२०५६ चैत ९ |{{age in years and days|31 May 1999|22 March 2000}} |[[आम निर्वाचन २०५१ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] | |[[पर्सा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|पर्सा १]] |- | rowspan="4" |५ | rowspan="4" |[[गिरिजाप्रसाद कोइराला]] | rowspan="4" |[[चित्र:The Prime Minister of Nepal, Shri Girija Prasad Koirala being seen off by the Union Minister of Water Resources, Prof. Saif-ud-din Soz at Indira Gandhi International Airport in New Delhi on April 06, 2007 (cropped).jpg|frameless|100x100px]] |२०४८ जेठ १२ |२०५१ मङ्सिर १४ |{{age in years and days|26 May 1991|30 November 1994}} |[[आम निर्वाचन २०५१ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|तेस्रो प्रतिनिधि सभा]] | |[[मोरङ १ (निर्वाचन क्षेत्र)|मोरङ १]] |- |२०५५ वैशाख २ |२०५६ जेठ १७ |{{age in years and days|15 April 1998|31 May 1999}} | rowspan="2" |[[आम निर्वाचन २०५६ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|चौथो प्रतिनिधि सभा]] | | rowspan="3" |सुनसरी ५ |- |२०५६ चैत ९ |२०५८ साउन ११ |{{age in years and days|22 March 2000|26 July 2001}} | |- |२०६३ वैशाख १२ |२०६५ जेठ १५ |{{age in years and days|25 April 2006|28 May 2008}} |[[नेपालको अन्तरिम व्यवस्थापिका|''अन्तरिम व्यवस्थापिका'']] | |- | rowspan="3" |६ | rowspan="3" |[[शेरबहादुर देउवा]] | rowspan="3" |[[चित्र:Sher Bahadur Deuba 2006.jpg|frameless|97x97px]] |२०५२ भदौ २७ |२०५३ फागुन २९ |{{age in years and days|12 September 1995|12 March 1997}} | rowspan="2" |[[आम निर्वाचन २०५६ मा, निर्वाचित संसद सदस्यहरूको सूची|चौथो प्रतिनिधि सभा]] | | rowspan="3" |[[डडेल्धुरा १ (निर्वाचन क्षेत्र)|डडेल्धुरा १]] |- |२०५८ साउन ११ |२०५९ असोज १८ |{{age in years and days|26 July 2001|4 October 2002}} | |- |२०७४ जेठ २४ |२०७४ फागुन ३ |{{age in years and days|7 June 2017|15 February 2018}} |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो व्यवस्थापिका संसद]] |[[चौथो देउवा मन्त्रिपरिषद्|देउवा, २०७४]] |- |७ |[[सुशील कोइराला]] |[[चित्र:Sushil Koirala Photograph.png|frameless|98x98px]] |२०७० माघ २८ |२०७२ असोज २५ |{{age in years and days|11 February 2014|12 October 2015}} |[[नेपालको व्यवस्थापिका संसद|दोस्रो व्यवस्थापिका संसद]] |[[सुशील कोइराला मन्त्रिमण्डल, २०७०|सुशील कोइराला, २०७०]] |[[बाँके ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|बाँके ३]] |} === नेपालका मुख्यमन्त्रीहरू === {| class="wikitable" ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|क्र.सं ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मुख्यमन्त्री ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|तस्वीर ! colspan="3" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|व्यवस्थापिका ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|मन्त्रिमण्डल ! rowspan="2" style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|निर्वाचन क्षेत्र |- ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|सुरुवात ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|समाप्ति ! style="background-color:{{Nepali Congress/meta/color}}; color:white"|कार्यकाल |- |१ |[[कृष्णचन्द्र नेपाली पोखरेल]] | |२०७८ जेठ २८ |पदबहाल |{{age in years and days|12 June 2021}} |''गण्डकी प्रदेशको प्रदेशसभा'' |[[कृष्ण चन्द्र नेपाली पोखरेल मन्त्रिमण्डल, २०७८|कृष्ण चन्द्र नेपाली, २०७८]] | |- |२ |[[जीवनबहादुर शाही|जीवन बहादुर शाही]] | |२०७८ कात्तिक १७ |पदबहाल |{{age in years and days|3 November 2021}} |''कर्णाली प्रदेशको प्रदेश सभा'' |[[जीवन बहादुर शाही मन्त्रिमण्डल, २०७८|जीवन बाहदुर शाही, २०७८]] | |} {{Notelist}} {{Notelist}} == भातृ सङ्गठनहरू == नेपाली काङ्ग्रेसका भातृ सङ्गठनहरू निम्न उल्लेखित छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भातृ संस्थाहरू|युआरएल=http://www.nepalicongress.org/subdomain|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाली काङ्ग्रेस|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> *नेपाल महिला सङ्घ *नेपाल तरुण दल *[[नेपाल विद्यार्थी सङ्घ]] *नेपाल प्रजातन्त्र सेनानी सङ्घ *नेपाल किसान सङ्घ *नेपाल दलित सङ्घ *नेपाल भूतपूर्व सैनिक सङ्घ *नेपाल आदिवासी जनजाति सङ्घ *राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक अपाङ्ग सङ्घ *नेपाल मुस्लिम सङ्घ *नेपाल तामाङ सङ्घ *नेपाल राष्ट्रिय मगर सङ्घ *नेपाल ठाकुर समाज *नेपाल लोकतान्त्रिक खेलकुद सङ्घ ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Nepali Congress|नेपाली काङ्ग्रेस}} ==यो पनि हेर्नुहोस् == * [[नेपाली काङ्ग्रेसको १४औँ महाधिवेशन]] * [[नेपाली काङ्ग्रेसका प्रदेश कमिटीहरू]] {{नेपालका राजनीतिक दलहरू}} [[श्रेणी:नेपालका राजनीतिक दलहरू]] [[श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेस| ]] l9b1ii38ud0bf4omiqss23ur86qdou5 0 26948 1392767 1274657 2026-10-15T17:56:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392767 wikitext text/x-wiki {{Infobox waterfall | name = पाताले छाँगो | photo =Davi's fall.jpg | photo_caption = डेभिज फल्स | map = Nepal | map_width = | lat_d =28 |lat_m =19 |lat_s =50 |lat_NS =N | long_d =83 |long_m =58 |long_s =20 |long_EW =E | mark = Water-Fall.gif | location = [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]], [[कास्की जिल्ला|कास्की]], [[नेपाल]] | depth = | coords = {{Coord|28.19|83.96|display=inline,title|type:landmark|name=डेभिज फल्स}} | watercourse = | type = | height = | height_longest = | number_drops = १ | number of entrances = | average_flow = | world_rank = }} '''पातले छाँगो''' वा डेभिज फल्स (Davis Falls)को नामले चिनिने यो झरना [[कास्की जिल्ला]]को [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]]मा अवस्थित छ ।<ref>{{Cite web |url=https://thehimalayantimes.com/opinion/beautiful-pokhara/ |title=Beautiful Pokhara |date=2017-12-03 |website=The Himalayan Times |language=अङ्ग्रेजी |access-date=2018-06-26}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/5507 |title=हराएको सगरमाथा बिलाएको पाताले छाँगो |website=nepalihimal.com |language=नेपाली |access-date=2018-06-26}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>जमीनको सतह भन्दा तल [[गुप्तेश्वर गुफा]] तर्फ झर्ने यो झरना वर्षायाममा हेर्न लायकको छ । '''डेभी''' नाम गरेकी एक स्विस पर्यटक यस झरनाबाट खसेर बेपत्ता भएको हुनाले यस झरनाको नाम डेभिज फल्स रहन गएको हो ।<ref>{{cite web|title=Discover the Sheer Beauty of Davis Falls|url=http://www.nepal.com/sights/davis-fall/|publisher=Nepal.com}}</ref> एउटा प्राकृतिक सुरुंगको माध्यमबाट यो झरना लगभग ५०० फिट माथिबाट जमिनस्तरभन्दा १०० फिट तल सम्म झर्दछ । सन् १९६१ मा [[फेवाताल|फेवा ताल]]मा पौडदै गर्दा एक जना स्विस पर्यटक अप्रत्यासित रूपले आएको बाढीको कारण पानीमै बगीन र उसलाई उसको श्रीमानले जोगाउन सकेन यसै प्रकार, त्यस महिलाको शरीर कहिले पनि भेटाउन सकिएन जसको फलस्वरूप यस पाताले छाँगोलाई त्यस महिलाको नाम बाटै डेभिज फल नामाङ्कित गरियो । ==पर्यटन== डेभिस फलमा अधिकांश भारतीय पर्यटक आउने गरेका छन् । डेभिस फल परिसरभित्र पानीको झरनाबाहेक ‘विसपुल’ र ‘मनोरञ्जन पार्क’ पनि आकर्षक स्थलहरू हुन् । शैक्षिक भ्रमणमा आउने विद्यार्थीहरूले पनि यस स्थललाई पहिलो रोजाइ बनाउने गरेका छन् । डेभिस फलको प्राचीन नाम ‘पातले छाँगो’ हो । स्थानीय छोरेपाटन उच्च माविले यसको संरक्षणको जिम्मा लिएको छ । पोखराको पर्यटन विकासका लागि डेभिस फलको आकर्षण प्रमुख रहेको छोरेपाटन उच्च माविका प्राचार्य लक्ष्मण थापा बताउँछन् । <ref>{{cite web|title=अभियान डेभिस फल|url=http://abhiyan.com.np/article-samacahr_2ashoj2069_davidfalls#.U2CQa3-YHIU|publisher=abhiyan.com}}{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{-}} ==चित्र दीर्घा== <gallery mode=packed-hover heights=150px align=center> File:Davis Falls-Pokhara 05.jpg File:Davis Falls-Pokhara 01.jpg David fall.jpg|पाताले छाँगो Davis Falls3.jpg|पाताले छाँगो Davis Falls4.jpg|पाताले छाँगो Devis fall 2.jpg|पाताले छाँगो Devis fall, Pokhara.jpg|पाताले छाँगो Devis Falls, Pokhara.jpg|पाताले छाँगो Davi's Fall-Pokhara-SatyamPradhan.jpg Patale chago11.jpg Patale chago17.jpg Patale chago4.jpg </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Commonscat|Davis Falls|पाताले छाँगो}} {{नेपालका झरनाहरू}} [[श्रेणी:नेपालका झरनाहरू]] [[श्रेणी:पोखराका पर्यटकीय स्थलहरू]] 8daixodzhwzbtoz8oqdsxv7hvttdqj5 10 41971 1392770 1392746 2026-10-15T20:38:22Z Ziv 70366 ([[c:GR|GR]]) [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg]] → [[File:War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 1392770 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Kingdom of Sardinia | shortname alias = Sardinia | flag alias = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg | flag alias-1720 = Savoie flag.svg | flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif | flag alias-1816 = Flag of Kingdom of Sardinia (1848).svg | flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1720 | var2 = 1782 | var3 = 1816 | var4 = 1848 | related1 = Sardinia </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> 9rzsjnghhfx1jqldhy5u3omtvclaujh 1392774 1392770 2026-10-15T22:35:07Z CommonsDelinker 144 Replacing Flag_of_Kingdom_of_Sardinia_(1848).svg with [[File:Civil_Flag_and_civil_Ensign_of_the_Savoyard_States_(1816-1848).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious e 1392774 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Kingdom of Sardinia | shortname alias = Sardinia | flag alias = War ensign of the Savoyard States (1783-1802).svg | flag alias-1720 = Savoie flag.svg | flag alias-1782 = War Ensign of the Savoyard States (1783-1802).gif | flag alias-1816 = Civil Flag and civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg | flag alias-1848 = Flag of Italy (1861-1946).svg | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1720 | var2 = 1782 | var3 = 1816 | var4 = 1848 | related1 = Sardinia </noinclude> }}<noinclude> </noinclude> sboz3ox06m38zzkup6yfklu5xwc7hti 0 50673 1392771 1307626 2026-10-15T21:42:33Z Rotondus 34710 ढाँचा 1392771 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious text | image = Rama-Bharata-Paduka.jpg | caption = [[राम]] वनबास जाँदा पादुका माग्दै भरत | author = [[वाल्मीकि]] | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दू]] | language = [[संस्कृत]] | verses = २४,००० |chapters=५०० सर्ग, ७ काण्ड }} {{हिन्दु धर्मग्रन्थहरू}} {{हिन्दुधर्म}} '''रामायण''' ([[संस्कृत]] : ''रामायणम्'' = राम + आयणम् ; शब्दको अर्थ: 'रामको जीवन यात्रा') [[वाल्मीकि]] ऋषिद्वारा [[संस्कृत]]मा लेखिएको एक हिन्दु [[महाकाव्य]] हो। यसमा २४,००० [[श्लोक]]हरू रहेका छन।<ref>{{cite web |url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/holydays/rama.shtml|title= राम नवमी |format= |work= bbc.co.uk}}</ref> यसमा हिन्दु धर्मका देवता [[विष्णु]]को अवतार मानिने [[रघुवंश]]का राजा [[राम]]को गाथा लेखिएको छ। यसमा सातवटा अध्यायहरू छन जसलाई [[काण्ड]] भनिन्छ। ==पात्रहरू== पात्रहरू निम्न छन्: *[[बालमिकी]]-रचनाकार रामायण *[[दसरथ]]-[[राम]]का पिता *कौशल्या- रामकी माता *[[जनक]]-[[सीता]]का पिता *[[राम]]- मुख्य पात्र *[[सीता]] - मुख्य पात्र *[[रावण]]- मुख्य खलनायक *[[भरत (स्पष्टता)|भरत]]- [[राम]]को भाइ *[[शत्रुघ्न|सत्रुघन]]- [[राम]]को भाइ *[[लक्ष्मण]]- [[राम]]को भाइ *[[हनुमान]] *[[बाली (रामायण)|बालि]] *[[सुग्रिव (रामायण)|सुग्रिभ]] *[[जटायु]] *विश्वामित्र- रामका गुरू ==रचनाकाल== महर्षि वाल्मीकिले [[त्रेता युग]]मा रामायणको रचना गरेका हुन भन्ने विश्वास रहेको छ। ==काण्डहरू== === बाल काण्ड === {{मुख्य|बालकाण्ड}} [[चित्र:Ravi_Varma-Rama-breaking-bow.jpg|thumb|सीता स्वंयवर (चित्रकार: रवि वर्मा)]] यो सर्ग (खण्ड)ले रामको बाल्यकालका कथाहरू र समयकालसँग सम्बन्धित घटनाहरूको विवरण दिन्छ। दशरथ अयोध्याका राजा थिए। उनको तीन पत्नीहरू थिए: कौशल्या, कैकेयी र सुमित्रा। उनको छोरा नभएको र कानुनी उत्तराधिकारीको इच्छामा पुत्र-कामेश्ती यज्ञ भनिने अग्नियज्ञ गरे। फलस्वरूप, कौशल्याबाट राम, कैकेयीबाट भरत, सुमित्राबाट लक्ष्मण र शत्रुघ्न को जन्म भएको थियो। राजकुमारहरूलाई [[वशिष्ठ गोत्र|वशिष्ठ]] ऋषिबाट शास्त्र ग्रन्थबाट राज्य तथा युद्धको ज्ञान दिइयो। जब राम १६ वर्षका थिए, [[विश्वामित्र ऋषि|ऋषि विश्वामित्र]] यज्ञमा बाधा पुर्याउने राक्षसहरू विरुद्ध मद्दत माग्न आए। उनले रामलाई छाने। रामसंगै लक्ष्मण पनि संगै गए। कथाभरि उनको निरन्तर संगै रहन्छन्। राम र लक्ष्मणले विश्वामित्रबाट निर्देशन र अलौकिक हतियारहरू प्राप्त गर्छन् र ताटक र अन्य धेरै राक्षसहरूलाई नष्ट गरे। [[जनक]] मिथिलाका राजा थिए। एक दिन, राजाले आफ्नो हलो जोतेको बेलामा एउटी बालिका खेतमा भेटिन्। खुशीले अभिभूत भएर राजाले बच्चालाई "इश्वरको चमत्कारी उपहार" माने। बच्चाको नाउँ सीता राखियो। सीता अतुलनीय सौन्दर्य र आकर्षणको युवती बनेर हुर्किइन्। राजा जनकले "शिवले आफ्ना पुर्खाहरू लाई दिएको धनुष (शिव धनुष ) जसले उठाउन सक्छ, सीताको विवाह उसै संग गराइदिने निर्णय गरेका थिए। <ref name="sacredtexts.com">{{cite book|title=CANTO LXVII.: THE BREAKING OF THE BOW.|publisher=sacredtexts.com|url=http://www.sacred-texts.com/hin/rama/ry067.htm|access-date=25 January 2016}}</ref> ऋषि विश्वामित्रले राम र लक्ष्मणलाई स्वयम्बर उत्सब देखाउन मिथिलामा लगे। उत्सवमा रामले शिवधनुष उठाए र ताँदो तान्दा धनुष भाँचियो।<ref name="sacredtexts.com" /> रामले सीतासँग, लक्ष्मणले उर्मिलासँग, भरतले माण्डवीसँग र शत्रुघ्नले श्रुतकीर्तीसँग विवाह गरे। मिथिलामा ठूलो उत्सव मनाइयो र विवाह पार्टी अयोध्या फर्कियो। === अयोध्या काण्ड === राम र सीताको विवाह पछि, वृद्ध राजा दशरथले रामलाई [[राज्याभिषेक]] गर्ने इच्छा व्यक्त गरे। राज्यको कोसल सभा डाकियो र राज्यका प्रजाहरूले समर्थन जनाए। राज्याभिषेकको पूर्वसन्ध्यामा, कैकेयीलाई दशरथले उनलाई धेरै पहिले दिएका दुई बचन माग्न एक सुसारे मन्थराले उक्साए। कैकेयीले रामलाई चौध वर्षको लागि बनबास गर्न र भरतलाई राजा बनाउन माग गर्छिन्। आफ्नो वचनप्रतिको कठोर भक्तिले विवश भएको हृदयविदारक राजा कैकेयीको मागलाई स्वीकार गरे। रामले आफ्नो बुबाको अनिच्छुक हुकुमलाई पूर्ण समर्पण र शान्त आत्म-नियन्त्रणका साथ स्वीकार गर्दछ जुन कथाभरि उनको विशेषता हो। उनीसँग सीता र लक्ष्मण पनि जान्छन्। जब उनले सीतालाई आफ्नो पछि नलाग्न आग्रह गरे, सीताले भनिन्, "तिमी बसेको वन मेरो लागि अयोध्या हो, र तिमी बिनाको अयोध्या मेरो लागि साँचो नरक हो।" रामको प्रस्थान पछि, शोक सहन नसकेर राजा दशरथको मृत्यु हुन्छ। यसैबीच, भरत, जो आफ्नो मामाघरमा थिए, अयोध्याका घटनाहरू बारे जान्छन्। भरतले आफ्नी आमाको षडयन्त्रबाट लाभ लिन अस्वीकार गरे र रामलाई जंगलमा भेट्न गए। उनले रामलाई फर्केर शासन गर्न अनुरोध गर्छन्। तर राम, आफ्नो बुबाको आदेशलाई पालन गर्न कटिबद्ध छन्, निर्वासनको अवधि अघि फर्कन अस्वीकार गर्छन्। === अरण्य काण्ड === {{मुख्य|अरण्यकाण्ड}} [[चित्र:Rawana_approaches_Sita_in_the_garb_of_mendicant.jpg|thumb|रावण एक तपस्वीको भेषमा सीताको कुटीमा भिक्षा माग्न आए।]] तेह्र वर्षको [[वनवास]] पछि, राम, सीता र लक्ष्मण [[गोदावरी नदी]]को किनारमा दक्षिणतिर यात्रा गर्छन्, जहाँ उनीहरूले कुटी बनाएर बस्छन्। पञ्चवटी वनमा [[रावण]]की बहिनी शूर्पणखा नामक राक्षसीले उनीहरूलाई भेट्न आउँछन्। उसले भाइहरूलाई फकाउन खोज्छ र असफल भएपछि सीतालाई मार्ने प्रयास गर्छ। लक्ष्मणले उनको नाक र कान काटेर रोके। यो सुनेर उनका भाइहरू खर र दुशणले लक्षमण विरुद्ध आक्रमण गरे। लडाईमा [[राम]]ले [[खर-दूषण]] र त्यस उनीहरूको सेनाको संहार गरे। जब यी घटनाको खबर रावण कानसम्म पुग्यो, उसले राक्षस मरिचको सहायताले सीतालाई कब्जा गरेर रामलाई हराउने निर्णय गरे। [[स्वर्णमृग]] को रूप धारण गरेर मरिचले सीताको ध्यान आकर्षित गर्यो। मृगको सौन्दर्यले मोहित भएर सीताले रामलाई समात्न बिन्ती गर्छिन्। यो राक्षसहरूको षडयन्त्र हो भनी थाहा पाएर पनि रामले सीतालाई आफ्नो इच्छाबाट रोक्न सकेनन् र लक्ष्मणलाई सीतालाई हेर विचार गर्न छोडेर मृगलाई खोज्न वनमा लागे। केही समय पछि, सीताले रामको चिच्याएको, मद्दत मागेको आवाज सुनिन्; उनले लक्ष्मणलाई रामको सहायत गर्न जान आग्रह गरिन्। लक्ष्मणले रामलाई अरु कसैले त्यति सजिलै चोट पुर्याउन नसक्ने कुरामा आश्वस्त पार्ने प्रयास गरे र सीताको सुरक्षाको लागि उनले रामको आदेशलाई मानेमा यो उत्तम हुने बताए। सीताले आफुलाई नभई रामलाई सहयोग चाहियोको कुरा गरिन्। त्यसैले लक्ष्मण ले कुटीको वरपर [[लक्ष्मण रेखा|लक्ष्मणरेखा]] बनाएर जस्तो सुकै परिस्थिति आए पनि यो रेखा पार नगर्नु भनेर रामलाई खोज्न हिंडे। अन्ततः बाटो खाली भएपछि, रावण एक तपस्वीको भेषमा सीताको कुटीमा भिक्षा माग्न आए। जोगीको असली रुपबारे अनजान सीतालाई जोगीले रेखा बाहिर बाट भिक्षा दिए मात्र लिने बताए र त्यसपछि जबरजस्ती रावणले सीताको हरण गरे। [[चित्र:Ravi_Varma-Ravana_Sita_Jathayu.jpg|thumb|360x360px|सीताको हरण गर्दा [[रावण]] - [[जटायु]] युद्ध ; [[राजा रवि वर्मा|राजा रवि]] वर्माको चित्र ]] [[जटायु]] नामको गिद्धले सीतालाई बचाउन खोजे तर रावणसंगको युद्धमा उनको पखेटा काटियो। लंकामा सीतालाई राक्षसहरूको पहरामा राखियो। रावणले सीतालाई उनीसँग विवाह गर्न आग्रह गरे, तर उनले रामप्रति पूर्ण समर्पित भएर इन्कार गरिन्। यसैबीच, राम र लक्ष्मणले जटायुबाट सीताको अपहरणको बारेमा थाहा पाए। यो सबै कुरा बताएपछि जटायुले आफ्नो अन्तिम सास फेरे र जटयुको अन्तिम संस्कार गरेर राम लक्ष्मण सीताको खोजीमा सघन वनको भित्र अघि बढे। बाटोमा रामले दुर्वासा ऋषिको श्रापको कारण राक्षस बनेका गन्धर्व कबन्धको वध गरि उसका उद्धार गरे र शबरीको आश्रममा पुगे जहाँ शबरीले दिएको जुठा बयर उनले भक्तिपूर्वक खाए। इस प्रकार राम सीताको खोजमा सघन वनको भित्र अघि बढ्दै गए। === किष्किन्धा काण्ड === {{main|किष्किन्धाकाण्ड}} राम [[ऋष्यमूक]] पर्वतको नजिक पुगे। त्यस पर्वतमा आफ्ना मन्त्रीहरू सहित [[सुग्रीव]] रहने गर्थे। सुग्रीवले शंका गरे कि [[बालि]]ले उनलाई मार्नको लागि सिपाही पठएका हुन्। [[हनुमान]]लाई [[राम]] र [[लक्ष्मण]]को विषयमा जानकारी लिनको लागि ब्राह्मणको रूपमा पठाए। उनीहरू राम र लक्षमण भएको सीताको खोजी गरिरहेको र बालीले नपठाएको थाहा पाएपछि हनुमानले राम र सुग्रिवको मित्रता गराए। सुग्रीवले रामलैइ सान्त्वना [[सीता|जानकी]] लाई खोज्न उनको सहयोग गर्ने सान्त्वना दिए। साथमा आफ्नो दाइ बालिको अत्याचारको विषयमा बताए। रामले बालिको वध गरि सुग्रीवलाई [[किष्किन्धा]] का राजा तथा बालिको पुत्र [[अंगद]]लाई युवराजको पद दिए।<ref>‘रामचरितमानस’, टीकाकार: हनुमानप्रसाद पोद्दार, प्रकाशक एवं मुद्रक: गीताप्रेस, गोरखपुर पृष्ठ 634-638</ref> राज्य प्राप्ति पछि सुग्रीव विलासमा लिप्त भए र वर्षा तथा शरद् [[ऋतु]] व्यतीत भयो। रामको निराशा व्यक्त गरेपछि सुग्रीवले वानर सेनालाई सीताको खोजमा पठाए। सीताको खोजमा गएका बानरको भेट एक गुफामा एक तपस्विननी सँग भयो। तपस्विनीले खोज दललाई योगशक्तिबाट समुद्रतट मा पुर्याए जहाँ उनीहरूको भेट [[सम्पाती]] सँग भयो। सम्पातीले वानर सेनालाई रावणले सीतालाई [[लङ्का|लंका]]को [[अशोकवाटिका]]मा राखेको कुरा बतायो। [[जाम्बवन्त]]ले हनुमानलाई समुद्र नाघ्न सुझाव दिए। === सुन्दर काण्ड === [[हनुमान]] लंका तर्फ प्रस्थान गरे। [[सुरसा]]ले हनुमानको परीक्षा लिए<ref>‘रामचरितमानस’, टीकाकार: हनुमानप्रसाद पोद्दार, प्रकाशक एवं मुद्रक: गीताप्रेस, गोरखपुर पृष्ठ 658-659</ref> र उनलाई योग्य तथा सामर्थ्यवान पाएर आशीर्वाद दिए। बाटोमा हनुमानले छाया समाउने राक्षसीको वध गरे र [[लंकिनी]]मा प्रहार गरी [[लङ्का]] प्रवेश गर्‍। उनको भेट [[विभीषण]]सँग भयो। जब हनुमान [[अशोकवाटिका]]मा पुगे तब [[रावण]] [[सीता]]लाई धम्काइरहेका थिए। रावण गएपछि [[त्रिजटा]]ले सीतालाई सान्तवना दिइन्।। एकान्त भएपछि हनुमानले सीतासँग भेटी उनलाई [[राम]]को [[मुद्रिका]] दिए। हनुमानले अशोकवाटिका विध्वंस गरी रावणका पुत्र [[अक्षय कुमार]]को बध गरे। [[मेघनाथ]]ले हनुमानलाई [[नागपाश]]ले बाँधी रावणको सभामा लगे।<ref>‘रामचरितमानस’, टीकाकार: हनुमानप्रसाद पोद्दार, प्रकाशक एवं मुद्रक: गीताप्रेस, गोरखपुर पृष्ठ 668-672</ref> रावणको प्रश्नको उत्तरमा हनुमानले आफ्नो परिचय रामको दूतको रूपमा दिए। रावणले हनुमानको पुच्छरमा तेलमा डुबाइएको कपडा बाँधी आगो लगाईदिए। त्यसपछि हनुमानले लङ्काको दहन गरे।<ref>‘रामचरितमानस’, टीकाकार: हनुमानप्रसाद पोद्दार, प्रकाशक एवं मुद्रक: गीताप्रेस, गोरखपुर पृष्ठ 678-679</ref> हनुमान त्यसपछि सीता भको ठाउँमा पुगे। सीताले आफ्नो [[चूडामणि]] दिएर उनको विदाई गरे। हनुमान समुद्र पार गरेर सबै वानर सँग मिले र सबै जना सुग्रीव ब्भएको स्थानमा गए। हनुमानको कामबाट राम अत्यन्त प्रसन्न भए। राम वानरसेना को साथमा समुद्रतटमा पुगे। उता विभीषणले रावणलाई रामसँग दुश्मनी नगर्न सम्झाए तर रावणले विभीषणलाई अपमानित गरी लंका बाट देश निकाला गरे। विभीषण रामको शरणमा आए र रामले उनलाई लंकाको राजाको मान्यता दिए। रामले समुद्रको देवता सँग मार्ग दिन बिन्ती गरे। समुद्र ले बिन्ती नमान्दा रामले क्रोधित भए र उनको क्रोधबाट भयभित भएर समुद्रले स्वयं आएर [[राम]]को बिन्ती पश्चात् [[नल]] र [[नील]] द्वारा पुल बनाउने उपाय बताए। ===युद्द काण्ड === [[जाम्बवन्त]]को आदेशमा [[नल-नील]] दुई भाइले वानर सेना को मद्दतले समुद्रमा पुल बनाए। <ref>‘रामचरितमानस’, टीकाकार: हनुमानप्रसाद पोद्दार, प्रकाशक एवं मुद्रक: गीताप्रेस, गोरखपुर पृष्ठ 709-711</ref>[[राम]]ले श्री [[रामेश्वर]]को स्थापना गरी भगवान [[शंकर]]को पूजा गरे र सेना सहित समुद्र पार गरे। समुद्र पार गरि रामले डेरा बसाए। पुल बंध जाने र रामले समुद्र पार गरेको समाचार सुनेर रावण मन अत्यन्त व्याकुल भयो। [[मन्दोदरी]]ले रावणलाई रामसँग दुश्मनी नगर्न सम्झाए पनि रवणको अहंकार गएन। राम आफ्नो [[वानरसेना]]को साथमा [[सुबेल पर्वत]]म बस्न थाले। [[अंगद]] रामको दूत बनेर लंकामा रावणको सभामा गए र उनलाई रामको शरणमा आउनको लागि सन्देश दिए तर रावणले अस्वीकार गरे। शान्तिको सबै प्रयास असफल भएपछि युद्ध आरम्भ भयो। लक्ष्मण र [[मेघनाद]] बीच मध्य घोर युद्ध भयो। [[शक्तिबाण]] को प्रहारबाट लक्ष्मण मूर्छित भए। उनको उपचारको लागि हनुमान [[सुषेण]] वैद्यलाई लिएर आए र [[संजीवनी]] ल्याउनको लागि हिडे। गुप्तचरबाट समाचार मिल्दा रावणले हनुमानको काममा बाधा को लागि [[कालनेमि]]लाई पठाए। हनुमानले कालनेमिको बध गरे। औषधिको पहचान गर्न नसकेकाले हनुमानले सिँगै पहाड उठाएर लगे। बाटोमा हनुमानलाई राक्षस सम्झेर [[भरत (स्पष्टता)|भरत]]ले बाण प्रहार गरि घायल बनाए तर वास्तविकता जाने पछि आफ्नो बाण मा बैठा गरि [[लङ्का|लंका]] पठाए। उता औषधि लिन गरेको हनुमान आउन ढिलो भएको देखि राम अलाप विलाप गर्न लागे। हनुमानले पहाड नै बोकेर ल्याएपछि सुषेण बैद्यको उपचारबाट स्वस्थ भए। <ref>‘रामचरितमानस’, टीकाकार: हनुमानप्रसाद पोद्दार, प्रकाशक एवं मुद्रक: गीताप्रेस, गोरखपुर पृष्ठ 751-759</ref> रावणले युद्धको लागि [[कुम्भकर्ण]]लाई जगाए। कुम्भकर्णले पनि रावणलाई रामको शरणमा जानको लागि सुझाव दिए तर रावण मानेनन्। युद्धमा कुम्भकर्णले राम द्वारा परमगति प्राप्त गरे। लक्ष्मणले मेघनादलाई युद्ध गरि बध गरे। राम र रावण बीच घोर युद्ध भयो र अन्तमा रामद्वारा रावणको बध भयो। <ref>‘रामचरितमानस’, टीकाकार: हनुमानप्रसाद पोद्दार, प्रकाशक एवं मुद्रक: गीताप्रेस, गोरखपुर पृष्ठ 802-807</ref> विभीषणलाई लंकाको राज्य सुम्पेर राम, सीता र लक्ष्मण [[पुष्पक विमान|पुष्पकविमान]]मा चढी अयोध्या तर्फ प्रस्थान गरे।<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भंडार, दिल्ली पृष्ठ 455-459</ref> === उत्तर काण्ड === {{main|उत्तरकाण्ड}} [[उत्तरकाण्ड]] राम कथाको उपसंहार हो। [[सीता]], [[लक्ष्मण]] र समस्त [[वानरसेना]]को साथमा राम [[अयोध्या]] फिर्ता भए। [[राम]]को भव्य स्वागत भयो, [[भरत (स्पष्टता)|भरत]]सहित सर्वजनमा आनन्द व्याप्त भयो। वेद र [[शिव]]को स्तुति सँगै रामको [[राज्याभिषेक]] भयो। अभ्यागतको बिदाई गरियो। रामले प्रजालाई उपदेश दिए र प्रजाहरूले कृतज्ञता प्रकट गरे। चार जना भाइहरूको नै दुई दुई जना पुत्र जन्मिए। [[रामराज्य]] एक आदर्श बन्यो। उपरोक्त कथा सँगै गोस्वामी [[तुलसीदास]] जी ले उत्तरकाण्ड मा श्री राम-वशिष्ठ संवाद, [[नारद]] मुनि अयोध्या आएर रामचन्द्रको स्तुति गरेको, शिव-पार्वती संवाद, [[गरुड]] मोह तथा गरुडको [[काकभुशुण्डि]] जी सँग रामकथा एवं राम-महिमा सुनाएको, काकभुशुण्डि जी को पूर्वजन्मको कथा, ज्ञान-भक्‍ति निरूपण, ज्ञानदीपक र भक्‍तिको महान महिमा, गरुडको सात प्रश्‍न र काकभुशुण्डि जी को उत्तर आदि विषयक पनि विस्तृत वर्णन गरेका छन्। तुलसीदास जी ले उपरोक्त वर्णन लेखी रामचरितमानसको अन्त्य गरेका छन् भबे आदिकवि वाल्मीकि आफ्ननो रामायण उत्तरकाण्डमा रावण तथा हनुमानको जन्मको कथा ,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भंडार, दिल्ली पृष्ठ 463-475</ref> सीता का निर्वासन,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’‘, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भंडार, दिल्ली पृष्ठ 480-483</ref> राजा नृग, राजा निमि, राजा ययाति तथा रामराज्यमा कुकुरको न्यायको उपकथा,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भंडार, दिल्ली पृष्ठ 485-491</ref> लवकुशको जन्म,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भंडार, दिल्ली पृष्ठ 495-496</ref> राम द्वारा अश्वमेघ यज्ञ को अनुष्ठान तथा त्यस यज्ञमा उनका पुत्राहरू लव तथा कुश द्वारा महाकवि वाल्मीकि रचित रामायण गायन, सीताको रसातल प्रवेश,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भंडार, दिल्ली पृष्ठ 508-512</ref> लक्ष्मण का परित्याग,<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भंडार, दिल्ली पृष्ठ 515-518</ref> को पनि वर्णन गरिएको छ। वाल्मीकि रामायणमा उत्तरकाण्डको समापन रामको महाप्रयाण पश्चात् भएको छ।<ref>‘वाल्मीकीय रामायण’, प्रकाशक: देहाती पुस्तक भंडार, दिल्ली पृष्ठ 518-520</ref> सिख संस्करण सिख धर्मको सबैभन्दा पवित्र धर्मग्रन्थ गुरु ग्रन्थ साहिबमा दुई प्रकारको रामायणको वर्णन छ। एउटा आध्यात्मिक रामायण हो जुन गुरु ग्रन्थ साहिबको वास्तविक विषय हो, जसमा रावण अहंकार, सीता बुद्धी (बुद्धि), राम भित्री आत्म र लक्ष्मण मानिस (ध्यान, मन) हुन्। गुरु ग्रन्थ साहिबले दशावतारको अस्तित्वमा पनि विश्वास गर्दछ जो आफ्नो समयका राजाहरू थिए जसले संसारमा व्यवस्था पुनर्स्थापित गर्न सक्दो प्रयास गरे। राजा राम (रामचन्द्र) गुरु ग्रन्थ साहिबमा कभर नभएका मध्ये एक थिए। गुरु ग्रन्थ साहिब भन्छन्: ==कला र संस्कृतिमा प्रभाव== ==विभिन्न संस्करणमा == ===भारत=== ==नेपाल == ===बौद्ध=== ===सिख=== ===जैन7447278732W=== ===एसिया=== ==हिन्दु संस्कारमा== ==चलचित्र र नाट्य क्षत्रमा== == सन्दर्भ == <references /> == यो पनि हेर्नुहोस् == * [[महाभारत]] * [[राम|श्रीराम अवतार]] * [[भानुभक्तीय र तुलसीकृत रामायण]] {{श्री रामचरितमानस}} {{हिन्दू धर्म}} {{हिन्दू देवी देवता एवं लेख}} [[श्रेणी:हिन्दीबाट अनुवादित]] [[श्रेणी:धर्मग्रन्थ]] [[श्रेणी:रामायण]] fg4ujncqbdmhp4jmntqxfh2rdpfpzzb 0 53368 1392768 1311140 2026-10-15T18:08:58Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392768 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = पाखनवेद | image = Bergenia ciliata (Haw.) Sternb. f. ligulata (Yeo) (Saxifragaceae) plant.jpg | image_caption = ''Bergenia ciliata'' | regnum = [[वनस्पति]] | unranked_divisio = [[Angiosperms]] | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Core eudicots]] | ordo = [[Saxifragales]] | familia = [[Saxifragaceae]] | genus = ''[[Bergenia]]'' | species = '''''B. ciliata''''' | binomial = '''''Bergenia ciliata''''' | binomial_authority = ([[Adrian Hardy Haworth|Haw.]]) [[Kaspar Maria von Sternberg|Sternb.]] Revis. Saxifrag. suppl. 2:2. 1831 | subdivision_ranks = Species | subdivision = |}} '''पाखानवेद''' औषधीय गुण भएको वनस्पति हो। गाउँघरमा यसलाई पाखनभेद, ठूलो ओखत, जन्ती फूल, सेलपारू, सिम्पाटी, सिल्पु पनि भनिने गरिन्छ। पाखानवेदको नामबाटै यसले चट्टान फोरेर आफ्नो वासस्थान बनाउँछ भन्ने बुझिन्छ। नेपालमा तीन प्रकारका पाषाणभेद पाइन्छन्। यो उच्च क्षेत्रमा (२१०० मिटरभन्दा माथि) पाइने यो पाखानवेदको वैज्ञानिक नाम 'बर्जिनिया पर्पुरासेन्स' हो। पाखानवेदको जरा चट्टानका कापमा फैलिएर ढुंगा फोर्ने काम गर्दछ। पाखानवेदका जरा खोकी, ज्वरो, पखाला आदि रोगमा प्रयोग हुने नामी जडीबुटी हो। सुत्केरी महिलालाई तन्दुरुस्तीमा ल्याउन यसको अधिक प्रयोग गरिन्छ। ==पाखनवेदको औषधीय गुणहरू== पिसाव नली वा [[मृगौला]]मा पथ्थरी, मूत्ररोग, प्रमेहरोग, योनीरोग, जीउ दुख्ने, ज्वरो, [[पखाला]], आउँ परेको, पेटमा जुका परेको, पोलेको ठाउँमा, यौनशक्ति बढाउन, रगत बगेको रोक्न, पिसाव लगाउन, खानेकुरा पचाउन, मांशपेसी दरिलो पार्नको लागि यसको काण्ड (गानो) उपयोगी छ । <ref name="NP">'''नेपालमा पाइने प्रमुख गैरकाष्ठ वन पैदावार तथा जडीबुटीहरूको औषधीय प्रयोग र महत्त्व''', अनिरुद्ध कुमार साह, वनविज्ञान शास्त्री</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{जडीबुटीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241130114224/http://nepalihimal.com/article/891 :पुष्पमार्गमा पदयात्रा- डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ] {{Commonscat|Bergenia ciliata}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:जडीबुटी]] [[श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] pywweh7govi3z2szhlhc16veyyg2uy2 0 54781 1392791 1311261 2026-10-16T03:25:29Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392791 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Lily of Nepal |image = LiliumNepalenseInflorescence.jpg |regnum = [[Plantae]] |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Monocots]] |ordo = [[Liliales]] |familia = [[Liliaceae]] |genus = ''[[Lilium]]'' |species = '''''L. nepalense''''' |binomial = ''Lilium nepalense'' |binomial_authority = [[D.Don]] 1820 not Collett & Hemsl. 1890 |synonyms_ref= |synonyms=*''Lilium ochroleucum'' <small>Wall. ex Baker</small> |}} वैज्ञानिक नाम लिलियम नेपालेन्स (Lilium nepalense) भए वाटै यो नेपालको रैथाने विरुवा हो भन्ने सजिलै अनुमान लगाउन सकिन्छ । बोट सामान्यतः एक मिटर जतिको हुन्छ। चिल्ला पातहरूको छेउबाट सुन्दर फूलहरू घण्टी झै तलतिर निहुरिएका हुन्छन्। ठाउँअनुसार फूलका तरेलीहरू सेतो, सुनौलो वा हल्का पहेंलो हुन्छ, तर सबैका भित्री भाग गाढा चकलेटी रङको हुन्छ। तरेलीहरू चरक्क चिरिएर पछाडि बटारिएर फक्रन्छन्। फूलका ६ वटा पुंकेशर लामा–लामा काँटीहरूमा झुण्डिन्छन्। स्त्रीकेशर तिनका माझ्बाट सलक्क बाहिर निस्केर पराग थाप्न तयार हुन्छे। यो बिरुवा वनस्पतिजगतको लिली परिवारभित्र समावेश छ। यसको गानोमा लाग्ने पोटीहरू छाती दुख्दा खाइन्छ। शरीर नातागत भएको बेला पनि वन लसुन प्रयोग हुन्छ। अहिले वन लसुनको जडीबुटी व्यापार बढ्दो छ, तर यो अति सुन्दर फूलको बिरुवाले नेपाली बगैंचासम्म प्रवेश पाउन सकेको छैन। सन् १९९०को जापान एक्स्पोमा पुरस्कृत भएको यो पुष्पले नेपाली हुलाक टिकटमा भने आफ्नो स्थान सुरक्षित पारेको छ।<ref name="Puspa">{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/891 |title=पुष्पमार्गमा पदयात्रा- डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ |access-date=2013-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130114224/http://nepalihimal.com/article/891 |archive-date=2024-11-30}}</ref> [[File:Lilium nepalense (flower).jpg|thumb]] ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{जडीबुटीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Lilium nepalense}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:जडीबुटी]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] [[श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति]] acuxc1usp9waoob9nucgyhx5ppbroua 0 54792 1392753 1311106 2026-10-15T12:52:32Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392753 wikitext text/x-wiki द्यौराली फूल/रेजाक फूल सेतो फूलको फेदीमा रातो रङले सजिएका यी पुष्पपुञ्ज ज्यादै सुवासिला हुन्छन्। लोक्ता परिवारको यो बिरुवालाई 'स्टिलेरा चामे जास्मे' भनिन्छ। डोल्पाका आम्चीहरू यो बिरुवालाई 'रेजाक' भन्दछन्। यसको जराले घाउ, खटिरा वा सुन्निएको उपचार गरिन्छ। [[File:LangDu.jpg|thumb]] <ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/891 |title=:पुष्पमार्गमा पदयात्रा- डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ |access-date=2013-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130114224/http://nepalihimal.com/article/891 |archive-date=2024-11-30}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{जडीबुटीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:जडीबुटी]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] [[श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति]] 8brkig8ojq2aax7imnq5nl91yixgto0 0 54793 1392772 1311202 2026-10-15T21:57:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392772 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = Lancea tibetica.jpg |image_caption = |regnum = [[वनस्पति]] |unranked_divisio = [[फूल फुल्ने वनस्पति]] (एन्जिओस्पर्म) |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Lamiales]] |familia = [[Mazaceae]] |genus = '''''Lancea''''' | species = '''''L. tibetica''''' | binomial = ''Lancea tibetica'' | binomial_authority =[[Joseph Dalton Hooker|Hook.f.]] & [[Thomas Thomson (botanist)|Thomson]] (1857) |}} हामीले भुटेर खाने [[तिल]]को परिवारमा पर्ने 'लान्सिया टिवेटिका' नामक यो वनस्पति खुकुलो माटोमा फुल्ने भुईँफूल हो। आम्चीहरू यसलाई 'पा याक्सा व्रा' भन्दछन् र फोक्सो तथा मुटुको रोगमा प्रयोग गर्छन् । यिनका प्याजी वा वैजनी फूलहरू भुईँ छोएरै फुल्दछन् ।<ref name="hm">{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/891 |title=:पुष्पमार्गमा पदयात्रा- डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ |access-date=2013-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130114224/http://nepalihimal.com/article/891 |archive-date=2024-11-30}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{जडीबुटीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:जडीबुटी]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] [[श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति]] [[श्रेणी:पोथ्रा]] jzhjspfrh49muj0ljbct2n9enl1jty8 0 54794 1392807 1311311 2026-10-16T08:12:46Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392807 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | image = Rosa sericea Pteracantha1UME.jpg | regnum = [[वनस्पति]] | unranked_divisio = [[फूल फुल्ने वनस्पति]](एन्जिओस्पर्म) | unranked_classis = [[Eudicots]] | unranked_ordo = [[Rosids]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Rosaceae]] | genus = ''[[Rose|Rosa]]'' | species = '''''R. sericea''''' | binomial = ''Rosa sericea'' | binomial_authority = [[John Lindley|Lindl.]] }} '''हिमाली गुलाफ''' [[नेपाल]], [[चीन|चिन]] उत्तरी [[भारत]], [[भुटान]] तथा [[म्यान्मार]]मा पाइने [[गुलाफ]]को एक प्रजाति हो। संसारमा हजारौं प्रजातिमा पाइने गुलावमध्ये 'रोजा सिरिसिया' आकाशै छुने उचाइमा (४६०० मिटर) सम्म चढेको पाइन्छ। यसको फूलमा पाँच वटा सेता तरेलीहरू आपसमा छुट्टिएर बसेको हुन्छ । बीचमा पहेंला [[पुंकेशर]]का पुञ्जको माझ्मा [[स्त्रीकेशर]] विराजमान हुन्छ । यस गुलावको रसिलो फल [[भिटामिन सी]]ले भरिपूर्ण हुन्छ । बगैंचामा फुल्ने वा फुलाउने गुलावहरू भने नपुंसक हुन्छन्, धेरैमा फल लाग्दैन र लागे पनि काम दिंदैन ।<ref name="HP">{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/891 |title=:पुष्पमार्गमा पदयात्रा- डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ |access-date=2013-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130114224/http://nepalihimal.com/article/891 |archive-date=2024-11-30}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{जडीबुटीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{ठुटो}} [[श्रेणी:जडीबुटी]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] [[श्रेणी:बुट्यान]] 4xe3ulx5rek10gkrka31wftbqpg0wr7 0 54795 1392804 1311300 2026-10-16T06:45:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392804 wikitext text/x-wiki अङ्ग्रेजीमा थिसल भनिने यो आकर्षक बिरुवा [[स्कटल्यान्ड|स्कटल्याण्ड]]को राष्ट्रिय फूलको कोटिमा पर्छ । काँडैकाँडा हुने भएकोले भेडा–च्याङ्ग्रा वा अरू जनावरले यसलाई रुचाउँदैनन्, तसर्थ खाली ठाउँमा अत्यधिक फैलन्छ । [[सूर्यमूखी परिवार]]को वनस्पतिभित्र सिर्सियम प्रजातिमा पर्ने सुँगुरे काँडाको फुर्ती हिमालको स्वच्छ हावापानीमा अरू सुन्दर फूलभन्दा कम हुँदैन ।<ref name="hm">{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/891 |title=:पुष्पमार्गमा पदयात्रा- डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ |access-date=2013-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130114224/http://nepalihimal.com/article/891 |archive-date=2024-11-30}}</ref> [[File:Cirsium vulgare carriere-fossoy 02 23062008 02.jpg|thumb]] ==चित्र दिर्घा== ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{जडीबुटीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{Commonscat|Carduoideae}} {{ठुटो}} [[श्रेणी:जडीबुटी]] 1iqcm2pbswl4z7goxvzur1s9s6mdtvt 0 54797 1392758 1321088 2026-10-15T14:35:11Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392758 wikitext text/x-wiki [[File:BluePoppy.jpg|thumb|left]][[गुरास| निले निले(Meconopsis horridula), काँटेदार नीलो पोपी , पापाभेरेसी परिवारको फूल फुल्ने बिरुवा हो। यो उच्च उचाइका क्षेत्रमा बढ्छ। बिरुवाको उचाइ २० सेन्टिमिटरदेखि १ मिटरसम्म हुन्छ।यो एक एक-आयामीक , दुई-आयामीक बिरुवा हो। लालीगुरास]]को [[जङ्गल]] छेउछाउमा देखिने यो [[फूल]] लाई स्थानियले [[नेपाली]]मा नीले र [[लेक]] तिर [[आम्जी|आम्ची]]हरू 'च्छेर ङोग्' भन्दछन्| [[अफिम]] [[प्रजाति]]को बिरुवा भए पनि यसमा [[लागूपदार्थ]] पाइँदैन तापनि [[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]]मा यो फूल लाई ब्ल्यु पप्पी भनिन्छ। तिब्बति उपचार पद्दतिमा यो फूल र [[विरुवा]] हातगोडा मर्केको, [[श्वास]] प्रश्वास [[रोग]]को [[उपचार]]मा प्रयोग गरिन्छ। [[वैज्ञानिक]] नाम 'मेकोनोप्सिस होरिडुला' रहेको पप्पी प्रजातिको [[बिरुवा गाउँपालिका|बिरुवा]]मा यतिको काँडावाल अरू बिरुवा हुँदैन। युरोपेली बगैंचाहरूमा यसको विशेष प्रतिष्ठा छ। हिमाली भेकमा करीब ६ हजार मिटरको उचाइसम्म यो बिरुवा पाइन्छ। यो उचाइको हावापानी अरू पप्पीले खप्न सक्दैन। आकृति विज्ञान निले पातको संरचना र फूलगुच्छामा धेरै भिन्नताहरू भएको प्रजाति हो। जंगलमा, फूलहरू एकल हुन्छन् वा गुच्छामा व्यवस्थित हुन्छन्। यो बोट एक-आयामीक हुन्छ (यसले बीउ उत्पादन गर्छ र मर्छ) जसमा मोटो जरा हुन्छ। डाँठ र डंडीहरूको सतहमा परालको रंगको काँडा हुन्छ। यस बोटमा आधारभूत पातहरू (लगभग २५ सेन्टिमिटर) गुलाबको फूल व्यवस्थित हुन्छन्। पातहरू अण्डाकार वा साँघुरो-आयताकार आकारका हुन्छन्, फूलको पातमा लामो र पातलो हुन्छन्। पातको किनारा सम्पूर्ण वा थोरै खम्बा भएको वा दाँत भएको हुन्छ। पातहरूको आधार फूलको पातसम्म क्षीण हुन्छ र एक मोटो वा तीव्र शीर्ष हुन्छ। पातको अक्षीय र अक्षीय सतह पहेंलो वा बैजनी मेरुदण्डले ढाकिएको हुन्छ जुन बैजनी मस्सा जस्तो संरचनाबाट बढ्छ। केही अवस्थामा तिनीहरू कडा कपालले ढाकिएका हुन्छन्। माथिल्लो पातहरू साना र सहपत्रहरू जस्तो हुन्छन्। यसमा पतझड पातहरू हुन्छन्। खुला अनुहार भएका फूलहरू सामान्यतया नीलो वा रातो नीलो रंगका हुन्छन्, तर विरलै सेता हुन्छन्। फूलहरूको आकार ५-७.५ सेन्टिमिटर हुन्छ। डाँठ सामान्यतया २२ सेन्टिमिटर भन्दा कम लामो हुन्छ। फूल बोक्ने डाँठ बाङ्गो हुन्छ, त्यसैले फूल ठाडो रूपमा समातिएको हुँदैन र झुकेको हुन्छ। अतिव्यापी पंखुडीहरू फराकिलो कचौरा आकारमा व्यवस्थित हुन्छन्। ४-८ पंखुडीहरू अंडाकार हुन्छन्। बाह्यदलहरूमा अक्षीय सतहमा कपालहरू हुन्छन्। एकान्त हुँदा, फूलहरू निकासमा व्यवस्थित हुन्छन्। केही अवस्थामा, फूलहरू डाँठको तल्लो आधा भागमा एकसाथ (एकत्रित) हुन्छन्। पुंकेसर (१०-१४ मिमी) ले खैरो-कालो परागकणहरू समात्छ र परागकण पहेंलो वा सुन्तला-पहेंलो हुन्छ। तंतु र पंखुडीहरू सामान्यतया समान रंगका हुन्छन्। पुष्प-योनिमा पहेंलो कलंक भएको शैली (६-७ मिमी) हुन्छ। अण्डाशय शंक्वाकार हुन्छ र बाहिरी सतहमा संकुचित मेरुदण्डहरू हुन्छन्। बीउहरू पुनर्रूप, साना, गाढा खैरो र चुच्चा टुप्पाहरू हुन्छन्। तिनीहरू काँडाले ढाकिएको कोसा भित्र राखिन्छन् (मेरुदण्डको आधार बाक्लो हुन्छ)। यो कोसालाई क्याप्सुल भनिन्छ, जुन एक छेउतिर लामो र पातलो गुम्बज जस्तो बेलनाकार हुन्छ। क्याप्सुल लगभग १.५ सेमी देखि २ सेमी लामो र ०.६ सेमी देखि १.१ सेमी चौडा हुन्छ। मेकोनोप्सिस भयानक एक द्विभुज बिरुवा भएकोले, बीउहरूमा दुईवटा बीजपत्र हुन्छन्। वितरण निले पश्चिम नेपालदेखि मध्य र पूर्वी हिमालय हुँदै दक्षिणपूर्वी तिब्बत (सिजाङ) र पश्चिमी चीन (पश्चिमी कान्सुदेखि सिचुआन र उत्तरपश्चिमी युनान) सम्म पाउन सकिन्छ। बासस्थान र पारिस्थितिकी निले चट्टानी क्षेत्रहरू र घाँसेको ढलानमा ३१०० देखि लगभग ६००० मिटरसम्मको उचाइमा बढ्छ, यी उचाइहरूमा वनस्पतिको सीमा नजिक,यी बिरुवाहरू थोरै छायादार वा घमाइलो, चिसो क्षेत्रहरूमा, घाँसे मैदानहरू र चट्टानी क्षेत्रहरूमा उब्जाउन सकिन्छ। तिनीहरू रोडोडेन्ड्रन जस्ता अन्य झाडीहरूसँग पनि बढ्न सक्छन् । बढ्दै जाँदा तिनीहरूलाई प्रशस्त ओस चाहिन्छ र जाडोबाट सुरक्षाको आवश्यकता पर्दैन। तिनीहरू उच्च उचाइमा बढ्ने भएकाले, तिनीहरूले -१० डिग्री फारेनहाइटसम्मको तापक्रम सहन सक्छन्। फूलको रंग माटोको क्षारीयताबाट प्रभावित हुँदैन। प्रयोग निले सजावटी र बागवानी उद्देश्यका लागि प्रयोग गरिन्छ तर बोटको एक-आयामिक प्रकृतिलाई ध्यानमा राख्दै, यसको खेती गर्न गाह्रो छ। यो सन् १९०४ देखि खेती गरिएको छ, प्रायः चीन र तिब्बतबाट आउँछ। खेती गर्दा, आधारभूत पातहरू मर्छन् र सुषुप्त कोपिला जरासँगै छोडिन्छ। नयाँ बिरुवाहरूमा थोरै पातहरू हुन्छन् र ती तीव्र हावाको जोखिममा हुन्छन्। बिरुवाहरूलाई फूल फुल्ने चरणमा पुग्न लगभग दुई वर्ष (बीउ रोपेको २-३ सिजन) लाग्छ। तिनीहरू खडेरीको लागि धेरै प्रतिरोधी हुन्छन्। बगैंचामा हुर्कने कुरा आउँदा तिनीहरू सहनशील र बलियो हुन्छन्। जब फूलहरू गुच्छामा हुन्छन्, माथिल्लो भागका फूलहरू पहिले फुल्छन् र तल्लो फूलहरू फुल्ने बेलामा फलमा परिणत हुन्छन्। हल्का गर्मी वा घाममुनि न्यानो उज्यालो ठाउँमा रोप्दा बीउ अंकुरित हुन्छ। वसन्त ऋतुमा चिसो ठाउँमा रोप्दा बीउको अंकुरण ढिलो हुन्छ तर भरपर्दो हुन्छ। बिरुवाहरूलाई राम्रोसँग पानी निकास भएको तटस्थ माटो मन पर्छ। कलिलो बिरुवामा मुटुको आकारको पातहरू हुन्छन्। परम्परागत औषधि निले यसको एन्टी-इन्फ्लेमेटरी र एनाल्जेसिक गुणहरूको कारणले चिनियाँ परम्परागत जडीबुटी औषधिमा प्रयोग गरिन्छ । त्यसैले, तिनीहरू व्यापक रूपमा काटिन्छन्। यद्यपि एउटा बोटले धेरै बीउ उत्पादन गर्छ, प्राकृतिक र प्रयोगशाला पतिस्थितिहरूमा अंकुरण कम हुन्छ। यस बोटको माग बढ्दै जाँदा, धेरै भन्दा धेरै बोटहरू उखेलिने सम्भावना हुन्छ। [[File:Meconopsis horridula.jpg|thumb]] <ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/891 |title=:पुष्पमार्गमा पदयात्रा- डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ |access-date=2013-04-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130114224/http://nepalihimal.com/article/891 |archive-date=2024-11-30}}</ref> ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{जडीबुटीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:जडीबुटी]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] [[श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति]] [[श्रेणी:पोथ्रा]] n0imn6eohdepud7ffi5u2ymk1up5eou 0 54798 1392801 1311282 2026-10-16T06:08:52Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392801 wikitext text/x-wiki वनस्पति जगतमा सूर्यमुखी फूल प्रजाति असाध्य धेरै छन्। तीमध्ये ४,४५० मिटर माथिको क्षेत्रमा फुल्ने नेपालको रैथाने विशेष सूर्यमुखीलाई 'कृमान्थोडियम पर्पुरिफोलियम' (Cremanthodium purpureifolium) भनिन्छ। यसको पातमा अद्वितीय ढङ्गले वैजनी रङ पोतिएको हुन्छ। हिमाली भीरपाखामा माटो बन्ने प्रक्रिया भर्खर शुरू मात्र भएको बेला पत्थरका टुक्राटाक्री, गिर्खा र बालुवालाई जीवनले सिंगार्ने बिरुवाहरूमध्ये सूर्यमुखी निकै आकर्षक हुन्छ। यस्ता उच्च हिमाली बिरुवाहरूको सक्रिय जीवन तीन/चार महीनाको मात्र हुन्छ। यस्ता बिरुवा जीवनचक्रको अधिकांश समय सुषुप्त अवस्थामा बीउ बनेर हिउँसँगै निदाउँछन्। हिउँ विलाएपछि बीउ अंकुराउन थाल्छन्, वैशाख–जेठमा। भदौ–असोजतिर नयाँ बीउ बनिसक्नुपर्ने हुनाले फूलहरू परागसेचनका निम्ति कीरा फट्यांग्रालाई आकर्षित गर्न मनमोहक रंगमा फुल्दछन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{जडीबुटीहरू}} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== *[https://web.archive.org/web/20241130114224/http://nepalihimal.com/article/891 :पुष्पमार्गमा पदयात्रा- डा. तीर्थबहादुर श्रेष्ठ] *[http://eol.org/pages/2895937/overview :Cremanthodium purpureifolium] *[http://encyclopaedia.alpinegardensociety.net/plants/Cremanthodium/purpureifolium :Cremanthodium purpureifolium] {{ठुटो}} [[श्रेणी:जडीबुटी]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] [[श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति]] [[श्रेणी:पोथ्रा]] jfuvk83x1a9ageqakw09q7mqh9mjbkv 0 55981 1392755 1320911 2026-10-15T13:31:22Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392755 wikitext text/x-wiki १९६७ मा भाकपा (मार्क्सवादी)बाट विभाजित चारु मजुमदार, कानु सन्याल र जंगल सन्थालले नक्सलबाडीमा 'सिलिगुडी किसान सभा' गठन गरेपछि नक्सलवादी [[आन्दोलन अलङ्कार|आन्दोलन]] शुरू भएको थियो। शुरूमा शान्तिपूर्ण रहेको त्यो आन्दोलन [[एक]] [[वर्ष]]पछि 'वर्ग शत्रु खत्तम' को नाममा हिंसात्मक बन्यो। हिंसाकै बीच [[नेता]]हरूबीचको विवाद तीव्र बनेपछि [[१९७०]] मा आन्दोलनका [[प्रमुख]] विचारक मजुमदारलाई छाडेर सन्याल, सन्थाल, सत्यनारायण लगायतका नेता अलग भए भने मजुमदारसँग रहेकाहरूले उनलाई वैचारिक र सांगठनिक प्राधिकार मान्दै हिंसात्मक आन्दोलन चलाईरहे। [[कोलकाता|कलकत्ता]]सहित ठूला शहर र पश्चिम [[बङ्गाल|बङ्गाल]]का गाउँसम्म पुगेको त्यो आन्दोलन विभाजन, हिंसात्मक गतिविधि र सरकारी दमनका कारण कमजोर बन्दै गयो। १९७२ मा पक्राउ परेको केही [[महीना]]पछि जेलमै मजुमदारको हत्या भएपछि नक्सलवादी आन्दोलन छिन्नभिन्न भयो। १९६२ मा भारतीय कम्युनिष्ट पार्टीसँग अलग भएको भाकपा (मार्क्सवादी) लाई [[१९६५]] मा फुटाएर 'माओइस्ट कम्युनिष्ट सेन्टर' बनाएका असित सेन नक्सलवादी आन्दोलनमा समाहित भएका थिए। मजुमदारसँग उनीहरूको विवाद शुरू हुँदै गर्दा १९६९ मा बेइजिङ गएका सुरेन बोसले चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीबाट ल्याएको ९ बुँदे सुझाव नक्सलवादी आन्दोलनको इतिहासमा उल्लेखनीय छ। चिनियाँहरूले त्यसबेला 'व्यक्तिहत्याबाट क्रान्ति नहुने, आफ्नो देशको परिस्थिति अनुसार क्रान्ति अघि बढाउनुपर्ने' लगायत सुझाव दिएका थिए, जसलाई बोस, सेन, सन्याल र सन्थालहरूले स्वीकारे भने मजुमदार समूहले अस्वीकार गरेर हिंसात्मक गतिविधि चलाईरह्यो। मजुमदारको [[अन्तिम संस्कार|मृत्यु]]पछि नक्सलवादी आन्दोलनको विरासत बोकेका कम्युनिष्टहरू दर्जनौं टुक्रा बने। त्यसमध्येकै एउटा समूहले आन्ध्रप्रदेशमा 'पिपुल्स वार ग्रुप' (पीडब्लूजी) बनायो भने अर्काले बिहारमा 'माओइस्ट कम्युनिष्ट सेन्टर' (एमसीसी) पुनर्निर्माण गर्‍यो। मजुमदारपछि त्यो समूहको [[नेतृत्व]] लिएका सुब्रत दत (जौहर) त्यसको एक वर्षमै [[प्रहरी]]सँगको भिडन्तमा मारिए। त्यसपछि [[सन् १९९३|१९९३]] मा मृत्यु नभएसम्म विनोद मिश्रले त्यो समूहलाई नेतृत्व दिए। [[सन् १९९०|१९९०]] मा खुला राजनीतिमा आएको जौहर समूहलाई अहिले भाकपा (माले) लिवरेशनको नामले चिनिन्छ। अहिले यसका [[सचिव|महासचिव]] दिपांकर भट्टचार्य छन्। [http://nepalihimal.com/article/1130/ भारतलाई भारी] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Commonscat|Naxalite}} ag4dm5hg6qm3613vthi77sgcm23fhq3 3 56096 1392809 1392087 2026-10-16T09:05:30Z Suyash.dwivedi 23760 Wiki Anniversary Wishes 1392809 wikitext text/x-wiki {{archive box| search=yes| * [[प्रयोगकर्ता वार्ता:Nabin K. Sapkota/अभिलेख सङ्ग्रह १|अभिलेख सङ्ग्रह १]]}} {|style="border:2px solid blue; width:100%;" cellpadding="5" cellspacing="5" |- |[[File:Sita Namaste white.png|100px|left|नमस्ते]] [[File:How to write in Nepali wiki.ogv ‎|400px|right|thumb| सम्पादन सहायताका लागि यो भिडियो हेर्नुहोस्]] '''नमस्ते!<br/> {{PAGENAME}}जी''' समस्त [[विकिपीडिया]] समुदायको तर्फबाट तपाईंलाई [[मुख्य पृष्ठ|नेपाली विकिपीडिया]]मा हार्दिक [[विकिपीडिया:स्वागत/नव आगन्तुक|स्वागत]] छ। विकिपीडिया एउटा खुला [[विश्वकोष]] हो जसमा विभिन्न विषयका जानकारीहरू संग्रहित हुन्छन्। *अहिले सम्म नेपाली विकिपीडियामा '''{{NUMBEROFARTICLES}}''' लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईं हामी सबैको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपीडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख भाषा जत्तिकै धनी बनाऔं। *विकिपीडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन]] गर्ने अधिकार दिन्छ। तपाईं पनि यहाँ नयाँ लेख लेख्न अथवा भएका लेखमा थप्न सक्नुहुन्छ, तर विकिपीडियामा तपाईंको कुनै पनि [[विज्ञापन]] वा [[आत्मकथा]] स्वीकृत हुँदैन। *सबै भन्दा पहिला दुईवटा लेख [[विकिपीडिया:प्राय सोधिने प्रश्नहरू|प्राय सोधिने प्रश्नहरू]] र [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा]] पढ्नुहोस् अथवा [http://www.youtube.com/watch?v=Ucm583Rd3Cs यो भिडियो हेर्नुहोस्]। *आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[:user:{{PAGENAME}}|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला। '''(परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन)''' *विकिपीडियामा नयाँ लेख लेख्न तथा भएका लेख हरू सम्पादन गर्न यहाँलाई केही अप्ठ्यारो परे अथवा विकिको विषयमा केही प्रश्न, सुझाव, गुनासो आदि भएमा [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] अथवा [[विकिपीडिया:प्रश्नहरू|प्रश्नहरू]] पृष्ठ सम्पादन गरेर आफ्नो प्रश्न, सुझाव आदि राख्नु होला। *विकिपीडिया सम्बन्धी सामान्य जानकारीहरूका लागि [[विकिपीडिया:स्वशिक्षा|परिचय]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *कुनै सहयोग चाहिएमा [[विकिपीडिया:सहायता|सहायता]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। *प्रयोगको लागि [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]] पृष्ठ हेर्नुहोस्। {|class="wikitable" style="background:#CBCFF4; border:0pix solid; text-align:left; width:50%;" |- |rowspan=5| [[चित्र:Wiki Nepal.png|100px|center]] |bgcolor="CBCFF7"|[[विकिपिडिया:स्वागत|<font size="+1"> स्वागत</font>]] |- style="background:CBCFF5;" |[[विकिपीडिया:नेपाली दुतावास|<font size="+1">विकिपीडिया:नेपाली दूतावास</font>]] |- style="background:#CBCFF3;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:प्रयोगस्थल|प्रयोगस्थल]]</font> |- style="background:CBCFF6;" |<font size="+1"> [[विकिपीडिया:चौतारी|चौतारी]] |- style="background:CBCFF7;" |<font size="+1"> [[Help:सहायता विषयसूचि|सहायता]] |- |} |} *हामीलाई विश्वास छ तपाईंले एउटा विकिपीडियन बनेर यहाँका लेखहरू सम्पादन गर्न रमाईलो मान्नु हुनेछ। *कृपया वार्तालाप पृष्ठमा चारवटा वक्र (<nowiki>~~~~</nowiki>) प्रयोग गरि सहि गर्नुहोला। यसले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्टको लिङ्क र मिति लेखिदिन्छ। मलाई केही कुरा सोध्नु परेमा मेरो नाम पछि लेखिएको (वार्ता)मा थिचेर प्रश्न लेख्नु होला। *यदि तपाईँलाई विकिपीडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा '''<nowiki>{{helpme}}</nowiki>''' राख्नु होला। कसैले तपाईँको समस्याको समाधान बताउने छ। *अन्य समस्याको लागि [[Special:ListAdmins|प्रवन्धक]]हरूसँग सम्पर्क गर्नुहोला। <b>धन्यवाद!</b> </font> -<b>[[File:Krish Signature.png|50px]][[User:Krish Dulal|<font color="#0000FF">'''DU'''</font>]][[User:Krish Dulal|<font color="#FF0000">'''LAL'''</font>]] ([[User talk:Krish Dulal|कुरा गर्ने]])</b> ०८:४२, ११ जुन २०१३ (युटिसी(UTC)) == लेख सुधार सम्पादनथन प्रतियोगितामा सहभागिताको लागि आमन्त्रण == {{fmbox | image = [[File:Article Improvement Edit-a-thon logo.svg|110px|link=]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|110px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> नेपाली विकिपिडियामा वि.सं. २०७७ असोज १ गतेदेखि वि.सं. २०७७ असोज ३० गतेसम्म यस विकिपिडियाको लेखहरू सुधार गर्न <big>'''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन|लेख सुधार सम्पादनथन]]'''</big> प्रतियोगिता सञ्चालन हुन गइरहेकोले प्रतियगितामा सहभागी हुनका लागि आफ्नो नाम '''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन/सहभागीहरू|सहभागी सूचीमा]]''' राख्न हार्दिक अनुरोध गर्दछौँ।</center>--आयोजन समितिको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ([[प्रयोगकर्ता_वार्ता:Biplab Anand|वार्ता]]) }} <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=910906 --> :: धन्यवाद [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] जी , म आफ्नो सक्दो सहभागिता जनाइ कार्यक्रम सफल पार्न सहयोग गर्ने धारणा अभिव्यक्त गर्न चाहन्छु ।-[[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]] ([[User talk:Nabin K. Sapkota|कुरा गर्ने]]) ००:४५, ३० सेप्टेम्बर २०२० (नेपाली समय) == लेख सुधार सम्पादनथन प्रतियोगिताको तथ्याङ्क अद्यावधिक == {{fmbox | image = [[File:Article Improvement Edit-a-thon logo.svg|110px|link=]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|110px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> नेपाली विकिपिडियामा सञ्चालन भइरहेको <big>'''[[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन|लेख सुधार सम्पादनथन]]'''</big> प्रतियोगितामा सहभागी भइ योगदान दिनुभएकोले यहाँलाई हार्दिक धन्यवाद दिन चाहन्छौँ। प्रतियोगितामा हालसम्म भएको योगदानको आधारमा [[विकिपिडिया:लेख सुधार सम्पादनथन/नतिजा|तथ्याङ्क तालिका]] अद्यावधिक गरिएकोले यहाँले योगदान गर्नुभएको लेखमा कुनै किसिमको समस्या भएमा त्यसलाई समीक्षा गरी यथाशीघ्र सुधार गर्नुहोला। धन्यवाद</center>--आयोजन समितिको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ([[प्रयोगकर्ता_वार्ता:Biplab Anand|वार्ता]]) }} <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=937052 --> == विकिमिडिया रणनीति कार्यशाला- नेपालमा उपस्थिति सम्बन्धमा == नमस्ते {{PAGENAME}} ज्यू,<br> विकिमिडिया रणनीति अभियानको [[:m:Strategy/Wikimedia movement/2018-20/Transition/Global Conversations|विश्वव्यापी वार्तालाप]] यहि नोभेम्बर २१ र २२ (पहिलो चरण) तथा डिसेम्बर ५ र ६ (दोस्रो चरण)मा हुन गइरहेको यहाँलाई जानकारी नै होला। यसै सन्दर्भमा सो विश्वव्यापी वार्तालापमा नेपाली विकिपिडिया समुदायको तर्फबाट सहभागी हुने प्रयोगकर्ताहरूले विश्वव्यापी विकिमिडिया अभियानमा नेपाली विकिपिडिया समुदायको उपस्थिति स्तरीय तरिकाले प्रस्तुत गर्नुपर्ने हुन्छ। यसकारण नेपाली विकिपिडिया समुदाय तथा दक्षिण एसियाली विकिमिडिया रणनीति अभियानका सदस्य [[:m:User:Marajozkee|राजीव दत्त]]सँगको सहकार्यमा नेपाली विकिपिडियाका सदस्यहरू सम्मिलित अनलाइन विकिमिडिया रणनीति कार्यशाला आयोजना गरेर यो समुदायको विभिन्न पक्ष तथा विकिमिडिया रणनीति अभियानसँग सम्बन्धित बुँदाहरूमाथि छलफल गर्नको लागि यहाँको उपस्थितिको लागि यो सूचना पठाइएको जानकारी गराउन चाहन्छु।<br> * मिति: सन् २०२० नोभेम्बर २० बेलुका ७ बजे * दर्ता गर्नुहोस्: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqF5iHzdcth-bxAqNT-sXmaS4jHn4rdKVQ3yU86bT5CbF0wQ/viewform?vc=0&c=0&w=1&flr=0&urp=gmail_link&gxids=7628 गुगल फर्म] नेपाली विकिपिडिया समुदायको तर्फबाट- [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/lists&oldid=937052 --> == विश्वव्यापी आचार संहिता (छोटकरी रूप: युसिओसी)को दोस्रो चरण सम्बन्धमा == {{fmbox | image =[[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|60px|link=]] | imageright= | style = | textstyle = | text = <center>'''सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा यस विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#विश्वव्यापी_आचार_संहिता_(छोटकरी_रूप:_युसिओसी)को_दोस्रो_चरण_सम्बन्धमा|चौतारी]]मा छलफल भइरहेकोले आफ्नो सुझाव राख्नुहुन अनुरोध गर्दछौँ।'''</center> }} --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) ११:१३, २० जनवरी २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj Uprety@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj_Uprety/MassMessage&oldid=985625 --> == विश्वव्यापी आचार संहिता (छोटकरी रूप: युसिओसी)को दोस्रो चरण सम्बन्धमा == {{fmbox | image =[[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|60px|link=]] | imageright= | style = | textstyle = | text = <div class="center">'''सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा यस विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#विश्वव्यापी_आचार_संहिता_(छोटकरी_रूप:_युसिओसी)को_दोस्रो_चरण_सम्बन्धमा|चौतारी]]मा छलफल भइरहेकोले आफ्नो सुझाव राख्नुहुन अनुरोध गर्दछौँ।'''</div> }} --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्ने]]) १९:२५, २६ जनवरी २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj Uprety@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=988353 --> == युसिओसी सम्बन्धी अनलाइन सामुदायिक बैठक सम्बन्धमा == नमस्ते<br> सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा सन् २०२१ फेब्रुअरी ११ मा अनलाइन सामुदायिक बैठक हुने भएकोले सहभागी हुनको लागि कृपया यो [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScOrPrBMFBqVozzWc2zsE53xrCJdQpVKQMK6QZI3zLhB8gWmQ/viewform गुगल फारम] भर्नहुन अनुरोध गर्दछु।--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] ([[User_talk:BAnand (WMF)|talk]]) 02:47, 10 February 2021 (UTC) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/Nepali_Community&oldid=21091650 --> == विश्वव्यापी आचार संहिता सर्वेक्षण फारम == नमस्ते,<br> सबै विकिमिडिया परियोजना र अभियान भित्र स्वीकार्य व्यवहारको एउटा सार्वभौमिक मापदण्ड प्रदान गर्न र विकिपिडियालाई एउटा सुरक्षित स्थान बनाउनको लागि [[:m:Universal Code of Conduct/ne|विश्वव्यापी आचार संहिता]]लाई समुदायमा कसरी लागु गर्ने सम्बन्धमा सर्वेक्षण भइरहेकोले आजै [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfi47HhE6cieY_BGETK9lMSy32uJ9ArtJ3y3BbNaAWjOFiliQ/viewform यो फारम] भर्नहुन अनुरोध गर्दछु।--[[User:BAnand (WMF)|BAnand (WMF)]] ([[User talk:BAnand (WMF)|talk]]) <!-- Message sent by User:BAnand (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/Nepali_Community&oldid=21129898 --> == महत्वपूर्ण सामुदायिक छलफलमा सहभागिताको लागि आह्वान == नमस्ते, आदरणीय नेपाली विकिपिडिया सम्पादनकर्ता मित्र<br> नेपाली विकिपिडियाको [[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#फाउन्डेसन_अनुदान_सम्बन्धमा_सामुदायिक_परामर्श|चौतारी]]मा महत्वपूर्ण सामुदायिक छलफल भइरहेकोले कृपया सहभागी भई आफ्नो महत्वपूर्ण मत राख्नुहोला। धन्यवाद <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=988353 --> == अनुदान विषयमा केन्द्रीय नीति नियम == नमस्ते आदरणीय सम्पादक मित्र,<br> '''[[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#अनुदान_विषयमा_केन्द्रीय_नीति_नियम|अनुदान]]'''को विषयमा एउटा केन्द्रीय नीति नियम बनाउनको लागि नेपाली विकिपिडियाको चौतारीमा छलफल भइरहेकोले कृपया आफ्नो अमूल्य सुझाव राख्नहुन अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=1005419 --> == अनुदान विषयमा केन्द्रीय नीति नियम == नमस्ते आदरणीय सम्पादक मित्र,<br> '''[[विकिपिडिया:चौतारी_(नीति)#अनुदान_विषयमा_केन्द्रीय_नीति_नियम|अनुदान]]'''को विषयमा एउटा केन्द्रीय नीति नियम बनाउनको लागि नेपाली विकिपिडियाको चौतारीमा छलफल भइरहेकोले कृपया आफ्नो अमूल्य सुझाव राख्नहुन अनुरोध गर्दछु। धन्यवाद --समुदायको तर्फबाट [[User:Biplab Anand|बिप्लब आनन्द]] ११:१०, ९ जुन २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Biplab Anand@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Biplab_Anand/MassMessage&oldid=1005419 --> == [Wikimedia Foundation elections 2021] Candidates meet with South Asia + ESEAP communities == Hello, As you may already know, the [[:m:Wikimedia_Foundation_elections/2021|2021 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections]] are from 4 August 2021 to 17 August 2021. Members of the Wikimedia community have the opportunity to elect four candidates to a three-year term. After a three-week-long Call for Candidates, there are [[:m:Template:WMF elections candidate/2021/candidates gallery|20 candidates for the 2021 election]]. An <u>event for community members to know and interact with the candidates</u> is being organized. During the event, the candidates will briefly introduce themselves and then answer questions from community members. The event details are as follows: *Date: 31 July 2021 (Saturday) *Timings: [https://zonestamp.toolforge.org/1627727412 check in your local time] :*Bangladesh: 4:30 pm to 7:00 pm :*India & Sri Lanka: 4:00 pm to 6:30 pm :*Nepal: 4:15 pm to 6:45 pm :*Pakistan & Maldives: 3:30 pm to 6:00 pm * Live interpretation is being provided in Hindi. *'''Please register using [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSflJge3dFia9ejDG57OOwAHDq9yqnTdVD0HWEsRBhS4PrLGIg/viewform?usp=sf_link this form] For more details, please visit the event page at [[:m:Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP|Wikimedia Foundation elections/2021/Meetings/South Asia + ESEAP]]. Hope that you are able to join us, [[:m:User:KCVelaga (WMF)|KCVelaga (WMF)]], १२:१७, २३ जुलाई २०२१ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:KCVelaga (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:KCVelaga_(WMF)/Targets/Temp&oldid=21774692 --> == ५०,००० लेख प्रतियोगिता == <div style="color:#c9c6bd; box-shadow: 0 20px 20px rgba(0, 0, 0, 0.900); border-radius: 20px;"> <div style="position: relative; background: #DC143C; width: 100%; padding:5px;"> <div style="text-align:center; font-size: 36px; margin-top: 15px;margin-left: 26px; font-family: 'Verdana'; line-height: 1.5em;">नमस्ते, <span style="color: #ebe6d8">'''{{safesubst:<noinclude />BASEPAGENAME}}'''ज्यू!</span> तपाईंलाई नयाँ '''{{Uline|c=#ebe6d8|{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|५०,००० लेख प्रतियोगिता}}}}'''मा सामेल हुन हार्दिक निमन्त्रणा गरिन्छ</div> <div style="font-size:20px; color: #c9c6bd; padding: 20px;margin-left: 26px; text-align: center;">सबैभन्दा पहिले, नेपाली विकिपिडियामा योगदान गर्नुभएकोमा धन्यवाद। तपाईंलाई नयाँ ५०,००० लेख प्रतियोगितामा सामेल हुन आमन्त्रित गरिएको छ, एउटा चुनौतीपूर्ण प्रतिस्पर्धा जसले लगभग १७,८०० लेख सिर्जनाहरू गर्ने लक्ष्य राखेको छ। सबै विषयहरूका लेखहरू स्वागत छन्। यदि इच्छुक हुनुहुन्छ भने '''{{Coloredlink|#ebe6d8|विकिपिडिया:५० हजार लेखहरू|यो पृष्ठमा}}''' सामेल हुनुहोस् र योगदान गर्न सुरु गर्नुहोस्!</div> </div></div> धन्यवाद - [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|कुरा गर्नुहोस्]]) १९:१९, ३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:बडा काजी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A4%BE_%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A5%80/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B2%E0%A5%AD&oldid=1171544 --> ==[[:अक्षता अधिकारी]]लाई [[विकिपिडिया:शीघ्र मेट्नुपर्ने आधार|शीघ्र मेटाउने]]== [[Image:Stop hand nuvola.svg|48px|left|alt=|link=]] Hello, and welcome to Wikipedia. This is a notice that [[:अक्षता अधिकारी]], a page that you created, has been deleted. This has been done under two or more of the [[Wikipedia:Criteria for speedy deletion|criteria for speedy deletion]], by which pages can be deleted at any time, without discussion. As the page met any of these strictly-defined criteria, it was deleted by an administrator. The reasons it has been deleted are: *The page appeared to have no meaningful content or history, and the text was unsalvageably incoherent. (See [[WP:CSD#G1|section G1 of the criteria for speedy deletion]].) If the page you created was a test, please use the [[Wikipedia:Sandbox|sandbox]] for any other experiments you would like to do. *It appeared to be a test page. (See [[WP:CSD#G2|section G2 of the criteria for speedy deletion]].) Please use the [[Wikipedia:Sandbox|sandbox]] for any other tests you want to do. Take a look at the [[Wikipedia:Welcome, newcomers|welcome page]] if you would like to learn more about contributing to our encyclopedia. *It was unambiguous vandalism or an obvious hoax. (See [[WP:CSD#G3|section G3 of the criteria for speedy deletion]].) Please do not introduce inappropriate pages to Wikipedia. Doing so is considered to be [[Wikipedia:Vandalism|vandalism]] and is prohibited. If you would like to experiment, please use the [[Wikipedia:Sandbox|sandbox]]. Repeated vandalism may result in the '''[[Wikipedia:Blocking policy|loss of editing privileges]]'''. *It appeared to be a repost of material that was previously deleted following a [[Wikipedia:Deletion debates|deletion discussion]], such as at [[Wikipedia:Articles for deletion|articles for deletion]]. (See [[WP:CSD#G4|section G4 of the criteria for speedy deletion]].) If a page has substantially identical content to that of a page deleted after debate, and any changes in the content do not address the reasons for which the material was previously deleted, it may be deleted at any time. *It was an "attack page", (See [[WP:CSD#G10|section G10 of the criteria for speedy deletion]].) <br/> '''Do not''' create pages that [[Wikipedia:Attack page|attack, threaten, or disparage]] their subject or any other entity. Attack pages and files '''are not tolerated''' by Wikipedia, and users who create or add such material may be '''[[Wikipedia:Blocking policy|blocked]] from editing''' * It seemed to be unambiguous advertising which only promoted a company, product, group, service, person, or point of view and would need to have been fundamentally rewritten in order to become encyclopedic. (See [[WP:CSD#G11|section G11 of the criteria for speedy deletion]].) Please read [[Wikipedia:Spam|the guidelines on spam]] and [[Wikipedia:FAQ/Organizations]] for more information. *It appeared to be an unambiguous [[Wikipedia:Copyrights|copyright]] infringement. (See [[WP:CSD#G12|section G12 of the criteria for speedy deletion]].) For legal reasons, we cannot accept copyrighted text or images taken from other web sites or printed material, and as a consequence, your addition has been deleted. You may use external websites or other printed material as a source of ''information'', but not as a source of ''sentences''. This part is crucial: ''say it in your own words''. Wikipedia takes copyright violations very seriously and persistent violators '''will be [[Wikipedia:Blocking policy|blocked from editing]]'''. If the external website or image belongs to you, and you want to allow Wikipedia to use the text or image — which means allowing other people to use it for any reason — then you ''must'' verify that externally by one of the processes explained at [[Wikipedia:Donating copyrighted materials]]. The same holds if you are not the owner but have their permission. If you are not the owner and do not have permission, see [[Wikipedia:Requesting copyright permission]] for how you may obtain it. You might want to look at [[Wikipedia:Copyrights|Wikipedia's copyright policy]] for more details, or ask a question [[Wikipedia:Help desk|here]]. * It was a draft which had not been edited in over six months. (See [[WP:CSD#G13|section G13 of the criteria for speedy deletion]].) * It was a disambiguation page which either: disambiguated only one extant Wikipedia page and whose title ended in "(disambiguation)"; or disambiguated zero extant Wikipedia pages, regardless of its title. (See [[WP:CSD#G14|section G14 of the criteria for speedy deletion]].) *It was a very short article that provided little or no context to the reader. (See [[WP:CSD#A1|section A1 of the criteria for speedy deletion]].) Please see [[Wikipedia:Stub#Essential information about stubs|Wikipedia:Stub]] for our minimum information standards for short articles. Also please note that articles must be on [[Wikipedia:Notability|notable]] subjects and should provide references to [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]] that [[Wikipedia:Verifiability|verify]] their content. *It appeared to have the same content as an article that exists on another [[Wikimedia]] project. This may be because it was copied and pasted from that article, or because it was [[m:transwiki|transwikied]] from the English Wikipedia to another project. (See [[WP:CSD#A2|section A2 of the criteria for speedy deletion]].) To learn about requests for, and coordination of, translations from [[m:List of Wikipedias|foreign-language Wikipedias]] into English, please see [[Wikipedia:Translation]]. *It was an article with no content whatsoever, or whose contents consisted only of external links, a "See also" section, book references, category tags, template tags, interwiki links, a rephrasing of the title, or an attempt to contact the subject of the article. (See [[WP:CSD#A3|section A3 of the criteria for speedy deletion]].) Wikipedia has standards for the minimum necessary information to be included in short articles; you can see these at [[Wikipedia:Stub#Essential information about stubs|Wikipedia:Stub]]. Also please note that articles must be on [[Wikipedia:Notability|notable]] subjects and should provide references to [[Wikipedia:Reliable sources|reliable sources]] that [[Wikipedia:Verifiability|verify]] their content. *It consisted of a dictionary definition or other article that has been [[m:Help:Transwiki|transwikied]] to another project and the author information recorded. (See [[WP:CSD#A5|section A5 of the criteria for speedy deletion]].) *It appeared to be about a person, organization (band, club, company, ''etc.''), individual animal, or web content, but it did not indicate how or why the subject is important or significant: that is, why an article about that subject should be included in an encyclopedia. (See [[WP:CSD#A7|section A7 of the criteria for speedy deletion]].) Such articles may be deleted at any time. Please [[Wikipedia:Notability|see the guidelines for what is generally accepted as notable]]. *It appeared to be about a musical recording which did not indicate why its subject is important or significant, and where the artist's article has never existed, has been deleted, or is eligible for deletion itself. (See [[WP:CSD#A9|section A9 of the criteria for speedy deletion]].) Such articles may be deleted at any time. Please [[Wikipedia:Notability|see the guidelines for what is generally accepted as notable]], as well as our subject-specific [[Wikipedia:Notability (music)|notability guideline for music]]. *It covered a topic on which we already have an article - '''[[:{{{article}}}]]'''. (See [[WP:CSD#A10|section A10 of the criteria for speedy deletion]].) Please note that this is not a comment on you personally and we hope you will continue helping to improve Wikipedia. If the topic of the article you created is one that interests you, then perhaps you would like to help out at [[:{{{article}}}]], or to discuss new information at [[Talk:{{{article}}}|the article's talk page]]. *It appeared to be about [[Wikipedia:Wikipedia is not for things made up one day|something made up]], and it did not indicate how or why the subject is important or significant: that is, why an article about that subject should be included in an encyclopedia. (See [[WP:CSD#A11|section A11 of the criteria for speedy deletion]].) *The image was an unused redundant copy (all pixels the same or scaled down) of an image in the same file format, which is on Wikipedia (not on Commons), and all inward links were updated. (See [[WP:CSD#F1|section F1 of the criteria for speedy deletion]].) *It was an image page for a missing or corrupt image or an empty image description page for a Commons-hosted image. (See [[WP:CSD#F2|section F2 of the criteria for speedy deletion]].) *It was an image licensed as "for non-commercial use only," "non-derivative use" or "used with permission," it had not been shown to comply with the limited standards for the use of [[Wikipedia:Non-free content|non-free content]] [http://mail.wikimedia.org/pipermail/wikien-l/2005-May/023760.html], and it was either uploaded on or after 2005-05-19, or was not used in any articles. (See [[WP:CSD#F3|section F3 of the criteria for speedy deletion]].) If you agree with the deletion, there is no need to do anything. If, however, you believe that this image may be retained on Wikipedia under one of the [[Wikipedia:Image copyright tags|permitted conditions]] then you should contact the deleting administrator and do two things. First, please state clearly the source of the image. If it has been copied from elsewhere on the web you should provide links to: the image itself, the page which uses it and the page which contains the license conditions. Second, please provide the relevant [[Wikipedia:Image copyright tags|copyright tag]]. *It was a [[Wikipedia:Non-free content|non-free file]] with a clearly invalid licensing tag; or it otherwise failed some part of the [[Wikipedia:Non-free content criteria|non-free content criteria]]. (See [[WP:CSD#F7|section F7 of the criteria for speedy deletion]].) If you can find a valid tag that expresses why the file could be used under the [[Wikipedia:Non-free content|fair use guidelines]], you can re-upload it, but you must ensure you place the correct tag on it. If no such tag exists, please add the {{tlp|1=non-free fair use in|2=article name that the file is used in}} tag, ''along with'' a brief explanation of why this constitutes fair use of the file. *The image appeared to be a blatant [[Wikipedia:Copyrights|copyright]] infringement. (See [[WP:CSD#F9|section F9 of the criteria for speedy deletion]].) For legal reasons, we cannot accept copyrighted images or text borrowed from other web sites or printed material, and as a consequence, your addition has been deleted. Wikipedia takes copyright violations very seriously and persistent violators '''will be [[Wikipedia:Blocking policy|blocked from editing]]'''. *It was a file that is not an image, sound file or video clip (e.g. a [[Microsoft Word|Word document]] or [[Portable Document Format|PDF file]]) that has no encyclopedic use. (See [[WP:CSD#F10|section F10 of the criteria for speedy deletion]].) *The category had been empty for seven days or more and it was not presently under discussion at [[Wikipedia:Categories for discussion|Categories for discussion]], or at [[:Category:Disambiguation categories|disambiguation categories]]. (See [[WP:CSD#C1|section C1 of the criteria for speedy deletion]].) *It contained a gallery in the [[Wikipedia:User page|userspace]] which consisted chiefly of [[Wikipedia:Non-free content|fair use or non-free images]]. (See [[WP:CSD#U3|section U3 of the criteria for speedy deletion]].) For legal reasons, we cannot allow non-free and copyrighted images to be used on user pages, and user pages containing galleries of such images may be eligible for speedy deletion. *It appeared to consist of writings, information, discussions, and/or activities not closely related to Wikipedia's goals. Please note that [[WP:NOTWEBHOST|Wikipedia is not a free Web hosting service]]. (See [[WP:CSD#U5|section U5 of the criteria for speedy deletion]].) *It was a redirect to an article talk page, image description page, image talk page, mediawiki page, mediawiki talk page, category talk page, portal talk page, template talk page, help talk, user page, or user talk page from the article space. (See [[WP:CSD#R|section R2 of the criteria for speedy deletion]].) *It was a recently created redirect from an implausible typo or misnomer. (See [[WP:CSD#R3|section R3 of the criteria for speedy deletion]].) *It was a file namespace redirect shadowing [[commons:अक्षता अधिकारी|a file on Commons]] with no incoming links. (See [[WP:CSD#R4|section R4 of the criteria for speedy deletion]].) *It was a portal which would have been subject to [[WP:CSD#Articles|speedy deletion]] had it been an article. (See [[WP:CSD#P1|section P1 of the criteria for speedy deletion]].) *It was a portal based on a topic for which there is no non-stub header article, and there are not at least three non-stub articles detailing subject matter that would be appropriate to discuss under the title of that portal. (See [[WP:CSD#P2|section P2 of the criteria for speedy deletion]].) कृपया यी चिन्ताहरूलाई सम्बोधन नगरीकन सामग्री पुन: सृजना नगर्नुहोला, तर [[विकिपिडिया:नीतिहरूको सूची|विकिपिडियाका नीतिहरू तथा दिशानिर्देशहरू]] अनुरूप जानकारी थप्न नहिचकिचाउनुहोला। यदि तपाईँलाई लाग्छ यो पृष्ठ यस कारणले मेटाइनु हुँदैन, तपाईँ मेटाउने प्रशासकलाई {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%E0%A4%85%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%A4%E0%A4%BE+%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80|सम्पर्क गर्नुहोस्}}, वा यदि तपाईँले पहिले नै त्यसो गरिसक्नु भएको भए, तपाईँ [[विकिपीडिया:मेटाउने समीक्षा]]मा छलफल खोल्न सक्नुहुन्छ। [[User:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;"><font color="#000">'''''निर्मल दुलाल'''''</font></span>]]&nbsp;[[User Talk:Nirmal Dulal|<span style="text-shadow:gray 3px 3px 2px;">^{(<font color="#0272FD">कुरा गर्नुहोस</font>)}</span>]] १७:१९, २३ अक्टोबर २०२३ (नेपाली समय) == Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey == Dear Community Members, I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity. We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal. This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference. Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6 We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations. Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025 Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input. Warm regards,<br> [[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]] <!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 --> == Thank you for being a medical translator! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Translators Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php?camp=all&project=all&year=2024&start=Filter joined us as a medical translator]. