Wikipedia newwiki https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A5%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter माध्यम विशेष खँलाबँला छ्येलेमि छ्येलेमि खँलाबँला विकिपिडिया विकिपिडिया खँलाबँला किपा किपा खँलाबँला मिडियाविकि मिडियाविकि खँलाबँला Template Template talk ग्वाहालि ग्वाहालि खँलाबँला पुचः पुचः खँलाबँला दबू दबू खँलाबँला TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 38 1121309 1120886 2026-05-16T01:15:28Z YiFeiBot 11775 Bot: Migrating 1 langlinks, now provided by [[d:|Wikidata]] on [[d:q35610]] 1121309 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/आर्थर कोनान डोयल}} {{Infobox Writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox Writer/doc]] --> | name = सर आर्थर कोनान डोइल | image = Conan doyle.jpg | caption = सर आर्थर कोनान डोइल | birthdate = {{birth date|1859|5|22|df=y}} | birthplace = [[एडिनबरा, स्कटल्यान्ड]] | deathdate = {{death date and age|1930|7|7|1859|5|22|df=y}} | deathplace = | occupation = Novelist, short story writer, poet, doctor | movement = | genre = [[Detective fiction]], [[historical novels]], [[non-fiction]] | influences = [[Edgar Allan Poe]] | influenced = [[Agatha Christie]] and other detective fiction authors | notableworks = [[Canon of Sherlock Holmes|stories of Sherlock Holmes]]<br />''[[The Lost World (Arthur Conan Doyle)|The Lost World]]'' | signature = Arthur_Conan_Doyle_signature.jpg }} [[Image:Arthur Conan Doyle by Herbert Rose Barraud 1893.jpg|thumb|Portrait of Doyle by [[Herbert Rose Barraud]]]] [[Image:Title page from Arthur Conan Doyle's thesis.jpg|thumb|Title page from Arthur Conan Doyle's thesis]] [[Image:Professor Challenger.jpg|thumb|left|[[Professor Challenger]]]] '''सर आर्थर इग्नेटियस कोनान डोइल''', <small>[[डेपुटी ल्युटिनेन्ट