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We look forwards to working together in 2025. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' १२:३९, २६ जनवरी २०२५ (नेपाली समय) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Translators_2024&oldid=28173086 --> == विकी विमिन एडिटाथन २०२५ मा सहभागी हुने सम्बन्धमा == {{fmbox | image = [[File:Wiki Women-Nepal 2015.png|90px|link=https://ne.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A8_%E0%A4%8F%E0%A4%A1%E0%A4%BF%E0%A4%9F%E0%A4%BE%E0%A4%A5%E0%A4%A8_%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%AB]] | imageright= [[File:Wikipedia-logo-v2-ne.svg|80px|link=]] | style = | textstyle = | text = <center> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा ०५ अगस्ट २०२५ देखि ३१ अगस्ट २०२५ सम्म नारी सम्मानमा समर्पित '''"महिला स्वास्थ तथा स्वच्छता सम्बन्धी जागरूकता"''' नाराको साथ [[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|विकी विमिन एडिटाथन २०२५]] सञ्चालन भइरहेको छ, सहभागी हुनका लागि सहभागीहरूले '''[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५/सहभागीहरू|यहाँ]]''' आफ्नो नाम दर्ता गर्नको लागि अनुरोध गरिन्छ।<br> <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive">[[विकिपिडिया:विकी विमिन एडिटाथन २०२५|<span style="color:white">अझ थप जानकारी...</span>]]</span></br></center> }} <!-- Message sent by User:पर्वत सुबेदी@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Nabin_K._Sapkota/Mass_Message_Users_List&oldid=1299914 --> == This Month in Education: August 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 8 • August 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Bootcamp Wikipedia in Classroom|Bootcamp Wikipedia in Classroom]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Brazil launches campaign about Open Science on Wiki|Brazil launches campaign about Open Science on Wiki]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins|Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI|Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From a Curious Student to a Wikimedia Leader|From a Curious Student to a Wikimedia Leader]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators|From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Higher education with Wikipedia in Spain|Higher education with Wikipedia in Spain]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal|Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network|Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/The brains behind Wikipedia|The brains behind Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers|Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point|Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers|Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia vs AI at La Trobe University|Wikipedia vs AI at La Trobe University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers|St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna|Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education|In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer|Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २१:०१, २ सेप्टेम्बर २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29205629 --> == This Month in Education: September 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 9 • September 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination|Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism & Folklore 2025 Winners|CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism & Folklore 2025 Winners]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025|2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište|Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Breaking Barriers, Why open Knowledge matters|Breaking Barriers, Why open Knowledge matters]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach |Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU & Alvan|Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU & Alvan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia|Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Monográfico sobre Wikipedia en el aula, Revista Docere|Monograph on Wikipedia in the classroom, Docere Magazine]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan|The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025|The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes|Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cultura libre en las aulas|Free culture in the classroom]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia Rwanda Wiki clubs|Wikimedia Rwanda Wiki clubs]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २०:५५, २ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29344785 --> == Belated Wiki Anniversary Wishes 🎉 == [[File:Rose and Carnation Flower Bouquet 02.png|150px|right|Happy Wiki Anniversary]] Dear [[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]], Your wiki anniversary was '''24 days''' ago, marking '''12 years''' of dedicated service! I wanted to extend a heartfelt thanks for your amazing contributions. With over '''29,425''' edits, your dedication is an inspiration to the community. Wishing you all the best for the year ahead! ''Use this [https://suyashdwivedi.github.io/Wiki_Tools/Wiki_Anniversary.html '''Tool'''] to send wiki anniversary wishes to other amazing Wikimedians.'' -- [[User:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]] ([[User talk:Suyash.dwivedi|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:०८, १५ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) == विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५ मा सहभागिता == [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|right|200px]] नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू!<br /> तपाईंलाई '''[[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५|विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५]]''' मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। नोभेम्बर महिनाभर सञ्चालन हुने अनलाइन सम्पादन–थन प्रतियोगिताको उद्देश्य नेपाली विकिपिडियामा नेपालबाहेकका एसियाली देशहरूको लेख संख्या र गुणस्तर बढाउनु हो। चार वा सोभन्दा बढी योग्य लेख सिर्जना गर्ने सहभागीहरूले विशेष '''डिजिटल बार्नस्टार''' पाउनुहुनेछ। सहभागी हुन [[विकिपिडिया:विकिपिडिया एसियाली महिना २०२५/सहभागीहरू|यहाँ क्लिक गर्नुहोस्]]। आउनुहोस्, योगदान गरेर एसियाली विकिपिडिया समुदायबीच मित्रता र सहकार्य बढाऔं! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) २०:४८, २५ अक्टोबर २०२५ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Saroj/SampleInvitation&oldid=29506389 --> == This Month in Education: October 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 10 • October 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/"WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!" winner at the Open Education Awards 2025|"WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!" winner at the Open Education Awards 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer|A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Debating open science and scientific dissemination in Brazil|Debating open science and scientific dissemination in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta|Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025|India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/JDACA & Amman Arab University|JDACA & Amman Arab University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/New starting page for Wikipedia users had been launched in September|New starting page for Wikipedia users had been launched in September]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset|Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia MKD’s Education Program activities for October|Wikimedia MKD’s Education Program activities for October]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania|Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ११:५०, २ नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29511272 --> == This Month in Education: November 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 11 • November 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 & 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 & 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon & Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon & Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १९:३१, ३० नोभेम्बर २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29716809 --> == This Month in Education: December 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 12 • December 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon & Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon & Workshop in St Aloysius University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २०:०७, १७ डिसेम्बर २०२५ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29814101 --> == This Month in Education: January 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 1 • January 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto "25x25" llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ००:११, २९ जनवरी २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29951116 --> == This Month in Education: February 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 2 • February 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १७:४०, ३ मार्च २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30155806 --> == अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६ == नमस्ते {{BASEPAGENAME}} ज्यू! तपाईंलाई [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६]] मा सहभागी हुन हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं। यो ३-हप्ते अभियान (२३ मार्च – १३ अप्रिल २०२६) मार्फत नेपाली विकिपिडियामा अत्यावश्यक लेखहरू सुधार र विस्तार गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। यस अभियानमा सहभागी भई तपाईंले: * विकिपिडियामा सम्पादन गर्ने सीप विकास गर्न सक्नुहुन्छ * लेखहरू सुधार, अनुवाद तथा नयाँ लेख सिर्जना गर्न सक्नुहुन्छ * नेपाली विकिपिडियामा महत्त्वपूर्ण योगदान दिन सक्नुहुन्छ उत्कृष्ट योगदानकर्ताहरूलाई [https://diff.wikimedia.org/ Diff] (विकिमिडिया समुदाय ब्लग) मार्फत विशेष पहिचान दिइनेछ। प्रति हप्ता २–५ घण्टा समय दिएर पनि तपाईं सहभागी हुन सक्नुहुन्छ। सहभागी हुन र थप जानकारीका लागि कृपया [[Event:अत्यावश्यक ज्ञान अभियान २०२६|अभियान पृष्ठ हेर्नुहोस्]]। धन्यवाद! --[[प्रयोगकर्ता:Saroj|Saroj]] ([[प्रयोगकर्ता वार्ता:Saroj|कुरा गर्नुहोस्]]) १५:३६, २३ मार्च २०२६ (नेपाली समय) <!-- Message sent by User:Saroj@newiki using the list at https://ne.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%97%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%BE:Saroj/MassMessage&oldid=1347853 --> == This Month in Education: March 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 3 • March 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia & Libraries: Building New Contributors|Wikipedia & Libraries: Building New Contributors]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १६:०६, १ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30317659 --> == This Month in Education: April 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 4 • April 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २१:४६, २७ अप्रिल २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30406002 --> == This Month in Education: May 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 5 • May 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities|Teaching innovation with Wikimedia. Shared experiences in Spanish Universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania|Editing Wikipedia with Viktor Hygo High School in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Debating free license in Brazil|Debating free license in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India|Microclimatic Explainers: A short-form media approach to build micro-level environmental awareness in India]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects|Ukraine publishes the first academic collection of papers on Wikipedia and Wikimedia Projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges|Wiki Digital Youth Club Launches in Tanzania: Youth Build Digital Skills Through Competitive Quest Challenges]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem|Wiki Youth Participation in Building Rwanda’s Open Knowledge Ecosystem]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria|Wikimedia Digi-Youth Club in Nigeria]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikimedia MKD's Education News & Activities|Wikimedia MKD's Education News & Activities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2026/Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year|Wikipedia Serbia's interns and Wiki Ambassadors provide crucial support towards end of the school year]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २२:३८, १ जुन २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30604297 --> == This Month in Education: June 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 6 • June 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement|Wikipedia Editathon at Dinajpur Govt. College: Empowering Graduate Students in the Open Knowledge Movement]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026|Wikimedia Serbia prepares for Edu Wiki camp 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries|Wiki Digi-Youth Clubs pilot explores challenge-based learning across three countries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education|Why the EduWiki Hub Starter Kit Matters for the Future of Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite|Portuguese Universities adopt free knowledge tools: Wikipedia is the favorite]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo|Translating on Wikipedia used as extra – credit assignment in University of Prishtina, Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives|Strengthening Wikimedia Education Through Community Learning and Digital Literacy Initiatives]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana|Small Group, Big Impact: Building Skills Through the Wikimedia Volunteer Focus Group in Botswana]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/"25x25 Project – Celebrating Wikipedia" in Córdoba, Argentina|"25x25 Project – Celebrating Wikipedia" in Córdoba, Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities|Mapping and gathering educational activities on Wiki in Brazilian universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026|Growing Wiki Education in the Philippines: Highlights from Bikol WikiConference 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program|From Mentee to Builder: Six Months in the EduWiki Hub Mentorship Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter|EduWiki Hub publishes its first Community Newsletter]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography|Click, Capture, and Contribute: Scaling Open Knowledge Through Mobile Photography]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes|Education in Action: Limkokwing School Adoption Program 2026 and Wikimedia Learning Outcomes]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2026/Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda|Impact of Wiki Digi youth Clubs initiative in education of Rwanda]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] १०:००, २८ जुन २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30725833 --> == This Month in Education: July 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 7 • July 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia|Practical Wikipedia Training for Teachers Held in Tetovo, Macedonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival|Wikimedia Ukraine at the Teachers of the Future Festival]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor|Six Months of Growth, Learning, and Impact: My Journey as an EduWiki Mentor]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026|PhilWiki Community pays homage to Antoine de Saint-Exupéry at Wikimania Paris 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Google25 Expands Tamil Wikipedia Community|Google25 Expands Tamil Wikipedia Community]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge|Edu Wiki camp gathers Serbian youth around the topic of open knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere|Cátedra Glaciares: A Collaborative Experience for the Study and Conservation of Colombia’s Cryosphere]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Continuing Wiki education partnerships in Brazil|Continuing Wiki education partnerships in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects|Building EduWiki in Albania: From school outreach to student contributions in Wikimedia projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026|1Lib1Ref WUGN Kaduna, 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2026/We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM|We create the first master class on access to knowledge and open technology in collaboration with National Autonomous University of Mexico, UNAM]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ०१:३३, ३१ जुलाई २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30838310 --> == This Month in Education: August 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 8 • August 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities|Coordinating Wikimedia's Presence in Iraqi Universities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish|The EduWiki Hub Starter Kit Is Now Available in Spanish]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki and democracy campaign launches in Brazil|Wiki and democracy campaign launches in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines|Wiki Clubs strengthen youth participation in open knowledge in the Philippines]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wikidata for research in the UI1|Wikidata for research in the UI1]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey |Nupe Wikipedia Hits 1,000 Articles: The Next Chapter in Our Knowledge Journey]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool|Recruiting newcomers to preserve Yiddish using Wiktionary as a tool]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World|Voices in Our Hands: How Nigerian Kids are Documenting Nigerian Sign Language for the World]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage|Wiki in Schools, Architecture and Open Heritage]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026|More than 200 registrations, 22 speakers, and seven hours of shared experience: Wikimedia Ukraine’s Education Community Conference 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Launch of Wikifying a Conference handbook|Launch of Wikifying a Conference handbook]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers|EduWiki Hub Updates: Working Groups Feedback Session and a New Roundtable for Program Officers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2026/Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia|Curiosity through academic inquiry - learning by writing Wikipedia articles in Serbia]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] २३:३९, १ सेप्टेम्बर २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30917014 --> == This Month in Education: September 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 9 • September 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikipedia Writing Training at Universitas Terbuka. WikiRempah Welcomes Wikimedians in Ternate|Wikipedia Writing Training at Universitas Terbuka. WikiRempah Welcomes Wikimedians in Ternate]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikimedia MKD’s Wiki Camp & Team Building 2026|Wikimedia MKD’s Wiki Camp & Team Building 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikimedia Commons Training for Students at Universitas Nurul Hasan Bacan: Mobilizing Bacan's Youth with WikiRempah|Wikimedia Commons Training for Students at Universitas Nurul Hasan Bacan: Mobilizing Bacan's Youth with WikiRempah]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Wikidata integration in the Library & Information Science course|Wikidata integration in the Library & Information Science course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Translating the EduWiki Newcomer's Starter Kit in Albanian language|Translating the EduWiki Newcomer's Starter Kit in Albanian language]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Training Wikimedia Commons WikiRempah in Bacan, Bringing Digital Education to an Island Without Electricity|Training Wikimedia Commons WikiRempah in Bacan, Bringing Digital Education to an Island Without Electricity]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Synergy Between WikiRempah, the West Halmahera Regency Education and Culture Office, and the Sultanate of Jailolo in Documenting Spice Route Cultural Sites|Synergy Between WikiRempah, the West Halmahera Regency Education and Culture Office, and the Sultanate of Jailolo in Documenting Spice Route Cultural Sites]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/St Aloysius Wiki Club Celebrates 10th Anniversary of Tulu Wikipedia|St Aloysius Wiki Club Celebrates 10th Anniversary of Tulu Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Road to Open Source: bringing open source contribution into Indian engineering classrooms|Road to Open Source: bringing open source contribution into Indian engineering classrooms]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Photography and education: initiatives in Brazil|Photography and education: initiatives in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Open Knowledge Initiatives Summer Internship 2026 – Project Workflow & Learnings|Open Knowledge Initiatives Summer Internship 2026 – Project Workflow & Learnings]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Media Literacy Teacher Training with Wikimedia UK and Thoughtful|Media Literacy Teacher Training with Wikimedia UK and Thoughtful]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Heritage Across Borders: St Aloysius Wiki Club Students Celebrate Cultural Heritage Through Wikipedia|Heritage Across Borders: St Aloysius Wiki Club Students Celebrate Cultural Heritage Through Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/From Bandung's Street Signs to Wikipedia: Rediscovering Sundanese Script|From Bandung's Street Signs to Wikipedia: Rediscovering Sundanese Script]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/CSPC Wiki Club launches student community for open knowledge and youth leadership|CSPC Wiki Club launches student community for open knowledge and youth leadership]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Amplifying Underrepresented Voices: Lessons from the Language Diversity Hub 2026|Amplifying Underrepresented Voices: Lessons from the Language Diversity Hub 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2026/Education activity: Can I trust Wikipedia?|Education activity: Can I trust Wikipedia?]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] ००:२१, १ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=31092240 --> == Belated Wiki Anniversary Wishes 🎉 == <div style="border: 3px solid #f75920; background: #f8f9fa; padding: 15px; margin: 10px 0; font-size: 95%; line-height: 1.6em;"> [[File:Rose and Carnation Flower Bouquet 02.png|150px|right|Happy Wiki Anniversary]] Dear [[User:Nabin K. Sapkota|Nabin K. Sapkota]], Your wiki anniversary was '''25 days''' ago, marking '''13 years''' of dedicated service! I wanted to extend a heartfelt thanks for your amazing contributions. With over '''35,758''' edits, your dedication is an inspiration to the community. Wishing you all the best for the year ahead! ''Use this [https://wiki-anniversary.toolforge.org/ '''Tool'''] to send wiki anniversary wishes to other amazing Wikimedians.'' - [[User:Suyash.dwivedi|Suyash.dwivedi]] ([[User talk:Suyash.dwivedi|कुरा गर्नुहोस्]]) १४:५०, १६ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) </div> 9q46beajs4t3p4exzrtfakoy4qsmk5g 0 57593 1392780 1312564 2026-10-16T00:59:48Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392780 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = रमेश क्षितिज | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Ramesh Kshitij.JPG | image_size = | caption = | birth_name = | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = [[सल्यान जिल्ला]],[[नेपाल]] | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | death_place = | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | residence = | nationality = {{flagicon|Nepal}}[[नेपाली]] | other_names = | ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --> | citizenship = | education = एल.एल.एम. | alma_mater = | occupation = [[लेखन]], [[निजामती सेवा]] | years_active = | employer = | organization = | agent = | known_for = [[कविता]], [[कथा]], [[गीत]] | notable_works = | style = | influences = | influenced = | home_town = | salary = | height = <!-- {{height|m=}} --> | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | television = | title = | term = | religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source --> | spouse = | partner = | children = | parents = | relatives = | callsign = | awards = | signature = | signature_alt = | signature_size = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = }} '''रमेश क्षितिज''' (अङ्ग्रेजी: [[:en:Ramesh Kshitij|Ramesh Kshitij]]) [[नेपाली साहित्य]]को समकालीन धारा (२०४० पछि) का सशक्त [[साहित्यकार]] हुन्। [[कविता]] विधाततर्फ मात्र नरहेर कथा र गीतलेखनतर्फ पनि त्यत्तिकै सक्रिय र उत्कृष्टता प्रदान गर्न सफल क्षितिज कविका रूपमा चिनिन्छन्। समसामयिक नेपाली कविताका टड्कारो सुनिने स्वरहरूको पंक्तिमा उनी सबैभन्दा अगाडि उभिने सामर्थ्य राख्छन्।<ref>[http://www.kantipuronline.com/nepal/article/?id=4330/ ''आफैतिर फर्किरहेको मानिसको कविता'', हरि अधिकारी, नेपाल, आइतबार, २०६९ असोज २१] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130925133118/http://www.kantipuronline.com/nepal/article/?id=4330/ |date=2013-09-25 }}</ref> ==सुरुवाती जीवन== सन् १९६९ मा [[सल्यान जिल्ला]]मा जन्मिएर जीवनका बाल्यकालिन समय [[दाङ जिल्ला|दाङको]] [[हेकुली, दाङ|हेकुली]] गाविसको मिरौलीमा बिताएका क्षितिजले कक्षा ४मा पढ्दा पहिलो पटक कविता र कक्षा ६ मा पढ्दा नाटक लेखेका थिए। सिद्धजनता मावि, [[श्रीगाँउ, दाङ|श्रीगाउँ]]बाट प्रवेशिकासम्मको शिक्षा लिई उच्च शिक्षा अध्ययन नेपाल ल क्याम्पस, [[काठमाडौँ|काठमाडौं]]बाट शुरु गरी [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय]]बाट स्नातकोत्तर (एल.एल.एम) पुरा गरे। {{Quote box |width=250px |align=right|quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote = <poem> स्वेच्छिक अवकाश लिएर घर फर्किरहेको पूर्व लडाकुले बिर्सिहिँडेछ बाटोछेउको झुपडीजस्तो चियापसलमा पसिना पुछेर राखेको रुमाल। </poem> |source = "''लडाकुको रुमाल''", (घर फर्किरहेको मानिस)''' }} ==कार्य जीवन== वि.सं. २०५६ सालबाट सरकारी सेवामा प्रवेश गरेका क्षितिज विशेषतः [[कविता]], [[गीत]] तथा [[कथा]] विधामा कलम चलाउछन्। स्थानिय विकास अधिकारीका रूपमा दूरदराजका गाउँहरूमा विकास निर्माणका काममा संलग्न हुन, जनयुद्धले क्षतविक्षत भौतिक संरचनाहरूको पुनर्निर्माण कार्य गर्ने क्रममा अनेकन व्यक्तिको संसर्गमा पुग्दा भेटिएका लडाकु होस वा कुनै प्राकृतिक छटामा, वा विदेश भ्रमणका बेलामा भेटिएका विदेशी मुहारहरू, त्यस बखत उत्पन्न मानवीय भावना, संवेदनालाई कविले आफ्ना कविताहरूमा व्यक्त गरेका छन् :<br /> {{Quote box |width=250px |align=right|quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote = <poem> भोलि – म हुनेछैन तिम्रो सहरमा फर्किनेछु आफ्नै देश जसरी फर्किन्छ बतास सुस्तरी छोएर चेरीका फूलहरू जसरी फर्किन्छन् लहरहरू समुद्रका किनारबाट<br /> कि त्यसरी - जसरी फर्किन्छ साँझको पक्षी आफ्नै गुँडमा </poem> |source = "''टोकियोमा एक दिन''", (घर फर्किरहेको मानिस)''' }} </blockquote> </blockquote> <br/> '''''"तिर्खाएको काकाकुल सरी भएँ, कुनै नमिठो भुल सरी भए.."''''' राजेशपायल राईद्धारा स्वरबद्ध यो गीत २०४७ सालमा [[रेडियो नेपाल]]मा पहिलोपल्ट रेकर्ड भएको थियो। [[राजेशपायल राई]]कै आवाजमा अर्को गीत "'''''नमाग मसंग सहारा नमाग, भुईंमा छु आकाशका जुनतारा नमाग ..'''''" गीतले वि.सं २०५० सालमा रेडियो नेपालमा क्षितिजलाई सर्वोत्कृट गीतकारको दर्जा दिन सफल भएको थियो।<br /> <blockquote> बटुवा हे मान्छे भन्नु यो संसारमा<br /> जुनजस्तै चम्की हिड अन्धकारमा<br /> बग्छ आँशु एकान्तमा बगी जान देऊ<br /> खुशी तर बोकी हिड अनुहारमा<br /> </blockquote> '''''"क्षितिज"''''' गीति एलबममा समावेश गरिएको अन्जु पन्तको स्वरमा रहेको यो गीतले भनेजस्तै आफ्ना सिर्जनाहरूमा आशा, दार्शनिक चेतना, नयां विचार एवम सकारात्मक भावना जगाउने आशावादी सन्देश दिन चाहने क्षितिजका करीब १०० गीत रेकर्ड भैसकेका छन् भने रेडियो नेपालमामात्र २५ वटा गीत रेकर्ड भएका छन्।<ref>''सय गीतपछि एल्बम'', नागरिक, आइतबार, २०६८ पौष २४ (२०१२ जनवरी ८)</ref><br /> {{Quote box |width=350px |align=right|quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote = <poem> कुभिण्डे दह राजकुमारीजस्ती युवती जून ओर्लिन्छे आकाशबाट कहिले यो कुना, कहिले ऊ कुना रातभरि नुहाइरहन्छे यो पोखरीमा - निर्वश्त्र, निर्वश्त्र ! जुनेलीको जादुगरी छडीले छोएर बिउँझाउँछे छेउमा सुतेको राजकुमार पहाड र बिहानीको रेसमी रुमाल सुकाएर डाँडामा हराउँछे आफू - कहाँ हो कहाँ ! दिनभरि झोक्राएर पहाड हेरिरहन्छ यही ऐनामा अनि आफ्नो उदास अनुहार ! (कुभिण्डे दह : सल्यानमा रहेको एक ताल) </poem>|source = (अर्को सांझ पर्खेर सांझमा" कविता संग्रहबाट) }} ==लेखन एवम प्रकाशन / मुख्य कृतिहरू== ===कविता सङ्ग्रहः=== १. ''अर्को साँझ पर्खेर साँझमा, पहिलो मुद्रण'' २०५७, ''दोस्रो मुद्रण'' २०६९<br /> २. ''घर फर्किरहेको मानिस'' [http://fineprint.com.np/publication/fp1704210728/ {{sfn|''घर फर्किरहेको मानिस'', फाइनप्रिन्ट, काटमाडौं, नेपाल|}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419130206/http://fineprint.com.np/publication/fp1704210728 |date=2015-04-19 }}<ref>[http://m.kalikafm.com.np/index.php?pageName=news_details&id=9943&catId=6/ ‘घर फर्किरहेको मानिस’को विमोचन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007005355/http://m.kalikafm.com.np/index.php?pageName=news_details&id=9943&catId=6/ |date=2013-10-07 }}</ref>,''पहिलो मुद्रण भाद्र'' २०६९, ''दोस्रो मुद्रण पौष'' २०६९, ''तेस्रो मुद्रण'' २०७०<br /> ===गीति सङ्ग्रह:=== १. ''आफै आफ्नो साथी भए, वि.सं.'' २०६३<ref>[http://sahityaghar.com/modules/detail.php?ID=1490&modID=20/ कृति समीक्षा, अनलाईन नेपाली साहित्य मंच, कृति समीक्षा, अनलाईन नेपाली साहित्य मंच, २००६ डिसेम्बर १०] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007020744/http://sahityaghar.com/modules/detail.php?ID=1490&modID=20/ |date=2013-10-07 }}</ref><br /> ===गीति एल्बम:=== १. ''क्षितिज, वि.सं.'' २०६८<ref>[http://www.ekantipur.com/kantipur/news/news-detail.php?news_id=254031/ ''क्षितिज लिएर क्षितिज'', कान्तिपुर दैनिक, २०६८ असोज २६, (२०११ अक्टोबर १३)]</ref><ref>[http://onlinesansar.com/content/index/id/600/ सन्तोष र रमेशको 'क्षितिज' विमोचन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007052602/http://onlinesansar.com/content/index/id/600/ |date=2013-10-07 }}</ref><br /> ===प्रकाशोन्मुख कृतिः=== १. ''उस्तै छु म'' (कथा सङ्ग्रह)<br /> <br /> ==पुरस्कार तथा सम्मान:== * वि.सं. २०५० : सर्वोत्कृष्ट गीतकार, [[रेडियो नेपाल]] * वि.सं. २०५१ : प्रथम, राष्ट्रिय कविता महोत्सव, [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान]] * वि.सं. २०६८ : राप्ती साहित्य पुरस्कार * वि.सं. २०६९ : राप्ती म्युजिक अवार्ड<ref>[http://merokhabar.com/sangeet/2012-8-12/10482/''रापती म्यूजिक अवार्ड– २०६९मा गीतकार रमेश क्षितिजको “क्षितिज” सर्वोत्कृष्ट'', 2012 August 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928162302/http://merokhabar.com/sangeet/2012-8-12/10482/ |date=2013-09-28 }}</ref> * वि.स. २०६८ : मोहन स्मृति सम्मान<ref>[http://www.ekantipur.com/kantipur/news/news-detail.php?news_id=279878/ ''क्षिजितलाई मोहन रेग्मी सम्मान'', कान्तिपुर, सोमबार २०६९ असोज १ (२०१२ सेप्टेम्बर १७)]</ref> * वि.सं. २०६९ : उत्कृष्ट निजामती पुरस्कार, नेपाल सरकार<ref>[http://nayayougbodh.com/news/2012/09/%E0%A4%89%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE/ ''उत्कृष्ट निजामती पुरस्कार न्यौपानेलाई'', नयां युगबोध, September 10, 2012]</ref> * वि.सं. २०७० : स्थानीय विकास अवार्ड ==प्रशंसकहरू== [[File:Poetry Recitation.JPG|thumb|मिति २०६९ साल माघ २७ गते धरानमा प्रशंसकहरूमाझ कविता वाचन गर्दै कवि]] [[File:Aidiences.JPG|thumb|दर्शकदीर्घा]] ''"त्यसो त, कवि बुद्धजस्तै हुन्छ र कविता लेखन एकप्रकारको विपश्यना नै हो। बुद्धजस्तो कविले ध्यानजस्तो लेखनमार्फत भेटेका काव्यिक आर्यसत्यहरूले मानिसको हृदयलाई हल्लाएर जाने अचम्मको क्षमता बोकेका हुन्छन्। कविताको एक हरफले जीवनको बाटो बदलिन सक्छ। कविताको एक पंक्तिले आन्तरिक शक्ति र अथाह उर्जा भरिदिन सक्छ"'' <ref>[http://www.ekantipur.com/kantipur/news/news-detail.php?news_id=281962/ ''शव्दभन्दा केही पर'' (अनुभूति), कान्तिपुर, शनिबार, २०६९ असोज २७]</ref>। ~ (पहिलो प्रेम र प्रिय कविताको आत्मकथा, घर फर्किरहेको मानिसबाट) भन्ने तपस्वीजस्ता लाग्ने उनै सन्त कवि रमेश क्षितिजका गीत कविता तथा कथाहरू पढिसकेपश्चात मिति २०६९मा स्थापित प्रशंसकहरूको समूह हो '''''"फ्यान क्लब अफ रमेश क्षितिज ([[रमेश क्षितिजका प्रशंसकहरूको क्लब|Fan Club of Ramesh Kshitij]])"'''''।<ref>[http://nepalihimal.com/article/583/ ''फ्यान क्लबमा कवि'', हिमाल खबर पत्रिका] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>,<ref>[http://e.onlinekhabar.com/2013/02/11219/ ''धरानमा क्षितिजका कविता'', गोपाल दाहाल, Onlinekhabar.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927101836/http://e.onlinekhabar.com/2013/02/11219/ |date=2013-09-27 }}</ref>,<ref>[http://www.souryadaily.com/2013/05/71735.html/ ''फ्यान क्लब अफ रमेश क्षितिज''-रमेश क्षितिज/कवि, सौर्य दैनिक, शनिबार, ४ ज्येष्ठ २०७०] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927201142/http://www.souryadaily.com/2013/05/71735.html |date=2013-09-27 }}</ref>,<ref>[http://stat.kkk.com.np/kantipur/news/news-detail.php?news_id=289876/ ''धरान पुग्दा'', रमेश क्षितिज, कान्तिपुर,कोसेली, शनिबार २०६९ फाल्गुन ५] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927183626/http://stat.kkk.com.np/kantipur/news/news-detail.php?news_id=289876/ |date=2013-09-27 }}</ref> यस क्लबले मिति २०६९ साल माघ २७ गते होटल रत्न इन, [[धरान उपमहानगरपालिका|धरान]]मा कविका एकल कविता वाचन कार्यक्रम '''"''क्षितिजका कविताहरूसंग हामी''"''' आयोजना गरेको थियो। यस विधामा कुनै पनि साहित्यिक सङ्गठनमा आबद्ध नरहेका प्रशंसकहरूद्धारा यस प्रकारको कार्यक्रमको आयोजना गरिएको राष्ट्रमै पहिलोपल्ट हो।<ref>''धरानमा रमेश क्षितिजको एकल कविता वाचन'', विश्वस्त सूत्र साप्ताहिक, मंगलबार २०६९ माघ १६</ref> ==अन्तर्वार्ताहरू:== * [http://musickhabar.com/?p=936/ क्षितिज एकदमै नजिकको साथी हो] * [http://www.souryadaily.com/2012/12/47980.html/ म सच्चा कवितावादी कवि, कलम, सौर्य दैनिक, शनिवार २३ मंसीर २०६९] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927223544/http://www.souryadaily.com/2012/12/47980.html |date=2013-09-27 }} * कवितामा डुव्दा ध्यानमा बसेजस्तो लाग्छ, व्लाष्ट टाइम्स, बिहीबार १५ माघ २०६९ * [http://souryadaily.com/2013/05/71735.html/ फ्यान क्लब अफ रमेश क्षितिज, सौर्य दैनिक, शनिबार, ४ ज्येष्ठ २०७०] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927201142/http://www.souryadaily.com/2013/05/71735.html |date=2013-09-27 }} ==कविका अन्य लेखहरू== # [http://www.ekantipur.com/kantipur/news/news-detail.php?news_id=281962/ ''शव्दभन्दा केही पर'' (अनुभूति), कान्तिपुर, शनिबार, २०६९ असोज २७] # [http://www.nayapatrika.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6761:q----q&catid=39:2011-07-03-13-23-23&Itemid=55/ ''ओ कविता माई फस्र्ट लभ'', कवि संवाद, सप्तरङ्ग, नयां पत्रिका, बिहीबार २०६९ असोज २५] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130929153039/http://www.nayapatrika.com/index.php?option=com_content&view=article&id=6761:q----q&catid=39:2011-07-03-13-23-23&Itemid=55/ |date=2013-09-29 }} # [http://nagarikplus.nagariknews.com/component/flippingbook/book/1230-nagarik-05-jan-2013/2-nagarik.html/ ''टोकियोमा एक दिन'', नागरिक, शनिबार २०६९ पुष २१] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927130358/http://nagarikplus.nagariknews.com/component/flippingbook/book/1230-nagarik-05-jan-2013/2-nagarik.html/ |date=2013-09-27 }} # [http://www.ekantipur.com/kantipur/news/news-detail.php?news_id=289876/ ''धरान पुग्दा'' (अनुभूति), कान्तिपुर कोसेली, शनिबार २०६९ फाल्गुन ५] # [http://www.souryadaily.com/2013/03/63429.html/ ''कथा'' (कथा), सौर्य दैनिक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927233056/http://www.souryadaily.com/2013/03/63429.html |date=2013-09-27 }} # ''सिल्भिया, सांझ र समुद्र'', अन्नपूर्ण पोष्ट, शनिबार २०७० असार १ # [http://www.ekantipur.com/kantipur/news/news-detail.php?news_id=302431/ ''नयां आविष्कारको खोजीमा कविता'', कोसेली, कान्तिपुर, शनिबार २०७० साउन २६] # [http://nagarikplus.nagariknews.com/component/flippingbook/book/1544-nagarik-05-october-2013/2-nagarik.html/ "''दशैं सम्झे तिहार सम्झे''"- रमेश क्षितिज , नागरिक, शनिबार २०७० असोज १९] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131007005925/http://nagarikplus.nagariknews.com/component/flippingbook/book/1544-nagarik-05-october-2013/2-nagarik.html/ |date=2013-10-07 }} # [http://www.nayapatrika.com/index.php?option=com_content&view=article&id=12834:2013-10-07-06-35-05&catid=39:2011-07-03-13-23-23&Itemid=55/ कविता भनेको कुण्ठा होइन : कविता–संवाद रमेश क्षितिजसँग, नयां पत्रिका, राष्ट्रिय दैनिक, सोमबार २०७० असोज २१ (Monday, October ७, २०१३)]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== # [http://ganatantradaily.com.np/newsite/2011/09/20/%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%96%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%88-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7/''सिर्जनाको खेती गर्दै राष्ट्रसेवक कर्मचारीहरू''. गणतन्त्र राष्ट्रिय दैनिक. २०११, सेप्टेम्बर २०] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130925114008/http://ganatantradaily.com.np/newsite/2011/09/20/%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%96%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%88-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7/ |date=2013-09-25 }} # [http://www.ekantipur.com/kantipur/news/news-detail.php?news_id=254031/ ''क्षितिज लिएर क्षितिज''. कान्तिपुर दैनिक, २०६८ असोज २६, (२०११ अक्टोबर १३)] # ''क्षितिज ताक्दै रमेश क्षितिज'', संगालो, अन्नपूर्ण पोष्ट, सोमबार २०६८ असोज ३० (२०११ अक्टोबर १७) # [http://www.ekantipur.com/saptahik/article/?id=5899/ ''बैंसका बेला: रमेश क्षितिज कवि/गीतकार'', साप्ताहिक, कान्तिपुर, २०११ नोवेम्वर १८] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130925134409/http://www.ekantipur.com/saptahik/article/?id=5899/ |date=2013-09-25 }} # ''सय गीतपछि एल्बम'', नागरिक, आइतबार, २०६८ पौष २४ (२०१२ जनवरी ८) # ''नयां र पुरानोपुस्ताको मेल'', हिमालय टाईम्स # ''मदानीमा क्षितिज'', नागरिक पश्चिमेली, २०६९ साउन १३ # ''साउने झरीमा कविता क्रेज'', युगबोध, २०६९ साउन १४ गते आइतबार # ''मदानीमा क्षितिजले भने- "दुःख नै जीवनको सौन्दर्य"'', जनउभार, २०६९ साउन १४ गते आईतबार # [http://airawati.com.np/news/2012/07/28/%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%9C/ ''मदानीमा रमेश क्षितिज'', ऐरावती, २०६९ साउन १३ (२०१२ जुलाई २८)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130925104746/http://airawati.com.np/news/2012/07/28/%E0%A4%AE%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B6-%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%9C/ |date=2013-09-25 }} #[http://nayayougbodh.com/news/2012/09/%E0%A4%89%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%A4%E0%A5%80-%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%95%E0%A4%BE/ ''उत्कृष्ट निजामती पुरस्कार न्यौपानेलाई'', नयां युगबोध, राष्ट्रिय दैनिक, September १०, २०१२] # [http://www.ekantipur.com/kantipur/news/news-detail.php?news_id=279878/ ''क्षितिजलाई मोहन रेग्मी सम्मान'', कान्तिपुर, सोमबार २०६९ असोज १ (२०१२ सेप्टेम्बर १७)] # ''मनुका कविता सुन्न दाङ'', कान्तिपुर, बिहीबार २०६९ असोज ४ # ''कविताको भाषा लिएर'', मनु मन्जिल, कोसेली कान्तिपुर, शनिबार २०६९ असोज १३, # [http://www.kantipuronline.com/nepal/article/?id=4330/ ''आफैतिर फर्किरहेको मानिसको कविता'', हरि अधिकारी, नेपाल, आइतबार, २०६९ असोज २१] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130925133118/http://www.kantipuronline.com/nepal/article/?id=4330/ |date=2013-09-25 }} # [http://nagarikplus.nagariknews.com/component/flippingbook/book/1182-nagarik-24-nov-2012/2-nagarik.html/ ''कवितामा सुन्दर चित्र'', सरस्वती प्रतीक्षा, अक्षर नागरिक, शनिबार, १ मंसिर २०६९ (२४ नोभेम्बर २०१२)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130902031014/http://nagarikplus.nagariknews.com/component/flippingbook/book/1182-nagarik-24-nov-2012/2-nagarik.html |date=2013-09-02 }} # ''धरानमा रमेश क्षितिजको एकल कविता वाचन'', विश्वस्त सूत्र साप्ताहिक, मंगलबार २०६९ माघ १६ # ''नेपाली कविताको समकालीन अनुहारः रमेश क्षितिज'', गरिमा, २०६९ फागुन # [http://budhabar.weeklynepal.com/2013/07/10/article-item01373447947/ ''हृदय छुने कवि र कविता'', यशोदा तिम्सिना, बुधबार, २०७० असार २६ बुधबार] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130925191644/http://budhabar.weeklynepal.com/2013/07/10/article-item01373447947/ |date=2013-09-25 }} # [http://www.nayapatrika.com/index.php?option=com_content&view=article&id=12533:2013-09-23-06-03-17&catid=39:2011-07-03-13-23-23&Itemid=55/ "''युवाले पाएकोमा खुसी छु-रमेश क्षितिज''", साहित्यकारको आँखामा दमिनी भीर, नयां पत्रिका, २०१३ सेप्टेम्बर २४]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # [http://www.nayapatrika.com/index.php?option=com_content&view=article&id=13057:2013-10-29-07-31-18&catid=39:2011-07-03-13-23-23&Itemid=55/ कवितालाई वान्स मोर, नयां पत्रिका राष्ट्रिय दैनिक, मंगलबार, २०७० कार्तिक १२] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131103095236/http://www.nayapatrika.com/index.php?option=com_content&view=article&id=13057:2013-10-29-07-31-18&catid=39:2011-07-03-13-23-23&Itemid=55/ |date=2013-11-03 }} ==सन्दर्भ सूची== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://rameshkshitij.blogspot.com/p/blog-page.html/ रमेश क्षितिज (Ramesh Kshitij) : परिचय] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140310132512/http://rameshkshitij.blogspot.com/p/blog-page.html |date=2014-03-10 }} * [http://www.onlinesahitya.com/magazine/readarticle.php?AID=1779/ Online Sahitya] * [http://www.majheri.com/node/10263/ मझेरी डट कम] * [http://mediaforfreedom.com/readarticle.php?AID=18015/ Kamala B.Sarup,"Ramesh Kshitij: Poet For Trust", Media for Freedom, Posted on: २०१३-१०-२२] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029190020/http://mediaforfreedom.com/readarticle.php?AID=18015/ |date=2013-10-29 }} {{नेपाली भाषाका साहित्यकारहरू}} {{Authority control|VIAF=58630711}} [[श्रेणी:साहित्यकार]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्य]] [[श्रेणी:गीतकार]] [[श्रेणी:नेपाली साहित्यकारहरू]] [[श्रेणी:सल्यान जिल्लाका मानिसहरू]] c62966k6o7cokr7r7v242kn91pzbkkr 0 58180 1392805 1106668 2026-10-16T08:01:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392805 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name =हसना फूल<br> ''सेस्ट्रम नक्चर्नम'' |image = Jazmín de Noche.JPG |regnum = [[वनस्पति]] |unranked_divisio = [[फूल फुल्ने वनस्पति]] (एन्जिओस्पर्म) |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Asterids]] |ordo = [[Solanales]] |familia = [[Solanaceae]] |genus = ''[[Cestrum]]'' |species = '''''C. nocturnum''''' |binomial = ''Cestrum nocturnum'' |binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]] |}} [[image:Cestrum nocturnum00.jpg|thumb| हसनाको फल]] '''हसना फूल''' अथवा '''रातकी रानी''' अत्यन्तै वासनादार फूल फुल्ने वनस्पति हो । मेक्सिको र क्यारेबियन क्षेत्रबाट विश्वको धेरै भागमा फैलन र फस्टाउन सफल हसना नेपालमा कहिले र कसरी आइपुग्यो, यकिन भइसकेको छैन। यो फूल राणा दरबारका बगैंचामा सय वर्ष भन्दा पहिले नै फुलिसकेको थियो। त्यसबेला अरबी नाम हसना नै प्रिय भयो। तसर्थ हसना हाम्री रातकी रानी हुन्। त्यसलाई वनस्पति विज्ञानले 'सेस्ट्रम नोक्टरनम' भन्ने संज्ञा दिइएको छ। रातमा फुल्ने भएकोले 'नोक्टरनम' शब्द चयन भएको हो। यो वनस्पति आलु, गोलभेंडा र भान्टाको परिवार 'सोलानेसी' भित्र पर्छ। == तस्विर सङ्ग्रह == <gallery> Image:Cestrum nocturnum Blanco1.151.png Image:Colpfl30.jpg Image:Cestrum nocturnum 2.jpg Image:Cestrum nocturnum on bush.jpg Image:Jasmine_NightBloomimg1_Asit.jpg| Image:Cestrum nocturnum.jpg Image:BkRacer02_Asit.jpg| Image:Jazmín de Noche.JPG| </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Commonscat|Cestrum nocturnum}} [https://web.archive.org/web/20160304225213/http://nepalihimal.com/article/3435]-रातकी रानीहरु [[श्रेणी:फूलहरू]] [[श्रेणी:नेपालमा पाइने वनस्पतिहरू]] [[श्रेणी:फूल फुल्ने वनस्पति]] b4j1nsejqmb91o9z64j4w1uj5j8kj3r 0 73248 1392756 1309310 2026-10-15T13:46:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392756 wikitext text/x-wiki अपांग आधिकारक लागि लामो समयदेखि क्रियाशील ब्यक्तित्व हुन् नरबहादुर लिम्बु । उनको जन्म पूर्वी नेपालको [[तेह्रथुम जिल्ला]]को मोरयाङ गा.बि.स.मा भएको हो । उनी १५ वर्ष नेपाल नेत्रहीन संघका अध्यक्ष बने । अहिले संघको कार्यकरी सल्लाहकारमा छन् । ==जीवनी== नरबहादुर लिम्बुले बाल्यकाल [[भोजपुर जिल्ला (स्पष्टता)|भोजपुर जिल्ला]]मै बिताए । उनका दुइ दिदी बहिनि जन्मी सकेका थिए तर उनको आमा बुवामा छोरानै चाहिन्छ भन्ने मान्यताले जरा गाडेको रहेछ । ताप्लेजुङको [[पाथीभरा देवी (ताप्लेजुङ)|पाथीभरा देवी]]को दर्शन गरे सन्तान प्राप्ति हुन्छ भन्ने मान्यता भएकाले दुइ दिन हिडेर उनकि आमा [[पाथीभरा देवी (ताप्लेजुङ)|पाथीभरा]] दर्शन गर्न जानु भएछ । [[पाथीभरा देवी (ताप्लेजुङ)|पाथीभरा]] दर्शन पछि नरबहादुर लिम्बुको जन्म भएछ ।उनि जन्मेको डेढ वर्षमै बुवा बित्नुभयो । उनी चार वर्षको हुदा उनलाई टाइफाइड भएछ । त्यती बेला गाउँमा अस्पताल हुने कुरैभएन । टाइफाइडको ज्वरोले तीन महिना थला परे । तीन महिनामा ज्वरो त सन्चो भयो तर टाइफाइडले आँखाको ज्योति गुम्यो । उनको घर देखि आधा घण्टा टाढा गौराखोरी मा.बि. स्कूल थियो । साथीहरूको पछि लागेर त्यहि स्कूल जान्थे र पढाएको सुन्थे । कोहि शिक्षकले कक्षामा बसे पनि वास्ता गर्दैन थिए भने कोहि शिक्षक बस्न नदिएर बाहिर निकाली दिन्थे । यसै गर्दा गर्दै उनले 'क' 'ख' सबै कण्ठ पारि सकेका थिए । बुवा गुमाउनु, दृष्टि गुमाउनु उनको समस्या छँदै थियो, त्यस पछि उनी ९ वर्षको छँदा आमा पनि गुमाउन पुगे । एउटा दिदीको बिहे भइसकेको थियो भने कान्छी दिदि उनी भन्दा ३ वर्ष मात्रै जेठी थिइन् । केहि दिन ठुलो बाको छोराको घरमा बसे | उहाँलहरूको आर्थिक अवस्था राम्रो नभएकाले त्यस पछि अरुको घरमा काम गर्न बसे | घरको सबै काम गरी दिन्थे । सानो बच्चा हेर्ने, घास काटने, बारी खन्ने स्सकेको सबै काम गरी दिन्थे । एक पटक नरबहादुर लिम्बुकि फूफुले उनको समस्या त्यस बेलाका म्याङ्लुङ गाउँ पंचायतका प्रधानपन्च देबिबहादुर तुम्बाहाम्फेलाई सुनाईदिनु भएछ |आरु धेरै जनाले उनको समस्या थाहा पाएका थिए | २०३१ सालमा मुमाबडामहारानी रत्नराज्य लक्ष्मी शाह म्याङ्लुङ आइन | उनी नेपाल बाल सङ्गठनको संरक्षक थिइन् | म्याङ्लुङमा बाल मन्दिर उदघाटन गर्न आएको बेला प्रधानपन्च तुम्बाहाम्फेले उनको समस्या रत्नलाई सुनाईदिए | पुस महिनामा रत्न म्याङ्लुङ आएकि थिईन | त्यसको २० दिनपछि नै बोलावट भयो | बिराटनगरबाट अन्चालाधिसले हवाईजहाज चढाएर काठमाडौँ ल्याए | बाल मन्दिरमा दृटिबिहिनलाई पढाउने व्यवस्था थिएन | त्यसैले उनलाई अन्धा अपांग संघमा ल्याईयो | त्यहा नै उनले [[ब्रेल लिपि]]मा लेख्न सिके | लेख्न पाउदा धेरै खुसी लाग्यो | त्यतिबेला उनले 'सिकारी र चरी' शिर्षकमा एउटा कविता लेखे र साथीहरूलाई सुनाए | साथीहरूले मन पराए पछि उनी दंगदास भए | उनको गीत गाउने पनि सोख थियो | [[रेडियो नेपाल]]मा गएर गीतपनि रेकर्ड गराए | पहिलो गीत रेकर्ड गराउडा उनी १२ वर्षका थिए | त्यस बखत उनले ५ वटा गीत रेकर्ड गराए | यहाँ उनले कक्षा ४ सम्मको पढाई पुरा गरे | राजा बिरेन्द्रकि दिदि शान्ति सिंहले उनको त्यस पछीको पढने व्यवस्था [[कीर्तिपुर नगरपालिका|कीर्तिपुर]]को ल्याबोरोटरी स्कूलमा गरी दिइन् | उनी ठुलो भइसकेकाले ल्याबोरोटरी स्कूलले ४बाट एकैचोटी ८ मा भर्ना लियो | लेख्न [[ब्रेल लिपि]] थियो तर [[ब्रेल लिपि]]का सबै किताब पाईदैनथ्यो | आँखा देख्ने साथीहरूलाई पढन लगाउने र आफुले सुन्ने गरिन्थ्यो | त्यहि आधारमा परीक्षा दिइन्थ्यो | <ref>http://ekantipur.com/kantipur/epaperhome.aspx?issue=1112015{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ई कान्तिपुर, कोपिला</ref> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाहिरी लिङ्कहरू== ==यो पनि हेर्नुहोस== *[http://www.ekantipur.com/np/2071/10/29/full-story/403681.html ई कान्तिपुर]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://ujyaaloonline.com/news/16576/%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B2%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%A0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%95-%E0%A4%89%E0%A4%AA%E0%A4%B2%E0%A4%B5%E0%A5%8D%E0%A4%A7-%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%8F-%E0%A4%B8%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%B9%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0-%E0%A4%98%E0%A5%87%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A5%87-%E0%A4%9A%E0%A5%87%E0%A4%A4%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A8%E0%A5%80/rss.php उज्यालो अनलाईन]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://nepalihimal.com/article/384 हिमाल खबरपत्रिका] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:नेपालका दृटिबिहिन]] 1hiavwc2e1z21o7ziw23oykgd9okix9 0 75029 1392808 1392516 2026-10-16T08:33:43Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392808 wikitext text/x-wiki {{current sport-related|sport=cricket|mini=2|२०१५ क्रिकेट विश्वकप}} '''२०१५ क्रिकेट विश्वकप अन्तर्गत समुह ए'''को खेलहरू १४ फेब्रुअरी देखि १४ मार्च २०१५ सम्म आयोजन हुनेछ । यस समुहमा आयोजक राष्ट्रद्वय [[अस्ट्रेलिया राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|अस्ट्रेलिया]] तथा [[न्युजिल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|न्युजिल्यान्ड]], त्यसै प्रकार [[इङ्ल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|इङ्ल्यान्ड]], [[श्रीलङ्का राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|श्रीलङ्का]], [[बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|बङ्गलादेश]], [[अफगानिस्तान राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|अफगानिस्तान]] तथा [[स्कटल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|स्कटल्यान्ड]] रहेका छन् । टुर्नामेन्टमा खेलाईएको यो ढाँचा राउन्ड रोबिन रहेको छ, यसमा रहेका ७ टिमहरू मध्ये ४ टिमहरू [[न्युजिल्यान्ड राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|न्युजिल्यान्ड]], [[अस्ट्रेलिया राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|अस्ट्रेलिया]], [[बङ्गलादेश राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|बङ्गलादेश]] तथा [[श्रीलङ्का राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|श्रीलङ्का]] [[२०१५ क्रिकेट विश्वकप नकआउट चरण#क्वार्टर फाइनल|क्वार्टर फाइनल]]मा पुगेका छन् । {{२०१५ क्रिकेट विश्वकप समुह ए}} ==म्याचहरू== ==म्याचहरू== ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match1}} १४ फेब्रुअरी | time = | team1 = {{cr-rt|NZL}} | team2 = {{cr|SRI}} | score1 = ३३१/६ (५० ओभर) | score2 = २३३ (४६.१ ओभर) | runs1 = [[कोरे एन्डरसन]] ७५ (४६) | wickets1 = [[जीवन मेनडिस]] २/५ (२ ओभर) | runs2 = [[लाहिरू थिरिमाने]] ६५ (६०) | wickets2 = [[कोरे एन्डरसन]] २/१८ (३.१ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ९८ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656399.html स्कोरकार्ड] | venue = [[ह्याग्ले ओभल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = | motm = [[कोरे एन्डरसन]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = [[कुमार संगाकारा]] (श्रीलङ्का) एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा सर्वाधिक रन बनाउने दोश्रो खेलाडी भए ।<ref>http://sports.ndtv.com/icc-cricket-world-cup-2015/news/237528-kumar-sangakkara-becomes-second-highest-odi-run-getter {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805094430/http://sports.ndtv.com/icc-cricket-world-cup-2015/news/237528-kumar-sangakkara-becomes-second-highest-odi-run-getter |date=2016-08-05 }}</ref> }} ===अस्ट्रेलिया विरुद्ध इङ्ल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match2}} १४ फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = ३४२/९ (५० ओभर) | score2 = २३१ (४१.५ ओभर) | runs1 = [[एरोन फिन्च]] १३५ (१२८) | wickets1 = [[स्टिवन फिन]] ५/७१ (१० ओभर) | runs2 = [[जेम्स टेलर]] ९८* (९०) | wickets2 = [[मिचेल मार्स]] ५/३३ (९ ओभर) | result = अस्ट्रेलिया १११ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656401.html स्कोरकार्ड] | venue = [[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउण्ड]], [[मेलबर्न]] | umpires = | motm = [[एरोन फिन्च]] (अस्ट्रेलिया) | toss = इङ्ल्यान्डले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = [[स्टिवन फिन]]ले यस खेलमा ह्याट्रिक लिएका थिए । उनले अस्ट्रेलियाका [[ब्राड ह्याडिन]], [[ग्लेन म्याक्सवेल]] र [[मिचेल जोनसन]]लाई लगातार ३ बलमा आउट गरेका थिए । <ref>{{cite web|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31468542|title= Cricket World Cup 2015: Steven Finn takes hat-trick|publisher=BBC Sport|date=14 February 2015|accessdate=14 February 2015}}</ref> }} ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध स्कटल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match6}} १७ फेब्रुअरी | time = | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|NZL}} | score1 = १४२ (३६.२ ओभर) | score2 = १४६/७ (२४.५ ओभर) | runs1 = [[म्याट मचन]] ५६ (७९) | wickets1 = [[ड्यानियल भिट्टोरी]] ३/२४ (८.२ ओभर) | runs2 = [[केन विलियम्सन]] ३८ (४५) | wickets2 = [[जोश डाभे]] ३/४० (७ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ३ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656409.html स्कोरकार्ड] | venue = [[युनिभर्सिटी ओभल]], [[ड्युनेडीन]] | umpires = | motm = [[ट्रेन्ट बाउल्ट]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = न्युजिल्यान्ड ले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = स्कटल्यान्डका ४ खेलाडी आफुले सामना गरेको पहिलो बलमै आउट भएका थिए भने ५ खेलाडी शुन्यमा आउट भएका थिए । <ref>{{cite web|url= http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/833427.html|title= Cricket World Cup 2015: Fort Dunedin and golden ducks|publisher=BBC Sport|date=17 February 2015|accessdate=17 February 2015}}</ref> | notes = }} ===अफगानिस्तान विरुद्ध बङ्गलादेश=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match7}} १८ फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = २६७ (५० ओभर) | score2 = १६२ (४२.५ ओभर) | runs1 = [[मुसफिकुर रहिम]] ७१ (५६) | wickets1 = [[शपुर जाद्रन]] २/२० (७ ओभर) | runs2 = [[मोहम्मद नबि]] ४४ (४३) | wickets2 = [[मशरफे मोर्ताजा]] ३/२० (९ ओभर) | result = बङ्गलादेश १०५ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656411.html स्कोरकार्ड] | venue = [[मेनुका ओभल]], [[क्यनाबरा]] | umpires = | motm = [[मुसफिकुर रहिम]] (बङ्गलादेश) | toss = बङ्गलादेशले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = [[शकिब अल हसन]] पहिलो बङ्गलादेशी क्रिकेट खेलाडी भए जसले एकदिवसीयमा ४००० रन बनाएको होस । | notes = }} ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध इङ्ल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match9}} २० फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|NZL}} | score1 = १२३ (३३.२ ओभर) | score2 = १२५/२ (१२.२ ओभर) | runs1 = [[जोए रूट]] ४६ (७०) | wickets1 = [[टिम साउथी]] ७/३३ (९ ओभर) | runs2 = [[ब्रेन्डन म्याककुलम]] ७७ (२५) | wickets2 = [[क्रिस वोक्स]] २/८ (३ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ८ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656415.html स्कोरकार्ड] | venue = [[वेस्टपाक स्टेडियम]], [[वेलिङ्ग्टन]] | umpires = | motm = [[टिम साउथी]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = इङ्ल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = [[टिम साउथी]] (न्युजिल्यान्ड)ले क्रिकेट विश्वकप इतिहासमा तेश्रो उत्कृष्ट बलिङ गरे र न्युजिल्यान्डको तर्फबाट एकदिवसीय म्याचमा उत्कृष्ट आकडाको किर्तिमान बनाए ।<ref name="NZ-Eng">{{cite news |title=Southee, McCullum trample England |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/835003.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |date=20 February 2015 |accessdate=20 February 2015 }}</ref>'' *''[[ब्रेन्डन म्याककुलम]] (न्युजिल्यान्ड)ले क्रिकेट विश्वकप इतिहासको सबैभन्दा तिब्र अर्द्धशतक (१८ बल) बनाए ।<ref name="NZ-Eng"/> }} ===अस्ट्रेलिया विरुद्ध बङ्गलादेश=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match11}} २१ फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच रद्द | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656419.html स्कोरकार्ड] | venue = [[ब्रिसबेन क्रिकेट ग्राउण्ड]], [[ब्रिसबेन]] | umpires = | motm = | toss = टस भएन । | rain = मुसलधारे वर्षाले खेल रद्द । | notes = यो क्रिकेट विश्वकपको इतिहासमा दोश्रो यस्तो म्याच थियो जसमा बिना कुनै बल खेल भइ खेल रद्द भएको थियो । <ref>{{cite web|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31545382|title=Cricket World Cup 2015: Australia v Bangladesh washed out by rain|publisher=BBC Sport|date=21 February 2015|accessdate=28 February 2015}}</ref> }} ===अफगानिस्तान विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match12}} २२ फेब्रुअरी | time = | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|SRI}} | score1 = २३२ (४९.४ ओभर) | score2 = २३६/६ (४८.२ ओभर) | runs1 = [[अस्गर स्तानिकजाइ]] ५४ (५७) | wickets1 = [[लासिथ मलिङ्गा]] ३/४१ (७ ओभर) | runs2 = [[माहेला जयवर्दने]] १०० (१२०) | wickets2 = [[हमिद हसन]] ३/४५ (९ ओभर) | result = श्रीलङ्का ४ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656421.html स्कोरकार्ड] | venue = [[युनिभर्सिटी ओभल]], [[ड्युनेडीन]] | umpires = | motm = [[माहेला जयवर्दने]] (श्रीलङ्का) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = श्रीलङ्काका प्रारम्भिक जोडीद्वय ([[लहिरू थिरिमाने]] र [[तिलकरत्ने दिलशन]]) गोल्डन डक (पहिलो बाल)मै आउट भएका थिए । यो एकदिवसीय क्रिकेट इतिहासमा दोश्रो पटक घटेको थियो ।<ref name="Afg-SL">{{cite news |title=Golden ducks for openers, and Mahela on song |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/836525.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |date=22 February 2015 |accessdate=22 February 2015 }}</ref>'' *''[[हमिद हसन]] अफगानिस्तानको तर्फबाट ५० एकदिवसीय विकेट लिने पहिलो खेलाडी बने हमिद हसन<ref name="Afg-SL"/> }} ===इङ्ल्यान्ड विरुद्ध स्कटल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match14}} २३ फेब्रुअरी | time = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = ३०३/८ (५० ओभर) | score2 = १८४ (४२.२ ओभर) | runs1 = [[मोईन अली]] १२८ (१०७) | wickets1 = [[जोश डाभे]] ४/६८ (१० ओभर) | runs2 = [[काइल कोएत्जर]] ७१ (८४) | wickets2 = [[स्टिवन फिन]] ३/२६ (९ ओभर) | result = इङ्ल्यान्ड ११९ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656425.html स्कोरकार्ड] | venue = [[ह्याग्ले ओभल]], [[क्राइस्टचर्च]] | umpires = | motm = [[मोईन अली]] (इङ्ल्यान्ड) | toss = स्कटल्यान्डले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = }} ===अफगानिस्तान विरुद्ध स्कटल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match17}} २६ फेब्रुअरी | time = | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = २१० (५० ओभर) | score2 = २११/९ (४९.३ ओभर) | runs1 = [[म्याट मचन]] ३१ (२८) | wickets1 = [[शपुर जादरान]] ४/३८ (१० ओभर) | runs2 = [[समिउल्लाह शेनवारी]] ९६ (१४७) | wickets2 = [[रिची बेरिङ्गटन]] ४/४० (१० ओभर) | result = अफगानिस्तान १ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656431.html स्कोरकार्ड] | venue = [[युनिभर्सिटी ओभल]], [[ड्युनेडीन]] | umpires = | motm = [[समिउल्लाह शेनवारी]] (अफगानिस्तान) | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = स्कटल्यान्डले पहिल्प पटक २०० भन्दा बढी रनको योगफल तयार पारेको थियो ।<ref name="ScovsAfg">{{cite web |first=Andrew |last=McGlashan |title=History for अफगानिस्तान, heartbreak for स्कटल्यान्ड |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/838807.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |date=26 February 2015 |accessdate=26 February 2015 }}</ref> *''विश्वकपमा अफगानिस्तानको पहिलो जित रहेको थियो ।<ref name="ScovsAfg"/> }} ===बङ्गलादेश विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match18}} २६ फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|SRI}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = ३३२/१ (५० ओभर) | score2 = २४० (४७ ओभर) | runs1 = [[तिलकरत्ने दिलशन]] १६१* (१४६) | wickets1 = [[रूबेल होसेन]] १/६२ (९ ओभर) | runs2 = [[सब्बिर रहमान]] ५३ (६२) | wickets2 = [[लासिथ मलिङ्गा]] ३/३५ (९ ओभर) | result = श्रीलङ्का ९२ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656433.html स्कोरकार्ड] | venue = [[मेलबर्न क्रिकेट ग्राउण्ड]], [[मेलबर्न]] | umpires = | motm = [[तिलकरत्ने दिलशन]] (श्रीलङ्काL) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = [[तिलकरत्ने दिलशन]] र [[कुमार संगाकारा]] बीच दोश्रो विकेटको लागि २१० रनको अविजित साझेदारी श्रीलङ्काको तर्फबाट सर्वोच्च बनेको थियो ।<ref>{{cite news |first=Shiva |last=Jayaraman |title=Sangakkara marks landmark game with fastest ton |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/839379.html |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |accessdate=26 February 2015 }}</ref> *''[[कुमार संगाकारा]] ४०० एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेल्ने चौथौ खेलाडी बनेका थिए ।<ref>{{cite news |title=Kumar Sangakkara becomes 4th cricketer to play 400 ODIs |url=http://www.cricketcountry.com/news/kumar-sangakkara-becomes-4th-cricketer-to-play-400-odis-256447 |work=Cricket Country |accessdate=28 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227084314/http://www.cricketcountry.com/news/kumar-sangakkara-becomes-4th-cricketer-to-play-400-odis-256447 |archive-date=27 February 2015 }}</ref> *''दिलशनले १६१* रन बनाउँदा एउटा पनि छक्का प्रहार गरेका थिएनन् ।<ref>{{cite web |title=Statistics / Statsguru / One-Day Internationals / Batting records |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=2;filter=advanced;orderby=batted_score;qualmax1=0;qualmin1=0;qualval1=sixes;template=results;type=batting;view=innings |work=ESPNcricinfo |publisher=ESPN Sports Media |accessdate=26 February 2015 }}</ref> }} ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध अस्ट्रेलिया=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match20}} २८ फेब्रुअरी | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|NZL}} | score1 = १५१ (३२.२ ओभर) | score2 = १५२/९ (२३.१ ओभर) | runs1 = [[ब्राड ह्याडिन]] ४३ (४१) | wickets1 = [[ट्रेन्ट बाउल्ट]] ५/२७ (१० ओभर) | runs2 = [[ब्रेन्डन म्याककुलम]] ५० (२४) | wickets2 = [[मिचेल स्टार्क]] ६/२८ (९ ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड १ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656437.html स्कोरकार्ड] | venue = [[इडेन पार्क]], [[अकल्याण्ड]] | umpires = | motm = [[ट्रेन्ट बाउल्ट]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = अस्ट्रेलियाले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = अस्ट्रेलियाले विश्वकप क्रिकेट खेलमा पहिले ब्याटिङ गरेर बनाएको सबैभन्दा कम योगफल हो ।<ref>{{cite web|first=Justin|last=Goulding|title= Cricket World Cup: न्युजिल्यान्ड beat अस्ट्रेलिया by one wicket|url= http://www.dailytelegraph.com.au/sport/cricket/cricket-world-cup-2015-अस्ट्रेलिया-loses-an-incredible-8-for-26-in-49-frenetic-minutes/story-fnq1ugvm-1227242684116| publisher= BBC Sport|date=28 February 2015|accessdate= 28 February 2015}}</ref> *''<span style="color:green">न्युजिल्यान्ड यस म्याचको नतिजा सँगै यस क्रिकेट विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा प्रवेश गरेको थियो ।</span><ref>{{cite web|url= http://www.hindustantimes.com/cricket-world-cup-2015/worldcup2015-topstories/live-world-cup-2015-score-and-updates-new-zealand-विरुद्ध-अस्ट्रेलिया-in-auckland-michael-clarke/article1-1321444.aspx|title= World Cup: न्युजिल्यान्ड book quarter-final slot after thrilling win against अस्ट्रेलिया|publisher= Hindustan Times|date= 28 February 2015|accessdate= 28 February 2015}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> }} ===इङ्ल्यान्ड विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match22}} १ मार्च | time = | team1 = {{cr-rt|ENG}} | team2 = {{cr|SRI}} | score1 = ३०९/६ (५० ओभर) | score2 = ३१२/१ (४७.२ ओभर) | runs1 = [[जोए रूट]] १२१ (१०८) | wickets1 = [[तिलकरत्ने दिलशन]] १/३५ (८.२ ओभर) | runs2 = [[लाहिरू थिरिमाने]] १३९* (१४३) | wickets2 = [[मोईन अली]] १/५० (१० ओभर) | result = श्रीलङ्का ९ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656441.html स्कोरकार्ड] | venue = [[वेलिङ्ग्टन क्षेत्रीय स्टेडियम]], [[वेलिङ्ग्टन]] | umpires = | motm = [[कुमार संगाकारा]] (श्रीलङ्का) | toss = इङ्ल्यान्डले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = [[जोए रूट]] इङ्ल्यान्डको तर्फबाट विश्वकप क्रिकेटमा शतक लगाउने सबैभन्दा कान्छो खेलाडी भए ।<ref name="EngvsSL">{{cite web|url= http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/841203.html|title=Youngest World Cup centurions for England and Sri Lanka|publisher=ESPN Cricinfo|date=1 March 2015|accessdate= 3 March 2015}}</ref> *''[[लाहिरू थिरिमाने]] श्रीलङ्काको तर्फबाट विश्वकप क्रिकेटमा शतक लगाउने सबैभन्दा कान्छो खेलाडी भए ।<ref name="EngvsSL"/> *''३०० भन्दा बढी रनको लक्ष्य १ विकेटमा भेटाउने श्रीलङ्का विश्वकप क्रिकेटको पहिलो टिम बनेको थियो ।<ref name="Eng-SL">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31680377|title=England thrashed by Sri Lanka in World Cup in Wellington|publisher=BBC Sport|date=1 March 2015|accessdate=1 March 2015}}</ref> *''[[सरूङ्गा लकमल]] (श्रीलाका)लाई २ वटा विमर फ्यांकेकोले ३०% म्याच रकम काटिएको थियो ।<ref name="Eng-SL"/> }} ===अस्ट्रेलिया विरुद्ध अफगानिस्तान=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match26}} ४ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|AFG}} | score1 = ४१७/६ (५० ओभर) | score2 = १४२ (३७.३ ओभर) | runs1 = [[डेभिड वार्नर]] १७८ (१३३) | wickets1 = [[शपुर जादरान]] २/८९ (१० ओभर) | runs2 = [[नवरोज मङ्गल]] ३३ (३५) | wickets2 = [[मिचेल जोनसन]] ४/२२ (७.३ ओभर) | result = अस्ट्रेलिया २७५ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656449.html स्कोरकार्ड] | venue = [[वाका ग्राउण्ड]], [[पर्थ]] | umpires = | motm = [[डेभिड वार्नर]] (अस्ट्रेलिया) | toss = अफगानिस्तानले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = अस्ट्रेलियाले तयार गरेको ४७१/६ उसको क्रिकेट विश्वकपमा सर्वोच्च योगफल रहेको थियो ।<ref name="Aus-Afg">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31727203|title=अस्ट्रेलिया post Cricket World Cup record score v Afghanistan|publisher=BBC Sport|date=4 March 2015|accessdate=4 March 2015}}</ref> *''अस्ट्रेलियाको जित अन्तर २७५ क्रिकेट विश्वकपको सर्वाधिक रहेको थियो ।<ref>{{cite web|url= http://www.theguardian.com/sport/2015/mar/04/cricket-world-cup-अस्ट्रेलिया-record-अफगानिस्तान|title=Australia post Cricket World Cup record score in victory over Afghanistan|publisher=The Guardian|date=4 March 2015|accessdate=4 March 2015}}</ref> }} ===बङ्गलादेश विरुद्ध स्कटल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match27}} ५ मार्च | time = | team1 = {{cr-rt|SCO}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = ३१८/८ (५० ओभर) | score2 = ३२२/४ (४८.१ ओभर) | runs1 = [[काइल कोएत्जर]] १५६ (१३४) | wickets1 = [[तस्किन अहमद]] ३/४३ (७ ओभर) | runs2 = [[तामिम इकबाल]] ९५ (१००) | wickets2 = [[जोश डाभे]] २/६८ (१० ओभर) | result = बङ्गलादेश ६ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656451.html स्कोरकार्ड] | venue = [[स्याक्स्टन ओभल]], [[नेल्सन, न्युजिल्यान्ड|नेल्सन]] | umpires = | motm = [[काइल कोएत्जर]] (स्कटल्यान्ड) | toss = बङ्गलादेशले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = स्कटल्यान्डले पहिलो पटक विश्वकप म्याचमा ३०० भन्दा बढीको योगफल तयार पारेको थियो ।<ref name="ESPNBan-Sco"/> *''[[काइल कोएत्जर]]ले स्कटल्यान्डको तर्फबाट पहिलो शतक बनाउनुका साथै कुनै पनि आइसीसी अपूर्ण सदस्य राष्ट्रको खेलाडीद्वारा एक म्याचमा बनाइएको सर्वाधिक रन रहेको थियो ।<ref name="Ban-Sco">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31743440|title=Scotland's Cricket World Cup hopes ended by Bangladesh|publisher=BBC Sport|date=5 March 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> *''बङ्गलादेशले हाल सम्म एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा सबैभन्दा बढी रनको लक्ष्य भेटाएको थियो ।<ref name="ESPNBan-Sco">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/843327.html|title=Seniors set up Banglades's highest chase|publisher=ESPN Cricinfo|date=5 March 2015|accessdate=5 March 2015}}</ref> *''<span style="color:red">यो म्याचको परिणाम सँगै स्कटल्यान्ड यस विश्वकपबाट बाहिरिएको थियो ।</span><ref name="Ban-Sco"/> }} ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध अफगानिस्तान=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match31}} ८ मार्च | time = | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|NZL}} | score1 = १८६ (४७.४ ओभर) | score2 = १८८/४ (३६.१ ओभर) | runs1 = [[नाजिबुल्लाह जादरान]] ५६ (५६) | wickets1 = [[ड्यानियल विट्टोरी]] ४/१८ (१० ओभर) | runs2 = [[मार्टिन गपटिल]] ५७ (७६) | wickets2 = [[शपुर जादरान]] १/४५ (१० ओभर) | result = न्युजिल्यान्ड ६ विकेटले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656459.html स्कोरकार्ड] | venue = [[म्याकक्लिन पार्क]], [[नेपियर, न्युजिल्यान्ड|नेपियर]] | umpires = | motm = [[ड्यानियल विट्टोरी]] (न्युजिल्यान्ड) | toss = अफगानिस्तान ले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = [[ड्यानियल विट्टोरी]] (न्युजिल्यान्ड)ले यस खेलमा आफ्नो ३००औं एकदिवसीय विकेट लिएका थिए ।<ref>{{cite web|title=Vettori's 300, and Shenwari's fifties |url= http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/845531.html|publisher=ESPN Cricinfo|date=8 March 2015|accessdate=8 March 2015}}</ref> *''<span style="color:red">यो म्याचको परिणाम सँगै अफगानिस्तान यस विश्वकपबाट बाहिरिएको थियो ।</span><ref name="NZ-AFG">{{cite web|first=Mark|last= Mitchener|title=Cricket World Cup 2015: New Zealand beat Afghanistan |url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31785955|publisher=BBC Sport|date=8 March 2015|accessdate=8 March 2015}}</ref> }} ===अस्ट्रेलिया विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match32}} ८ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|SRI}} | score1 = ३७६/९ (५० ओभर) | score2 = ३१२/९ (४६.२ ओभर) | runs1 = [[ग्लेन म्याक्सवेल]] १०२ (५३) | wickets1 = [[लासिथ मलिङ्गा]] २/५९ (१० ओभर) | runs2 = [[कुमार संगाकारा]] १०४ (१०७) | wickets2 = [[जेम्स फाउकनर]] ३/४८ (९ ओभर) | result = अस्ट्रेलिया ६४ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656461.html स्कोरकार्ड] | venue = [[सिड्नी क्रिकेट ग्राउन्ड]], [[सिड्नी]] | umpires = | motm = [[ग्लेन म्याक्सवेल]] (अस्ट्रेलिया) | toss = अस्ट्रेलियाले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = अम्पायर इयान गाउल्ड आफ्नो १०० एकदिवसीय म्याचमा अम्पायरिङ्ग गरेका थिए ।<ref name="Gould">{{cite web |url=http://www.cricketcountry.com/news/ian-gould-officiates-his-100th-odi-in-अस्ट्रेलिया-sri-lanka-match-in-icc-cricket-world-cup-2015-261322 |title=Ian Gould officiates his 100th ODI in अस्ट्रेलिया-श्रीलङ्का match in ICC Cricket World Cup 2015 |publisher=Cricket Country |date=8 March 2015 |accessdate=8 March 2015}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''[[ग्लेन म्याक्सवेल]]ले एकदिवसीय क्रिकेटमा पहिलो शतक (५१ बल) बनाए जुन विश्वकपको दोश्रो सबैभन्दा तिब्र र अस्ट्रेलियाको तर्फबाट सबैभन्दा तिब्र रहेको थियो ।<ref name="ESPNAus-Sri">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/845535.html|title=Maxwell's maiden ton takes अस्ट्रेलिया to 376|publisher=ESPN Cricinfo|date=8 March 2015|accessdate=8 March 2015}}</ref> *''[[तिलकरत्ने दिलशन]]ले अस्ट्रेलियन खेलाडी [[मिचेल जोनसन]]को ओभरमा लगातार ४ छक्का प्रहार गरे, यो विश्वकप क्रिकेट इतिहासमा पहिलो पटक भएको थियो ।<ref>{{cite web|url=http://www.cricketcountry.com/news/tillakaratne-dilshan-hits-six-fours-off-a-mitchell-johnson-over-in-अस्ट्रेलिया-विरुद्ध-sri-lanka-icc-cricket-world-cup-2015-pool-a-match-32-261525|title=Tillakaratne Dilshan hits six fours off a Mitchell Johnson over|publisher=CricketCountry Staff|date=8 March 2015|accessdate=8 March 2015}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *''[[कुमार संगाकारा]] एकदिवसीय क्रिकेटमा १४,००० रन बनाउने दोश्रो खेलाडी बने र <ref>{{cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=11414007|title=Sangakkara becomes only 2nd batsman to pass 14,000 ODI runs|publisher=The न्युजिल्यान्ड Herald|date=8 March 2015|accessdate=8 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403011523/http://www.nzherald.co.nz/sport/news/article.cfm?c_id=4&objectid=11414007|archive-date=3 April 2015}}</ref> विश्वकप क्रिकेटमा लगातार तेश्रो शतक बनाउने पहिलो खेलाडी बने ।<ref name="BBC">{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31787939|title=Cricket World Cup 2015: अस्ट्रेलिया र श्रीलङ्का सिड्नीमा भिडदै|publisher=BBC Sport|date= 8 March 2015|accessdate=8 March 2015}}</ref> *''न्युजिल्यान्ड यस म्याचको नतिजा सँगै समुह ए को विजेता बनेको थियो । <ref name="NZ-AFG"/> *''<span style="color:green">अस्ट्रेलिया यस म्याचको नतिजा सँगै यस विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा छनौट भएको हो ।</span><ref name="BBC"/> }} ===बङ्गलादेश विरुद्ध इङ्ल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match33}} ९ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|BAN}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = २७५/७ (५० ओभर) | score2 = २६० (४८.३ ओभर) | runs1 = [[महमुदुल्लाह रियाद]] १०३ (१३८) | wickets1 = [[जेम्स एन्डरसन]] २/४५ (१० ओभर) | runs2 = [[जोस बटलर]] ६५ (५२) | wickets2 = [[रूबेल होसेन]] ४/५३ (९.३ ओभर) | result = बङ्गलादेश १५ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656463.html स्कोरकार्ड] | venue = [[एडिलेड ओभल]], [[एडिलेड]] | umpires = | motm = [[महमुदुल्लाह रियाद]] (बङ्गलादेश) | toss = इङ्ल्यान्ड ले टस जितेर बलिङ रोजेको | rain = | notes = [[महमुदुल्लाह रियाद]] बङ्गलादेशको तर्फबाट क्रिकेट विश्वकपमा शतक बनाउने पहिलो खेलाडी बने ।<ref name="EngBang">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/846263.html|title=Mahmudullah ton lifts बङ्गलादेश to 275|publisher=ESPN Cricinfo|date=9 March 2015|accessdate=9 March 2015}}</ref> *'' बङ्गलादेशद्वारा इङ्ल्यान्ड विरुद्ध एकदिवसीय म्याचमा बनाइएको सर्वाधिक योगफल हो । <ref name="EngBang" /> *''<span style="color:green">यो म्याचको परिणाम सँगै बङ्गलादेश र श्रीलङ्का यस विश्वकपको क्वार्टर फाइनलमा छनौट भएको हो । </span><ref>{{cite news|title=2015 Cricket World Cup pools and venues revealed|url=http://www.heraldsun.com.au/sport/cricket/cricket-world-cup-pools-and-venues-revealed/story-fni2usfi-1226688015038|accessdate=3 March 2014|newspaper=Herald Sun|date=July 30, 2013}}</ref> *''<span style="color:red">यो म्याचको परिणाम सँगै इङ्ल्यान्ड यस विश्वकपबाट बाहिरिएको थियो ।</span><ref name="EngOut">{{cite web|url= http://www.bbc.co.uk/sport/0/cricket/31792930|title= Cricket World Cup 2015:बङ्गलादेश द्वारा इङ्ल्यान्ड निष्कासित|publisher=BBC Sport|date=9 March 2015|accessdate=9 March 2015}}</ref> }} ===स्कटल्यान्ड विरुद्ध श्रीलङ्का=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match35}} ११ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|SRI}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = ३६३/९ (५० ओभर) | score2 = २१५ (४३.१ ओभर) | runs1 = [[कुमार संगाकारा]] १२४ (९५) | wickets1 = [[जोश डाभे]] ३/६३ (८ ओभर) | runs2 = [[फ्रेडी कोलम्यान]] ७० (७४) | wickets2 = [[नुवान कुलसेकरा]] ३/२० (७ ओभर) | result = श्रीलङ्का १४८ रनले विजयी | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656467.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बेलेरिभ ओभल]], [[होबार्ट, अस्ट्रेलिया|होबार्ट]] | umpires = | motm = [[कुमार संगाकारा]] (श्रीलङ्का) | toss = श्रीलङ्काले टस जितेर ब्याटिङ रोजेको | rain = | notes = [[कुमार संगाकारा]] ले एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा लगातार ४ शतक बनाए ।<ref name="SL-Sco">{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/847779.html|title=Most consecutive ODI hundreds, and a WC record for Sangakkara|publisher=ESPN Cricinfo|date=11 March 2015|accessdate=11 March 2015}}</ref> *''[[एन्जेलो म्याथ्युज]]ले श्रीलङ्काको तर्फबाट [[विश्वकप क्रिकेट|क्रिकेट विश्वकप]]मा सबैभन्दा तिब्र अर्द्धशतक बनाउने खेलाडी भए भने एकदिवसीय खेलमा दोश्रो सबैभन्दा तिब्र अर्द्धशतक बनाउने खेलाडी बने (२० बल) ।<ref name="SL-Sco" /> *''यो स्कटल्यान्ड विरुद्ध विपक्षी टिमले एकदिवसीय म्याचमा बनाएको सर्वाधिक रन हो ।<ref>Cricinfo Database http://stats.espncricinfo.com/scotland/engine/records/team/highest_innings_totals.html?class=2;id=30;type=opposition</ref> }} ===न्युजिल्यान्ड विरुद्ध बङ्गलादेश=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match37}} १३ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|NZL}} | team2 = {{cr|BAN}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच ३७ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656471.html स्कोरकार्ड] | venue = [[सेडोन पार्क]], [[ह्यामिल्टन, न्युजिल्यान्ड|ह्यामिल्टन]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===अफगानिस्तान विरुद्ध इङ्ल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match38}} १३ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AFG}} | team2 = {{cr|ENG}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच ३८ | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656473.html स्कोरकार्ड] | venue = [[सिड्नी क्रिकेट ग्राउण्ड]], [[सिड्नी]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ===अस्ट्रेलिया विरुद्ध स्कटल्यान्ड=== {{Single-innings cricket match | date = {{anchor|match40}} १४ मार्च | time = | daynight = yes | team1 = {{cr-rt|AUS}} | team2 = {{cr|SCO}} | score1 = | score2 = | runs1 = | wickets1 = | runs2 = | wickets2 = | result = म्याच ४० | report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/656477.html स्कोरकार्ड] | venue = [[बेलेरिभ ओभल]], [[होबार्ट, अस्ट्रेलिया|होबार्ट]] | umpires = | motm = | toss = | rain = | notes = }} ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विश्वकप क्रिकेट प्रतियोगिता]] [[श्रेणी:क्रिकेट प्रतियोगिताहरू]] [[श्रेणी:२०१५ क्रिकेट विश्वकप]] 55e923qjuh0ngxtin5zaetgmv2eo4hk 0 80550 1392752 1312545 2026-10-15T12:34:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392752 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = दामोदर पुडासैनी | image = | caption =दामोदर पुडासैनी किशोर | pseudonym = | birth_name = | birth_date = | birth_place = [[नेपाल]] | death_date = | death_place = |alma_mater = | occupation = कविता, निबन्ध, कथा, नियात्रा विधा | nationality = [[नेपाली]] | ethnicity = [[नेपाली]] | period = | genre = | subject = | movement = | spouse = | influences = | influenced = | signature = | website = }} '''दामोदर पुडासैनी''' दामोदर पुडासैनी वरिष्ठ साहित्यकार हुनुहुन्छ । <ref>http://www.samakalinsahitya.com/index.php?show=detail&art_id=4561</ref> कथा, कविता, निबन्ध, नियात्रा, गजल, हाइकुजस्ता विधाहरूमा वहाँले लेख्ने गर्नुहुन्छ । ==जीवनी== ==चर्चित कृतिहरू== * अनुहारहरू * आँखाको खोजीमा * आलोकित आयाम * आकारको खोजीमा * समयको सहीछाप * पहाड र प्रेम * यात्राका प्रेमिल तरङ्गहरू * मायालु हुम्ला * सिमानाका रङ्ग * सिमानाका तरङ्ग ==पुरस्कार/सम्मान== २०१५ - मायालु हुँदा नमेटीएको चित्र पुरस्कार अवार्ड - नोभेम्बर २१ वासिङटन डिसी ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * [http://www.samakalinsahitya.com/index.php?show=detail&art_id=4561 समकालिन साहित्य] * [http://www.dcnepal.com/news/news.php?nid=169913 डिसी नेपाल]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20160304225303/http://nepalihimal.com/article/1872 नेपालहिमाल] [[श्रेणी:कलाकार]] [[श्रेणी:उपन्यासकारहरू]] [[श्रेणी:विकिथन-४ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] {{stub}} c8ze7mvqogdbfm4csp1u2iwsjlrcj2c 0 80619 1392775 1388905 2026-10-15T23:07:25Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392775 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{for|भारतको लागि नेपाली राजदूत |महेन्द्र विक्रम शाह}} {{Infobox Monarch | name = महेन्द्र वीर विक्रम शाह देव | image = King Mahendra of Nepal.jpg | caption = महाराजाधिराज महेन्द्रको राज्याभिषेकका बेला | succession = [[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालका राजा]] | reign = वि.सं. २०११ चैत १ – वि.सं. २०२८ माघ १७<ref>[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> | predecessor = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन]] | successor = [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]] | consort = महेन्द्र | full name = | regnal name = श्री ५ महाराजाधिराज महेन्द्र वीर विक्रम शाह देव | house = [[शाह वंश|शाह]] | house-type = वंश | primeminister = [[टङ्कप्रसाद आचार्य]] | spouse = इन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाह <br/><small>(वि.सं. १९९७ बैशाख २९<ref>नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ पृष्ठ २</ref> –२००७ भदौ १८, मृत्यू)</small> <br>[[रानी रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह|रत्न राज्यलक्ष्मी देवी शाह]] <small>(वि.सं. २००९ माघ २५–२०२८, मौसुफको मृत्यु)</small> | issue = शान्ति शाही<br/>शारदा शाह<br/>[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]<br />[[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र शाह]]<br />शोभा शाही<br/>[[धीरेन्द्र शाह|धिरेन्द्र शाह]] | royal house = | royal anthem = श्रीमान गम्भिर | father = [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन‎]] | mother = [[कान्ति राज्यलक्ष्मीदेवी शाह|कान्ति राज्यलक्ष्मी]] | birth_date = १९७७ जेठ ३०<br>{{Birth date|1920|06|11|df=y}} | birth_place = [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरवार]], [[काठमाडौँ]] | death_date = वि.सं. २०२८ माघ १७ <br>{{Death date and age|1972|1|31|1920|06|11|df=y}} | death_place = [[दियालो बङ्गला राजदरबार|दियालो बङ्गला]], [[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]]<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्र र गणतन्त्र नेपाल|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2020/07/blog-post_14.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रतिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | place of burial = | coronation = वि.सं. २०१३ वैशाख २१ | religion = [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]] | signature = }} '''महेन्द्र वीर विक्रम शाह''' नेपालका नवौँ [[शाह वंश|शाहवंशीय]] राजा थिए। उनले वि.सं. २०११ चैत १ देखि वि.सं. २०२८ माघ १७ सम्म [[नेपालका राजा|नेपालको राजा]]को रूपमा सेवा गरेका थिए।<ref name=":0" /> उनले १९९७ वैशाख २९ गते [[हरि शमशेर जङ्गबहादुर राणा|हरि शमशेर जबरा]]की छोरी इन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाहसँग विवाह गरेका थिए जहाँ उनीसँग उनका तीन छोरा [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]], [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]] र [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]] र तीन छोरी शान्ति, शारदा र शोभा रहेका थिए। राजा महेन्द्रले वि.सं. २०१८ सालमा नवलपरासीको उनले ‘महेन्द्र राजमार्ग’ शिलान्यास गरेका थिए भने उनलेे वि.सं. २०२२ सालमा [[नवलपरासी जिल्ला]]को गैँडाकोटमा [[महेन्द्र राजमार्ग]]को उद्घाटन गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजतन्त्रको पालामा बनेको गौरव महेन्द्र राजमार्ग गणतन्त्रमा जीर्ण अवस्थामा|युआरएल=https://nepalpatra.com/thought/124834/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> महेन्द्र उच्चकोटीको राजनीतिक र कुटनीतिक चातुर्यता भएका दूरदर्शी राजा थिए। आजको विन्दुबाट इतिहासलाई फर्केर हेर्दा उनले चालेका प्रत्येक कदम दूरदर्शी एवम् राष्ट्रिय भावनाबाट प्रेरित रहेको अनुभव गर्न सकिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=महेन्द्रको दूरदर्शी विचारले नेपाल अहिले स्वतन्त्र छ – कमल थापा|युआरएल=https://www.kharibot.com/news-details/34868/kharibot|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=खरिबोट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सन्दर्भ पुस १ राजा महेन्द्र, जसले भारतीय सेनालाई नेपालबाट धपाए|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2015/12/363243|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> ==प्रारम्भिक जीवन== राजा महेन्द्रको जन्म विक्रम सम्वत् १९७७ मा [[नारायणहिटी दरबार सङ्ग्रहालय|नारायणहिटी दरबार]]मा भएको थियो। उनको विवाह [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]को नातिनी इन्द्र राज्य लक्ष्मीसँग भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=श्री ५ रत्नको आमा बन्ने अधिकार हनन् भएको थियो|युआरएल=https://www.dcnepal.com/2020/08/181191/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=डिसी नेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> विक्रम सम्वत २००७ कात्तिक २१ मा [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]]ले भारतीय दुतावासमा शरण लिंदा युवराज महेन्द्र पनि सँगै गएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=फागुन ४ देखि ७ रोचक, महत्पूर्ण र नाटकीय चार दिन|युआरएल=https://www.ghamchhaya.com/?p=2073|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=घामछायाँ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> राजा त्रिभुवनले [[सात सालको क्रान्ति|२००७ को क्रान्ति]]पछि राणाहरूलाई बिदाइ गर्ने क्रममा शाही सम्बोधनमा "गणतन्त्र" शब्द उल्लेख गरेकोमा र [[नेपालको अन्तरिम शासन विधान २००७|२००७ को अन्तरिम शासन बिधान]]मा राजसंस्थाको अधिकार घटाएकोमा महेन्द्रको चित्त बुझेको थिएन ।<ref name=":49">{{Cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2020/12/12/160774023766243358.html|title=इतिहासको आँखामा 'एक अत्याचार'|website=ekantipur.com|language=ne|access-date=2022-07-24}}</ref> ==शासनकाल== [[चित्र:Mahendra Bir Bikram Shah.jpg|thumb|left]] महेन्द्र राजा त्रिभुवनको उत्तराधिकारीको रूपमा नेपालको राजा भएका थिए। राजा त्रिभुवनले उपचारको लागि युरोप प्रस्थान गर्दाको समयमा महेन्द्रले तात्कालिन राजा त्रिभुवनबाट शासनाधिकारको अख्तियार पाएका थिए। उनको [[राज्याभिषेक]] विक्रम सम्वत् २०१३ वैशाख २१ मा भएको थियो।<ref>{{cite web|url=http://www.britishpathe.com/video/selected-originals-nepal-coronation-of-king-mahe-1|title=Selected Originals Nepal - Coronation Of…}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.britishpathe.com/video/nepal-coronation-of-king-mahendra/query/SCARBOROUGH|title=Nepal - Coronation Of King Mahendra|last=Pathé|first=British|publisher=|accessdate=20 July 2016}}</ref> === टङ्कप्रसाद आचार्यको मन्त्रीमण्डल === २०१२ साल माघ १३ गते, राजा महेन्द्रले आचार्यलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त गरेका थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=580 वि.सं. २०१२ माघ १३ को राजपत्र]</ref> उनको प्रधानमन्त्रीको क्रममा पहिलो [[नेपालको पञ्चवर्षीय योजना|पञ्चवर्षीय योजना]]को सुरु भएको थियो। उनकै पालामा [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपाल राष्ट्र बैङ्कको स्थापना कहिले भएको हो ?|युआरएल=https://www.nrb.org.np/2020/11/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%9F%E0%A5%8D%E0%A4%B0-%E0%A4%AC%E0%A5%88%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल राष्ट्र बैङ्क|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> र [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]को<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू|युआरएल=https://www.supremecourt.gov.np/web/faq|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=सर्वोच्च अदालत|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> स्थापना भएको थियो। आचार्यको कार्यकाललाई विदेश सम्बन्धका लागि नेपालका लागि सुनौलो युगको रुपमा पनि हेरिएको छ। धेरै देशहरूसँग कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गर्नुका साथै सरकार चिनियाँ सरकारसँग घनिष्ठ सम्बन्ध कायम गर्न सफल भएको थियो। २०१३ असोज २२ गते चीन सरकारले नेपाललाई ६ करोड प्रदान गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=महेन्द्रले पत्याएका मान्छे|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/195323-1573190940.html?click_from=category|कार्य=|प्रकाशक=नागरिक दैनिक|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref>[[टङ्कप्रसाद आचार्य]]ले २०१४ असारमा उनले प्रधानमन्त्री पदबाट राजीनामा दिएका थिए।<ref name="rajpatra.dop.gov.np"/> === कुँवर इन्द्रजित सिंहको मन्त्रीमण्डल === [[कुँवर इन्द्रजित सिंह|कुँवर इन्द्रजित सिंह]]लाई २०१४ सालमा राजा महेन्द्रले प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरेका थिए।<ref name="rajpatra.dop.gov.np">http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1104</ref><ref name=":1">http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=1111</ref> उनको मन्त्रिपरिषदमा शिक्षा मन्त्री महाकवि [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]] रहेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=महाकविको कोट र बुद्धचित्तको बोट !|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/53029|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> अत्यन्तै उद्दण्ड स्वभावका देखिएकाले उनको सरकार ३ महिनासम्म पनि टिक्न सकेन। पछि उनलाई प्रतिस्थापन गर्दै [[सुवर्ण शमशेर राणा|सुवर्ण सम्शेर राणा]]को नेतृत्त्वमा सरकार गठन भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=तन, मन र धन सबै दिने नेता|युआरएल=https://ekantipur.com/opinion/2014/02/26/384775.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> जनरल [[नर शमशेर जङ्गबहादुर राणा|नर शमशेर]]को अनुसार उनले राजा महेन्द्रलाई उनकै पुर्खाहरू मझे निष्क्रिय बनाएर के आइ सिंहले आफू सर्वेसर्वा हुने प्रयास गरेकाले राजा महेन्द्रले उनलाई बर्खास्त गरेका थिए।<ref>नरशमशेरको जीवनी</ref> [[चित्र:King_Mahendra_Bir_Bikram_Shah_and_Queen_Ratna_Rajya_Lakshmi_Devi,_shortly_after_the_King’s_coronation,_1955.jpg|thumb|राजा महेन्द्र र रानी रत्न]] === नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५ === {{मुख्य|नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५}}देशलाई [[संसदीय व्यवस्था]] तर्फ लैजानका लागि राजा महेन्द्रले २०१५ मा संविधान जारी गरेका थिए। यो संविधान विक्रम सम्वत् २०१५ फागुन १ गते घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=७० वर्षमा ७ संविधान, यस्तो छ नेपालको संविधानको इतिहास|युआरएल=https://www.imagekhabar.com/news/4998/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=इमेज खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> २०१५ सालको निर्वाचन यसै संविधान अनुसार भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=नेपालको संवैधानिक इतिहास|युआरएल=https://nepalpatra.com/articles/42809/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === आम निर्वाचन २०१५ === {{मुख्य|आम निर्वाचन २०१५}}'''आम निर्वाचन २०१५''', [[नेपालको सङ्घीय संसद|नेपालको संसद्]]को तल्लो सदन [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]को लागि १०९ प्रतिनिधिहरूलाई निर्वाचित गर्नको लागि वि.सं. २०१५ साल फागुन ७ देखि वि.सं. २०१५ साल चैत २१ सम्म ४५ दिन लगाएर गरिएको नेपालको पहिलो प्रजातान्त्रिक निर्वाचन थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=सेतोपाटी संवाददाता|शीर्षक=४५ दिन लगाएर गरिएको २०१५ सालको चुनाव|युआरएल=https://www.setopati.com/politics/103408/|कार्य=|प्रकाशक=सेतोपाटी|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२७ जनवरी २०२१}}</ref> वि.सं. २०१५ फागुन १ गते लागु गरिएको [[नेपाल अधिराज्यको संविधान २०१५]] बमोजिम यो निर्वाचन सम्पन्न गरिएको थियो।<ref name="चुनाव">{{cite web|last1=रिसाल|first1=भैरव|title=राजा झुक्किंदा भयो चुनाव|url=http://nepalihimal.com/article/15712|website=नेपाली हिमाल|accessdate=१९ जुन २०२०|archive-url=https://web.archive.org/web/20200225215801/http://nepalihimal.com/article/15712|archive-date=2020-02-25}}</ref> === बिपी मन्त्रिपरिषद् === [[चित्र:BP_Koirala_taking_oath_as_22nd_Prime_minister_of_Nepal.jpg|alt=|left|thumb|प्रधानमन्त्री [[पदको शपथ|पदको सपथ]]ग्रहण समारोहमा बिपी (बायाँ) र महेन्द्र (दायाँ)]] [[आम निर्वाचन २०१५|निर्वाचन]]मा सबैभन्दा ठुलो दलको रूपमा उदाएको नेपाली काङ्ग्रेसले<ref name="one">{{वेब स्रोत |date=२०१७-१२-०१ |शीर्षक=केवल एक पार्टी प्रमुखले जितेका थिए पहिलो आमनिर्वाचन |युआरएल=https://deshsanchar.com/2017/12/01/358/ |पहुँचमिति=२०२०-०६-१७ |वेबसाइट=देशसञ्चार |भाषा=नेपाली}}</ref> पार्टी सभापति [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला|बिपी कोइराला]]लाई संसदीय दलको नेता छानेर उनलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]] बनाउन दावेदारी पेश गरेको थियो। वि.सं. २०१६ जेठ १३ मा [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेस]]का विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाले तत्कालिन राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह समक्ष सपथग्रहण लिई आफ्नो कार्यभार सम्हालेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यशस्वी राजनेता बीपी कोइराला|युआरएल=https://nepalmag.com.np/history/2016/07/21/20160721202330|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === २०१७ साल पुष १ को कदम === {{मुख्य|२०१७ पुष १ गतेको शाही घोषणा}} महेन्द्रले विक्रम सम्वत् २०१७ सालमा जननिर्वाचित सरकार अपदस्थ गरेर राजनीतिक दलहरूमाथि प्रतिवन्ध लगाएर एकतन्त्रीय शासन चलाएका थिए। यही आधारमा उनलाई प्रजातन्त्र विरोधी, निरङ्कुश, तानाशाह जस्ता आरोपहरू लाग्ने गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कुमार रुपाखेती|शीर्षक=निरङ्कुश राजा महेन्द्र ?|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2013/08/blog-post_2933.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> महेन्द्र एक महत्त्वाकांक्षी राजा थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सन्दर्भ पुस १ः राजा महेन्द्र, जसले भारतीय सेनालाई नेपालबाट धपाए|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2015/12/363243|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> आफैँले प्रत्यक्ष शासन चालाउने मोह उनमा रहेको थियो। विक्रम सम्वत २०१७ सालको [[राज्यविप्लव|‘कु’]]मा यसबाहेकका कारणहरूसमेत छन्। मूल कारण भनेको नेपाललाई भारतीय हस्तक्षेप र प्रभावबाट जोगाउनु थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=भारत र महेन्द्र बीपीको उचाइको तगारो|युआरएल=https://ratopati.com/story/110231/2019/12/17/poush-1-|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === पञ्चायती व्यवस्था === {{मुख्य|पञ्चायती व्यवस्था}} बहुदलीय संसदीय व्यवस्था नेपालमा अफाप सिद्ध भएको भन्दै [[२०१७ पुष १ गतेको शाही घोषणा|राजा महेन्द्रको शाही घोषणा]] मार्फत निर्वाचित संसद र [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]]को मन्त्रीमण्डल विघटन गरेपछि २०१७ सालमा पञ्चायती व्यवस्था सुरू गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=किन ढल्यो पञ्चायती शासन ?|युआरएल=https://www.blastkhabar.com/news/2020/12/15/118515.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=ब्लास्ट खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}</ref> यो निर्दलीय व्यवस्था थियो। २२ पुस २०१७ मा राजा महेन्द्रले लोकतान्त्रिक अभ्यास अन्त्य गरी "निर्दलिय" [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत]] व्यवस्था लागुू गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्रको अलग धार|युआरएल=https://ekantipur.com/feature/2020/02/19/158209554423066618.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कान्तिपुर दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}</ref> [[नेपालको संविधान २०१९]] जारी भएसँगै यसले निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्थाको जग झन् मजबुत तुल्याएको थियो। [[नेपालको जनआन्दोलन २०४६|२०४६ को "जनआन्दोलन]]"ले राजतन्त्रलाई संवैधानिक सुधार गर्न र बहुदलिय संसद बनाउन बाध्य तुल्याएको थियो र फलस्वरूप नेपालमा बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनर्बाहली भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सम्झनामा जनआन्दोलन ०४६ (शृङ्खला १)|युआरएल=https://nepallive.com/story/213795|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल लाइभ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=९ जनवरी २०२१}}</ref> ===जनकपुर बम काण्ड=== {{मुख्य|जनकपुर बम काण्ड}} २०१८ साल माघ ९ गते राजा महेन्द्र पूर्वी भ्रमण पुरा गरी [[जानकी मन्दिर]]को दर्शनमा गएका थिए। दर्शन गरी रङभूमितर्फ फर्किरहेको अवस्थामा [[दुर्गानन्द झा]]को नेतृत्त्वमा अरबिन्दकुमार ठाकुर लगायत [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायत]] विरोधी युवाहरूले उनी सवार गाडीमा बम प्रहार गरेका थिए। दुर्गानन्द झा, अरबिन्दकुमार ठाकुर र दलसिंह थापालाई मृत्युदण्डको घोषणा गरिएको थियो। २०२० माघ २५ गते [[दुर्गानन्द झा]]लाई [[फाँसी]] दिइएको थियो<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सहिद दुर्गानन्द झा जसलाई मृत्युदण्ड दिन कानुन नै संशोधन गर्नुपर्‍यो|युआरएल=https://www.ratopati.com/story/76097|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=रातोपाटी|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> भने बाँकी दुई जनालाई जन्मकैदको घोषणा गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=प्रजातान्त्रिक योद्धा अरबिन्दकुमार|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/196912-1574737560.html|कार्य=|प्रकाशक=नागरिक दैनिक|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> ===नेपालको संविधान २०१९=== {{मुख्य|नेपालको संविधान २०१९}} पञ्चायती व्यवस्थाको आधार समेत मानिएको नेपालको संविधान २०१९ वि.सं. २०१९ पुस १ मा राजा महेन्द्रले जारी गरेका थिए। २० भाग ९७ धारा र ६ अनुसूची रहेको उक्त विधानमा १ सदनात्मक व्यवस्था रहेको थियो। उक्त व्यवस्थापिकाको नाम राष्ट्रिय पञ्चायत थियो। सार्वभौम सत्ता तथा अवशिष्ट अधिकार धारा ९० को आधारमा राजामा रहेको थियो। यस संविधानमा राजाको शाही घोषणाद्वारा संविधान संसोधन हुन सक्ने प्रावधान रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=प्रेमराज सिलवाल|शीर्षक=नेपालका संविधान कस्ता|युआरएल=https://gorkhapatraonline.com/amp/opinion/2020-09-19-22916|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=गोरखापत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> === गाउँ फर्क राष्ट्रिय अभियान, २०२४ === {{मुख्य|गाउँ फर्क राष्ट्रिय अभियान}} [[चित्र:Back to the Village National Campaign.jpg|thumb|गाउँ फर्क राष्ट्रिय अभियान]] गउँ फर्क राष्ट्रिय अभियान [[पञ्चायती व्यवस्था]]को एउटा राजनीतिक कार्यक्रम थियो। गाउँबाट अध्ययन र रोजगारीका लागि सहर गएका नेपालीहरूलाई गाउँ फर्काउनका लागि यो अभियान ल्याइएको थियो। === विदेश भ्रमण === [[चित्र:Staatsbezoek_Koningin_en_Koning_van_Nepal,_Bestanddeelnr_920-2613.jpg|अङ्गुठाकार|राजा महेन्द्र र महारानी जुलियाना नेदरल्यान्ड्सको राजकीय भ्रमण, १९६७ अप्रिल २५]] [[चित्र:Staatsbezoek_Koningin_en_Koning_van_Nepal_aan_Amsterdam,_erewacht_inspectie_door,_Bestanddeelnr_920-2616.jpg|अङ्गुठाकार|महारानी जुलियाना र राजा महेन्द्र राजकीय भ्रमणमा ड्याम स्क्वायरमा गार्ड अफ अनर (सम्मान गारद) ग्रहण गर्दै, १९६७ अप्रिल २५]] {| class="wikitable" |+ !देश !भ्रमण गरेको क्षेत्र !मिति !वर्णन |- |{{झन्डा|सोभियत सङ्घ}} | |जेठ २२- असार १२, २०१५ | |- |{{झन्डा|जापान}} | |२८ चैत २०१६<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=जगत नेपाल|शीर्षक=यस्तो थियो महेन्द्र र बीपीबीच व्यक्तित्वको टकराव|युआरएल=https://pahilopost.com/content/-15340.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=पहिलो पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> | |- |{{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}} | होनोलुलु (हवाई), न्युयोर्क सहर, क्नोक्सभिल (टेनेसी), सान फ्रान्सिस्को, लस एन्जलस, न्यु मेक्सिको, मियामी, डेट्रोइट |१५-१८ वैशाख २०१७<ref>[https://history.state.gov/departmenthistory/visits/nepal Visits By Foreign Leaders of Nepal]</ref> |वैशाख १६ मा, [[अमेरिकी कङ्ग्रेस|अमेरिकी काङ्ग्रेस]]मा सम्बोधन |- |{{झन्डा|संयुक्त अधिराज्य}} |[[लन्डन]] |१-४ कात्तिक २०१७ | |- |{{झन्डा|मेक्सिको}} | |जेठ ३-५ जेठ २०१७ | |- |{{झन्डा|क्यानडा}} | |१२-१५ जेठ २०१७ | |- |{{झन्डा|चीन}} | |१५-१९ असोज २०१८ | |- |{{झन्डा|फ्रान्स}} |पेरिस |२०२३ कात्तिक ९ | |- |{{झन्डा|संयुक्त राज्य अमेरिका}} |विलियम्सबर्ग, केप केनेडी र न्युयोर्क सहर। | १५-१८ कात्तिक २०२४ |२०२४ कात्तिक २३ गते पछि, शिकारका लागि अलास्का प्रस्थान। |- |{{झन्डा|इरान}} | |२६-३० असोज २०२८ |[[फारसी साम्राज्य]] स्थापनाको २५००औँ वर्षगाठ समारोहमा उपस्थित |} == कार्यहरू == === अर्थतन्त्रको सुधार === राजा महेन्द्रले [[नेपालको पञ्चवर्षीय योजना|योजनाबद्ध विकास]]को सुरुवात गरेका थिए। उनले वि.सं. २०१३ मा [[नेपालको पञ्चवर्षीय योजना|पञ्चवर्षीय योजना]]को अवधारणाको विकास गरेका थिए।<ref name=":51">{{Cite web|url=https://www.zum.de/whkmla/sp/0708/eunmo/eunmo1.html#ed|title=Modernization of Nepal under the Shah Dynasty, 1951-1991|last=Yang|first=Eunmo|date=2007|website=www.zum.de|publisher=Korean Minjok Leadership Academy International Program|access-date=2022-07-26}}</ref> नेपाल राजनीतिक, आर्थिक, प्रशासनिक सबै ढङ्गबाट नेपाल भारतमा निर्भर रहेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्र एक दूरदर्शी राजनेता|युआरएल=https://livemandu.com/archives/10307|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लाइभमाडौँ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> वि.सं. २००७ सालदेखि वि.सं. २०११ सम्मको भारतसितको आर्थिक निर्भरता ९५ प्रतिशत रहेको थियो। महेन्द्रले त्यसलाई ६० प्रतिशतभन्दा तल ल्याउन सफल भएका थिए। राजा हुनासाथ महेन्द्रले आर्थिक तथा प्रशासनिक संरचनाहरूको निर्माणमा ध्यान केन्द्रित गरेका थिए। उनले [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]] र [[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]को स्थापना गरेर अर्थतन्त्रलाई व्यवस्थापन गरेका थिए।<ref>[https://www.npc.gov.np/np/page/2/about_us/introduction_history राष्ट्रिय योजना आयोग परिचय र इतिहास] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200806123942/https://npc.gov.np/np/page/2/about_us/introduction_history |date=2020-08-06 }}</ref><ref name=":51" /> विदेशी राष्ट्रहरूको सहयोगमा भौतिक पूर्वाधारहरू निर्माण गरेर अर्थतन्त्रको जग बसाल्ने काम पनि उनले गरेका थिए। बालाजु औद्योगिक क्षेत्र (वि.सं. २०१८), हेटौँडा औद्योगिक क्षेत्र, वीरगन्ज चिनी कारखाना, [[नेसनल ट्रेडिङ लिमिटेड]], [[नेपाल आयल निगम लिमिटेड|नेपाल आयल निगम]], कृषि औजार कारखाना, [[जनकपुर चुरोट कारखाना लिमिटेड|जनकपुर चुरोट कारखाना]], बाँसवारी जुत्ता कारखाना, सिमेन्ट र कपडा उद्योगहरू, सबै उनकै पालामा स्थापना भएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कथा जनकपुर चुरोट कारखानाको|युआरएल=http://theexclusiveweekly.blogspot.com/2015/01/blog-post_28.html?m=1|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref><ref>Khatri, M. B. (2018). Industrial development in Nepal: Problems and prospects. ''Economic Journal of Nepal'', ''41''(3-4), 25-40.</ref><ref>{{Cite web|url=https://kathmandupost.com/national/2018/01/30/govt-decides-to-scrap-national-trading-limited|title=Govt decides to scrap National Trading Limited|website=kathmandupost.com|language=English|access-date=2022-07-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britishpathe.com/video/VLVA5LRUUFSHDXUZM9XMKIKOBNTMX-NEPAL-CHINESE-TANNERY-BEGINS-PRODUCTION/query/King+Mahendra|title=Nepal: Chinese Tannery Begins Production|last=Pathé|first=British|website=www.britishpathe.com|language=en-GB|access-date=2022-08-02}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newbusinessage.com/Articles/view/4685|title=Domestic Footwear Industry Flourishes|website=www.newbusinessage.com|language=en|access-date=2022-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404142726/http://www.newbusinessage.com/Articles/view/4685|archive-date=2023-04-04}}</ref>. [[शीतयुद्ध]]को समयमा दुवै धुरी संग समदुरी कायम गर्दै दुवै पक्षबाट आर्थिक सहयोगको वातावरण मिलाएर अर्थतन्त्र उकास्ने प्रयास गरेका थिए। ===राजमार्ग तथा सडक === राजा महेन्द्रको शासनकालमा [[महेन्द्र राजमार्ग]], [[पृथ्वी राजमार्ग]] र [[अरनिको राजमार्ग]]<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कोदारी राजमार्ग बनेपछि...|युआरएल=https://nepalmag.com.np/memoir/2015/12/06/20151206181228|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> जस्ता मुख्य सडकहरूको निर्माण भएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=आज राजा महेन्द्रको १००औँ जन्मजयन्ती, कस्ता थिए राजा महेन्द्र ?|युआरएल=https://rastriyasamachar.com/2019/06/12/20371/amp/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=राष्ट्रिय समाचार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> पूर्व-पश्चिम राजमार्गमा राजा महेन्द्रको महत्त्वपूर्ण देन रहेको थियो। उक्त राजमार्ग नहुँदासम्म तराईमा एउटा जिल्लाबाट अर्को जिल्ला जानुपर्दा भारतको बाटो प्रयोग गर्नुपर्दथ्यो। राजा महेन्द्रले विदेशी सहयोगमा [[महेन्द्र राजमार्ग|राजमार्ग]] निर्माण गरेर यो अवस्था अन्त्य गरेका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=राजा महेन्द्रको सपना|युआरएल=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/164742-1542938280.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नागरिक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> राजा महेन्द्रले सुरुमा यो राजमार्गका निर्माणका लागि भारतलाई अनुरोध गरेका थिए। तर, भारतले नमानेपछि [[सोभियत सङ्घ]]को सहयोग लिएका थिए। ढल्केबरदेखि पथलैयासम्मको सडक [[रुस]]ले बनाइदिएपछि भारत पनि आकर्षित भएको थियो। ढल्केबरदेखि मेची खण्ड भारतले बनाइदियो भने हेटौँडा नारायणगढ खण्ड [[एसियाली विकास बैङ्क]], नारायणगढ-बुटबल खण्ड बेलायत र बुटबल कोहलपुर खण्ड भारतको सहयोगमा निर्माण सम्पन्न भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=बुटवल–नारायणगढ सडक : महेन्द्रले बनाएको राजमार्ग ओलीले चौडा गर्दै|युआरएल=https://www.hamropatro.com/news/details/5139885647331328?ns=|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=[[हाम्रो पात्रो]]|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> चीनले कोदारी राजमार्ग निर्माण गर्ने भनेपछि भारत तीव्ररूपमा आक्रोशित बनेको थियो। राजमार्ग निर्माण २०१६ सालमा भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=५२ वर्षअघि यसरी बन्यो कोदारी राजमार्ग|युआरएल=https://nayapatrikadaily.com/news-details/17683/2019-06-22|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पत्रिका|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> यसरी राजा महेन्द्रले आफ्नो कुटनीतिक चातुर्यता प्रयोग गरी चौतर्फीरूपमा वैदेशिक सहयोग हासिल गर्न सफल भएका थिए। शीत युद्धको समयमा नेपालले दुवै गुटसँग समदुरी कायम गर्दै दुवै पक्षबाट सहायता प्राप्त गरेको थियो। ===कूटनैतिक अभियान === अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा नेपाललाई स्थापित गराउन महेन्द्रले खेलेको भूमिका महत्त्व छ। [[संयुक्त राष्ट्र]]को सदस्यता दिलाउने देखि लिएर नेपाललाई शान्तिक्षेत्रका रूपमा स्थापित गराउने सोच उनैको थियो। [[पञ्चशील]] र [[असंलग्न आन्दोलन|असंलग्न परराष्ट्र नीति]]को सिद्धान्तलाई अङ्गीकार<ref>[https://e-nnw.com/nepal-and-the-non-aligned-movement/ Nepal and the Non – Aligned Movement BY: NNW TEAM ON: APRIL 10, 2015 IN: NNW ARTICLES] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026032252/https://e-nnw.com/nepal-and-the-non-aligned-movement/ |date=October 26, 2020 }}</ref> गर्दै उनले छिमेकी देशहरूसित दौत्य सम्वन्ध बनाएर त्यसलाई सन्तुलनमा राखेका थिए। उनले तराईमा भारतीयले थिचोमिचो नगरून् भनेर झापादेखि कञ्चनपुरसम्म ठाउँठाउँमा नेपालीहरूको बस्ती बसालेका थिए भने उनले हतियार चलाउन जानेका भूपू सैनिकदेखि लिएर बर्माबाट लखेटिएका नेपालीहरूलाई आवास उपलब्ध गराएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कसरी बनाए महेन्द्रले स्वाधीन र सार्वभौम नेपाल ?|युआरएल=https://www.nayapage.com/archives/25579|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पेज|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> २०१८ सालमा नवलपरासीको गैँडाकोटमा उनले ‘[[महेन्द्र राजमार्ग]]’ शिलान्यास गरेका थिए। भारतीय रुपियाँ नेपाली नोट सरह चलिरहेकामा उनले त्यसलाई बन्द गराएका थिए। नेपाल स्वाधीन राष्ट्र हो भन्ने कुरा संसारलाई बुझाउन राजा महेन्द्रले ४५ देशसँग राजा महेन्द्रले कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गरेेेेका थिए भने <ref>https://mofa.gov.np/foreign-policy/diplomatic-relations/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220627173905/https://mofa.gov.np/foreign-policy/diplomatic-relations/ |date=2022-06-27 }}</ref> २०१२ साल नेपालले [[संयुक्त राष्ट्र|संयुक्त राष्ट्रसङ्घ]]को सदस्यता प्राप्त गरेको थियो। त्यस पश्चात् [[ऋषिकेश शाह]] संयुक्त राष्ट्रको स्थायी प्रतिनिधि बनेका थिए।<ref>[https://www.un.int/nepal/ PERMANENT MISSION OF NEPAL TO THE UNITED NATIONS]</ref> २०१२ साल माघ १३ गते, राजा महेन्द्रले आचार्यलाई [[नेपालको प्रधानमन्त्री]]मा नियुक्त गरेका थिए।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=580 वि.सं. २०१२ माघ १३ को राजपत्र]</ref> भने उनले चीन र जापानको भ्रमण गरेर मैत्री सम्बन्ध स्थापना गरेका थिए। === राष्ट्रियताको सम्वर्द्धन === राष्ट्रियताको संवर्द्धनमा राजा महेन्द्रको भूमिका अविस्मरणीय रहेको छ। जतिबेला [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] भाषाको नेपालमा अत्यधिक दबदबा थियो, उनले [[नेपाली भाषा]]लाई राष्ट्रभाषाका रूपमा स्थापित गरेर यसलाई देशव्यापी बनाएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=वर्तमान नेपाल र राजा महेन्द्र|युआरएल=http://www.nepalgunjnews.com/main-news/20191238968/amp/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपालगन्ज न्युज|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क|नेपाल राष्ट्र बैेंक]]को स्थापना गरेर राजा महेन्द्रले नेपाली मुद्रालाई अधिराज्यभरि अनिवार्य गरिदिएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=हिमालय शम्शेर राणा|शीर्षक=भारु हटाएर नेपाली रुपैयाँ चलाउन खुलेको थियो राष्ट्र बैङ्क, पहिलो गभर्नरको अनुभव|युआरएल=https://www.bizmandu.com/content/-21750.html|कार्य=|प्रकाशक=बिजमाडौँ|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> जबकि त्यतिबेला नेपालमा ९० प्रतिशत भारतीय मुद्राको चलनचल्ती रहेको थियो। उनले लागु गरेको “एउटै भाषा एउटै भेष”” को नीतिलाई कतिपयले असन्तुष्टि पनि जनाएका छन् === सामाजिक तथा सांस्कृतिक सुधार === २०२० साल भदौ १ गते नयाँ मुलुकी ऐन घोषणा गरी उनले छुवाछुत, जातिभेद र लैङ्गगिक भेदभाव विरुद्धको नीति अख्तियार गरेका थिए। २०२१ सालमा भूमिसुधार ऐन घोषणा गर्दै उनले जमिन्दारी प्रथा र बिर्ता उन्मूलन गरी जग्गा जोत्ने [[मोही]]हरूको अधिकार सुरक्षित गरेका थिए। उनले २०१३ सालमा [[राष्ट्रिय योजना आयोग (नेपाल)|राष्ट्रिय योजना आयोग]]को स्थापना गराएका थिए। २०१४ सालमा [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान|नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान]] र [[नेपाल वायुसेवा निगम|शाही नेपाल वायुसेवा निगम]] स्थापना गरिएको थियो। [[बालचन्द्र शर्मा]] र महाकवि [[लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा]]को परिकल्पना बमोजिम राजा महेन्द्रबाट नेपाल साहित्य कला प्रतिष्ठान (एकेडेमी)को स्थापना भएको हो। [[काठमाडौँ]]को कमलादीमा रहेको ५० रोपनी जग्गामा आफ्नै निजी कोषबाट यसको स्थापना भएको थियो। तत्कालिन राजाको यो कदमले साहित्यिक क्षेत्रमा ठूलै हलचल ल्याएको थियो। [[सत्यमोहन जोशी]]का अनुसार साहित्यकारहरूले आफू पनि सम्मानित भएको अनुभूति गरेका थिए।<ref>{{Cite web |url=https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/214/2019-05-11 |title=हामी यसरी प्राज्ञ भयौँ |last=जोशी |first=सत्यमोहन |website=नयाँ पत्रिका |language=नेपाली |accessdate=2022-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810102502/https://jhannaya.nayapatrikadaily.com/news-details/214/2019-05-11 |archive-date=2022-08-10 }}</ref> उनले त्यस पश्चात् कर्मचारी वृत्ति विकास गर्न नेपाल निजामती ऐन ल्याएका थिए, फलस्वरूप <ref>नेपाल निजामती सेवा ऐन, २०१३</ref> र [[पँजनी|पँजनी प्रथा]]को अन्त्य भएको थियो। २०१२ मा, प्रहरी ऐन<ref>[http://www.lawcommission.gov.np/np/archives/category/documents/prevailing-law/statutes-acts/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B9%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%90%E0%A4%A8-%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A8 प्रहरी ऐन २०१२]</ref> बनेसँगै सेनाको मनोबल उठाउने प्रयासहरू भएका थिए। २०१८ साल वैशाख १ गते १४ अञ्चल ७५ जिल्लामा विभाजन गरी प्रसासनिक विकेन्द्रीकरण गरिएको थियो। २०२० सालमाा, जातिभेद उन्मूलन गर्न छुवाछूत विरोधी ऐन ल्याइएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=छुवाछूत अन्तको लागि नयाँ सूत्रको आवश्यक छ|युआरएल=https://dharananews.com/thoughts/2020-08-06-9435|कार्य=|प्रकाशक=धरान न्युज|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> २०२१ सालमा किसानहरूलाई मोहियानी मोहियानी हक दिलाइएको थियो। उनले [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय|त्रिभूवन विश्वविद्यालय]]को आधुनिकीकरण गर्दै उच्च शिक्षा नेपालमै हासिल गर्ने अवस्था सिर्जना गर्दै भने पाठ्यक्रमबाट भारतीय पुस्तकहरू विस्थापित गराएका थिए। स्थानीय परम्परा, धर्म–संस्कृति, रहनसहन, पर्व तथा भाषाहरू बचाउन उनले [[नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान|नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान]], [[राष्ट्रिय नाचघर]] लगायतका संस्थाहरूलाई सक्रिय गराएका थिए। === राज्य रजौटा ऐन, २०१७ === {{मुख्य|राज्य रजौटा ऐन, २०१७}} राज्य रजौटा ऐन, २०१७ र राज्य अदालत उन्मूलन ऐन, २०१७ लागु भएपछि सबै राज्यहरू खारेज भएका थिए। यद्यपि राज्य रजौटा ऐनले सल्यान, बझाङ, जाजरकोट, मुस्ताङ, भिर्कोट, माल्नेटा, दर्ना गरी १७ रजौटालाई मान्यता दिएको थियो। वि.सं २०१७ मा, राज्य अदालत उन्मुलन ऐन लागु भएपछि राज्य अदालतको ठाउँमा इलाका अदालतको गठन गरिएको थियो। ===नयाँ मुलुकी ऐन=== श्री ५ महेन्द्रबाट वि.सं. २०२० भदौ १ गते नयाँ मुलुकी ऐन लागु गरिएको थियो।<ref>[http://www.lawcommission.gov.np/wp-content/uploads/2015/laws/LA-NP/Statutes-Acts/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%B2%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%80%20%E0%A4%90%E0%A4%A8%20(%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%A6%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AC%E0%A4%96%E0%A4%A4%E0%A4%95%E0%A5%8B),%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A8%E0%A5%A6.pdf मुलुकी ऐन २०२०]</ref> ===भूमिसुधार कार्यक्रम=== श्री ५ महेन्द्रबाट २०२१ साल मङ्सिर १ मा भूमिसुधार कार्यक्रम लागु गरिएको थियो। भूमिसुधार कार्यक्रमबाट [[जमिनदारी प्रथा]]को उन्मुलन, जग्गाको हदबन्दी, [[मोहियानी हक]]को व्यवस्था, [[मोहि]]ले जग्गाधनीलाई तिर्नुपर्ने कुतको निश्चितता लगायत्का विविध व्यवस्थाहरू गरिएका थिए। यसमा भूमि सम्बन्धी कार्यक्रम लागु गरी देशका गरिब जनताको हितका लागि क्रान्तिकारी परिवर्तन ल्याउने उद्देश्य राखिएको थियो।<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=10904 नेपाल राज पत्र]</ref> वि.सं. २०२४ सालमा भूमि प्रशासन ऐन लागु भई भूमि प्रशासन कार्यालयहरू खोलिएका थिए। वि.सं. २०२७ सालमा मालपोत असूली र स्याहाको लागि “कोष तथा तहसिल” कार्यालय खोलिएका थिए। वि.सं. २०१८ साल देखि जग्गा प्रशासनको लागि ७५ जिल्लामा माल अड्डाहरू स्थापना गरिएका थिए। वि.सं. २०२४ सालमा भूमि प्रशासन ऐन जारी भएपछि सुरुमा [[काठमाडौँ उपत्यका]]का तीन जिल्ला सहित ९ जिल्लामा जग्गा (नापजाँच) ऐन, २०१९ अनुसार तयार भएको नक्सा र स्रेस्ताबाट भूमिको प्रशासन हेर्ने गरी भूमिसुधार मन्त्रालय अन्तर्गत भूमि प्रशासन कार्यालय स्थापना भएका थिए। वि.सं. २०२४ सालमा भूमि प्रशासन कार्यालय खारेज गरी भूमिसुधार कार्यालय नामाकरण गरिएको थियो भने त्यस पश्चात् तत्कालीन कोष तथा तहसिल कार्यालयलाई मालपोत कार्यालयमा परिणत गरिएको थियो। भूमि प्रशासन कार्यालयले दिएको लगत अनुसार मालपोत असूल गर्न वि.सं. २०२६ सालमा मालपोत कार्यालयलाई तत्कालीन अर्थ मन्त्रालयको मालपोत विभाग अन्तर्गत रहने गरी स्थापना गरिएको थियो। वि.सं. २०२८ सालमा सो मालपोत कार्यालयको नाम कोष तथा तहसिल कार्यालयमा परिणत भएको थियो।<ref>[http://dolrm.gov.np/office/118/aboutus नेपाल सरकार भूमि व्यवस्था,सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालय भूमि व्यवस्थापन तथा अभिलेख विभाग] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200402081735/http://dolrm.gov.np/office/118/aboutus |date=2020-04-02 }}</ref> === भारतीय सेना फिर्ता === २०२८ सालमा नेपाल तिब्बत सिमामा राखिएका भारतीय सैनिकका १७ वटा चेकपोष्टहरू हटाउने कार्य महेन्द्रले भारतविरुद्ध चालेको सबैभन्दा साहसिक कदमका रूपमा लिइन्छ। २०२६ सालमा राजाले सूर्यबहादुर थापालाई अपदस्थ गरेर [[कीर्तीनिधि विष्ट|कीर्तिनिधि विष्ट]]लाई प्रधानमन्त्री बनाएका थिए।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=दिलनाथ गिरी|शीर्षक=देशभक्त राजनेता कीर्तिनिधि विष्ट|युआरएल=https://www.dcnepal.com/2020/08/179211/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=डिसी नेपाल|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> भारतीय चेकपोस्ट हटाउने विषयमा उनी आफैँ संलग्न नभईकन कीर्तिनिधिलाई अघि सारेका थिए। कीर्तिनिधि विष्टले सुरुमा भारतलाई आफ्नो चेकपोस्ट फिर्ता लैजान अनुरोध गर्दै लिखित पत्र पठाएका थिए। नेपाल एउटा स्वाधीन राष्ट्र भएकाले विदेशी सैनिकको उपस्थिति हाम्रो र हाम्रा छिमेकीको हित अनुकलमा छैन भन्दै उनले पत्र लेखेका थिए। तर, भारतले यसमा कुनै सुनवाइ गरेको थिएन। त्यसपछि कीर्तिनिधिले विष्टले [[भारत-नेपाल शान्ति तथा मैत्री सन्धि|१९५० को मैत्री सन्धि]]को कुनै वैधानिकता छैन भनेर भाषण गरेका थिए।<ref>[https://www.recordnepal.com/wire/indian-checkposts-lipu-lekh-and-kalapani/ The Indian checkposts, Lipu Lekh, and Kalapani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814112055/https://www.recordnepal.com/wire/indian-checkposts-lipu-lekh-and-kalapani/ |date=2020-08-14 }}</ref> नेपालले आफैँ ती चेकपोस्टहरू हटाउने तयारी गरेपछि तत्कालीन भारतीय परराष्ट्रमन्त्री विनयसिंह नेपाल आएका थिए।सरकार आफ्नो अडानबाट पछि नहटेपछि यो विषय अन्तर्राष्ट्रियकरण हुने डरले भारतले ती चेकपोस्टहरू फिर्ता लगेको थियो।<ref name="countrystudies foreign policy">{{citation|editor-last=Savada|editor-first=Andrea Matles|chapter=Foreign Policy|title=Nepal: A Country Study|publisher=GPO for the Library of Congress|year=1991|chapter-url=http://countrystudies.us/nepal/64.htm|accessdate=17 April 2017}}</ref><ref>{{Cite book|title=Global Dimensions of Indo-Nepal Political Relations: Post Independence|isbn=9788121210256|last1=Singh|first1=Raj Kumar|year=2009|url=https://books.google.com/books?id=mvgtRCmjsIoC&pg=PA412&lpg=PA412&dq=indian+military+mission+to+nepal+in+1952#v=onepage}}</ref> चेकपोस्ट हटाएको निहुँमा नै भारतले नेपालमाथि २०२८ सालमा नाकाबन्दी लगाइदिएको थियो।<ref>https://www.nepjol.info/index.php/rnjds/article/download/2127{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} '''2. SOCIO ECONOMIC IMPACT OF UNDECLARED BLOCKADE OF INDIA ON NEPAL - Bhuwaneswor Pant2'''</ref> भारतीय नाकाबन्दीले ठुलो असर सिर्जना गर्न नसकेपछि भारत पछि हट्न बाध्य बनेेेेको थियो। उनले नेपालमा भारतीय प्रभावलाई पहिलेको तुलनामा ४० प्रतिशतभन्दा तल झार्न सफल भएका थिए। === सत्ता हस्तान्तरणको तयारी === राजाले सत्ता आफ्नो हातमा लिँदा एउटा आधार तयार पारेर ‘जनताको नासो जनतालाई नै फिर्ता गर्छु’ भनेका थिए। जीवनको अन्त्यतिर प्रजातान्त्रिक प्रणालीका लागि संविधान मस्यौदा गर्ने काम आफैँलाई सुम्पिएको शम्भुप्रसाद ज्ञवालीले पनि लेख्नुभएको छ। सूर्यबहादुर थापाको आत्मकथामा ‘संशोधित मस्यौदा तयार भइसकेको थियो, निधन नभएको भए चितवनबाट फर्किएपछि लागु हुन्थ्यो। काङ्ग्रेसका नेताहरू बोलाएर जिम्मा लगाउनेसम्मको तयारी थियो’ भन्ने उल्लेख छ। देशमा विदेशी सैनिकको उपस्थिति थियो। पार लगाउने श्रेय उनैलाई जान्छ। केही समयका लागि भनेर घोषणामै भनिएको थियो, जनतामा अधिकार हस्तान्तरण गर्ने प्रक्रिया पनि शुरू भएको हो। शम्भुप्रसाद ज्ञवालीको संयोजकत्वमा संविधान संशोधनको मस्यौदा पनि तयार हुँदै गरेको थियो। त्यसो हुँदा राजा निरकुंशताको निरन्तरताको पक्षमा थिएनन् भन्ने बुझ्नुपर्ने हुन्छ।   <ref name=":6">{{Cite web |last=[[भेष बहादुर थापा]] |date=२०८० पुष १, आइतबार |title=‘महेन्द्र रहेको भए उनीबाटै जनतामा अधिकार हस्तान्तरण हुन्थ्यो’ |url=https://www.ukaalo.com/opinion/20231217-paush1-coup-mahendra-shaha-/13230 |website=उकालो}}</ref> ==मृत्यु== राजा महेन्द्रको मृत्यु २०२८ माघ १७ बिहान ३:४५ मा [[चितवन जिल्ला|चितवन]]को [[दियालो बङ्गला राजदरबार|दियालो बङ्गला दरबार]]मा भएको थियो। उनको निधन पश्चात्, उनका जेठा पुत्र युवराज [[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|वीरेन्द्र]]ले राजगद्दी सम्हालेका थिए।<ref>http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5107</ref><ref>http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=5109</ref> भरतपुरबाट राजा महेन्द्रको पार्थिव शरीरलाई बोकेर एक विशेष हेलिकप्टर माघ १७ गते अपरान्ह ४ बजेर ४५ मिनेट जाँदा [[त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल|त्रिभुवन विमानस्थल]]मा ओर्लिएको थियो। राजा महेन्द्रका छोराहरू मध्ये माहिला छोरा तत्कालीन अधिराजकुमार [[ज्ञानेन्द्र वीरविक्रम शाह|ज्ञानेन्द्र]] सोही हेलिकप्टर र कान्छा छोरा अधिराजकुमार [[धीरेन्द्र शाह|धीरेन्द्र]] अर्को हेलिकप्टरमा साथै आएका थिए। उनको पार्थिव शरीरको मुहार सम्म रामनाम लेखिएको [[पीताम्बर]] र सेतो कपडा त्यसमाथि फूलमालाहरूले ढाकिएको थियो। राजा महेन्द्रलाई अन्तिम श्रद्धाञ्जली दिन विमानस्थलमा नै ठूलो भीड जम्मा भएको थियो। राजा महेन्द्रको पार्थिव शरीरलाई विमानस्थलबाट ब्राह्मणहरूले बाँसको खटमा बोकेर आर्यघाट सम्म पुर्याएका थिए। खट बोकेका ती ब्राह्मणका पछाडि छोराहरू अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्र र धीरेन्द्र, भाइहरू अधिराजकुमार हिमालय र बसुन्धरा समेत सँगै थिए। शवयात्रमा प्रधानमन्त्री, प्रधानन्यायाधीश, [[राष्ट्रिय पञ्चायत]]का अध्यक्ष, मन्त्रीगण, राजसभा स्थायी समितिका सभापति, राजसभाका सदस्यहरू, संवैधानिक अङ्गका प्रमुखहरू र सदस्यहरू त्यस्तै नेपाल स्थित विभिन्न कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधिहरू समेत उपस्थित थिए। राजा महेन्द्रको अन्तिम संस्कारमा सहभागी हुन भारतका उपराष्ट्रपति जि.एस. पाठक एवम् मन्त्री राजबहादुर समेत नेपाल आएका थिए। [[आर्यघाट|पशुपति आर्यघाट]]मा माइला अधिराजकुमार ज्ञानेन्द्रले राजा महेन्द्रको पार्थिव शरीरमा दागबत्ती चढाएर अन्त्येष्टि गरेका थिए। राजगद्दी एकछिन पनि खाली राख्न नहुने परम्परा अनुसार पहिले नयाँ राजा घोषित गरेपछि मात्र दिवङ्गत राजाको निधनको घोषणा गरिन्थ्यो। राजाको उत्तराधिकारी जेठो छोरो वीरेन्द्रले नयाँ राजाका रूपमा राजगद्दी सम्हाल्नु पर्ने थियो। त्यसैले जेठो छोरा बाहेक अरू छोराहरू मात्र राजाको अन्त्येष्टोली सरिक हुन्थे।<ref>{{Cite web |title=राजा महेन्द्रको अपत्यारिलो अवसानको ५० वर्ष पूरा |url=https://oldphotosofnepal.com/post/308 |access-date=2024-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240506052847/https://oldphotosofnepal.com/post/308 |archive-date=2024-05-06 }}</ref> ===प्रतिक्रिया === विभिन्न मुलुकका राष्ट्राध्यक्षले शोक सन्देश पठाएका थिए। ती शोक सन्देश पठाउनेमध्येमा जापानका [[हिरोहितो]], बेलायतकी महारानी एलिजाबेथ द्वितीया, थाइल्यान्डका राजा भूमिबल, डेनमार्ककी महारानी मार्गरेट, स्विडेनका राजा गुस्ताफ, नेदरल्यान्डसकी महारानी जुलियाना, इरानका राजा मोहम्मद रजा पहलवी, अफगानिस्तानका राजा महम्मद जहिर, भारतका राष्ट्रपति भीभी गिरी, ग्रिसका राजा कन्सटान्टाइन, अमेरिकी राष्ट्रपति [[रिचार्ड निक्सन]], रूसका राष्ट्रपति एन पोदगर्नी, जोर्डनका राजा हुसेन, इजरायलका राष्ट्रपति साहजर र लाओसका राजा साभाङ्ग थिए। जनगणतन्त्र चीनका उपाध्यक्ष तथा प्रधानमन्त्रीले समेत शोक सन्देश पठाएका थिए। राजा महेन्द्रको निधनमा छिमेकी भारतको दुवै सदनमा एक मिनेट मौन धारण गरी शोक व्यक्त गरिएको थियो। भारतको सदनको संयुक्त बैठकलाई सम्बोधन गर्दै राष्ट्रपति भीभी गिरीले राजा महेन्द्रको आकस्मिक निधनबाट भारतीयहरुलाई ठूलो दुःख लागेको कुरा बताएका थिए। त्यस्तै प्रधानमन्त्री [[इन्दिरा गान्धी]]ले लोकसभा बैठकलाई सम्बोधन गर्दै राजा महेन्द्र दूरदर्शी र कुशल राजनीतिज्ञ भएको उल्लेख गरेकी थिइन्। फ्रान्स, पश्चिम जर्मनीसहित संसारभरका विभिन्न मुलुकले शोक सन्देश पठाएका थिए। इजरायलका राष्ट्रपति साहजरले रेडियो सम्बोधनमार्फत राजा महेन्द्रको निधनबाट इजरायलले एक सच्चा मित्र गुमाएको बताएका थिए। साथै उनले राजा महेन्द्रसँगको आफ्नो व्यक्तिगत सम्बन्ध उल्लेख गर्दै आफूले राजा महेन्द्रका केही कविता हिब्रु भाषामा अनुवाद गरेको समेत स्मरण गरेका थिए। उनको निधनबारे समाचार प्रकाशित गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय समाचार एजेन्सी दी एसोसियटेड प्रेसले राजा महेन्द्रले नेपालमा भूमिसुधार लागू गरेको, नयाँ मुलुकी ऎन जारी गर्दै त्यसमा रहेको छुवाछुतको अन्त्य र बहुविवाहलाई दण्डनीय गरेको उल्लेख गरेको थियो। त्यस्तै मुलुकमा वैदेशिक सहायता भित्र्याएर विमानस्थल, राजमार्ग, अस्पताल, विद्यालयसहित हज्जारौं पर्यटकहरुलाई बस्न पर्यटकीय आवासको व्यवस्था गरेको समाचारमा उल्लेख थियो।<ref>{{Cite web |title=राजा महेन्द्रको निधन, अन्त्येष्टि र शोक सन्देश* |url=https://himalpress.com/2023/01/%e0%a4%b0%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%be-%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a5%87%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a6%e0%a5%8d%e0%a4%b0%e0%a4%95%e0%a5%8b-%e0%a4%a8%e0%a4%bf%e0%a4%a7%e0%a4%a8-%e0%a4%85%e0%a4%a8%e0%a5%8d/ |access-date=2025-12-07 |website=Himal Press |language=en-US}}</ref> ==आलोचना== # निरङ्कुश राजा<br><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=कुमार रुपाखेती|शीर्षक=निरङ्कुश राजा महेन्द्र ?|युआरएल=http://www.prateekdaily.com/2013/08/blog-post_2933.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=प्रतीक दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref> राजा महेन्द्रलाई लाग्ने मुख्य आरोप नेपाली काङ्ग्रेसको सरकार र संसद विघटन गरे भन्ने छ। यस बारे उनको भनाइ थियो "म मेरा प्रजालाई प्रजातन्त्र बदला सबल राष्ट्र दिनेछु। हाम्रो प्रमुख शत्रु भनेको गरिबी हो।", "मेरो प्राण रहेसम्म र मैले गरेर हुनेसम्म नेपालीको हात खुट्टा लुलो हुन दिने छैन। यो पनि मेरो दृढ संकल्प मध्ये मै छ।"<ref>{{Cite journal |date=२०२७ जेठ |title=सिपाही |url=https://www.nepalarmy.mil.np/sipahiannual/sipahi2027 |journal=सिपाही शाही सैनिक वार्षिक पत्रिका |pages=पेज ११}}</ref> # एक देश एक भेषको नीति<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=चिरञ्जीवी पौडेल|शीर्षक=राजा महेन्द्रको उचित मूल्याङ्कन भएन|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2019/07/778956|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अनलाइन खबर|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=१४ फेब्रुअरी २०२१}}</ref><br> एक राजा एक देश<br> एक भाषा एक भेष (महेन्द्रिय राष्ट्रवाद) # [[नेपाल राष्ट्र बैङ्क]]को स्थापना गर्दा [[गणेशमान सिंह]]बाट आलोचना:"जिमीदार औ दायाँबायाँ बस्ने व्यापारीहरूको फाइदाका निमित्त खोलिएको राष्ट्र बैङ्कले गरिब रैतीहरूलाई कुनै फाइदा छैन"<ref>उधृतांश- देवकोटा, राजनीतिक दर्पण भाग-१, पृष्ठ ३८८</ref><ref>[http://annapurnapost.com/news/78581 कसरी बनाए महेन्द्रले स्वाधीन र सार्वभौम नेपाल ?]</ref> # आफ्नो रानी रत्नको नाममा [[रत्नपार्क]]को निर्माण ===दोस्रो विवाह=== [[चित्र:Mahendra Ratna 1957.jpg|thumb|राजा महेन्द्र एवम् रानी रत्न २०१२ मा]] पहिली पत्नी इन्द्र राज्यको २००६ मा निधनपछि तत्कालीन युवराज महेन्द्र साली रत्नसँग प्रेम सम्बन्धमा रहेका थिए, तर [[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|राजा त्रिभुवन]] भने कुनै हालतमा राणापुत्री रत्नसँग छोराको विवाह हुन नदिने योजनामा रहेका थिए। बाबुले खोजेकी केटीसँग विवाह गर्न दिएको दबाब तात्कालिक युवराज महेन्द्रलाई मन परेको थिएन। राजा त्रिभुवन भने राणा परिवार, अझ [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर]]को खलकसँग सम्बन्ध विस्तार गर्ने पक्षमा थिएनन्। राजा त्रिभुवन जुद्ध शमशेरले आफूलाई गरेको अपमानबाट आक्रोशित थिए भने सो विवाद लामो समय चलेको थियो। विवाहको टुङ्गो नलाग्दै २००८ कात्तिक २६ गते [[राणा - काङ्ग्रेस मन्त्रिमण्डल|राणा–काङ्ग्रेसको गठबन्धन सरकार]] विघटन भई २००८ मङ्सिर १ गते<ref>[http://rajpatra.dop.gov.np/welcome/book/?ref=437 २००८ मङ्सिर १ को राजपत्र]</ref> [[मातृकाप्रसाद कोइराला|मातृकाप्रसाद कोइरालाको]] नेतृत्वमा [[नेपाली काङ्ग्रेस]]को एकल सरकार बनिसकेको थियो। २००९ माघ २५ गते उनले रत्न राज्यलक्ष्मीसँग विवाह गरेका थिए।<ref name=":0">[https://pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf/BishnuPdShrestha2063BS_NepalKoShahTathaRana.pdf नेपालको शाह तथा राणा वंशावली: विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ]</ref> ==सम्मान== ; राष्ट्रिय * [[नेपाल प्रताप भास्कर]] * ओजस्वी राजन्याको मानपदवी * [[नेपाल तारा]] * त्रिशक्ति पट्ट * गोरखा दक्षिण बाहु * [[महेन्द्र माला]]<ref>{{Cite web|url=https://www.dcnepal.com/2021/10/294046/|title=संस्मरण : तक्मा र तोक्मा, भट्टी पसल्नीदेखि महाराजधिराजसम्म|website=Dcnepal|language=en-US|access-date=2022-07-24}}</ref> * राजा त्रिभुवनको गद्दी आरोहण रजत महोत्सव <ref>{{cite web|url=http://www.medals.org.uk/nepal/nepal042.htm|title=ODM of Nepal: King Tribhuvan Silver Jubilee Medal 1935|access-date=20 July 2016}}</ref> ; विदेशी * {{flagicon|Iran|1925}} पल्हवी मानपदवी, ''२०१७ असार २०'' * {{flagicon|Iran|1964}} [[इरान]]: [[फारसी साम्राज्य]]को २,५००औँँ वर्षगाँठ, ''२०२८ असोज २८''।<ref>{{cite web |url=http://badraie.com/guests.htm |title=Grand State Banquet |access-date=20 July 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043732/http://badraie.com/guests.htm |archive-date=5 March 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305043732/http://badraie.com/guests.htm |date=5 March 2016 }}</ref> * {{flag|जापान}}: जापानी सरकारको विशेष सम्मान, ''२०१७ वैशाख ७ <ref>{{Cite web|url=https://royalwatcherblog.com/2020/12/07/crown-prince-akihito-and-crown-princess-michiko-in-nepal-1960/|title=Crown Prince Akihito and Crown Princess Michiko in Nepal, 1960|last=Saad719|date=2020-12-07|website=The Royal Watcher|language=en-us|access-date=2022-08-01}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.np.emb-japan.go.jp/history/brief.html|title=Embassy of Japan in Nepal|website=www.np.emb-japan.go.jp|access-date=2022-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805011833/https://www.np.emb-japan.go.jp/history/brief.html|archive-date=2022-08-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britishpathe.com/video/VLVA2YFYVWCYEIS1ZEAQLCRUAYMBD-JAPAN-NEPALESE-KING-VISITS-JAPANESE-EMPEROR/query/King+Mahendra|title=Japan: Nepalese King Visits Japanese Emperor|last=Pathé|first=British|website=www.britishpathe.com|language=en-GB|access-date=2022-08-01}}</ref>'' * {{flag|पोर्चुगल}}: सैन्य मानपदवी , ''२०१७ असार ३०''<ref>[http://www.ordens.presidencia.pt/?idc=154&list=1 Presidência da República]</ref> * {{flag|फ्रान्स}}: शाही सम्मान, ''२०१२ फागुन १२<ref>{{Cite web|url=http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|title=Bilateral relations|website=La France au Népal|language=en|access-date=2022-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018050841/http://www.ambafrance-np.org/Bilateral-relations,651|archive-date=2015-10-18}}</ref>'' * {{झन्डा चिह्न|फिनल्यान्ड}} [[फिनल्यान्ड]]: स्वेत गुलाफ शाही सम्मान, ''२०१४'' * {{flag|बेल्जियम}}: लिओपोल्ड द्वितीय मानपदवी, ''२०२०'' * {{flag|जर्मनी}}: सङ्घीय गणतन्त्र जर्मनीको विशेष योग्य मानपदवी ''२०२०'' * {{flag|Kingdom of Laos}}: शाही सम्मान, ''२०२६'' * {{flag|पाकिस्तान}}: [[निशान-ए–पाकिस्तान|निशाने पाकिस्तान]], ''२०२६'' * {{flag|नेदरल्यान्ड}} नेदरल्यान्ड सरकारद्वारा विशिष्ट सम्माान ''२०२४ वैशाख १२''<ref>[http://members3.boardhost.com/Beneluxroyal/msg/1428764090.html Benelux Royal] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150928164627/http://members3.boardhost.com/Beneluxroyal/msg/1428764090.html |date=28 September 2015 }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://royalwatcherblog.com/2019/04/25/nepal-state-visit-to-the-netherlands-1967/|title=Nepal State Visit to The Netherlands, 1967|last=Saad719|date=2019-04-25|website=The Royal Watcher|language=en-us|access-date=2022-07-24}}</ref> * {{flag|संयुक्त अधिराज्य}}: शाही भिक्टोरियाली माला, ''२०१७ फागुन १५<ref>{{Cite web|url=https://royalwatcherblog.com/2019/02/26/british-state-visit-to-nepal-1961/|title=British State Visit to Nepal, 1961|last=Saad719|date=2019-02-26|website=The Royal Watcher|language=en-us|access-date=2022-07-24}}</ref>'' * {{flag|फिलिपिन्स}}: सिकातुना मानपदवी, राजाको पद, ''२०२७''.<ref>{{Cite web|url=https://www.officialgazette.gov.ph/the-order-of-sikatuna/|title=The Order of Sikatuna {{!}} GOVPH|website=Official Gazette of the Republic of the Philippines|language=en-US|access-date=2022-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20190825092055/https://www.officialgazette.gov.ph/the-order-of-sikatuna/|archive-date=2019-08-25}}</ref> ==स्मृति / स्मारक == [[चित्र:Mahendra salik Durbarmarg.jpg|thumb|महेन्द्र शालिक [[दरबार मार्ग|दरबारमार्ग]]]] राजा महेन्द्रको स्मृतिमा धेरै संरचना, संस्था, सम्मान बनेका छन्। उनका नाममा बनेका स्मारकहरू वि.सं २०६३ मा संसद पुनर्स्थापना भएपछि र वि.सं २०६५ मा राजतन्त्र अन्त्य भएपछि नाम परिवर्तन गर्ने प्रयास भएको देखिन्छ। २०६३ को राजनीतिक परिवर्तन पछि राजाका नाममा बनेका राजमार्गलाई लोकमार्ग नामाकरण गर्ने प्रयास भएको थियो। उनकी रानीको नाममा बनेको [[रत्नपार्क]]लाई पनि शङ्खधर साख्व पार्क नाम परिवर्तन गरिएतापनि सर्वसाधारणको बोलोचालीमा अझै पनि रत्नपार्क प्रचलित छ। # [[महेन्द्र राजमार्ग]] # [[महेन्द्र माला]] # महेन्द्रशालिक (दरबारमार्ग) # [[नेपाल पुलिस फुटबल क्लब|महेन्द्र पुलिस क्लब]] #[[राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष|महेन्द्र प्रकृति संरक्षण कोष]] # [[महेन्द्ररत्न क्याम्पस, इलाम|महेन्द्ररत्न क्याम्पस]] # [[भीमदत्त नगरपालिका|महेन्द्रनगर]] # [[राराताल|महेन्द्र ताल]] /रारा ताल #[[भरतपुर आँखा अस्पताल|श्री ५ महेन्द्र स्मारक आँखा अस्पताल]] ===म मरे पनि मेरो देश=== "म मरे पनि मेरो देश बाँचिरहोस्" राजा महेन्द्रको अभिव्यक्ति थियो। यसै भनाईलाई लिएर गीतहरू रेकर्ड भएका छन् र ती गीतहरू राजा महेन्द्रलाई सम्झ्ना गर्ने माध्यम बनेका छन्। राजा महेन्द्रको निधनपछि देशलाई माया गरेर लेखिएका गीतहरूको एक किसिमले लहरै चलेको थियो। त्यसै क्रममा यो गीत [[रेडियो नेपाल]]मा रेकर्ड गरिएको थियो।सङ्गीतकार सिके रसाइलीका अनुसार यो गीत २०२९ सालतिर रेकर्ड भएको थियो। त्यो बेला यस्ता गीतहरू रेकर्ड गरेर राजा महेन्द्रप्रति श्रद्धा प्रकट गर्ने होडबाजी नै थियो। त्यतिबेला उस्तै शब्द ‘म मरे पनि मेरो देश बाँचिरहोस्’ भन्ने गीतमा चाहिँ शिवशङ्करले सङ्गीत र स्वर दिएर रेकर्ड गराएका थिए।<ref>{{Cite web |title=ऊ मरे पनि उसलाई देशको माया छ |url=https://www.setopati.com/archive-news/53002/ |access-date=2025-12-07 |website=Setopati |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:Back view of Mahendra Griha at Tikapur Park.JPG|thumb|टिकापुर पार्क महेन्द्र गृहको पछाडी मोहोडाको दृश्य|alt=Back view of Mahendra Griha at Tikapur Park]] २०२४ चैत्र २ मा<ref name=":2">{{Cite web |title=२०८० वैशाख १ देखि २०८० असार मसान्तसम्म सम्पादित प्रमुख क्रियाकलापहरू स्वतः प्रकाशन|url=https://tikapurmun.gov.np/sites/tikapurmun.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A4%83%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B6%E0%A4%A8%20%28%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AE%E0%A5%A6%20%E0%A4%AC%E0%A5%88%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%96%20%E0%A4%A6%E0%A5%87%E0%A4%96%E0%A4%BF%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%AE%E0%A5%A6%20%E0%A4%85%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%29.pdf |access-date=2025-12-07 |website=www.tikapurmun.gov.np|language=ne}}</ref> राजा महेन्द्र शिकार खेल्न [[महाकाली अञ्चल]]को [[शुक्लाफाँट राष्ट्रिय निकुञ्ज|शुक्लाफाँटा आरक्ष]] जाँदा राजा महेन्द्रका साथ परराष्ट्रमन्त्री [[कीर्तीनिधि विष्ट]] पनि थिए। रूखमाथि बनाइएको मचानमा बसेर बाघको पर्खाइमा थिए। प्रधानमन्त्री र राजाका एडीसी पनि साथै थिए। दर्जनौं हात्तीले बाघलाई घेर्दै राजातिर ल्याउँदै थिए। एउटा अजङ्गको भाले बाघ लुसुलुसु हिंड्दै मचानमुनि आइपुग्यो। प्रधानमन्त्री र एडीसी राजाले कति बेला गोली दाग्छन् भनेर प्रतीक्षामा थिए तर गोली चल्नुको साटो राजा आफैं पो मचानमा ढले।<ref>{{Cite web |title=रानीलाई गोली लाग्यो, राजा हौदाबाट पछारिए |url=https://www.onlinekhabar.com/2025/04/1669748/the-queen-was-shot-the-king-fell-from-the-throne |access-date=2025-12-07 |website=Online Khabar |language=en-US}}</ref> त्यसै बेला जङ्गलको माझमा राजा महेन्द्रलाई आकस्मिक हृदयाघात भएको थियो। राजालाई हृदयघात भएको ठाउँ एउटा मचान र त्यहाँ एउटा चकला मात्र बिछ्याइएको थियो। हृदयाघातपछि महेन्द्रलाई त्यही चकलामा सुताइएको थियो। त्यस घटनाबाट त्यहाँ निक्कै ठूलो हाहाकारको सिर्जना भएको थियो। राजाको शरीरभरि खलखल पसिना आएको थियो । त्यस घटनाले कीर्तिनिधिको जीउ पानी नै पानी भएको थियो । राजाका साथमा रहेका बङ्गाली डाक्टर हल्डरले हत्तपत्त राजाका पाखुरामा इन्जेक्सन लगाइदिएका थिए । त्यस बेला राजा महेन्द्रलाई ठूलो पीडा भएको थियो त्यही पीडामा राजाले निक्कै रन्थनिएका थिए । राजाको शरीरभरि खलखल पसिना आएको थियो । त्यस बेला राजा महेन्द्र कीर्तिनिधिका पाखुरा र नाडीको बीच भागलाई सिरानी लगाएर सुतेका थिए। त्यसै बेला राजा महेन्द्रले उनलाई रूपमा भनेका थिए, “खोइ कीर्तिनिधि, अब के हुने हो; मलाई जे भए पनि मेरो देश बाँच्नुपर्छ । म मरे पनि मेरो देश बाँचिरहोस् ।” त्यसपछि राजा महेन्द्र मूर्छा परेका थिए । राष्ट्रको चिन्तामा हृदयको रोदन पोख्तापोख्दै त्यस बेला राजा महेन्द्र अचेत भएका थिए । रातभर मचानमै बित्यो। भोलिपल्ट बिहान पाँच बजेतिर जमिनमा ल्याइयो।<ref>{{Cite web |title=महेन्द्र महिमा |url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/opinion/276391-1594963392.html |access-date=2025-12-07 |website=nagariknews.nagariknetwork.com |language=ne}}</ref> राजा महेन्द्रको उपचारको लागि जङ्गलमा तत्कालै मुटुविशेषज्ञ डा.मृगेन्द्रराज पाण्डेलाई बोलाइयो र उनी पनि त्यहाँ गएर राजाको उपचारमा संलग्न भए। <ref>{{Cite web |last=sangrahalaya |first=Sahitya- |date=2014-02-28 |title=संस्मरण : राजा महेन्द्रलाई हृदयाघात हुँदा |url=https://sahityasangraha.com/2014/02/28/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%A3-%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%BE/ |access-date=2025-12-07 |website=साहित्य सङ्ग्रहालय |language=en-US}}</ref>अनि केही दिनपछि अमेरिकाबाट पनि चिकित्सकहरू आए जसअनुसार अमेरिकी डा. मेटिङ पनि राजा महेन्द्रको स्वास्थ्यउपचारमा केन्द्रित भए । डा. मेटिङ पूर्व [[अमेरिकाको राष्ट्रपति|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[ड्वीट डेभिड आइजेनहावर|ड्वेट डि. आइजनहावर]] (कार्यकाल जनवरी २०, १९५३ – जनवरी २०, १९६१)का विशेष चिकित्सक थिए । आइजनहावरहावरलाई पटक, पटक हृदयाघात भएको थियो । अनि उनका भरोसा नै डा. मेटिङ्ग थिए । राजा महेन्द्रलाई केही आराम भएपछि उनलाई चैत्र २५ <ref name=":2" />मा [[टीकापुर पार्क|टीकापुर वृहत उद्यान]] ल्याइयो । [[कर्णाली नदी|कर्णाली नदि]] को भङ्गालो नजिकै राजा महेन्द्रका लागि काठको एउटा घर बनाइएको थियो । त्यहीँ नै राजाको सम्पूर्ण स्वास्थ्यउपचार गरिएको थियो ।<ref>{{Cite web |last=editor |date=2020-06-12 |title=मुटुको व्यथाले कक्रक्क भएपछि… |url=https://sahityapost.com/top-news/8520/ |access-date=2025-12-07 |website=साहित्यपोस्ट}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://ekantipur.com/nepal/article/?id=3013|title=संस्मरण: राजा महेन्द्रलाई हृदयघात हुँदा|last=ज्ञावली|first=ईश्वरी|work=कान्तिपुर|archive-url=https://web.archive.org/web/20111230081020/http://www.ekantipur.com/nepal/article/?id=3013|archive-date=2011-12-30|access-date=2025-12-07}}</ref> == सन्दर्भ == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [https://www.nepalilekh.com/Author/Mahendra-Bir-Bikram-Shah/ महेन्द्र वीरविक्रम शाहका रचनाहरू (नेपाली लेख डट कम)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210190347/https://www.nepalilekh.com/Author/Mahendra-Bir-Bikram-Shah/ |date=2025-02-10 }} {{कमन्स२|Mahendra Bir Bikram Shah Dev|महेन्द्र वीरविक्रम शाह देव}} {{बाकस-सुरू}} {{पदक्रम| पहिले=[[त्रिभुवन वीरविक्रम शाह|त्रिभुवन वीर विक्रम शाह]]| पद=[[नेपालका राजाहरूको सूची|नेपालको राजा]]| अवधि=सन् १९५५ -- १९७२| पछि=[[वीरेन्द्र वीरविक्रम शाह|बीरेन्द्र वीर विक्रम शाह]]| }} {{बाकस-अन्त्य}} {{नेपालका शाहवंशी राजाहरू}} [[श्रेणी:नेपाली राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:शाहवंश]] [[श्रेणी:गोरखा दक्षिण बाहु]] [[श्रेणी:नेपालका फिल्ड मार्सलहरू]] [[श्रेणी:फिल्ड मार्सलहरू]] [[श्रेणी:ब्रिटिस फिल्ड मार्सलहरू]] [[श्रेणी:सन् १९७२ मा मृत्यु]] [[श्रेणी:हिन्दु राजाहरू]] [[श्रेणी:नेपाली हिन्दुहरू]] [[श्रेणी:खस जाति]] sqa4rd70w4yos18raao66yzed0ost6j 0 83928 1392786 1389798 2026-10-16T02:20:06Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392786 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपाली क्रिकेट खेलाडी (जन्म १९९३)}} {{Infobox cricketer | name = रुबिना क्षेत्री | female = true | image = Rubina Chhetri Nepali cricketer.jpg | country = नेपाल | fullname = रुबिना क्षेत्री बेलबासी<ref name="ICC">{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/media-releases/1054922 |title=Thailand plays host as the road to the Women's T20 and 50-over World Cups begins |work=International Cricket Council |accessdate=14 February 2019}}</ref> | nickname = | birth_date = {{जन्म मिति र उमेर|1993|11|27|df=yes}} | birth_place = [[नेपाल]] | heightft = | heightinch = | heightm = | batting = दायाँ हाते | bowling = दायाँ हाते मध्यम गति | role = [[बलिङ (क्रिकेट)|बलर]] | international = true | T20Idebutdate = १२ जनवरी | T20Idebutyear = २०१९ (वि.सं. २०७५) | T20Idebutagainst = चीन | T20Icap = १ | lastT20Idate = २२ मे | lastT20Iyear = २०२६ (वि.सं. २०८३) | lastT20Iagainst = मलेसिया | columns = 1 | column1 = [[महिला ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय|महिला टि२०आई]] | matches1 = ५८ | runs1 = ७७४ | bat avg1 = २३.४५ | 100s/50s1 = १/१ | top score1 = ११८[[नटआउट|*]] | deliveries1 = १,०६२ | wickets1 = ४२ | bowl avg1 = १६.६६ | fivefor1 = ० | tenfor1 = ० | best bowling1 = ४/२ | catches/stumpings1 = १७/० | date = ८ अक्टोबर २०२४ (वि.सं. २४ असोज २०८१) | source = http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/500726.html क्रिकइन्फो | medaltemplates = {{MedalCountry| {{NEP}}}} {{MedalSport|महिला [[क्रिकेट]]}} {{MedalCompetition|[[दक्षिण एसियाली खेलकुद]]}} {{MedalBronze|[[सन् २०१९ दक्षिण एसियाली खेलकुद|सन् २०१९ काठमाडौँ/पोखरा]]|[[सन् २०१९ दक्षिण एसियाली खेलकुदमा क्रिकेट – पुरुष प्रतियोगिता|टोली]]}} }} '''रुबिना क्षेत्री''' (जन्म: ११ मङ्सिर २०५०) [[नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|नेपाली महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली]]बाट दायाँ हाते मध्यम गतिको बलरका रूपमा खेल्ने नेपाली क्रिकेट खेलाडी हुन्। उनी [[नेरी थापा]]को ठाउँमा सन् २०१२ (वि.सं. २०६९) मा टोलीको कप्तान नियुक्त भएकी पूर्व कप्तान हुन्। सन् २००९ (वि.सं. २०६६) मा उनी अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा नेपालका लागि [[ह्याट्रिक (क्रिकेट)|ह्याट्रिक]] लिने पहिलो क्रिकेट खेलाडी बनेकी थिइन् र सन् २०१९ (वि.सं. २०७५) मा उनले [[महिला ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय|महिला ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय]] (टि२०आई) मा नेपालको पहिलो ह्याट्रिक लिएकी थिइन्। == प्रारम्भिक जीवन र शिक्षा == क्षेत्री पूर्वी नेपालको [[झापा जिल्ला]]को [[मेचीनगर नगरपालिका]]मा पर्ने [[काँकडभिट्टा]]की बासिन्दा हुन्।<ref name="tht 2009-07-05a">{{cite news |last1=Singh |first1=Rishi |title=Rubina creates cricket history |url=https://thehimalayantimes.com/news-archives/rubina-creates-cricket-history |access-date=27 April 2022 |work=[[The Himalayan Times]] |date=5 July 2009 |language=en}}</ref> उनलाई उनकी आमाले एक्लै हुर्काएकी हुन्,<ref name="s 2021-07-24">{{cite web |title=Rubina Chhetry: Captain, Nepal Cricket Team |url=https://open.spotify.com/episode/43WsueifskBUio4q68mFXn |website=Cow Corner podcast |publisher=[[Spotify]] |access-date=27 April 2022 |language=en |date=24 July 2021}}</ref> र उनले झापाको नर्थ पोइन्ट स्कुलमा अध्ययन गरेकी थिइन्।<ref name="tht 2009-07-05a"/> सानै उमेरदेखि उनी खेलकुदप्रति आकर्षित थिइन्। सुरुमा उनले टेबल टेनिस र भलिबल खेल्ने गरेकी थियन्।<ref name="fc 2019-01-08">{{cite web |last1=Yadav |first1=Vishal |title=Female Cricket Interviews Rubina Chhetri – Captain of Nepal Women's National Cricket team |url=https://femalecricket.com/female-cricket-blogs/1543-female-cricket-interviews-rubina-chhetri-captain-of-nepal-women-s-national-cricket-team.html |website=Female Cricket |access-date=27 April 2022 |date=8 January 2019}}</ref> क्षेत्री १२ वर्षकी छँदा उनले पहिलोपटक क्रिकेट खेलेकी थिइन्।<ref name="fc 2019-01-08"/> उनको घर नजिकै एउटा मैदान थियो जहाँ उनका दाजु पवन क्षेत्री, उनका काका/मामाका छोरा र गाउँका अन्य केटाहरू क्रिकेट खेल्ने गर्दथे।<ref name="tht 2009-07-05a"/><ref name="fc 2017-08-07">{{cite web |last1=Yadav |first1=Vishal |title=Interview with Rubina Chhetri – Captain of Nepal Women's Cricket Team |url=https://femalecricket.com/female-cricket-blogs/881-interview-with-rubina-chhetri-captain-of-nepal-women-s-cricket-team.html |website=Female Cricket |access-date=27 April 2022 |date=7 August 2017}}</ref> उनी आफ्नो घरको कौसी नजिकै बसेर उनीहरूलाई हेर्ने गर्थिन्। एक दिन उनी आफ्ना दाजुसँगै मैदानमा गइन् र खेलमा सामेल भइन्।<ref name="fc 2019-01-08"/><ref name="fc 2017-08-07"/> क्षेत्री र उनका दाजुले विद्यालयमा पनि क्रिकेट खेल्थे र उनले त्यहाँ भलिबल पनि खेल्ने गर्थिन्।<ref name="tht 2009-07-05a"/> उनलाई आफ्नो पढाइ र अन्य जिम्मेवारीहरूसँगै क्रिकेट गतिविधिलाई व्यवस्थापन गर्न कठिनाइ भएको थियो। यद्यपि, उनको परिवारले उनलाई प्रेरित गर्दै उनका निर्णयहरूको सम्मान गरेको थियो। उनी भारतका [[राहुल द्रविड]] र अस्ट्रेलियाका [[ब्रेट ली]] जस्ता आफ्ना आदर्श खेलाडीहरूबाट पनि प्रेरित भएकी थिइन्।<ref name="fc 2017-08-07"/> == अन्तर्राष्ट्रिय खेल जीवन == काठमाडौँमा भएको छनोट प्रतियोगिता खेलेपछि १५ वर्षको उमेरमा क्षेत्री राष्ट्रिय टोलीमा छनोट भएकी थिइन्। उक्त प्रतियोगितामा सहभागी नेपालगन्जको टोलीमा आठ जना खेलाडी पहिले नै राष्ट्रिय टोलीमा परिसकेका थिए र त्यो सबैभन्दा बलियो टोली थियो। सोही टोलीविरुद्ध क्षेत्रीले ४ ओभरमा मात्र ९ रन दिएर ६ विकेट लिएकी थिइन्, जसले गर्दा उनी राष्ट्रिय टोलीमा छनोट हुन सफल भएकी थिइन्।<ref name="fc 2017-08-07"/> सन् २००९ जुलाई ४ (वि.सं. २०६६ असार २०) मा मलेसियाको पाण्डमारानस्थित सेलाङ्गोर टर्फ क्लबमा [[२००९ एसिसी महिला ट्वान्टी२० च्याम्पियनसिप]] अन्तर्गत [[सिङ्गापुर महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|सिङ्गापुर]]विरुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय खेलमा पर्दापण गर्दा क्षेत्रीले खेलको अन्तिम ओभरमा बलिङ गर्दै इतिहास रचेकी थिइन्। पहिले ब्याटिङ गरेको नेपालले ७९/९ रन बनाएको थियो। क्षेत्रीले ओभर सुरु गर्दा सिङ्गापुरलाई जितका लागि ५ विकेट बाँकी छँदै मात्र दुई रन चाहिएको थियो। क्षेत्रीले पहिलो बल [[डट बल]] फ्याँक्दै, त्यसपछि [[ह्याट्रिक (क्रिकेट)|ह्याट्रिक]] लिन सफल भएकी थिइन्। सोही खेलमा उनदे त्यसपछि एक वाइड र थप दुई विकेट लिएकी थिइन्। उनले ३-०-१२-५ को उत्कृष्ट बलिङ तथ्याङ्क सहित खेलको उत्कृष्ट खेलाडी घोषित भएकी थिइन्। दुवै टोलीको ७९ रन भएपछि खेल [[बाउल-आउट]]मा पुगेको थियो, जसलाई नेपालले जितेको थियो।<ref name="tht 2009-07-05a"/><ref name="tht 2009-07-05b">{{cite news |last1=Singh |first1=Rishi |title=Rubina bowls Nepal to thrilling win |url=https://thehimalayantimes.com/sports/rubina-bowls-nepal-to-thrilling-win |access-date=27 April 2022 |work=The Himalayan Times |date=5 July 2009 |language=en}}</ref> नेपालका लागि जुनसुकै प्रकारको अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा यो पहिलो ह्याट्रिक थियो।<ref name="tht 2009-07-05a"/><ref name="tht 2009-07-05b"/> क्षेत्री सन् २०१२ (वि.सं. २०६९) मा [[नेरी थापा]]को ठाउँमा राष्ट्रिय टोलीको कप्तान नियुक्त भएकी थिइन्। उनले पहिलोपटक [[२०१२ महिला ट्वान्टी२० एसिया कप]]मा नेपालको कप्तानी गरेकी थिइन्।<ref name='CN'>{{cite web | url=http://www.cricnepal.com/players/rubina-chhetri | title=Rubina Chhetri | work=cricnepal.com | accessdate=19 March 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170320053320/http://www.cricnepal.com/players/rubina-chhetri | archive-date=20 March 2017}}</ref> सन् २०१९ जनवरी १२ (वि.सं. २०७५ पुस २८) मा क्षेत्रीले [[२०१९ थाइल्यान्ड महिला टि२० स्म्यास]] प्रतियोगितामा [[चीन महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|चीन]]विरुद्ध नेपालको पहिलो महिला ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय (महिला टि२०आई) खेलमा कप्तानी गर्दै पर्दापण गरेकी थिइन्। नेपालले सो खेल १० विकेटले जितेको थियो।<ref name="Bio">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/series/19111/scorecard/1171347/china-women-vs-nepal-women-group-a-thailand-womens-t20-smash-2018-19|title=China vs. Nepal |accessdate=24 February 2019|work=ESPN Cricinfo}}</ref> क्षेत्रीले थाइल्यान्डको बैङ्ककमा भएको [[२०१९ आइसिसी महिला छनोट एसिया]]मा पनि नेपालको प्रतिनिधित्व गरेकी थिइन्। यो प्रतियोगिता [[२०१९ आइसिसी महिला विश्व ट्वान्टी२० छनोट]] र [[२०२० महिला क्रिकेट विश्वकप छनोट]]का लागि एसिया क्षेत्रीय छनोट प्रतियोगिता थियो, जसबाट शीर्ष टोली दुवै छनोट प्रतियोगितामा पुग्ने प्रावधान थियो।<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/1056731 |title=ICC Women’s T20 World Cup Qualifier – Asia 2019 set to begin in Bangkok |work=International Cricket Council |access-date=24 February 2019}}</ref> सन् २०१९ फेब्रुअरी २७ (वि.सं. २०७५ फागुन १५) मा एसिया छनोटको अन्तिम चरणको खेलमा क्षेत्रीले [[कुवेत महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|कुवेत]]विरुद्ध [[महिला अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट ह्याट्रिकहरूको सूची#ट्वान्टी२० अन्तर्राष्ट्रिय|ह्याट्रिक]] लिँदै 'प्लेयर अफ द म्याच' बनेकी थिइन्;<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of Kuwait Women vs Nepal Women 20th Match 2018/19 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/women-s-t20-wc-asia-qlf-2018-19-1172903/kuwait-women-vs-nepal-women-20th-match-1172929/full-scorecard |access-date=21 June 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.onlinekhabar.com/nepal-win-over-kuwait-with-captains-hat-trick-in-womens-t20-qualifier.html |title=Nepal win over Kuwait with captain's hat trick in Women's T20 Qualifier |accessdate=21 June 2022 | work=Online Khabar |date=27 February 2019 |language=en}}</ref><ref name="mr 2019-02-27">{{cite news |title=Nepal beats Kuwait but fails to reach qualifiers of ICC Women World Cup Cricket |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/archive/60237/Nepal-beats-Kuwait-but-fails-to-reach-qualifiers-of-ICC-Women-World-Cup-Cricket |access-date=21 June 2022 |work=myRepública |date=27 February 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607225232/https://myrepublica.nagariknetwork.com/archive/60237/Nepal-beats-Kuwait-but-fails-to-reach-qualifiers-of-ICC-Women-World-Cup-Cricket |archive-date=7 June 2023 }}</ref> यो महिला टि२०आई मा नेपालको पहिलो ह्याट्रिक थियो।<ref>{{cite web |url=https://www.womenscriczone.com/hat-trick-heroes-first-to-take-a-t20i-hat-trick-from-each-team/ |title=Hat-trick heroes: First to take a T20I hat-trick from each team |work=Women's CricZone |accessdate=11 June 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230128170812/https://www.womenscriczone.com/hat-trick-heroes-first-to-take-a-t20i-hat-trick-from-each-team/ |archive-date=28 January 2023 }}</ref> नेपाल [[थाइल्यान्ड महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टोली|थाइल्यान्ड]]पछि दोस्रो स्थानमा रहँदै प्रतियोगिता समाप्त गरेको थियो।<ref name="tkp 2019-02-28">{{cite news |title=Skipper Chhetri makes Nepal's exit memorable |url=https://kathmandupost.com/sports/2019/02/28/skipper-chhetri-makes-nepals-exit-memorable |access-date=28 April 2022 |work=The Kathmandu Post |date=28 February 2019 |language=en}}</ref> सन् २०२० सेप्टेम्बर (वि.सं. २०७७ असोज) मा [[नेपाल क्रिकेट सङ्घ]]ले महिला खेलाडीहरूका लागि पहिलोपटक केन्द्रीय सम्झौताको घोषणा गरेको थियो। क्षेत्री श्रेणी 'ए' का खेलाडीका रूपमा सम्झौता गरिएका ६ जना महिला खेलाडीहरूमध्ये एक थिइन्। सन् २०२१ अक्टोबर (वि.सं. २०७८ कात्तिक) मा संयुक्त अरब इमिरेट्समा भएको [[२०२१ आइसिसी महिला टि२० विश्वकप एसिया छनोट]] प्रतियोगिताका लागि क्षेत्रीलाई नेपालको टोलीको कप्तान नियुक्त गरिएको थियो।<ref>{{cite web|url=https://czarsportzauto.com/nepal-squad-announced-for-womens-t20-world-cup-asia-qualifiers-in-uae/ |title=Nepal squad announced for Women's T20 World Cup Asia qualifiers in UAE |work=Czarsportz |access-date=27 October 2021}}</ref> सो प्रतियोगिताको तयारीका क्रममा उनले कतारमा [[२०२१-२२ मा कतारमा नेपाली महिला क्रिकेट टोली|कतारविरुद्धको तीन खेलको द्विपक्षीय शृङ्खला]]मा 'प्लेयर अफ द सिरिज' को उपाधि जितेकी थिइन्।<ref name="wcz 2021-11-18">{{cite web |author1=Women's CricZone Staff |title=Nepal whitewash Qatar 3-0 with huge win in final T20I |url=https://www.womenscriczone.com/nepal-whitewash-qatar-3-0-with-huge-win-in-final-t20i |website=Women's CricZone |access-date=28 April 2022 |language=en |date=18 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426002804/https://www.womenscriczone.com/nepal-whitewash-qatar-3-0-with-huge-win-in-final-t20i |archive-date=26 April 2025 }}</ref> सन् २०२२ मे (वि.सं. २०७९ वैशाख/जेठ) को सुरुवातमा क्षेत्रीले संयुक्त अरब इमिरेट्सको दुबईमा भएको निजी रूपमा सञ्चालित [[२०२२ फेयरब्रेक इन्भिटेसनल टि२०]] मा बार्मी आर्मी टोलीका लागि दुई खेल खेलेकी थिइन्।<ref name="tn 2022-05-03">{{cite news |last1=Radley |first1=Paul |title=FairBreak Invitational 'about bringing different people from women's cricket together' |url=https://www.thenationalnews.com/sport/cricket/2022/05/03/fairbreak-invitational-about-bringing-different-people-from-womens-cricket-together/ |access-date=30 May 2022 |work=The National (Abu Dhabi) |date=3 May 2022 |language=en}}</ref><ref name="espn profile">{{cite web |title=Rubina Chhetry profile and biography, stats, records, averages, photos and videos |url=https://www.espncricinfo.com/player/rubina-chhetry-500726 |website=ESPNcricinfo |access-date=30 May 2022}}</ref> सोही महिनाको उत्तरार्धमा उनले नेपालको कीर्तिपुरस्थित [[त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान]]मा युगान्डा विरुद्धको पाँच खेलको द्विपक्षीय महिला टि२०आई शृङ्खलामा नेपालको कप्तानी गरेकी थिइन्।<ref name="ok 2022-05-23">{{cite news |last1=Dahal |first1=Namita |title=Nepal women's cricket team's loss of Uganda series: Captain Rubina Chhetry points out 5 reasons - OnlineKhabar English News |url=https://english.onlinekhabar.com/nepal-womens-cricket-losing-uganda.html |access-date=30 May 2022 |work=[[Online Khabar]] |date=23 May 2022}}</ref> युगान्डाले शृङ्खला ३–२ ले जितेको थियो;<ref name="ok 2022-05-23"/> तेस्रो खेलमा क्षेत्रीको उत्कृष्ट प्रदर्शन १५ बलमा १८* रन र १/१५ थियो,<ref name="espn wt20i stats">{{cite web |title=All-round records {{!}} Women's Twenty20 Internationals {{!}} Cricinfo Statsguru |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/engine/player/500726.html?class=10;template=results;type=allround;view=match |website=ESPNcricinfo |access-date=30 May 2022}}</ref> जुन खेल युगान्डाले ६ विकेटले जितेको थियो।<ref>{{cite news |title=Full Scorecard of Nepal Women vs Uganda Women 3rd T20I 2022 - Score Report |url=https://www.espncricinfo.com/series/uganda-women-in-nepal-2022-1314895/nepal-women-vs-uganda-women-3rd-t20i-1314899/full-scorecard |access-date=30 May 2022 |work=ESPNcricinfo}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:नेपाली महिला क्रिकेट खेलाडीहरू]] [[श्रेणी:जीवित मानिसहरू]] [[श्रेणी:विकी विमिन एडिटाथन २०२६ मा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९३ मा जन्म]] ke34nhnwimrn4iuchea63qzwvr9gfke 0 86384 1392779 1389236 2026-10-15T23:56:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392779 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = मेरी सासू मा | image = | image_upright = | image_size = | image_alt = | caption = | show_name_2 = | genre = <!--Must be reliably sourced--> | creator = | based_on = <!-- {{based on|work|author}} --> | developer = | writer = | screenplay = | story = | director = | creative_director = | presenter = <!-- Organized by broadcast credit order, with new main cast added to the end of the list --> | starring = <!-- Organized by broadcast credit order, with new main cast added to the end of the list --> | judges = <!-- Organized by broadcast credit order, with new main cast added to the end of the list --> | voices = <!-- Organized by broadcast credit order, with new main cast added to the end of the list --> | narrated = | theme_music_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = | country = भारत | language = हिन्दी | num_seasons = 1<!-- Or num_series. Increment when new seasons/series begin. See template documentation for more info.--> | num_episodes = <!-- Value is incremented when new episodes air. See template documentation for more info.--> | list_episodes = | executive_producer = | producer = | editor = | location = बम्बाइ, [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] | cinematography = | camera = | runtime = 24 मिनट लगभग<!-- Reliable source required --> | company = | distributor = | budget = | network = [[जी टीवी]]<!-- or channel --> | picture_format = | audio_format = | first_run = <!-- The nation in which the series first aired, if different from country parameter --> | released = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> | first_aired = {{Start date|2016|01|26}} | last_aired = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | preceded_by = | followed_by = | related = <!-- To be used only for remakes, spin-offs, and adaptations --> | website = http://www.zeetv.com/shows/meri-saasu-maa/ | website_title = आधिकारिक जालस्थल | production_website = | production_website_title = }} '''मेरी सासू माँ''' भारतीय [[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] धारावाहिक हो ।<ref>{{समाचार सन्दर्भ|title=Zee TV to replace ‘Qubool Hai’ with ‘Meri Saasu Maa’ from 26 Jan|url=http://www.televisionpost.com/television/zee-tv-to-replace-qubool-hai-with-meri-saasu-maa-from-26-jan/|accessdate=17 जनवरी 2016|language=अंग्रेज़ी|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115194749/http://www.televisionpost.com/television/zee-tv-to-replace-qubool-hai-with-meri-saasu-maa-from-26-jan/|archive-date=2016-01-15}}</ref><ref>{{समाचार सन्दर्भ|title=Krishnadasi, Meri Sasu Maa, 24 Season 2, Hip Hip Hurray – TV shows to look forward to in 2016|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/krishnadasi-meri-sasu-maa-24-season-2-hip-hip-hurray-tv-shows-to-look-forward-to-in-2016/|accessdate=17 जनवरी 2016|language=अंग्रेज़ी|publisher=''बॉलीवुडलाइफ''|archive-url=https://web.archive.org/web/20160105030441/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/krishnadasi-meri-sasu-maa-24-season-2-hip-hip-hurray-tv-shows-to-look-forward-to-in-2016/|archive-date=2016-01-05}}</ref> ==कलाकार== * पर्ल वी पूरी * हिबा नवाब - परी * अनिंदिता साहा कपिलेश्वरी - भावना देवी / माँ साब * तन्वी डोगरा - बबीता * रशूल टंडन - सर्वेश * नीना शर्मा - दद्दों * कृष्णा सोनी - कमलेश * पृथ्वी शंकला - रमेश सिन्हा * सुमन शशि कान्त - शशिकला * अर्पिता अमर - मीरा * कुशाभ मंघनी - अखिलेश ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{official|http://www.zeetv.com/shows/meri-saasu-maa}} {{जी टिभीका कार्यक्रमहरू}} 4op3zvw1009m3g8b67o6u0a4m0c9cqj 0 87295 1392759 1387007 2026-10-15T15:33:41Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392759 wikitext text/x-wiki <nowiki>{{short description|नेपालका झरनाहरूलाई यहाँ सूचीवद्ध गरिएको छ। बाजुरा जिल्लामा अवस्थित झरना १.</nowiki>[[किम्नि छडा झरना]]-(१६० मि.)त्रिवेणि-५,बाजुरा २.[[बिरेखोला झरना]]-(१०३ मि) ३.[[बुढिन्नदा झरना]] ४.[[भुगिछडा झरना]]- (१४५ मि) कालिकोट जिल्लामा रहेको पचालझरना ३८१ मि अग्लो झरना == सूची == {| class="wikitable sortable" !नाम:घराखोला झरना !स्थान:कालिकोट नरहरिनाथ गा,पा रुप्सा ४ पाँङग्र !झर्ने उचाइ:320 (मिटर) !तस्विर !सन्दर्भ सामग्री |- |[[पाताले छाँगो]] |[[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] |१५० |[[चित्र:Davis_Fall-Sfxr.jpg|257x257px|width]] |<ref>{{Cite web|url=http://nepalihimal.com/article/5507|title=हराएको सगरमाथा बिलाएको पाताले छाँगो|website=nepalihimal.com|language=ne|access-date=2018-06-26}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[रूप्से झरना]] |[[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] |३०० |[[चित्र:Rupse_Fall_of_Myagdi.jpg|267x267px|width]] |<ref>http://www.nepalmountainnews.com/cms/2012/02/19/viewtowerin-rupse-falls/{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[तिनधारे झरना]] |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलाञ्चोक]] |३०० |[[चित्र:Tindhare_Waterfall_02.jpg|200x200px|width]] |<ref name="gorkhapatra">{{cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/tourism/2020-09-18-22864|title=जाने हाेइन त हेर्न तीनधारे झरना|website=gorkhapatraonline.com|publisher=Gorkhapatra Online|language=Nepali|accessdate=21 September 2020}}</ref> |- |[[ह्यातुङ झरना]] |[[तेह्रथुम जिल्ला|तेह्रथुम]] |२०० | |<ref name="thomas">{{cite web|url=http://nepalitimes.com/news.php?id=3642#.VSc0QJ_MvqB|title=Go East|last=Thomas|first=Samuel|date=2003|website=[[Nepali Times]]|publisher=Nepalitimes.com|accessdate=23 April 2015}}</ref> |- |[[नमस्ते झरना]] |[[धनकुटा जिल्ला|धनकुटा]] |८० |[[चित्र:Namaste_Water_Falls_-_5.jpg|200x200px|width]] |<ref>{{cite web|url=http://ddcdhankuta.gov.np/app/webroot/index.php/content_pages/view/12|title=Namaste Falls|publisher=office of distrtrict development committee dhankuta|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151224194027/http://ddcdhankuta.gov.np/app/webroot/index.php/content_pages/view/12|archivedate=2015-12-24|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151224194027/http://ddcdhankuta.gov.np/app/webroot/index.php/content_pages/view/12 |date=2015-12-24 }}</ref> |- |[[पचाल झरना]] |[[कालिकोट जिल्ला|कालिकोट]] |३८१ |[[चित्र:पचाल.JPG|200x200px|width]] |<ref name="aa01">https://nepaltraveller.com/sidetrack/top-6-exotic-waterfalls-in-nepal</ref>, <ref>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/134036|title=ओझेलमा कालिकोटको पचाल झरना|work=ओझेलमा कालिकोटको पचाल झरना|accessdate=2020-12-10}}</ref> |- |[[पोकली झरना]] |[[ओखलढुङ्गा जिल्ला|ओखलढुङ्गा]] |१३० |[[चित्र:Pokali_water_fall_.jpg|200x200px|width]] |<ref name="aa01" /> |- |[[नारच्याङ झरना]] |[[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]] |३०० | |<ref>{{Cite web|url=https://risingnepaldaily.com/miscellany/a-beautiful-waterfall-at-the-top-of-narchyang-village-photo-feature|title=A beautiful waterfall at the top of Narchyang Village (Photo Feature)|accessdate=2020-12-17}}</ref> |- |[[झोर झरना]] |[[काठमाडौँ]] | |[[चित्र:Boudeshwor_Falls_of_Jhor,_Tokha.jpg|356x356px|width]] |<ref>{{Cite web|url=https://thehimalayantimes.com/temp/jhor-waterfall-a-cool-saturday-getaway/|title=Jhor Waterfall: A cool Saturday getaway|date=2019-07-27|work=The Himalayan Times|accessdate=2020-12-12}}</ref> |- |[[सिम्बा झरना]] |[[ललितपुर जिल्ला]], [[ललितपुर जिल्ला|ललितपुर]] |३०० | |<ref>{{Cite web|url=https://www.nepal-travel-guide.com/manikhel-simba-falls/|title=MANIKHEL-SIMBA FALLS-Sightseeing-Nepal|date=2020-05-31|work=Nepal Travel Guide|accessdate=2020-12-16}}</ref> |- |[[टोड्के झरना]] |इलाम |८५ |[[चित्र:Waterfall nearby Todke falls 1.jpg|301x301px|width]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.landnepal.com/details/446.html|title=Todke Waterfall|date=2020-05-19|work=Land Nepal|accessdate=2020-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20201023205417/https://www.landnepal.com/details/446.html|archive-date=2020-10-23}}</ref> |- |[[पुरन्धारा झरना]] | | |[[चित्र:Purandhara_Waterfall.jpg|267x267px|width]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.traveldiarynepal.com/places-in-dang-of-nepal-visit/|title=10 Best Places to visit in Dang of Nepal Mid- Western region|last=says|first=Farid|work=Travel Diary Nepal|accessdate=2020-12-23}}</ref> |- |[[लामो झरना]] |चितवन |६० |[[चित्र:Lamo_waterfall_jalbire.jpg|300x300px|width]] |<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/video/2018/12/25/15457516412939341.html?fbclid=IwAR2u02JLBRNwUmOMe9heCuXekpgsG7o3Akw_G9jbNi3L6-vIrYmuLRhL1oE|title=गन्तव्य लामो झरना|accessdate=2020-12-24}}</ref> |- |[[भोर्ले झरना]] | | |[[चित्र:Bhorley_waterfall_of_Dolakha_and_Tamakoshi_river_as_seen_from_above.jpg|200x200px|width]] | |- |[[बैतडी झरना]] | | |[[चित्र:Waterfall_from_Baitadi_NepAl.jpg|312x312px|width]] | |- |[[मनिखेल झरना]] | | |[[चित्र:Manikhel_Waterfall.jpg|356x356px|width]] | |- |रुपालीगाड झरना | | | | |- |आइना झरना | | |[[चित्र:Aaina jharna of Nepal 2014-06-28 13-17.jpg|200x200px|width]] | |- |[[कुशापानी झरना]] |[[दैलेख जिल्ला|दैलेख]] | | | |- |[[धागे झरना]] |[[दाङ जिल्ला]] |१५० | | |- |[[पानावा झरना]] |[[पाँचथर जिल्ला|पाँचथर]] |९० | | |- |[[सुलिगाँड झरना]] |[[डोल्पा जिल्ला]] |१६८ | | |- |[[अक्टोपस झरना]] |[[लमजुङ जिल्ला]] |१०० |[[File:Cars crossing waterfall - Annapurna Circuit, Nepal - panoramio.jpg|200x200px|width]] | |- |[[साइला झरना]] |[[डडेल्धुरा जिल्ला|डडेलधुरा]] |३०० |[[चित्र:Rupal Dadeldhura.jpg|355x355px|width]] | |- |[[नौ छहरे झरना]] |[[हुम्ला जिल्ला|हुम्ला]] | |[[चित्र:Nau chare jharana From humla.JPG|266x266px|width]] | |- |[[सुनछहरी झरना]] |[[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] |३०० |[[File:Sunchhari WaterFall Rolpa.jpg|200x200px|width]] | |- |[[गाईखुरे झरना]] |[[लमजुङ जिल्ला|लमजुङ]] |१५० |[[चित्र:Gaikhure Jharana.jpg|266x266px|width]] |<ref>{{Cite web |url=https://thahakhabar.com/news/45998/ |title=पर्यटक लोभ्याउँदै गाईखुरे झरना |website=थाहा खबर |language=नेपाली |accessdate=2021-01-13}}</ref> |} == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{reflist}} ==यो पनि हेर्नुहोस्== {{नेपालका झरनाहरू‎}} [[श्रेणी:नेपालका झरनाहरू]] pn0m0pfd4bgnv00lbxc9bcaja29biwy 0 88782 1392776 1389041 2026-10-15T23:27:03Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392776 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = मारुति सुजुकी | logo = Maruti Suzuki.png | type = सरकारी | traded_as = {{BSE|532500}}<br />{{NSE|MARUTI}}<br /> | slogan = ''वे अफ लाइफ!'' | foundation = १९८१ | predecessor = मारुति उद्योग लिमिटेड | location = [[नयाँ दिल्ली|नयाँ दिल्ली, भारत ]]<ref>[http://www.marutisuzuki.com/office-address.aspx]</ref><ref name="marutisuzuki1">{{cite web|url=http://www.marutiudyog.com/contact-us1.aspx|title=Contact Us|publisher=Marutiudyog.com|accessdate=10 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923115130/http://www.marutiudyog.com/contact-us1.aspx|archive-date=23 September 2021}}</ref> | industry =अटोमोटिभ | products = अटोमोबाइल्स | revenue = {{INRConvert|58612|c}} (२०१६)<ref>{{cite web|url=http://earningsindia.com/maruti-suzuki-india-results/350/|title=Maruti Suzuki Quarterly Results|publisher=EarningsIndia|access-date=2016-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908201210/http://earningsindia.com/maruti-suzuki-india-results/350/|archive-date=2017-09-08}}</ref> | net_income = {{INRConvert|4630.90|c}} (२०१६)<ref>{{cite web|url=http://earningsindia.com/maruti-suzuki-india-results/350/|title=Maruti Suzuki Quarterly Results|publisher=EarningsIndia|access-date=2016-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908201210/http://earningsindia.com/maruti-suzuki-india-results/350/|archive-date=2017-09-08}}</ref> | num_employees = १२,९०० (२०१५)<ref>मारुति उद्योग लिमिटेड कम्पनि प्रोफाइल ''[http://www.business-standard.com/article/companies/maruti-suzuki-net-profit-falls-35-5-misses-estimate-114042500556_1.html]''</ref> | production = {{increase}}१,४२९,२४८ युनिट (२०१६) <ref name=Financials>{{cite web|url=http://www.marutisuzuki.com/financial.aspx|title=Financials|publisher=marutisuzuki|accessdate=26 April 2016}}</ref> | parent = [[सुजुकी]]<ref name="corpinfo">[http://marutisuzuki.com/corporate.aspx Maruti Suzuki Corporate Information] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130126163908/http://marutisuzuki.com/corporate.aspx |date=26 January 2013 }}. Retrieved 2013-02-01.</ref> | homepage = {{URL|http://www.marutisuzuki.com/}} }} '''मारुति सुजुकी इण्डिया लिमिटेड''' सामान्यत: '''मारुति''' र यसको पूर्वमा '''मारुति उद्योग लिमिटेड''' को नामले जानिन्थ्यो । यो सङ्गठन [[भारत]]मा मोटर निर्माता हो । यो जापानी मोटरगाडी तथा मोटरसाईकिल निर्माता [[सुजुकी]] को एक सहायक [[कम्पनी]] हो ।<ref>http://marutisuzuki.com/corporate.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126163908/http://marutisuzuki.com/corporate.aspx |date=2013-01-26 }}</ref> नोभेम्बर २०१२ सम्म, भारतीय यात्री [[कार]] [[बाजार]]मा यस कम्पनीको हिस्सेदारी ३७% को थियो । मारुति सुजुकी प्रवेश स्तरबाट कारहरूको पुरा शृंखलाहरूको निर्माता तथा विक्रेता रहिसकेको छ । प्रवेश स्तर ओल्टोबाट हैचबैक रिट्ज, ए स्टार, [[स्विफ्ट]], वैगन आर, जेन र सेडान वर्गमा डिजायर, किजाषी (Kizashi) तथा 'सी' वर्गम ईको, ओम्नी एवं अन्य आवश्यकताहरू वाला कार जस्तै सुजुकी अरटीगा र स्पोर्टस यूटिलिटी वाहन ग्रान्ड विटाराको लागि मारुति सुजुकी देश भरमा प्रसिध्द छ ।<ref>http://www.imaginmor.com/automobileindustryindia.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131228062402/http://www.imaginmor.com/automobileindustryindia.html |date=2013-12-28 }}</ref> कम्पनीको मुख्यालय नेलसन मन्डेला रोड, [[नयाँ दिल्ली]]मा स्थित छ ।<ref>http://www.marutisuzuki.com/contact-us1.aspx</ref> फेब्रुअरी २०१२ को अन्त्य सम्म कम्पनी आफ्नो एक करोड कारहरू बेचिसकेको छ ।<ref name="archive.indianexpress.com">http://archive.indianexpress.com/news/maruti-suzuki-sales-cross-1-cr-mark/909976/</ref> [[File:Maruti Suzuki Swift 4456.JPG|thumb|मारुति सुजुकी स्विफ्ट ४४५६]] == इतिहास == सुरुवाति यात्रामा, कम्पनीको १८.२८% हिस्सेदारी भारत [[सरकार]]को स्वामित्वमा थीयो र [[जापान]]को सुजुकीको स्वामित्वमा बाकीको हिस्स्दारी थीयो । [[भारतीय जनता पार्टी|भाजपा]]को नेतृत्व सरकारले जुन २००३ मा कम्पनीको २५% हिस्सेदारीको लागि एक [[आरम्भिक सार्वजनिक पेशकश]] (IPO) आयोजित गरेको थियो । मे २००७ मा, भारत सरकारले आफ्नो सबै हिस्सेदारी भारतीय वित्तीय संस्थानहरूलाई बेचिदिए र अब वर्तमान समयमा मारुति उद्योगमा भारत सरकारको नुनै हिस्सेदारी छैन ।<ref>http://www.marutisuzuki.com/Latest-Maruti-Company-Update.aspx</ref> मारुति उद्योग लिमिटेडलाई फरवरी १९८१ मा स्थपित गरियो । मारुति सुजुकी [[मारुति ८००]]को साथ १९८३ मा वास्तविक उत्पादन शुरू गरियो, जुन सुजुकी अल्टो केईआई (KEI) कारमा आधारित त्यस समय भारतमा एक्लो उपलब्ध आधुनिक कार थियो । कम्पनी सालाना ५०,००० भन्दा बढी कारहरूको निर्यातको साथ प्रतिवर्ष १०,००,००० कारहरूको घरेलू बिक्री पनि गर्छ । यसको विनिर्माण सुविधाहरू [[हरियाणा]]को गुड़गाव र [[मानेसर]]मा स्थित छ । मारुति सुजुकीको गुड़गाव सुविधामा प्रतिवर्ष ९,००,००० ईकाइहरूको स्थपित क्षमता छ । मानेसर र गुड़गाउको सुविधाहरू सालाना १४,५०,००० ईकाइहरूको उत्पादन गर्ने क्षमता राख्छ । == उत्पाद तथा सेवा == === वर्तमान गाडि === १) मारुति ८०० <br> २) मारुति ओमनी <br> ३) जिप्सी किंग <br> ४) वैगन आर <br> ५) स्विफ्ट <br> ६) एसएक्स ४ <br> ७) स्विफ्ट <br> ८) ए स्टार <br> ९) रिट्ज <br> १०) ईको <br> ११) अल्टो के १० <br> १२) मारुति एर्टीग <br> १३) मारुति अल्टो ८०० <br> १४) मारुति स्टिंग्रए <br> === आयातित गाडि === १) ग्रान्ड विटारा <br> २) किजशि <br> === बन्द भएको गाडि === १) जिप्सी ई (१९८५-२०००) <br> २) जेन (१९९३-२००६) <br> ३) एस्टीम (१९९४-२००८) <br> ४) बैलेनो (१९९९-२००७) <br> ५) बैलेनो Altura (१९९९९-२००३) <br> ६) वर्सा (२००१-२०१०) <br> ७) ग्रांड विटारा XL७ (२००३-२००७) <br> ८) मारुति ८०० (१९८३-२०१२) <br> ९) अल्टो (२०००-२०१२) <br> १०) जेन एस्टिलो (२००६-२०१३) <br> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:भारतका मोटर कम्पनीहरु]] gv9h3j7xsipdhigefu5zu8emg529qgd 0 89190 1392765 1356124 2026-10-15T16:54:53Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392765 wikitext text/x-wiki '''नेपाली भाषाका महिला चलचित्र निर्देशकहरू''' भन्नाले [[नेपाली चलचित्र|नेपाली चलचित्र उद्योग]]मा संलग्न नेपाली महिला चलचित्र निर्देशकहरूलाई बुझाउँछ । ==इतिहास== नेपाली चलचित्रको इतिहास वि.सं. २००८ सालमा प्रदर्शनमा अएको नेपाली भाषामा बनेको पहिलो चलचित्र [[''सत्य हरिशचन्द्र'']]बाट शुरू भएको मानिन्छ। यद्यपी यो नेपालमा नभएर भारतको कलकत्तामा बनेको थियो। नेपालमै बनेको पहिलो चलचित्र भने [[आमा (स्पष्टता)|आमा]] हो जुन वि.सं. २०२२ सालमा प्रदर्शन भएको थियो। नेपालमै चलचित्र बन्न थालेको इतिहासलाई हेर्दा पनि पाँच दशकभन्दा बढी भैसकेको छ। यो अवधिमा चलचित्रका निर्माण, अभिनय, श्रङ्गार, प्रविधि लगायतका विभिन्न पाटोमा महिलाको सहभागिता रहे पनि निर्देशनमा पुरूष निर्देशककै बाहुल्यता छ। अहिले बार्षिक करिब २०० को हाराहारीमा नेपाली चलचित्र बन्ने गरेका छन्। <ref>[http://www.baahrakhari.com/news-details/10198/2016-11-16 बार्षिक करिब २०० चलचित्र] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161122060110/http://baahrakhari.com/news-details/10198/2016-11-16 |date=2016-11-22 }}</ref> तर निर्देशनमा महिलाले पाउने अवसर भने एकदमै कम छ। ==अवस्था== नेपालमै चलचित्र बन्न थालेको ३६ वर्षपछि वि.सं. २०५८ सालमा चलचित्र ''प्रेमयुद्ध'' मार्फत सुचित्रा श्रेष्ठ नेपालको पहिलो महिला निर्देशक भएकी थिइन्। उनले यसअघि टेलि-श्रङ्खला ''सहारा'', ''समर्पण'' र ''भाइटीका''को निर्देशन र लेखन गरेकी थिइन्।<ref>[http://www.annapurnapost.com/news/55672 सुचित्राका टेलिसिरियल]</ref> उनले योङ एसिया टेलिभिजनका लागि वृतचित्र पनि निर्देशन गरेकी छिन्। यसका साथै उनले टेलिचलचित्र <ref>[http://www.annapurnapost.com/news/55672 ''अकल्पित'' र ''स्मृति'' ]</ref> मा मुख्य सहायक निर्देशकको भूमिका निभाएकी थिइन्। उनले निर्देशन गरेको दोस्रो नेपाली चलचित्र ''को कसको'' हो। उनी २०७३ सालमा <ref>[http://www.annapurnapost.com/news/55672 नेपाली चलचित्र निर्देशक समाजको पहिलो महिला अध्यक्ष ]</ref> पनि निर्वाचित भएकी छिन्। चर्चित टेलिचलचित्र तितो सत्यमा मुख्य सहायक निर्देशक [[दिपाश्री निरौला]] मानिन्छिन्। उनको पहिलो चलचित्र ''छक्का पञ्जा''ले अहिलेसम्मै सबैभन्दा बढी पैसा कमाउन सफल भएको छ।<ref>[http://saptahik.ekantipur.com/news/2016-10-23/20161023144131.html चलचित्रको कमाइ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161206103331/http://saptahik.ekantipur.com/news/2016-10-23/20161023144131.html |date=2016-12-06 }}</ref> ''छक्का पञ्जा''ले कार्तिक २०७३ सम्म १५ करोड कुल सङ्कलन गरेको थियो।<ref>[http://saptahik.ekantipur.com/news/2016-10-23/20161023144131.html ग्रस कलेक्सन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161206103331/http://saptahik.ekantipur.com/news/2016-10-23/20161023144131.html |date=2016-12-06 }}</ref> जुन नेपाली चलचित्रले गरेको व्यापारमा अहिलेसम्मकै सबैभन्दा बढी हो। दिपाश्रीले चलचित्र ''छ एकान छ'' र ''वडा नं. ६'' को निर्माणपछि निर्देशनमा हात हालेकी थिइन्। [[चित्र:Rekkha thapa.jpg|thumb|रेखा थापा]] नेपालकी चर्चित नायिक [[रेखा थापा]]ले दर्जनौ चलचित्रको अभिनयपछि ''हिम्मतवाली''को निर्देशन गरेकी थिइन्। वि.सं. २०७१ सालमा प्रदर्शनमा आएको ''हिम्मतवाली'' व्यापारिक हिसाबले सफल मानिएको चलचित्र हो।<ref>[http://www.onlineharpal.com/old/detail.php?article_id=716 सफल चलचित्र]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> भिजुअल एडिटरको लामो अनुभवपछि चलचित्र निर्देशनमा आएकी दीपा बस्नेतले निर्देशन गरेको पहिलो चलचित्र ''अन्तराल'' हो।<ref>[http://archive.himalkhabar.com/71646 भिजुअल एडिटर] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240222051639/http://archive.himalkhabar.com/71646 |date=2024-02-22 }}</ref> उनलाई पढेर आएकी निर्देशक पनि भनिन्छ। उनले काठमाडौंको आेस्कार कलेज अफ फिल्म स्टडिज्बाट चलचित्र निर्देशनमा स्नातक गरेकी थिइन्।<ref>[http://archive.himalkhabar.com/71646#sthash.bPX4kewX.dpuf निर्देशनमा स्नाताक] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240222051639/http://archive.himalkhabar.com/71646#sthash.bPX4kewX.dpuf |date=2024-02-22 }}</ref> उनको दोस्रो चलचित्र [[''श्री ५ अम्बरे'']] हो । सम्झना उप्रेती रौनियारद्वारा निर्देशित पहिलो चलचित्र ''मेघा'' हो।<ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/827 |title=मेघा |access-date=2016-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208165838/http://nepalihimal.com/article/827 |archive-date=2017-02-08}}</ref> ''वीर गणेशमान'', ''मामाघर'', ''मनमन्दिर'', ''सिउँदोको सिन्दुर'' जस्ता चलचित्रमा सहायक निर्देशक हुँदै रौनियारले बलिउडका ''जेनिफर'', ''राइट या रंग'' जस्ता हिन्दी र भोजपुरी चलचित्र ''खेला''मा सहायक निर्देशकको अनुभव बटुलिसकेकी छिन्।<ref>{{Cite web |url=http://nepalihimal.com/article/827 |title=सहायक निर्देशनका कामहरू |access-date=2016-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208165838/http://nepalihimal.com/article/827 |archive-date=2017-02-08}}</ref> एकदशक लामो सम्पादनको अनुभव पछि रक्षा सिंहले चलचित्र ''दम गेम''बाट निर्देशन शुरू गरेकी हुन् ।<ref>[http://www.filmykhabar.com/news/80/ द गेम]</ref> फिल्म निर्देशन अघि सिंहले करिब ३ दर्जन चलिचत्रको सम्पादन गरेकी उनी नेपाली चलचित्रकी पहिलो महिला सम्पादक पनि हुन्।<ref>[http://www.filmykhabar.com/news/80/ तिन दर्जन सम्पादन]</ref> छोटो चलचित्र [[कागज]]बाट चर्चा बटुलेकी [[निलु डोमा शेर्पा]]ले चलचित्र ''हाउफन्नी'' निर्देशन गरेकी छिन्। ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== [[श्रेणी:बिबिसी १०० महिला सम्पादनथन]] [[श्रेणी:बिबिसी १०० महिला सम्पादन-थनमा बनाइएका वा सुधारिएका लेखहरू]] dtxy4d762jq8muua770cwxzqm66au63 0 91286 1392785 1392296 2026-10-16T01:45:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392785 wikitext text/x-wiki '''राष्ट्रिय जनावर'''हरू कुनै पनि राष्ट्रका त्यस्ता महत्वपूर्ण प्रतीकहरू हुन् जसले राष्ट्रको सांस्कृतिक पहिचान, सम्पदा र प्राकृतिक वातावरणलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। राष्ट्रिय जनावरहरू प्रायः बल, साहस वा सहनशीलता जस्ता गुणहरूका लागि चयन गरिन्छन् र यी जनावरहरूले राष्ट्रका मूल्यहरू वा ऐतिहासिक महत्वलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। कुनै पनि राष्ट्रहरूले आफ्नो राष्ट्रियताका आधारमा राष्ट्रिय जनावरको छनोट गर्दछ। जस मध्ये नेपालको राष्ट्रिय जनावर [[गाई]] हो। ==राष्ट्रिय जनावरहरूको सूची== {{Compact TOC|name=no|primary=no|o=|w=|x=|y=}} {| class="wikitable sortable" style="width:100%;" ! style="width:18%;" | Country ! style="width:32%;" | Name of animal ! style="width:25%;" | [[Scientific name]]{{efn|commonly known as the [[Latin|Latin name]]}} ! class="unsortable" | Picture ! scope="col" class="unsortable" | [[Reference|Ref.]] |- id="A" | rowspan="2" |{{AFG}} || [[Snow leopard]] (''national animal'')||''Panthera uncia'' || [[File:Uncia uncia.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/afghanistan/afsymbols.htm |title=Afghani Symbols |publisher=WorldAtlas|access-date=2019-03-09}}</ref> |- | [[Abyssinian cat]] (''national cat'')|| (a breed of)<br />''Felis catus'' || [[File:Gustav_chocolate.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=https://animalall.org/pets/abyssinian-cat/ |title=Abyssinian Cat |publisher=Animal All |archive-date=2024-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241228190451/https://animalall.org/pets/abyssinian-cat/ |url-status=dead |access-date=2024-12-28 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241228190451/https://animalall.org/pets/abyssinian-cat/ |date=2024-12-28 }}</ref> |- | {{ALB}} | [[Golden eagle]] (''national bird'') | ''Aquila chrysaetos'' |[[File:Aquila_chrysaetos_Flickr.jpg|150x150px]] |<ref>{{Cite web |last=Rehan |first=Mahmood |date=2023-05-08 |title=Albania National Bird: The Golden Eagle |url=https://nationalopedia.com/albania-national-bird-the-golden-eagle/ |access-date=2024-08-17}}</ref> |- |{{ALG}} || [[Fennec fox]] (''national animal'') ||''Vulpes zerda'' || [[File:Fennec_Fox_Vulpes_zerda.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.algeria.com/blog/the-fennec-fox-algeria-s-national-animal |title=The Fennec Fox: Algeria's National Animal |publisher=Algeria.com |access-date=21 March 2013}}</ref> |- | rowspan="2" |{{AGO}} || [[Red-crested turaco]] (''national bird'') ||''Tauraco erythrolophus'' || [[File:RedcrestedTuraco.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.birdsangola.org/nationalbird.htm |title=The National Bird of Angola|website=Birds Angola |access-date=12 April 2016}}</ref> |- |[[Giant sable antelope]] (''national animal'')||''Hippotragus niger variani'' || [[File:Giant Sable Bull.png|175px|center]] ||<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/science/angola-giant-sable-antelope-conservation-spc-c2e |title=Angola nearly lost its national animal to poaching. Here's how a team of dedicated conservationists brought it back |website=CNN |access-date=19 September 2024}}</ref> |- |- | rowspan="3" |{{ATG}} || [[European fallow deer]] (''national animal'')||''Dama dama'' || [[File:Fallow_deer_in_field_(cropped).jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov">{{cite web |url=https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27 |title=Our National Symbols |publisher=Government of Antigua and Barbuda |archive-url=https://archive.today/20220703225045/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27 |archive-date=3 July 2022 |access-date=10 October 2020 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927055954/https://ab.gov.ag/detail_page.php?page=27 |date=27 September 2020 }}</ref> |- |[[Magnificent frigatebird|Frigate]] (''national bird'')||''Fregata magnificens'' || [[File:Fregata_magnificens_Islas_Galápagos.jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov"/> |- |[[Hawksbill sea turtle|Hawksbill turtle]] (''national sea creature'')||''Eretmochelys imbricata'' || [[File:Hawksbill Turtle.jpg|175px|center]] ||<ref name="aggov"/> |- |{{ARG}} |[[Rufous hornero]] (''national bird'') |''Furnarius rufus'' |[[File:Rufous_hornero_(Red_ovenbird)(Furnarius_rufus).JPG|175px|center]] |<ref>{{Cite web |title=Furnarius rufus (Hornero, Casero, Caserito, Albañil, Hornerillo, Alonsito (Argentina), Joao-de-barro (Brasil), Alonso García (Paraguay), Tiluchi (Bolivia), Obirog, Ogaraití (guaraní) - Rufous Hornero) &#124; SIB, Parques Nacionales, Argentina |url=https://sib.gob.ar/especies/furnarius-rufus |website=Sistema de Información de Biodiversidad}}</ref> |- | {{ARM}} || [[Golden eagle]] (''national bird'') ||''Aquila chrysaetos'' || [[File:GoldenEagle-Nova.jpg|150px|center]] |- | rowspan="2" |{{AUS}} || [[Red kangaroo]] (''national animal'') |''Macropus rufus'' |[[File:Red kangaroo - melbourne zoo.jpg|175px|center]] |<ref>{{Cite journal |last1=Gregory |first1=Herbert E. |year=1916 |title=Lonely Australia: The Unique Continent |journal=National Geographic |volume=XXX |issue=6 |page=497 |url=https://books.google.com/books?id=rgcVAAAAYAAJ&pg=PA497 |hdl=2027/nnc1.cu03492079 |hdl-access=free |access-date=19 June 2011}}</ref> |- |[[Emu]] (''national bird'')||''Dromaius novaehollandiae'' |[[File:Emoe.jpg|175px|center]] |<ref>{{cite web |url=http://www.emufacts.com/the-emu-bird.shtm |title=The Emu Bird, from Australian Outback to American ranches|work=emufacts.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130907083949/http://emufacts.com/the-emu-bird.shtm |archive-date=7 September 2013}}</ref> |- | {{AUT}} || [[Coat of arms of Austria|Austrian Bundesadler]] (''heraldic "Federal Eagle"'') || style="background:#ccc;"|'''Mythical'''||[[File:Austria Bundesadler.svg|150px]]||<ref>{{cite web |url=http://einfon.com/nationalsymbols/national-animal-of-austria/ |title=National Animal Of Austria |archive-date=2020-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201128193755/https://einfon.com/nationalsymbols/national-animal-of-austria/ |url-status=dead |access-date=2018-01-02}}</ref> |- |{{AZE}} |[[Karabakh horse]] (''national horse'') |''Equus caballus'' |[[File:Qarabaq ati.jpg|175px|center]] |<ref>{{Cite web|date=17 November 2020 |title=Qarabağ atı |url=https://www.agro.gov.az/az/heyvandarliq/atciliq/qarabag-ati}}</ref> |- id="B" | rowspan="2" |{{BHS}} || [[Blue marlin]] (''national fish'')||''Makaira nigricans'' || [[File:Atlantic blue marlin.jpg|175px|center]] ||<ref name="bsgov">{{cite web |url=https://www.bahamas.gov.bs/wps/portal/public/About%20The%20Bahamas/National%20Symbols/!ut/p/b1/vVTJlpswEPyWfMAMLRBIHDE7RiwGbPDFD2PGGMY22HiBrw9ZDkney-SSRH3SU3VXq6olbs2l3PqU3w_7vD-cT_n7l_1a2ghgMkXBlJkiSGAngasExOJ9JE6A7AMAhm_5po-ZPh37hqqAjXRsCaEmQATcikvjjJe1q7037OVbm_SWckb7AVXezrCtdHcxUpWE2f4MRoNoScwYNic_FpxzLFxZnuCaJC1_q8bby_MQqfl7496u41EfBFjE1gsj_oXCph-6l-RubImp6BrcnbGdFZqmLBGW06I4O2NER03Pt88QVbtyD2TVuYNWLm2vz6PCfjcgOlyaaqnSm_5MsrolotgbVLx2of5dA_jNUuBPGjrc-rA9vj6K4yu8IgERxCOCCSGyKCJpkmj9YYU5_wfAFxe-Aj5oMZsA5IcK8RImo0BZRCgE6iEu5lLAm6geWntsxkU9LoIIMM_iDFCcjDFxE2-rA9utUKzjJ9IS8ABGpiO3byrH661gt1wkM0XVHeMi_Ero87E8EapImifiNBj4XxOaok8njUgcKCIPpo_-N6HwXyU1Ax_--Q1_Ghoc_n0Pf3opVJaQSCiWqQQYU8It6wwTjdoPzY43UVsyzJ7XWdisrD1jbdgPfDfTo5t99lKBluCsdfXJ5Ok3gQolhZayIlo1DWMPdy4MA85pM_eE84INzrEzto65aKWDsVUPD20_Ik31NKeMq95FvXCRQu94nft9YEimY71tCT1Zz6Er69mz7Os6zGSxy-prt1IudRWkreVq94ew7dXuAPnpropRdlqsLXpZO0dHFUDfNYWgVnU_k3fMRWlxv1niW7C3rh6pe86zzseSa4_J3RUd_c37MfCnz_GJs-Y!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ |title=Official Website for the Government of The Bahamas |publisher=bahamas.gov.bs|author=Government of The Bahamas |access-date=10 October 2020}}</ref> |- |[[American flamingo|Flamingo]] (''national bird'')||''Phoenicopterus ruber'' || [[File:American flamingo (Phoenicopterus ruber).JPG|175px|center]] ||<ref name="bsgov"/> |- | rowspan="3" |{{BAN}} ||[[Bengal tiger]] (''national animal'') ||''Panthera tigris tigris'' || [[File:Panthera tigris tigris.jpg|175px|center]] ||rowspan='3' |<ref name="visitbangladesh.gov.bd">{{cite web |title=National Symbols|work=Bangladesh Tourism Board|location=Bangladesh |publisher=Ministry of Civil Aviation & Tourism |url=http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228040953/http://visitbangladesh.gov.bd/about-bangladesh/national-symbol/ |archive-date=28 December 2016 |url-status=dead |access-date=30 June 2015}}</ref> |- |[[Oriental magpie-robin|Magpie robin]] (''national bird'')||''Copsychus saularis'' || [[File:Magpie robin.jpg|175px|center]] |- |[[Ilish]] (''national fish'')||''Tenualosa ilisha'' || [[File:Ilish.JPG|175px|center]] |- |{{BLR}} || [[European bison]] || ''Bison bonasus'' || [[File:Wisent.jpg|150px]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals"/> |- |{{BEL}} || [[Leo Belgicus]] (''heraldic "Belgic lion"'') || style="background:#ccc;"|'''Mythical'''||[[File:Insigne Belgicum.svg|150px]]||<ref>{{Cite web |title=Heraldic emblem and motto - About Belgium - Portal Belgian Government |url=http://www.belgium.be/en/about_belgium/country/belgium_in_nutshell/symbols/coats_of_arms/ |website=belgium.be |access-date=2015-11-29}}</ref> |- | rowspan="2" |{{BLZ}} || [[Baird's tapir]] (''national animal'')||''Tapirus bairdii'' || [[File:Central American Tapir-Belize20.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National Symbols – Government of Belize Press Office |url=https://www.pressoffice.gov.bz/national-animals/ |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[Keel-billed toucan]] (''national bird'')||''Ramphastos sulfuratus'' || [[File:Ramphastos sulfuratus -Belize Zoo-6a-2c.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols |title=The National Symbols |publisher=Government of Belize |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923183407/http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols |archive-date=23 September 2015 |url-status=dead |access-date=7 November 2016 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923183407/http://www.belize.gov.bz/index.php/component/content/article/26-about-belize/115-the-national-symbols |date=23 September 2015 }}</ref> |- |rowspan="2"|{{BTN}} || [[Druk]] (''national mythical creature'')|| style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Bhutanese dragon ('druk').svg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-3 of 9 |publisher=abcnews.go.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |[[Takin]] (''national animal'')||''Budorcas taxicolor'' || [[File:Takin indický.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-5 of 10 |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |{{BWA}}||[[Plains zebra]] (''national animal'') ||''Equus quagga''|| [[File:Equus quagga burchellii - Etosha, 2014.jpg|175px|center]] || <ref>{{Cite web |title=National Symbols – Embassy and Permanent Mission of Botswana in Switzerland |url=https://botswanamission.ch/national-symbols/ |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |rowspan="2"|{{BRA}} || [[Jaguar]] (''national animal'') ||''Panthera onca''|| [[File:Standing jaguar.jpg|150px]] || <ref name="dou-2018-10-16">{{ cite web | url=https://www.in.gov.br/web/dou/-/portaria-n-8-de-16-de-outubro-de-2018-48229557 | title=Portaria Nº 8, de 16 de Outubro de 2018 | lang=pt-br | website=[[Diário Oficial da União]] | first=Fernando Antonio Lyrio | last=Silva | date=2018-11-01 | access-date=2026-05-23 | quote=Reconhece a Onça-Pintada (Panthera onca) como símbolo brasileiro da conservação da biodiversidade e estabelece o Dia Nacional da Onça-Pintada.}}</ref> |- |[[Rufous-bellied thrush]] (''national bird'')||''Turdus rufiventris'' || [[File:Turdus-rufiventris.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://washington.itamaraty.gov.br/en-us/national_symbols.xml |title=Embassy of Brazil in Washington |access-date=17 March 2018}}</ref> |- | {{BGR}} || [[Lion]] (''in [[Coat of arms of Bulgaria|Bulgarian heraldry]]'') ||''Panthera leo''|| [[File:Bulgarian lion monument.png|150px|center]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.historyofmacedonia.org/Macedoniansymbols/MacedonianLion.html|title=History of Bulgaria|access-date=2026-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002500/http://www.historyofmacedonia.org/Macedoniansymbols/MacedonianLion.html%20|archive-date=2018-12-26}}</ref> |- | rowspan="4" |{{CAM}} || [[Kouprey]] (''national mammal'') ||''Bos sauveli'' ||[[File:Saen Monourom Mondul Kiri Cambodia crop.jpg|175px|center]]||<ref name="cambodia">{{cite web |url=http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |title=Forestry.gov.kh |archive-url=https://web.archive.org/web/20070630215053/http://www.forestry.gov.kh/Documents/ROYAL-DECREE-ENG.pdf |archive-date=30 June 2007 |url-status=dead |access-date=29 August 2013}}</ref> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Giant ibis]] (''national bird'') ||''Pseudibis gigantea'' ||[[File:ThaumantibisGiganteaGronvold.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Northern river terrapin]] (''national reptile'') ||''Batagur baska'' || [[File:Batagur baska.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Giant barb]] (''national fish'') ||''Catlocarpio siamensis'' || [[File:Giant Barb.jpg|175px|center]] ||<ref name="cambodia"/> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |rowspan="2" |{{CAN}} || [[North American beaver]] (''national animal'')||''Castor canadensis'' || [[File:American Beaver.jpg|175px|center]] ||<ref name="canada">{{cite web |url=https://www.canada.ca/en/canadian-heritage/services/official-symbols-canada.html |title=Official symbols of Canada |access-date=20 December 2024}}</ref><ref>{{cite web |url=https://lois-laws.justice.gc.ca/eng/acts/N-17/page-1.html |title=National Symbol of Canada Act |access-date=20 December 2024}}</ref> |- |[[Canadian horse]] (''national horse'') ||''Equus ferus caballus'' || [[File:Cheval_canadien_au_trot_3372.jpg|175px|center]] ||<ref name="canada"/><ref>{{cite web |url=https://laws-lois.justice.gc.ca/eng/annualstatutes/2002_11/FullText.html |title=National Horse of Canada Act |access-date=20 December 2024}}</ref> |- |{{CHL}} || [[South Andean deer]] (''national animal'') ||''Hippocamelus bisulcus'' ||[[File:Huemul verdadero.JPG|175px|center]] || <ref>{{cite web |url=http://chile.facts.co/chilenationalanimalof/chilenationalanimal.php |title=Chile national animal |publisher=chile.facts.co |year=2016 |access-date=2016-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161112210416/http://chile.facts.co/chilenationalanimalof/chilenationalanimal.php |archive-date=2016-11-12 }}</ref> |- | rowspan="3" |{{CHN}} || [[Chinese dragon]] (''national mythical creature'') || style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Chinese dragon asset heraldry.svg|150px]] || <ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/china/cnsymbols.htm |title=China National Symbols |publisher=WorldAtlas |year=2015 |access-date=2017-03-28}}</ref> |- |[[Giant panda]] (''national animal'') || ''Ailuropoda melanoleuca'' || [[File:Giant Panda 2004-03-2.jpg|150px]] || <ref>{{cite web |url=http://www.123independenceday.com/china/national-symbols.html |title=National Symbols of China |publisher=123independenceday.com}}</ref> |- |[[Red-crowned crane]] (''national bird'') || ''Grus japonensis'' || [[File:Red-crowned Crane 1.jpg|150px]] || <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/environment/208073.htm |title=China Considers Red-crowned Crane for National Bird |publisher=china.org.cn}}</ref> |- |{{COD}} || [[Okapi]] (''national animal'')|| ''Okapia johnstoni'' || [[File:Okapi2.jpg|150px]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals">{{cite web |url=http://mentalfloss.com/article/29854/6-extremely-rare-national-animals2 |title=6 Extremely Rare National Animals |publisher=mentalfloss.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618175232/http://mentalfloss.com/article/29854/6-extremely-rare-national-animals2 |archive-date=18 June 2018 |url-status=dead |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |{{COL}} || [[Andean condor]] (''national bird'')||''Vultur gryphus'' || [[File:Colca-condor-c03.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National symbols and other information of interest {{!}} Cancillería |url=https://www.cancilleria.gov.co/en/national-symbols-and-other-information-interest |website=www.cancilleria.gov.co |access-date=2023-03-23}}</ref> |- | rowspan="5" |{{CRC}} ||[[Yigüirro]] (''national bird'')||''Turdus grayi'' || [[File:Turdus grayi Garita, Alajuela Costa Rica-10.jpg|175px|center]] ||<ref name="costa rica">{{Cite web |title=Presidencia de la República de Costa Rica |url=https://www.presidencia.go.cr/costa-rica/simbolos-nacionales/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328205035/https://www.presidencia.go.cr/costa-rica/simbolos-nacionales/ |archive-date=March 28, 2020 |website=Presidencia de la República de Costa Rica |language=es |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[White-tailed deer]] (''national animal'') ||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:Odocoileus virginianus Goose Island SP Texas 2024.jpg|175px|center]]||<ref name="costa rica"/> |- |[[West Indian manatee]] (''national aquatic animal'') ||''Trichechus manatus'' || [[File:Manatee with calf.PD - colour corrected.jpg|175px|center]] ||<ref name="costa rica"/> |- |[[Two-toed sloth]] (''national animal'') || ''[[Choloepus hoffmanni]]''||[[File:Choloepus hoffmanni 353441834.jpg|175px|center]]||<ref name="sloths">{{Cite web |last= |first= |date=24 August 2021 |title=¡Perezoso es oficialmente símbolo nacional! |url=https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2021/08/perezoso-es-oficialmente-simbolo-nacional/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210917233037/https://www.presidencia.go.cr/comunicados/2021/08/perezoso-es-oficialmente-simbolo-nacional/ |archive-date=September 17, 2021 |website=Presidencia de la República de Costa Rica |language=es |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[Three-toed sloth]] (''national animal'') ||''[[Bradypus variegatus]]''||[[File:Bicho-preguiça 3.jpg|175px|center]]||<ref name="sloths"/> |- |{{CRO}} || [[Pine marten]] (''national animal'')||''Martes martes'' || [[File:Martes martes, Clunes, Scotland 4.jpg|150px|center]] ||<ref name="croatia">{{cite book |last=Bousfield |first=Jonathan |title=Croatia |url=https://books.google.com/books?id=UxSnm-mUp40C&q=croatian+national+animal&pg=PA72 |year=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=978-1843530848 |page=72 |access-date=4 July 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-8 of 10 |publisher=smithsonianmag.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |{{CUB}} || [[Cuban trogon]] (''national bird'') ||''Priotelus temnurus'' || [[File:Priotelus temnurus -Camaguey, Camaguey Province, Cuba-8.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite news |last=AMPP Yaguajay Communicator |title=El Tocororo, Ave Nacional de Cuba, the most beautiful in the country |work=Portal del ciudadano de Yaguajay |url=https://www.yaguajay.gob.cu/actualidad/noticias/7690-el-tocororo-ave-nacional-de-cuba-la-mas-bella-del-pais |archive-url=https://web.archive.org/web/20220915083403/https://www.yaguajay.gob.cu/actualidad/noticias/7690-el-tocororo-ave-nacional-de-cuba-la-mas-bella-del-pais |archive-date=2022-09-15 |access-date=2025-12-08 }}</ref> |- |{{CYP}} || [[Cyprus mouflon|Cypriot mouflon]] (''national animal'')||''Ovis orientalis'' || [[File:Cyprus mouflon (Ovis gmelini ophion).jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://lntreasures.com/cyprus.html |title=Living National Treasures: Cyprus |publisher=Lntreasures.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20130829011300/http://lntreasures.com/cyprus.html |archive-date=29 August 2013 |url-status=dead |access-date=2013-08-29}}</ref> |- |{{CZE}} || [[Coat of arms of the Czech Republic|Double-tailed lion]] ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Small coat of arms of the Czech Republic.svg|150px|center]] || <ref>{{cite web |url=http://www.mzv.cz/hague/en/general_information_on_the_czech/the_state_symbols_of_the_czech_republic/ |title=The State Symbols of the Czech Republic |publisher=Foreign Ministry of the Czech Republic |access-date=2015-03-21}}</ref> |- |- id="D" | rowspan="3" |{{DEN}} || [[Red squirrel]] (''national mammal'') ||''Sciurus vulgaris'' ||[[File:Red Squirrel 1c.jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK">{{cite web |url=https://naturstyrelsen.dk/om-os/kontakt/faq/nationalplanter-og-dyr/ |title=Nationalplanter og -dyr |publisher=Naturstyrelsen, Danish Ministry of the Environment |language=da |trans-title=Nationalplants and -animals |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228230242/https://naturstyrelsen.dk/om-os/kontakt/faq/nationalplanter-og-dyr/ |archive-date=28 December 2019 |url-status=dead |access-date=28 December 2019}}</ref> |- |[[Mute swan]] (''national bird'')||''Cygnus olor'' || [[File:Cygnus olor 2 (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK"/> |- |[[Small tortoiseshell]] (''national butterfly'')||''Aglais urticae'' || [[File:Aglais urticae LC0310.jpg|175px|center]] ||<ref name="naturDK"/> |- |{{DMA}} ||[[Sisserou parrot]] (''national bird'')||''Amazona imperalis'' ||[[File:Amazona imperialis Mitchell 2.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National Bird - Government of the Commonwealth of Dominica |url=https://dominica.gov.dm/about-dominica/national-symbols/national-bird |website=dominica.gov.dm |access-date=2023-03-23}}</ref> |- |{{EGY}} || [[Steppe eagle]] (''national bird'')||''Aquila nipalensis'' || [[File:Aquila nipalensis 2010.JPG|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://voices.nationalgeographic.com/2012/04/27/top-25-wild-bird-photographs-of-the-week-11/majestic-steppe-eagle-india-rohit-singh/ |title=Majestic steppe eagle photographed in India. They are the national animal of Egypt. |work=nationalgeographic.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617062708/http://voices.nationalgeographic.com/2012/04/27/top-25-wild-bird-photographs-of-the-week-11/majestic-steppe-eagle-india-rohit-singh/ |archive-date=2015-06-17 |url-status=dead |access-date=2015-06-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617062708/http://voices.nationalgeographic.com/2012/04/27/top-25-wild-bird-photographs-of-the-week-11/majestic-steppe-eagle-india-rohit-singh/ |date=2015-06-17 }}</ref> |-|{{SLV}} || [[Turquoise-browed motmot]] (''national bird'') || ''Eumomota superciliosa'' || [[File:Motmot1.jpg#/media/File:Motmot1.jpg|175px|link=File:Motmot1.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite journal |language=es |url=http://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf |title=Decreto Legislativo No 735 del 21 de octubre de 1999 |journal=Diario Oficial |publisher=[[Imprenta Nacional de El Salvador]] |location=San Salvador |issue=216 |volume=345 |page=6 |date=19 November 1999 |access-date=22 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401014418/https://www.diariooficial.gob.sv/diarios/do-1999/11-noviembre/19-11-1999.pdf |archive-date=1 April 2022 }}</ref> |- |{{ERI}} || [[Arabian camel]] (''national animal'')||''Camelus dromedarius'' || [[File:Camelus dromedarius on Sinai.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/eritrea/ersymbols.htm |title=Eritrea State Symbols, Song, Flags, and More |publisher=WorldAtlas|access-date=2017-12-01}}</ref> |- |{{ETH}} || [[Lion]] (''national animal'')||''Panthera leo'' || [[File:020 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|150px|center]] ||<ref name="Good"/><ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/ethiopia/etsymbols.htm |title=Ethiopia State Symbols, Song, Flag, and More |publisher=WorldAtlas|access-date=2013-03-21}}</ref> |- | rowspan="4" |{{Flag|Estonia}} || [[Wolf]] (''national animal'') || ''Canis lupus'' || [[File:Loup gris (Canis lupus ).jpg|Loup_gris_(Canis_lupus_)|175px|center]]|| <ref name="est"> {{Cite web |title= State Insignia |url=https://www.eesti.ee/en/republic-of-estonia/republic-of-estonia/state-insignia |website=eesti.ee |access-date=29 July 2024}}</ref> |- |[[Barn swallow]] (''national bird'') || ''Hirundo rustica'' || [[File:Barn swallow in Montezuma (14460).jpg|Barn_swallow_in_Montezuma_(150)|175px|center]]|| <ref name="est"/> |- |[[Baltic herring]] (''national fish'')|| ''Clupea harengus membras''|| [[File:Silakka.jpg|Silakka|175px|center]]|| <ref name="est"/> |- |[[Swallowtail butterfly|Swallowtail]] (''national butterfly'') || ''Papilio machaon''|| [[File:Papilio machaon Mitterbach 01.jpg|Papilio_machaon_Mitterbach_01|175px|center]]|| <ref name="est"/> |- id="F" | rowspan="4" |{{FIN}} || [[Brown bear]] (''national animal'') || ''Ursus arctos'' || [[File:European Brown Bear.jpg|175px|center]] || <ref name="fin">{{Cite web |date=2014-08-25 |title=Iconic Finnish nature symbols stand out |url=https://finland.fi/life-society/iconic-finnish-nature-symbols-stand-out/ |website=this is Finland |access-date=2023-01-27}}</ref> |- |[[Whooper swan]] (''national bird'') || ''Cygnus cygnus'' || [[File:Cygnus cygnus Singschwan.jpg|175px|center]] || <ref name="fin"/> |- |[[European perch]] (''national fish'')|| ''Perca fluviatilis'' || [[File:Perca fluviatilis2.jpg|175px|center]] || <ref name="fin"/> |- | [[Seven-spot ladybird]] (''national insect'')|| ''Coccinella septempunctata''|| [[File:7-Spotted-Ladybug-Coccinella-septempunctata-sq1.jpg|175px|center]] |<ref name="fin"/> |- |{{FRA}} |[[Gallic rooster]] (''national bird'') |''Gallus gallus domesticus'' |[[File:Coq-gaulois-dore.JPG|175px|center]] |<ref>{{Cite web |title=Le coq |url=http://www.elysee.fr/la-presidence/le-coq/ |website=www.elysee.fr |date=21 October 2015 |language=fr-FR |access-date=2015-11-29}}</ref> |- |{{GAB}} || [[Black panther]] (''national animal'')||''Panthera pardus'' || [[File:Blackleopard.JPG|150px|center]] || <ref>{{Cite news |url=https://einfon.com/nationalsymbols/national-animal-of-gabon/ |title=National Animal of Gabon |date=2 May 2017 |access-date=2018-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030165338/https://einfon.com/nationalsymbols/national-animal-of-gabon/ |archive-date=2020-10-30 }}</ref> |- |{{GMB}}<!--Gambia--> || [[Spotted hyena]] (''national animal'')|| ''Crocuta crocuta'' || [[File:Spotted_hyena_(Crocuta_crocuta).jpg|150px|center]] |<ref>{{Cite web |title=National Animal of Gambia - |url=https://einfon.com/nationalsymbols/national-animal-of-gambia/ |access-date=2020-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031125006/https://einfon.com/nationalsymbols/national-animal-of-gambia/ |archive-date=2020-10-31 }}</ref> |- |{{GER}}||[[Coat of arms of Germany|Bundesadler]] (''heraldic "Federal Eagle"'')||style="background:#ccc;" |'''Mythical'''||[[File:Coat of arms of Germany.svg|150px|center]]||<ref name="BioSci"/><ref>{{Cite web |title=German Symbols |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/europe/germany/desymbols.htm/ |website=WorldAtlas |access-date=2017-08-11}}</ref> |- | rowspan="2" |{{GRC}} || [[Phoenix (mythology)|Phoenix]] (''national bird'') || style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Greek Phoenix.svg|150px]]||<ref name=worldatlas/> |- |[[Dolphin]] (''national animal'')|| ''[[Delphinidae]]'' || [[File:Dolphin in the Alonnisos Marine Park.jpg|150px]] ||<ref name="worldatlas">{{cite web|website=WorldAtlas |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/europe/greece/grsymbols.htm|title=Greek Symbols|date=2021-02-24}}</ref> |- |{{GRN}} || [[Grenada dove]] (''national bird'') || ''Leptotila wellsi'' ||[[File:Ece310767-fig-0001-m.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=National Symbols |url=https://www.gov.gd/index.php/national-symbols |website=Government of Grenada {{!}} Web Portal |date=6 December 2022 |access-date=2023-03-23}}</ref> |- |{{GUA}} || [[Resplendent quetzal]] (''national bird'') ||''Pharomachrus mocinno'' ||[[File:Pharomachrus mocinno Monteverde 05.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |date=4 September 2020 |title=05 de septiembre, Día del Quetzal, Ave Nacional |url=https://conap.gob.gt/05-de-septiembre-dia-del-quetzal-ave-nacional/ |website=CONAP |language=es |access-date=22 June 2022}}</ref> |- id="H" |- |{{HTI}} || [[Hispaniolan trogon]] (''national bird'') ||''Priotelus roseigaster'' ||[[File:Hispaniolan Trogon (Priotelus roseigaster) (8082799519).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2230.html|title=The World Factbook|website=Central Intelligence Agency|access-date=2017-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20161108112336/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2230.html|archive-date=2016-11-08}}</ref> |- | rowspan="2" | {{HON}} || [[White-tailed deer]] (''national animal'')||''Odocoileus virginianus'' ||[[File:White-tailed deer.jpg|175px|center]] ||<ref name="HON">{{Cite web |title=MiAmbiente+ participa en la 6ta Liberación de Guacamayas en Valle de Copán |url=http://www.miambiente.gob.hn/blog/view/miambiente-participa-en-la-6ta-liberacion-de-guacamayas-en-valle-de-copan |access-date=2025-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628152615/http://www.miambiente.gob.hn/blog/view/miambiente-participa-en-la-6ta-liberacion-de-guacamayas-en-valle-de-copan |archive-date=2022-06-28 }}</ref> |- |[[Scarlet macaw]] (''national bird'') || ''Ara macao'' || [[File:Ara macao - two at Lowry Park Zoo.jpg|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols"/> |- |{{HUN}} || [[Turul]] (''national mythical creature'')|| style="background:#ccc;" |'''Mythical''' (most probably ''[[Falco cherrug]]'')<ref>{{cite web |title=Origins of Turul |url=http://turul.info/turul/milyenmadar |archive-url=https://web.archive.org/web/20150329162317/http://turul.info/turul/milyenmadar |archive-date=29 March 2015 |url-status=dead |access-date=5 November 2014}}</ref> ||[[File:Turul-Tb-front.jpg|150px|center]] || |- |{{ISL}} |[[Gyrfalcon]] (''national bird'')|| ''Falco rusticolus'' || [[File:Falco rusticolus white cropped.jpg|169x169px|left]]||<ref>{{cite web |title=Icelandic Coat of Arms |url=http://eng.forsaetisraduneyti.is/state-symbols/icelandic-coat-of-arms/history/#Falcon_emblem |publisher=Iceland Prime Minister's Office |access-date=29 October 2010}}</ref> |- |- id="I" | rowspan="4" | {{IND}} || [[Bengal tiger]] (''national animal'') ||''Panthera tigris tigris''|| [[File:Panthera tigris tigris.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11 |title=National Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India |publisher=National Portal of India |access-date=23 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081716/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11 |archive-date=22 January 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002413/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=11%20 |date=26 December 2018 }}</ref> |- |[[Indian peafowl]] (''national bird'')||''Pavo cristatus'' ||[[File:Carnavalesco.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web |url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |title=National Bird -National Symbols - Know India: National Portal of India |publisher=National Portal of India |access-date=23 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130115003741/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |archive-date=15 January 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115003741/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=3 |date=15 January 2013 }}</ref> |- | [[Ganges river dolphin]] (''national aquatic animal'') ||''Platanista gangetica''||[[File:Ganges River Dolphin cropped.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Portal of India">{{cite web |url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |title=National Aquatic Animal -National Symbols - Know India: National Portal of India |publisher=National Portal of India |access-date=23 March 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130122081831/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |archive-date=22 January 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122081831/http://www.knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=8 |date=22 January 2013 }}</ref> |- | [[Indian elephant]] (''national heritage animal'') ||''Elephas maximus indicus'' ||[[File:IndianElephant.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |title=Elephant declared National Heritage Animal in India |year=2010 |publisher=Breaking News Online (India) |access-date=25 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110825162711/http://www.breakingnewsonline.net/news/4777-elephant-declared-national-heritage-animal-in-india.html |archive-date=25 August 2011 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002512/http://breakingnewsonline.net/ |date=26 December 2018 }}</ref> |- | rowspan="3" |{{INA}} || [[Komodo dragon]] (''national animal'') ||''Varanus komodoensis''||[[File:Komodo dragon (Varanus komodoensis).jpg|175px|center]] ||<ref name="Keppres No.4/1993">{{cite act |type= Presidential Decrees |index= 4 |date= 1993 |legislature= Government of the Republic of Indonesia |title= Keputusan Presiden (KEPPRES) tentang Satwa dan Bunga Nasional |page= 1-4 |url= https://peraturan.bpk.go.id/Home/Details/61884/keppres-no-4-tahun-1993 |trans-title= Presidential Decrees Number 4 of 1993 |language= id | access-date=13 May 2023}}</ref> |- | [[Javan hawk-eagle]] (''national bird'') ||''Nisaetus bartelsi''||[[File:ELANG JAWA.jpg|175px|center]] ||<ref name="Keppres No.4/1993"/> |- | [[Asian arowana]] (''national fish'') || ''Scleropages formosus''||[[File:Rwana.jpg|center|175x175px]]||<ref name="Keppres No.4/1993"/> |- | rowspan="2" |{{IRN}}<!--Iran--> |[[Persian lion|Asiatic lion]] (''national animal'') ||''[[Persian lion|Panthera leo persica]]'' || [[File:Panthera leo persica - Tierpark Berlin - 2015.jpg|150px|center]] ||<ref name="globalpost.com"/> |- |[[Persian leopard|Persian Leopard]] (''national animal'') |''Panthera pardus saxicolor'' |[[File:Persian Leopard sitting.jpg|150px|center]] |<ref>{{Cite web |url=https://animalsake.com/list-of-national-animals-around-world |title=A Complete List of National Animals from Around the World |website=AnimalSake |access-date=2019-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190901194259/https://animalsake.com/list-of-national-animals-around-world |archive-date=1 September 2019 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/iran/irsymbols.htm |title=Iran National Symbols, Song, Flags and More |website=WorldAtlas |access-date=2019-09-01}}</ref> |- |rowspan="2"|{{IRQ}} |[[Chukar partridge]] (''National bird'') | ''Alectoris chukar'' | [[File:Alectoris-chukar-001.jpg|150px|center]] | <ref>{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/iraq/iqsymbols.htm |title=Iraq|work=WorldAtlas |date=24 February 2021}}</ref> |- |[[Wild goat|Goat]] <br /> (''National animal'',{{Flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[Iraqi Kurdistan|KRG]]) | ''Capra aegagrus'' | [[File:Bezoarziege.jpg|150px|center]] | <ref>{{cite web |url=http://www.kurdistanica.com/?q=node/193 |title=The National Goat|work=kurdistanica.com |access-date=18 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221220459/http://kurdistanica.com/?q=node%2F193 |archive-date=21 February 2017 |url-status=dead}}</ref> |- |{{IRL}} |[[Irish hare]] ||''Lepus timidus hibernicus'' || [[File:Irish Mountain Hare imported from iNaturalist photo 322047161 on 22 April 2024.jpg|150px|center]]||<ref>{{cite web |title=Irish National Animal |date=11 May 2023 |url=https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/whats-the-national-animal-of-ireland |publisher=BBC Wildlife Magazine |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628030953/https://www.discoverwildlife.com/animal-facts/whats-the-national-animal-of-ireland/ |archive-date=2023-06-28 |access-date=30 June 2026}}</ref> |- | rowspan="6" | {{ISR}} || [[Lion of Judah]] (''heraldic symbol'')||''Panthera leo'' ||[[File:Emblem of Jerusalem.svg|175px|center]]||<ref>{{cite web |url=https://www.myjewishlearning.com/article/how-the-lion-of-judah-became-a-jewish-symbol/ |title=How the Lion of Judah Becam a Jewish Symbol}}</ref> |- |[[Eurasian hoopoe]] (''national bird'') ||''Upupa epops'' ||[[File:Wiedehopf_mit_Puppe_als_Futter.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.parks.org.il/new/national-animals/ |title=גאווה לאומית בטבע: הכירו את החיות הלאומיות של ישראל |publisher=park.org.il |access-date=26 April 2026}}</ref> |- |[[Daboia palaestinae|Palestine viper]] (''national snake'') |''Daboia palaestinae'' |[[File:ArbeLevy-Vipera palaestinae 3.jpg|frameless|153x153px]] |- |[[Canaan Dog]] (''national dog breed'') |''Canis familiaris'' |[[File:CanaanDogChakedeNess.jpg|frameless|152x152px]] |- |[[Nebo hierichonticus|Common black scorpion]] (''national scorpion'') |''Nebo hierichonticus'' |[[File:NEBO HIERICHONTICUS.jpg|frameless|151x151px]] |- |[[Mountain gazelle]] (''national animal'') |''Gazella gazella'' |[[File:Gazella gazella.jpg|frameless|151x151px]] |- |rowspan="1" |{{ITA}} |[[Italian wolf]] (''national animal'') |''Canis lupus italicus'' |[[File:C. l. italicus in MNP.jpg|152x152px]] ||<ref>{{cite web|website=Yourtrip.com|url=https://it.yourtripagent.com/4052-what-is-italy-s-national-animal|title=What is Italy national animal?|author=Sheri Foster|date=January 2021|access-date=2026-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109172951/https://it.yourtripagent.com/4052-what-is-italy-s-national-animal|archive-date=2023-01-09}}</ref><ref>{{cite web |website="affaritaliani.it"> |url=https://www.affaritaliani.it/culturaspettacoli/il-lupo-grigio-degli-appennini-e-l-animale-dell-italia-544778.html |title= Il lupo grigio degli appennini e l animale dell Italia|author=James Hansen|date=June 2018}}</ref> |- |{{JAM}} || [[Red-billed streamertail]] (''national bird'') ||''Trochilus polytmus'' ||[[File:Red-billed Streamertail 2506104129.jpg|175px|center]] ||<ref name="jamsym">{{cite web |url=http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |title=National Symbols of Jamaica |publisher=jis.gov.jm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060619153047/http://www.jis.gov.jm/special_sections/This%20Is%20Jamaica/symbols.html |archive-date=19 June 2006 |access-date=2 December 2011 }}</ref> |- |rowspan="2"|{{JPN}} || [[Green pheasant]] (''national bird'') ||''Phasianus versicolor'' || [[File:Phasianus versicolor in field.JPG|150px|center]] || <ref name="jpnsymbrd">{{cite web |url=http://sawacon.org/appeal/?p=1108 |title=National Bird |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402105830/http://sawacon.org/appeal/?p=1108 |archive-date=2 April 2015 |access-date=2015-03-14}}</ref> |- |[[Koi]] (''national fish'') ||''Cyprinus carpio'' ||[[File:Koi at Japanese Garden - UH Manoa (5674161714-c).jpg|150px|center]] || <ref name="jpnsymfsh">{{cite web |url=http://www.hanmoto.com/diary/2004/11/02/196/ |trans-title=Do you know "Japanese fish"? |language=ja |script-title=ja:日本の「国魚」をご存知ですか？ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402090437/http://www.hanmoto.com/diary/2004/11/02/196/ |archive-date=2 April 2015 |access-date=2015-03-14 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002318/http://www.hanmoto.com/196 |date=2018-12-26 }}</ref> |- |{{KEN}} || [[Lion]] (''national animal'')|| ''Panthera leo'' || [[File:020 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|150px|center]] || <ref name="Good">{{Cite journal |last1=Good |first1=Caroline |last2=Burnham |first2=Dawn |last3=Macdonald |first3=David |last4=Good |first4=Caroline |last5=Burnham |first5=Dawn |last6=Macdonald |first6=David W.|date=20 July 2017 |title=A Cultural Conscience for Conservation |journal=Animals |volume=7 |issue=12 |pages=52 |doi=10.3390/ani7070052|doi-access=free |pmid=28726725|pmc=5532567}}</ref> |- |- id="L" |- |{{LAO}} ||[[Asian elephant]] (''national animal'')||''Elephas maximus'' || [[File:Elephas maximus Kobe 02.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |title=Laos: Asian Elephant and the Protection of a National Symbol|date=21 April 2025 |url=https://terra-cultura.com/en/laos-asian-elephant-and-the-protection-of-a-national-symbol/ |publisher=Terra Cultura |archive-date=2025-04-21}}</ref> |- | rowspan="2" |{{LAT}} || [[White wagtail]] (''national bird'') ||''Motacilla alba'' ||[[File:White-Wagtail.jpg|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols">{{cite web |website=Latvia.eu |url=http://www.latvia.eu/key-facts/symbols |title=Symbols|date=2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171007033419/http://www.latvia.eu/key-facts/symbols |archive-date=7 October 2017 |url-status=dead |access-date=12 April 2016}}</ref> |- |[[Adalia bipunctata|Two-spotted ladybug]] (''national insect'') ||''Adalia bipunctata''||[[File:Coccinellidae - Adalia bipunctata.JPG|175px|center]] ||<ref name="Latvia Symbols"/> |- | {{LBN}}||[[Striped hyena]] (''national animal'')|| ''Hyaena hyaena'' | [[File:Striped hyena (Hyaena hyaena) - cropped.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |date=27 April 2023 |script-title=ar:جمعية الأرض: لحماية وانقاذ الضبع المخطط في لبنان |trans-title=Earth Association: To protect and save the striped hyena in Lebanon |url=https://www.nna-leb.gov.lb/ar/%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%AA/610487/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%B1%D8%B6-%D9%84%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B6%D8%A8%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AE%D8%B7%D8%B7-%D9%81%D9%8A-%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86 |publisher=[[National News Agency (Lebanon)|National News Agency]] |language=ar |access-date=19 October 2025}}</ref> |- | {{LTU}}||[[White stork]] (''national bird'')|| ''Ciconia ciconia'' | [[File:White stork (Ciconia ciconia) standing.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |url=https://vstt.lrv.lt/en/news/the-number-of-storks-is-not-decreasing-in-the-zuvintas-biosphere-reserve |title=The number of storks is not decreasing in the Žuvintas biosphere reserve &#124; State Service for Protected Areas under the Ministry of Environment}}</ref> |- id="M" |- | rowspan="2" |{{MDG}} || [[Zebu]] (''in [[Emblem of Madagascar|Malagasy heraldry]]'') ||''Bos primigenius indicus'' ||[[File:Zébu.JPG|150px|center]] ||<ref name="SoM">[https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/madagascar/mgsymbols.htm#page Symbols of Madagascar]</ref> |- | [[Ring-tailed lemur]] (''national animal'') ||''Lemur catta'' || [[File:Lemur catta 001.jpg|150px|center]] ||<ref name="SoM" /> |- |{{MYS}} ||[[Malayan tiger]] (''national animal'') |''Panthera tigris'' |[[File:MalayanTiger PantheraTigrisJacksoni.jpg|175px|center]] |<ref>{{cite web |title=Nameless Story |url=https://wwf.panda.org/projects/connect2tigers/nameless_story/#:~:text=The%20Malayan%20tiger%20is%20the,many%20of%20their%20wild%20tigers.}}</ref><!-- {{better source needed|date=May 2023}} --> |- |{{MLT}} |[[Pharaoh Hound]] (''national dog breed'') |''Canis lupus familiaris'' |[[File:Kelb tal fenek 529.jpg|150px]] |[http://dogtime.com/dog-breeds/pharaoh-hound#/slide/1] |- |{{MUS}} || [[Dodo]] (''national bird and animal'')||''Raphus cucullatus'' ||[[File:Dronte dodo Raphus cucullatus.jpg|150px|center]] ||<ref name="6 Extremely Rare National Animals"/><ref>{{cite web |url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/science/wildlife-news/130925/interesting-national-animals |title=12 countries that have cooler national animals than the United States |publisher=globalpost.com |access-date=3 October 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-8 of 9 |publisher=abcnews.go.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |- | rowspan="5" |{{MEX}} || [[Golden eagle]] (''national bird and animal'') ||''Aquila chrysaetos'' || [[File:Golden Eagle in flight - 5.jpg|150px|center]] ||<ref name="smithsonian 10 national animals">{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-3 of 10 |access-date=2017-08-25}}</ref> |- |[[Xoloitzcuintli]] (''national dog breed'') || (a breed of)<br />''Canis lupus familiaris'' || [[File:Xoloitzcuintli - GCH Bayshore Georgio Armani 09 (16397731930).jpg|150px|center]]||<ref name="smithsonian 10 national animals"/> |- |[[Jaguar]] (''national mammal'') || ''Panthera onca'' || [[File:Standing jaguar.jpg|150px|center]] ||<ref name="smithsonian 10 national animals"/> |- |[[Grasshopper]] (''national arthropod '') ||''Sphenarium purpurascens'' || [[File:American Bird Grasshopper.jpg|150px|center]] ||<ref name="smithsonian 10 national animals"/> |- |[[Vaquita]] (''national marine mammal'') ||''Phocoena sinus'' || [[File:Vaquita4 Olson NOAA.jpg|150px|center]] ||<ref name="smithsonian 10 national animals"/> |- | {{MDA}} || [[Aurochs]] (''national animal'') ||''Bos primigenius'' ||[[File:Aurochs reconstruction.jpg|150px|center]] ||<ref name="Minahan2010">{{cite book |last=Minahan |first=James |title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems: Volume 1 |url=https://books.google.com/books?id=jfrWCQAAQBAJ&q=moldavian+national+animal&pg=PA469 |year=2010 |publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-34498-5 |page=469 |access-date=2 January 2012}}</ref> |- | rowspan="3" | {{MON}} || [[European hedgehog]] (''national animal'') || ''Erinaceus europaeus'' || [[File:Erinaceus europaeus LC0119.jpg|150px|center]] ||<ref name="Leftley">{{cite web |last=Leftley |first=Nick |title=6 Worst National Animals |url=http://www.maxim.com/travel/the-6-worst-national-animals |archive-url=https://web.archive.org/web/20141008212324/http://www.maxim.com/travel/the-6-worst-national-animals |archive-date=8 October 2014 |url-status=dead |access-date=8 January 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002456/https://www.maxim.com/maxim-man/6-worst-national-animals |date=26 December 2018 }}</ref> |- | [[European rabbit]] (''national animal'') || ''Oryctolagus cuniculus'' ||[[File:Oryctolagus cuniculus - euqirneto - 419737670 (cropped).jpeg|150px|center]] ||<ref name="Leftley" /> |- | [[Wood mouse]] (''national animal'') || ''Apodemus sylvaticus'' || [[File:ApodemusSylvaticus.jpg|150px|center]] ||<ref name="Leftley" /> |- | rowspan="3" | {{MGL}}|| [[Przewalski's horse]] (''national animal'') || ''Equus ferus przewalskii'' || [[File:Przewalski's Horse (02710137).jpg|175px|center]]|| <ref>{{Cite web |date=2023-12-13 |title=Animals in Mongolia |url=https://a-z-animals.com/animals/location/asia/mongolia/ |website=AZ Animals |access-date=2023-01-12}}</ref> |- | [[Saker falcon]] (''national bird'') || ''Falco cherrug'' || [[File:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]]|| <ref>{{Cite web |title=Mongolia names falcon as national bird |url=https://wwf.panda.org/wwf_news/?206522/Mongolia-names-falcon-as-national-bird |website=wwf.panda.org |access-date=22 June 2022}}</ref><!-- {{better source needed|date=June 2022}} --><ref>{{Cite web |title=Saker Falcon, A National Bird of Mongolia |url=http://www.birdmongolia.com/bird-blog/saker-falcon-a-national-bird-of-mongolia |website=Birds Mongolia |language=mn |access-date=22 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231217133715/https://www.birdmongolia.com/bird-blog/saker-falcon-a-national-bird-of-mongolia |archive-date=17 December 2023}}</ref> <!-- {{better source needed|date=June 2022}} --> |- |[[Gobi bear]] (''national pride animal'') |''Ursus arctos gobiensis'' |[[File:Ursus arctos gobiensis.jpg|center|175x175px]] |<ref>{{Cite web |date=2023-12-13 |title=Мазаалай Баавгайг Үндэсний Бахархалт Амьтнаар Зарлах Тухай |url=https://legalinfo.mn/ |website=Эрх зүйн мэдээллийн нэгдсэн систем |language=mn |access-date=2025-10-18}}</ref> |- |{{MAR}} || [[Barbary lion]] (''national animal'')|| ''Panthera leo leo'' || [[File:Sultan the Barbary Lion.jpg|150px]] ||<ref name="BioSci">{{Cite journal |last1=Hammerschlag |first1=Neil |last2=Gallagher |first2=Austin J.|date=24 May 2017 |title=Extinction Risk and Conservation of the Earth's National Animal Symbols |journal=BioScience |volume=67 |issue=8 |pages=744–749 |doi=10.1093/biosci/bix054 |issn=0006-3568 |doi-access=free}}</ref> |- id="N" | rowspan="2" |{{Flag|Nepal}} |[[Cow in Hinduism|Cow]] (''national animal'') |''Bos indicus'' |[[File:The Cow Worship.jpg|175px|center]] | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |first3=Government of Nepal |others=Article 9 (B) |title=Constitution of Nepal, 2072 |url=https://lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf |access-date=2025-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240717174239/https://www.lawcommission.gov.np/en/wp-content/uploads/2021/01/Constitution-of-Nepal.pdf |archive-date=2024-07-17 }}</ref> |- |[[Himalayan monal]] (''national bird'') |''Lophophorus impejanus'' |[[File:Lophophorus impejanus Zoo DU 2.jpg|175px|center]] |- | rowspan="2" | {{NED}} || [[Lion (heraldry)|Lion]] (''heraldic symbol'')||''Panthera leo'' ||[[File:Royal Coat of Arms of the Netherlands.svg|150px|center]] || <ref>{{cite web |url=http://www.koninklijkhuis.nl/globale-paginas/taalrubrieken/english/monarchy/coat-of-arms-and-standard/ |title=Dutch coat of arms and standard |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230114541/http://www.koninklijkhuis.nl/globale-paginas/taalrubrieken/english/monarchy/coat-of-arms-and-standard |archive-date=30 December 2012 |access-date=2012-11-10}}</ref> |- | [[Black-tailed godwit]] (''national bird'') ||''Limosa limosa'' || [[File:Limosa limosa (Uitkerke).jpg|150px|center]] || <ref>{{cite web |url=http://www.nu.nl/dieren/4166987/grutto-verkozen-nationale-vogel.html |title=Grutto verkozen tot nationale vogel |access-date=2016-05-31}}</ref> |- |{{NZL}} || [[Kiwi (bird)|Kiwi]] (''national bird'')||''Apteryx'' sp. ||[[File:TeTuatahianui.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.teara.govt.nz/en/government-and-nation/9 |title=Teara.govt.nz |publisher=Teara.govt.nz |date=2012-09-22 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226002909/https://teara.govt.nz/en/nation-and-government/page-9 |url-status=dead |access-date=2013-08-29 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002909/https://teara.govt.nz/en/nation-and-government/page-9 |date=2018-12-26 }}</ref> |- | {{NIC}} || [[Turquoise-browed motmot]] (''national bird'') || ''Eumomota superciliosa'' || [[File:Turquoise-browed_Motmot_(16423222357).jpg|175px|center]]||<ref>{{cite journal |language=es |url=http://legislacion.asamblea.gob.ni/normaweb.nsf/($All)/F4908C9676104D7806257A31005E210E?OpenDocument |title=Ley No. 795 que declara al guardabarranco, ave nacional de Nicaragua|location=Managua |publisher=La Gaceta |journal=Diario Oficial |issue=118|date=25 June 2012 |access-date=22 July 2017}}</ref> |- | rowspan="2" |{{NGA}} |[[Eagle]]<br /> |Accipitridae |[[File:Martial eagle (Polemaetus bellicosus).jpg|150px|left]] |<ref name="fm">{{Cite web |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/nigeria/ngsymbols.htm |title=Nigeria State Symbols, Song, Flags and More |website=WorldAtlas |access-date=2019-02-02}}</ref> |- |[[Black crowned crane]] (''national bird'') |''Balearica pavonina'' |[[File:Balearica_pavonina_-_Maroparque_01.jpg|150px|left]] |<ref name="fm"/> |- | rowspan="4" |{{PRK}} ||[[Qianlima]] (''national animal'')|| style="background:#ccc;" |'''Mythical'''||[[File:Chollima statue 05.JPG|150px|left]]||<ref name="Leftley" /><ref>{{cite web |title=The National Animal Of North Korea Is A Chollima (Like a Pegasus) |url=http://www.unrealfacts.com/the-national-animal-of-north-korea-is-a-chollima-like-a-pegasus/|work=Unreal Facts |archive-url=https://web.archive.org/web/20140108025103/http://www.unrealfacts.com/the-national-animal-of-north-korea-is-a-chollima-like-a-pegasus/ |archive-date=2014-01-08 |url-status=dead |access-date=8 January 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-6 of 9 |publisher=abcnews.go.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |[[Siberian tiger]] (''national animal'')|| ''Panthera tigris altaica'' || [[File:Siberischer tiger de.jpg|150px|center]] ||<ref>{{Cite web | title=On the hunt for North Korea’s last Siberian tigers {{!}} NK News - North Korea News | url=https://www.nknews.org/2018/01/on-the-hunt-for-north-koreas-last-siberian-tigers/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20180119124858/https://www.nknews.org/2018/01/on-the-hunt-for-north-koreas-last-siberian-tigers/ | access-date=2026-08-16 | archive-date=2018-01-19}}</ref> |- |[[Pungsan dog]] (''national dog'') ||''Canis familiaris'' ||[[File:Poongsandogs.JPG|175px|center]] ||<ref name="Kang">{{cite magazine|magazine=Korea Pictorial|date=2015 |issue=4 |pages=26–27 |title=Symbols of Korea |last=Kang |first=Su Jong|author-mask=Kang Su-jong |url=http://www.naenara.com.kp/en/periodic/korea/detail.php?kind=korea&&name=2015/04/04.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192431/http://www.naenara.com.kp/en/periodic/korea/detail.php?kind=korea&&name=2015%2F04%2F04.pdf |archive-date=4 March 2016 |issn=1727-9208}}</ref> |- |[[Korean magpie]] (''national bird'') || ''Pica serica'' ||[[File:Korean magpie in Daejeon (side profile).jpg|175px|center]] ||<ref name="kimmie">{{cite web |last1=Song |first1=Kong Yo |date=18 November 2023 |title=The Magpie-the National Bird of the DPRK |url=http://www.ryongnamsan.edu.kp/univ/en/research/articles/eb7ef0469ad23a2c5782e8770da04529?cp=11 |website=[[Kim Il Sung University]] |access-date=18 January 2026 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | rowspan="4" |{{NOR}} || [[Moose|Eurasian elk/moose]] (''national animal'') ||''Alces alces'' || [[File:Moose-Gustav.jpg|150px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=About Norway's National Animal: The Moose |date=31 October 2023 |url=https://www.fjordsandbeaches.com/norway-national-animal |access-date=2023-10-31 }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- ||[[Lion]] (''royal national animal'')||''Panthera leo''||[[File:Coat of arms of Norway.svg|150px|left]]||<ref>{{Cite web|title=Riksvåpenet er mer hellig enn flagget |url=http://www.aftenposten.no/fakta/innsikt/Riksvapenet-er-mer-hellig-enn-flagget-7926177.html |website=www.aftenposten.no |access-date=2015-12-27}}</ref> |- |[[White-throated dipper]] (''national bird'')||''Cinclus cinclus''||[[File:Cinclus cinclus R(ThKraft).jpg|150px|left]]||<ref>{{Cite web|title=Nasjonalfugl |url=https://snl.no/nasjonalfugl |website=www.snl.no |access-date=2015-12-27}}</ref> |- |[[Fjord horse]] (''national horse'')||''Equus ferus caballus''||[[File:Fjording, mother and daughter.jpg|150px|left]]||<ref>{{Cite web|title=Fjordingene på Langedrag |url=http://www.langedrag.no/dyrene/hest |website=www.langedrag.no |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105220549/http://www.langedrag.no/dyrene/hest |archive-date=5 January 2016 |access-date=2015-12-27}}</ref> |- | rowspan="6" |{{PAK}}||[[Markhor]] (''national animal'')||''Capra falconeri''||[[File:Markhor Schraubenziege Capra falconeri Zoo Augsburg-02.jpg|175px|center]]||<ref name="National Symbols of Pakistan">{{cite web |url=http://www.pakistan.gov.pk/national_symbols.html |title=National Symbols of Pakistan |publisher=Government of Pakistan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128073024/http://www.pakistan.gov.pk/national_symbols.html |archive-date=28 November 2016 |access-date=23 October 2016}}</ref> |- |[[Indus river dolphin]] (''national aquatic mammal'')||''Platanista minor''|| [[File:A-Platanista-gangetica-showing-the-body-shape-and-especially-the-head-with-a-long-beak.png|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan"/> |- |[[Chukar partridge|Chukar]] (''national bird'') ||''Alectoris chukar'' ||[[File:Alectoris-chukar-001.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan"/> |- |[[Mugger crocodile]] (''national reptile'') ||''Crocodylus palustris'' || [[File:PK Kirthar NP asv2020-02 img25.jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan"/> |- |[[Shaheen falcon]] (''heritage bird'') || ''Falco peregrinus peregrinator'' ||[[File:جير شاهين.jpg|175px|center]] ||<ref name="nationalsymbol">{{cite web |url=http://www.nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |title=National Symbols of Pakistan |publisher=Government of Pakistan |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130827084404/http://nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |archive-date=27 August 2013 |access-date=23 August 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827084404/http://nationalheritage.gov.pk/nationalsymbols.html |date=27 August 2013 }}</ref> |- |[[Snow leopard]] (''national predator'') ||''Panthera uncia''||[[File:Snow Leopard 1 (4693059450).jpg|175px|center]] ||<ref name="National Symbols of Pakistan"/> |- | rowspan="2" |{{PAN}} || [[Harpy eagle]] (''national bird'') ||''Harpia harpyja'' ||[[File:Harpia harpyja 001 800.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |last=Prensa |title=Panamá posee la población más grande de Águilas Harpías de Centroamérica – MiAmbiente |date=10 April 2021 |url=https://www.miambiente.gob.pa/panama-posee-la-poblacion-mas-grande-de-aguilas-harpias-de-centroamerica/ |language=es |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[Panamanian golden frog]] (''national animal'') |''Atelopus zeteki'' |[[File:Atelopus zeteki IMG 3668.jpg|frameless|152x152px]] |- |{{PNG}} || [[Dugong]] (''national marine mammal'') || ''Dugong dugon'' || [[File:Dugong Marsa Alam.jpg|150px|center]] ||<ref>{{Cite journal |last1=Hudson |first1=Brydget E.T. |year=1981 |title=Interview and Aerial Survey Data in Relation to Resource Management of the Dugong in Manus Province, Papua New Guinea |journal=Bulletin of Marine Science |volume=31 |issue=3 |pages=662–672 |url=http://www.ingentaconnect.com/content/umrsmas/bullmar/1981/00000031/00000003/art00018 |accessdate=2011-04-04}}</ref> |- | rowspan="2" |{{PER}} || [[Vicuña]] (''national animal'') || ''Vicugna vicugna''||[[File:Vicunacrop.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web |url=http://www.smithsonianmag.com/science-nature/ten-unusual-national-animals-rival-unicorn-180952804/?no-ist |title=Ten Unusual National Animals That Rival the Unicorn-9 of 10 |publisher=smithsonianmag.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |[[Andean cock-of-the-rock]] (''national bird'') || ''Rupicola peruviana''||[[File:Rupicola peruviana (male) -San Diego Zoo-8a.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=Servicio Nacional de Áreas Naturales Protegidas por el Estado - SERNANP |url=https://old.sernanp.gob.pe/sernanp/contenido.jsp?ID=647 |website=old.sernanp.gob.pe |access-date=22 June 2022}}</ref> |- | rowspan="2" |{{PHL}} |[[Carabao]] (''national animal'') |''Bubalus bubalis'' |[[File:Carabao.jpg|frameless|175x175px]] |<ref>{{Cite web |last=Rey |first=Maestro Valle |date=2020-12-11 |title=Carabao {{!}} About The National Animal Of The Philippines |url=https://philnews.ph/2020/12/11/carabao-about-the-national-animal-of-the-philippines/ |website=PhilNews |access-date=2026-02-06}}</ref> |- | [[Philippine eagle]] (''national bird'')||''Pithecophaga jefferyi''||[[File:Sir Arny(Philippine Eagle).jpg|175px|center]]||<ref name="phsymeagle">{{cite web |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1995/07/04/proclamation-no-615-s-1995/ |title=Proclamation No. 615, s. 1995 |date=4 July 1995 |publisher=gov.ph |access-date=12 August 2012}}</ref> |- | rowspan="3" |{{POL}} || [[White-tailed eagle]] (''national bird'') || ''Haliaeetus albicilla'' || [[File:White-tailed Eagle Head detail.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://birds.poland.pl/directory/gallery%2CWhite-tailed_Eagle_%28Haliaeetus_albicilla%29%2Cgid%2C236008%2Ccid%2C923.htm |title=Polish Birds Directory: White-tailed Eagle (Haliaeetus albicilla) |publisher=birds.poland.pl |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080616044037/http://birds.poland.pl/directory/gallery%2CWhite-tailed_Eagle_%28Haliaeetus_albicilla%29%2Cgid%2C236008%2Ccid%2C923.htm |archive-date=16 June 2008 |access-date=2016-10-10 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616044037/http://birds.poland.pl/directory/gallery%2CWhite-tailed_Eagle_%28Haliaeetus_albicilla%29%2Cgid%2C236008%2Ccid%2C923.htm |date=2008-06-16 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://info-poland.buffalo.edu/classroom/eagle.html |title=symbols of Poland: The White Eagle |publisher=buffalo.edu |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161010162805/http://info-poland.buffalo.edu/classroom/eagle.html |archive-date=2016-10-10 |access-date=2016-10-10}}</ref> |- |[[White stork]] (''national bird'') || ''Ciconia ciconia'' || [[File:Ciconia ciconia - 01.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.thenews.pl/1/9/Artykul/25191,Poland-salutes-the-white-stork |title=Poland salutes the white stork |publisher=thenews.pl |archive-date=2017-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027231442/http://www.thenews.pl/1/9/Artykul/25191,Poland-salutes-the-white-stork |url-status=dead |access-date=2016-10-10}}</ref> |- |[[European bison]] (''national animal'') || ''Bison bonasus'' || [[File:Wisent.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/travel/2011/apr/09/poland-wildlifeholidays |title=Primeval Poland: where the bison roam |publisher=theguardian.com |author=Jon Eldridge |date=8 April 2011 |access-date=2016-10-10}}</ref><ref>{{cite web |url=http://allaboutbison.com/bison-world-news/europe/poland/ |title=Poland |publisher=allaboutbison.com |access-date=2016-10-10}}</ref> |- | rowspan="3" | {{PRT}} || [[Dragon]] (''traditional coat of arms / national animal'') || style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Brasao d'armas.png|150px]] ||<ref>{{Cite web |title=Lusitania liberata ab injusto Castellanorum dominio: Restituta legitimo Principi, Serenissimo Joanni IV... |url=https://www.europeana.eu/pt/item/10501/bib_rnod_227266 |website=europeana.eu |language=pt-PT |access-date=2022-03-05}}</ref><ref>{{Cite web |last=IMUB |first=Loryel Rocha-|date=2018-09-15 |title=O Dragão Não É O Timbre Das Armas Dos Bragança Do Brasil E SIM Das Armas Nacionais Da Coroa… |url=https://medium.com/@loryelrocha/o-drag%C3%A3o-n%C3%A3o-%C3%A9-o-timbre-das-armas-dos-bragan%C3%A7a-do-brasil-e-sim-das-armas-nacionais-da-coroa-3488751d001b |website=Medium |access-date=2022-03-05}}</ref><ref>{{Cite web |last=JD |first=InfoBlog de|date=2019-07-24 |title=De além-Reno para as Américas, a "Serpe" como símbolo monárquico Luso-Brasileiro |url=https://jmdorropio.wixsite.com/site/post/de-alem-reno-para-as-americas-a-serpe-como-símbolo |website=site |language=pt |access-date=2022-03-05}}</ref> |- | [[Cock of Barcelos]] (''national bird'')|| style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:PA2900302 galo emiliarocha medio.jpg|sans cadre|150px]]||<ref name="Po1">{{cite web |url=https://www.reference.com/geography/national-animal-portugal-a2c63c3800b560c2 |website=reference.com |title=What is the national animal of Portugal? |archive-date=2018-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181214061538/https://www.reference.com/geography/national-animal-portugal-a2c63c3800b560c2 |url-status=dead |access-date=2019-04-10}}</ref> |- |[[Iberian Wolf]] (''national animal'')|| ''Canis lupus signatus'' || [[File:Canis lupus signatus (Kerkrade Zoo) 20.jpg|150px]] ||<ref name=Po1/> |- |- id="Q" |{{QAT}} || [[Arabian oryx]] (''national animal'') ||''Oryx leucoryx'' || [[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Arabian Oryx |url=https://www.visitqatar.qa/intl-en/things-to-do/get-inspired/wildlife/arabian-oryx |website=www.visitqatar.qa |access-date=22 June 2022}}</ref> |-id="R" |- |{{ROU}} || [[Eurasian Lynx]] ||''Lynx lynx'' || [[File:Lynx lynx poing.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.9am.ro/top/Social/243039/sapte-simboluri-nationale-mai-putin-cunoscute-romania/2/Animalul-national-Rasul.html |title=Animalul national - Rasul - Sapte simboluri nationale ale Romaniei mai putin cunoscute|work=9AM |archive-date=2015-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430103410/http://www.9am.ro/top/Social/243039/sapte-simboluri-nationale-mai-putin-cunoscute-romania/2/Animalul-national-Rasul.html |url-status=dead |access-date=2019-04-10}}</ref> |- | rowspan="2" | {{RUS}} || [[Brown bear]] (''national animal'') ||''Ursus arctos'' || [[File:European Brown Bear.jpg|175px|center]] || <ref>{{cite web |url=http://www.beavertonoregon.gov/DocumentCenter/Home/View/1197 |title=Birobidjan, Russia Beaverton's sister city since 1990 |publisher=The City of Beaverton |access-date=2017-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919040603/http://www.beavertonoregon.gov/DocumentCenter/Home/View/1197 |archive-date=2016-09-19}}</ref> |- |[[Double-headed eagle]] (''traditional coat of arms'') ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' || [[File:Lesser Coat of Arms of Russian Empire.svg|175px|center]] || <ref>{{cite web |last1=Yergorov |first1=Oleg |title=Why is the double-headed eagle Russia's national symbol? |url=https://www.rbth.com/history/327634-why-is-double-headed-eagle-a-symbol-of-russia |website=rbth.com |date=20 February 2018}}</ref> |- |{{RWA}} || [[Leopard]] ||''Panthera pardus''||[[File:Leopard africa.jpg|150px]] ||<ref>{{cite web|url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/rwanda/etsymbols.htm |title=Rwanda State Symbols, Song, Flag, and More |publisher=WorldAtlas |accessdate=2013-03-21}}</ref> |- |- id="S" |{{SKN}} || [[Brown pelican]] (''national bird'') || ''Pelecanus occidentalis'' ||[[File:Brown Pelican21K.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |date=2022-11-04 |title=National Symbols {{!}} Gov.Kn |url=https://www.gov.kn/skn-national-symbols/ |access-date=2023-03-23}}</ref> |- |{{LCA}} || [[Saint Lucia amazon]] (''national bird'')||''Amazona versicolor'' ||[[File:Amazona versicolor -St Lucia-5a.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web |title=The Saint Lucia Parrot (Amazona versicolor) |url=https://archive.stlucia.gov.lc/saint_lucia/the_saint_lucia_parrot_amazona_versicolor.htm |website=archive.stlucia.gov.lc |access-date=2023-03-23}}</ref> |- |{{VCT}} || [[Saint Vincent amazon]] (''national bird'')||''Amazona guildingii'' ||[[File:Amazona guildingii -Botanical Gardens -Kingstown -Saint Vincent-8a-4c.jpg|175px|center]]||<ref>{{cite web |url=http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134 |title=The National Bird |publisher=foreign.gov.vc |access-date=2 January 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130515010728/http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134 |archive-date=15 May 2013 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181226002341/http://www.foreign.gov.vc/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=134%20 |date=26 December 2018 }}</ref> |- |{{KSA}} || [[Arabian camel]] (''national animal'') ||''Camelus dromedarius'' || [[File:Camel in Al Ula 2023.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.visitsaudi.com/en/stories/camels-in-saudi |title=Camel culture: The history of Saudi's national animal |publisher=visitsaudi.com |access-date=18 September 2023}}</ref> |- | rowspan="2" |{{SRB}} || [[Wolf]] (''national animal'')|| ''Canis lupus lupus'' ||[[File:Canis lupus lupus qtl1.jpg|150px|left]] ||<ref>{{cite web |url=http://forum.badnjak.com/viewtopic.php?f=14&t=744 |title=СРПСКА НАРОДНА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА|work=badnjak.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140104023628/http://forum.badnjak.com/viewtopic.php?f=14&t=744 |archive-date=4 January 2014}}</ref> |- | [[Serbian eagle|White eagle]] (''traditional coat of arms'')|| style="background:#ccc;"|'''Mythical''' ||[[File:Coat of arms of Serbia small.svg|150px|left]] || <ref name="Minahan2009">{{cite book|author=James Minahan |title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems &#91;2 Volumes&#93; |url=https://books.google.com/books?id=jfrWCQAAQBAJ&pg=PA525|date=23 December 2009 |publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-34497-8 |pages=525–}}</ref> |- ||{{Flagcountry|Sierra Leone}} || [[Chimpanzee]] (''national animal'')|| ''Pan troglodytes'' ||[[File:Schimpanse Zoo Leipzig.jpg|150px|center]] ||<ref>{{Cite book |url=https://adventure.com/tacugama-chimpanzee-sanctuary-sierra-leone/#:~:text=In%202019%2C%20almost%2025%20years,tourism%E2%80%94moving%20away%20from%20diamonds |title=How the chimp became the face of Sierra Leone tourism |last=Dattani |first=Meera |date=11 September 2019 |publisher=adventure.com |access-date=30 June 2026}}</ref> |- |{{SGP}}<!--Singapore-->|| [[Lion]] (''national animal'')|| ''Panthera leo'' || [[File:020 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|150px|center]] || <ref name="Good"/> |- |{{SOM}} || [[Leopard]] (''national animal'')||''Panthera pardus''||[[File:Leopard africa.jpg|150px]] ||<ref name="Minahan">{{cite book| last=Minahan| first=James| title=The Complete Guide to National Symbols and Emblems: Volume 2| url=https://books.google.com/books?id=Y85XAAAAYAAJ| year=2009| publisher=Greenwood Press| isbn=978-0-313-34500-5| page=908}}</ref> |- | rowspan="3" |{{RSA}}<!--South Africa--> || [[Springbok]] (''national animal'') ||''Antidorcas marsupialis'' ||[[File:Springbok.JPG|175px|center]] |||<ref>{{Cite web |title=National animal {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-animal |website=www.gov.za |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[Blue crane]] (''national bird'')||''Anthropoides paradiseus'' ||[[File:Anthropoides paradiseus -Etosha National Park, Namibia-8.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National bird {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-bird |website=www.gov.za |access-date=22 June 2022}}</ref> |- |[[Galjoen]] (''national fish'') ||''Dichistius capensis'' ||[[File:Dichistius capensis.JPG|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=National fish {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/about-sa/national-symbols/national-fish#:~:text=Galjoen%20-%20Coracinus%20capensis,is%20known%20to%20every%20angler. |website=www.gov.za |access-date=22 June 2022}}</ref> |- | rowspan="2" |{{KOR}} || [[Siberian tiger]] (''national animal'')|| ''Panthera tigris altaica'' || [[File:Siberischer tiger de.jpg|150px|center]] ||<ref name="South Korea">{{cite web |url=http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/asia/southkorea/krsymbols.htm |title=South Korean Symbols |website=WorldAtlas |access-date=12 April 2016}}</ref> |- |[[Korean magpie]] (''national bird'') || ''Pica serica'' ||[[File:Korean magpie in Daejeon (side profile).jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web | title=What is Korea's national bird? - The Environmental Literacy Council | url=https://enviroliteracy.org/what-is-koreas-national-bird/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20250824220902/https://enviroliteracy.org/what-is-koreas-national-bird/ | access-date=2026-08-16 | archive-date=2025-08-24}}</ref> |- |{{Flagcountry|SSD}}|| [[African fish eagle]] (''national bird'')|| ''Haliaeetus vocifer'' || [[File:African Fish Eagle AdF.jpg|150px|center]] ||<ref name="SoSS">{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/southsudan/sssymbols.htm |title=South Sudan Symbols |publisher=WorldAtlas |access-date=2019-07-16}}</ref> |- | {{ESP}} ||[[Spanish Fighting Bull|Bull]] (''national animal'') ||''Bos taurus'' ||[[File:Sanchez Cobaleda.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.worldatlas.com/articles/national-animals-of-european-countries.html |website=WorldAtlas |title=National Animals Of European Countries |date=25 April 2017}}</ref> |- | rowspan="2" |{{SRI}} || [[Grizzled giant squirrel]] (''national animal'') || ''Ratufa macroura''|| [[File:Grizzled sqirrel Chinnar WLS Kerala (68).jpg|150px|left]]|| <ref name="Good"/> |- |[[Sri Lankan junglefowl]] (''national bird'') ||''Gallus lafayettii'' ||[[File:Thimindu 2009 09 04 Yala Sri Lanka Junglefowl 1.JPG|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en |website=Government of Sri Lanka Official Web Portal |title=Sri Lanka National Bird |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314120902/http://www.gov.lk/gov/index.php?option=com_content&view=article&id=65&lang=en |archive-date=14 March 2012}}</ref> |- |{{Flagcountry|SDN}}|| [[Secretarybird]] (''national bird'')|| ''Sagittarius serpentarius'' || [[File:Sagittarius serpentarius portrait.jpg|150px|left]] ||<ref name="SoSS" /> |- | rowspan="2" |{{SWE}} || [[Moose|Eurasian elk/moose]] (''national animal'') ||''Alces alces'' || [[File:Moose-Gustav.jpg|150px|center]] || <ref name="BioSci"/> |- |[[Eurasian blackbird]] (''national bird'')||''Turdus merula''||[[File:Common Blackbird.jpg|150px|center]]||<ref name="BioSci"/><ref>{{cite web |title=Swedish Symbols |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/europe/sweden/sesymbols.htm |website=WorldAtlas |date=24 February 2021}}</ref> |- |{{SWI}}|| [[Cow]] (''national animal'')||''Bos taurus'' ||[[File:Cow (Fleckvieh breed) Oeschinensee Slaunger 2009-07-07.jpg|175px|center]]||<ref>{{Cite web|url=https://www.houseofswitzerland.org/swissstories/society/switzerlands-iconic-cow|title=Switzerland's iconic cow|website=House of Switzerland|access-date=2020-04-17}}</ref> |- |- id="T" |{{TWN}} || [[Formosan black bear]] (''national animal'') ||''Ursus thibetanus formosanus'' || [[File:Formosan Black Bear.JPG|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=https://targetstudy.com/qna/what-are-the-national-symbols-of-taiwan.html |title=What are national emblems of Taiwan? |publisher=targetstudy.com |access-date=21 November 2016}}</ref> |- |{{TAN}} || [[Giraffe]] (''national animal'')|| ''Giraffa'' sp.||[[File:Giraffe Mikumi National Park.jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |url=http://tanzania.go.tz/home/pages/260 |title=National Symbols: National Animal |website=tanzania.go.tz |publisher=Tanzania Government Portal |archive-url=https://web.archive.org/web/20150118195350/http://tanzania.go.tz/home/pages/260 |archive-date=18 January 2015 |url-status=dead |access-date=14 January 2015}}</ref><ref name="FoleyFoley2014">{{cite book |first1=Charles |last1=Foley |first2=Lara |last2=Foley |first3=Alex |last3=Lobora |first4=Daniela |last4=De Luca |first5=Maurus |last5=Msuha |first6=Tim R.B. |last6=Davenport |first7=Sarah M. |last7=Durant |title=A Field Guide to the Larger Mammals of Tanzania |url=https://books.google.com/books?id=dt6QAwAAQBAJ&pg=PA179|date=8 June 2014 |publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-5280-2 |pages=179–}}</ref><ref>{{Cite book |title=East Africa: Kenya, Tanzania & Uganda |last=Knappert |first=Jan |author-link=Jan Knappert |year=1987 |publisher=Vikas Pub. |location=New Delhi |isbn= 978-0-7069-2822-8 |page=57 |url=https://books.google.com/books?id=0ncwAQAAIAAJ&q=%22national+animal+of+Tanzania%22 |access-date=28 June 2011}}</ref> |- | rowspan="2" |{{THA}} |[[Asian elephant]] (''national animal'') ||''Elephas maximus'' ||[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite journal |url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125101256/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF |url-status=dead |archive-date=25 January 2012 |title=The government gazette about National symbols of Thailand |journal=Royal Thai Government Gazette |date=11 December 2001 |volume=118 |issue=99D |pages=1 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120125101256/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2544/D/099/1.PDF |date=25 January 2012 }}</ref> |- |[[Siamese fighting fish]] (''national aquatic animal'') ||''Betta splendens'' ||[[File:Male Betta -34245661920.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite news |url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/1624026/siamese-fighting-fish-confirmed-as-national-aquatic-animal |title=Siamese fighting fish confirmed as national aquatic animal |newspaper=Bangkok Post |date=5 February 2019 |access-date=29 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/thailand-makes-siamese-fighting-fish-national-aquatic-animal-119020500774_1.html |title=Thailand makes Siamese fighting fish national aquatic animal |last=AFP |date=5 February 2019 |website=Business Standard India |access-date=29 July 2019}}</ref> |- |{{TGO}}<!--Togo--> || [[Lion]] || ''Panthera leo'' || [[File:020 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|150px|center]] ||<ref name="BioSci"/> |- | rowspan="3" |{{TUR}} |[[Gray wolf]] (''national animal'') |''Canis lupus'' |[[File:Front view of a resting Canis lupus ssp.jpg|150px|center]] |<ref>Murat Arman, "The Sources of Banality In Transforming Turkish Nationalism", ''CEU Political Science Journal'', issue: 2 (2007), p. 136.</ref> |- |[[Kangal Shepherd Dog]] (''national dog'') |''Canis lupus familiaris'' |[[File:Kangal front on.jpg|150px|center]] |<ref>{{cite web | title=United Kennel Club: Kangal Dog | url=http://www.ukcdogs.com/Web.nsf/Breeds/KangalDog | archive-url=https://web.archive.org/web/20150411064908/http://www.ukcdogs.com/Web.nsf/Breeds/KangalDog | archive-date=11 April 2015 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150411064908/http://www.ukcdogs.com/Web.nsf/Breeds/KangalDog |date=11 April 2015 }}</ref><ref>{{Cite web |title=US researchers hope more assertive, foreign dog breeds can protect livestock from wolves and bears |url=http://www.pri.org/stories/2015-05-07/us-researchers-hope-more-assertive-foreign-dog-breeds-can-protect-livestock |website=Pri.org |date=6 May 2015 |access-date=11 December 2017}}</ref><ref>{{Cite web |title=Breed standard |url=http://www.cepib.org.rs/wp-en/wp-content/uploads/2011/11/kangalbreed.pdf |website=Cepib.org.rs|access-date=26 December 2012}}</ref> |- |[[Turkish Angora]] (''national cat'') |''Felis catus'' |[[File:Turkish Angora Odd-Eyed.jpg|150px|center]] |<ref>{{Cite news |title=ARTS-CULTURE - The white beauty of Ankara: Ankara Cat|work=Hürriyet Daily News {{!}} LEADING NEWS SOURCE FOR TURKEY AND THE REGION |url=http://www.hurriyetdailynews.com/the-white-beauty-of-ankara-ankara-cat.aspx?pageID=438&n=the-white-beauty-of-ankara-ankara-cat-2001-10-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220084317/http://www.hurriyetdailynews.com/the-white-beauty-of-ankara-ankara-cat.aspx?pageID=438&n=the-white-beauty-of-ankara-ankara-cat-2001-10-14 |archive-date=2016-12-20 |access-date=2016-12-08}}</ref> |- | rowspan="2" |{{UGA}} || [[Grey crowned crane]] (''national bird'')|| ''Balearica regulorum'' ||[[File:Balearica_regulorum_001.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |url=https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/national-symbols |title=National Symbols |website=www.gou.go.ug |archive-url=https://web.archive.org/web/20191109114536/https://www.gou.go.ug/about-uganda/sector/national-symbols |archive-date=9 November 2019 |url-status=dead |access-date=28 December 2019}}</ref> |- | [[Ugandan kob]] (''national animal'')|| ''Kobus kob thomasi'' ||[[File:Kobus kob thomasi 11873505.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |url=https://loverowan.org/ugandas-national-animal-uganda-kob/ |title=Uganda's National Animal – Uganda Kob |website=loverowan.org |access-date=30 June 2026}}</ref> |- | rowspan="2" |{{UAE}} || [[Saker falcon]] (''national bird'')||''Falco cherrug'' ||[[File:Falco cherrug (Marek Szczepanek).jpg|175px|center]] || <ref>{{Cite web |date=22 February 2023 |title=Discover all about Falconry |url=https://www.visitdubai.com/en/articles/falconry-experiences |website=Visit Dubai |publisher=Dubai Department of Economy and Tourism |quote=the UAE is the premier world centre for falconry – the falcon is, after all, the country's national bird |access-date=2023-11-26}}</ref> |- |[[Arabian oryx]] (''national animal'')||''Oryx leucoryx'' ||[[File:Arabian oryx (oryx leucoryx).jpg|175px|center]] ||<ref>{{cite web |title=Arabia's Wildlife Centre |url=https://www.visitsharjah.com/en/activities/wildlife/arabias-wildlife-centre/ |website=Visit Sharjah |publisher=Sharjah Commerce & Tourism Development Authority |quote=Located in Sharjah Desert Park, Arabia's Wildlife Centre hosts several animals, including the Arabian Oryx, the UAE's national animal, and the Arabian leopard, the region's famous big cat.}}</ref> |- |- | rowspan="5" |{{UK}} |[[Bulldog]] (''[[United Kingdom|Britain]] as "British Bulldog"'') ||''Canis lupus familiaris'' ||[[File:Clyde The Bulldog.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |title=The British Bulldog |url=http://www.londondogforum.co.uk/the-british-bulldog-c428.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811210701/http://www.londondogforum.co.uk/the-british-bulldog-c428.html |archive-date=2014-08-11 |url-status=dead |access-date=1 August 2014 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811210701/http://www.londondogforum.co.uk/the-british-bulldog-c428.html |date=2014-08-11 }}</ref> |- |[[Lion]] (''[[Royal Arms of England|England]]'') ||''Panthera leo'' ||[[File:020 The lion king Snyggve in the Serengeti National Park Photo by Giles Laurent.jpg|175px|center]]||<ref name="Garai73">{{Cite book |last=Garai |first=Jana |title=The Book of Symbols |year=1973 |publisher=Simon & Schuster |location=New York |isbn=978-0-671-21773-0 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/bookofsymbols0000gara}}</ref><ref name="project">{{cite web |url=http://projectbritain.com/symbols.html |title=What images are associated with England? |publisher=projectbritain.com |access-date=2010-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190111023007/http://projectbritain.com/symbols.html |archive-date=2019-01-11 }}</ref> |- |[[Red kite]] (''[[Wales]]'') ||''Milvus milvus'' ||[[File:Milvus milvus R(ThKraft).jpg|175px|center]] ||<ref name="visitwalesNatSym">{{cite web |title=National symbols of Wales |url=http://www.visitwales.com/explore/traditions-history/national-symbols |website=visitwales.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428202513/http://www.visitwales.com/explore/traditions-history/national-symbols |archive-date=28 April 2015 |url-status=dead |access-date=1 August 2014}}</ref> |- |[[Unicorn]] (''[[Scotland]]'') ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' ||[[File:Oftheunicorn.jpg|175px|center]] ||<ref name="globalpost.com">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=esV0hccod0kC&pg=PA77 |title=Lion and Gazelle: The Mammals and Birds of Iran |last=Humphreys |first=Patrick|date=15 March 1999 |publisher=I.B.Tauris, 1999|isbn=978-1-86064-229-6 |access-date=29 October 2016}}</ref><ref>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-2 of 9 |publisher=abcnews.go.com |access-date=2014-10-03}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.scotsman.com/lifestyle/heritage/scottish-fact-of-the-week-scotland-s-official-animal-the-unicorn-1-2564399 |title=Scottish fact of the week: Scotland's official animal, the Unicorn |publisher=scotsman.com |access-date=2014-10-03}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.scottish-at-heart.com/unicorn-of-scotland.html |title=The Mystical Unicorn Of Scotland |publisher=scottish-at-heart.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921001638/http://www.scottish-at-heart.com/unicorn-of-scotland.html |archive-date=21 September 2014 |url-status=dead |access-date=2014-10-03}}</ref><ref>{{cite web |url=http://unrealfacts.com/scotlands-national-animal-is-a-unicorn/ |title=Scotland's National Animal Is A Unicorn |publisher=sunrealfacts.com |date=4 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006090440/http://unrealfacts.com/scotlands-national-animal-is-a-unicorn/ |archive-date=6 October 2014 |url-status=dead |access-date=2014-10-03}}</ref> |- |[[Y Ddraig Goch]] (''The Red Dragon of [[Wales]]'') ||style="background:#ccc;"|'''Mythical''' ||[[File:Welsh Dragon (Y Ddraig Goch).svg|175px|center]] ||<ref name=visitwalesNatSym/><ref>{{cite web |url=https://abcnews.go.com/Lifestyle/national-animals-legendary-extinct-imaginary/story?id=20170452#2 |title=National Animals: The Legendary, Extinct and Imaginary-7 of 9 |publisher=abcnews.go.com |access-date=2014-10-03}}</ref> |- | rowspan="2" |{{USA}} || [[Bald eagle]] (''national bird'')||''Haliaeetus leucocephalus'' ||[[File:Haliaeetus leucocephalus.jpeg|175px|center]] || <ref>{{Cite journal |title=The American Bald Eagle |url=https://www.va.gov/opa/publications/celebrate/eagle.pdf |journal=United States Department of Veterans Affairs}}</ref> |- |[[American bison]] (''national mammal'')||''Bison bison'' ||[[File:American bison k5680-1.jpg|175px|center]] ||<ref>{{Cite web |title=Bison Bellows: America's New National Mammal (U.S. National Park Service) |url=https://www.nps.gov/articles/bison-bellows-5-12-16.htm |website=www.nps.gov |access-date=22 June 2022}}</ref> |- id="V" |{{VEN}} || [[Venezuelan troupial]] (''national bird'')|| ''Icterus icterus'' || [[File:Curacao-Icterus-Icterus-2013.JPG|150px]] ||<ref>{{cite web |url=http://www.minci.gob.ve/efemerides-el-turpial-es-declarado-ave-nacional-en-1958 |title=EFEMÉRIDES &#124; el Turpial es declarado Ave Nacional en 1958 |date=23 May 2018 |archive-date=18 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818113600/http://www.minci.gob.ve/efemerides-el-turpial-es-declarado-ave-nacional-en-1958/ |url-status=dead |access-date=10 April 2019 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200818113600/http://www.minci.gob.ve/efemerides-el-turpial-es-declarado-ave-nacional-en-1958/ |date=18 August 2020 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.vtv.gob.ve/articulos/2016/05/23/23-de-mayo-declaracion-de-la-orquidea-y-el-turpial-como-simbolos-nacionales-4035.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160525164420/http://www.vtv.gob.ve/articulos/2016/05/23/23-de-mayo-declaracion-de-la-orquidea-y-el-turpial-como-simbolos-nacionales-4035.html |archive-date=2016-05-25 |title=23 de Mayo: Declaración de la Orquídea y el Turpial como Símbolos Nacionales — Venezolana de Televisión}}</ref> |- |{{VNM}} || [[Water buffalo]] (''national animal'')|| ''Bubalus bubalis'' || [[File:BinhQuoiWaterBuffalo Jun2005.jpg|150px|center]] ||<ref>{{cite web |url=https://www.tubudd.com/blog/vietnam-national-animal | title=What Is Vietnam's National Animal and Why Does It Matter?| date=23 Nov 2025}}</ref> |- id="Z" | rowspan="2"|{{ZIM}} ||[[Sable antelope]] (''national animal'') || ''Hippotragus niger'' || [[File:Sable antelope (Hippotragus niger) adult male.jpg|150px]] || <ref name="Zimbabwe">{{cite web |title=Zimbabwe State Symbols, Songs, Flags, and More |url=https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/africa/zimbabwe/zwsymbols.htm |website=WorldAtlas |access-date=2018-08-15}}</ref> |- | [[African fish eagle]] (''national bird'') || ''Haliaeetus vocifer'' || [[File:African Fish Eagle AdF.jpg|150px]] || <ref name="Zimbabwe"/> |} {{Compact TOC|name=no|primary=no|o=|w=|x=|y=}} == टिप्पणीहरू == <references group="lower-alpha"/> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== [[श्रेणी:राष्ट्रिय प्रतीकहरूका सूचीहरू]] 3bojer8whva1fl9pvwveap4a14874u8 0 95618 1392769 1387522 2026-10-15T18:28:09Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392769 wikitext text/x-wiki {{विशेष लेख}} {{संक्षिप्त विवरण|नेपालको लुम्बिनी प्रदेशमा पर्ने एक जिल्ला}} {{For|भूतपूर्व जिल्लाको लागि|रुकुम जिल्ला}} {{Infobox settlement | type = [[नेपालका जिल्लाहरू|जिल्ला]] | name = | native_name = | nickname = | native_name_lang = | motto = | image_skyline = Mountain Sisne.jpg | image_alt = | image_caption = | image_map = East Rukum Province5 locator.png | map_alt = | map_caption = [[लुम्बिनी प्रदेश]]मा पूर्वी रुकुमको अवस्थिति | coordinates = {{coord|28.37|82.37|type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{NPL}} | subdivision_type1 = [[नेपालका प्रदेशहरू|प्रदेश]] | subdivision_name1 = [[लुम्बिनी प्रदेश]] | parts_type = [[गाउँपालिका]] | parts_style = coll | p1 = | p2 = | established_title = स्थापना | established_date = २०७२ | seat_type = सदरमुकाम | seat = [[रुकुमकोट]] | leader_title = प्रमुख | leader_name = | leader_party = | leader_title1 = उप-प्रमुख | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = [[प्रदेश सभा (नेपाल)|प्रादेशिक निर्वाचन क्षेत्र]] | leader_name3 = | government_footnotes = | government_type = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिल्ला समन्वय समिति]] | governing_body = [[जिल्ला समन्वय समिति (नेपाल)|जिसस]], पूर्वी रुकुम | area_footnotes = | area_total_km2 = ११६१.१३ | area_note = | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = | elevation_min_m = | elevation_max_m = | population_footnotes = | population_total = ५३०१८ | population_as_of = | population_density_km2 = auto | population_note = | population_rank = | blank_name_sec1 = [[भाषा]] | blank_info_sec1 = | blank_name_sec2 = | blank_info_sec2 = | timezone1 = [[नेपालको प्रमाणिक समय|नेपाली समय]] | utc_offset1 = +०५:४५ | postal_code_type = Postal Codes | postal_code = | area_code_type = Telephone Code | area_code = | website = {{URL|https://dccrukumeast.gov.np/}} | footnotes = | official_name = }}[[चित्र:Shobha Bhagawati l Rukumkot l East Rukum l Nepal.jpg|अङ्गुठाकार|258x258px|देवी भगवती को मन्दिर]] '''पूर्वी रुकुम जिल्ला''' नेपालको लुम्बिनी प्रदेशमा अवस्थित एक हिमाली जिल्ला हो।<ref name="erukum">{{cite web |url= http://103.69.124.141/ |title=स्थानीय तहहरुको विवरण |language=नेपाली |website=www.mofald.gov.np |publisher=सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय|access-date=8 April 2018}}</ref> यो जिल्ला प्रदेशका बाह्र जिल्लाहरू मध्ये एक हो भने यस जिल्लाले धौलागिरि हिमालको पश्चिमी भागमा रहेको [[ढोरपाटन शिकार आरक्ष]]को साठ्ठी प्रतिशत भन्दा बढी भाग ओगटेको छ।<ref>{{Cite web|title=कान्छो जिल्लाको तोतेबोलीः किन टुक्रियो पूर्वी रुकुम ?|url=https://www.onlinekhabar.com/2018/12/725383|access-date=2020-10-22|website=अनलाइन खबर|language=नेपाली}}</ref> ७,२४६ मिटरको उचाइमा रहेको [[धौलागिरि हिमाल|धौलागिरि]] द्वितीय पर्वत शृङ्खलाको पश्चिम छेउमा अवस्थित यस जिल्लाको सबैभन्दा अग्लो हिमाल पुथा हिउँचुली (धौलागिरि सातौँ) हो भने पूर्वी रुकुम [[लुम्बिनी प्रदेश]] को एक मात्र हिमाली जिल्ला पनि हो।<ref>{{Cite web|title=रुकुम (पूर्वी भाग) जि.स.स|url=https://dccrukumeast.gov.np/|access-date=2020-10-22|website=dccrukumeast.gov.np|archive-url=https://web.archive.org/web/20201022211203/https://dccrukumeast.gov.np/|archive-date=2020-10-22}}</ref> पूर्वी रुकुम जिल्लालाई [[नेपाल सरकार]]ले नेपालको उत्कृष्ट यात्रा गन्तव्यहरूमा सूचीकृत गरेको छ। यो जिल्ला ५२ वटा ताल र ५३ वटा डाँडाका लागि प्रसिद्ध छ। वि.सं. २०५२ देखि वि.सं. २०६२ सम्म पूर्वी रुकुम दश वर्षे [[माओवादी जनयुद्ध]]को केन्द्र थियो। हिमाली भेग, धौलागिरि हिमशृङ्खला र समृद्ध खाम मगर संस्कृतिको अनुभव प्रदान गर्ने यस जिल्लामा माओवादी विद्रोहीको विगतको मार्ग पछ्याउँदै साहसिक पर्यटनको रुपमा पैदल यात्रा भ्रमणको विकास गरिएको छ।<ref name=सौन्दर्य>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पूर्वी रुकुमको भर्जिन सौन्दर्य|युआरएल=https://www.eadarsha.com/nep/article/%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5%E0%A5%80-%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%AD%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%A8-%E0%A4%B8%E0%A5%8C|कार्य=|प्रकाशक=आदर्श अनलाइन|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> पूर्वी रुकुम जिल्लाको अस्थायी सदरमुकाम [[रुकुमकोट]] हो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कान्छो जिल्लाको सदरमुकाम बन्ने सपना बुन्दै रुकुमकोट|युआरएल=https://www.nayapage.com/archives/109711|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पेज|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> जिल्ला सदरमुकाम रुकुमकोटबाट गोलखाडा, कोल, पुथा उत्तरगङ्गामा सरुवा गर्ने सरकारको निर्णय रहेको थियो। यद्यपि यो अहिलेसम्म अन्तिम टुङ्गो लागेको छैन। वि.सं. २०७८ वैशाख १९ मा, पुथा र उत्तरगङ्गालाई छुट्टाछुट्टै गाउँपालिका बनाउने प्रस्ताव गाउँ सभाबाट पारित भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिका टुक्रियो, गाउँसभसाले पारित गर्‍यो प्रस्ताव|युआरएल=https://www.nayapage.com/archives/308976|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नयाँ पेज|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पुथाउत्तरगङ्गा गाउँपालिका टुक्र्याउने प्रस्ताव गाउँसभाबाट पारित|युआरएल=https://www.nepalsamaya.com/detail/50923|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल समय|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> पूर्वमा पूर्वी रुकुम जिल्ला रुकुम जिल्लाकै एक भाग थियो। वि.सं. २०७२ असोज ३ गते, राज्यले प्रशासनिक विभाजनको पुनर्निर्माण गरेपछि तात्कालिन [[रुकुम जिल्ला]]लाई रुकुम पूर्व र रुकुम पश्चिममा विभाजन गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=मुलुकमा अब ७७ जिल्ला समन्वय समिति कायम हुने|युआरएल=https://www.setopati.com/politics/77985|कार्य=|प्रकाशक=सेतोपाटी|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> प्राचीन र मध्यकालीन समयको खाम मगर संस्कृतिको स्वाधिनता र संरक्षणका विभिन्न तहलाई कायम राख्न सफल भए पनि [[राणा वंश|राणा शासन]]का साथै पञ्चायतकालमा पनि यस क्षेत्रको संरचनामा फेरबदल भएको थियो। वि.सं २०३० साल भन्दा अगाडि, पूर्वी रुकुमको पर्याप्त भाग क्रमशः राणा शासनकालमा [[पाल्पा जिल्ला]] र क्रमशः [[शाह वंश|शाह राजा]]हरूको अधीनमा राज्य पुनर्निर्माणको समयमा [[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]]सँग गाभिएको थियो।<ref name="RUKUM">{{Cite web|date=2018-01-31|title=विकटता र निकटता ……|url=https://medium.com/@Takaseranews.com/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%9F%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%B0-%E0%A4%A8%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%9F%E0%A4%A4%E0%A4%BE-68357dcb361a|access-date=2020-10-22|website=मिडियम|language=नेपाली}}</ref><ref name="sansarnews.com">{{Cite web|date=2020-02-10|title=रुकुमपूर्व जिल्लाको सदरमुकाम गोल्खाडा नै हुनुपर्ने माग|url=https://www.sansarnews.com/191684/|access-date=2020-10-22|website=संसार न्युज|language=नेपाली}}</ref> == इतिहास == राष्ट्रिय एकिकरण अभियानको क्रममा जिल्लाको विजयसँगै यस क्षेत्रलाई [[बहादुर शाह]] र [[रणबहादुर शाह]] (वि.सं. १८४२-१८५२) को पालामा [[नेपाल अधिराज्य]]सँग गाभिएको थियो। प्राचीन र मध्यकालीन नेपालको बेला पनि खाम मगर संस्कृतिको, स्वाधीनता र संरक्षणका विभिन्न तहलाई कायम राख्न सफल भए पनि [[राणा वंश|राणा शासन]]को निरंकुशताका साथै [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायतकाल]]मा पनि यस क्षेत्रको संरचनामा फेरबदल भएको थियो। सन् १९०९ अघि, राणा शासनको समयमा र क्रमशः [[शाह वंश]]को समयमा राज्य पुनर्निर्माणको समयमा पर्याप्त पूर्वी भागलाई पाल्पा जिल्ला र [[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ जिल्ला]] वा [[डोल्पा जिल्ला]]सँग गाभिएको थियो।<ref name="RUKUM" /><ref name="sansarnews.com" /> [[पञ्चायती व्यवस्था|पञ्चायती शासन]]को बेलामा अर्थात्, वि.सं. २०१८ साल वैशाख १ गते रुकुम [[सल्यान जिल्ला|सल्यान]] र [[जाजरकोट जिल्ला|जाजरकोट]]बाट छुट्टिएको थियो। छुट्टिएर नयाँ जिल्ला बनेपछि यसको सदरमुकाम रुकुमकोट तोकिएको थियो भने पछि वि.सं. २०३० सालमा, जिल्लाको राजधानी [[मुसिकोट नगरपालिका, पश्चिम रुकुम|मुसिकोट]] सारिएको थियो भने देशको आएको सङ्घीयतासँगै विभाजन भएको [[रुकुम जिल्ला]]को पूर्वी भागको सदरमुकाम पुन: रुकुमकोट बनेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=४४ वर्षपछि फर्कियो सदरमुकाम|युआरएल=https://www.setopati.com/index.php/from-paper/93698|कार्य=|प्रकाशक=सेतोपाटी|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> पूर्वी रुकुम २०औँ शताब्दीको बेलामा, देशको सबैभन्दा पुरानो साम्यवादी किल्लामध्ये एक थियो।<ref>{{Cite journal|last=de Sales|first=Anne|date=2009|title=From ancestral conflicts to local empowerment: two narratives from a Nepalese community|url=https://www.jstor.org/stable/29790894|journal=Dialectical Anthropology}}</ref> यो जिल्ला वि.सं. २०५२ देखि वि.सं. २०६२ सम्मको भूमि असमानता, जातीय असमानता, सामन्तवाद र सामन्तवाद विरुद्धमा भएको [[माओवादी जनयुद्ध]]को हृदयभूमि पनि बनेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=के थियो माओवादी ‘जनयुद्ध’: आन्दोलन कि ‘राजनीतिक व्यवसाय’?|युआरएल=https://deshsanchar.com/2018/02/13/22951/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=देश सञ्चार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> फलस्वरूप देशमा २४० वर्ष पुरानो [[राजतन्त्र]]को अन्त्य हुँदै मुलुक लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा परिणत भएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=यसरी बन्यो गणतन्त्र नेपाल|युआरएल=https://nepallive.com/story/83571|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल लाइभ|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> == जलवायु र भूगोल == [[चित्र:Sundaha in Eastern Rukum by Hemanta Rai.jpg|अङ्गुठाकार|257x257पिक्सेल|सुन दह , रुकुम पुर्व]] पूर्वी रुकुम जिल्ला देशान्तरः ८२ डि. ३५ मि. देखि ८३ डि. १० मि. पूर्वी देशान्तरसम्म र अक्षांसः २८ डि. २८ मि. देखि २९ डि. ०० मि. उत्तरी अक्षांससम्म, साथै समुद्र सतहदेखि ७,२४६ मिटर उचाइसम्म फैलिएको छ भने यो जिल्लाको क्षेत्रफल १,६६३ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।<ref name=परिचय>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=जिल्लाको संक्षिप्त परिचय|युआरएल=https://dccrukumeast.gov.np/%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%A4-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%9A%E0%A4%AF/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=जिसस पूर्वी रुकुम|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> पूर्वी रुकुम जिल्ला [[लुम्बिनी प्रदेश]]को सबैभन्दा उत्तरमा पर्ने एक मात्र हिमाली जिल्ला हो। यो जिल्ला प्राकृतिक सम्पदा र कला संस्कृतिको धनी जिल्ला हो। जिल्लाको हावापानी समशितोष्ण/शितोष्ण पाइन्छ भने औषत वार्षिक वर्षा १८०० मिलिमिटर देखि २६०० मिलिमिटर सम्म र तापक्रमः ०.२ देखी ३४ डिग्री सेल्सियस सम्म रहेको छ।<ref name=परिचय/> जिल्लाले पूर्वमा, [[बागलुङ जिल्ला|बाग्लुङ]] र [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]], पश्चिममा रुकुम (पश्चिम), उत्तरमा [[डोल्पा जिल्ला|डोल्पा]], र दक्षिणमा [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] लगायतका जिल्लाहरूसँग सीमा साझेदार गरेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=७६औँ जिल्लाको खबर|युआरएल=https://nepalindata.com/ne/%E0%A5%AD%E0%A5%AC%E0%A4%94%E0%A4%81-%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5%8B-%E0%A4%96%E0%A4%AC%E0%A4%B0/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> === धौलागिरी हिमशृङ्खला === यस जिल्लाका थुप्रै हिमालहरू मध्ये सबैभन्दा प्रख्यात चुचुराहरूमा पुथा र [[सिस्ने हिमाल]] पर्दछन्। पुथा हिमाल ७,२४६ मिटरको उचाईमा रहेको [[धौलागिरि हिमाल|धौलागिरी]] द्वितीय हिमशृङ्खलाको पश्चिम छेउमा अवस्थित [[लुम्बिनी प्रदेश]]को सबैभन्दा अग्लो हिमाल पनि हो। यो पहिलो पटक सन् १९५४ मा जेम्स ओवेन मेरियोन रोबर्ट्स र आङ निमा शेर्पाद्वारा आरोहण गरिएको थियो।[[चित्र:Rukum east Himalayas.jpg|अङ्गुठाकार|609x609px|पूर्वी रुकुमको [[धौलागिरि हिमाल|धौलागिरी]] हिमशृङ्खला|केन्द्र]] अर्को प्रमुख हिमाल चाहिं उत्तरमा रहेको सिस्ने हिमाल हो। स्थानीयले यसलाई पाटन हिमाल (हिउँचुली पाटन), [[सिस्ने हिमाल|सिस्ने]] वा मुर्काट्टा हिमालको नामले चिन्दछन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सिस्ने हिमाल अर्थात् मुर्कट्टा हिमाल|युआरएल=https://www.mayadevionline.com/2019/06/34995|कार्य=|प्रकाशक=मायादेवी अनलाइन|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> यो हिमालको उचाइ ५,८४९ मिटर रहेको छ। जनक्रान्तिको प्रतीकका रूपमा जनयुद्धका साहित्यहरूमा [[सिस्ने हिमाल]]लाई बारम्बार प्रस्तुत गरिएको थियो र यो वि.सं. २०५२ देखि वि.सं. २०६२ को [[माओवादी जनयुद्ध]]को समयमा क्रान्तिकारीहरूका लागि प्रतिष्ठित ऐतिहासिक स्थल बनेको थियो। वि.सं. २०७० सालमा, पहिलो पटक मानबहादुर खत्रीको नेतृत्वमा रहेको अभियानले हिमाललाई सफल आरोहण गरेको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सिस्ने हिमालको सफल आरोहण|युआरएल=https://archive.himalkhabar.com/30631|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> [[चित्र:Rukmini taal.jpg|अङ्गुठाकार|235x235पिक्सेल|[[रुक्मिणी ताल]] ]] === ताल तथा नदीहरू === रुकुमकोटमा मात्रै ५२ वटा ताल रहेकामा जिल्लाको आकारको अनुपातमा पर्याप्त मात्रामा खानेपानी निकाय र नदीनाला रहेका छन्। धेरै तालमध्ये [[रुक्मिणी ताल]] जिल्लाकै केन्द्रविन्दु हो। पौराणिक पात्र रुक्मिणीकै नाम राखिएको यस ताललाई कमल ताल समेत भन्ने गरिन्छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=कमल दहको कमल|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/68992|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> तालले स्थानीयवासीका लागि धार्मिक र पवित्र महत्व राखेको छ जसका कारण [[महाशिवरात्रि]], [[दसैँ|दशैँ]], [[माघे सङ्क्रान्ति]] र [[तीज|हरितालीका तीज]]का बेला ठूलो जमघट हुने गर्दछ। सानीभेरी, लुकुम गाड, पेल्मा खोला, रन्माखोला, रुजीखोला, चुन्वाङखोला, कोर्जाखोला, छिपखोला आदी यहाँका प्रमुख नदी तथा खोलाहरू हुन्। <ref name=परिचय/> == विभाजन र जनसङ्ख्या == पूर्वी रुकुम जिल्लाको कुल क्षेत्रफल {{convert|1161.13|km2}} रहेको छ भने जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या [[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|नेपालको राष्ट्रिय जनगणना २०७८]] अनुसार, ५६,७८६ रहेको छ।<ref name = "erukum"/><ref name="districtrukum">{{cite web |url= https://www.citypopulation.de/php/nepal-admin.php?adm2id=77 |title=CITY POPULATION– statistics, maps & charts |date=8 October 2017 |website=www.citypopulation.de |access-date=4 April 2018}}</ref> यस जिल्ला ३ वटा गाउँपालिकामा विभाजित छ भने यस जिल्लामा कुनै पनि नगरपालिका रहेका छैनन्।<ref name="districtrukum" /> नेपालको एकमात्र शिकार आरक्ष [[ढोरपाटन शिकार आरक्ष|ढोरपाटन]] यही जिल्लामा पर्दछ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=रुकुम पुर्ब : नयाँ जिल्ला, पर्यटनको नयाँ गन्तब्य|युआरएल=https://aahasanchar.com/archives/3338|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=आहा सञ्चार|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref><ref name="erukum" /><ref>{{cite web |url=http://mofald.gov.np/sites/default/files/News_Notices/Final%20District%201-75%20Corrected%20Last%20for%20RAJPATRA.pdf |title=जिल्लाको विवरण |website=www.mofald.gov.np |publisher=सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय|access-date=4 April 2018}}</ref> [[File:Map of East Rukum.svg|thumb|282x282px|पूर्वी रुकुम जिल्लाका विभाजनहरू|center]] यस जिल्लाका गाउँपालिकाहरू यस प्रकार छन्: {| class="wikitable sortable" !क्रम ! स्थानीय तहहरू !समावेश गाविसहरू !वडा सङ्ख्या !केन्द्र!! जनसङ्ख्या ([[नेपालको बाह्रौँ राष्ट्रिय जनगणना, २०७८|वि.सं २०७८]]) !! क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !! जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ | [[भूमे गाउँपालिका]] |[[काँक्री]], [[मोरावाङ]], [[महत, पूर्वी रुकुम|महत]], [[काँडा, पूर्वी रुकुम|काँडा]], [[चुनवाङ]] र [[रुकुमकोट|रुकुमकोट (शोभा)]] वडा नं. ४ |९ | [[काँक्री]]|| १९,८२९ || २७३.६७ || ७२ |- |२ | [[पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिका]] |[[रन्मामैकोट]], [[हुकाम]], [[जाङ, पूर्वी रुकुम|जाङ]], [[तकसेरा]], [[कोल, पूर्वी रुकुम|कोल]] र [[राङ्सी]] |१४ | [[तकसेरा]]|| १८,३०८ || ५६०.३४ || ३३ |- |३ | [[सिस्ने गाउँपालिका]] |[[सिस्ने, पूर्वी रुकुम|सिस्ने]], [[प्वाङ]], [[पोखरा, पूर्वी रुकुम|पोखरा]], [[रुकुमकोट|रुकुमकोट (शोभा)]] (१-३, ५-९) र [[स्यालापाखा]] (१,२, ५-९) |८ | [[रुकुमकोट]]|| १८,५३४ || ३२७.१२ || ५७ |} [[File:NepalRukumDistrictmap.png|thumb|रुकुम जिल्लाका पूर्व गाविसहरूको नक्सा]] == जनसाङ्ख्यिकी == [[चित्र:Magar settlement in east Rukum by Hemanta Rai.jpg|अङ्गुठाकार|276x276पिक्सेल|जिल्लाको [[मगर जाति|मगर]] वस्ती ]] पूर्वी रुकुमको अधिकांश जनसङ्ख्यामा मगरहरू पर्दछन्।<ref name="NepalMap profile: Rukum East">{{Cite web|title=NepalMap profile: Rukum East|url=https://nepalmap.org/|access-date=2020-10-22|website=NepalMap|archive-url=https://web.archive.org/web/20201016044638/https://nepalmap.org/|archive-date=2020-10-16}}</ref> [[पाल्पा जिल्ला]] (५३% मगर जनसङ्ख्या) पछि पूर्वी रुकुममा नेपालको दोस्रो ठुलो मगर जनसङ्ख्या रहेको छ। यो कुल जनसङ्ख्याको प्रतिशत (५१%) हो। त्यसपछि [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] (४२.८%) रहेको छ। तल दिइएको तालिकाले जिल्लाको जनसाङ्खिकीलाई प्रकाश पार्दछ।<ref name="NepalMap profile: Rukum East"/> {| class="wikitable" |+पूर्वी रुकुम जिल्लाको जनसाङ्ख्यिकी !जनसाङ्ख्यिकी !प्रतिशत |- |मगर |४९.४% |- |क्षेत्री |२०.१% |- |विश्वकर्मा |१६.७% |- |ठकुरी |४.३% |- |दमाई |३.७% |- |बाह्मण (पहाड) |१.५% |- |गुरुङ |१.२% |- |नेवार |०.६% |- |सार्की |०.६% |- |अन्य |१% |} == पर्यटन == [[चित्र:Sundaha Rukum East by Hemanta Rai.jpg|अङ्गुठाकार|289x289पिक्सेल|पाटन आरक्षको ताल]] === सिकार पर्यटन === नेपालको एकमात्र सिकार आरक्ष ढोरपाटन [[म्याग्दी जिल्ला|म्याग्दी]], बाग्लुङ, [[रुकुम जिल्ला|पश्चिम रुकुम]] र पूर्वी रुकुम जिल्लामा फैलिएको छ भने यस जिल्लाको पुथा उत्तरगङ्गा गाउँपालिकाको ६०% भाग [[ढोरपाटन शिकार आरक्ष]]ले ओगटेको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=एउटा सिकार गन्तव्य|युआरएल=http://annapurnapost.com/news/83422|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=अन्नपूर्ण पोस्ट|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ढोरपाटन क्षेत्रमा १ सय ८५ थरीका दुर्लभ वनस्पति उच्च पहाडी सिमसार क्षेत्र ३२ थरीका स्तनधारी वन्यजन्तु, १ सय ३० प्रजातीका चराचुरुङ्गी ८ सय ५२ नाउर, २ सय झारल, हिउँ चितुवा, चित्तल, थारल, घोरल, भालु, बँदेल, लङ्गुर लगायतका जङ्गली जनावर र पन्छीहरू रहेका छन्। <ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=हिउँदको गन्तव्य ढोरपाटन|युआरएल=https://www.karobardaily.com/news/13658|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=कारोबार दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> [[चित्र:Dhorpatan hills East Rukum by Hemanta Rai.jpg|अङ्गुठाकार|293x293पिक्सेल|ढोरपाटन]] २०३२ सालमा मा [[नर्वे]]का एक प्राध्यापकको एउटा अध्ययनले यस क्षेत्रमा झारल र नाउरको सङ्ख्या उल्लेख मात्रमा रहेकाले यहाँ सिकार खेल्न सकिने सम्भावना रहेको सुझाव दिएका थिए।<ref name=बीबीसी/> पछि २०४३ साल देखि यसलाई सिकारीहरूका लागि खुल्ला गरिएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=पूर्वी रुकुममा पर्यटनको नयाँ गन्तव्य|युआरएल=https://www.souryaonline.com/2017/08/147495.html|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> ढोरपाटनमा प्रत्येक वर्ष दुई [[ऋतु]]मा सिकार गर्न पाइन्छ जहाँ सिकारका लागि २० वटा नाउर र ११ वटा झारल छुट्याउने गरिएको छ।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=गन्तव्य ढाेरपाटनः जता हेरे पनि मनै लाेभिने अथाह सुन्दरता, यस्ता छन् खास बिशेषता (फाेटाे फिचर)|युआरएल=https://coverkhabar.com/tourism/10131/2021/03/21/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> [[राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग (नेपाल)|राष्ट्रिय निकुन्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग]]ले १५ दिनको सिकार अनुमति जारी गर्छ।<ref name=बीबीसी>{{वेब स्रोत|लेखक=रविना बोहरा|शीर्षक=विदेशी सिकारीको रोजाइमा ढोरपाटन: मारेर कसरी गरिन्छ हिमाली वन्यजन्तुको संरक्षण|युआरएल=https://www.bbc.com/nepali/news-46743764.amp|कार्य=|प्रकाशक=बीबीसी नेपाली|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> === छापामार पदमार्ग === नेपाल सरकार विरुद्ध भएको १० वर्षे लामो जनयुद्धको अन्त्य पश्चात् अमेरिकी लेखक तथा खोजकर्ता एलेन्ज लिनियस नेपाल भ्रमणमा आएका थिए। [[माओवादी जनयुद्ध]]को केन्द्रविन्दु मानिएको रोल्पा, रुकुम लगायतका अन्य हिमाली तथा पहाडी जिल्लाहरूमा तात्कालिन माओवादी लडाकु हिँडेका मार्गको भ्रमण गर्दै एउटा किताब लेखेका थिए जसपश्चात्, छापामार पदमार्गको अवधारणा ल्याइएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=गुरिल्ला ट्रेक अर्थात छापामार हिँडेको बाटो !|युआरएल=https://www.onlinekhabar.com/2020/02/836424|कार्य=|प्रकाशक=अनलाइन खबर|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> [[File:Jaljala view point.jpg|center|thumb|476x476px|छापामार पदमार्ग]] पूर्वी रुकुममा पर्ने [[भूमे गाउँपालिका]]मा माओवादी लडाकु हिँडेका मार्ग पहिचान गर्दैै छापामार पदमार्ग बनाइएको छ। [[माओवादी जनयुद्ध|जनयुद्ध]]को बेलामा, द्वन्दबाट प्रभावित भएका यस क्षेत्रको वासिन्दाहरूको आर्थिक स्तरमा वृद्ध गर्न, विदेशबाट घुम्न आउने पर्यटकहरूलाई युद्धकालिन दिनचर्या, मानिसहरूको जनजीवन, खाम मगर संस्कृतिको अनुभव दिन र युद्धकालिन अवशेष देखाउनका लागि यस पदमार्ग बनाइएको थियो।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=गुरिल्ला ट्रेक : आठ वर्षसम्म ‘ट्रेलर’ मात्रै|युआरएल=http://today.annapurnapost.com/economy/295|कार्य=|प्रकाशक=अन्नपूर्ण पोस्ट|वेबसाइट=|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref><ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=द्धन्द्धकालमा माओवादी छापामार हिँडेको बाटो गुरिल्ला ट्रेयल|युआरएल=https://nepalpatra.com/visit/134350/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=नेपाल पत्र|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> [[म्याग्दी जिल्ला]]मा पर्ने मालिकाको दरवाङलाई प्रवेशद्वार मानिएको पदमार्गमा म्याग्दीको, [[रोल्पा जिल्ला|रोल्पा]] र [[रुकुम जिल्ला|रुकुम]]मा क्षेत्रहरू पर्दछन्। युद्धको केन्द्रविन्दु मानिएको यस क्षेत्रमा युद्धकालिन अवशेष झल्किने खालका संरचना निर्माण भएकालेे यसले पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्दछ। माओवादी शान्ति प्रक्रियामा आएपछि, यो ठाउँको प्रवर्द्धन गर्न शान्ति स्तम्भ र युद्धको झल्को दिने सङ्ग्रहालय निर्माणका काम सम्पन्न भएका छन्।<ref>{{वेब स्रोत|लेखक=|शीर्षक=सानो रुकुमपूर्व, ठूलो पर्यटन|युआरएल=https://www.dainiklumbini.com/blog/2020/03/12/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%8B-%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%95%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B5-%E0%A4%A0%E0%A5%82%E0%A4%B2%E0%A5%8B-%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D/|कार्य=|प्रकाशक=|वेबसाइट=लुम्बिनी दैनिक|भाषा=नेपाली)|अभिलेखमिति=|अभिलेखयुआरएल=|मिति=|पहुँचमिति=२८ अप्रिल २०२१}}</ref> == चित्र दीर्घा == <gallery mode="packed"> चित्र:Magar Culture.jpg|मगर युवा युवती चित्र:Alonzo-Lyons-Sisne-Rukum-Nepal-IMG 6287.jpg|सिस्ने हिमाल चित्र:Alonzo-lyons-rukum-district-guerrilla-trek-terraced-paddies-nepal-IMG 4612.jpg|जिल्लामा रहेको धानको खेत चित्र:Mount Putha Rukum east.png|पुथा हिमाल (धौलागिरी सातौँ), पूर्वी रुकुम </gallery> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == * [http://103.69.124.141/ सङ्घीय मामिला तथा सामान्य प्रशासन मन्त्रालय] * [http://www.ddcrukum.gov.np/ जिसस रुकुम] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012142418/http://ddcrukum.gov.np/ |date=2020-10-12 }} {{पूर्वी रुकुम जिल्लाका स्थानीय तहहरू}} {{नेपालका जिल्लाहरू}} [[श्रेणी:पूर्वी रुकुम जिल्ला| ]] [[श्रेणी:नेपालका जिल्लाहरू]] [[श्रेणी:लुम्बिनी प्रदेशका जिल्लाहरू]] qjd15wbtkwp3leuou65p5iqkri5jljx 0 99392 1392797 1372054 2026-10-16T04:26:52Z ~2026-55463-44 81443 1392797 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|नेपालका पूर्व राज्यहरू}} [[चित्र:Nepal_Chaubisya_Rajyas_24_states_of_Nepal_before_unification.jpg|अङ्गुठाकार|'''चौबिसी राज्यहरू''']] '''चौबीसी राज्य''' वा '''चौबीसे राज्य''', वर्तमान मध्य र पश्चिमी [[नेपाल]]को मध्य-पहाडी क्षेत्रहरूमा अवस्थित सार्वभौम र अन्तरालमा सहयोगी साना राज्यहरूको समूह थियो। यी राज्यहरूमा [[ठकुरी]], [[खस]] र [[मगर]] वंशहरू सहित विभिन्न स्थानीय राजवंशहरूद्वारा शासन गरिएको थियो, जसले यस क्षेत्रको जातीय र राजनीतिक विविधतालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। यी राज्यहरू मध्ये एक, [[गोरखा]], राजा [[पृथ्वीनारायण शाह]]को नेतृत्वमा, वि.सं १८०१ मा उनको प्रवेश पछि तुरुन्तै [[नेपालको एकीकरण|एकीकरण]]को अभियान सुरु भएको थियो।<ref>{{Cite book|title=Nepal and Bhutan: Country Studies|url=http://www.public-library.uk/dailyebook/Nepal%20and%20Bhutan%20-%20country%20studies.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730181536/http://www.public-library.uk/dailyebook/Nepal%20and%20Bhutan%20-%20country%20studies.pdf|archive-date=30 July 2020|access-date=30 July 2020|via=Public Library UK|pages=14–15|isbn=978-0844407777}}</ref> यो प्रक्रियाले वि.सं १८०१ र १८६१ बीचमा चौबीसी राज्यहरूको क्रमिक विलयको नेतृत्व गरेको थियो। [[गण्डकी नदी]]को पश्चिममा, २२ वटा साना राज्यहरूको समानान्तर सङ्घ पनि थियो जसलाई [[बाइसे राज्यहरू]] भनिन्छ, जसमा समान रूपमा विविध शासक समूहहरू थिए।<ref name=":0">{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=126-130|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> [[शाह वंश|शाह राज्य]]को स्थापना कास्की र लमजुङका राजा [[यशोब्रम्ह शाह]]का कान्छा छोरा [[द्रव्य शाह]]ले गरेका थिए, उनका जेठा छोरा कास्की र लमजुङका राजा बनेका थिए जसले गर्दा सर्वोच्चताको लागि लडाइँ सुरु भएको थियो। [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]सबैभन्दा ठुलो र शक्तिशाली राज्यहरू मध्ये एक थियो।<ref name=":3">{{cite book|url=https://www.pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf|title=पाल्पा गौडा: एक ऐतिहासिक अध्ययन|first=डा. कर्णबहादुर|last=बानियाँ क्षेत्री|publisher=फूलचोकी पब्लिकेशान एण्ड डिस्त्रिब्युसन प्रा. लि.|year=२०६३ वि.सं|page=15|isbn=99946-2-032-0}}</ref> शासकहरूले तनहुँ, मकवानपुर र विजयपुर लगायतका स्वतन्त्र राज्यहरू स्थापना गरेका थिए।<ref>{{Cite book|last=Sinha|first=Awadhesh C.|url=https://books.google.com/books?id=Hfl0DwAAQBAJ&q=chaubisi+rajya+Lamjung&pg=PT31|title=Dawn of Democracy in the Eastern Himalayan Kingdoms: The 20th Century|date=26 October 2018|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-0-429-68568-2|language=en|access-date=30 July 2020|archive-date=30 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730185118/https://books.google.co.uk/books?id=Hfl0DwAAQBAJ&pg=PT31&dq=chaubisi+rajya+Lamjung&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiRyI-T0vXqAhWuVBUIHbvfDTkQ6wEwBnoECAkQAQ#v=onepage&q=chaubisi%20rajya%20Lamjung&f=false|url-status=live}}</ref> वि.सं १८०१ मा पहिलो युद्ध [[नुवाकोटको युद्ध|नुवाकोट]]मा भएको थियो। पृथ्वीनारायण शाहले काजी बिराज थापा मगरलाई काठमाडौँमा आक्रमण गर्न पठाएका थिए, तर उनी लडाइँ नगरी फर्किका करण उनीहरूले शत्रुको शक्ति र उपत्यकाको प्रतिरक्षालाई गलत अनुमान गरेका थिए भन्ने सङ्केत गर्दछ।<ref name=":1">{{Cite book|last=Pradhan|first=K. L.|url=https://books.google.com/books?id=7PP1yElRzIUC&q=chaubisi+rajya+Lamjung&pg=PA4|title=Thapa Politics in Nepal: With Special Reference to Bhim Sen Thapa, 1806-1839|date=2012|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-8069-813-2|pages=4–6|language=en|access-date=30 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200730185750/https://books.google.co.uk/books?id=7PP1yElRzIUC&pg=PA4&lpg=PA4&dq=chaubisi+rajya+Lamjung&source=bl&ots=LLLaGiYxOP&sig=ACfU3U1qmF-88jPPa-vbfcjMCeLuJKi_EA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi9y8md0vXqAhUVu3EKHfQ-C2w4ChDoATARegQIChAB#v=onepage&q=chaubisi%20rajya%20Lamjung&f=false|archive-date=30 July 2020|url-status=live}}</ref> पछि, शाहले काजी [[कालु पाँडे]]लाई ठूलो फौजसहित पठाएका थिए। १८१३ मा, कीर्तिपुरको पहिलो युद्धको क्रममा, कालु पाँडे मारिएका थिए, र गोरखाली सेनाले ठुलो पराजय भोग्नु परेको थियो, जुन शाहको अभियानमा एक महत्त्वपूर्ण प्रारम्भिक क्षति थियो। नुवाकोटका प्रमुख [[जयन्त राना|जयन्त राना मगर]] (गोरखाका पूर्व काजी) नुवाकोटको रक्षा गरिरहेका थिए र निकट भविष्यमा गोरखाले उनीहरूमाथि आक्रमण गर्ने थाहा पाएर [[जयप्रकाश मल्ल]]को सहयोग लिन गएका थिए। यसैबीच, १८०१ मा पृथ्वीनारायण शाहले नुवाकोटमा अचानक आक्रमणको नेतृत्व गरेका थिए। जयन्त राना मगर बाहिर हुँदा, उनका छोरा नुवाकोटका सेनापति शङ्खमणि राना मगरले बचाउन खोजेता पनि पराजित भएका थिए। अन्तत: शाहले नुवाकोट माथि विजय हासिल गरेका थिए।<ref name=":2">{{Cite web|title=Conquests of Prithvinarayana Shah|url=https://sg.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/148212/5/05_chapter%201.pdf|access-date=5 September 2020|website=Mirror Shodhganga}}</ref> यी राज्यहरूको बारेमा प्रयाप्त जानकारीहरू नभएता पनि यी राज्यहरूले नेपालको आधुनिक इतिहासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए। पूर्वमा त्रिशूलीदेखि पश्चिममा राप्ती आसपाससम्म २४ ओटा राज्यहरू थिए। समय समयमा यी राज्यहरूको सङ्ख्यामा थपघट भइरहन्थ्यो। दाजुभाइ बिचमा भागबन्डा वा नातेदारहरूलाई दिनु वा सामन्तहरूले आफ्नो शक्ति सुदृढ गरी छुट्टै राज्य निर्माण गर्नु तथा कुनै राज्यले अर्को राज्यमाथि आक्रमण गरी आफ्नोमा गाभ्नु आदि कार्यले गर्दा राज्यहरूको सङ्ख्यामा थपघट हुन्थ्यो। नेपाल एकीकरणको समयमा कायम रहेका चौबिसी राज्यहरूको सङ्क्षिप्त विवरण तल दिइएको छ।<ref> इतिहास, कक्षा १० (पाठ्यक्रम विकास केन्द्र)</ref> ==इतिहास== [[चित्र:Lamjung_Durbar.jpg|thumb|336x336px|लमजुङ दरबार]] ===स्थापना=== राजा मानदेवको मानदेवस्तम्भ मा लेखिए अनुसार किरातकाल देखि नेपालको अंश रहेको गण्डकी प्रदेशलाई १४ औ शताव्दिको सुरु देखि १५ औ शताव्दिसम्म गण्डकी प्रदेशमा स्थानीय मगर, गुरुङ र खस समुदायका [[सामन्त]]हरूले आआफ्नो क्षेत्रमा प्रभाव जमाइ स-साना थुम राज्य स्थापना गरेका थिए। ती थुम राज्यहरूलाई विस्थापित गरेर सेन, मल्ल, र शाह वंशका शासकहरूले स्थापना गरेका राज्यहरूलाई चौबीसी राज्य भनिन्छ। यद्यपि, गण्डकी प्रदेशका राज्यहरूको संख्या बेलाबखत घटबढ भइरहन्थ्यो।। चौबीसी राज्यहरू बेलाबखत एक आपसमा लडिरहने हुँदा कतिपय राज्यहरूको आ-आफ्नै गठबन्धन थियो। ती गठबन्धनमा सामेल भएका राज्यहरूको आवश्यक परेको बेला एकले अर्कोलाई सहयोग गर्दथे। ह्यामिल्टनका अनुसार<ref>{{cite book|title=An account of the Kingdom of Nepal and of the territories annexed to this dominion by the House of Gorkha|author=Francis Buchanan-Hamilton | author-link = फ्रान्सिस बुकानन-ह्यामिल्टन |page=२३७-२३९|date=१९८६|publisher=|isbn=|url=}}</ref> उक्त गठबन्धनको सूची यस्तो छ- # [[पाल्पा राज्य|पाल्पा]]को नेतृत्वमा गजरकोट, रिसिङ, घिरिङ, अर्घा, खाँची र गुल्मी। # मलेबम ([[पर्वत राज्य|पर्वत]])को साथमा गलकोट # [[लमजुङ राज्य|लमजुङ]]को नेतृत्वमा तनहुँ, गरहुँ, पैयु र नुवाकोट # [[प्युठान राज्य|प्युठान]]को नेतृत्वमा मुसिकोट, इश्मा, खुंग्री र भिंग्री ===मालमुलको सम्झौता=== कास्कीका राजा शिव शाहको पालामा कास्कीको मालमूलमा भेटेर १२ राजाका सन्धि गरे। डा. [[जगमान गुरुङ]]का अनुसार यी १२ राजा आठटीकाका आठ राजा तथा तनहुँ, रिसिङ, घिरिङ र पर्वतका गरी १२ राजा हुन्। [[भीरकोट राज्य|भीरकोट]], गह्रौं र ढोर यी तीन खान राज्य र नुवाकोट, सतौं, कास्की, लमजुङ र गोरखा यी पाँच शाह राज्यलाई समुच्चमा आठटीका भनिन्छ । यी १२ राजाले कास्कीको मालमूलमा भेटेर सम्मेलन गरी आपसमा लडाइँ नगर्ने, आआफ्नो साँध सिमानामा मिलेर बस्ने, आपसमा बिहेवारी गर्ने आदि शान्ति सम्झौताको सन्धि गरेका थिए ।<ref>{{Cite web |last=परियार |first=दीपक |title=जहाँ १२ राजाले शान्ति सम्झौता गरे... |url=https://ekantipur.com/gandaki-pradesh/2021/05/02/161992930601975906.html |access-date=2026-08-24 |website=Ekantipur |language=ne}}</ref> ===१८२७-१८२८ को गोर्खा-चौबिसे युद्ध=== काजी केहरसिंह बस्न्यातको टोलीले १८२७ फागुनमा १४०० सेनासाथ [[दलजित शाह]]सँग [[तनहुँ राज्य|तनहुँ]]मा आक्रमण गर्न गएर राजधानीसमेत २२ ठाना कब्जा गरे। तनहुँका राजा [[कामारीदत्त सेन|कामरिदत्त सेन]]ले आफ्ना भाई हरकुमारदत्त सेन समेत नेपालसँग मिलेको थाहा पाई कुनै आड नरहेकाले आत्महत्या गरे।<ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=१८१|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> १९२८ वैशाख २७<ref>{{Cite journal |last=आचार्य |first=बाबुराम |title=गोरखाविजयकालका घटना |journal=पूर्णिमा |volume=२७ |pages=१६६}}</ref> मा वंशराज पांडेको नेतृत्वमा लमजुङ कब्जा गर्न सेना पठाइयो र केहरसिंह बस्न्यातको नेतृत्वमा रिसिङ,घिरिङ कब्जा गर्न भनी पठाइयो। ती दुवै टोली ५००-५०० सशस्त्र र अन्य सहयोगी थिए। काजी [[वंशराज पाँडे]]को नेतृत्वको नेपाली सेनाले कास्की राज्यको कोत्रे र दुलेगौंडामा अधिकार गर्यो। कास्कीका राजा सिद्धिनारायण शाहको सेनाले भण्डारीढिकमा मोर्चा लिन लगाई पर्वतका राजासँग सहयोग माग्न मानिस दौडाए। तर उनलाई पर्वतबाट सहयोग नमिलेकाले एक्लै लड्नुपर्दा हार हुनगयो। केहरसिंह बस्न्यात नेतृत्वको सेनालाई तनहुँका राजा हरकुमारदत्त सेनले सैन्य सहयोग पुर्‍याएका थिए। बि.सं १८२८ जेठमा रिसिङका राजाले नेपालको आश्रय स्वीकार गरी आश्रित सन्धि गरे। तर भीरकोटका राजाले नेपालसँग युद्ध गर्ने भएकाले नेपाली सेनाले किहुँब्कब्जा गरे।ब्गुहाकोटको युद्धमा नेपाली सेना र भीरकोटे सेनाको युद्ध भयो। सो युद्धमा भीरकोटको हार हुँदा त्यहाँका राजा भागी पर्वत राज्यमा शरण लिन गए। नेपाली सेनाको सामु गह्रौँ, सतहुँ, ढोर र पैयूँका राजा पनि टिक्न नसक्ता पर्वत तिरै लागे। गुहाकोटको युद्धमा तनहुँ राज्यका ८०-९० जना सेनाले शत्रुअलाई सहयोग गरेको आरोपमा केहरसिंह बस्न्यातले युद्धस्थलमै काट्दा तनहुँका राजा भित्र भित्र नेपालसँग रिसाएका थिए।<ref>{{Cite journal |last= |first= |title= |journal=पूर्णिमा |volume=५०|pages=१८}}</ref> वर्षा पूरा हुँदानहुँदै [[पर्वत राज्य|पर्वत]]का राजा कीर्तिवम मल्लले नेपालका विरुद्ध सैन्यसङ्गठन गरिसकेका थिए। पुगनपुग २००० सिपाही लिएर पर्वतका राजाले नेपाली सेनाउपर बि.सं. १८२८ पौष ५ मा आक्रमण गरे। पर्वत पक्षले ५०० नेपाली सेना सहित काजी [[केहरसिंह बस्न्यात]]लाई कटे भने काजी वंशराज पाँडेलाई कैद गरे। त्यस युद्धमा बचेका सिपाहीहरूले ढोर राज्यमा शरण लिए। तर ढोरमा पनि शत्रुले आक्रमण गरेकाले नेपालीहरू नराम्ररी हारे। बचेका केही सिपाहीसाथ नेपालीहरूले भीर्कोट, गह्रौ, पैयू र रिसिङका आफ्ना ठाना छोडिदिए। उता पृथ्वीनारायण शाले [[धोकलसिंह बस्न्यात]]को नेतृत्वमा सेना पठाएका भएपनि त्यो सेनालघि बढ्ने साहस गरेन। पर्वते राजाले हरुवा नेपाली सेनाका हतियार खोसी छोड्ने नीति लिए। ===१८४१-१८४३ को गोर्खा-चौबीसे युद्ध=== ===पाल्पा गोर्खा गठबन्धन === ===पाल्पाको विलय=== == राज्यहरूको सूची == {| class="wikitable sortable" |+चौबिसी राज्यहरू !क्रम !राज्यहरू<ref>इतिहास कक्षा १०, पाठ्यक्रम विकास केन्द्र (पृष्ठ १५- १८)</ref> !स्थापना (वि.सं) !संस्थापक !विघटन !नोट !सन्दर्भ |- |१ |[[File:Flag_of_Mustang.svg|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Mustang.svg|30x30पिक्सेल]] [[उपल्लो मुस्ताङ|मुस्ताङ]] |८००-१३७० को अन्तरालमा |मिचे घ्युङकल बिष्ट |१८४६ आश्विन ३ मा |जुम्ला नेपालमा मिलेपछि मुस्ताङ नेपालमा मिल्यो र मुस्ताङलाई रजौटा पद थमौती भयो। |<ref>{{cite book|title=मुस्ताङ दिग्दर्शन|author=नारायणप्रसाद क्षत्री|page=|date=२०४४|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=|url=}}</ref> |- |२ |बलिहाङ |१४०० वलिहाङ राना मगर |वि.स. १५८० मा |हालका गुल्मी, अर्घाखाँची, कपिलवस्तु, रुपन्देही, पाल्पा र नवलपरासी जिल्लाहरू समेटिने वि.स. १५८० मा गुल्मी, अर्घा, खाँची र पाल्पा आपसमा मिलेर यो राज्यमाथि आक्रमण गरी यसका भूभाग एक अर्कामा बाँडेर लिएका थिए। यसपछि यो राज्यको अस्तित्व समाप्त भएको थियो। | |- |३ |[[अर्घा राज्य|अर्घा]] |१४९० |जिल्ल राई |वि.सं. १८४३ मा पाल्पा राज्य | | |- |४ |खाँची |१४९२ |जयन्त शाह |पाल्पा राज्यको नेपालमा एकीकरण हुँदा खाँची राज्य पनि नेपालमा गाभिएको थियो। | | |- |५ |[[गुल्मी राज्य|गुल्मी चारपाला]] |१४९३ |राजा वीर शाह |वि.स. १८४३ मा राजा शिवनारायण शाह नेपाली फौजसँग पराजित भएपछि यो राज्य पाल्पाको नियन्त्रणमा आएको थियो र पाल्पासँगै नेपालमा एकीकृत भएको थियो। | | |- |६ |[[File:Nishankalika_Flag_of_Bagale_Thapa_clan.svg|कडी=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nishankalika_Flag_of_Bagale_Thapa_clan.svg|20x20पिक्सेल|Nishankalika Flag of Bagale Thapa clan]] [[पर्वत राज्य|पर्वत]] |१४९३ |आनन्द वम |राजा कीर्तिवम मल्लको शासनकालमा वि.स. १८४३ असोज १४ मा यो राज्य विशाल नेपालमा गाभिएको थियो। | | |- |७ |[[भीरकोट राज्य|भीरकोट]] |१५०० |राजा जैन खाण |अन्तिम राजा प्रेम अमर खाणको शासनकालमा वि.स. १८४२ मा नेपाली सेनाले यो राज्यलाई विशाल नेपालमा गाभेको थियो। | | |- |८ |पैयुँ |१५०२ |रामसिंह सेन |राजा अकवरसिंह सेनको शासनकालमा वि.स. १८४२ मा यो राज्यलाई नेपालले एकीकरण गरेको थियो। | | |- |९ |ढोर |१५१० |राजा दशरथ खाण |राजा शिवनारायण खाणको शासनकालमा वि.स. १८४२ मा यो राज्यको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१० |सतहुँ |१५१० |राजा शिरशिम्बु खाण |वि.स.१८४२ मा राजा दीर्घ शाहीको शासनकालमा यो राज्यको एकीकरण भएको थियो। | | |- |११ |गह्रौँ |१५१० |दसरथ खाण |वि.स. १८४२ मा राजा घेरु खाणको शासनकालमा नेपालले यो राज्यलाई आफूमा एकीकरण गरेको थियो। | | |- |१२ |नुवाकोट |१५१० |मिन्चा खान |यो वि.स. १८४२ मा नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१३ |[[कास्की राज्य|कास्की]] |१५२४ |विचित्र खाण |वि.स. १८४२ मा सिद्धिनारायण शाहको शासनकालमा कास्की राज्य नेपालमा एकीकरण भएको थियो। |नेपालको इतिहासमा कास्की राज्य महत्वपूर्ण छ। यहीँका राजा कुलमण्डन खाणले सर्वप्रथम शाहको उपाधि ग्रहण गरेका थिए। | |- |१४ |[[इस्मा राज्य|इस्मा]] |१५५० |च्यवनराज भट्ट अर्जेलले |गोविन्द नारायण राठोर को शासनकालमा यो राज्य पाल्पाको मातहतमा आएको थियो र पाल्पा राज्यसँगै इश्मा पनि विशाल नेपालमा एकीकृत भएको थियो। | | |- |१५ |मुसिकोट (वल्लो) |१५५० |जयचन्द्र सिंह |राजा वीरकुमार सिंहको कार्यकालमा वि.स. १८४३ मा यो राज्य पाल्पा राज्यमा गाभिएको थियो। पाल्पाको एकीकरण हुँदा यसको पनि नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१६ |[[लमजुङ राज्य|लमजुङ]] |१५५० |कास्कीका राजकुमार यशोब्रम्ह शाह |राजा वीरभूपाल शाहको शासनकालमा वि.स. १८४२ मा योराज्यको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१७ |रिसिङ |१५५० |जयचन्द्र सिंह |राजा हरिनारायण सेन यहाँका अन्तिम राजा थिए। वि.स. १८४२ मा यो राज्यको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१८ |[[घिरिङ राज्य|घिरिङ]] |१५५० |खान वंशीय ठकुरीहरू |राज्य विशाल नेपालमा वि.सं. १८४२ मा एकीकरण भएको थियो। | | |- |१९ |[[पाल्पा राज्य|पाल्पा]] |१५५० |राजा रुद्रसेन |वि.स. १८६१ मा नेपालले पाल्पाको एकीकरण सम्पन्न गरेको थियो। सेन वंशको स्थापना पाल्पाबाटै भएको थियो। |पाल्पाले नायव बहादुर शाहलाई नेपाल एकीकरणमा सहयोग समेत गरेको थियो। | |- |२० |[[प्युठान राज्य|प्युठान]] |१५६० |राजा लटराजले |वि.स. १८४२ मा रुद्रप्रताप चन्दको शासनकालमा [[विशाल नेपाल]]मा एकीकरण भएको थियो। | | |- |२१ |[[तनहुँ राज्य|तनहुँ]] |१६१० |राजा भृङ्गी सेन |वि.स. १८४१ मा हरकुमारदत्त सेनको शासनकालमा यो राज्यको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |२२ |रामपुर |१६१० |राजा खड्ग सेन |राजा दुर्लभ सेनको शासनकालमा वि.स. १८४२ मा यसको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |२३ |विनायकपुर |१६१० |विनायक सेन |बुटवल राज्य पाल्पामा मिल्न गएकाले यसको अस्तित्व समाप्त भएको थियो। | | |- |२४ |[[चित्र:Shree_Sabuj_flag_2.png|पाठ=Flag of Gorkha kingdom|फ्रेमहीन|25x25पिक्सेल]]गोरखा |१६१६ |द्रव्य शाह |अटल राज्य | | |- |२५ |[[गलकोट राज्य|गलकोट]] |१६३१ |जितारी मल्ल |वि.स. १८४२ मा राजा जगतबम मल्लको शासनकालमा यो राज्यको नेपालमा एकीकरण भएको थियो। | | |- |२६ |धुर्कोट |१४६५ |राजा खड्गराज मल्ल |राजा रण मल्लको शासनकालमा वि.स. १८४३ मा नेपाली सेनाले यो राज्य पाल्पालाई दिएको थियो र पाल्पासँगै धुर्कोट पनि नेपालमा एकीकृत भएको थियो। | | |} == प्रशासन == मध्यकालमा राज्य विस्तार हुँदै गएपछि विभिन्न क्षेत्रमा केन्द्रबाट सोझै प्रशासन चलाउन कठिन पर्ने हुनाले ती क्षेत्रमा प्रशासन सञ्चालन गर्न आफ्ना भाइ, छोरा र भातिजालाई प्रशासक नियुक्त गर्ने परम्परा भएको पाइन्छ।  <ref name=":3" /> उत्तरमध्यकाल (बाइसी, चौबीसी पूर्वका सेनराज्य प्रशासन) <ref>{{cite book|title=नेपालको तथ्य इतिहास|author=प्रा. डा. [[राजाराम सुवेदी]]|page=३२२-३२३|date=फागुन २०६१|publisher=[[साझा प्रकाशन]]|isbn=99933-2-406-X|url=}}</ref> # राजपरिवार = राजा, रानी, राजकुमार (गोसाईं, रौतेल्या, रताला, पुत्लो) # सरदार = सेना र अर्थसमबन्धी विषय हेर्ने अधिकारी # पण्डितवर्ग = राजगुरु, धर्माधिकारी, ज्योतिषी, जोशी, दैवज्ञ, पुरोहित # [[काजी]] = मन्त्री (प्रायः राजाका टाढाका अंशियार काजी कहिन्थे।) # रजवार = स्थानीय प्रशासक, राजाभन्दा तल्ला पाँच भन्दा उपरको पद # खजाञ्ची = राजाको खजाना भणडारको तालाचाबी लिई बस्ने # देवान = राजालाई धर्मशास्त्र हेरी पतिया, चान्द्रायण, शुद्धि गर्ने व्यक्ति # पुत्ला वा पुल्ता = तिब्बत भोटतिरको भन्सार अधिकृत # बूढाथापा = स्थानीय भलादमीको नायक र राजाले छानेको मन्त्रीसरह # उमराव = विबिन्न नाकामा निर्मित गढीकिल्लाको नायक # द्वारे, नेव, मुखिया, ताकुलद्वार, मण्डली= ग्राममुख्य, लेखनदास, मुख्य, तैनाथवाला, राज्यभित्रमा राजाको विरुद्ध जाँच्ने र गोप्य प्रतिवेदन सङ्कलक # भण्डारी= कोषागारप्रमुख, नगद, जिन्सी, गहना, खाद्यान्न, जपडाको भण्डारे। # विचारी, सुबेदार, थरघर, [[दौडाहा]] = मुद्दा हेर्ने, प्रहरी हेर्ने, सल्लाहकार, ठाडो कार्बाही गर्ने। # [[कटुवाल]], आसेपासे, टीके, जीते, अर्जबेगी, लुमड्या, = राजाज्ञा कार्यान्वयन गर्नेहरू ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[बाइसे राज्यहरू]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] cnsek0u56f79z7yyd0jdnrf8bf9muz3 0 101222 1392800 1390882 2026-10-16T06:07:39Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392800 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bangladesh district | name = सातखीरा | native_name = সাতক্ষীরা | image_skyline = | image_caption = | nickname = | motto = | image_map = BD Satkhira District locator map.svg | pushpin_label_position = right | coordinates = {{coord|22.35|89.08|region:BD|display=inline,title}} | division_name = [[खुल्ना विभाग|खुल्ना]] | established_title = | established_date = | seat_type = | seat = | leader_party = | leader_title = | leader_name = | area_total_km2 = 3817.29 | area_metro_km2 = | area_note = | elevation_m = | population_total = 2079884 | population_as_of = २०१३ | population_rank = | population_demonym = | population_note = | postal_code = ९४०० | coast_km = | maplink = }} '''सातखीरा''' बङ्गलादेशको दक्षिण-पश्चिम भागमा रहेको एक जिल्ला हो । यो जिल्ला खुल्ना विभागमा अवस्थित छ । यो जिल्लाले भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यसँग सिमान जोडिएको छ । यो जिल्ला बेतना नदिको किनारमा अवस्थित छ ।<ref>{{cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Satkhira_District |title=सातखीरा जिल्लाको जानकारी |publisher=बङ्गलापिडिया |date=}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==भूगोल== ===अवस्थिति=== यो जिल्ला २१°३६' देखि २२°५४' उत्तर अक्षांश र ८९°५४' देखि ८९°२०' पुर्व देशान्तरणमा अवस्थित छ । मेहेरपुर जिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्य ३८५८.३३ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ । यस जिल्लालाई जशोर जिल्लाले उत्तरबाट घेरेको छ भने यस जिल्लाको दक्षिणमा बङ्गालको खाडी रहेको छ । त्यस्तै गरी खुल्ना जिल्लाले पुर्वमा र भारतको पश्चिम बङ्गाल र चौबीस परगन जिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ । यस जिल्लामा बेतना, इकमती, रायमङ्गल, बेतराबती आदि देशकै प्रमुख नदिहरू रहेका छन् । ===मौसम=== यस जिल्लामा वार्सिक अधिकतम तापक्रम ३५.५ डिग्री पुग्छ भने न्युनतम तापक्रम १२.५ डिग्री मापन गरिएको छ । यस जिल्लामा वार्सिक १७१० मिलिमिटर पानी पर्ने गरेको छ । उष्णकटिबंधीय मौसमहरूमा वर्षको हरेक महिनामा तापक्रम १८ डिग्री माथि पुग्छ भने मासिक अर्थको तापमान र सामान्यतया एक सुख्खा मौसम हुन्छ जसमा वर्षको ६० मिलिमिटर पानी पर्ने गरेको छ । <ref>[http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=419460&cityname=Satkhira%2C+Khulna%2C+Bangladesh&units= मौसमी विवरण] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210427072912/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=419460&cityname=Satkhira%2C+Khulna%2C+Bangladesh&units= |date=2021-04-27 }}</ref> {{Weather box |location =सातखीरा |single line = Yes |metric first = Yes |Jan high F = 77 |Feb high F = 82 |Mar high F = 91 |Apr high F = 93 |May high F = 93 |Jun high F = 91 |Jul high F = 87 |Aug high F = 87 |Sep high F = 89 |Oct high F = 87 |Nov high F = 84 |Dec high F = 78 |year high F = 86 |Jan low F = 53 |Feb low F = 59 |Mar low F = 68 |Apr low F = 75 |May low F = 77 |Jun low F = 78 |Jul low F = 78 |Aug low F = 77 |Sep low F = 77 |Oct low F = 73 |Nov low F = 64 |Dec low F = 55 |year low F = 69 |Jan precipitation inch = 0.3 |Feb precipitation inch = 0.9 |Mar precipitation inch = 1.2 |Apr precipitation inch = 2.8 |May precipitation inch = 5.7 |Jun precipitation inch = 11.6 |Jul precipitation inch = 13.9 |Aug precipitation inch = 12.8 |Sep precipitation inch = 10.5 |Oct precipitation inch = 5.6 |Nov precipitation inch = 1 |Dec precipitation inch = 0.3 | year precipitation inch = 66.5 |source = वेदरबेस<ref name=Weatherbase>{{cite web |url =http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=419460&cityname=Satkhira- |title =वेदरबेस डट कम |publisher =वेदरबेस |year =२०१३ |access-date =2018-11-29 |archive-url =https://web.archive.org/web/20210218061915/http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=419460&cityname=Satkhira- |archive-date =2021-02-18 }} ३० मे २०१३</ref> |date=मे २०१३}} ==अर्थतन्त्र== सातखीरा जिल्लाको दक्षिण क्षेत्रमा बसोबास गर्ने जनसमुदायको प्रमुख पेशा माछापालन व्यवसाय हो । यस जिल्लामा विशेष गरी आँप, कटर, काफल, लिची, नरिवल, अम्बा, केरा आदि फलफूलहरूको उत्पादन हुने गरेको छ । यस जिल्लामा ८६ दूध सङ्कलन केन्द्र, ३२२ पोल्ट्रि फारम, ३०४६ मछा पालन गर्ने पोखरी, ६६ ह्याचरी, ३६५० झिङ्गे माछा पालन पोखर र एक गाईबस्तु पालन फारम रहेको छ । यस जिल्लाले दैनिक झिङ्गे माछा, गँहु, धान, जुट, लेदर समाग्री, कोदो आदिको निर्यात गर्दै आएको छ । यो जिल्लाले बङ्गलादेशको अर्थतन्त्रमा १८.५% योगदान दिँदै आएको छ । यस जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती जसमा जिल्लाकै ६२.५६% मानिसहरू संलग्न छन् । यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै ४.३३% मजदुरी, व्यापार र उद्योगमा १.५१%, वाणिाज्यमा १६.२३%, सञ्चार र यातायातमा ३.०३%, रेमिटेन्समा ०.३४%, सरकारी कार्यलयहरूमा ७.३२% ,धर्म सेवामा ०.१९% र अन्यमा ५.९४% रहेका छन् । ==रुचिको विषय== [[File:Tetulia Jami Mosque.jpg|thumb|left|alt=A pretty mosque built in the mid-19th century in rural Bangladesh.|जामे मस्जिद (१८५८-५९)]] [[सुन्दरवन]] यो जिल्लाको सबैभन्दा ठूलो कच्चा भूमिमा उव्जाउ हुने म्याग्रुफ जङ्गल हो जुन ५,७४७ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ । यस क्षेत्रमा विभिन्न प्राचीन धरोहर र पुराना मठ मन्दिर, मस्जिद, गुम्बा आदि रहेका छन् जस्तै-सुल्तानपुर साहि मस्जिद (५०० वर्ष पुरानो) । हाल यस क्षेत्रमा सबैभन्दा लोकप्रिय म्याङ्ग्रुफ वन कालीगञ्ज उप-जिल्लामा रहेको बसजहर जोहयोर वन हो । यो लोकप्रिय रूपमा बडाको वनको रूपमा चिनिन्छ । जोकर बान बङ्गलादेश र भारतीय सीमाको बीच घर्षणको कारण उत्पत्ति भएको थियो । यो प्राय यसको प्राकृतिक सौन्दर्यको लागि लोकप्रिय छ । ==शिक्षा== यस जिल्ला कुल साक्षरता दर ४८.६८% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४५.५२% छ भने महिलाको साक्षरता दर ५१.८४% रहेको छ । यस जिल्लामा एक मेडिकल कलेज, ७९ क्याम्पस, १ प्रथमीक शिक्षण विद्यालय, ४२१ उच्च माध्यमिक विद्यालय, ४१ माध्यमिक विद्यालय, ८२२ सरकारी प्रथमीक विद्यालयहरू रहेका छन् जसमध्ये सतखीरा सारकारी क्यामस, खान बहादुर क्याम्पस (१९९५), सतखीरा दिवा-रात्री क्याम्पस, सतखीरा सहर क्याम्पस आदी यहाँका उत्कृष्ट विद्यालयहरू हुन् । ==प्रशासनिक विभाजनहरू== प्रशासनकी सतखीरा उप-विभाग सन् १८५१ मा जशोर जिल्लामा स्थापना गरिएको थियो । यो जिल्ला सन् १८८२ मा खुल्ना जिल्लामा सामेल थियो । सन् १९८४ मा सतखीरा उप-विभाग एक छुट्टै जिल्लामा परिणत भएको थियो त्यसपछि सतखीरा नगरपालिकाको सन् १८८९ मा स्थापना भएको थियो । यो जिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण-पश्चिमा पर्छ । यस जिल्लामा सातवटा उप-जिल्लाहरू रहेका छन् जसमध्ये श्यामनगर (१९६८.२४ वर्ग किलोमिटर) सबैभन्दा ठूलो उप-जिल्ला हो भने देबहाट (१७६.३३ वर्ग किलोमिटर) सबैभन्दा सानो उप-जिल्ला रूपमा रहेको छ । सतखीरा जिल्लामा हाल दुई नगरपालिका, सात उप-जिल्ला, ७९ सङ्घीय परिसद, ८ प्रहरी चौकी र १४३६ गाउँहरू रहेका छन् । <ref>[http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/PopCen2011/Com_Satkhira.pdf बङ्गलादेश राष्ट्रिय तथ्याङ्क विभाग, २०११ सतखीरा]</ref> ==डिजिटल सातखीरा== सन् १९९४ मा यस जिल्लाका केही युवाहरूले व्यवसायीक हिसावले कम्प्युटर विषयमा तालीम केन्द्रको स्थापना गरे र त्यहाँबाट केही प्रतिभा तयार पारे जसले पछि अर्को कम्प्युटर व्यवसाय शुरु भयो र अन्ततः सातखीरा जिल्ला सञ्चार क्षेत्रमा एक ठूलो मञ्चको स्थापना भएको थियो । विस्तारै कम्प्युटरले सरकारी कार्यालय र बैङ्कमा अन्य मेसिनहरूको काम गर्न थाल्यो । त्यसको लगत्तै विभिन्न विद्यालय र क्याम्पसहरूमा कम्प्युटर विषयमा पठनपाठन सुरु भएको थियो । हाल यस जिल्लामा अधिक युवाहरू कम्प्युटरको व्यवसाय सुरु गरेका छन् । ==सन्दर्भ सामग्री== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== {{commonscat|Satkhira District|सातखीरा जिल्ला}} [https://www.openstreetmap.org/node/5858569062 सातखीरा जिल्लाको नक्शा] [[श्रेणी:बङ्गलादेशका जिल्लाहरू]] g67x4fbisk1hyr3argb7rr5154ztncv 0 103566 1392757 1321082 2026-10-15T14:33:10Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392757 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = नीरशमशेर जबरा |honorific_prefix=[[नेपाल सेनाको फिल्ड मार्सल]] | image = | image_size = | caption = | office = [[नेपाल सेनाको फिल्ड मार्सल]] | term_start = २०२२ वैशाख | term_end = - | predecessor = | successor =[[किरण शमशेर राणा|किरण सम्शेर राणा]] | primeminister = | term_start1 = | term_end1 = | predecessor1 = | successor1 = | primeminister1 = | office2 = [[नेपालको प्रधान सेनापति]]<br>[[नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति|नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] | term_start2 = २०१७ बैशाख जेष्ठ ७ | term_end2 = २०२२ वैशाख १५ | predecessor2 = [[तोरण शमशेर जङ्गबहादुर राणा|तोरण शम्शेर जबरा]] | successor2 = [[सुरेन्द्र बहादुर शाह]] | president2 = | 1blankname2 = | 1namedata2 = | birth_name = | birth_date = १९७० पौष ११<br>{{birth date|1913|12|25}} | birth_place = [[जावलाखेल दरबार]] |death_date=१० कात्तिक २०७०<br>{{death date and age|2013|10|27|1913|12|25}} |death_place=Chhauni, [[Kathmandu]], Nepal | spouse = | children = | residence =[[नीर भवन]], [[सानेपा]] |relations= [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]] (पिता)<br>माहिला महारानी कृष्ण कुमारी (माता) | education = [[दरबार हाई स्कुल]] , [[काठमाडौँ]]<br>शान्त निकट्टे [[पश्चिम बङ्गाल]] | signature = | allegiance = {{flag|Nepal|23px}} |serviceyears=1931–1965 |battles= [[दोस्रो विश्व युद्ध]] | branch = | serviceyears = | rank = | awards = }} '''नीरशमशेर जङ्गबहादर राणा''' (वा नीरशमशेर जबरा)। [[अतिरथी|फिल्ड मार्सल]] र नेपाल सेनाको सेवानिवृत्त जनरल हुन् । वि.सम्. १९७० पौष ११ गते [[जावलाखेल दरबार]]मा जन्मेका अतिरथी राणाको मृत्यु ९९ वर्षको उमेरमा भएको थियो। <ref>[http://www.royalark.net/Nepal/lamb9.htm रयल आर्क]</ref> उहाँ राणा प्रधान मन्त्री [[जुद्ध शमशेर जङ्गबहादुर राणा|जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणा]] र उनकी दोश्रो पत्नी माहिला महारानी कृष्ण कुमारीका पुत्र थिए । उनी १८ वर्षको उमेरमा १ श्रावण १९८८ मा शाहि नेपाली सेनाको सेवामा प्रवेश गरेका थिए र श्री पशुपति प्रसाद बटालियनको सेनानीमा नियुक्त भएका थिए। उनी २०१७ बैशाख १५ मा शाहि नेपाली सेनाको प्रधान सेनापति नियुक्त भए र २०२२ मा सेवा निवृत् भए । सेवा निवृत् भए पछि उनी फिल्ड मार्सल बने ।<ref>'''[http://nepalihimal.com/article/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0/1918 फिल्ड मार्सल नीरशमशेर राणा] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'''</ref> उनी [[दरबार हाई स्कुल]] , [[काठमाडौँ]] र [[पश्चिम बङ्गाल|पश्चिम बङ्गालमा]] शान्त निकट्टेमा दिक्षित थिए। == सन्दर्भ == [[श्रेणी:फिल्ड मार्सलहरू]] [[श्रेणी:नेपालका फिल्ड मार्सलहरू]] [[श्रेणी:जुद्ध खलक]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधान सेनापतिहरू]] [[श्रेणी:नेपालका प्रधानमन्त्रीका सन्तानहरू]] 2zizfrwf15w5vzgahn5oyt8xsc6vcr3 0 107848 1392773 1388670 2026-10-15T22:18:20Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392773 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = भोलाहाट | native_name = ভোলাহাট | settlement_type = [[बङ्गलादेशका उपजिल्लाहरू|उपजिल्ला]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = बङ्गलादेशको नक्शामा भोलाहाट उपजिल्लाको अवस्थिति | coordinates = {{coord|24|56|45|N|88|13|40|E|type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|बङ्गलादेश}} | subdivision_type1 = विभाग | subdivision_type2 = [[बङ्गलादेशका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | subdivision_type3 = | subdivision_name1 = [[राजशाही विभाग]] | subdivision_name2 = [[चाँपाइ नबाबगञ्ज जिल्ला]] | subdivision_name3 = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_total_km2 = 123.52 | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | population_total = 103,301 | population_as_of = सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार<ref>{{cite web|url=http://bholahat.chapainawabganj.gov.bd/node/237426|title=এক নজরে ভোলাহাট|author=|date=১৫ জুলাই ২০১৪|website=বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন|publisher=গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ সরকার|access-date=2019-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140504175341/http://bholahat.chapainawabganj.gov.bd/node/237426|archive-date=2014-05-04}}</ref> | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | postal_code_type = | postal_code = | website =[https://web.archive.org/web/20070930055131/http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/nawabganj/Bholahat.gif भोलाहाट उपजिल्लाको आधिकारिक नक्शा] | footnotes = | timezone = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|बङ्गलादेशी मानक समय]] | utc_offset = +६ }} '''भोलाहाट''' ({{भाषा-बङ्गाली|ভোলাহাট}}) [[बङ्गलादेश]]को उत्तरी भागमा पर्ने जिल्ला [[चाँपाइ नबाबगञ्ज जिल्ला|नवावगञ्ज]] जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला [[राजशाही विभाग|राजशाही]] विभागमा अन्तर्गत पर्दछ।<ref name=Banglapedia>{{citation |author= |chapter=भोलाहाट उपजिल्ला |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bholahat_Upazila |title=বাংলাপিডিয়া: বাংলাদেশের জাতীয় এনসাইক্লোপিডিয়া |editor= সিরাজুল ইসলাম ও আহমেদ এ জামাল|publisher= বাংলাদেশ এশিয়াটিক সোসাইটি|year=सन् २०१२ |edition=दोस्रो }}</ref> == भूगोल == भोलाहाट बङ्गलादेशको उत्तरी भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २४°४८' देखि २४°५८' उत्तर अक्षांश र ८८°०८' देखि ८८°१६' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। भोलाहाट उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये १२३.५२ वर्ग किलोमिटर ओगटेको। यस उपजिल्लालाई छिमेकी देश भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यले उत्तर, पूर्व र पश्चिमबाट घेरेको छ भने [[शिवगञ्ज उपजिल्ला|शिवगञ्ज]] र [[गोमस्तापुर उपजिल्ला|गोमस्तापुर]] उपजिल्लाले दक्षिणबाट घेरेको छ। महानन्द, भाटिया, कलन, आमगछी, कवारी र चित्रा बिल आदि यस उपजिल्लाको प्रमुख नदिहरू हुन्।<ref name="ভোলাহাট উপজেলা তথ্য বাতায়ন">{{cite web|url=http://bholahatupazila.com/|title=ভোলাহাট উপজেলা তথ্য বাতায়ন|date=১৭ জানুয়ারি ২০১২|access-date=2019-11-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20120117142902/http://bholahatupazila.com/|archive-date=2012-01-17}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bholahat_Upazila | title = ভোলাহাট উপজেলা | publisher = বাংলাপিডিয়া | accessdate = 15 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181117192911/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bholahat_Upazila | archive-date = 17 November 2018 }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/maldah.html |title = মালদহের তহশীল মানচিত্র |work = | publisher=ভারতের মানচিত্র | accessdate = 15 November 2018}}</ref> == इतिहास == बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिनबाट देश व्यापी रूपमा शुरू भएको थियो भने १६ अक्टोबर १०७१ का दिन पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशको स्वतन्त्रताका लागि लडिरहेका लडाकु र पाकिस्तानी सेना बीच प्रत्यक्ष गोली हानाहानमा १ लडाकुको मृत्यु भएको थियो। यस उपजिल्लाको जामबाडीया भन्ने ठाउँमा पाकिस्तानी सेनाले सर्वसाधारणहरूको सामूहिक हत्या र घरहरूमा लुट पाट समेत गरेका थिए। == जनशाङ्खिकि == बङ्गलादेश राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यस उपजिल्लाको कुल जनसङ्ख्या ९२१४९ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या १६६०९ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ४५५४० रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ९१३९४ छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ७४७ रहेको छ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या ८ रहेको छ। यस उपजिल्लामा पहाडी, मुण्डा, उराँव आदि जनजातिका मानिस बसोबास गर्छन्। यस उपजिल्लामा १८४ मस्जिद, ७ हिन्दु मन्दिर र १ चिहान रहेका छन्। जादुनगर मस्जिद, गोपिनाथपुर जामे मस्जिद, जामबाडीया जामे मस्जिद, बाराटेक जामे मस्जिद, बाडा खान गाजी चिहान, त्री रत्न हिन्दु मन्दिर आदि यस उपजिल्लाका केही लोकप्रिय धार्मिक स्थलहरू हुन्। == अर्थतन्त्र == यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा धान, गहुँ, जुट, उखु, तोरी तथा अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया आँप, कटहर, केरा, लिची, मेवा, भुइँकटर, खरबुजा, नरिवल आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, तेल उद्योग, बिस्कुट कारखाना, इट्टा उद्योग, फलाम उद्योग तथा अन्य उद्योग कलकारखानाहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया धान, चामल, आँप तथा मौसमी तरकारी तथा अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेका आलसको तेल, जुट र तिल पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा १७ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा ४ माछापालन केन्द्र, ५ दुग्ध सङ्कलन केन्द्र तथा २० कुखुरापालन केन्द्रहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ६६.२७% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै ५.२२% मजदुरी, उद्योग ०.५८%, वाणिज्यमा १२.६२%, सञ्चार र यातायातमा १.०५%, निर्माण क्षेत्रमा ०.६९%, सुविधा ३.६३%, धार्मिक सेवा ०.१७%, वैदेशिक रोजगारी ०.१४% र अन्य ९.६३% रहेका छन्। == प्रशासन == प्रशासकीय भोलाहाट थानाको स्थापना सन् १९१८ भएको थियो भने सन् १९८४ का दिन यसलाई उपजिल्लामा परिणत गरिएको थियोे। हाल यस उपजिल्लामा ४ सङ्घ परिषद्, ४५ मौजा/महल्ला र ९१ गाउँहरू रहेका छन्।<ref>{{cite web|title= বাংলাদেশ উপজেলা তালিকা|url= https://www.wikizero.com/en/Upazilas_of_Bangladesh|publisher= উইকি শূন্য|access-date= 2019-11-10|archive-url= https://web.archive.org/web/20191106043013/https://www.wikizero.com/en/Upazilas_of_Bangladesh|archive-date= 2019-11-06}}</ref> == शिक्षा == यस उपजिल्लाको कुल साक्षरता दर ३९.२% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ३९.७% छ भने महिलाको साक्षरता दर ३८.७% रहेको छ। यस उपजिल्लामा ४ क्याम्पस, १५ माध्यमिक विद्यालय, ५५ प्राथमिक विद्यालय र १५ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; भोलाहाट मोहिबुलाह डिग्री क्याम्पस (सन् १०८६), भोलाहाट रमेश्वर पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १०११), मुसराभुजा उच्च विद्यालय (सन् १९६२), गोहालबाडी फजिल मदरसा (सन् १९६१) आदि। == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:बङ्गलादेशका उपजिल्लाहरू]] 5p33edki14pmbu0adnc9zweo0yys32n 0 108465 1392777 1389165 2026-10-15T23:44:13Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392777 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = मुजिबनगर | native_name = | settlement_type = [[बाङ्लादेशका उपजिल्लाहरू|उपजिल्ला]] | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = बाङ्लादेशको नक्शामा मुजिबनगर उपजिल्लाको अवस्थिति | coordinates = {{coord|23|39|N|88|36|E|type:adm3rd|display=inline,title}} | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा|बङ्गलादेश}} | subdivision_type1 = विभाग | subdivision_type2 = [[बङ्गलादेशका जिल्लाहरूको सूची|जिल्ला]] | subdivision_type3 = | subdivision_name1 = [[खुलना विभाग]] | subdivision_name2 = [[मेहेरपुर जिल्ला]] | subdivision_name3 = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | population_total = 99,143 | population_as_of = सन् २०११<ref>{{cite web |url= http://mujibnagar.meherpur.gov.bd/node/114367 |title= এক নজরে মুজিবনগর |author= বাংলাদেশ জাতীয় তথ্য বাতায়ন |date= ২৭ জানুয়ারী ২০১৫ |ওয়েবসাইট= |publisher= গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ সরকার |archiveurl= https://web.archive.org/web/20131023022533/http://mujibnagar.meherpur.gov.bd/node/114367 |archivedate= ২৩ অক্টোবর ২০১৩ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023022533/http://mujibnagar.meherpur.gov.bd/node/114367 |date=2013-10-23 }}</ref> | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | postal_code_type = हुलाक | postal_code = 7102 | website = {{URL|http://mujibnagar.gov.bd/}} | footnotes = | timezone = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|बङ्गलादेशी मानक समय]] | utc_offset = +६ }} '''मुजिबनगर''' ({{भाषा-बङ्गाली|মুজিবনগর}}) बङ्गलादेशको [[मेहेरपुर जिल्ला|मेहेरपुर]] जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला [[खुलना विभाग|खुलना]] विभाग अन्तर्गत पर्दछ। == भूगोल == मुजिबनगर उपजिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण पूर्व भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २३°३६' देखि २३°४५' उत्तर अक्षांश र ८८°३४' देखि ८८°४३' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। मुजिबनगर उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ११२.६८ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस उपजिल्लालाई [[मोहाम्मादपुर सदर उपजिल्ला|मोहाम्मादपुर]] उपजिल्लाले उत्तर, [[दामुडहुदा उपजिल्ला|दामुडहुदा]] र [[मेहेरपुर सदर उपजिल्ला|मेहेरपुर सदर]] उपजिल्लाले दक्षिण, [[भारत]]को पश्चिम बङ्गाल राज्यले पूर्व र पश्चिमबाट घेरेको छ। भैरव नदी, सरस्वती खमल, दातपुर बिल आदि यस उपजिल्लाका केही नदी तथा नहरहरू हुन्।<ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Upazila | title = मुजिबनगर उपजिल्ला | publisher = [[बाङ्लापिडिया]] | accessdate = 15 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180516103507/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Upazila | archive-date = 16 May 2018 }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/nadia.html |title = নদিয়ার তহসিল মানচিত্র |work = | publisher= ভারতের মানচিত্র | accessdate = 15 November 2018}}</ref> == जनशाङ्खिकि == जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यस जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या ८९८८६ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ४६०८८ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ४३७९८ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ८३४६८ छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ८४०, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ५५६३ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या १५ रहेको छ। यस उपजिल्लामा १०१ मस्जिद, ४ मन्दिर ५ चिहान रहेका छन्। यस उपजिल्लाका ९२.९८% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने ०.०८% ले पोखरी, ०.८९% ले टुटी र ६.०५% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये ३२.४०% घरहरूमा अझै पनि सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रहेको छैन। == अर्थतन्त्र == यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा मुख्यतया धान, मकै, जुट, आलु, गहुँ, खैनी, तोरी लगायत अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया आँप, कटहर, नरिवल, अम्बा, केरा, कागती, खरबुजा आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, गहुँ पिसानी केन्द्र, काष्ठ सामग्री उत्पादन केन्द्र, बरफ उद्योग, बिस्कुट उद्योग, कपास तथा कपडा उद्योग तथा प्लाष्टिक सामग्री उत्पादन कारखाना रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया जुट, केरा, आलु, उखु लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेको आलसको तेल, तोरीको बिउ, अलहर पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा ११ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा १५ माछापालन केन्द्र, १९५ कुखुरापालन केन्द्र र ४० दुग्ध सङ्कलन केन्द्रहरू रहेको छ। यस जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ७३.७७% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै मजदुरीमा २.३८%, वाणिज्यमा ०.९०%, सञ्चार र यातायातमा १.४५%, उद्योगमा ०.९०% निर्माण क्षेत्रमा ०.७३%, सुविधामा २.७०%, धार्मिक सेवामा ०.०९%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामा ०.४०% र अन्यमा ४.३२% रहेका छन्। == प्रशासन == प्रशासकीय मुजिबनगर उपजिल्लाको स्थापना सन् २००० फेब्रुअरी २४ का दिन भएको थियो। हाल यस उपजिल्लामा ४ सङ्घ परिषद्हरू रहेका छन् जुन यस प्रकार छन्; दरियापुर सङ्घ परिषद्, बागोयान सङ्घ परिषद्, महाजनपुर सङ्घ परिषद् र मोनाखाली सङ्घ परिषद्।<ref>{{cite web|title= বাংলাদেশ উপজেলা তালিকা|url= https://www.wikizero.com/en/Upazilas_of_Bangladesh|publisher= উইকি শূন্য|access-date= 2019-11-20|archive-url= https://web.archive.org/web/20191106043013/https://www.wikizero.com/en/Upazilas_of_Bangladesh|archive-date= 2019-11-06}}</ref> == शिक्षा == यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४०.२% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४१.२% छ भने महिलाको साक्षरता दर ३९.३%रहेको छ। यस उपजिल्लामा २ क्याम्पस, २४ माध्यमिक विद्यालय, ४ बाल उद्धान केन्द्र, ४ गैरसरकारी तथा सामुदायिक शिक्षण संस्था र ६ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; मुजिबनगर डिग्री क्याम्पस (सन् १९८३), मुजिबनगर माध्यमिक विद्यालय (सन् १९३७), दारियापुर माध्यमिक विद्यालय (सन् १९४६) आदि। == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:बङ्गलादेशका उपजिल्लाहरू]] 4cz8f2gawl7ctqsue262eh2rkt98et3 0 108714 1392806 1099483 2026-10-16T08:04:47Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392806 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | official_name = हाकिमपुर | native_name = | settlement_type = उपजिल्ला | image_skyline = | imagesize = | image_alt = | image_caption = | image_blank_emblem = | blank_emblem_size = | blank_emblem_type = | blank_emblem_link = | pushpin_map = Bangladesh | pushpin_map_caption = बङ्गलादेशको नक्सामा यस उपजिल्लाको अवस्थिति | pushpin_label_position = right | subdivision_type = [[देश]] | subdivision_name = {{झण्डा चिन्ह|बङ्गलादेश}} [[बङ्गलादेश]] | subdivision_type1 = विभाग | subdivision_name1 = [[रङ्पुर विभाग]] | subdivision_type2 = जिल्ला | subdivision_name2 = [[दिनाजपुर जिल्ला]] | subdivision_type3 = <!-- Capital --> | subdivision_name3 = | population_total = 66875 | population_as_of = सन् १९९१ | population_footnotes = | population_density_km2 = 669 | area_total_km2 = 99.92 | area_metro_km2 = | elevation_m = | elevation_ft = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | timezone = [[बङ्गलादेशको प्रमाणिक समय|बङ्गलादेशी मानक समय]] | utc_offset = +६ | coordinates = {{coord|25|{{#expr:.2833*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.0167*60 round 1}}|E|type:city_region:BD|display=inline,title}} | postal_code_type = | postal_code = | website =[http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/dinajpur/Hakimpur.gif हाकिमपुर उपजिल्लाको आधिकारिक नक्सा] }} '''हाकिमपुर''' ({{भाषा-बङ्गाली|হাকিমপুর}}) बङ्गलादेशको [[दिनाजपुर जिल्ला|दिनाजपुर]] जिल्लाको एक उपजिल्ला हो। यो उपजिल्ला [[रङ्पुर विभाग|रङ्पुर]] विभाग अन्तर्गत पर्दछ।<ref name=Banglapedia>{{citation |author=एमडि रेजुल कारिम |chapter=हाकिमपुर उपजिल्ला |chapter-url=http://bn.banglapedia.org/index.php?title=%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%AE%E0%A6%AA%E0%A7%81%E0%A6%B0_%E0%A6%89%E0%A6%AA%E0%A6%9C%E0%A7%87%E0%A6%B2%E0%A6%BE |title=बाङ्लापिडिया: बङ्गलादेशको राष्ट्रिय विश्वकोश |editor= सिराजुल इस्लाम र आहमेद ए जमाल|publisher=बङ्गलादेशको एसियाली समाज |year=सन् २०१२ |edition=दोस्रो}}</ref> == भूगोल == हाकिमपुर बङ्गलादेशको उत्तरी भागमा पर्छ भने यो उपजिल्ला २५°१४' देखि २५°२४' उत्तर अक्षांश र ८८°५६' देखि ८९°०९' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। हाकिमपुर उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ९९.९२ वर्ग किलोमिटर ओगटेको छ। यस उपजिल्लालाई [[नवावगञ्ज उपजिल्ला|नवावगञ्ज]] र [[बिरामपुर उपजिल्ला|बिरामपुर]] उपजिल्लाले उत्तर, [[पाँचबिबि उपजिल्ला|पाँचबिबि]] उपजिल्लाले दक्षिण, [[घोडाघाट उपजिल्ला|घोडाघाट]] उपजिल्लाले पूर्व, भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्य र [[बिरामपुर उपजिल्ला|बिरामपुर]] उपजिल्लाले पश्चिमबाट घेरेको छ। जमुना र तुलसी गङ्गा नदि यस उपजिल्लाको प्रमुख नदिहरू हुन्।<ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hakimpur_Upazila | title = हाकिमपुर उपजिल्ला | publisher = बाङ्लापिडिया | accessdate = 8 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220601040146/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Hakimpur_Upazila | archive-date = 1 June 2022 }}</ref> == इतिहास == सन् १९३३ मा यस उपजिल्लामा बेलायत हातहतियार आन्दोलन विरुद्ध सर्वसाधारण उत्रिएका थिए भने उक्त आन्दोलनको नेतृत्व तात्कालिक समयमा अनुसालन स्मृति र जगन्तार पार्टीले लिएका थिए। आन्दोलनमा उत्रिएका मानिसहरूले दार्जिलिङ मालीमा आक्रमण गरी त्यहाँ रहेका हातहतियारहरू कब्जामा लिन सफल भएका थिए भने मानिसहरूले त्यहाँ रहेको रेल्वे स्टेसनमा पनि आगजनी गरेका थिए। बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिनबाट देश व्यापी रूपमा शुरू भएको थियो भने तात्कालिक समयमा १९ अप्रिल १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेनाले यस उपजिल्लामा आतङ्क मच्चाउन शुरू गरेका थिए। पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशको स्वतन्त्रताका लागि लडिरहेका लडाकु बीच यस उपजिल्लाको चाटनी भन्ने ठाउँमा प्रत्यक्ष गोली हानाहान हुँदा दुई लडाकुहरूको ज्यान गएको थियो। पाकिस्तानी सेनाले पछि घरघरमा छापा मारि त्यहाँ रहेका पुरुष तथा सबै युवालाई मार्दै महिला र किशोरहरूलाई सेनाको सैनिक किल्लामा लगेका थिए। यस बङ्गलादेश स्वतन्त्रता युद्धमा बङ्गलादेशी लडाकुहरू भारत सरकारसँग गोप्य रूपमा सन्देश आदन प्रदान गरिरहेका थिए। २१ नोभेम्बर १९७१ देखि ११ डिसेम्बर १९७१ सम्म पाकिस्तानी सेना र बङ्गलादेशी लडाकु बीच यस उपजिल्लाको थुप्रै स्थानहरूमा प्रत्यक्ष गोली हानाहान तथा युद्ध भएको थियो जहाँ ३४५ बङ्गलादेशी लडाकुहरूको मृत्यु भएको थियो। हाकिमपुर ११ डिसेम्बर १९७१ का दिन स्वतन्त्र भएको थियो। == जनशाङ्खिकि == उपजिल्ला प्रतिवेदनका अनुसार यस उपजिल्लाको कुल जनसङ्ख्या ८३०२८ रहेको छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ४२९२२ छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ४०१०६ रहेको छ। धर्मका आधारमा यस जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ७५९०१ छ भने हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४७०१, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १०५९, इसाई धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १३३ र अन्य धर्मका मानिसहरूको जनसङ्ख्या १२३४ रहेको छ। यस उपजिल्लामा सन्थल जनजाति बसोबास गर्छन्। यस उपजिल्लामा १४० मस्जिद, २२ हिन्दु मन्दिर र ३ गिर्जाघरहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका ९५.६०% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानीका लागि पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने ०.२% ले पोखरी, ०.०६% ले टुटी र ४.०६% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस उपजिल्लाको कुल घरहरू मध्ये ४५.९०% घरहरूमा अझै पनि सौचालय सुविधा रहेको छैन। हाकिमपुर उपजिल्लामा १ अस्पताल, १ उपजिल्ला स्वास्थ्य संस्था, ३ सङ्घ अस्पताल तथा परिवार नियोजन केन्द्रहरू रहेका छन्।<ref name="community">{{cite web |url=http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Bangladesh_glance.pdf |title=बङ्गलादेशको राष्ट्रिय जनगणना |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=बङ्गलादेश केन्द्रिय तथ्याङ्क विभाग |format=पिडिएफ |access-date=July 21, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728231735/http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Bangladesh_glance.pdf |archive-date=July 28, 2014 |df= }}</ref> == अर्थतन्त्र == यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यस उपजिल्लाका अधिकांश मानिसहरू किसान हुन्। यस उपजिल्लामा धान, गहुँ, जुट, प्याज, तोरीको बीउ तथा अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा मुख्यतया आँप, केरा, मेवा, खरबुजा आदि उत्पादन हुँदै आएको छ। यस उपजिल्लामा धान कुटानी केन्द्र, बरफ कारखाना, फलाम तथा वेल्डिङ उद्योग, पाउरोटी उद्योग, बिँडी उद्योग, बाँसका सामाग्री उत्पादन केन्द्र, काठका सामग्री उत्पादन केन्द्र तथा अन्य उद्योग कलकारखानाहरू पनि सञ्चालनमा रहेका छन्। यस उपजिल्लाले मुख्यतया धान, गहुँ, आलु लगायत मौसमी तरकारी र अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आएको छ। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख रहेका आलसको तेल, तिल, अलहर, खैनी, कोद‍, उखु पनि निम्न मात्रमा उत्पादन गरिन्छ। यस उपजिल्लामा ३५ हाटबजार तथा मेलाहरू सञ्चालन रहेका छन्। यस उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा र रथहरू सामान ओसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आएका छन्। यस उपजिल्लामा १२ माछापालन केन्द्र, २ दुग्ध सङ्कलन केन्द्र तथा, २ कुखुरापालन केन्द्रहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भनेको कृषि र खेती हो जसमा जिल्लाकै ५४.२६% मानिसहरू संलग्न छन्। यस जिल्लाका मानिसहरू अन्य जस्तै २.८५% मजदुरीमा, उद्योग तथा व्यापारमा ०.६४% वाणिज्यमा २३.७४%, सञ्चार तथा यातायातमा ४.९१%, निर्माण क्षेत्रमा ०.६९%, सुविधामा ४.९२%, धार्मिक सेवामा ०.१५%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामा ०.२६% र अन्यमा ७.६८% रहेका छन्। == प्रशासन == हाकिमपुर थानको स्थापना सन् १९५० मा भएको थियो भने सन् १९८४ का दिन यसलाई उपजिल्लामा परिणत गरिएको थियो। हाल यस उपजिल्लामा १ नगरपालिका, ३ सङ्घ परिषद्/वडा, ५९ मौजा/महल्ला र ९१ गाउँ र २२,८९५ घरहरू रहेका छन्। == शिक्षा == यस उपजिल्लाको कुल साक्षरता दर ४७.२% रहेको छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ५२.५% छ भने महिलाको साक्षरता दर ४१.६% रहेको छ। यस उपजिल्लामा ३ क्याम्पस, २२ माध्यमिक विद्यालय, ४१ प्राथमिक विद्यालय र १४ मदरसाहरू रहेका छन्। यस उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाहरू यस प्रकार छन्; हाकिमपुर डिग्री क्याम्पस (सन् १९८४), हाकिमपुर महिला डिग्री क्याम्पस (सन् १९९५), जलालपुर व्यवस्थापन वाणिज्य क्याम्पस, बाङ्ला हिली पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९४१), बाङ्ला हिली सरकारी कन्या उच्च विद्यालय (१९४१), बोल्दार उच्च विद्यालय (सन् १९४९), हितोसो आदिवासी जुनियर उच्च विद्यालय (सन् २००१), पौषगाडा फजिल मदरसा (सन् १९४७) आदि। == सन्दर्भ सामग्री == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == [[श्रेणी:बङ्गलादेशका उपजिल्लाहरू]] jr082x3pa8834tq4bfp9mwjyebrt3un 0 114242 1392799 1154074 2026-10-16T05:42:18Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392799 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = सराइनोडु<br />Sarrainodu | image = Sarrainodu poster.jpg | caption = रङ्गमञ्च प्रदर्शित पोस्टर | director = [[बोयापती श्रीनु]] | producer = [[अल्लू अरविन्द]] | writer = एम रत्नम <small>'''(संवाद)'''</small> | screenplay = बोयापती श्रीनु | story = बोयापती श्रीनु | starring = {{plainlist| *[[अल्लू अर्जुन]] *[[श्रीकान्त (तेलुगु अभिनेता)|श्रीकान्त]] *[[आदि पिनिसेट्टी]] *[[क्याथरिन ट्रेसा|क्याथरीन टेरेसा]] *[[रकुल प्रीत सिंह]] }} | music = [[एस थमन]] | cinematography = ऋषि पञ्जाबी | editing = [[कोटागिरी वेङ्कटेश्वर राव]] | studio = [[गीता आर्ट्स]] | distributor = | released = {{film date|df=y|2016|04|22}} | runtime = १६० मिनेट | country = [[भारत]] | language = तेलुगु | budget = {{INR|link=yes}}५० [[करोड]]<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/sarainodu-sarrainodu-movie-review-by-audience-live-update-675716 |title='Sarainodu' (Sarrainodu) movie review by audience: Live update|work=IBTIMES|date=22 April 2016|author= Hooli, Shekhar H }}</ref> | gross = {{estimation}} {{INR}}१२७ करोड<ref>{{cite web|url=https://www.ibtimes.co.in/sarainodu-sarrainodu-total-worldwide-box-office-collection-allu-arjuns-film-grosses-rs-127-685774|title='Sarainodu' (Sarrainodu) total worldwide box office collection: Allu Arjun's film grosses Rs. 157 crore in its lifetime - International Business Times|website= International Business Times|access-date=2016-07-07}}</ref> }} '''''सराइनोडु''''' ({{trans|The right guy}}) २०१६ भारतीय [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]] भाषाको एक्शन चलचित्र हो जुन [[बोयापती श्रीनुद्वा]]द्वारा लिखित र निर्देशित छ। [[गीता आर्ट्स]] ब्यानर अन्तर्गत [[अल्लू अरविन्द]]द्वारा निर्मित। चलचित्रमा [[अल्लू अर्जुन]], [[श्रीकान्त (तेलुगु अभिनेता)|श्रीकान्त]], [[आदि पिनिसेट्टी]], [[क्याथरिन ट्रेसा|क्याथरीन टेरेसा]], [[रकुल प्रीत सिंह]]ले अभिनय गरेका छन् जबकि [[ब्रह्मानन्दम]], [[प्रदीप रावत (अभिनेता)|प्रदीप रावत]], [[पी साई कुमार|साई कुमार]], [[जयप्रकाश]], [[सुमन (अभिनेता)|सुमन]] र [[आदर्श बालकृष्ण]]ले सहयोगी भूमिका खेलेका छन्। [[एस थमन]]ले चलचित्रको सङ्गीत र पृष्ठभूमि स्कोर बनाएका छन्। सिनेमाटोग्राफी ऋषि पञ्जाबीद्वारा छ। चलचित्रको [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]] र [[मलयालम भाषा|मलयालम]] संस्करण २२ अप्रिल २०१६ मा प्रदर्शित भएको थियो र २०१६ को सबैभन्दा धेरै कमाउने तेलुगु फिल्ममध्ये एक भएको थियो। यो समीक्षकहरूको सकारात्मकसँग मिश्रित समीक्षा प्राप्त भएको थियो र बक्स अफिसमा एक प्रमुख व्यावसायिक सफलता थियो।<ref>[http://www.ibtimes.co.in/sarainodu-sarrainodu-total-worldwide-box-office-collection-allu-arjuns-film-grosses-rs-127-685774 'Sarainodu' (Sarrainodu) total worldwide box office collection: Allu Arjun's film grosses Rs. 107 crore in its lifetime – International Business Times]</ref> यो २०१७ डिसेम्बरमा [[नेपाल]]मा पनि प्रदर्शित भएको थियो र बक्स अफिसमा १.२७ मिलियन कमाएको थियो।<ref>[http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/allu-arjuns-sarrainodu-hindi-version-becomes-the-most-watched-film-on-youtube-with-145-million-views/ Allu Arjun's Sarrainodu Hindi version becomes the most watched film on YouTube with 230 million views] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==कलाकार== * [[अल्लू अर्जुन]] गनाको रूपमा * [[श्रीकान्त (तेलुगु अभिनेता)|श्रीकान्त]] श्रीपतिको रूपमा * [[आदि पिनिसेट्टी]] वैराम धनुषको रूपमा * [[क्याथरिन ट्रेसा|क्याथरीन टेरेसा]]विधायक हन्शिता रेड्डीको रूपमा * [[रकुल प्रीत सिंह]] जानू उर्फ महालक्ष्मीको रूपमा * [[ब्रह्मानन्दम]] लिंगा हरिहरनको रूपमा, उमापतिको छिमेकी * [[प्रदीप रावत (अभिनेता)|प्रदीप रावत]] ओबुल रेड्डीको रूपमा * [[पी साई कुमार|साई कुमार]] जया प्रकाश 'जेपी' को रूपमा * [[जयप्रकाश]] उमापति 'यूपी' को रूपमा ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} ==बाह्य कडीहरू== * {{IMDb title|5457772}} [[श्रेणी:तेलगु भाषाका चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:भारतीय एक्सन चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:मसाला चलचित्रहरू]] [[श्रेणी:सन् २०१६ का चलचित्रहरू]] 6afih8vyslfq0bt3qtpg89sj48zxdmr 0 114600 1392792 1371313 2026-10-16T03:54:09Z ~2026-55463-44 81443 /लिच्छवी अन्तर्गत */ चाँगुनारायण मन्दिरमा रहेको लिच्छवि राजा मानदेवको शिलालेख (संवत् ३८६ वा ई.सं. ४६४) नेपालको प्रमाणिक इतिहासमा सबैभन्दा पुरानो अभिलेख हो।चाँगुनारायणको स्तम्भलेख अनुसार राजा मानदेवको सैन्य विजय अभियानले लिच्छवि राज्यको सिमाना पूर्वमा कोशी र पश्चिममा गण्डकी नदीपारि सम्म फैलाएको थियो। भौगोलिक रूपमा वर्तमान पाल्पा जिल्ला गण्डकी क्षेत्र (कालीगण्डकीको तटीय क्षेत्र) मा पर्ने हुनाले प्राविधिक रूपमा यो भू-भाग मानदेवको प्रभाव वा अधिनमा रहेको पुष्टि हुन्छ। 1392792 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = पाल्पा |conventional_long_name = पाल्पा राज्य |common_name = पाल्पा राज्य |continent = एसिया |region = दक्षिण एसिया |country = नेपाल |government_type = राजतन्त्र |era = |status = |event_start = राजा रुद्र सेनद्वारा शासन सुरु |year_start = वि.सं. १५५० |date_start = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event_end = नेपाल अधिराज्यमा विलय |year_end = वि.सं. १८६१ |date_end = |p1 = लिगलिगकोट क्षेत्र |p2 = त्रिशुली क्षेत्र |s1 = नेपाल अधिराज्य |flag_s1 = Flag of Nepal (1775–1962).svg |flag_type = |image_coat = |image_map = |capital = [[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |common_languages = [[हिन्दी]]{{efn|group=note|राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिएको ताम्रपत्र हिन्दी भाषामा छ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |date=२०४२ माघ |title=पाल्पाली राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिई वि.सं. १८४५ मा गरिदिएको ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=17 |issue=2 |pages=36}}</ref>}}, [[नेपाली भाषा|खस भाषा]] |religion= [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], | title_leader = राजा |leader1 = [[रुद्र सेन]] (प्रथम) |year_leader1 = वि.सं. १६१६ - १६२७ |leader2 = [[मुकुन्द सेन]] |year_leader2 = |leader3 =[[पृथ्वीपाल सेन]] (अन्तिम) |year_leader3 = वि.सं. १७७९ - १८६१ |today = {{flag|नेपाल}} <br>{{flag|भारत}} }} '''पाल्पा राज्य''' एक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो। चौबिसे राज्यहरूमा पाल्पालाई सबैभन्दा शक्तिशाली मानिन्थ्यो। [[खस राज्य]]को विघटन पछि यो राज्य बनेको थियो। यस राज्यको स्थापना रिप्दिकोटका शासक [[रुद्र सेन]]ले वि.सं. १५५० मा गरेका थिए। [[अवध]]सँग जोरिएको तराईको बापत पाल्पाली राजाले अवधका नवाबलाई केही तिरो तिरी सो तराईको भोगचलन गर्दै आएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |author-link=[[महेशराज पन्त]] |title=पाल्पा राज्यको नेपाल अधिराज्य र अवधसँग सम्बन्ध (वि. सं. १८४२-१८५७) |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=7 |issue=1}}</ref> पाल्पालीहरू शक्तिशाली भए तापनि मुलुकको एकीकरण गर्न सक्दैनन् भन्ने कुरा [[मुकुन्द सेन]] (प्रथम)को समयमै प्रमाणित भइसकेको थियो। उत्पन्न परिस्थितिमा ढिलो या चाँडो पाल्पा एकीकृत नेपालमा गाभिनु अवश्यम्भावी नै थियो। पाल्पालाई सैनिक कारबाही गरेर नेपालमा गाभ्न सकिन्थ्यो। युद्ध भएको भए पाल्पाली राजाले लडेर वीरगति पाउन पनि सक्थे। सल्लाहले नै पनि सल्यान, जाजरकोट र [[बझाङ राज्य|बझाङ]] जस्तो गरी अर्धस्वायत्त राज्यका रूपमा स्वीकार गर्न सकिन्थ्यो। परन्तु पाल्पा अधिराज्यलाई नेपाल अधिराज्यमा गाभ्ने कार्य [[भीमसेन थापा]]द्वारा सारा वैधानिक तरिकालाई लत्याएर साह्रै कायर र प्रतिशोधपूर्ण हत्याकाण्ड मच्चाएर गरियो।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==इतिहास== === स्वतन्त्र राज्य === खस राज्यको विघटन पछि रिब्दीकोटका [[सामन्त]] शासक रुद्र सेनले वि.सं. १५५० मा पाल्पा राज्यको स्थापना गरेका थिए। पाल्पा जिल्लाको प्रभास भन्ने ठाउँमा रहेको शिवालय जीर्णोद्वार गर्दा पाइएको एक शिलालेखमा बि. स १५४९ मा रुद्र सेना राजा भएको देखिएको छ।<ref>उक्त शिलालेखको पूर्ण पाठ यस्तो छ: " उ थम शिवाय मनुमिंद गते शाके १४१४ उदैए शुत्र च धर्मे (ण रु द्रा दि र सेन राजा)"</ref><ref>{{cite book|url=https://www.pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf|title=पाल्पा गौडा: एक ऐतिहासिक अध्ययन|first=डा. कर्णबहादुर|last=बानियाँ क्षेत्री|publisher=फूलचोकी पब्लिकेशान एण्ड डिस्त्रिब्युसन प्रा. लि.|year=२०६३ बि.सं|page=15|isbn=99946-2-032-0}}</ref> पाल्पा राज्यको स्थापना बि.सं. १५५० मा रुद्र सेनले गरेका थिए जसको अस्तित्व वि.सं. १८६१ सम्म कायम थियो। यस राज्यमा सेनवंशका बाह्र जना राजाहरूले तीन शताब्दी सम्म शासन गरेका थिए। मुकुन्द सेन प्रथमको शासनकालमा यो राज्यको भौगोलिक क्षेत्र विशाल भू-भागमा फैलिएको थियो. "गण्डकी महात्म्य " मा यस राज्यको सिमाना पूर्वमा [[बराहक्षेत्र]]सम्म, पश्चिमामा रुरु क्षेत्रसम्म, उत्तरमा [[मुक्तिनाथ|मुक्तिक्षेत्र]] सम्म र दक्षिणमा हरिहरक्षेत्रसम्म फैलिएको कुरा उल्लेख गरिएको छ। <ref>{{cite book|url=|title=पाल्पा राज्यको इतिहास, भाग १|first=विष्णुप्रसाद घिमिरे|last=|publisher=|year=बि.सं २०४५|page=१०|isbn=}}</ref> तापनी उक्त समयमा कालीगण्डकीको पश्चिममा [[पर्वत राज्य]] र सो नदीको पूर्वमा [[भीरकोट राज्य|भीरकोट]], नुवाकोट र [[कास्की राज्य]] स्थापना भइसकेको देखिएकाले<ref>{{cite book|url=|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी, भाग १, नेपाल|first=बाबुराम|last=आचार्य|publisher=श्री ५ महाराजाधिराजका प्रेस सचिवालय|year=बि.सं २०२४|page=२-५|isbn=}}</ref> पाल्पा राज्यको उत्तरी सिमा मुक्तिक्षेत्र सम्म पुगेको थियो भन्ने भनाई सत्य ठहर्दैन। === मुकुन्द सेन === मुकुन्द सेन प्रथमको समयमा पाल्पा राज्यको समृद्धि, ख्याती र उन्नति चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो. उनको समयमा भएको पाल्पा राज्यको भौगोलिक क्षेत्र विस्तार तथा सभ्यता र संस्कृतिको उन्नतिले उक्त कुराको पुष्टि गर्छ. मुकुन्द सेनले गण्डकी प्रदेश को गोरखा सम्म आफ्नो अधिकार जमाउन सफल भएका थिए. एक स्रोत मा उल्लेख भए अनुसार कान्तिपुरका राज्य [[रत्न मल्ल]]लाई कुकुनाम र देवान नाम गरेका भोटका जमातले दुख दिदा उनले गुहार मागेकाली पाल्पाका राजा मुकुन्द सेनले रत्न मल्लको उद्धार गरेका थिए. === मुकुन्द सेनको मृत्यु र राज्य बिखन्डन === पाल्पाली राजा मुकुन्द सेनको मृत्यु पछि उनले सँगठित बनाएर राखेको [[पाल्पा राज्य]] टुक्रन गएको थियो। र तनहुँ भृङ्गी सेन नाम गरेका उनका छोराको भागमा परेको थियो।<ref>{{cite book|url=|title=Modern Nepal, volume 1|first=डिल्लीरमण|last=रेग्मी|publisher=फर्मा के. एल. मुखोपाध्याय|year=सन् १९७५|page=६२|isbn=}}</ref><ref>{{cite book|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_113_full.pdf|title=प्राचीन नेपाल:तनहुँको राजनीतिक इतिहास|first=श्रीराम|last=घिमिरे|publisher=पुरातत्व बिभाग|year=बि.सं २०४६ भदौ-असोज|page=२२|isbn=}}</ref> [[मुकुन्द सेन]] एक धार्मिक प्रवृतिका राजा थिए र यिनले आफ्नो अन्तिम समयमा राजनीति बाट अलग भएर देवघाटमा धार्मिक जीवन बिताएका थिए। आफुद्वारा विजित पाल्पा राज्य अन्तर्गतका क्षेत्रहरूमा उनले आफ्ना छोराहरूलाई प्रशासक बनाएर पठाएका थिए र उनको मृत्यु भएपछि उनका छोराहरूले नै आफु प्रशासक भएको क्षेत्रलाई छुट्टै राज्यको रुपमा स्थापना गरी आफुलाई राजा बनाए र विशाल पाल्पा राज्य टुक्रिन पुगेको थियो। ==नेपाल एकीकरणमा योगदान== [[बहादुर शाह]]ले पाल्पा राज्य सँग गरेको गरेको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरू आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। वि.सं. १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली र पाल्पाली संयुक्त फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भदौ २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र असोज १४ गते पर्वत विजय गर्यो। यसपछि क्रमशः धुरकोट, गलकोट, मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरू एकीकृत गरिए। पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। बि.सं १८५४ असार १४ मा बहादुर शाहको हत्या भएपछि पाल्पा राज्य र महादत्त सेनाको नेपालसँगको पूर्ववत् सम्बन्ध मधुर सम्बन्ध कायम हुन सकेन। ==राजाको वंशावली == [[चित्र:King_Mukunda_Sen_on_his_Horse.jpg|अङ्गुठाकार|291x291पिक्सेल|[[मुकुन्द सेन]]]] राजाको प्रशस्ती "स्वस्ति श्रीसदासिवचरणमन्माहादत्तसेनबहादुर्देवानाविरुदावलिविराजमान्मानोत्मत श्रीमन्माहाराजधिराजश्री मन्माहादत्तसेनबाहादुरदेवानां सदासमरविजैनां" प्रकारको हुन्थ्यो।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |date=२०४२ माघ |title=पाल्पाली राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिई वि.सं. १८४५ मा गरिदिएको ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=17 |issue=2 |pages=36}}</ref> # [[रुद्र सेन]] # [[मुकुन्द सेन]] # माणिक्य सेन # पिरोज सेन # पृथ्वी सेन # त्रिलोक सेन # अमर सेन # गन्धर्व सेन # उद्योत सेन # मुकुन्द सेन द्वितीय # महादत्त सेन # [[पृथ्वीपाल सेन]] [[पृथ्वीपाल सेन]]को कायरतापूर्वक हत्या गरी [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्ध]] को पालामा पाल्पा राज्य नेपालमा गाभियो। == बिदेश सम्बन्ध == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सेन राज्य]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===टिप्पणी === {{notelist}} [[श्रेणी:सेन राज्यहरू]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] e4m5nhnnd6otnbw6b20817i9590updq 1392794 1392792 2026-10-16T04:15:54Z ~2026-55463-44 81443 /* स्वतन्त्र राज्य */ 1392794 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = पाल्पा |conventional_long_name = पाल्पा राज्य |common_name = पाल्पा राज्य |continent = एसिया |region = दक्षिण एसिया |country = नेपाल |government_type = राजतन्त्र |era = |status = |event_start = राजा रुद्र सेनद्वारा शासन सुरु |year_start = वि.सं. १५५० |date_start = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event_end = नेपाल अधिराज्यमा विलय |year_end = वि.सं. १८६१ |date_end = |p1 = लिगलिगकोट क्षेत्र |p2 = त्रिशुली क्षेत्र |s1 = नेपाल अधिराज्य |flag_s1 = Flag of Nepal (1775–1962).svg |flag_type = |image_coat = |image_map = |capital = [[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |common_languages = [[हिन्दी]]{{efn|group=note|राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिएको ताम्रपत्र हिन्दी भाषामा छ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |date=२०४२ माघ |title=पाल्पाली राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिई वि.सं. १८४५ मा गरिदिएको ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=17 |issue=2 |pages=36}}</ref>}}, [[नेपाली भाषा|खस भाषा]] |religion= [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], | title_leader = राजा |leader1 = [[रुद्र सेन]] (प्रथम) |year_leader1 = वि.सं. १६१६ - १६२७ |leader2 = [[मुकुन्द सेन]] |year_leader2 = |leader3 =[[पृथ्वीपाल सेन]] (अन्तिम) |year_leader3 = वि.सं. १७७९ - १८६१ |today = {{flag|नेपाल}} <br>{{flag|भारत}} }} '''पाल्पा राज्य''' एक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो। चौबिसे राज्यहरूमा पाल्पालाई सबैभन्दा शक्तिशाली मानिन्थ्यो। [[खस राज्य]]को विघटन पछि यो राज्य बनेको थियो। यस राज्यको स्थापना रिप्दिकोटका शासक [[रुद्र सेन]]ले वि.सं. १५५० मा गरेका थिए। [[अवध]]सँग जोरिएको तराईको बापत पाल्पाली राजाले अवधका नवाबलाई केही तिरो तिरी सो तराईको भोगचलन गर्दै आएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |author-link=[[महेशराज पन्त]] |title=पाल्पा राज्यको नेपाल अधिराज्य र अवधसँग सम्बन्ध (वि. सं. १८४२-१८५७) |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=7 |issue=1}}</ref> पाल्पालीहरू शक्तिशाली भए तापनि मुलुकको एकीकरण गर्न सक्दैनन् भन्ने कुरा [[मुकुन्द सेन]] (प्रथम)को समयमै प्रमाणित भइसकेको थियो। उत्पन्न परिस्थितिमा ढिलो या चाँडो पाल्पा एकीकृत नेपालमा गाभिनु अवश्यम्भावी नै थियो। पाल्पालाई सैनिक कारबाही गरेर नेपालमा गाभ्न सकिन्थ्यो। युद्ध भएको भए पाल्पाली राजाले लडेर वीरगति पाउन पनि सक्थे। सल्लाहले नै पनि सल्यान, जाजरकोट र [[बझाङ राज्य|बझाङ]] जस्तो गरी अर्धस्वायत्त राज्यका रूपमा स्वीकार गर्न सकिन्थ्यो। परन्तु पाल्पा अधिराज्यलाई नेपाल अधिराज्यमा गाभ्ने कार्य [[भीमसेन थापा]]द्वारा सारा वैधानिक तरिकालाई लत्याएर साह्रै कायर र प्रतिशोधपूर्ण हत्याकाण्ड मच्चाएर गरियो।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==इतिहास== === ईतिहास: लिच्छविकालीन राजा मानदेवको वि.सं. ५२१ (संवत् ३८६) को चाँगुनारायण मन्दिरको शिलालेख अनुसार तत्कालीन नेपालको सीमा पूर्वमा कोसी र पश्चिममा गण्डकीपारि (मल्लपुरी) सम्म फैलिएको थियो ।इतिहासमा राजा मानदेवलाई नेपालको पहिलो ऐतिहासिक प्रमाणित राजा र राज्य विस्तार गर्ने कुशल प्रशासकका रूपमा लिइन्छ। उनले आफ्नो विजय अभियानमार्फत काठमाडौँ उपत्यकामा मात्र सीमित रहेको नेपालको भूगोललाई पूर्वमा कोसीदेखि पश्चिममा गण्डकीपारिसम्म विस्तार गरेर एक सुदृढ राज्य खडा गरेका थिए। यसकारणले पाल्पा राज्य लिच्छवी शासनमा नेपाल अन्तर्गत थियो भन्ने अकाट्य प्रमाण रहेको छ । गण्डकी क्षेत्रमा लिच्छवी शासनको प्रत्यक्ष पकड ८औँ शताब्दीको मध्य (सन् ७५० को आसपास) तिर केन्द्रीय लिच्छवी साम्राज्य कमजोर भएसँगै अन्त्य भएको मानिन्छ । सन् ७५० को दशकपछि काठमाडौँ उपत्यका केन्द्र रहेको लिच्छवी वंश आन्तरिक कलह, द्वैध शासन र कमजोर उत्तराधिकारीहरूका कारण ओरालो लाग्यो। केन्द्र कमजोर भएपछि काठमाडौँबाट टाढा रहेका गण्डकी क्षेत्रका स्थानीय सामन्त र पहाडी शासकहरूले केन्द्रलाई कर बुझाउन छाडे र बिस्तारै स्वतन्त्र हुन थाले । मध्य र दक्षिणी गण्डकी क्षेत्र (जस्तै तनहुँ, पाल्पा, स्याङ्जा) मा मगर सामन्त र राजाहरू शक्तिशाली बने। उनीहरूलाई इतिहासमा 'मगर राजा' वा 'मगर शासक' भनिन्छ । ११औँ शताब्दीमा पश्चिम नेपाल (कर्णाली क्षेत्र) मा नागराजले विशाल खस साम्राज्य (सिञ्जा राज्य) को स्थापना । खस राजाहरू (विशेष गरी अशोक चल्ल र जितारी मल्ल) को सैन्य शक्ति तत्कालीन समयमा निकै विशाल र शक्तिशाली थियो। गण्डकी क्षेत्रका साना मगर र घले राजाहरूसँग खसहरूको विशाल सेनासँग सिधा युद्ध लड्ने क्षमता थिएन। त्यसैले, धेरै जसो स्थानीय शासकहरूले आफ्नो आन्तरिक सत्ता जोगाउन खस राजाको सार्वभौमिकता स्वीकार गर्ने र वार्षिक रूपमा कर वा उपहार बुझाउने समझदारी गरे। यसले गर्दा रक्तपातपूर्ण लडाईं भएन र खसहरूको प्रभाव पनि स्थापित भयो। स्वतन्त्र राज्य === खस राज्यको विघटन पछि रिब्दीकोटका [[सामन्त]] शासक रुद्र सेनले वि.सं. १५५० मा पाल्पा राज्यको स्थापना गरेका थिए। पाल्पा जिल्लाको प्रभास भन्ने ठाउँमा रहेको शिवालय जीर्णोद्वार गर्दा पाइएको एक शिलालेखमा बि. स १५४९ मा रुद्र सेना राजा भएको देखिएको छ।<ref>उक्त शिलालेखको पूर्ण पाठ यस्तो छ: " उ थम शिवाय मनुमिंद गते शाके १४१४ उदैए शुत्र च धर्मे (ण रु द्रा दि र सेन राजा)"</ref><ref>{{cite book|url=https://www.pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf|title=पाल्पा गौडा: एक ऐतिहासिक अध्ययन|first=डा. कर्णबहादुर|last=बानियाँ क्षेत्री|publisher=फूलचोकी पब्लिकेशान एण्ड डिस्त्रिब्युसन प्रा. लि.|year=२०६३ बि.सं|page=15|isbn=99946-2-032-0}}</ref> पाल्पा राज्यको स्थापना बि.सं. १५५० मा रुद्र सेनले गरेका थिए जसको अस्तित्व वि.सं. १८६१ सम्म कायम थियो। यस राज्यमा सेनवंशका बाह्र जना राजाहरूले तीन शताब्दी सम्म शासन गरेका थिए। मुकुन्द सेन प्रथमको शासनकालमा यो राज्यको भौगोलिक क्षेत्र विशाल भू-भागमा फैलिएको थियो. "गण्डकी महात्म्य " मा यस राज्यको सिमाना पूर्वमा [[बराहक्षेत्र]]सम्म, पश्चिमामा रुरु क्षेत्रसम्म, उत्तरमा [[मुक्तिनाथ|मुक्तिक्षेत्र]] सम्म र दक्षिणमा हरिहरक्षेत्रसम्म फैलिएको कुरा उल्लेख गरिएको छ। <ref>{{cite book|url=|title=पाल्पा राज्यको इतिहास, भाग १|first=विष्णुप्रसाद घिमिरे|last=|publisher=|year=बि.सं २०४५|page=१०|isbn=}}</ref> तापनी उक्त समयमा कालीगण्डकीको पश्चिममा [[पर्वत राज्य]] र सो नदीको पूर्वमा [[भीरकोट राज्य|भीरकोट]], नुवाकोट र [[कास्की राज्य]] स्थापना भइसकेको देखिएकाले<ref>{{cite book|url=|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी, भाग १, नेपाल|first=बाबुराम|last=आचार्य|publisher=श्री ५ महाराजाधिराजका प्रेस सचिवालय|year=बि.सं २०२४|page=२-५|isbn=}}</ref> पाल्पा राज्यको उत्तरी सिमा मुक्तिक्षेत्र सम्म पुगेको थियो भन्ने भनाई सत्य ठहर्दैन। === मुकुन्द सेन === मुकुन्द सेन प्रथमको समयमा पाल्पा राज्यको समृद्धि, ख्याती र उन्नति चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो. उनको समयमा भएको पाल्पा राज्यको भौगोलिक क्षेत्र विस्तार तथा सभ्यता र संस्कृतिको उन्नतिले उक्त कुराको पुष्टि गर्छ. मुकुन्द सेनले गण्डकी प्रदेश को गोरखा सम्म आफ्नो अधिकार जमाउन सफल भएका थिए. एक स्रोत मा उल्लेख भए अनुसार कान्तिपुरका राज्य [[रत्न मल्ल]]लाई कुकुनाम र देवान नाम गरेका भोटका जमातले दुख दिदा उनले गुहार मागेकाली पाल्पाका राजा मुकुन्द सेनले रत्न मल्लको उद्धार गरेका थिए. === मुकुन्द सेनको मृत्यु र राज्य बिखन्डन === पाल्पाली राजा मुकुन्द सेनको मृत्यु पछि उनले सँगठित बनाएर राखेको [[पाल्पा राज्य]] टुक्रन गएको थियो। र तनहुँ भृङ्गी सेन नाम गरेका उनका छोराको भागमा परेको थियो।<ref>{{cite book|url=|title=Modern Nepal, volume 1|first=डिल्लीरमण|last=रेग्मी|publisher=फर्मा के. एल. मुखोपाध्याय|year=सन् १९७५|page=६२|isbn=}}</ref><ref>{{cite book|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_113_full.pdf|title=प्राचीन नेपाल:तनहुँको राजनीतिक इतिहास|first=श्रीराम|last=घिमिरे|publisher=पुरातत्व बिभाग|year=बि.सं २०४६ भदौ-असोज|page=२२|isbn=}}</ref> [[मुकुन्द सेन]] एक धार्मिक प्रवृतिका राजा थिए र यिनले आफ्नो अन्तिम समयमा राजनीति बाट अलग भएर देवघाटमा धार्मिक जीवन बिताएका थिए। आफुद्वारा विजित पाल्पा राज्य अन्तर्गतका क्षेत्रहरूमा उनले आफ्ना छोराहरूलाई प्रशासक बनाएर पठाएका थिए र उनको मृत्यु भएपछि उनका छोराहरूले नै आफु प्रशासक भएको क्षेत्रलाई छुट्टै राज्यको रुपमा स्थापना गरी आफुलाई राजा बनाए र विशाल पाल्पा राज्य टुक्रिन पुगेको थियो। ==नेपाल एकीकरणमा योगदान== [[बहादुर शाह]]ले पाल्पा राज्य सँग गरेको गरेको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरू आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। वि.सं. १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली र पाल्पाली संयुक्त फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भदौ २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र असोज १४ गते पर्वत विजय गर्यो। यसपछि क्रमशः धुरकोट, गलकोट, मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरू एकीकृत गरिए। पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। बि.सं १८५४ असार १४ मा बहादुर शाहको हत्या भएपछि पाल्पा राज्य र महादत्त सेनाको नेपालसँगको पूर्ववत् सम्बन्ध मधुर सम्बन्ध कायम हुन सकेन। ==राजाको वंशावली == [[चित्र:King_Mukunda_Sen_on_his_Horse.jpg|अङ्गुठाकार|291x291पिक्सेल|[[मुकुन्द सेन]]]] राजाको प्रशस्ती "स्वस्ति श्रीसदासिवचरणमन्माहादत्तसेनबहादुर्देवानाविरुदावलिविराजमान्मानोत्मत श्रीमन्माहाराजधिराजश्री मन्माहादत्तसेनबाहादुरदेवानां सदासमरविजैनां" प्रकारको हुन्थ्यो।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |date=२०४२ माघ |title=पाल्पाली राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिई वि.सं. १८४५ मा गरिदिएको ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=17 |issue=2 |pages=36}}</ref> # [[रुद्र सेन]] # [[मुकुन्द सेन]] # माणिक्य सेन # पिरोज सेन # पृथ्वी सेन # त्रिलोक सेन # अमर सेन # गन्धर्व सेन # उद्योत सेन # मुकुन्द सेन द्वितीय # महादत्त सेन # [[पृथ्वीपाल सेन]] [[पृथ्वीपाल सेन]]को कायरतापूर्वक हत्या गरी [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्ध]] को पालामा पाल्पा राज्य नेपालमा गाभियो। == बिदेश सम्बन्ध == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सेन राज्य]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===टिप्पणी === {{notelist}} [[श्रेणी:सेन राज्यहरू]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] 2ogb9foufec71z5aisol2kuzn37p682 1392795 1392794 2026-10-16T04:18:09Z ~2026-55463-44 81443 1392795 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = पाल्पा |conventional_long_name = पाल्पा राज्य |common_name = पाल्पा राज्य |continent = एसिया |region = दक्षिण एसिया |country = नेपाल |government_type = राजतन्त्र |era = |status = |event_start = राजा रुद्र सेनद्वारा शासन सुरु |year_start = वि.सं. १५५० |date_start = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event_end = नेपाल अधिराज्यमा विलय |year_end = वि.सं. १८६१ |date_end = |p1 = लिगलिगकोट क्षेत्र |p2 = त्रिशुली क्षेत्र |s1 = नेपाल अधिराज्य |flag_s1 = Flag of Nepal (1775–1962).svg |flag_type = |image_coat = |image_map = |capital = [[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |common_languages = [[हिन्दी]]{{efn|group=note|राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिएको ताम्रपत्र हिन्दी भाषामा छ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |date=२०४२ माघ |title=पाल्पाली राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिई वि.सं. १८४५ मा गरिदिएको ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=17 |issue=2 |pages=36}}</ref>}}, [[नेपाली भाषा|खस भाषा]] |religion= [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], | title_leader = राजा |leader1 = [[रुद्र सेन]] (प्रथम) |year_leader1 = वि.सं. १६१६ - १६२७ |leader2 = [[मुकुन्द सेन]] |year_leader2 = |leader3 =[[पृथ्वीपाल सेन]] (अन्तिम) |year_leader3 = वि.सं. १७७९ - १८६१ |today = {{flag|नेपाल}} <br>{{flag|भारत}} }} '''पाल्पा राज्य''' एक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो। चौबिसे राज्यहरूमा पाल्पालाई सबैभन्दा शक्तिशाली मानिन्थ्यो। [[खस राज्य]]को विघटन पछि यो राज्य बनेको थियो। यस राज्यको स्थापना रिप्दिकोटका शासक [[रुद्र सेन]]ले वि.सं. १५५० मा गरेका थिए। [[अवध]]सँग जोरिएको तराईको बापत पाल्पाली राजाले अवधका नवाबलाई केही तिरो तिरी सो तराईको भोगचलन गर्दै आएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |author-link=[[महेशराज पन्त]] |title=पाल्पा राज्यको नेपाल अधिराज्य र अवधसँग सम्बन्ध (वि. सं. १८४२-१८५७) |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=7 |issue=1}}</ref> पाल्पालीहरू शक्तिशाली भए तापनि मुलुकको एकीकरण गर्न सक्दैनन् भन्ने कुरा [[मुकुन्द सेन]] (प्रथम)को समयमै प्रमाणित भइसकेको थियो। उत्पन्न परिस्थितिमा ढिलो या चाँडो पाल्पा एकीकृत नेपालमा गाभिनु अवश्यम्भावी नै थियो। पाल्पालाई सैनिक कारबाही गरेर नेपालमा गाभ्न सकिन्थ्यो। युद्ध भएको भए पाल्पाली राजाले लडेर वीरगति पाउन पनि सक्थे। सल्लाहले नै पनि सल्यान, जाजरकोट र [[बझाङ राज्य|बझाङ]] जस्तो गरी अर्धस्वायत्त राज्यका रूपमा स्वीकार गर्न सकिन्थ्यो। परन्तु पाल्पा अधिराज्यलाई नेपाल अधिराज्यमा गाभ्ने कार्य [[भीमसेन थापा]]द्वारा सारा वैधानिक तरिकालाई लत्याएर साह्रै कायर र प्रतिशोधपूर्ण हत्याकाण्ड मच्चाएर गरियो।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==इतिहास== === ईतिहास: लिच्छविकालीन राजा मानदेवको वि.सं. ५२१ (संवत् ३८६) को चाँगुनारायण मन्दिरको शिलालेख अनुसार तत्कालीन नेपालको सीमा पूर्वमा कोसी र पश्चिममा गण्डकीपारि (मल्लपुरी) सम्म फैलिएको थियो ।इतिहासमा राजा मानदेवलाई नेपालको पहिलो ऐतिहासिक प्रमाणित राजा र राज्य विस्तार गर्ने कुशल प्रशासकका रूपमा लिइन्छ। उनले आफ्नो विजय अभियानमार्फत काठमाडौँ उपत्यकामा मात्र सीमित रहेको नेपालको भूगोललाई पूर्वमा कोसीदेखि पश्चिममा गण्डकीपारिसम्म विस्तार गरेर एक सुदृढ राज्य खडा गरेका थिए। यसकारणले पाल्पा राज्य लिच्छवी शासनमा नेपाल अन्तर्गत थियो भन्ने अकाट्य प्रमाण रहेको छ । गण्डकी क्षेत्रमा लिच्छवी शासनको प्रत्यक्ष पकड ८औँ शताब्दीको मध्य (सन् ७५० को आसपास) तिर केन्द्रीय लिच्छवी साम्राज्य कमजोर भएसँगै अन्त्य भएको मानिन्छ । सन् ७५० को दशकपछि काठमाडौँ उपत्यका केन्द्र रहेको लिच्छवी वंश आन्तरिक कलह, द्वैध शासन र कमजोर उत्तराधिकारीहरूका कारण ओरालो लाग्यो। केन्द्र कमजोर भएपछि काठमाडौँबाट टाढा रहेका गण्डकी क्षेत्रका स्थानीय सामन्त र पहाडी शासकहरूले केन्द्रलाई कर बुझाउन छाडे र बिस्तारै स्वतन्त्र हुन थाले । मध्य र दक्षिणी गण्डकी क्षेत्र (जस्तै तनहुँ, पाल्पा, स्याङ्जा) मा मगर सामन्त र राजाहरू शक्तिशाली बने। उनीहरूलाई इतिहासमा 'मगर राजा' वा 'मगर शासक' भनिन्छ । ११औँ शताब्दीमा पश्चिम नेपाल (कर्णाली क्षेत्र) मा नागराजले विशाल खस साम्राज्य (सिञ्जा राज्य) को स्थापना भयो , खस राजाहरू (विशेष गरी अशोक चल्ल र जितारी मल्ल) को सैन्य शक्ति तत्कालीन समयमा निकै विशाल र शक्तिशाली थियो। गण्डकी क्षेत्रका साना मगर र घले राजाहरूसँग खसहरूको विशाल सेनासँग सिधा युद्ध लड्ने क्षमता थिएन। त्यसैले, धेरै जसो स्थानीय शासकहरूले आफ्नो आन्तरिक सत्ता जोगाउन खस राजाको सार्वभौमिकता स्वीकार गर्ने र वार्षिक रूपमा कर वा उपहार बुझाउने समझदारी गरे। यसले गर्दा रक्तपातपूर्ण लडाईं भएन र खसहरूको प्रभाव पनि स्थापित भयो। स्वतन्त्र राज्य === खस राज्यको विघटन पछि रिब्दीकोटका [[सामन्त]] शासक रुद्र सेनले वि.सं. १५५० मा पाल्पा राज्यको स्थापना गरेका थिए। पाल्पा जिल्लाको प्रभास भन्ने ठाउँमा रहेको शिवालय जीर्णोद्वार गर्दा पाइएको एक शिलालेखमा बि. स १५४९ मा रुद्र सेना राजा भएको देखिएको छ।<ref>उक्त शिलालेखको पूर्ण पाठ यस्तो छ: " उ थम शिवाय मनुमिंद गते शाके १४१४ उदैए शुत्र च धर्मे (ण रु द्रा दि र सेन राजा)"</ref><ref>{{cite book|url=https://www.pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf|title=पाल्पा गौडा: एक ऐतिहासिक अध्ययन|first=डा. कर्णबहादुर|last=बानियाँ क्षेत्री|publisher=फूलचोकी पब्लिकेशान एण्ड डिस्त्रिब्युसन प्रा. लि.|year=२०६३ बि.सं|page=15|isbn=99946-2-032-0}}</ref> पाल्पा राज्यको स्थापना बि.सं. १५५० मा रुद्र सेनले गरेका थिए जसको अस्तित्व वि.सं. १८६१ सम्म कायम थियो। यस राज्यमा सेनवंशका बाह्र जना राजाहरूले तीन शताब्दी सम्म शासन गरेका थिए। मुकुन्द सेन प्रथमको शासनकालमा यो राज्यको भौगोलिक क्षेत्र विशाल भू-भागमा फैलिएको थियो. "गण्डकी महात्म्य " मा यस राज्यको सिमाना पूर्वमा [[बराहक्षेत्र]]सम्म, पश्चिमामा रुरु क्षेत्रसम्म, उत्तरमा [[मुक्तिनाथ|मुक्तिक्षेत्र]] सम्म र दक्षिणमा हरिहरक्षेत्रसम्म फैलिएको कुरा उल्लेख गरिएको छ। <ref>{{cite book|url=|title=पाल्पा राज्यको इतिहास, भाग १|first=विष्णुप्रसाद घिमिरे|last=|publisher=|year=बि.सं २०४५|page=१०|isbn=}}</ref> तापनी उक्त समयमा कालीगण्डकीको पश्चिममा [[पर्वत राज्य]] र सो नदीको पूर्वमा [[भीरकोट राज्य|भीरकोट]], नुवाकोट र [[कास्की राज्य]] स्थापना भइसकेको देखिएकाले<ref>{{cite book|url=|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी, भाग १, नेपाल|first=बाबुराम|last=आचार्य|publisher=श्री ५ महाराजाधिराजका प्रेस सचिवालय|year=बि.सं २०२४|page=२-५|isbn=}}</ref> पाल्पा राज्यको उत्तरी सिमा मुक्तिक्षेत्र सम्म पुगेको थियो भन्ने भनाई सत्य ठहर्दैन। === मुकुन्द सेन === मुकुन्द सेन प्रथमको समयमा पाल्पा राज्यको समृद्धि, ख्याती र उन्नति चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो. उनको समयमा भएको पाल्पा राज्यको भौगोलिक क्षेत्र विस्तार तथा सभ्यता र संस्कृतिको उन्नतिले उक्त कुराको पुष्टि गर्छ. मुकुन्द सेनले गण्डकी प्रदेश को गोरखा सम्म आफ्नो अधिकार जमाउन सफल भएका थिए. एक स्रोत मा उल्लेख भए अनुसार कान्तिपुरका राज्य [[रत्न मल्ल]]लाई कुकुनाम र देवान नाम गरेका भोटका जमातले दुख दिदा उनले गुहार मागेकाली पाल्पाका राजा मुकुन्द सेनले रत्न मल्लको उद्धार गरेका थिए. === मुकुन्द सेनको मृत्यु र राज्य बिखन्डन === पाल्पाली राजा मुकुन्द सेनको मृत्यु पछि उनले सँगठित बनाएर राखेको [[पाल्पा राज्य]] टुक्रन गएको थियो। र तनहुँ भृङ्गी सेन नाम गरेका उनका छोराको भागमा परेको थियो।<ref>{{cite book|url=|title=Modern Nepal, volume 1|first=डिल्लीरमण|last=रेग्मी|publisher=फर्मा के. एल. मुखोपाध्याय|year=सन् १९७५|page=६२|isbn=}}</ref><ref>{{cite book|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_113_full.pdf|title=प्राचीन नेपाल:तनहुँको राजनीतिक इतिहास|first=श्रीराम|last=घिमिरे|publisher=पुरातत्व बिभाग|year=बि.सं २०४६ भदौ-असोज|page=२२|isbn=}}</ref> [[मुकुन्द सेन]] एक धार्मिक प्रवृतिका राजा थिए र यिनले आफ्नो अन्तिम समयमा राजनीति बाट अलग भएर देवघाटमा धार्मिक जीवन बिताएका थिए। आफुद्वारा विजित पाल्पा राज्य अन्तर्गतका क्षेत्रहरूमा उनले आफ्ना छोराहरूलाई प्रशासक बनाएर पठाएका थिए र उनको मृत्यु भएपछि उनका छोराहरूले नै आफु प्रशासक भएको क्षेत्रलाई छुट्टै राज्यको रुपमा स्थापना गरी आफुलाई राजा बनाए र विशाल पाल्पा राज्य टुक्रिन पुगेको थियो। ==नेपाल एकीकरणमा योगदान== [[बहादुर शाह]]ले पाल्पा राज्य सँग गरेको गरेको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरू आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। वि.सं. १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली र पाल्पाली संयुक्त फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भदौ २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र असोज १४ गते पर्वत विजय गर्यो। यसपछि क्रमशः धुरकोट, गलकोट, मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरू एकीकृत गरिए। पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। बि.सं १८५४ असार १४ मा बहादुर शाहको हत्या भएपछि पाल्पा राज्य र महादत्त सेनाको नेपालसँगको पूर्ववत् सम्बन्ध मधुर सम्बन्ध कायम हुन सकेन। ==राजाको वंशावली == [[चित्र:King_Mukunda_Sen_on_his_Horse.jpg|अङ्गुठाकार|291x291पिक्सेल|[[मुकुन्द सेन]]]] राजाको प्रशस्ती "स्वस्ति श्रीसदासिवचरणमन्माहादत्तसेनबहादुर्देवानाविरुदावलिविराजमान्मानोत्मत श्रीमन्माहाराजधिराजश्री मन्माहादत्तसेनबाहादुरदेवानां सदासमरविजैनां" प्रकारको हुन्थ्यो।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |date=२०४२ माघ |title=पाल्पाली राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिई वि.सं. १८४५ मा गरिदिएको ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=17 |issue=2 |pages=36}}</ref> # [[रुद्र सेन]] # [[मुकुन्द सेन]] # माणिक्य सेन # पिरोज सेन # पृथ्वी सेन # त्रिलोक सेन # अमर सेन # गन्धर्व सेन # उद्योत सेन # मुकुन्द सेन द्वितीय # महादत्त सेन # [[पृथ्वीपाल सेन]] [[पृथ्वीपाल सेन]]को कायरतापूर्वक हत्या गरी [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्ध]] को पालामा पाल्पा राज्य नेपालमा गाभियो। == बिदेश सम्बन्ध == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सेन राज्य]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===टिप्पणी === {{notelist}} [[श्रेणी:सेन राज्यहरू]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] pqxjb4hc21o551daf088fjyk6d3zfxg 1392796 1392795 2026-10-16T04:19:09Z Bishaldev100 28807 /* = */ 1392796 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = पाल्पा |conventional_long_name = पाल्पा राज्य |common_name = पाल्पा राज्य |continent = एसिया |region = दक्षिण एसिया |country = नेपाल |government_type = राजतन्त्र |era = |status = |event_start = राजा रुद्र सेनद्वारा शासन सुरु |year_start = वि.सं. १५५० |date_start = |event1 = |date_event1 = |event2 = |date_event2 = |event_end = नेपाल अधिराज्यमा विलय |year_end = वि.सं. १८६१ |date_end = |p1 = लिगलिगकोट क्षेत्र |p2 = त्रिशुली क्षेत्र |s1 = नेपाल अधिराज्य |flag_s1 = Flag of Nepal (1775–1962).svg |flag_type = |image_coat = |image_map = |capital = [[तानसेन नगरपालिका|तानसेन]] |common_languages = [[हिन्दी]]{{efn|group=note|राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिएको ताम्रपत्र हिन्दी भाषामा छ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |date=२०४२ माघ |title=पाल्पाली राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिई वि.सं. १८४५ मा गरिदिएको ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=17 |issue=2 |pages=36}}</ref>}}, [[नेपाली भाषा|खस भाषा]] |religion= [[हिन्दु धर्म|हिन्दु]], | title_leader = राजा |leader1 = [[रुद्र सेन]] (प्रथम) |year_leader1 = वि.सं. १६१६ - १६२७ |leader2 = [[मुकुन्द सेन]] |year_leader2 = |leader3 =[[पृथ्वीपाल सेन]] (अन्तिम) |year_leader3 = वि.सं. १७७९ - १८६१ |today = {{flag|नेपाल}} <br>{{flag|भारत}} }} '''पाल्पा राज्य''' एक [[चौबिसी राज्यहरू|चौबिसे राज्य]] थियो। चौबिसे राज्यहरूमा पाल्पालाई सबैभन्दा शक्तिशाली मानिन्थ्यो। [[खस राज्य]]को विघटन पछि यो राज्य बनेको थियो। यस राज्यको स्थापना रिप्दिकोटका शासक [[रुद्र सेन]]ले वि.सं. १५५० मा गरेका थिए। [[अवध]]सँग जोरिएको तराईको बापत पाल्पाली राजाले अवधका नवाबलाई केही तिरो तिरी सो तराईको भोगचलन गर्दै आएका थिए ।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |author-link=[[महेशराज पन्त]] |title=पाल्पा राज्यको नेपाल अधिराज्य र अवधसँग सम्बन्ध (वि. सं. १८४२-१८५७) |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_07_01.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=7 |issue=1}}</ref> पाल्पालीहरू शक्तिशाली भए तापनि मुलुकको एकीकरण गर्न सक्दैनन् भन्ने कुरा [[मुकुन्द सेन]] (प्रथम)को समयमै प्रमाणित भइसकेको थियो। उत्पन्न परिस्थितिमा ढिलो या चाँडो पाल्पा एकीकृत नेपालमा गाभिनु अवश्यम्भावी नै थियो। पाल्पालाई सैनिक कारबाही गरेर नेपालमा गाभ्न सकिन्थ्यो। युद्ध भएको भए पाल्पाली राजाले लडेर वीरगति पाउन पनि सक्थे। सल्लाहले नै पनि सल्यान, जाजरकोट र [[बझाङ राज्य|बझाङ]] जस्तो गरी अर्धस्वायत्त राज्यका रूपमा स्वीकार गर्न सकिन्थ्यो। परन्तु पाल्पा अधिराज्यलाई नेपाल अधिराज्यमा गाभ्ने कार्य [[भीमसेन थापा]]द्वारा सारा वैधानिक तरिकालाई लत्याएर साह्रै कायर र प्रतिशोधपूर्ण हत्याकाण्ड मच्चाएर गरियो।<ref>{{Cite news|url=https://rajdhanidaily.com/id/47111/|title=अन्तिम पाल्पाली राजाका अन्तिम दिनहरू|last=खनाल|first=भागवत|date=२०७८ असोज १२|work=राजधानी न्युज पब्लिकेसन प्रा लि}}</ref> ==इतिहास== ==ईतिहास== लिच्छविकालीन राजा मानदेवको वि.सं. ५२१ (संवत् ३८६) को चाँगुनारायण मन्दिरको शिलालेख अनुसार तत्कालीन नेपालको सीमा पूर्वमा कोसी र पश्चिममा गण्डकीपारि (मल्लपुरी) सम्म फैलिएको थियो ।इतिहासमा राजा मानदेवलाई नेपालको पहिलो ऐतिहासिक प्रमाणित राजा र राज्य विस्तार गर्ने कुशल प्रशासकका रूपमा लिइन्छ। उनले आफ्नो विजय अभियानमार्फत काठमाडौँ उपत्यकामा मात्र सीमित रहेको नेपालको भूगोललाई पूर्वमा कोसीदेखि पश्चिममा गण्डकीपारिसम्म विस्तार गरेर एक सुदृढ राज्य खडा गरेका थिए। यसकारणले पाल्पा राज्य लिच्छवी शासनमा नेपाल अन्तर्गत थियो भन्ने अकाट्य प्रमाण रहेको छ । गण्डकी क्षेत्रमा लिच्छवी शासनको प्रत्यक्ष पकड ८औँ शताब्दीको मध्य (सन् ७५० को आसपास) तिर केन्द्रीय लिच्छवी साम्राज्य कमजोर भएसँगै अन्त्य भएको मानिन्छ । सन् ७५० को दशकपछि काठमाडौँ उपत्यका केन्द्र रहेको लिच्छवी वंश आन्तरिक कलह, द्वैध शासन र कमजोर उत्तराधिकारीहरूका कारण ओरालो लाग्यो। केन्द्र कमजोर भएपछि काठमाडौँबाट टाढा रहेका गण्डकी क्षेत्रका स्थानीय सामन्त र पहाडी शासकहरूले केन्द्रलाई कर बुझाउन छाडे र बिस्तारै स्वतन्त्र हुन थाले । मध्य र दक्षिणी गण्डकी क्षेत्र (जस्तै तनहुँ, पाल्पा, स्याङ्जा) मा मगर सामन्त र राजाहरू शक्तिशाली बने। उनीहरूलाई इतिहासमा 'मगर राजा' वा 'मगर शासक' भनिन्छ । ११औँ शताब्दीमा पश्चिम नेपाल (कर्णाली क्षेत्र) मा नागराजले विशाल खस साम्राज्य (सिञ्जा राज्य) को स्थापना भयो , खस राजाहरू (विशेष गरी अशोक चल्ल र जितारी मल्ल) को सैन्य शक्ति तत्कालीन समयमा निकै विशाल र शक्तिशाली थियो। गण्डकी क्षेत्रका साना मगर र घले राजाहरूसँग खसहरूको विशाल सेनासँग सिधा युद्ध लड्ने क्षमता थिएन। त्यसैले, धेरै जसो स्थानीय शासकहरूले आफ्नो आन्तरिक सत्ता जोगाउन खस राजाको सार्वभौमिकता स्वीकार गर्ने र वार्षिक रूपमा कर वा उपहार बुझाउने समझदारी गरे। यसले गर्दा रक्तपातपूर्ण लडाईं भएन र खसहरूको प्रभाव पनि स्थापित भयो। ===स्वतन्त्र राज्य === खस राज्यको विघटन पछि रिब्दीकोटका [[सामन्त]] शासक रुद्र सेनले वि.सं. १५५० मा पाल्पा राज्यको स्थापना गरेका थिए। पाल्पा जिल्लाको प्रभास भन्ने ठाउँमा रहेको शिवालय जीर्णोद्वार गर्दा पाइएको एक शिलालेखमा बि. स १५४९ मा रुद्र सेना राजा भएको देखिएको छ।<ref>उक्त शिलालेखको पूर्ण पाठ यस्तो छ: " उ थम शिवाय मनुमिंद गते शाके १४१४ उदैए शुत्र च धर्मे (ण रु द्रा दि र सेन राजा)"</ref><ref>{{cite book|url=https://www.pustakalaya.org/media/uploads/op/pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf/KarnaBahadurBaniya2063BS_PalpaGauda.pdf|title=पाल्पा गौडा: एक ऐतिहासिक अध्ययन|first=डा. कर्णबहादुर|last=बानियाँ क्षेत्री|publisher=फूलचोकी पब्लिकेशान एण्ड डिस्त्रिब्युसन प्रा. लि.|year=२०६३ बि.सं|page=15|isbn=99946-2-032-0}}</ref> पाल्पा राज्यको स्थापना बि.सं. १५५० मा रुद्र सेनले गरेका थिए जसको अस्तित्व वि.सं. १८६१ सम्म कायम थियो। यस राज्यमा सेनवंशका बाह्र जना राजाहरूले तीन शताब्दी सम्म शासन गरेका थिए। मुकुन्द सेन प्रथमको शासनकालमा यो राज्यको भौगोलिक क्षेत्र विशाल भू-भागमा फैलिएको थियो. "गण्डकी महात्म्य " मा यस राज्यको सिमाना पूर्वमा [[बराहक्षेत्र]]सम्म, पश्चिमामा रुरु क्षेत्रसम्म, उत्तरमा [[मुक्तिनाथ|मुक्तिक्षेत्र]] सम्म र दक्षिणमा हरिहरक्षेत्रसम्म फैलिएको कुरा उल्लेख गरिएको छ। <ref>{{cite book|url=|title=पाल्पा राज्यको इतिहास, भाग १|first=विष्णुप्रसाद घिमिरे|last=|publisher=|year=बि.सं २०४५|page=१०|isbn=}}</ref> तापनी उक्त समयमा कालीगण्डकीको पश्चिममा [[पर्वत राज्य]] र सो नदीको पूर्वमा [[भीरकोट राज्य|भीरकोट]], नुवाकोट र [[कास्की राज्य]] स्थापना भइसकेको देखिएकाले<ref>{{cite book|url=|title=श्री ५ बडामहाराजाधिराज पृथ्वीनारायण शाहको सङ्क्षिप्त जीवनी, भाग १, नेपाल|first=बाबुराम|last=आचार्य|publisher=श्री ५ महाराजाधिराजका प्रेस सचिवालय|year=बि.सं २०२४|page=२-५|isbn=}}</ref> पाल्पा राज्यको उत्तरी सिमा मुक्तिक्षेत्र सम्म पुगेको थियो भन्ने भनाई सत्य ठहर्दैन। === मुकुन्द सेन === मुकुन्द सेन प्रथमको समयमा पाल्पा राज्यको समृद्धि, ख्याती र उन्नति चरम उत्कर्षमा पुगेको थियो. उनको समयमा भएको पाल्पा राज्यको भौगोलिक क्षेत्र विस्तार तथा सभ्यता र संस्कृतिको उन्नतिले उक्त कुराको पुष्टि गर्छ. मुकुन्द सेनले गण्डकी प्रदेश को गोरखा सम्म आफ्नो अधिकार जमाउन सफल भएका थिए. एक स्रोत मा उल्लेख भए अनुसार कान्तिपुरका राज्य [[रत्न मल्ल]]लाई कुकुनाम र देवान नाम गरेका भोटका जमातले दुख दिदा उनले गुहार मागेकाली पाल्पाका राजा मुकुन्द सेनले रत्न मल्लको उद्धार गरेका थिए. === मुकुन्द सेनको मृत्यु र राज्य बिखन्डन === पाल्पाली राजा मुकुन्द सेनको मृत्यु पछि उनले सँगठित बनाएर राखेको [[पाल्पा राज्य]] टुक्रन गएको थियो। र तनहुँ भृङ्गी सेन नाम गरेका उनका छोराको भागमा परेको थियो।<ref>{{cite book|url=|title=Modern Nepal, volume 1|first=डिल्लीरमण|last=रेग्मी|publisher=फर्मा के. एल. मुखोपाध्याय|year=सन् १९७५|page=६२|isbn=}}</ref><ref>{{cite book|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/ancientnepal/pdf/ancient_nepal_113_full.pdf|title=प्राचीन नेपाल:तनहुँको राजनीतिक इतिहास|first=श्रीराम|last=घिमिरे|publisher=पुरातत्व बिभाग|year=बि.सं २०४६ भदौ-असोज|page=२२|isbn=}}</ref> [[मुकुन्द सेन]] एक धार्मिक प्रवृतिका राजा थिए र यिनले आफ्नो अन्तिम समयमा राजनीति बाट अलग भएर देवघाटमा धार्मिक जीवन बिताएका थिए। आफुद्वारा विजित पाल्पा राज्य अन्तर्गतका क्षेत्रहरूमा उनले आफ्ना छोराहरूलाई प्रशासक बनाएर पठाएका थिए र उनको मृत्यु भएपछि उनका छोराहरूले नै आफु प्रशासक भएको क्षेत्रलाई छुट्टै राज्यको रुपमा स्थापना गरी आफुलाई राजा बनाए र विशाल पाल्पा राज्य टुक्रिन पुगेको थियो। ==नेपाल एकीकरणमा योगदान== [[बहादुर शाह]]ले पाल्पा राज्य सँग गरेको गरेको सन्धिअनुसार विजय गरिएका राज्यहरू आपसमा बाँडेर लिने कुरा उल्लेख थियो। वि.सं. १८४३ जेठमा अघि बढेको नेपाली र पाल्पाली संयुक्त फौजले जेठ ११ गते गुल्मी, भदौ २६ गते अर्घा, २८ गते खाँची र असोज १४ गते पर्वत विजय गर्यो। यसपछि क्रमशः धुरकोट, गलकोट, मुसिकोट, [[इस्मा राज्य|इस्मा]], दाङ, प्युठान र रोल्पा विजय गरी मङ्सिरसम्ममा [[भेरी नदी|भेरी नदि]]सम्मका क्षेत्रहरू एकीकृत गरिए। पाल्पासँग गरिएको सन्धिअनुसार आधा क्षेत्र दिनुपर्ने भए पनि केवल अर्घा, खाँची र गुल्मी तीनओटा राज्य दिई बाँकी सम्पूर्ण क्षेत्र नेपालमा मिलाइयो। बि.सं १८५४ असार १४ मा बहादुर शाहको हत्या भएपछि पाल्पा राज्य र महादत्त सेनाको नेपालसँगको पूर्ववत् सम्बन्ध मधुर सम्बन्ध कायम हुन सकेन। ==राजाको वंशावली == [[चित्र:King_Mukunda_Sen_on_his_Horse.jpg|अङ्गुठाकार|291x291पिक्सेल|[[मुकुन्द सेन]]]] राजाको प्रशस्ती "स्वस्ति श्रीसदासिवचरणमन्माहादत्तसेनबहादुर्देवानाविरुदावलिविराजमान्मानोत्मत श्रीमन्माहाराजधिराजश्री मन्माहादत्तसेनबाहादुरदेवानां सदासमरविजैनां" प्रकारको हुन्थ्यो।<ref>{{Cite journal |last=पन्त |first=महेशराज |date=२०४२ माघ |title=पाल्पाली राजा महादत्त सेनले रणमर्दन सेनलाई कज्याइँ भारा दिई वि.सं. १८४५ मा गरिदिएको ताम्रपत्र |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/purnima/pdf/Purnima_17_02.pdf |journal=पूर्णिमा |volume=17 |issue=2 |pages=36}}</ref> # [[रुद्र सेन]] # [[मुकुन्द सेन]] # माणिक्य सेन # पिरोज सेन # पृथ्वी सेन # त्रिलोक सेन # अमर सेन # गन्धर्व सेन # उद्योत सेन # मुकुन्द सेन द्वितीय # महादत्त सेन # [[पृथ्वीपाल सेन]] [[पृथ्वीपाल सेन]]को कायरतापूर्वक हत्या गरी [[गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह|गीर्वाणयुद्ध]] को पालामा पाल्पा राज्य नेपालमा गाभियो। == बिदेश सम्बन्ध == ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[सेन राज्य]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ===टिप्पणी === {{notelist}} [[श्रेणी:सेन राज्यहरू]] [[श्रेणी:प्राचीन नेपालका राज्यहरू]] [[श्रेणी:नेपालको इतिहास]] [[श्रेणी:चौबिसी राज्यहरू]] rej5f1u2h18tybmj6j3yfconfll8z27 0 118486 1392782 1390279 2026-10-16T01:08:34Z Aahanepal 81441 कार्यक्रममा राष्ट्रिय योजना आयोगका सदस्य प्रा डा सुदन झा पूर्व मन्त्री गणेश शाह र वातावरण विभागका महानिर्देशक ज्ञानराज सुवेदी नाष्टका बरिष्ट बैज्ञानिक बैकल्पिक उर्जा प्रवर्द्धन केन्द्रका नवराज ढकाल लगयतको उपस्थिती रहेको थियो । 1392782 wikitext text/x-wiki नेपालमा हालै मात्र आहा नेपालको आयोजनामा विद्युतिय फोहोर सम्वन्धी एक कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । उक्त कार्यक्रममा नीति निर्माता अनुसन्धानकर्ता राजनीतिक नेतृत्व कर्मचारी विद्यार्थी लगायतको सभागीता भएको थियो । उक्त कार्यक्रममा विद्युतिय फोहोरलाई उपयोग गर्दै आम्दानीका स्रोतहरु बढाउने र उद्यमसंग जोड्ने विषयमा समेत सम्वाद भएको छ । यसबारे थप जानकारी लिन www.aahanepal.com वा Green Digital Nepal E-waste Dilogue 2026 को फेसवुक पेज https://www.facebook.com/profile.php?id=61594683725267 E-wast Dilogue Nepal मा गयर हेर्न सक्नुहुन्छ । र E-wast Dilogue Nepal यूटुव च्यानलमा पनि उक्त कार्यक्रममा भएका सबै संवादका भिडियोहरु राखेको जानकारी गराउँदछौँ । धन्यवाद ।। <ref>{{Cite web |date=2026-10-16 |title=आहा नेपाल |url=http://aahanepal.com/ |access-date=2026-10-16 |website=आहा नेपाल |language=en-AU}}</ref>[[File:India Victor Grigas 2011-13.jpg|thumb|विद्युतीय फोहोर]] खासगरी [[मोबाइल फोन|मोबाइल]], [[टेलिफोन]], [[रेडियो]], [[टेलिभिजन]], [[ल्याप्टप|ल्यापटप]]लगायत विद्युतीय उपकरण प्रयोगविहीन वा बिग्रिएपछि फोहोरका रूपमा रहने बस्तु नै '''विद्युतीय फोहोर''' हो । विद्युतीय सामग्री प्रयोगमा वृद्धि र विद्युतीय फोहोर उत्सर्जनले व्यवस्थापनमा पनि चुनौती थपिएको पाइन्छ । <ref>{{cite web|title=विद्युतीय फोहोर व्यवस्थापनमा समस्या|url=https://www.bbc.com/nepali/news-40256301|website=बीबीसी|accessdate=17 अक्टोबर 2020}}</ref> ==विश्वव्यापी विद्युतीय फोहोरको परिमाण== विद्युतीय फोहोरको उत्सर्जन दिनप्रतिदिन बढ्ने क्रममा रकेको छ । विश्वभर सन् २०१९ मा मात्रै पाँच करोड छतीस लाख [[मेट्रिक]] टन विद्युतीय फोहोर उत्सर्जन भएको थियो ।<ref>{{cite web|title=बढ्दै विधुतीय फोहोर : नेपालीले उत्सर्जन गर्छन् एकै वर्षमा २४ लाख किलो फोहोर|url=http://chitwanonlinekhabar.com/?p=28080|website=चितवन अनलाइन|accessdate=17 अक्टोबर 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017111212/http://chitwanonlinekhabar.com/?p=28080|archive-date=2020-10-17}}</ref> ==वातावरणीय प्रभाव== विद्युतीय सामग्री प्रयोगमा [[क्लोरोफ्लोरो कार्बन]], [[पारो]] जस्ता रसायनले मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर गर्दछ ।<ref>{{cite web|last1=रेग्मी|first1=विश्वास|title=बढ्दै विद्युतीय फोहोरको थुप्रो|url=https://gorkhapatraonline.com/index.php/tourism/2020-10-12-24516|website=गोरखापत्र अनलाइन|accessdate=17 अक्टोबर 2020}}</ref> ==पुन प्रयोग == विद्युतीय फोहोर व्यवस्थापको लागि समय सकिएपछि वा बिग्रिएपछि विद्युतीय सामानको उचित पुनप्रयोग गरि विद्युतीय फोहोर उत्सर्जनमा कमि ल्याउन सकिन्छ । <ref>{{cite web|title=विद्युतीय फोहोर व्यवस्थापनका लागि चौधरी ग्रुप र ब्लु वेस्ट बीच सम्झौता|url=https://www.bidhutsansar.com/2076/2609|website=बिधुत संचार|accessdate=17 अक्टोबर 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002203353/https://www.bidhutsansar.com/2076/2609|archive-date=2022-10-02}}</ref> ==मानव स्वास्थ्य र सुरक्षा== ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विद्युतीय फोहोर]] o9jqdo8u8s79jsb5jieujewuppcckop 1392783 1392782 2026-10-16T01:14:01Z Aahanepal 81441 https://aahanepal.com/ 1392783 wikitext text/x-wiki [https://aahanepal.com/ नेपालमा] हालै मात्र आहा नेपालको आयोजनामा विद्युतिय फोहोर सम्वन्धी एक कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । उक्त कार्यक्रममा नीति निर्माता अनुसन्धानकर्ता राजनीतिक नेतृत्व कर्मचारी विद्यार्थी लगायतको सभागीता भएको थियो । उक्त कार्यक्रममा विद्युतिय फोहोरलाई उपयोग गर्दै आम्दानीका स्रोतहरु बढाउने र उद्यमसंग जोड्ने विषयमा समेत सम्वाद भएको छ । यसबारे थप जानकारी लिन www.aahanepal.com वा Green Digital Nepal E-waste Dilogue 2026 को फेसवुक पेज https://www.facebook.com/profile.php?id=61594683725267 E-wast Dilogue Nepal मा गयर हेर्न सक्नुहुन्छ । र E-wast Dilogue Nepal यूटुव च्यानलमा पनि उक्त कार्यक्रममा भएका सबै संवादका भिडियोहरु राखेको जानकारी गराउँदछौँ । धन्यवाद ।। <ref>{{Cite web |date=2026-10-16 |title=आहा नेपाल |url=http://aahanepal.com/ |access-date=2026-10-16 |website=आहा नेपाल |language=en-AU}}</ref>[[File:India Victor Grigas 2011-13.jpg|thumb|विद्युतीय फोहोर]] खासगरी [[मोबाइल फोन|मोबाइल]], [[टेलिफोन]], [[रेडियो]], [[टेलिभिजन]], [[ल्याप्टप|ल्यापटप]]लगायत विद्युतीय उपकरण प्रयोगविहीन वा बिग्रिएपछि फोहोरका रूपमा रहने बस्तु नै '''विद्युतीय फोहोर''' हो । विद्युतीय सामग्री प्रयोगमा वृद्धि र विद्युतीय फोहोर उत्सर्जनले व्यवस्थापनमा पनि चुनौती थपिएको पाइन्छ । <ref>{{cite web|title=विद्युतीय फोहोर व्यवस्थापनमा समस्या|url=https://www.bbc.com/nepali/news-40256301|website=बीबीसी|accessdate=17 अक्टोबर 2020}}</ref> ==विश्वव्यापी विद्युतीय फोहोरको परिमाण== विद्युतीय फोहोरको उत्सर्जन दिनप्रतिदिन बढ्ने क्रममा रकेको छ । विश्वभर सन् २०१९ मा मात्रै पाँच करोड छतीस लाख [[मेट्रिक]] टन विद्युतीय फोहोर उत्सर्जन भएको थियो ।<ref>{{cite web|title=बढ्दै विधुतीय फोहोर : नेपालीले उत्सर्जन गर्छन् एकै वर्षमा २४ लाख किलो फोहोर|url=http://chitwanonlinekhabar.com/?p=28080|website=चितवन अनलाइन|accessdate=17 अक्टोबर 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017111212/http://chitwanonlinekhabar.com/?p=28080|archive-date=2020-10-17}}</ref> ==वातावरणीय प्रभाव== विद्युतीय सामग्री प्रयोगमा [[क्लोरोफ्लोरो कार्बन]], [[पारो]] जस्ता रसायनले मानव स्वास्थ्यमा गम्भीर असर गर्दछ ।<ref>{{cite web|last1=रेग्मी|first1=विश्वास|title=बढ्दै विद्युतीय फोहोरको थुप्रो|url=https://gorkhapatraonline.com/index.php/tourism/2020-10-12-24516|website=गोरखापत्र अनलाइन|accessdate=17 अक्टोबर 2020}}</ref> ==पुन प्रयोग == विद्युतीय फोहोर व्यवस्थापको लागि समय सकिएपछि वा बिग्रिएपछि विद्युतीय सामानको उचित पुनप्रयोग गरि विद्युतीय फोहोर उत्सर्जनमा कमि ल्याउन सकिन्छ । <ref>{{cite web|title=विद्युतीय फोहोर व्यवस्थापनका लागि चौधरी ग्रुप र ब्लु वेस्ट बीच सम्झौता|url=https://www.bidhutsansar.com/2076/2609|website=बिधुत संचार|accessdate=17 अक्टोबर 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002203353/https://www.bidhutsansar.com/2076/2609|archive-date=2022-10-02}}</ref> ==मानव स्वास्थ्य र सुरक्षा== ==यो पनि हेर्नुहोस्== ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} [[श्रेणी:विद्युतीय फोहोर]] 0x470o21pwtoqnu3j0za0t6q144ejj7 0 119421 1392764 1387084 2026-10-15T16:45:50Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392764 wikitext text/x-wiki [[चित्र:Matrika_Prasad_Koirala2.jpg|अङ्गुठाकार|[[मातृकाप्रसाद कोइराला]] मुक्ति सेनाका सभापति सर्वाेच्च कमान्डर]] '''नेपाली काङ्ग्रेसको मुक्ति सेना''' [[नेपाली काङ्ग्रेस|नेपाली काङ्ग्रेसको]] लडाकू दस्ता थियो। मुक्ति सेनाको गठन [[बैरगनिया]]मा रणनैतिक सम्मेलनबाट वि.सं. २००७ मा भएको थियो। == २००७ == मुक्ति सेनाको गठन [[बैरगनिया]]मा रणनैतिक सम्मेलनबाट वि.सं. २००७ मा भएको थियो। अहिंसात्मक आन्दोलनबाट जनताको सर्वोच्चता प्राप्त हुन नसक्ने परिस्थितिको मूल्याङ्कन गरी आन्दोलनलाई सशक्त बनाउन नेपाली काङ्ग्रेसले वि.सं. २००७ असोज १० र ११ (सन् १९५० सेप्टेम्बर २६ र २७)मा [[रौतहट जिल्ला|रौतहट]]को सीमानामा रहेको वैरगनियामा रणनैतिक सम्मेलन आयोजना गरेको थियो। यस सम्मेलनले 'शसस्त्र क्रान्तिबाट मात्र देशमा परिर्वन सम्भव छ' भन्ने ठहर गरी सो क्रान्तिको सुप्रिम कमाण्डर पार्टी सभापति [[मातृकाप्रसाद कोइराला|मातृका प्रसाद कोइराला]]लाई बनाउँदै भित्री रूपले त्यसको सञ्चालनको बागडोर [[विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला]] र [[सुवर्ण शमशेर राणा]]लाई जिम्मा लगायो। क्रान्ति सम्पन्न भएपछि मुक्ति सेनालाई [[दिल्ली सम्झौता]] अनुसार रक्षा दलमा परिणत भयो। == सिंहदरबार बिद्रोह == [[दिल्ली सम्झौता]] अनुसार [[मोहन शमशेर जङ्गबहादुर राणा|मोहन शमशेर]] नै प्रधानमन्त्री हुने भएपछि [[कुँवर इन्द्रजीत सिंह|कुँवर इन्द्रजित सिंह]] लगायतहरू असन्तुष्ट भए। उनीहरूले हतियार बुझाउन मानेनन् र सशस्त्र हमला जारी नै राखे। उनलाई [[सिद्धार्थनगर नगरपालिका|भैरहवा]]मा समातियो र [[सिंहदरबार|सिंहदरबारमा]] कैद गरिएको थियो। [[काठमाडौँ]] ल्याइएका सिंह रक्षा दलमा परिणत भएको मुक्ति सेनाको सहयोगमा विद्रोह गरी मुक्त भएका थिए।<ref>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/88759 |title=किन असफल भयो सिंहदरबार विद्रोह ?|last=|first=सचित राई |date=०६ माघ २०७४ |website=अन्नपूर्ण पोस्ट |publisher=अन्नपूर्ण पोस्ट|accessdate=२०७८ जेठ २६}}</ref> <ref>{{Cite web |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-02-21/20160221115115.html |title=मुक्ति सेना र राणा सेनाका कमान्डरको अनाैठो मित्रता इतिहासको त्यो एल्वम |last= |first=सीताराम बराल |date=फागुन ९, २०७२ |website=कान्तिपुर |publisher= |accessdate=२०७८ जेठ २६ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609152145/https://ekantipur.com/ampnews/2016-02-21/20160221115115.html |archive-date=2021-06-09 }}</ref> ==ज्यादती== काङ्ग्रेसको मुक्तिसेनाले गाउँगाउँमा आतंक मच्चाउँथे। प्रजातन्त्र ल्याउनका खातिर उनिहरूले शासकलाई मात्र हैन अन्यलाई पनि हत्या गर्थे। पूर्वी नेपालमा निकै लुटपाट मच्चाए। प्रजातन्त्र स्थापना पछि गाउँ गाउँमा काङ्ग्रेस चुरीफुरी निकै बढ्यो। झगडा पर्दा "तेरो घरमा काङ्ग्रेस पसोस्" भन्ने उक्ति नै त्यतिबेलाबाट चल्न थाल्यो।<ref>[https://twitter.com/praju_panta/status/1576799770927980544?s=20&t=zRSyJ0n7SjmhIc_h28YZVA प्रजु पन्त]</ref><ref>{{Cite web |last=NayaPage |title=ओलीको कटाक्ष : मान्छेलाई रिस उठेपछि ‘तेरा घरमा कांग्रेस पसोस्’ भन्थे |url=https://nayapage.com/archives/394073 |access-date=2025-09-30 |website=nayapage.com |language=en}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=author |title=कांग्रेस-एमालेको अस्वभाविक पेलानमा रास्वपा |url=https://ukeraa.com/news/detail/163397/ |access-date=2025-09-30 |website=ukeraa.com |language=en-gb |archive-url=https://web.archive.org/web/20250815065025/https://ukeraa.com/news/detail/163397/ |archive-date=2025-08-15 }}</ref> == २०१७-२०३३ == राजा महेन्द्रले विसं २०१७ पुस १ गते जननिर्वाचित सरकार अपदस्थ गरेसँगै विसं २०१७ माघ १२ र १३ गते भारतको पटनामा भएको नेपाली कांग्रेसको सम्मेलनले सुवर्णशमशेर राणालाई कार्यकारी सभापति घोषणा गर्‍यो। त्यो सम्मेलनले प्रजातन्त्र पुनस्र्थापनाका लागि सशस्त्र सङ्घर्ष गर्ने निर्णय गरेको थियो। नेपाली कांग्रेसले दोस्रो पटक सशस्त्र सङ्घर्षको थालनी गर्‍यो । राणा शासनविरुद्धको २००७ सालको सशस्त्र सङ्घर्ष कात्तिक २६ गते सुरु गरिएकाले सोही दिन पारेर २०१८ साल कात्तिक २६ सङ्घर्ष सुरु गर्ने भनिएको थियो। [[चित्र:Shree_sahid_Jagat_Prakash_Jung_Shah_Sanskrit_School.jpg|अङ्गुठाकार|श्री सहिद जगत प्रकाश जङ्ग शाह संस्कृत स्कुल ]] === चितवन घटना, २०१८ === २०१८ माघ २६ मा नेपाली कंग्रेस मुक्तिसेनाले चितवन भरतपुर कब्जा गर्‍यो। यस घटनामा कंग्रेसको कमाण्डर नुवाकोटका चौतारिया जगतप्रकाश जंग शाह थिए । सरकारी सेना आउन नसकुन् भनेर विमानस्थल र पुल सडकहरू अवरुद्ध गर्‍यो। कब्जाको ४८ घण्टा नबित्दै सैन्य कारबाहीका लागि काठमाडौंबाट बाराको सिमरामा जहाज उतारियो। सडक र पुलको अवरोध पन्छाउदै सेनाले भरतपुर पुन: आफ्नो नियन्त्रणमा ल्यायो । त्यहाँ रहेका आक्रमणकारीमध्ये कोही कब्जामा परे, कोही मारिए। आक्रमणकारीहरूको भागाभाग भयो। जगतप्रकाशजंग बाहेक अरू सबैलाई शाही सेनाले मार्‍यो। जगतप्रकाशजंग शाह राजखलकका थिए। त्यसैले उनलाई के गर्ने भन्नेबारे दरबारमा खबर पठाइयो। दरबारबाट माफी माग्न लगाउने, माफी नमागे टाउको दरबारमा बुझाउने आदेश भयो। राजा महेन्द्रको अनुमति र गृहमन्त्री विश्वबन्धु थापाको निर्देशनपछि उनलाई मारियो। === विमान अपहरण === {{मुख्य|२०३० को नेपाल विमान अपहरण}} === टिम्बरबोटे घटना, २०३१ === {{मुख्य लेख|टिम्बुरबोटे काण्ड}} कप्तान [[यज्ञबहादुर थापा]]को नेतृत्वमा भू.पू. सैनिकहरू लगायत ठूलो संख्यामा भारतको फारबिसगञ्ज, बथान बीरपुर र बनारसमा तलिम दिई लडाकूहरू तयार गरिएको थियो। तालीम प्राप्त लडाकुहरूको डरुड्ढाले पूर्वी पहाडी जिल्लाहरू कब्जा गर्दै स्थानीय सरकार गठन गर्दैअघि बढ्दै ओखलढुंगा पुग्यो। वि.सं. २०३१ पुष १ मा सीमावर्ती [[सोलुखुम्बु जिल्ला]]को [[तिङ्गला]] जंगल बासस्थान बनाई क्रान्ति गरेका यी समूह सरकारी पक्षद्वारा मारिए । ==यो पनि हेर्नुहोस्== * [[जनमुक्ति सेना, नेपाल]] * [[जनमुक्ति सेना, चीन]] ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} [[श्रेणी:सात सालको क्रान्ति]] [[श्रेणी:नेपाली काङ्ग्रेस|मुक्ति सेना]] 9v0zb09yakrjcfwl249hi6lbyaesogx 4 120717 1392762 1392567 2026-10-15T16:37:53Z ListeriaBot 52294 Wikidata list updated [V2] 1392762 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item (COUNT(distinct ?sitelink) as ?count) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q837 . ?sitelink schema:about ?item . FILTER NOT EXISTS { ?wne schema:about ?item . ?wne schema:inLanguage "ne" } MINUS {?item wdt:P106 wd:Q10833314} } GROUP BY ?item ORDER BY DESC(?count) |columns=number:#,label:Article,description,p106,p569,p570,p18,item |thumb=100 |links=red }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Article ! description ! व्यवसाय ! जन्म मिति ! देहान्त मिति ! तस्वीर ! item |- | style='text-align:right'| 1 | [[Shilshila Acharya]] | | [[उद्यमी]]<br/>[[environmental scientist]] | data-sort-value="1901" | 20th century | | [[चित्र:Shilshila acharya 2 cropped.jpg|center|100px]] | [[:d:Q131389521|Q131389521]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[भूमिका गिरी]] | एक नेपाली लोक गायिका हुन् | [[गायक]] | | | | [[:d:Q94413431|Q94413431]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[सपना रोका मगर]] | | | data-sort-value="2002" | 2002-02-10 | | | [[:d:Q102271811|Q102271811]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[दावा याङ्जुम शेर्पा]] | नेपाली पर्वतारोही सहयोगी | [[पर्वतारोही सहयोगी]] | data-sort-value="1990" | 1990 | | [[चित्र:Dawa Yangzum Sherpa 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q64406217|Q64406217]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[गीता शाही]] | नेपाली अभिनेत्री र मोडल | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1984" | 1984-02-03 | | [[चित्र:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]] | [[:d:Q37467229|Q37467229]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[शान्ति मिश्र]] | नेपाली लाइब्रेरियन तथा लेखक (१९३८–२०१९) | [[लेखक]]<br/>[[librarian]]<br/>[[अनुवादक]]<br/>[[lecturer]]<br/>[[historian]] | data-sort-value="1938" | 1938-06-22 | data-sort-value="2019" | 2019-05-15 | [[चित्र:Shanti Mishra graduation.jpg|center|100px]] | [[:d:Q94508889|Q94508889]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[तेजश्री थापा]] | मानव अधिकारकर्मी, वकिल र खोजकर्ता | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]]<br/>[[अधिवक्ता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1966" | 1966-11-10 | data-sort-value="2019" | 2019-03-26 | | [[:d:Q62581438|Q62581438]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[सङ्गीता मगर]] | नेपाली महिला अधिकारकर्मी | [[मानव अधिकार कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1995" | 1990s | | | [[:d:Q63384810|Q63384810]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[पेम्बा डोमा शेर्पा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1970" | 1970-07-07 | data-sort-value="2007" | 2007-05-22 | [[चित्र:Pemba Doma Sherpa.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4357604|Q4357604]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[योग माया]] | नेपाली अभियन्ता, समाजसेविका | [[अभियानी]] | data-sort-value="1861" | 1861 | data-sort-value="1942" | 1942 | [[चित्र:Yogmaya in Sanctum.JPG|center|100px]] | [[:d:Q8054419|Q8054419]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]] | | [[लेखक]]<br/>[[कवि]] | data-sort-value="1909" | 1909-06-30 | data-sort-value="1997" | 1997 | [[चित्र:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16013979|Q16013979]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[सरस्वती चौधरी]] | नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी | [[sprinter]] | data-sort-value="1997" | 1997-02-12 | | | [[:d:Q68973687|Q68973687]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[उषा शेरचन]] | | [[कवि]]<br/>[[lyricist]] | data-sort-value="1955" | 1955-08-22 | | [[चित्र:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]] | [[:d:Q110983836|Q110983836]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[सङ्गीता श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला चलचित्र निर्देशक | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1976" | 1976-10-16 | | [[चित्र:Sangita Shrestha 02.jpg|center|100px]] | [[:d:Q56190200|Q56190200]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[उपासना सिंह ठकुरी]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-20 | | | [[:d:Q61778826|Q61778826]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[पासाङ ल्हामु शेर्पा अकिता]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | [[:d:Q27975671|Q27975671]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[केल्साङ चुकी तेथोङ]] | अभिनेत्री र चलचित्र निर्देशक | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[गायक]] | data-sort-value="1957" | 1957-11 | | [[चित्र:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]] | [[:d:Q3194932|Q3194932]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[अधिराजकुमारी प्रेरणा]] | नेपाली अधिराजकुमारी | [[शाही सदस्य]] | data-sort-value="1978" | 1978-02-20 | | | [[:d:Q4202325|Q4202325]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[धनकुमारी बज्राचार्य]] | कुमारी | [[कुमारी (जीवित देवी)|कुमारी]] | | | | [[:d:Q68005618|Q68005618]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[सोनिया भट्ट]] | नेपाली जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="2002" | 2002-01-04 | | | [[:d:Q107456052|Q107456052]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[करुणा भण्डारी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-24 | | | [[:d:Q47089258|Q47089258]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[नाङ्सल तामाङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1987" | 1987-12-28 | | | [[:d:Q18175685|Q18175685]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[Srijana Regmi]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-12-28 | | | [[:d:Q23796629|Q23796629]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[निशा रावल]] | नेपाली तेक्वान्दो खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1995" | 1995-09-11 | | [[चित्र:Olynisharawal.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24678840|Q24678840]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[रेणु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1963" | 1963-06-19 | | | [[:d:Q3425614|Q3425614]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[चन्द्रकला थापा]] | नेपाली खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1980" | 1980-09-02<br/>1984-01-30 | | | [[:d:Q5071283|Q5071283]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[मिङ किपा]] | नेपाली हिमाल आरोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | | [[:d:Q6864647|Q6864647]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[नगमा श्रेष्ठ]] | मिस नेपाल प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-10 | | | [[:d:Q6958877|Q6958877]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[Chandra Kumari Gurung]] | | | data-sort-value="1956" | 1956 | | | [[:d:Q16166617|Q16166617]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[देवु थापा]] | ओलम्पिक जुडो खेलाडी | [[जुडोका]] | data-sort-value="1974" | 1974-02-07 | | | [[:d:Q16215125|Q16215125]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[Bandana Nepal]] | | [[dancer]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q96059398|Q96059398]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[Sonika Manandhar]] | | [[environmentalist]]<br/>[[programmer]] | data-sort-value="1990" | 1990-01-17 | | [[चित्र:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]] | [[:d:Q104420892|Q104420892]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[गिता राना]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1996" | 1996-09-10 | | | [[:d:Q106003615|Q106003615]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[बेलमाया नेपाली]] | | [[documentary filmmaker]] | | | | [[:d:Q109283523|Q109283523]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[रोशनी रसाइली]] | नेपाली गायीका | [[गायक]] | data-sort-value="1984" | 1984-11-05 | | [[चित्र:Singer roshani rasaili.jpg|center|100px]] | [[:d:Q120496223|Q120496223]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[रोनाली अमात्य]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-18 | | [[चित्र:Ronali Amatya.png|center|100px]] | [[:d:Q51757185|Q51757185]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[Khandro Lhamo]] | | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1914" | 1914 | data-sort-value="2003" | 2003-03-30 | [[चित्र:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59877941|Q59877941]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[रवीना देसराज श्रेष्ठ]] | नेपाली बैंकर तथा पब्लिक फिगर | [[banker]]<br/>[[अभिनेता]] | data-sort-value="1970" | 1970-04-27 | | | [[:d:Q62570956|Q62570956]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[Nimdoma Sherpa]] | | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1991" | 1991 | | | [[:d:Q16762305|Q16762305]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[दिलमाया कार्की]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1988" | 1988-10-05<br/>1988-08-05<br/>1988-08-03 | | | [[:d:Q20895958|Q20895958]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[Samita Bajracharya]] | | [[schoolchild]] | | | [[चित्र:Kumari.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27990214|Q27990214]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[Laxmi Kunwar]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-03-29 | | | [[:d:Q28718095|Q28718095]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[प्रेक्ष्या शाह]] | नेपाल शाह वंशीय सदस्य | | data-sort-value="1952" | 1952-01-19 | data-sort-value="2001" | 2001-11-12 | | [[:d:Q3910252|Q3910252]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[मोनी मुलेपती]] | नेपाली महिला पर्वतारोही | [[पर्वतारोही]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | [[चित्र:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]] | [[:d:Q6899850|Q6899850]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[सुष्मा जोशी]] | नेपाली लेखिका | [[लेखक]]<br/>[[director]]<br/>[[कलाकार]] | data-sort-value="1973" | 1973-05-26 | | [[चित्र:Sushma Joshi.jpg|center|100px]] | [[:d:Q7648973|Q7648973]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[बिभाश्वरी राई]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970-03-25 | | | [[:d:Q11854223|Q11854223]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[करिमा बेगम]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-03-23 | | [[चित्र:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64063158|Q64063158]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[रुबी कर्ण]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1981" | 1981-07-06 | | [[चित्र:Rubi Karna (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64133042|Q64133042]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[Prashna Shakya]] | | [[गायक]] | | | [[चित्र:Prashna Shakya.png|center|100px]] | [[:d:Q64746550|Q64746550]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[हसिमा खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Hasima Khatun (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911139|Q67911139]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[सृजना सुब्बा]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q93439703|Q93439703]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[Sanu Siva]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | data-sort-value="2020" | 2020 | | [[:d:Q107026786|Q107026786]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[Manita Shrestha Pradhan]] | | [[जुडोका]] | data-sort-value="1999" | 1999-06-01 | | | [[:d:Q127690896|Q127690896]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[सम्पदा घिमिरे]] | नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[marketer]]<br/>[[climate activist]]<br/>[[योगिनी]] | data-sort-value="2001" | 2001 | | | [[:d:Q130289252|Q130289252]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[प्रिया सिग्देल]] | सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1995" | 1995-12-08 | | | [[:d:Q51756966|Q51756966]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[प्रदिप्ता अधिकारी]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1996" | 1996-06-03 | | | [[:d:Q64009491|Q64009491]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[Shova Kumari Lama]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1974" | 1974-05-17 | | [[चित्र:Shova Kumari Lama (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015981|Q64015981]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[सोफिया शाह]] | पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-08-09 | | | [[:d:Q16239784|Q16239784]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[मणिकला राई]] | नेपाली अल्ट्राम्याराथन धावक | [[अल्ट्राम्याराथन धावक]] | data-sort-value="1988" | 1988-11-27 | | [[चित्र:Manikala Rai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20127296|Q20127296]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[Princess Shanti Singh of Nepal]] | | | data-sort-value="1941" | 1941-11-20 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009742|Q21009742]] |- | style='text-align:right'| 61 | [[Princess Jayanti of Nepal]] | | [[सामाजिक कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1946" | 1946-08-04 | data-sort-value="2001" | 2001-06-01 | | [[:d:Q21009741|Q21009741]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[Nilu Doma Sherpa]] | | [[चलचित्र निर्देशक]] | data-sort-value="1985" | 1985 | data-sort-value="2017" | 2017-07-01 | [[चित्र:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]] | [[:d:Q23769975|Q23769975]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[सोनी राजभण्डारी]] | मिस नेपाल २०१४ प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1989" | 1989 | | | [[:d:Q23883481|Q23883481]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[Raj Kumari Pandey]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1969" | 1969-12-13 | | | [[:d:Q29995877|Q29995877]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[जनक कुमारी चालिसे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6150649|Q6150649]] |- | style='text-align:right'| 66 | [[लीला कुमारी भण्डारी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6547472|Q6547472]] |- | style='text-align:right'| 67 | [[फूलमती देवी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7188331|Q7188331]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[रेनु चन्द]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7313568|Q7313568]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[रुपा सोसी चौधरी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7380185|Q7380185]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[देविका बन्दना]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | | | | [[:d:Q16197783|Q16197783]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[नयना शाक्य]] | ओलम्पिक पौडी खेलाडी | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1982" | 1982-05-10 | | | [[:d:Q16222041|Q16222041]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[निलम देवी भुमिहारनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954-05-08 | | [[चित्र:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64117314|Q64117314]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[शशिकला दाहाल]] | | | data-sort-value="1957" | 1957-05-28 | | | [[:d:Q66486498|Q66486498]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[अनिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-08-13 | | | [[:d:Q67867869|Q67867869]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[असिया देवी थरुनी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1957" | 1957-05-13 | | | [[:d:Q67868468|Q67868468]] |- | style='text-align:right'| 76 | [[गीता कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971 | | [[चित्र:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]] | [[:d:Q67871177|Q67871177]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[जगतारेण देवी सुडिन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]] | [[:d:Q67911690|Q67911690]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[मन्जु कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q67915651|Q67915651]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[मन्जु कुमारी यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-01-11 | | | [[:d:Q67915719|Q67915719]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[Chandra Kala Lamgade]] | | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]]<br/>[[javelin thrower]] | data-sort-value="1993" | 1993-09-10 | | | [[:d:Q80046291|Q80046291]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[रानी कुमारी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-10-26 | | | [[:d:Q105942772|Q105942772]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[Surita Kumari Shah]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-03 | | | [[:d:Q105942922|Q105942922]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]] | | [[किसान|कृषक]] | data-sort-value="1937" | 1937 | data-sort-value="2020" | 2020-01-25 | [[चित्र:Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg|center|100px]] | [[:d:Q106811256|Q106811256]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[Sarita Neupane]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q107026755|Q107026755]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[Chandra Kanta Devi Malla]] | | [[शिक्षक]]<br/>[[educator]] | data-sort-value="1897" | 1897 | data-sort-value="1986" | 1986 | | [[:d:Q109332415|Q109332415]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[Monalisha Khamboo]] | | [[chess player]] | data-sort-value="1992" | 1992 | | | [[:d:Q109419600|Q109419600]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[Saru Limbu]] | | [[फुटबल खेलाडी]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-06 | | | [[:d:Q113040053|Q113040053]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[Sabita Dangol]] | | [[कलाकार]]<br/>[[चित्रकार]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | [[चित्र:Sabita Dangol Contemporary Artist from Nepal WikiProfile.jpg|center|100px]] | [[:d:Q116250871|Q116250871]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[Bidya Chamling Rai]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471294|Q117471294]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[Indu Kadariya]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123382520|Q123382520]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[Sony Pakhrin]] | | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="2007" | 2007-11-02 | | | [[:d:Q131698540|Q131698540]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[Luna Luitel]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1999" | 1999-03-03 | | | [[:d:Q136031827|Q136031827]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[गौरी कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1972" | 1972-01-19 | | | [[:d:Q138798005|Q138798005]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[Sahara Sharma]] | | [[चलचित्र निर्माता]] | | | | [[:d:Q139583451|Q139583451]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[Itisha Giri]] | | [[कवि]] | data-sort-value="1983" | 1983 | | [[चित्र:Itisha Giri in Palma, 2013.jpg|center|100px]] | [[:d:Q141441298|Q141441298]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[कान्छीमाया कोजु]] | नेपाली एथलेटिक्स खेलाडी | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1981" | 1981-02-03 | | | [[:d:Q42667977|Q42667977]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[पार्वती थापा]] | नेपाली महिला खेल सुटर | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1970" | 1970 | | | [[:d:Q43120853|Q43120853]] |- | style='text-align:right'| 98 | [[मदन कुमारी शाह (गरिमा शाह)]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q44148576|Q44148576]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[लक्ष्मी कुमारी चौधरी]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1982" | 1982-04-03 | | | [[:d:Q44279370|Q44279370]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[दुर्गा पौडेल]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1971" | 1971-09-21 | | | [[:d:Q44783325|Q44783325]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[सुजाता परियार]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-02-15 | | | [[:d:Q44802020|Q44802020]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[सिता देवी यादव]] | संबिधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q45086943|Q45086943]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[सोभा आले]] | नेपाल महिला राष्ट्रिय क्रिकेट टिम | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1989" | 1989-06-29 | | | [[:d:Q47087984|Q47087984]] |- | style='text-align:right'| 104 | [[अनिता श्रेष्ठ]] | नेपाली खेल सुटर | [[खेलकुद विज्ञ]]<br/>[[खेल सुटर]] | | | | [[:d:Q48869417|Q48869417]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[Nishma Gurung]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1980" | 1980-03-11 | | | [[:d:Q48869749|Q48869749]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[रमा सिंह]] | नेपाली टेलिभिजन व्यक्तित्व र महिला फुटबल खेलाडी | [[फुटबल खेलाडी]] | | | [[चित्र:Rama Singh.jpg|center|100px]] | [[:d:Q51655395|Q51655395]] |- | style='text-align:right'| 107 | [[शशिला महर्जन]] | नेपाली जीवरासायनिक शास्त्री | [[biochemist]]<br/>[[biotechnologist]] | | | | [[:d:Q51845108|Q51845108]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[कञ्चन अमात्य]] | महिला मानव अधिकारकर्मी | [[social entrepreneur]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | | [[:d:Q53870564|Q53870564]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[Anju Kumari]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1979" | 1979-02-12 | | [[चित्र:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64015754|Q64015754]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[भीमा यादव]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1958" | 1958-06-29 | | [[चित्र:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]] | [[:d:Q64039326|Q64039326]] |- | style='text-align:right'| 111 | [[सम्पदा मल्ल]] | | [[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[लेखक]] | data-sort-value="1987" | 1987-02-19 | | | [[:d:Q16231931|Q16231931]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[Supriya Maskey]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="2000" | 2000-06-17 | | | [[:d:Q16240366|Q16240366]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[Lily Thapa]] | | [[अभियानी]] | | | | [[:d:Q16886068|Q16886068]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[प्रिन्सा श्रेष्ठ]] | नेपाली महिला मोडल | [[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1992" | 1992-09-11 | | | [[:d:Q19661026|Q19661026]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[सीता कुमारी राई]] | नेपाली खेलाडी | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | data-sort-value="1968" | 1968-02-16 | | | [[:d:Q19830111|Q19830111]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[Princess Princep Shah of Nepal]] | | | data-sort-value="1930" | 1930-03-16 | data-sort-value="1982" | 1982-05-22 | | [[:d:Q21070386|Q21070386]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[सुशीला सिंह]] | | [[न्यायाधीश|न्यायधिश]] | | data-sort-value="2020" | 2020-05-22 | | [[:d:Q21459157|Q21459157]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[बिनिता बराल]] | | [[अभिनेता]] | data-sort-value="1989" | 1989-10-08 | | [[चित्र:Binita Baral actress.jpg|center|100px]] | [[:d:Q27924720|Q27924720]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[अञ्जुकुमारी बिष्ट]] | | [[अभिनेता]] | | | | [[:d:Q31314642|Q31314642]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[देवीमाया पनेरू]] | नेपाली महिला धावक | [[sprinter]] | data-sort-value="1978" | 1978-08-25 | | | [[:d:Q32381507|Q32381507]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[Tisa Shakya]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="2003" | 2003-02-04 | | | [[:d:Q33320546|Q33320546]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[सुजना श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1988" | 1988-12-05 | | | [[:d:Q1342014|Q1342014]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[सारा देवी तामाङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-06-04 | | | [[:d:Q2224151|Q2224151]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[अमिशा बस्नेत]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-19 | | | [[:d:Q4746814|Q4746814]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[सरिता श्रेष्ठ]] | नेपाली चिकित्सक | [[चिकित्सक]] | data-sort-value="1957" | 1957-07-07 | | [[चित्र:Dr Sarita Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q4794239|Q4794239]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[दामा कुमारी शर्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5211861|Q5211861]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[धर्मशिला चापागाईं]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-18 | | | [[:d:Q5269249|Q5269249]] |- | style='text-align:right'| 128 | [[दुर्गा कुमारी बि.क]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5316379|Q5316379]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[हसिना मिया]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q5679156|Q5679156]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[जुन कुमारी रोका]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q6311490|Q6311490]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[निलम केसी खँड्का]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7036868|Q7036868]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[फूलमाया क्याप्छाकी]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1980" | 1980-11-24 | | | [[:d:Q7187340|Q7187340]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[पूर्णाकुमारी सुवेदी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7261334|Q7261334]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[सदिच्छा श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-11-23 | | | [[:d:Q7397907|Q7397907]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[सरला रेग्मी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7423017|Q7423017]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[सबकी देवी दास तात्मा]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7442335|Q7442335]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[सीतादेबी बौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7531571|Q7531571]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[सुष्मा शर्मा घिमिरे]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7648977|Q7648977]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[उर्मिला अर्याल]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q7900743|Q7900743]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[सरिता डङ्गोल]] | नेपाली चित्रकार | [[चित्रकार]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q11305353|Q11305353]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[अप्साना गिरी]] | नेपाली महिला एस्पेरान्तोभाषी | [[Esperantist]] | data-sort-value="1981" | 1981-04-21 | data-sort-value="2008" | 2008-01-02 | | [[:d:Q12345243|Q12345243]] |- | style='text-align:right'| 142 | [[मिनाक्षी झा]] | संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-07 | | | [[:d:Q13184904|Q13184904]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[काशी पौडेल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16191006|Q16191006]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[सलमा खातुन मिकरानी]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1976" | 1976-01-25 | | | [[:d:Q16215941|Q16215941]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[नैनकला ओझा]] | | | | | | [[:d:Q66370970|Q66370970]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[Bodhmaya Kumari Yadav]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q66391512|Q66391512]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[विना पोखरेल]] | | | | | | [[:d:Q66606785|Q66606785]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[कलिला खातुन]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:Kalila Khatun PP.jpg|center|100px]] | [[:d:Q66659072|Q66659072]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[थारु, शिवानी सिंह]] | | [[television presenter]]<br/>[[उपन्यासकार]]<br/>[[पत्रकार]]<br/>[[नाटककार]] | | | | [[:d:Q66860332|Q66860332]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[बबिता कुमारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-18 | | | [[:d:Q67868805|Q67868805]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[Bechi Lungeli]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-28 | | | [[:d:Q67869573|Q67869573]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[चमेली देवी दास]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1977" | 1977-07-07 | | | [[:d:Q67870449|Q67870449]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[Fuliya Devi Saday]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-06-03 | | | [[:d:Q67871104|Q67871104]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[किरण कुमारी राई]] | नेपाल राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1978" | 1978-10-01 | | | [[:d:Q67915184|Q67915184]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[निरा कुमारी शाह]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1987" | 1987-06-12 | | | [[:d:Q67935365|Q67935365]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[दिलकुमारी रावल थापा]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | | | | | [[:d:Q69524324|Q69524324]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[केशरी चौधरी]] | नेपाली महिला खेलाडी | [[एथ्लेटिक्स प्रतियोगी]] | data-sort-value="1991" | 1991-07-25 | | | [[:d:Q96249806|Q96249806]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[शेषकला पाण्डे]] | समाजसेवी | | | | | [[:d:Q106205604|Q106205604]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[पूर्णिमा श्रेष्ठ]] | | [[photographer]]<br/>[[photojournalist]] | | | | [[:d:Q109324620|Q109324620]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[पल्पसा डङ्गोल]] | नेपाली अभिनेत्री | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Palpasa Dangol.jpg|center|100px]] | [[:d:Q109389899|Q109389899]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[आशा मगराती]] | नेपाली कलाकार | [[अभिनेता]]<br/>[[casting director]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]]<br/>[[पटकथाकार]] | | | [[चित्र:Actress Asha Magrati at 81st Venice International Film Festival for Pouja, Sir EDITED.jpg|center|100px]] | [[:d:Q110620940|Q110620940]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[Kamala Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q110700869|Q110700869]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[Kamala Sen-Khatri]] | | | | | | [[:d:Q113585474|Q113585474]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[Nirmala Sharma]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[पत्रकार]] | data-sort-value="1958" | 1958-08-29 | | [[चित्र:Nirmala Sharma2.JPG|center|100px]] | [[:d:Q113729137|Q113729137]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[Kanta Rizal]] | | [[diplomat]] | | | [[चित्र:Kanta Rizal (GPOHZ0 2834) (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q115764140|Q115764140]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[लक्ष्मी तिवारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q115857024|Q115857024]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[Chanda Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q115857184|Q115857184]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[Maya Panta]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117471297|Q117471297]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[Sabina Bajagain]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q117824504|Q117824504]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[Nilam Karn]] | | [[banker]]<br/>[[Wikimedian]]<br/>[[Wikipedian]] | | | [[चित्र:Nilam Karn And Biplab Anand - Hyderabad 2023-04-28 7865 (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q121503206|Q121503206]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[सुनमाया बुढा]] | नेपाली महिला धाविका | [[धावक]] | data-sort-value="1998" | 1998 | | | [[:d:Q123690167|Q123690167]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[Sheila Dixit Karki]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q123945408|Q123945408]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[Nimsari Rajbanshi]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q124006702|Q124006702]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[बबिना भट्टराई]] | नेपाली गायिका | [[गायक]] | data-sort-value="1990" | 1990-09-17 | | [[चित्र:Babina bhattarai.jpg|center|100px]] | [[:d:Q124396920|Q124396920]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[बन्दना झाँगड]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q128784714|Q128784714]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[शुक माया तामाङ]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1975" | 1975-07-09 | | [[चित्र:Hon'able Minister Shuk Maya Tamang.jpg|center|100px]] | [[:d:Q130266573|Q130266573]] |- | style='text-align:right'| 177 | [[Ashmina Ranjit]] | | [[interdisciplinary artist]] | data-sort-value="1966" | 1966 | | | [[:d:Q133226301|Q133226301]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[ᱠᱚᱢᱟᱞ ᱚᱞᱤ]] | | [[मनोरञ्जनकर्ता]]<br/>[[contemporary folk singer]]<br/>[[रेडियो व्यक्तित्व]]<br/>[[समाचार प्रस्तोता]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[गायक]] | | | [[चित्र:Komal oli.jpg|center|100px]] | [[:d:Q133759654|Q133759654]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[पुष्पा कुमारी चौधरी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ | [[Auxiliary nurse midwife]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1989" | 1989-11-20 | | | [[:d:Q138664900|Q138664900]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[नीतिमा भण्डारी]] | नेपाली राजनीतिज्ञ तथा उद्यमी | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | data-sort-value="1982" | 1982-07-17 | | | [[:d:Q138798022|Q138798022]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[विणा गुरुङ]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[सामाजिक कार्यकर्ता]] | data-sort-value="1973" | 1973-01-26 | | [[चित्र:Binagurung (cropped).jpg|center|100px]] | [[:d:Q141547158|Q141547158]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[Basumaya Tamang]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[व्यवसायी]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | [[:d:Q141612321|Q141612321]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[मिथिला चौधरी]] | संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1966" | 1966-03-25 | data-sort-value="2022" | 2022 | | [[:d:Q44160565|Q44160565]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[रञ्जु कुमारी झा]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1965" | 1965-09-07 | | [[चित्र:Ranju Kumari Jha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q44271483|Q44271483]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[निर्जला राउत]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1968" | 1968-10-13 | | | [[:d:Q44274982|Q44274982]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[दुलारी देवी]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1970" | 1970 | data-sort-value="2017" | 2017-03-23 | | [[:d:Q44789020|Q44789020]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[ईश्वरी न्यौपाने]] | नेपालको संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | [[चित्र:सांसद ईश्वरी न्यौपाने Ishwari Neupane.jpg|center|100px]] | [[:d:Q45004136|Q45004136]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[शोभा गौचन]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1993" | 1993-04-18 | | | [[:d:Q46902413|Q46902413]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[सरस्वती कुमारी चौधरी]] | नेपाली राष्ट्रिय महिला क्रिकेट टोलि को सदस्य | [[क्रिकेट खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-28 | | | [[:d:Q47087995|Q47087995]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[Rejina Uprety]] | | [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र निर्माता]] | | | [[चित्र:Rejina Uprety (cropped).jpeg|center|100px]] | [[:d:Q47464928|Q47464928]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[स्नेहा श्रेष्ठ]] | | [[basketball player]] | data-sort-value="1995" | 1995-03-01<br/>1995-01-21 | | | [[:d:Q50717791|Q50717791]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[Thinley Lhamo]] | | [[अभिनेता]] | | | [[चित्र:Shambhala (Premiere Berlinale 2024) 1.jpg|center|100px]] | [[:d:Q54958039|Q54958039]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[Sabita Rajbhandari]] | | [[तेक्वान्दो खेलाडी]] | | | | [[:d:Q56318222|Q56318222]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[सुवेक्षा खड्का]] | नेपाली महिला सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी | [[मोडल (मानिस)|मोडल]]<br/>[[सौन्दर्य प्रतियोगिता प्रतियोगी]] | data-sort-value="1994" | 1994 | | [[चित्र:Subeksha Khadka.jpg|center|100px]] | [[:d:Q59656231|Q59656231]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[Ganga Chhantyal]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1991" | 1991 | | | [[:d:Q141612587|Q141612587]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[Manmati Bist]] | | [[kabaddi player]]<br/>[[खेलकुद विज्ञ]] | | | | [[:d:Q141613015|Q141613015]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[Menuka Kumari Rajbanshi]] | | [[kabaddi player]] | data-sort-value="1994" | 1994-07-06 | | | [[:d:Q141613119|Q141613119]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[Jayanti Badu]] | | [[kabaddi player]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-23 | | | [[:d:Q141613152|Q141613152]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[Rabina Chaudhary]] | | [[kabaddi player]] | data-sort-value="2000" | 2000-12-04 | | | [[:d:Q141613220|Q141613220]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[Ganga Ghimire]] | | [[kabaddi player]] | data-sort-value="1998" | 1998-01-25 | | | [[:d:Q141613259|Q141613259]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[Mina Nepali]] | | [[kabaddi player]] | | | | [[:d:Q141613345|Q141613345]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[Srijana Kumari Tharu]] | | [[kabaddi player]] | | | | [[:d:Q141613437|Q141613437]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[Binita Pandit Chhetri]] | | [[kabaddi player]] | | | | [[:d:Q141613494|Q141613494]] |- | style='text-align:right'| 204 | [[Isha Rai]] | | [[kabaddi player]] | data-sort-value="1998" | 1998-05-11 | | | [[:d:Q141622330|Q141622330]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[Anuja Kulung Rai]] | | [[kabaddi player]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-29 | | | [[:d:Q141622469|Q141622469]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[Arpana Chaudhary]] | | [[kabaddi player]] | data-sort-value="1993" | 1993-08-18 | | | [[:d:Q141622732|Q141622732]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[Nitu Gurung]] | | [[kabaddi player]] | data-sort-value="1988" | 1988-05-24 | | | [[:d:Q141622857|Q141622857]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[Eliza Gurung]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1996" | 1996 | | | [[:d:Q141623846|Q141623846]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[Sirjana Shrestha]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | data-sort-value="1981" | 1981 | | | [[:d:Q141630194|Q141630194]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[Pramila Kuluju]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | [[:d:Q141644369|Q141644369]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[Sujata Tamang]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[अनुसन्धानकर्ता]] | data-sort-value="1987" | 1987 | | | [[:d:Q141644658|Q141644658]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[Rachana Khatiwada Khatri]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[housewife]] | data-sort-value="1975" | 1975 | | | [[:d:Q141645223|Q141645223]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[Rajani Shrestha]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[bodybuilder]] | data-sort-value="1981" | 1981 | | | [[:d:Q141646318|Q141646318]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[Shraddha Kunwar Chhetri]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1999" | 1999 | | | [[:d:Q141647580|Q141647580]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[Shristi Bhattarai]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[youth leader]] | data-sort-value="1998" | 1998-09-04 | | | [[:d:Q141654801|Q141654801]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[प्रभा कार्की]] | नेपाली महिला उद्यमी र राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | data-sort-value="1978" | 1978 | | | [[:d:Q141662298|Q141662298]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[Shobha Khanal]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[उद्यमी]] | data-sort-value="1988" | 1988 | | | [[:d:Q141662402|Q141662402]] |- | style='text-align:right'| 218 | [[रत्ना कुमारी थापा]] | नेपाली महिला राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[school teacher]]<br/>[[housewife]] | data-sort-value="1985" | 1985 | | | [[:d:Q141663160|Q141663160]] |- | style='text-align:right'| 219 | [[Gyanu Poudyal]] | | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[सामाजिक कार्यकर्ता]]<br/>[[banker]] | data-sort-value="1974" | 1974 | | | [[:d:Q141663861|Q141663861]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[कुशुम महर्जन]] | नेपाली समाजसेवी र राजनीतिज्ञ | [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[सामाजिक कार्यकर्ता]]<br/>[[children's rights activist]] | data-sort-value="1980" | 1980 | | | [[:d:Q141666662|Q141666662]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[रुना प्रधान]] | | [[पौडी खेलाडी]] | data-sort-value="1984" | 1984-12-05 | | | [[:d:Q16223375|Q16223375]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[लिला कुमारी बगाले सोमई]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q16239920|Q16239920]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[Sarita Gurung]] | | [[philanthropist]]<br/>[[सामाजिक कार्यकर्ता]] | | | [[चित्र:SaritaGurung.jpg|center|100px]] | [[:d:Q16256873|Q16256873]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[ज्ञानकुमारी छन्त्याल]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1953" | 1953 | data-sort-value="2020" | 2020-07-01 | | [[:d:Q17385735|Q17385735]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[राधा ज्ञवाली]] | | [[राजनीतिज्ञ]] | data-sort-value="1954" | 1954 | | | [[:d:Q17386003|Q17386003]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[निज्मा खुतान]] | नेपालको दोश्रो संविधान सभा सदस्य | [[राजनीतिज्ञ]] | | | | [[:d:Q17386175|Q17386175]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[शिक्षा श्रेष्ठ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1997" | 1997-01-09 | | | [[:d:Q18171093|Q18171093]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[पुनम गुरुङ]] | ब्याडमिन्टन खेलाडी | [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]] | data-sort-value="1992" | 1992-10-17 | | | [[:d:Q18175684|Q18175684]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[Shashi Kumary Adhikary]] | | | | | | [[:d:Q19917629|Q19917629]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[पूर्ण शोभा चित्रकार]] | नेपाली महिला शान्तिकर्मी | | | | [[चित्र:4MSP Lusaka 2013 ©CMC (9967354346).jpg|center|100px]] | [[:d:Q19921542|Q19921542]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[Indu Devi Thapaliya]] | | [[Esperantist]] | data-sort-value="1962" | 1962-06-20 | | [[चित्र:Indu Devi Thapaliya.jpg|center|100px]] | [[:d:Q20479334|Q20479334]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[Nirjala Tamrakar]] | | [[sport cyclist]] | data-sort-value="1979" | 1979-08-24 | | [[चित्र:Worldcup France 2012.jpg|center|100px]] | [[:d:Q24898424|Q24898424]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[Bhagawati Khatri]] | | [[खेल सुटर]] | data-sort-value="1972" | 1972 | | | [[:d:Q27907431|Q27907431]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[Shweta Punjali]] | | [[सङ्गीतकार|संगीतकार]] | data-sort-value="1984" | 1984 | | | [[:d:Q28183951|Q28183951]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[रोजिना श्रेष्ठ]] | | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-19 | | [[चित्र:Rojina Shrestha.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110052|Q30110052]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[सहारा बस्नेत]] | नेपाली महिला मोडल | [[मोडल (मानिस)|मोडल]] | | | [[चित्र:Sahara Basnet.jpg|center|100px]] | [[:d:Q30110208|Q30110208]] |} {{Wikidata list end}} bwoah1kjyghgsf9k7tcotcntsauodbn 0 125918 1392766 1387113 2026-10-15T17:03:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392766 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name=नेल्ली सेनगुप्ता |birth_date= १२ जनवरी १८८४ |birth_place=[[क्याम्ब्रिज]], इङ्गल्याण्ड |image=Nellie and Jatindra Mohan Sengupta 1985 stamp of India.jpg |caption=नेल्ली र जतिन्द्र मोहन सेनगुप्ता १९८५ को भारतको हुलाक टिकटमा |death_date= २३ अक्टोबर १९७३ |death_place= [[कोलकाता]], [[पश्चिम बङ्गाल]], भारत |nationality= |occupation= राजनीतिज्ञ |awards= [[पद्म विभूषण]] (१९७३) |spouse= [[जतिन्द्र मोहन सेनगुप्ता]] }} [[Category:Articles with hCards]] '''नेल्ली सेनगुप्ता''' ( ''née'' '''Edith Ellen Gray''' ; १२ जनवरी १८८४ - २३ अक्टूबर १९७३) एक अंग्रेज महिला थिइन् जसले भारतीय स्वतन्त्रताको लागि लडिन्। सन् १९३३ मा [[कोलकाता|कलकत्तामा]] भएको ४८औँ वार्षिक अधिवेशनमा उनी [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस|भारतीय राष्ट्रिय कांग्रेसको]] अध्यक्ष चुनिएकी थिइन्। == परिवार == '''एडिथ एलेन ग्रेको''' जन्म, उनी फ्रेडरिक र एडिथ हेनरिटा ग्रेकी छोरी थिइन्। उनी क्याम्ब्रिजमा जन्मिए र हुर्केकी थिइन्, जहाँ उनका बुबाले क्लबमा काम गर्नुहुन्थ्यो। एक जवान केटीको रूपमा, उनी डाउनिङ कलेजका एक युवा बंगाली विद्यार्थी जतिन्द्र मोहन सेनगुप्तासँग प्रेममा परिन्, जो आफ्नो अभिभावकको घरमा बसेका थिए। आमाबाबुको विरोधको बाबजुद, उनले जतिन्द्र मोहनसँग विवाह गरे र उनीसँगै [[कोलकाता|कलकत्ता]] फर्किन्। नेल्ली जसरी उनी परिचित थिए र जतिनका दुई छोरा शिशिर र अनिल थिए। == असहयोग आन्दोलन == [[भारत]] फर्किएपछि, नेल्लीका पति जतिन्द्र मोहनले कलकत्तामा [[अधिवक्ता|वकिलको]] रूपमा धेरै सफल करियर सुरु गरे। १९२१ मा जतिन्द्र मोहन भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा सामेल भए र तीन कार्यकालको लागि कलकत्ताको मेयर र विधान सभाको प्रमुख हुनुको अलावा बंगालमा [[महात्मा गान्धी]]को दाहिने हात व्यक्ति थिए। सन् १९२१ को [[असहयोग आन्दोलन]]मा नेलीले आफ्नो पतिसँग सामेल भइन्। असम-बङ्गाल रेलवेम्यानको हडतालमा उनको जेलमा परेपछि, उनले जिल्ला अधिकारीहरूले सभामा प्रतिबन्ध लगाएको विरुद्ध बलपूर्वक विरोध गरे, जन सभाहरूलाई सम्बोधन गरे र गिरफ्तारी गरे। उनले खादी (हातले कात्ने कपडा) घर-घर बेचेर कानूनको अवज्ञा गरे। सन् १९३१ मा [[दिल्ली]]मा गैरकानूनी सभालाई सम्बोधन गरेकोमा चार महिनाको जेल सजाय भोग्नुपरेको थियो । जतिन [[राँची]]मा कैद थिए र १९३३ मा मृत्यु भयो। == कांग्रेस अध्यक्ष == साल्ट सत्याग्रहको उथलपुथलमा कांग्रेसका धेरै वरिष्ठ नेताहरू जेल परे। पण्डित [[मदन मोहन मालवीय]] कांग्रेसका निर्वाचित अध्यक्ष १९३३ को कलकत्ता अधिवेशन अघि गिरफ्तार गरियो। उनको स्थानमा नेल्ली सेनगुप्ता निर्वाचित भइन्, यसरी तेस्रो महिला र दोस्रो युरोपेली महिला निर्वाचित भइन्। पार्टी र देशका लागि गरेको योगदानको कदर गर्दै उनलाई पार्टीले अध्यक्षमा निर्वाचित गरेको हो । <ref name="INC_Nellie">{{Cite web|url=https://www.inc.in/en/leadership/past-party-president/mrs-nellie-sengupta|title=Mrs. Nellie Sengupta, Past Presidents, Indian National Congress|website=Indian National Congress|accessdate=4 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191204144520/https://www.inc.in/en/leadership/past-party-president/mrs-nellie-sengupta|archive-date=4 December 2019}}</ref> उनी सन् १९३३ र <ref name="INC_Nellie"/> ९३६ मा कलकत्ता कर्पोरेशनमा एल्डरम्यानको रूपमा पनि निर्वाचित भइन्। उनी पनि १९४० र १९४६ मा बंगाल विधान सभामा कांग्रेसको टिकटमा निर्वाचित भइन्। [[दोस्रो विश्व युद्ध|दोस्रो विश्वयुद्धको दौडान]] उनले विदेशी सेनाको दुर्व्यवहारप्रति ध्यानाकर्षण गराइन्। == स्वतन्त्रता पछि == स्वतन्त्रता पछि, उनले तत्कालीन भारतीय प्रधानमन्त्री [[जवाहरलाल नेहरू]] को विशेष अनुरोधमा आफ्नो श्रीमानको गृहनगर [[चट्टोग्राम]]मा [[पूर्वी पाकिस्तान]]मा बस्न रोजिन् जसले उनलाई पूर्वी पाकिस्तानमा हिन्दू अल्पसंख्यकहरूको हितको हेरचाह गर्न आग्रह गरे। उनी पूर्वी पाकिस्तान विधान सभामानिर्विरोध निर्वाचित भइन्{{स्रोत नखुलेको|date=June 2014}} <ref name="Banglapedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh}}</ref>। उनी अल्पसंख्यक बोर्डको सदस्य थिइन् र सक्रिय सामाजिक कार्यकर्ता भइन्। सन् १९७१ मा बंगलादेश बनेपछि उनी चटगाउँमा बसिरहेकी थिइन् र बंगलादेशका प्रधानमन्त्री [[शेख मुजिबुर रहमान]]ले उनको राम्रो हेरचाह गरेका थिए। १९७२ मा उनको हिप भाँचियो र [[इन्दिरा गान्धी]]को हस्तक्षेपबाट उनलाई कलकत्ता ल्याइयो जहाँ उनको शल्यक्रिया गरियो र सबै चिकित्सा खर्च भारत सरकारले तिरेको थियो। उनलाई कलकत्तामा भव्य स्वागत गरिएको थियो र उनको पति देशप्रिया जतिन्द्र मोहन सेनगुप्ता र [[बङ्गलादेश]]मा अल्पसंख्यकहरूको लागि उनको कामको साथमा भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा उनको योगदानको लागि सरकार र जनता दुवैले सम्मान गरेका थिए। उनको १९७३ मा कलकत्तामा मृत्यु भयो। == पुरस्कारहरू == * [[पद्म विभूषण]], १९७३ <ref name="Banglapedia">{{Cite book|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFAhmad_Mamtaz2012">Ahmad Mamtaz (2012). [http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sengupta,_Neli "Sengupta, Neli"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230219145748/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Sengupta,_Neli |date=2023-02-19 }}. In [[सिराजुल इस्लाम|Islam, Sirajul]]; Jamal, Ahmed A. (eds.). ''Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh'' (2nd&nbsp;ed.). [[एसियाटिक सोसाइटी अफ बंगलादेश|Asiatic Society of Bangladesh]].</cite></ref> == सन्दर्भहरू == {{कमन्सश्रेणी|Nellie Sengupta}} {{Reflist}}<div class="reflist"> <references group="" responsive="1"></references> * <span rel="mw:referencedBy"><span class="mw-linkback-text">1 </span><span class="mw-linkback-text">2 </span></span> <span class="reference-text"><span class="ve-ce-branchNode ve-ce-internalItemNode"><span class="ve-ce-branchNode-slug ve-ce-branchNode-inlineSlug"></span>{{cite book|author=Ahmad Mamtaz|year=2012|chapter=Sengupta, Neli|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sengupta,_Neli|editor1-last=Islam|editor1-first=Sirajul|editor1-link=Sirajul Islam|editor2-last=Jamal|editor2-first=Ahmed A.|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh|edition=2nd|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}<span class="ve-ce-branchNode-slug ve-ce-branchNode-inlineSlug"></span></span></span> </div>{{Indian National Congress Presidents}}{{Padma Vibhushan Awards}} [[श्रेणी:भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसका अध्यक्षहरू]] 7uu22aiys7vv4f6l6tgb5pnnue4ofgf 0 128755 1392751 1386182 2026-10-15T12:00:15Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392751 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = तोसिमा कार्की | image = चित्र:Dr. Toshima Karki.jpg | caption = तोसिमा कार्की | office = [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या राज्यमन्त्री]] | president = [[विद्यादेवी भण्डारी]] | primeminister = [[पुष्पकमल दाहाल]] | termstart = ३ माघ २०७९ | minister = [[पदम गिरी]] | predecessor = [[हिराचन्द्र केसी]] | office1 = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्य | constituency1 = [[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] | termstart1 = २५ पुष २०७९ | predecessor1 = [[पम्फा भुसाल|पम्फा भुषाल]] | birth_date = | birth_place = आदिनाथ गाउँ, नख्खु खोला मार्ग, वडा नं. १८, ललितपुर | parents = | party = [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] | education = मास्टर्स जनरल सर्जरी ([[काठमाडौँ विश्वविद्यालय|काठमाडौं विश्वविधालय]]) | termend = २२ माघ २०७९ }} '''तोसिमा कार्की''' (वि. सं. २०४६) एक नेपाली [[राजनीतिज्ञ]], पेशाले [[चिकित्सक]] र [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]की सदस्य हुन्। उनी हालै [[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]मा निर्वाचित भएकी छन्। कार्की नेपालको [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य मन्त्रालयका लागि राज्यमन्त्री]]को रूपमा ३ माघ २०७९ देखि २२ माघ सम्म सेवा गरिकी थिन। == प्रारम्भिक जीवन == उनको जन्म वि. सं. २०४६ मा बुबा पदमबहादुर कार्की र आमा दीपा कार्कीको घरमा भएको थियो।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1056251-1673949836.html|title=अरुलाई प्रश्न सोध्न माहिर ‘डा.तोसिमा’ को अब सुरु भयो परीक्षा|last=उपरकाेटी|first=साइराम|date=३ माघ २०७९|website=नागरीक|language=|accessdate=2023-01-24}}</ref> तोसिमा कार्कीको बाल्यकाल [[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]]मा बितेको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/news/45752|title=ललितपुरबाट तोसिमा कार्की विजयी|website=गोरखापत्र|accessdate=2022-11-30}}</ref> सहिद धर्मभक्त विद्यालय, [[ललितपुर महानगरपालिका]]मा कक्षा १० सम्म पढेकी उनले [[चोभार]]को मोर्डन इन्डियन स्कुलबाट कक्षा ११ र १२ पूरा गरेकी हुन्।<ref name=":0" /> उनले ललितपुरको [[किस्ट मेडिकल कलेज]]बाट एमबीबीएस र [[काठमाडौँ विश्वविद्यालय]]बाट जनरल सर्जरीमा स्नातकोत्तर गरेकी छन्।<ref name=":0" /> उनी [[नेपाल मेडिकल काउन्सिल]]को जनरल [[शल्यचिकित्सक]] र कार्यकारी समितिको सदस्य पनि हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/132783|title=डा. तोसिमा कार्कीको उम्मेदवारी किन भयो खारेज?|website=हिमालखबर|accessdate=2022-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130172309/https://www.himalkhabar.com/news/132783|archive-date=2022-11-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gorkhapatraonline.com/news/49413|title=स्वास्थ्य क्षेत्र सुधारको खाका बनाएको छु : डा. तोसिमा कार्की|website=गोरखापत्र|accessdate=2023-01-25}}</ref> == राजनीतिक जीवन == उनी [[रवि लामिछाने]]ले बनाएको [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]मा प्रवेश गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://gorkhapatraonline.com/news/44451|title=डा. तोसिमा कार्कीको उम्मेदवारी कायम रहने|website=गोरखापत्र|accessdate=2022-11-30}}</ref> उनको उम्मेदवारीलाई नेपाल [[निर्वाचन आयोग (नेपाल)|निर्वाचन आयोग]]ले सुरुमा अस्वीकार गरेको थियो, तर कार्कीले आफ्नो उम्मेदवारीलाई कायम राख्न [[नेपालको सर्वोच्च अदालत|सर्वोच्च अदालत]]मा रिट दायर गरेकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/nepali/news-63474692|title=तोसिमा कार्कीको उम्मेदवारी कायम राख्न सर्वोच्च अदालतको आदेश|date=2022-11-01|website=बीबीसी|language=|accessdate=2022-11-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2022/11/01/166730374670464495.html|title=तोसिमा कार्कीको उम्मेदवारी सर्वोच्च अदालतबाट कायम (आदेशसहित)|website=कान्तिपुर|language=|accessdate=2022-11-30}}</ref> कार्की तत्कालीन मन्त्री [[पम्फा भुसाल]]लाई पराजित गर्दै [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]]मा [[ललितपुर ३ (निर्वाचन क्षेत्र)|ललितपुर ३]] बाट [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्यमा निर्वाचित भएकी थिइन्।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/federal-provincial-election-2079/2022/11/24/166925891869249840.html|title=ललितपुर-३ मा रास्वपा उम्मेदवार तोसिमा कार्की १८ हजारभन्दा बढी मतले विजयी|date=८ मङ्सिर २०७९|website=कान्तिपुर|language=|accessdate=2022-11-24}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2023/01/17/167393716337933623.html|title=डा. तोसिमा कार्की स्वास्थ्य राज्यमन्त्री बन्ने|website=कान्तिपुर|language=|accessdate=2023-01-24}}</ref> उनी [[गोविन्द केसी]]को समर्थक हुन्।<ref>{{Cite web|url=https://ekagaj.com/article/interview/119361/?fbclid=IwAR3YE39sPesTCnm9FGw4SebE50z1J8wyfCe3Ow8czlE-TS5y7E7x-XX1hUc%3Fv%3D1|title=डा. गोविन्द केसी मलाई आफूसँगसँगै हिँड्ने छोरी भन्नुहुन्छ|website=इकागज|accessdate=2022-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127114102/https://ekagaj.com/article/interview/119361/?fbclid=IwAR3YE39sPesTCnm9FGw4SebE50z1J8wyfCe3Ow8czlE-TS5y7E7x-XX1hUc%3Fv%3D1|archive-date=2024-11-27}}</ref> वि. सं. २०७९ माघ ३ मा, उनी [[पुष्पकमल दाहाल]]को प्रधानमन्त्री [[तेस्रो प्रचण्ड मन्त्रिपरिषद्|तेस्रो मन्त्रिपरिषद्]]मा [[स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय (नेपाल)|स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या राज्यमन्त्री]] मन्त्री भइन्।<ref>{{Cite web|url=https://www.himalkhabar.com/news/134017|title=मन्त्रिपरिषद् विस्तार, को को बने मन्त्री?|website=हिमालखबर|accessdate=2023-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117074601/https://www.himalkhabar.com/news/134017|archive-date=2023-01-17}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/1056751-1674004874.html|title=यस्ता छन् नयाँ मन्त्री|last=|first=|website=नागरिक|language=|accessdate=2023-01-24}}</ref> प्रधानमन्त्री [[पुष्पकमल दाहाल]]ले नागरिकता मुद्दामा अदालतले पदमुक्त गरेपछि गैरसांसद बनेका रास्वपाका सभापति [[रवि लामिछाने]]लाई पुनः गृहमन्त्री बनाउन अस्वीकार गरेपछि [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] (रास्वपा) सरकारबाट बाहिरिएको थियो।<ref>{{Cite web|url=https://www.newsofnepal.com/2023/02/05/551629/|title=रास्वपाका मन्त्रीले प्रधानमन्त्रीलाई बुझाए राजीनामा|website=न्युज अफ नेपाल|language=|accessdate=2023-02-05}}</ref> सो कारण कार्यभार सम्हालेको १९ दिनमै तोसिमा कार्की पदमुक्त भएका छन्।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/news/2023/02/05/167559266562917444.html|title=लामिछानेले गृहमन्त्री नपाएको झोंकमा सरकारबाट बाहिरियो रास्वपा|website=कान्तिपुर|language=|accessdate=2023-02-05}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/293857/|title=सरकारबाट बाहिरिने रास्वपाको निर्णय|last=|first=|website=सेतोपाटी|language=|accessdate=2023-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205142527/https://www.setopati.com/politics/293857|archive-date=2023-02-05}}</ref> == चलचित्र सूची == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" !वर्ष !चलचित्र !भूमिका !टिप्पणीहरू ! class="unsortable" |{{abbr|सन्दर्भ|सन्दर्भ(हरू)}} |- |२०७९ ! scope="row" |''[[महापुरुष]]'' |चिकित्सक |पहिलो चलचित्र | style="text-align:center;" |<ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2022/11/1225736|title=जब तोसिमा कार्की ‘महापुरुष’ खेल्न डराइन्|website=अनलाइनखबर|language=|accessdate=2023-01-25}}</ref> |} == चुनावी इतिहास == === [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०७९]] === {| class="wikitable" ! colspan="4" |ललितपुर ३ |- ! colspan="2" |दल !उम्मेदवार !मतदान |- | style="background-color:{{party color|Rastriya Swatantra Party}}" | |[[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]] |'''तोसिमा कार्की''' |'''३१,१३६''' |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी)|नेकपा एमाले]] |अमृत खड्का |१२,९६३ |- | style="background-color:{{party color|Communist Party of Nepal (Maoist Centre)}}" | |[[नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र)]] |[[पम्फा भुसाल|पम्फा भुषाल]] |८,७६९ |- ! colspan="2" |नतिजा ! colspan="2" |तोसिमा कार्की निर्वाचित |- | colspan="4" |स्रोत: [https://www.himalkhabar.com/news/133206 निर्वाचन आयोग] |} ==प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२== [[प्रतिनिधि सभा निर्वाचन, २०८२]]मा [[राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी]]को लागि [[ललितपुर जिल्ला ]] क्षेत्र नं ३ बाट निर्वाचित भएका हुन्।<ref>{{Cite web |title=ललितपुर–३ बाट उम्मेदवारी दर्ता गरिसकेँ: डा. तोसिमा कार्की |url=https://www.ratopati.com/story/537050/i-have-registered-my-candidacy-from-lalitpur-3-dr-toshima-karki |access-date=2026-03-21 |website=www.ratopati.com |language=Nepali}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== [https://web.archive.org/web/20260308202023/https://toshimakarki.com/ वेब ठेगाना] {{Commons cat|Toshima Karki|तोसिमा कार्की}} [[श्रेणी:राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका राजनीतिज्ञहरू]] [[श्रेणी:नेपाली चिकित्सकहरू]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०७९–२०८२]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका महिला मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:नेपाल सरकारका राज्य मन्त्रीहरू]] [[श्रेणी:सन् १९९० मा जन्म]] [[श्रेणी:नेपालका सांसदहरू २०८२–]] b7lq3xwlrbpz5ybrg0hwfht4pkhif9r 0 133779 1392803 1150149 2026-10-16T06:45:19Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392803 wikitext text/x-wiki {{Infobox television channel | name = सीबिएस | logo = CBS logo (2020).svg | headquarters = [[न्युयोर्क सहर]], [[न्यूयोर्क (राज्य)|न्यूयोर्क]] | country = {{USA}} | language = [[अंग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]] | picture_format = [[४:३]] ([[५७६आई]], [[मानक परिभाषित टेलिभिजन|एसडिटिभी]])<br />[[१६:९]] ([[१०८०आई]], [[उच्च परिभाषित टेलिभिजन|एचडिटिभी]]) | network = | owner = [[प्यारामाउन्ट ग्लोबल]] | launch_date = १८ सेप्टेम्बर, १९२७ (रेडियो)<br /> १ साउन, १९४१ (टेलिभिजन) | terr_serv_1 = | terr_chan_1 = | online_serv_1 = | online_chan_1 = | website = {{URL|http://www.cbs.com}} }} '''सीबिएस''' ({{lang-en|CBS}}) वा '''कोलम्बिया ब्रोद्चस्तिंग सिस्टम''' (Columbia Broadcasting System) [[प्यारामाउन्ट ग्लोबल]]को स्वामित्वमा रहेको [[संयुक्त राज्य अमेरिका|अमेरिकी]] टेलिभिजन नेटवर्क हो।<ref>{{cite web|title=CBS Entertainment|url=https://www.paramount.com/brand/cbs-entertainment|website=paramount.com|accessdate=2023-05-28}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> यो १८ सेप्टेम्बर, १९२७ मा स्थापित भएको थियो। यो [[न्युयोर्क सहर]] मा मुख्यालय छ। ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{reflist}} {{Commonscat|CBS}} [[श्रेणी:अमेरिकी टेलिभिजन च्यानलहरू]] e3w1yznq4fumc5ldhgr8lie4erqntvq 0 145437 1392784 1389625 2026-10-16T01:18:01Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392784 wikitext text/x-wiki {{Short description|नेपाली हाडजोर्नी तथा नशा रोग विशेषज्ञ}} {{Multiple issues| {{प्रशंसक दृष्टिकोण|date=अगस्ट २०२५}} {{लबज|date=अगस्ट २०२५}} }} {{Use dmy dates|date=August 2025}} {{Infobox person | name = Rajendra Sanjel Chhetri | image = Nepali Orthopedic Surgeon, Rajendra Sanjel Chhetri.jpg | alt = | caption = | native_name = डा. राजेन्द्र संजेल क्षेत्री | native_name_lang = ne | birth_place = [[काठमाडौं]], [[नेपाल]] | nationality = [[नेपाली]] | occupation = हाड जोड्नी तथा नशा रोग विशेषज्ञ | known_for = हाडजोर्नी तथा नशा रोग विशेषज्ञ | education = शाङ्घाई जियाओ तोंग विश्वविद्यालय मेडिसिन संकाय(MBBS)<br> ढाका विश्वविद्यालय (MS) <br>नेशनल युनिभर्सिटी अफ सिङ्गापुर (फेलोशिप) | employer = लुम्बिनी अञ्चल अस्पताल<br>तिनाउ अन्तर्राष्ट्रिय अस्पताल | organization = नेपाल अर्थोपेडिक एशोसियसन (लुम्बिनी शाखा अध्यक्ष, २०२१–) }} '''डा. राजेन्द्र संजेल क्षेत्री''' ([[अङ्ग्रेजी भाषा|अंग्रेजी]]: Rajendra Sanjel Chhetri) एक वरिष्ठ नेपाली हाडजोर्नी तथा नशा रोग विशेषज्ञ हुन्।<ref>{{Cite web |title=लुम्बिनी अस्पतालमा मानसिक स्वास्थ्य सेवा सुरु |url=https://pahilopost.com/content/-30576.html |access-date=2025-08-10 |website=pahilopost.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20250812003809/https://pahilopost.com/content/-30576.html |archive-date=12 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-08-08 |title=Snakebite deaths rate increasing as victims arrive late for treatment |url=https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/snakebite-deaths-rate-increasing-as-victims-arrive-late-for-treatment |access-date=2025-08-10 |website=myrepublica.nagariknetwork.com |language=en}}</ref> उनले यसअघि [[लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पताल]]मा मेडिकल सुपरिटेन्डेन्टका साथै [[हाडजोर्नी शल्यचिकित्सा|अर्थोपेडिक्स]] विभागको प्रमुखको रूपमा सेवा गरिसकेका छन्, जहाँ उनले अस्पताल प्रशासन र क्लिनिकल सेवाहरूमा सुधारका लागि पहल गरेका थिए ।<ref>{{Cite web |title=लैङ्गिक हिंसामा परेकालाई अञ्चलमा निशुल्क सेवा |url=https://newsofnepal.com/2017/05/07/29104/ |access-date=2025-08-10 |website=News of Nepal |language=en}}</ref> हाल उहाँ तिनाउ अन्तर्राष्ट्रिय अस्पताल, सुख्खानगर, बुटवलका मेडिकल निर्देशक हुनुहुन्छ।<ref>{{Cite web |last=rastrabani.com |title=लुम्बिनीमा अर्थोपेडिक एशोसियशन गठन : अध्यक्षमा डा. राजेन्द्र सञ्जेल चयन |url=https://www.lumbinionline.com/31530/ |access-date=2025-08-10 |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>क्षेत्री नेपाल अर्थोपेडिक संघको [[लुम्बिनी प्रदेश|लुम्बिनी]] शाखाका संस्थापक अध्यक्ष पनि हुन् । उनले आर्थोपेडिक डिसअर्डर, पेडियाट्रिक फ्र्याक्चर, र जटिल आर्थोपेडिक केसहरूको सर्जिकल व्यवस्थापनमा धेरै अध्ययनहरू लेखेका छन्।<ref>{{Cite web |last=rastrabani.com |title=लुम्बिनी अर्थोपेडिक एशोसियशनमा पदस्थापन कार्यक्रम सम्पन्न |url=https://www.lumbinionline.com/33088/ |access-date=2025-08-10 |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":0">{{Cite journal |last=Chhetri |first=Rajendra Sanjel |last2=Khatri |first2=Kishor Prashad |last3=Khanal |first3=Jagadish |last4=Kc |first4=Milan |date=2017-09-30 |title=Outcome of Needle Fenestration, Subacromial Steroid and Diclofenac Phonophoresis in Acute Calcific Tendinitis of Shoulder |url=https://www.jnma.com.np/jnma/index.php/jnma/article/view/3280 |journal=Journal of Nepal Medical Association |language=en |volume=56 |issue=207 |pages=357–361 |doi=10.31729/jnma.3280 |issn=1815-672X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424060321/https://jnma.com.np/jnma/index.php/jnma/article/view/3280 |archive-date=24 April 2025 |access-date=10 August 2025 }}</ref><ref name=":1">{{Cite journal |last=Chhetri |first=Rajendra Sanjel |last2=Dhakal |first2=Indra |last3=Gnawali |first3=Gopal |date=2018 |title=Operative Management of Late Presented Displaced Lateral Condyle Fracture of Humerus in Children |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30058637 |journal=JNMA; journal of the Nepal Medical Association |volume=56 |issue=209 |pages=527–530 |issn=0028-2715 |pmc=8997322 |pmid=30058637}}</ref> == मेडिकल करियर == क्षेत्रीले बुटवलको लुम्बिनी अञ्चल अस्पतालमा कार्यरत हुनु अघि [[वीर अस्पताल]]मा आफ्नो चिकित्सा करियर सुरु गरे । जुन २०१४ मा, क्षेत्रीको नेतृत्वमा नेपालको पहिलो कृत्रिम जोर्नी (कुल हिप) प्रतिस्थापन काठमाडौं उपत्यका बाहिर लुम्बिनी अञ्चल अस्पतालमा गरिएको थियो।<ref>{{Cite web |title=कृत्रिम जोर्नी प्रत्यारोपण |url=https://ekantipur.com/printedition/2014/06/02/322551.html |access-date=2025-08-10 |website=ekantipur.com |language=ne}}</ref> सन् 2017 मा, उहाँलाई मन्त्रिपरिषद्को निर्णयद्वारा अस्पतालको मेडिकल सुपरिटेन्डेन्ट नियुक्त गरियो, जहाँ उहाँले दैनिक प्रशासन, कर्मचारी व्यवस्थापन, र क्लिनिकल सेवाहरूको विस्तारको निरीक्षण गर्नुभयो।<ref>{{cite web |date=27 August 2017 |title=पूर्व लुम्बिनी अञ्चल अस्पतालको मेसु डा विकास देवकोटा सर्नु भएपछि डा. राजेन्द्र सञ्जेल तोकिए |url=https://www.nepalihealth.com/2017/08/27/22388/ |access-date=9 August 2025 |website=Nepali Health}}</ref><ref name="JNMAauthor">{{cite web |title=Sanjel Chhetri, Rajendra |url=https://www.jnma.com.np/jnma/index.php/jnma/search/authors/view?affiliation=Department+of+Orthopedics%2C+Lumbini+Zonal+Hospital%2C+Butwal%2C+Nepal%2C+Department+of+Orthopedics%2C+Lumbini+Hospital+and+technical+college%2C+Butwal%2C+Nepal&authorName=Sanjel+Chhetri%2C+Rajendra |access-date=9 August 2025 |website=Journal of Nepal Medical Association }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Sen |first=Sandeep |date=2020-02-14 |title=Govt seeks clarification from absentee officials |url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/govt-seeks-clarification-from-absentee-officials |access-date=2025-08-10 |website=The Himalayan Times |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=13 February 2020 |title=सरकारद्वारा एघारौँ तहका तीन चिकित्सकसँग स्पष्टीकरण माग |url=https://www.samayapost.com/02/132719.html |access-date=9 August 2025 |website=HealthPati }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनले मानसिक स्वास्थ्य सेवाहरू र लैङ्गिक-आधारित हिंसाका पीडितहरूको लागि निःशुल्क हेरचाह सहित बिरामी पहुँच सुधार गर्न कार्यक्रमहरू पनि प्रस्तुत गरे।<ref>{{cite web |title=लैङ्गिक हिंसामा परेकालाई अञ्चलमा निशुल्क सेवा |url=https://newsofnepal.com/2017/05/07/29104/ |access-date=2025-08-10 |website=News of Nepal}}</ref> सन् सेप्टेम्बर २०२१ मा, क्षेत्री नेपाल अर्थोपेडिक संघ (NOA) को नवस्थापित लुम्बिनी च्याप्टरको पहिलो अध्यक्ष निर्वाचित भए, जसको उद्देश्य प्रान्तका अर्थोपेडिक सर्जनहरू बीचको सहकार्य, व्यावसायिक विकास र सर्जिकल नवाचारलाई प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले थियो। <ref name="LumbiniOnline2">{{cite web |date=18 September 2021 |title=लुम्बिनीमा अर्थोपेडिक एशोसियशन गठन : अध्यक्षमा डा. राजेन्द्र सञ्जेल क्षेत्री चयन |url=https://www.lumbinionline.com/31530/ |access-date=9 August 2025 |website=Lumbini Online }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> उनले यस अध्यायको ब्यानर अन्तर्गत चिकित्सा कार्यक्रमहरू र सम्मेलनहरूको अध्यक्षता गर्दै आएका छन्। उनले नेपाल, भारत, श्रीलंका, चीन र जापानका विज्ञहरूको सहभागितामा आयोजना हुने वार्षिक सम्मेलन ओर्थोकन २०२३ को अध्यक्षता गरेका थिए । क्षेत्री हाल बुटवलको तिनाउ इन्टरनेशनल अस्पतालमा मेडिकल डाइरेक्टरको रूपमा सेवा गर्छन्, जहाँ उनले अस्पताल सञ्चालनको निरीक्षण गर्छन् र क्लिनिकल अभ्यास जारी राख्छन्। उनी (NOA) को समितिका सदस्यहरूका साथै नेपाल चिकित्सक संघ (NMA)को आजीवन सदस्य पनि सूचीकृत भएका छन्।<ref name="NOA">{{cite web |title=Executive committee members |url=https://www.noa.org.np/members |access-date=9 August 2025 |website=Nepal Orthopaedic Association}}</ref><ref>{{Cite web |title=pbsamaj |url=https://pbsamaj.webs.com/ |access-date=2022-06-22 |website=pbsamaj |archive-url=https://web.archive.org/web/20210528113034/https://pbsamaj.webs.com/ |archive-date=28 May 2021 }}</ref> ==प्रकाशित लेखहरू== * Chhetri RS, Khatri KP, Khanal J, Milan KC. "Outcome of Needle Fenestration, Subacromial Steroid and Diclofenac Phonophoresis in Acute Calcific Tendinitis of Shoulder." ''Journal of Nepal Medical Association'' 56(207), 2017. PMID: 29255320.<ref name=":03">{{Cite journal |last=Chhetri |first=Rajendra Sanjel |last2=Khatri |first2=Kishor Prashad |last3=Khanal |first3=Jagadish |last4=Kc |first4=Milan |date=2017-09-30 |title=Outcome of Needle Fenestration, Subacromial Steroid and Diclofenac Phonophoresis in Acute Calcific Tendinitis of Shoulder |url=https://www.jnma.com.np/jnma/index.php/jnma/article/view/3280 |journal=Journal of Nepal Medical Association |language=en |volume=56 |issue=207 |pages=357–361 |doi=10.31729/jnma.3280 |issn=1815-672X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250424060321/https://jnma.com.np/jnma/index.php/jnma/article/view/3280 |archive-date=24 April 2025 |access-date=10 August 2025 }}</ref> * Chhetri RS, Dhakal I, Gnawali G. "Operative Management of Late Presented Displaced Lateral Condyle Fracture of Humerus in Children." ''Journal of Nepal Medical Association'' 56(209), 2018. PMID: 30058637; PMCID: PMC8997322.<ref name=":13">{{Cite journal |last=Chhetri |first=Rajendra Sanjel |last2=Dhakal |first2=Indra |last3=Gnawali |first3=Gopal |date=2018 |title=Operative Management of Late Presented Displaced Lateral Condyle Fracture of Humerus in Children |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30058637 |journal=JNMA; journal of the Nepal Medical Association |volume=56 |issue=209 |pages=527–530 |issn=0028-2715 |pmc=8997322 |pmid=30058637}}</ref> * Chhetri RS''',''' et al. "Outcome of fibular strut graft and two cannulated hip screws in fracture neck of femur in adults." ''Journal of Patan Academy of Health Sciences'' 6(1), 2019: 25–30.<ref name="JPAHS20192">{{cite journal |last1=Chhetri |first1=Rajendra Sanjel |last2=Khatri |first2=Kishor Prashad |last3=Khanal |first3=Jagadish |last4=Milan |first4=K C |date=2019 |title=Outcome of fibular strut graft and two cannulated hip screws in fracture neck of femur in adults |url=https://www.nepjol.info/index.php/JPAHS/article/view/27073/22435 |journal=Journal of Patan Academy of Health Sciences |volume=6 |issue=1 |pages=25–30 |access-date=9 August 2025}}</ref> * Bajracharya A, Chhetri RS,Kharel YR, chalise P, Rai P, Giri SK. "Treatment of idiopathic scoliosis by Harington instrumentation". ''Journal of Nepal Medical Association''. 41(143), 2002: 404–407.<ref>{{Cite journal |last=Bajracharya |first=Ashok Raj |last2=Chhetri |first2=R. S. |last3=Kharel |first3=Y. R. |last4=Chalise |first4=P. |last5=Rai |first5=P. |last6=Giri |first6=S. K. |date=2002 |title=TREATMENT OF IDIOPATHIC SCOLIOSIS BY HARRINGTON INSTRUMENTATION |url=https://www.jnma.com.np/jnma/index.php/jnma/article/view/787 |journal=Journal of Nepal Medical Association |language=en |volume=41 |issue=143 |pages=404–407 |doi=10.31729/jnma.787 |issn=1815-672X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240907065706/https://www.jnma.com.np/jnma/index.php/jnma/article/view/787 |archive-date=7 September 2024 |access-date=10 August 2025 }}</ref> * Chhetri RS, Gnwali G, Oli YB, Chaudhary PK. "Giant Cutaneous horn – a rare presentation on palm". ''Postgraduate Med J NAMS.'' 2018;18(2):61-62. ==सन्दर्भहरू== <references/> rfdk7e1rhuf350v2rrvn030ipsz8yjs 0 147162 1392798 1329239 2026-10-16T05:31:20Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392798 wikitext text/x-wiki {{Infobox food | name = सन्देश | image = Bengali Sandesh - 1.jpg | image_size = 290px | caption = बङ्गाली सन्देशको विविधता [[कलकत्ता]], [[भारत]] | alternate_name = | country = [[बङ्गाल]] | region = [[कलकत्ता]], [[बसिरहाट]], [[ढाका]], नाटोर (भारतीय उपमहाद्वीपको [[बङ्गाल]] क्षेत्रको एक हिस्सा) | national_cuisine = [[बङ्गलादेश]], [[भारत]] | creator = | course = मिठाई | served = | main_ingredient = छेना, [[चिनी]], गुढ, लामो समयसम्म पकाइएको दूध | variations = नोलेन गुरेर सन्देश, नोरोम पक सन्देश, कोरा पाक सन्देश तथा विभिन्न स्वादका सन्देशहरू | calories = | other = }} '''सन्देश''' ({{भाषा-बङ्गाली|সন্দেশ}}) [[भारतीय उपमहाद्वीप]]को पूर्वी भागमा रहेको बङ्गाल क्षेत्रबाट उत्पत्ति भएको मिठाई हो जुन [[दूध]] र [[चिनी]]बाट बनाइन्छ।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=R1bCBwAAQBAJ&pg=PA592 |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |date=1 April 2015 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-931361-7 |pages=592–}}</ref> सन्देशका केही व्यञ्जनहरूमा दूधको सट्टा छेना वा [[पनीर]] (जुन दूधलाई दही बनाएर र त्यसबाट मही छुट्याएर बनाइन्छ।) प्रयोग गर्ने गरिन्छ।<ref name="NirmalSinha">{{Cite book |last=Sinha |first=Nirmal |url=https://books.google.com/books?id=dZdhkaR9NzoC |title=Handbook of Food Products Manufacturing, 2 Volume Set |publisher=John Wiley & Sons |year=2007 |isbn=978-0-470-11354-7 |editor-last=Hui |editor-first=Y. H. |volume=2 |page=643 |chapter=Chhana}}</ref> ==इतिहास== मध्ययुगीन बङ्गाली साहित्यमा सन्देश नामको मिठाईको उल्लेख गरेको भेटिन्छ। जसमा कृतिवासको [[रामायण]] र चैतन्य महाप्रभुको गीतहरू समावेश छन्। तथापि यस मूल व्यञ्जनका अवयवहरू अहिले सम्म थाहा भएको छैन्।<ref name="Meenakshi_2000">{{Cite book |last1=Gupta |first1=Meenakshi Das |url=https://books.google.com/books?id=NQltAwAAQBAJ&pg=PT338 |title=Calcutta Cookbook: A Treasury of Recipes From Pavement to Place |last2=Bunny Gupta |last3=Jaya Chaliha |publisher=Penguin UK |year=2000 |isbn=978-93-5118-149-1 |page=338}}</ref> यो मिठाई सम्भवतः ठोस खिरबाट बनाइन्थ्यो, जसले आधुनिक छेनामा आधारित सन्देशसँग भिन्नता देखाउँछ।<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=tuor2vcVtiQC&pg=PA57 |title=Milk - Beyond the Dairy: Proceedings of the Oxford Symposium on Food and Cookery 1999 |publisher=Oxford Symposium |year=2000 |isbn=978-1-903018-06-4 |editor-last=Walker |editor-first=Harlan |page=57}}</ref><ref name="Michael_2011">{{Cite book |last=Krondl |first=Michael |url=https://books.google.com/books?id=gN6ySQnUnfwC&pg=PA53 |title=Sweet Invention: A History of Dessert |publisher=Chicago Review Press |year=2011 |isbn=978-1-55652-954-2 |pages=55–59}}</ref> कहिले देखि सन्देश मुख्यत: खिर आधारित मिठाईको सट्टा छेना-आधारित मिठाई बनाउन थालियो भन्ने निर्धारण गर्न कठिन छ। तर यो ज्ञात छ कि १९औँ शताब्दीको दोस्रो आधामा, सन्देश सामान्यतया छेना-आधारित मिठाईको रूपमा चिनिन थालियो।<ref>{{Cite book |last=Banerji |first=Chitrita |url=https://books.google.com/books?id=NPYvGv7ER4sC&pg=PP6 |title=The Hour of the Goddess: Memories of Women, Food, and Ritual in Bengal |publisher=Penguin |year=2006 |isbn=978-0-14-400142-2 |pages=117–120 |author-link=Chitrita Banerji}}</ref> सन्देशका लागि [[बङ्गलादेश]]को [[सातखीरा जिल्ला]] पनि उल्लेखनीय मानिन्छ। त्यहाँको प्रसिद्ध सन्देशको ख्याति अहिले देश छाडेर विदेशसम्म फैलिएको छ। सातखिराको क्षिरसन्देश, सरपुरी, सेतो सन्देश, गुडको सन्देश र पेढा सन्देशको स्वाद अत्यन्तै उत्कृष्ट मानिन्छ। यसका साथै बङ्गालादेशको [[नउगाँ जिल्ला]]को पेढा सन्देश र यशोर तथा [[नडाइल जिल्ला]]को नलेन गुडको पेढा सन्देश पनि प्रसिद्ध छन्। बङ्गालादेशको [[टाङ्गाइल जिल्ला]]को मिर्जापुरस्थित जामुरकीको सन्देशलाई भौगोलिक संकेत उत्पादनको मान्यता प्राप्त भएको छ।<ref>{{cite web |url= https://samakal.com/whole-country/article/293209/%E0%A6%9C%E0%A6%BF%E0%A6%86%E0%A6%87-%E0%A6%AA%E0%A6%A3%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A7%8D%E0%A6%AC%E0%A7%80%E0%A6%95%E0%A7%83%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%AA%E0%A7%87%E0%A6%B2-%E0%A6%9C%E0%A6%BE%E0%A6%AE%E0%A7%81%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%95%E0%A6%BF%E0%A6%B0-%E0%A6%B8%E0%A6%A8%E0%A7%8D%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6 |title=জিআই পণ্যের স্বীকৃতি পেল জামুর্কির সন্দেশ |publisher=সমকাল|date=}}</ref> ==तयारी== सन्देश छेना वा [[पनीर]]को प्रयोग गरेर बनाउन सकिन्छ। बङ्गालमा सबैभन्दा सरल प्रकारले बनाइने सन्देश ''माखा सन्देश'' (माखा, जसको अर्थ 'मुछिएको' भन्ने हुन्छ) हो। यो छेनालाई कम आगोको आँचमा हल्का चिनी राखेर तयार गरिन्छ। जब गोला डल्लाहरूमा आकार दिइन्छ, यसलाई काच्चागोल्ला (काच्चा, जसको अर्थ 'काँचो' र गोल्ला जसको अर्थ 'बल' भन्ने हुन्छ) भनिन्छ। थप जटिल र विस्तृत रूपमा तयार पारिएको सन्देशको लागि छेनालाई सुकाएर थिचिएपछि फलफूलको स्वाद दिइन्छ। कहिलेकाहीँ रङ्ग थप गरि थुप्रै फरक शैलीहरूको प्रयोग गरि पकाइन्छ। कहिलेकाहीँ यसलाई चास्नीले भरिन्छ र नरिवल वा खीरसँग मिसाइन्छ भने शङ्खको खोल, हात्ती र माछा जस्ता विभिन्न आकार प्रकारहरूमा ढालिन्छ। ==आवश्यक सामाग्रीहरू‍‍== सन्देश बनाउन प्रयोग हुने मुख्य सामग्रीहरू; * दूध (पूर्ण धृतांस भएको) - छेना (दूधको छाल) बनाउन प्रयोग गरिने * चिनी वा गुड - मिठासका लागि * कागतीको रस वा सिरका - दूध फाड्न प्रयोग गरिने वैकल्पिक वा थप सामग्रीहरू * अलैचिँको धूलो - सुगन्ध र स्वादका लागि * गुलाबजल वा केवडा जल - सुगन्धका लागि * केसर - रंग र विशेष स्वादका लागि * कन्डेन्स्ड मिल्क वा मावा/खोवा - केही क्षेत्रीय प्रकारमा प्रयोग हुने * पनीर वा दही - विशेष प्रकारका सन्देशमा प्रयोग हुने * नलेन गुड (खजुरको गुड) - बङ्गाली शैलीका सन्देशमा लोकप्रिय * सुख्खा मेवा (पिस्ता, काजू, बदाम) - सजावटका लागि * फलको रस वा पल्प(आँप, स्ट्रबेरी, नरिवल, अनानास) - आधुनिक स्वादयुक्त सन्देशमा प्रयोग हुने।<ref>{{cite web |url= https://www.indianhealthyrecipes.com/sandesh/ |title=Sandesh Recipe |publisher=indianhealthyrecipes|date=August 31, 2022}}</ref> ==क्षेत्रीय भिन्नता== सन्देश विभिन्न क्षेत्रका खाद्य–परम्परा, स्वाद, रुचि र उपलब्ध सामग्री अनुसार केही भिन्न–भिन्न शैलीमा तयार गरिन्छ। दक्षिण एसियाभरि यसको बनावट, मीठोपन तथा मसला–प्रयोगमा स्पष्ट क्षेत्रीय विशिष्टता देखिन्छ। ==चित्र दीर्घा== <gallery class="center" caption="बिभिन्न प्रकारका सन्देशहरू" widths="170px" heights="150px"> <gallery> File:Delkhosh Sandesh.jpg|दिलखुश सन्देश File:Bhapa Sandesh.jpg|भापा सन्देश File:Amritakumbha or Kalas Sandesh.jpg|अमृतकुम्भा सन्देश File:Sondeshnolen.jpg|नोलेन सन्देश File:Sandesh or Sondesh.jpg|सन्देश File:Jolbhora Sondesh.jpg|जलभरा सन्देश File:Sugar Free Sandesh - Kolkata 2015-07-17 9526.JPG|चीनीको प्रयोग नरहेको सन्देश - कोलकाता File:Sandesh - Dum Dum - Kolkata 2012-04-22 1748 Cropped.JPG|सन्देश - दम दम File:Chocolate Sandesh - Howrah 2015-06-14 2865.JPG|चकलेट सन्देश File:Hard Nalen Gur Sandesh - Howrah 2014-12-01 0860.JPG|सन्देश File:Aabar khabo sandesh.jpg|आबर खाबो सन्देश File:Butterscotch Ice Cream Sandesh - Rajarhat - North 24 Parganas 2013-06-15 0624.jpg|बटरस्कच आइस क्रिम सन्देश - राजारहाट, परगनास File:Khoa Kheerer Sandesh- Kolkata- West Bengal- IMG 8238.jpg|सजावटी डिजाइनहरूमा आकार दिइएका सन्देश मिठाइहरू </gallery> ==सन्दर्भ सामग्रीहरू== {{सन्दर्भसूची}} ==बाह्य कडीहरू== *{{Commons category-inline|Sandesh|सन्देश}} * [https://web.archive.org/web/20190327101237/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sweetmeats सन्देश] ''[[बाङ्लापिडिया]]''मा {{in lang|en|bn}} [[श्रेणी:बङ्गलादेशी मिठाइँहरू]] a3mnngau7pbe1mnh25jpkujfhfjfh3h 0 148986 1392778 1371550 2026-10-15T23:56:14Z InternetArchiveBot 53012 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1392778 wikitext text/x-wiki {{छोटो विवरण|सन् १९६३ मा जोन एफ. केनेडीको हत्याको तस्वीर खिच्ने महिला}} {{Infobox person | name = मेरी मुरम्यान | image = Mary Moorman.jpg | caption = हत्या भएको साँझ डलास काउन्टी सेरिफको कार्यालयमा मेरी मुरम्यान | birth_name = मेरी एन बोसार्त | birth_date = {{birth date and age|1932|08|05|mf=yes}} | spouse = {{married|डोनाल्ड जि. मुरम्यान|1952|1973|end=div.}}<br />{{married|गेरी क्रामर|1980}} | children = १ }} '''मेरी एन मुरम्यान''' ({{née|'''बोसार्त'''}}; जन्म; सन् १९३२ अगस्ट ५) एक अमेरिकी महिला हुन्, जसले टेक्ससको डलासमा अमेरिकी राष्ट्रपति [[जोन एफ. केनेडीको हत्याकाण्ड|जोन एफ. केनेडीको टाउकोमा घातक गोली लागेको]] क्षणभरमै उनको तस्वीर खिचेकी थिइन्। षड्यन्त्र सिद्धान्तवादीहरूले केनेडीको हत्याराहरूमध्ये एक मानिरहेका [[ब्याज म्यान]] सोही दिन उनले खिचेको अर्को तस्वीरमा स्पष्ट देखिने दाबी गरिन्छ। == हत्याको प्रत्यक्षदर्शी == [[File:Moorman photo of JFK assassination.jpg|thumb|upright=1.3|घातक प्रहारको एक सेकेन्डको सानो हिस्सा पछि मेरी एन मुरम्यानले खिचेको विस्तृत विवरण]] सन् १९६३ नोभेम्बर २२ का दिन टेक्ससको [[डलास, टेक्सस|डलास]]मा [[अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[जोन एफ. केनेडी]]को [[जोन एफ.केनेडीको हत्याकाण्ड|हत्या]] भएको थियो। मुरम्यानले बताएअनुसार उनका ११ वर्षीय छोरा (रिचर्ड डन मुरम्यान, सन् १९५२–२००३)<ref>{{Cite web |title=Richard Moorman Obituary (2003) - Dallas, TX - Dallas Morning News |url=https://obits.dallasnews.com/us/obituaries/dallasmorningnews/name/richard-moorman-obituary?id=27950235 |access-date=2025-11-04 |website=Legacy.com}}</ref> केनेडीलाई हेर्न चाहन्थे, तर विद्यालयका कारण उपस्थित हुन सकेनन्। उनले आफ्ना छोराका लागि एउटा तस्वीर खिचिदिने वाचा गरेकी थिइन्।<ref>{{cite news |last=Smith |first=Jeff |date=November 18, 2013 |title=Mary Moorman Recalls Witnessing JFK's Assassination |url=https://www.nbcdfw.com/news/local/mary-moorman-recalls-witnessing-jfks-assassination/2066453/ |work=5NBCDFW |location= |access-date=January 23, 2023}}</ref> हत्याको समयमा मुरम्यान [[डेली प्लाजा]]को एल्म स्ट्रिटको दक्षिणी किनाराबाट करिब {{convert|2|ft|cm}} दक्षिणमा घाँसे मैदानमा उभिएकी थिइन्। उनी 'घाँसे ढिस्को' र उत्तर तर्फको कङ्क्रिटको 'पर्गोला' संरचनाको ठीक अगाडि थिइन् जहाँ [[अब्राहम जाप्रुडर]] र उनकी सहायक [[मरिलिन सिट्जम्यान]] उभिएका थिए। मुरम्यानले आफ्नो [[पोलारोइड निगम|पोलारोइड]] क्यामेराबाट तस्वीर खिच्न घाँसबाट सडकमा ओर्लिएको बताएकी थिइन्। मुरम्यानको तस्वीरमा जाप्रुडर पर्गोलामा उभिएको देख्न सकिन्छ, जतिबेला राष्ट्रपतीय सवारी जाप्रुडर र मुरम्यानको बीचको दृष्टि रेखाबाट अगाडि बढिसकेको थियो। मुरम्यान र उनकी साथी [[जिन हिल]] दुवैलाई [[जाप्रुडर फिल्म]]मा स्पष्ट रूपमा देख्न सकिन्छ।<ref>मुरम्यान जाप्रुडरको फ्रेम २९० देखि ३१६ सम्म देखिन्छिन्। [http://www.assassinationresearch.com/zfilm/ Zapruder Frames: Costella Combined Edit].</ref> जाप्रुडर फिल्मको फ्रेम ३१५ र ३१६ को बीचमा मुरम्यानले एक पोलारोइड तस्वीर खिचेकी थिइन् जुन त्यस दिनको उनको पाँचौँ तस्वीर थियो। यो तस्वीरको पृष्ठभूमिमा घाँसे मैदानको क्षेत्र र राष्ट्रपतीय सवारीलाई देखिएको छ। मुरम्यानको तस्वीरले राष्ट्रपति केनेडीको टाउकोमा लागेको गोलीको घातक क्षणलाई कैद गरेको थियो। उनले यो तस्वीर खिच्दा, जुन जाप्रुडर फ्रेम ३१३ मा राष्ट्रपति केनेडीको टाउकोमा गोली लागेको लगभग एक सेकेन्डको छैटौँ भाग पछि थियो – मुरम्यान राष्ट्रपति केनेडीको पछाडि र बायाँ तर्फ, राष्ट्रपतीय सवारीबाट करिब {{convert|15|ft|m|0}} को दूरीमा उभिएकी थिइन्।<ref name=Bugliosi43>{{Cite book |title=Reclaiming History: The Assassination of President John F. Kennedy |last=Bugliosi |first=Vincent |year=2007 |publisher=W.W. Norton |location=New York |isbn=978-0-393-04525-3 |page=[https://archive.org/details/reclaiminghistor00bugl/page/43 43] |url-access=registration |url=https://archive.org/details/reclaiminghistor00bugl/page/43 }}</ref> मुरम्यानले एक टेलिभिजन अन्तर्वार्तामा बताएअनुसार हत्याको लगत्तै एकपछि अर्को गर्दै तीन वा चारवटा गोलीहरू चलेका थिए र टाउकोमा लागेको गोली पछि पनि गोली प्रहार भइरहेको थियो जसका कारण उनी पनि प्रहारको जोखिममा थिइन्।<ref>[http://www.jfklancer.com/moorman_essay/moorman_essay_4.html JFK Lancer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225073258/http://www.jfklancer.com/moorman_essay/moorman_essay_4.html |date=February 25, 2021 }}, २२ नोभेम्बर १९६३ को साँझतिर खिचिएको मेरी मुरम्यानको एबिसी/डब्ल्युएफएए अन्तर्वार्ता</ref> सन् २०१३ को पिबिएस वृत्तचित्र ''केनेडी हाफ सेन्चुरी'' मा बताएअनुसार उनी [[ज्याक्लिन केनेडी ओनासिस|ज्याकी केनेडी]]ले "जोनलाई गोली लाग्यो" भनेर चिच्याएको सुन्न सक्ने जति नजिक थिइन्। मुरम्यानले सन् १९६७ मा [[मार्क लेन (लेखक)|मार्क लेन]]को वृत्तचित्र ''रस टु जजमेन्ट''का लागि अन्तर्वार्ता दिएकी थिइन्।<ref>{{cite book |last1=Frewin |first1=Anthony |title=The Assassination of John F. Kennedy: An Annotated Film, TV, and Videography, 1963-1992 |url=https://archive.org/details/assassinationofj0000frew |date=1993 |publisher=Greenwood Press |page=[https://archive.org/details/assassinationofj0000frew/page/32 32]}}</ref> सन् १९६९ मा उनले क्ले सको मुद्दा प्रमाण दिएकी थिइन्।<ref>{{cite news |title=Only Three Testify in Shaw Trial |work=The Spokesman-Review |date=16 February 1969}}</ref> सन् १९८८ मा उनी ''द म्यान हु किल्ड केनेडी'' नामक वृत्तचित्रमा देखा परेकी थिइन्।<ref>{{cite book |last1=Frewin |first1=Anthony |title=The Assassination of John F. Kennedy: An Annotated Film, TV, and Videography, 1963-1992 |url=https://archive.org/details/assassinationofj0000frew |date=1993 |publisher=Greenwood Press |page=[https://archive.org/details/assassinationofj0000frew/page/57 57]}}</ref> [[ओलिभर स्टोन]]को सन् १९९१ को चलचित्र ''[[जेएफके (चलचित्र)|जेएफके]]''मा सेली नाइस्टुएनले उनको भूमिका निर्वाह गरेकी छिन्।<ref>{{cite book |last1=Frewin |first1=Anthony |title=The Assassination of John F. Kennedy: An Annotated Film, TV, and Videography, 1963-1992 |url=https://archive.org/details/assassinationofj0000frew |date=1993 |publisher=Greenwood Press |page=[https://archive.org/details/assassinationofj0000frew/page/107 107]}}</ref> सन् २०१३ मा मुरम्यानले सिनसिनाटीमा बोलपत्र मार्फत आफ्नो मौलिक पोलारोइड तस्वीर बिक्री गर्ने प्रयास गरेकी थिइन्।<ref>"Historic Kennedy assassination photo to be auctioned" [https://www.usatoday.com/story/news/nation/2013/10/17/historic-kennedy-assassination-photo-to-be-auctioned-/3005335/ USA Today, October 17, 2013]</ref><ref name="Coffey">{{cite news |last=Coffey |first=Laura T. |date=November 15, 2013 |title=JFK 'grassy knoll' photo fails to sell at auction |url=http://www.today.com/news/historic-jfk-grassy-knoll-jfk-photo-auction-friday-2D11599940 |newspaper=Today.com |publisher=NBC News |accessdate=December 8, 2014}}</ref> उक्त तस्वीर ५०,००० देखि ७५,००० डलरमा बिक्री हुने अपेक्षा गरिएको थियो, तर यसले तोकिएको आरक्षित मूल्य प्राप्त गर्न भने सकेन।<ref name="Coffey"/> मुरम्यानले यसअघि न्युयोर्कको सोथबिजमा पनि तस्वीर बेच्ने प्रयास गरेकी थिइन् तर उक्त लिलामी घरले यसलाई "लिलामीका लागि अत्यन्तै संवेदनशील" भएको ठहर गरेको थियो।<ref name="Coffey"/> सोही वर्ष उनले हत्याका बारेमा आफ्नो धारणा व्यक्त गरिन्। उनी केनेडीको हत्या एउटा षड्यन्त्रको परिणाम थियो भन्ने कुरामा विश्वस्त थिइन्। उनको भनाइ यस प्रकार छ "वास्तवमा के भएको थियो मलाई ठ्याक्कै थाहा छैन, तर मलाई यति थाहा छ कि यस कथामा अझै धेरै कुराहरू हुन सक्छन् जुन अहिलेसम्म भनिएको छैन। म यो मेरो जीवनकालमै बाहिर आओस् भन्ने चाहन्थेँ, तर कसलाई के थाहा। सरकारले धेरै कुरा लुकाएको छ; जुनसुकै कुरा हुन सक्छ र त्यसलाई लुकाउन सकिन्छ। [[लि हार्वे ओसवाल्ड|ओसवाल्ड]] सम्भवतः एक्लो व्यक्ति थिएनन्, उनका पछाडि पक्कै पनि समर्थकहरू थिए। मेरो विचारमा यो पक्कै पनि एउटा षड्यन्त्र थियो।"<ref>{{cite news|last=Schmidt|first=Markus|date=November 17, 2013|title=Mary Ann Moorman: The woman with the famous Polaroid|url=https://richmond.com/mary-ann-moorman-the-woman-with-the-famous-polaroid/article_3d3c2c26-8872-51f6-b7ac-b59e1e838a63.html|newspaper=Richmond Times-Dispatch|accessdate=August 14, 2024}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === विवाद === {{मुख्य|ब्याज म्यान}} मुरम्यानको तस्वीरको पृष्ठभूमिमा के कैद भएको थियो भन्ने कुरा सधैँ विवादको विषय बनेको छ। घाँसे मैदान क्षेत्रमा केही मानिसहरूले चारवटा सम्म फरक-फरक मानवीय आकृतिहरू पहिचान गरेको दाबी गरेका छन्, जबकि अन्यले ती अस्पष्ट आकृतिहरूलाई रूख वा छायाँ मात्र भएको भन्दै खारेज गरिदिएका छन्। सबैभन्दा बढी चर्चा गरिएको एक आकृतिलाई "ब्याज म्यान" नाम दिइएको छ, किनभने यो आकृति ब्याज लगाएको वर्दीधारी प्रहरी अधिकारी जस्तो देखिन्छ। अन्य केहीले सोही क्षेत्रबाट हत्याको भिडियो खिचेको दाबी गर्ने [[गोर्डन आर्नोल्ड]], निर्माण कार्यमा लगाइने हेलमेट लगाएको एक व्यक्ति र काठको बार पछाडि टोपी लगाएको अर्को व्यक्ति देखिएको दाबी गर्छन्।<ref>{{cite news|last=Young|first=Michael E.|title=Gary Mack and the evolution of a JFK conspiracy theorist|url=http://www.dallasnews.com/news/jfk50/explore/20130302-gary-mack-and-the-evolution-of-a-jfk-conspiracy-theorist.ece|accessdate=December 13, 2016|newspaper=The Dallas Morning News|date=March 2, 2013|location=Dallas}}</ref> मुरम्यानले बताएअनुसार सवारी उनी भएठाउँबाट अगाडि बढ्दै गर्दा उनले एउटा गोलीको आवाज सुनिन्, त्यसपछि राष्ट्रपतिको टाउको क्षतविक्षत हुँदा अर्को दुईवटा गोलीको आवाज सुनेकी थिइन्। उनले गोली कहाँबाट चलेको थियो भन्ने कुरा आफूले ठम्याउन नसकेको र त्यस क्षेत्रमा हत्यारा हुन सक्ने कोही पनि व्यक्ति नदेखेको बताएकी थिइन्।<ref>[http://www.aarclibrary.org/publib/jfk/wc/wcvols/wh22/html/WH_Vol22_0434b.htm FBI interview of Mary Ann Moorman], taken 1963-11-22, CE 1426, Warren Commission Hearings, vol. 22, pp. 838-839.</ref> मुरम्यानसँग [[डलास काउन्टी, टेक्सस|डलास काउन्टी]] सेरिफको विभाग र [[फेडरल ब्युरो अफ इन्भेस्टिगेसन|एफबिआई]]ले अन्तर्वार्ता लिएको थियो। उनलाई वारेन आयोगले प्रमाणको लागि बोलाएको थियो तर कुर्कुच्चा मर्किएका कारण उनी उपस्थित हुन नसकेपछस आयोगले उनीसँग कहिल्यै पनि सम्पर्क गरेन। == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{सन्दर्भसूची}} == बाह्य कडीहरू == *[http://mcadams.posc.mu.edu/russ/testimony/moorman.html मेरी एन मुरम्यानको शपथपत्र, नोभेम्बर २२, १९६३] डलास सेरिफ विभाग *[http://jfkassassination.net/russ/testimony/moormsh.htm 'क्ले स'को मुद्दा (सन् १९६९) मा मेरी एन मुरम्यानको बयान] *[https://web.archive.org/web/20070928061041/http://www.copweb.be/Mary%20Moorman%20Photos.htm मुरम्यानका पाँच तस्वीरहरू] *[http://www.jfk-online.com/jfk100badge.html जेएफके अनलाइन: ब्याज म्यान र मेरी मुरम्यानको तस्वीर]। *[http://jfkfacts.org/dealey-plaza-eyewitness-mary-moorman/ डेली प्लाजाका प्रत्यक्षदर्शी: मेरी मुरम्यान, सेप्टेम्बर १२, २०१६ मा सार्वजनिक गरिएको एक अन्तर्वार्ता] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250802182628/http://jfkfacts.org/dealey-plaza-eyewitness-mary-moorman/ |date=2025-08-02 }} [[श्रेणी:अमेरिकी मानिसहरू]] [[श्रेणी:जोन एफ. केनेडीको हत्याकाण्डका साक्षीहरू]] tecg70dgmylvcbf1zh8ts2ph2lky0g0 3 151812 1392760 2026-10-15T16:01:56Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1392760 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, BeemalSingh2026ज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०५५]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:BeemalSingh2026|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) २१:४६, १५ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) 3rh9oyxtfycn8c2e6o86w6ra0y3xtt8 3 151813 1392781 2026-10-16T00:59:53Z नेपाली विकिपिडिया स्वागत 28168 [[ढाँचा:नमस्ते|स्वागतम्]] 1392781 wikitext text/x-wiki ==विकिपिडियामा स्वागत छ!== <div style="width: 99%; color: #111; {{box-shadow|0|1px|3px|rgba(0, 0, 0, 0.35)}} {{border-radius|2px}}"> <div style="overflow:hidden; height:auto; background: #fff; width: 100%; padding-bottom:18px;"> <div style="font-size: 36px; margin-top: 24px;margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height: 1.2em;">नमस्ते, Aahanepalज्यू</div> <div style="font-size: 24px; padding-top: 0px; margin-left: 16px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; color: #666; "> [[नेपाली विकिपिडिया]]मा हार्दिक [[विकिपिडिया:स्वागत|स्वागत]] छ! </div></div> <div style="vertical-align:middle; color: black; background-color:#fff"> <div style="display: flex; flex-flow: row wrap; background-color:#EAECF0; padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="font-size: 18px; padding-top: 0px; margin-left: 0px; text-align: center; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.5em; color: #111; "> हालसम्म नेपाली विकिपिडियामा [[विशेष:Statistics|३०,०५५]] लेखहरू छन्। यसलाई बढाउन तपाईंको योगदानको आवश्यकता रहेको छ। आउनुहोस् तपाईं हामी सबै मिलेर नेपाली विकिपिडियालाई विश्वका अन्य प्रमुख [[:meta:List_of_Wikipedias/ne|भाषाका विकिपिडिया जत्ति कै धनी]] बनाऔँ। विकिपिडियाले कुनै पनि व्यक्तिलाई सम्पादन गर्ने अधिकार दिन्छ। मलाई आशा छ कि तपाईंले यहाँ मन पराउनुहुन्छ र योगदान गर्ने निर्णय गर्नुहुन्छ।</div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Symbol support2 vote.svg|25px|alt=|link=]] सुरुवात</div> <div style="font-size: 15px;"> * पहिले [[विकिपिडिया:विकिपिडियाको बारेमा|विकिपिडियाको परिचय पृष्ठ]] पढ्नुहोस्। * तपाईंले कसरी [[मद्दत:सहायता विषयसूचि|विकिपिडियामा योगदान गर्न सक्नुहुन्छ]] जान्नुहोस्। * आफ्नो परिचय दिनको लागि तपाईंको [[प्रयोगकर्ता:Aahanepal|प्रयोगकर्ता पृष्ठ]] बनाउनुहोला ताकि हामी तपाईंलाई अझ राम्रोसँग चिन्न सक्छौँ। (परिचय दिइरहनु आवश्यक नै भने छैन) </div> </div> <div style="flex: 1 1 300px;"><br/> <div style="font-size: 17px; font-family: 'Linux Libertine',Georgia,Times,serif; line-height:1.2em; font-weight:normal;">[[चित्र:Artículo bueno-blue.svg|25px|alt=|link=]] सुझावहरू</div> <div style="font-size: 15px;"> * कृपया [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/वार्तालाप पृष्ठ|वार्तालाप पृष्ठ]]मा चारवटा वक्र (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) प्रयोग गरि हस्ताक्षर गर्नुहोला। यसो गर्नाले वार्तालाप पृष्ठमा स्वत: तपाईंको नाम, वार्ता पृष्ठसूत्र र मिति थपिने छ। * यदि तपाईंलाई विकिपिडियामा केही समस्या परेको छ भने आफ्नो वार्तालाप पृष्ठमा <code>'''<nowiki>{{मद्दत}}</nowiki>'''</code> राख्नु होला। हाम्रा प्रयोगकर्ताहरूले तपाईंको समस्याको समाधान बताउने छन्। * नयाँ पृष्ठहरू [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सम्पादन|सम्पादन गर्दा]] वा [[विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|सिर्जना गर्दा]], [[विकिपिडिया:स्वशिक्षा/सन्दर्भ|सन्दर्भ]]हरू थप्दा वा मेटाउँदा गल्ती गर्न डराउनु पर्दैन किनकि गल्ती जो कोहीबाट हुन् सक्छ। </div> </div> </div> <div style="padding: 10px; padding-left: 25px; "> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:कसरी लेख बनाउने?|कसरी लेख बनाउने?|class=mw-ui-constructive center}} </div> <div style="text-align: center;"> {{clickable button 2|विकिपिडिया:चिया घर|यदि तपाईंसँग प्रश्नहरू छन् भने यहाँ सोध्नुहोस्|class=mw-ui-constructive center}} </div> </div> </div> </div> '''स्वागतम्''', हामी नेपाली विकिपिडियामा तपाईंको सम्पादनको लागि पर्खिरहेका छौँ! -- [[User:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|नेपाली विकिपिडिया स्वागत]] ([[User talk:नेपाली विकिपिडिया स्वागत|कुरा गर्नुहोस्]]) ०६:४४, १६ अक्टोबर २०२६ (नेपाली समय) pnllmh5qzupu52nu92o3bpbyzb3xl94 0 151814 1392787 2026-10-16T02:44:02Z Rajeeb bastola 39875 "[[:en:Special:Redirect/revision/1364499525|Lebong Valley]]"पृष्ठलाई अनुवाद गरि सृजना गरियो 1392787 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Lebong | native_name_lang = लेबोङ | pushpin_map = India West Bengal # India | coordinates = {{coord|27|03|34|N|88|16|43|E}} }}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox settlement/styles.css"></templatestyles> {| class="infobox ib-settlement vcard" ! colspan="2" class="infobox-above" |<div class="fn org">लेबोङ</div> |- class="mergedtoprow" | colspan="2" class="infobox-full-data" |<div class="switcher-container"><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[File:West_Bengal_location_map.svg|वर्ग=notpageimage noviewer|381x381पिक्सेल|Lebong is located in West Bengal]]<div class="od notheme" style="top:5.583%;left:60.878%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|8x8पिक्सेल|Lebong]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>लेबोङ</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">पश्चिम बङ्गाल भित्रको स्थान</div><span class="switcher-label" style="display:none">पश्चिम बङ्गालको नक्सा देखाउनुहोस्</span></div></div></div><templatestyles src="Module:Location map/styles.css"></templatestyles><div class="center"><div class="locmap" style="width:250px;float:none;clear:both;margin-left:auto;margin-right:auto"><div style="width:250px;padding:0"><div style="position:relative;width:250px">[[File:India_location_map.svg|वर्ग=notpageimage noviewer|269x269पिक्सेल|Lebong is located in India]]<div class="od notheme" style="top:32.125%;left:66.496%;font-size:91%"><div class="id" style="left:-4px;top:-4px">[[File:Red_pog.svg|कडी=|वर्ग=notpageimage noviewer|8x8पिक्सेल|Lebong]]</div><div class="pr" style="width:6em;left:5px"><div>लेबोङ</div></div></div></div><div style="padding-top:0.2em">भारतभित्र स्थान</div><span class="switcher-label" style="display:none">भारतको नक्सा देखाउनुहोस्</span></div></div></div></div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |समन्वयः<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Lebong_Valley&params=27_03_34_N_88_16_43_E_type:city <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">27°03′34′′N <span class="longitude">88°16′43′′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/&#x2E;&#x2E;&#x2E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">27.05944 ° N 88.27861 ° E</span><span style="display:none"> / <span class="geo">27.05944; 88.27861</span></span></span>]</span></span> |} लेबोङ (लेबोङ) भारतको [[पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको दार्जिलिङको उत्तरमा अवस्थित एउटा क्षेत्र हो। यसमा [[दार्जिलिङ]] नगरपालिकाको वडा नम्बर ३२ सहित दार्जिलिङ पुलबाजार ब्लक लेबोङ उपत्यका [[ग्राम पञ्चायत]] १ र लेबोङ उपत्यका ग्राम पञ्चायत २ को प्रशासनिक एकाइहरू छन्। यो उपत्यका [[पूर्वी हिमालय]] परिदृश्यको हिस्सा हो र [[दार्जिलिङ]] सहरी केन्द्रको नजिकमा अवस्थित छ, जुन सहरको आवासीय र अर्ध-सहरी विस्तार दुवैको रूपमा काम गर्दछ। यसमा लेबोङ गोलाई बजार र क्रिकेट बजार जस्ता स्थानीय सहरी केन्द्रहरू समावेश छन्, जसले यस क्षेत्रमा वाणिज्य र दैनिक गतिविधिका लागि महत्त्वपूर्ण केन्द्रहरूको रूपमा काम गर्दछ। [[File:Lebong_Valley,_with_the_hills_of_Sikkim.jpg|अङ्गुठाकार|386x386पिक्सेल|'''सिक्किमका पाहाडहरूसहित लेबोङ उपत्यका''']] लेबोङ ऐतिहासिक र सांस्कृतिक रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण छ, जुन नजिकैको लेबोङ रेस कोर्सका लागि परिचित छ, जुन विश्वको सबैभन्दा अग्लो रेसकोर्सहरू मध्ये एक हो, र [[हिमालय]] [[चिया]] बगानको प्राकृतिक परिवेशका लागि पनि परिचित छ। == लेबोङ रेस कोर्स == लेबोङ रेस कोर्स दार्जिलिङको पूर्वमा लेबोङ उपत्यकामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक स्थल हो। १८८२ मा लेबोङ क्यान्टनमेन्टको साथमा स्थापित, यो यस क्षेत्रमा ब्रिटिस औपनिवेशिक सैन्य र मनोरञ्जनात्मक पूर्वाधारको हिस्सा थियो र यस क्षेत्रमा तैनाथ विभिन्न ब्रिटिस सेना रेजिमेन्टहरूसँग सम्बन्धित थियो। रेसकोर्सलाई प्रायः विश्वको सबैभन्दा अग्लो र सबैभन्दा सानोको रूपमा वर्णन गरिएको छ। यसको लम्बाइ लगभग ४८० मिटर छ, जुन मानक रेसकोर्सहरूभन्दा निकै छोटो छ, र हिमालय भूभागले घेरिएको साँघुरो उपत्यकाभित्र अवस्थित छ। रेसिङका लागि साइटको औपचारिक प्रयोग २० सेप्टेम्बर १९२४ मा असम जिल्लाको जनरल अफिसर कमान्डिङ (जिओसि) प्रेसिडेन्सी र दार्जिलिङ एम्युजमेन्ट क्लब, जसलाई पछि दार्जिलिङ जिमखाना क्लब भनेर चिनिन्थ्यो, बिचको पट्टा सम्झौताबाट शासित थियो।<ref name=":0">{{Cite web |title=History – LEBONG CANTONMENT BOARD |url=https://lebong.cantt.gov.in/history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201075605/https://lebong.cantt.gov.in/history/ |archive-date=2025-02-01 |access-date=2026-04-05 |website=lebong.cantt.gov.in |language=en-US}}</ref> रेसकोर्सले १९८४ सम्म यस व्यवस्था अन्तर्गत सञ्चालन गर्न जारी राख्यो। [[File:Gorkha_Stadium,_Lebong.jpg|अङ्गुठाकार|गोरखा स्टेडियम, लेबोङ]] यस स्थलमा घोडाको दौड अब आयोजित हुँदैन। यो क्षेत्र हाल भारतीय सेनाको नियन्त्रणमा छ र मुख्यतया हेलिप्याडको रूपमा प्रयोग गरिन्छ, यद्यपि यसले कहिलेकाहीँ सांस्कृतिक र खेलकुद कार्यक्रमहरू आयोजना गर्न जारी राख्छ। == लेबोङको चिया बगान == लेबोङ उपत्यका ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण छ किनकि यो दार्जिलिङ क्षेत्रमा चिया खेतीको प्रारम्भिक स्थलहरू मध्ये एक हो, जहाँ सन् १८५० को दशकमा बगानहरू स्थापना गरिएको थियो। उपत्यकाले धेरै प्रमुख चिया बगानहरू राखेको छ, र गोलाई बजारले यी बगानहरूसँग सम्बन्धित समुदायहरूका लागि स्थानीय व्यापारिक केन्द्रको रूपमा काम गर्दछ। [[File:Pandam_Tea_Estate,_Lebong.jpg|अङ्गुठाकार|365x365पिक्सेल|'''पाण्डम चिया एस्टेट, लेबोङ''']] [[दार्जिलिङ चिया|दार्जिलिङ]] चिया बगान विकासको प्रारम्भिक चरणमा उन्नाइसौँ शताब्दीको मध्यमा स्थापित बन्नकबर्न चिया एस्टेट सबैभन्दा प्रारम्भिक एस्टेटहरू मध्ये एक हो। एस्टेटले लगभग ३०० हेक्टर ओगटेको छ, जसमध्ये करिब १४३ हेक्टर खेती भइरहेको छ, वार्षिक उत्पादन लगभग ९०,००० किलोग्राम चिया ।<ref>{{Cite web |title=Chamong Teas {{!}} About Estates |url=https://chamongtea.com/estates/index.php |access-date=2026-04-05 |website=chamongtea.com}}</ref> "ब्यानकबर्न" नाम स्कटल्यान्डको ऐतिहासिक युद्धभूमिबाट प्रेरित भएको भनिन्छ, जसले प्रारम्भिक युरोपेली प्लान्टरहरूको उत्पत्तिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। लेबोङ उपत्यकाभित्र अवस्थित जिङ चिया एस्टेट स्थापना सन् १८६४ मा दार्जिलिङ चिया कम्पनीले गरेको थियो। यो एस्टेट लगभग २५० हेक्टरमा फैलिएको छ र कालो, हरियो र सेतो प्रजातिहरू सहित विभिन्न प्रकारका चिया उत्पादनका लागि परिचित छ।<ref>{{Cite web |title=Ging Tea Estate - Darjeeling Tea Garden - Chamong Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/ging-tea-estate/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> औपनिवेशिक कालमा निर्माण गरिएको जिङ चिया घर यस क्षेत्रका प्रारम्भिक प्लान्टर बङ्गलाहरू मध्ये एक हो <ref>{{Cite web |title=Best Luxury Tea Hotels In Darjeeling |url=https://gingteahouse.com/ |access-date=2026-04-05 |website=Ging Tea House |language=en-US}}</ref> दार्जिलिङ चिया कम्पनीद्वारा सन् १८५६ र १८६० को बिचमा स्थापित फोब्सेरिङ चिया एस्टेट दार्जिलिङ पाहाडको सबैभन्दा पुरानो बगानहरू मध्ये एक हो। यसले लगभग ५१० हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको छ र यसको ओलोङ चिया उत्पादनका लागि प्रख्यात छ ।<ref>{{Cite web |title=Phoobsering Tea Garden {{!}} A Darjeeling Tea Estate of The Chamong Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/phoobsering-tea-garden/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> सन् १८६१ मा स्थापना भएको बदामम चिया एस्टेट, लेबोङ उपत्यकाको अर्को ऐतिहासिक बगान हो। यो हाल गुडरिक समूहको स्वामित्वमा छ र लगभग १७२ हेक्टरमा फैलिएको छ, ३५० देखि १,८३० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। <ref>{{Cite web |title=Badamtam Tea Estate - A Darjeeling Tea Garden - Goodricke Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/badamtam-tea-estate/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> "बादामतम" नाम सामान्यतया स्थानीय लेप्चा शब्दबाट आएको मानिन्छ। == सन्दर्भहरू == <references /> [[श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्लाका गाउँहरू]] [[श्रेणी:दार्जिलिङ]] [[श्रेणी:जानकारीबाकस व्यवस्थापनमा देश प्रयोग छुटेका पृष्ठहरू]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] 862gpkedg76dscl89hw5hxr3bwgswwk 1392788 1392787 2026-10-16T02:45:26Z Rajeeb bastola 39875 1392788 wikitext text/x-wiki {{Short description|Valley near Darjeeling, India}} {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{Infobox settlement | name = Lebong | native_name_lang = लेबोङ | pushpin_map = India West Bengal # India | coordinates = {{coord|27|03|34|N|88|16|43|E}} }} '''लेबोङ (लेबोङ)''' भारतको [[पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको दार्जिलिङको उत्तरमा अवस्थित एउटा क्षेत्र हो। यसमा [[दार्जिलिङ]] नगरपालिकाको वडा नम्बर ३२ सहित दार्जिलिङ पुलबाजार ब्लक लेबोङ उपत्यका [[ग्राम पञ्चायत]] १ र लेबोङ उपत्यका ग्राम पञ्चायत २ को प्रशासनिक एकाइहरू छन्। यो उपत्यका [[पूर्वी हिमालय]] परिदृश्यको हिस्सा हो र [[दार्जिलिङ]] सहरी केन्द्रको नजिकमा अवस्थित छ, जुन सहरको आवासीय र अर्ध-सहरी विस्तार दुवैको रूपमा काम गर्दछ। यसमा लेबोङ गोलाई बजार र क्रिकेट बजार जस्ता स्थानीय सहरी केन्द्रहरू समावेश छन्, जसले यस क्षेत्रमा वाणिज्य र दैनिक गतिविधिका लागि महत्त्वपूर्ण केन्द्रहरूको रूपमा काम गर्दछ। [[File:Lebong_Valley,_with_the_hills_of_Sikkim.jpg|अङ्गुठाकार|386x386पिक्सेल|'''सिक्किमका पाहाडहरूसहित लेबोङ उपत्यका''']] लेबोङ ऐतिहासिक र सांस्कृतिक रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण छ, जुन नजिकैको लेबोङ रेस कोर्सका लागि परिचित छ, जुन विश्वको सबैभन्दा अग्लो रेसकोर्सहरू मध्ये एक हो, र [[हिमालय]] [[चिया]] बगानको प्राकृतिक परिवेशका लागि पनि परिचित छ। == लेबोङ रेस कोर्स == लेबोङ रेस कोर्स दार्जिलिङको पूर्वमा लेबोङ उपत्यकामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक स्थल हो। १८८२ मा लेबोङ क्यान्टनमेन्टको साथमा स्थापित, यो यस क्षेत्रमा ब्रिटिस औपनिवेशिक सैन्य र मनोरञ्जनात्मक पूर्वाधारको हिस्सा थियो र यस क्षेत्रमा तैनाथ विभिन्न ब्रिटिस सेना रेजिमेन्टहरूसँग सम्बन्धित थियो। रेसकोर्सलाई प्रायः विश्वको सबैभन्दा अग्लो र सबैभन्दा सानोको रूपमा वर्णन गरिएको छ। यसको लम्बाइ लगभग ४८० मिटर छ, जुन मानक रेसकोर्सहरूभन्दा निकै छोटो छ, र हिमालय भूभागले घेरिएको साँघुरो उपत्यकाभित्र अवस्थित छ। रेसिङका लागि साइटको औपचारिक प्रयोग २० सेप्टेम्बर १९२४ मा असम जिल्लाको जनरल अफिसर कमान्डिङ (जिओसि) प्रेसिडेन्सी र दार्जिलिङ एम्युजमेन्ट क्लब, जसलाई पछि दार्जिलिङ जिमखाना क्लब भनेर चिनिन्थ्यो, बिचको पट्टा सम्झौताबाट शासित थियो।<ref name=":0">{{Cite web |title=History – LEBONG CANTONMENT BOARD |url=https://lebong.cantt.gov.in/history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201075605/https://lebong.cantt.gov.in/history/ |archive-date=2025-02-01 |access-date=2026-04-05 |website=lebong.cantt.gov.in |language=en-US}}</ref> रेसकोर्सले १९८४ सम्म यस व्यवस्था अन्तर्गत सञ्चालन गर्न जारी राख्यो। [[File:Gorkha_Stadium,_Lebong.jpg|अङ्गुठाकार|गोरखा स्टेडियम, लेबोङ]] यस स्थलमा घोडाको दौड अब आयोजित हुँदैन। यो क्षेत्र हाल भारतीय सेनाको नियन्त्रणमा छ र मुख्यतया हेलिप्याडको रूपमा प्रयोग गरिन्छ, यद्यपि यसले कहिलेकाहीँ सांस्कृतिक र खेलकुद कार्यक्रमहरू आयोजना गर्न जारी राख्छ। == लेबोङको चिया बगान == लेबोङ उपत्यका ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण छ किनकि यो दार्जिलिङ क्षेत्रमा चिया खेतीको प्रारम्भिक स्थलहरू मध्ये एक हो, जहाँ सन् १८५० को दशकमा बगानहरू स्थापना गरिएको थियो। उपत्यकाले धेरै प्रमुख चिया बगानहरू राखेको छ, र गोलाई बजारले यी बगानहरूसँग सम्बन्धित समुदायहरूका लागि स्थानीय व्यापारिक केन्द्रको रूपमा काम गर्दछ। [[File:Pandam_Tea_Estate,_Lebong.jpg|अङ्गुठाकार|365x365पिक्सेल|'''पाण्डम चिया एस्टेट, लेबोङ''']] [[दार्जिलिङ चिया|दार्जिलिङ]] चिया बगान विकासको प्रारम्भिक चरणमा उन्नाइसौँ शताब्दीको मध्यमा स्थापित बन्नकबर्न चिया एस्टेट सबैभन्दा प्रारम्भिक एस्टेटहरू मध्ये एक हो। एस्टेटले लगभग ३०० हेक्टर ओगटेको छ, जसमध्ये करिब १४३ हेक्टर खेती भइरहेको छ, वार्षिक उत्पादन लगभग ९०,००० किलोग्राम चिया ।<ref>{{Cite web |title=Chamong Teas {{!}} About Estates |url=https://chamongtea.com/estates/index.php |access-date=2026-04-05 |website=chamongtea.com}}</ref> "ब्यानकबर्न" नाम स्कटल्यान्डको ऐतिहासिक युद्धभूमिबाट प्रेरित भएको भनिन्छ, जसले प्रारम्भिक युरोपेली प्लान्टरहरूको उत्पत्तिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। लेबोङ उपत्यकाभित्र अवस्थित जिङ चिया एस्टेट स्थापना सन् १८६४ मा दार्जिलिङ चिया कम्पनीले गरेको थियो। यो एस्टेट लगभग २५० हेक्टरमा फैलिएको छ र कालो, हरियो र सेतो प्रजातिहरू सहित विभिन्न प्रकारका चिया उत्पादनका लागि परिचित छ।<ref>{{Cite web |title=Ging Tea Estate - Darjeeling Tea Garden - Chamong Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/ging-tea-estate/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> औपनिवेशिक कालमा निर्माण गरिएको जिङ चिया घर यस क्षेत्रका प्रारम्भिक प्लान्टर बङ्गलाहरू मध्ये एक हो <ref>{{Cite web |title=Best Luxury Tea Hotels In Darjeeling |url=https://gingteahouse.com/ |access-date=2026-04-05 |website=Ging Tea House |language=en-US}}</ref> दार्जिलिङ चिया कम्पनीद्वारा सन् १८५६ र १८६० को बिचमा स्थापित फोब्सेरिङ चिया एस्टेट दार्जिलिङ पाहाडको सबैभन्दा पुरानो बगानहरू मध्ये एक हो। यसले लगभग ५१० हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको छ र यसको ओलोङ चिया उत्पादनका लागि प्रख्यात छ ।<ref>{{Cite web |title=Phoobsering Tea Garden {{!}} A Darjeeling Tea Estate of The Chamong Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/phoobsering-tea-garden/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> सन् १८६१ मा स्थापना भएको बदामम चिया एस्टेट, लेबोङ उपत्यकाको अर्को ऐतिहासिक बगान हो। यो हाल गुडरिक समूहको स्वामित्वमा छ र लगभग १७२ हेक्टरमा फैलिएको छ, ३५० देखि १,८३० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। <ref>{{Cite web |title=Badamtam Tea Estate - A Darjeeling Tea Garden - Goodricke Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/badamtam-tea-estate/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> "बादामतम" नाम सामान्यतया स्थानीय लेप्चा शब्दबाट आएको मानिन्छ। == सन्दर्भहरू == <references /> [[श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्लाका गाउँहरू]] [[श्रेणी:दार्जिलिङ]] [[श्रेणी:जानकारीबाकस व्यवस्थापनमा देश प्रयोग छुटेका पृष्ठहरू]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] svb5usicm9lbvyp88if7thr3jr70m3g 1392789 1392788 2026-10-16T02:46:00Z Rajeeb bastola 39875 1392789 wikitext text/x-wiki {{Short description|Valley near Darjeeling, India}} {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{Infobox settlement | name = लेबोङ | native_name_lang = लेबोङ | pushpin_map = India West Bengal # India | coordinates = {{coord|27|03|34|N|88|16|43|E}} }} '''लेबोङ (लेबोङ)''' भारतको [[पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको दार्जिलिङको उत्तरमा अवस्थित एउटा क्षेत्र हो। यसमा [[दार्जिलिङ]] नगरपालिकाको वडा नम्बर ३२ सहित दार्जिलिङ पुलबाजार ब्लक लेबोङ उपत्यका [[ग्राम पञ्चायत]] १ र लेबोङ उपत्यका ग्राम पञ्चायत २ को प्रशासनिक एकाइहरू छन्। यो उपत्यका [[पूर्वी हिमालय]] परिदृश्यको हिस्सा हो र [[दार्जिलिङ]] सहरी केन्द्रको नजिकमा अवस्थित छ, जुन सहरको आवासीय र अर्ध-सहरी विस्तार दुवैको रूपमा काम गर्दछ। यसमा लेबोङ गोलाई बजार र क्रिकेट बजार जस्ता स्थानीय सहरी केन्द्रहरू समावेश छन्, जसले यस क्षेत्रमा वाणिज्य र दैनिक गतिविधिका लागि महत्त्वपूर्ण केन्द्रहरूको रूपमा काम गर्दछ। [[File:Lebong_Valley,_with_the_hills_of_Sikkim.jpg|अङ्गुठाकार|386x386पिक्सेल|'''सिक्किमका पाहाडहरूसहित लेबोङ उपत्यका''']] लेबोङ ऐतिहासिक र सांस्कृतिक रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण छ, जुन नजिकैको लेबोङ रेस कोर्सका लागि परिचित छ, जुन विश्वको सबैभन्दा अग्लो रेसकोर्सहरू मध्ये एक हो, र [[हिमालय]] [[चिया]] बगानको प्राकृतिक परिवेशका लागि पनि परिचित छ। == लेबोङ रेस कोर्स == लेबोङ रेस कोर्स दार्जिलिङको पूर्वमा लेबोङ उपत्यकामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक स्थल हो। १८८२ मा लेबोङ क्यान्टनमेन्टको साथमा स्थापित, यो यस क्षेत्रमा ब्रिटिस औपनिवेशिक सैन्य र मनोरञ्जनात्मक पूर्वाधारको हिस्सा थियो र यस क्षेत्रमा तैनाथ विभिन्न ब्रिटिस सेना रेजिमेन्टहरूसँग सम्बन्धित थियो। रेसकोर्सलाई प्रायः विश्वको सबैभन्दा अग्लो र सबैभन्दा सानोको रूपमा वर्णन गरिएको छ। यसको लम्बाइ लगभग ४८० मिटर छ, जुन मानक रेसकोर्सहरूभन्दा निकै छोटो छ, र हिमालय भूभागले घेरिएको साँघुरो उपत्यकाभित्र अवस्थित छ। रेसिङका लागि साइटको औपचारिक प्रयोग २० सेप्टेम्बर १९२४ मा असम जिल्लाको जनरल अफिसर कमान्डिङ (जिओसि) प्रेसिडेन्सी र दार्जिलिङ एम्युजमेन्ट क्लब, जसलाई पछि दार्जिलिङ जिमखाना क्लब भनेर चिनिन्थ्यो, बिचको पट्टा सम्झौताबाट शासित थियो।<ref name=":0">{{Cite web |title=History – LEBONG CANTONMENT BOARD |url=https://lebong.cantt.gov.in/history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201075605/https://lebong.cantt.gov.in/history/ |archive-date=2025-02-01 |access-date=2026-04-05 |website=lebong.cantt.gov.in |language=en-US}}</ref> रेसकोर्सले १९८४ सम्म यस व्यवस्था अन्तर्गत सञ्चालन गर्न जारी राख्यो। [[File:Gorkha_Stadium,_Lebong.jpg|अङ्गुठाकार|गोरखा स्टेडियम, लेबोङ]] यस स्थलमा घोडाको दौड अब आयोजित हुँदैन। यो क्षेत्र हाल भारतीय सेनाको नियन्त्रणमा छ र मुख्यतया हेलिप्याडको रूपमा प्रयोग गरिन्छ, यद्यपि यसले कहिलेकाहीँ सांस्कृतिक र खेलकुद कार्यक्रमहरू आयोजना गर्न जारी राख्छ। == लेबोङको चिया बगान == लेबोङ उपत्यका ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण छ किनकि यो दार्जिलिङ क्षेत्रमा चिया खेतीको प्रारम्भिक स्थलहरू मध्ये एक हो, जहाँ सन् १८५० को दशकमा बगानहरू स्थापना गरिएको थियो। उपत्यकाले धेरै प्रमुख चिया बगानहरू राखेको छ, र गोलाई बजारले यी बगानहरूसँग सम्बन्धित समुदायहरूका लागि स्थानीय व्यापारिक केन्द्रको रूपमा काम गर्दछ। [[File:Pandam_Tea_Estate,_Lebong.jpg|अङ्गुठाकार|365x365पिक्सेल|'''पाण्डम चिया एस्टेट, लेबोङ''']] [[दार्जिलिङ चिया|दार्जिलिङ]] चिया बगान विकासको प्रारम्भिक चरणमा उन्नाइसौँ शताब्दीको मध्यमा स्थापित बन्नकबर्न चिया एस्टेट सबैभन्दा प्रारम्भिक एस्टेटहरू मध्ये एक हो। एस्टेटले लगभग ३०० हेक्टर ओगटेको छ, जसमध्ये करिब १४३ हेक्टर खेती भइरहेको छ, वार्षिक उत्पादन लगभग ९०,००० किलोग्राम चिया ।<ref>{{Cite web |title=Chamong Teas {{!}} About Estates |url=https://chamongtea.com/estates/index.php |access-date=2026-04-05 |website=chamongtea.com}}</ref> "ब्यानकबर्न" नाम स्कटल्यान्डको ऐतिहासिक युद्धभूमिबाट प्रेरित भएको भनिन्छ, जसले प्रारम्भिक युरोपेली प्लान्टरहरूको उत्पत्तिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। लेबोङ उपत्यकाभित्र अवस्थित जिङ चिया एस्टेट स्थापना सन् १८६४ मा दार्जिलिङ चिया कम्पनीले गरेको थियो। यो एस्टेट लगभग २५० हेक्टरमा फैलिएको छ र कालो, हरियो र सेतो प्रजातिहरू सहित विभिन्न प्रकारका चिया उत्पादनका लागि परिचित छ।<ref>{{Cite web |title=Ging Tea Estate - Darjeeling Tea Garden - Chamong Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/ging-tea-estate/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> औपनिवेशिक कालमा निर्माण गरिएको जिङ चिया घर यस क्षेत्रका प्रारम्भिक प्लान्टर बङ्गलाहरू मध्ये एक हो <ref>{{Cite web |title=Best Luxury Tea Hotels In Darjeeling |url=https://gingteahouse.com/ |access-date=2026-04-05 |website=Ging Tea House |language=en-US}}</ref> दार्जिलिङ चिया कम्पनीद्वारा सन् १८५६ र १८६० को बिचमा स्थापित फोब्सेरिङ चिया एस्टेट दार्जिलिङ पाहाडको सबैभन्दा पुरानो बगानहरू मध्ये एक हो। यसले लगभग ५१० हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको छ र यसको ओलोङ चिया उत्पादनका लागि प्रख्यात छ ।<ref>{{Cite web |title=Phoobsering Tea Garden {{!}} A Darjeeling Tea Estate of The Chamong Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/phoobsering-tea-garden/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> सन् १८६१ मा स्थापना भएको बदामम चिया एस्टेट, लेबोङ उपत्यकाको अर्को ऐतिहासिक बगान हो। यो हाल गुडरिक समूहको स्वामित्वमा छ र लगभग १७२ हेक्टरमा फैलिएको छ, ३५० देखि १,८३० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। <ref>{{Cite web |title=Badamtam Tea Estate - A Darjeeling Tea Garden - Goodricke Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/badamtam-tea-estate/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> "बादामतम" नाम सामान्यतया स्थानीय लेप्चा शब्दबाट आएको मानिन्छ। == सन्दर्भहरू == <references /> [[श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्लाका गाउँहरू]] [[श्रेणी:दार्जिलिङ]] [[श्रेणी:जानकारीबाकस व्यवस्थापनमा देश प्रयोग छुटेका पृष्ठहरू]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] i2g68dtroiscy9qjegkqadqj6e76fii 1392793 1392789 2026-10-16T04:13:49Z ~2026-55326-47 81444 /* लेबोङ रेस कोर्स */ 1392793 wikitext text/x-wiki {{Short description|Valley near Darjeeling, India}} {{Use dmy dates|date=September 2018}} {{Use Indian English|date=September 2018}} {{Infobox settlement | name = लेबोङ | native_name_lang = लेबोङ | pushpin_map = India West Bengal # India | coordinates = {{coord|27|03|34|N|88|16|43|E}} }} '''लेबोङ (लेबोङ)''' भारतको [[पश्चिम बङ्गाल]] राज्यको दार्जिलिङको उत्तरमा अवस्थित एउटा क्षेत्र हो। यसमा [[दार्जिलिङ]] नगरपालिकाको वडा नम्बर ३२ सहित दार्जिलिङ पुलबाजार ब्लक लेबोङ उपत्यका [[ग्राम पञ्चायत]] १ र लेबोङ उपत्यका ग्राम पञ्चायत २ को प्रशासनिक एकाइहरू छन्। यो उपत्यका [[पूर्वी हिमालय]] परिदृश्यको हिस्सा हो र [[दार्जिलिङ]] सहरी केन्द्रको नजिकमा अवस्थित छ, जुन सहरको आवासीय र अर्ध-सहरी विस्तार दुवैको रूपमा काम गर्दछ। यसमा लेबोङ गोलाई बजार र क्रिकेट बजार जस्ता स्थानीय सहरी केन्द्रहरू समावेश छन्, जसले यस क्षेत्रमा वाणिज्य र दैनिक गतिविधिका लागि महत्त्वपूर्ण केन्द्रहरूको रूपमा काम गर्दछ। [[File:Lebong_Valley,_with_the_hills_of_Sikkim.jpg|अङ्गुठाकार|386x386पिक्सेल|'''सिक्किमका पाहाडहरूसहित लेबोङ उपत्यका''']] लेबोङ ऐतिहासिक र सांस्कृतिक रूपमा पनि महत्त्वपूर्ण छ, जुन नजिकैको लेबोङ रेस कोर्सका लागि परिचित छ, जुन विश्वको सबैभन्दा अग्लो रेसकोर्सहरू मध्ये एक हो, र [[हिमालय]] [[चिया]] बगानको प्राकृतिक परिवेशका लागि पनि परिचित छ। == लेबोङ रेस कोर्स == लेबोङ रेस कोर्स दार्जिलिङको पूर्वमा लेबोङ उपत्यकामा अवस्थित एउटा ऐतिहासिक स्थल हो। १८८२ मा लेबोङ क्यान्टनमेन्टको साथमा स्थापित, यो यस क्षेत्रमा ब्रिटिस औपनिवेशिक सैन्य र मनोरञ्जनात्मक पूर्वाधारको हिस्सा थियो र यस क्षेत्रमा तैनाथ विभिन्न ब्रिटिस सेना रेजिमेन्टहरूसँग सम्बन्धित थियो। रेसकोर्सलाई प्रायः विश्वको सबैभन्दा अग्लो र सबैभन्दा सानोको रूपमा वर्णन गरिएको छ। यसको लम्बाइ लगभग ४८० मिटर छ, जुन मानक रेसकोर्सहरूभन्दा निकै छोटो छ, र हिमालय भूभागले घेरिएको साँघुरो उपत्यकाभित्र अवस्थित छ। रेसिङका लागि साइटको औपचारिक प्रयोग २० सेप्टेम्बर १९२४ मा असम जिल्लाको जनरल अफिसर कमान्डिङ (जिओसि) प्रेसिडेन्सी र दार्जिलिङ एम्युजमेन्ट क्लब, जसलाई पछि दार्जिलिङ जिमखाना क्लब भनेर चिनिन्थ्यो, बिचको पट्टा सम्झौताबाट शासित थियो।<ref name=":0">{{Cite web |title=History – LEBONG CANTONMENT BOARD |url=https://lebong.cantt.gov.in/history/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201075605/https://lebong.cantt.gov.in/history/ |archive-date=2025-02-01 |access-date=2026-04-05 |website=lebong.cantt.gov.in |language=en-US}}</ref> रेसकोर्सले १९८४ सम्म यस व्यवस्था अन्तर्गत सञ्चालन गर्न जारी राख्यो। [[File:Gorkha_Stadium,_Lebong.jpg|अङ्गुठाकार|गोर्खा रंगशाला, लेबोङ]] यस स्थलमा घोडाको दौड अब आयोजित हुँदैन। यो क्षेत्र हाल भारतीय सेनाको नियन्त्रणमा छ र मुख्यतया हेलिप्याडको रूपमा प्रयोग गरिन्छ, यद्यपि यसले कहिलेकाहीँ सांस्कृतिक र खेलकुद कार्यक्रमहरू आयोजना गर्न जारी राख्छ। == लेबोङको चिया बगान == लेबोङ उपत्यका ऐतिहासिक रूपमा महत्त्वपूर्ण छ किनकि यो दार्जिलिङ क्षेत्रमा चिया खेतीको प्रारम्भिक स्थलहरू मध्ये एक हो, जहाँ सन् १८५० को दशकमा बगानहरू स्थापना गरिएको थियो। उपत्यकाले धेरै प्रमुख चिया बगानहरू राखेको छ, र गोलाई बजारले यी बगानहरूसँग सम्बन्धित समुदायहरूका लागि स्थानीय व्यापारिक केन्द्रको रूपमा काम गर्दछ। [[File:Pandam_Tea_Estate,_Lebong.jpg|अङ्गुठाकार|365x365पिक्सेल|'''पाण्डम चिया एस्टेट, लेबोङ''']] [[दार्जिलिङ चिया|दार्जिलिङ]] चिया बगान विकासको प्रारम्भिक चरणमा उन्नाइसौँ शताब्दीको मध्यमा स्थापित बन्नकबर्न चिया एस्टेट सबैभन्दा प्रारम्भिक एस्टेटहरू मध्ये एक हो। एस्टेटले लगभग ३०० हेक्टर ओगटेको छ, जसमध्ये करिब १४३ हेक्टर खेती भइरहेको छ, वार्षिक उत्पादन लगभग ९०,००० किलोग्राम चिया ।<ref>{{Cite web |title=Chamong Teas {{!}} About Estates |url=https://chamongtea.com/estates/index.php |access-date=2026-04-05 |website=chamongtea.com}}</ref> "ब्यानकबर्न" नाम स्कटल्यान्डको ऐतिहासिक युद्धभूमिबाट प्रेरित भएको भनिन्छ, जसले प्रारम्भिक युरोपेली प्लान्टरहरूको उत्पत्तिलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ। लेबोङ उपत्यकाभित्र अवस्थित जिङ चिया एस्टेट स्थापना सन् १८६४ मा दार्जिलिङ चिया कम्पनीले गरेको थियो। यो एस्टेट लगभग २५० हेक्टरमा फैलिएको छ र कालो, हरियो र सेतो प्रजातिहरू सहित विभिन्न प्रकारका चिया उत्पादनका लागि परिचित छ।<ref>{{Cite web |title=Ging Tea Estate - Darjeeling Tea Garden - Chamong Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/ging-tea-estate/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> औपनिवेशिक कालमा निर्माण गरिएको जिङ चिया घर यस क्षेत्रका प्रारम्भिक प्लान्टर बङ्गलाहरू मध्ये एक हो <ref>{{Cite web |title=Best Luxury Tea Hotels In Darjeeling |url=https://gingteahouse.com/ |access-date=2026-04-05 |website=Ging Tea House |language=en-US}}</ref> दार्जिलिङ चिया कम्पनीद्वारा सन् १८५६ र १८६० को बिचमा स्थापित फोब्सेरिङ चिया एस्टेट दार्जिलिङ पाहाडको सबैभन्दा पुरानो बगानहरू मध्ये एक हो। यसले लगभग ५१० हेक्टर क्षेत्रफल ओगटेको छ र यसको ओलोङ चिया उत्पादनका लागि प्रख्यात छ ।<ref>{{Cite web |title=Phoobsering Tea Garden {{!}} A Darjeeling Tea Estate of The Chamong Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/phoobsering-tea-garden/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> सन् १८६१ मा स्थापना भएको बदामम चिया एस्टेट, लेबोङ उपत्यकाको अर्को ऐतिहासिक बगान हो। यो हाल गुडरिक समूहको स्वामित्वमा छ र लगभग १७२ हेक्टरमा फैलिएको छ, ३५० देखि १,८३० मिटरको उचाइमा अवस्थित छ। <ref>{{Cite web |title=Badamtam Tea Estate - A Darjeeling Tea Garden - Goodricke Group |url=https://darjeelingteaboutique.com/badamtam-tea-estate/ |access-date=2026-04-05 |website=DARJEELING TEA BOUTIQUE |language=en-US}}</ref> "बादामतम" नाम सामान्यतया स्थानीय लेप्चा शब्दबाट आएको मानिन्छ। == सन्दर्भहरू == <references /> [[श्रेणी:दार्जिलिङ जिल्लाका गाउँहरू]] [[श्रेणी:दार्जिलिङ]] [[श्रेणी:जानकारीबाकस व्यवस्थापनमा देश प्रयोग छुटेका पृष्ठहरू]] [[श्रेणी:सङ्क्षिप्त विवरण भएका लेखहरू]] [[श्रेणी:पुनरावलोकन नगरिएको अनुवादहरू रहेको पृष्ठ]] ji2epoqchvrkxlenhpbj0f7nu7a0yjw 0 151815 1392802 2026-10-16T06:29:17Z ~2026-55636-17 81445 नयाँ पृष्ठ: {{Infobox website | name = १५.एआई | logo = 15chill.png | logo_size = 150px | logo_caption = वेबसाइटको लोगो | type = [[कृत्रिम बुद्धिमत्ता]], [[वाक् संश्लेषण]] | language = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | owner = १५ (सफ्टवेयर इन्जिनियर... 1392802 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = १५.एआई | logo = 15chill.png | logo_size = 150px | logo_caption = वेबसाइटको लोगो | type = [[कृत्रिम बुद्धिमत्ता]], [[वाक् संश्लेषण]] | language = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] | owner = [[१५ (सफ्टवेयर इन्जिनियर)|१५]] | founder = १५ | url = [https://15.dev/ 15.dev] (पहिले [https://15.ai/ 15.ai]) | commercial = होइन | registration = आवश्यक छैन | launched = मार्च २०२० | current_status = बन्द }} '''१५.एआई''' (15.ai) एउटा अनुसन्धान परियोजना र निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक [[वेब एप्लिकेसन]] थियो, जसले [[कृत्रिम बुद्धिमत्ता]]को सहायताले लोकप्रिय सञ्चार माध्यमका काल्पनिक पात्रहरूको आवाजमा लिखित पाठ [[वाक् संश्लेषण|वाचन गर्थ्यो]]।<ref name="Clayton">{{cite web |last=Clayton |first=Natalie |title=Make the cast of TF2 recite old memes with this AI text-to-speech tool |url=https://www.pcgamer.com/make-the-cast-of-tf2-recite-old-memes-with-this-ai-text-to-speech-tool/ |website=PC Gamer |date=2021-01-19 |language=en}}</ref><ref name="Williams">{{cite web |last=Williams |first=Demi |title=Voiceverse NFT admits to taking voice lines from non-commercial service |url=https://www.nme.com/news/voiceverse-nft-admits-to-taking-voice-lines-from-non-commercial-service-3140663 |website=NME |date=2022-01-18 |language=en}}</ref><ref name="Kurosawa">{{cite web |last=Kurosawa |first=Yuki |title=ゲームキャラ音声読み上げソフト「15.ai」公開中。『Undertale』や『Portal』のキャラに好きなセリフを言ってもらえる |trans-title=खेलका पात्रहरूको आवाजमा पाठ पढ्ने सफ्टवेयर 15.ai उपलब्ध; अन्डरटेल र पोर्टलका पात्रहरूलाई मनपर्ने संवाद बोलाउनुहोस् |url=https://automaton-media.com/articles/newsjp/20210119-149494/ |website=AUTOMATON |date=2021-01-19 |language=ja |quote=マサチューセッツ工科大学卒業生の技術者15氏は現在、テキスト読み上げソフト「15.ai」の最新バージョンを公開中だ。…本プロジェクトはマサチューセッツ工科大学の学部研究機会プログラムの一環として発展を遂げてきた。 |trans-quote=म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीबाट स्नातक इन्जिनियर १५ हाल पाठ-वाचन सफ्टवेयर 15.ai को नयाँ संस्करण उपलब्ध गराइरहेका छन्। … यो परियोजना म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजीको स्नातक अनुसन्धान अवसर कार्यक्रमअन्तर्गत विकसित भएको हो।}}</ref> यसलाई मार्च २०२० मा सुरु गरिएको थियो र यसका निर्माता [[१५ (सफ्टवेयर इन्जिनियर)|१५]] [[छद्मनाम]]ले चिनिने एक अनुसन्धानकर्ता थिए, जसले [[म्यासाचुसेट्स इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी]]मा स्नातक तहको अध्ययनका क्रममा यसको प्रविधि विकास गर्न थालेका थिए।<ref name="TheBatch">{{cite web |title=Voice Cloning for the Masses |url=https://charonhub.deeplearning.ai/voice-cloning-for-the-masses/ |website=The Batch |publisher=DeepLearning.AI |date=2020-04-01 |language=en}}</ref><ref name="Kurosawa"/><ref name="AIM">{{cite web |author=Anirudh VK |title=Deepfakes Are Elevating Meme Culture, But At What Cost? |url=https://analyticsindiamag.com/ai-features/deepfakes-are-elevating-meme-culture-but-at-what-cost |website=Analytics India Magazine |year=2023 |language=en |quote=While AI voice memes have been around in some form since ‘15.ai’ launched in 2020, the recent launch of Eleven Labs’ AI speech synthesiser has supercharged this trend.}}</ref> यो [[जेनेरेटिभ कृत्रिम बुद्धिमत्ता]]का मूलधारमा आएका सुरुआती अनुप्रयोगहरूमध्ये एक थियो<ref name="Ruiz">{{cite report |last1=Ruiz |first1=P. |last2=Pattenhouse |first2=M. |last3=Shell |first3=A. |last4=Dallas |first4=D. |last5=Liberman |first5=B. |last6=Karim |first6=S. |title=AI Literacy in PK-12 Education |series=Implementing AI Literacy Across Learning Environments: A Series of Briefs |publisher=Digital Promise |year=2025 |page=20 |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED678838.pdf |doi=10.51388/20.500.12265/269 |language=en}}</ref> र यसलाई [[इन्टरनेट मिम|मिम]] तथा [[सामग्री निर्माण]]मा [[भ्वाइस क्लोनिङ|एआई भ्वाइस क्लोनिङ]]लाई सबैभन्दा पहिले लोकप्रिय बनाउने श्रेय दिइन्छ।<ref name="AIM"/><ref name="Clayton"/><ref name="IGNOU">{{cite book |chapter=इकाई 11: वाक्, वक्ता पहचान एवं वाक् संश्लेषण |title=संगणकीय भाषाविज्ञान के कार्यशील क्षेत्र |publisher=इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विश्वविद्यालय |location=नई दिल्ली |page=138 |chapter-url=https://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/113383/1/Unit-11.pdf |via=eGyanKosh |language=hi |access-date=2026-10-16 |quote=‘15.ai’ का उपयोग अक्सर विभिन्न फैंडम में सामग्री निर्माण के लिए किया जाता है}}</ref> == सन्दर्भ सामग्रीहरू == {{Reflist}} [[श्रेणी:कृत्रिम बुद्धिमत्ता]] s7x5yqui823b61e7mqkb95e93401aeb 0 151816 1392810 2026-10-16T09:58:23Z बडा काजी 52836 [[नेपाली मुसलमान]]मा अनुप्रेषण गर्दै 1392810 wikitext text/x-wiki #अनुप्रेषण [[नेपाली मुसलमान]] jun19ur37ekocxw4dgac9l5yexit5is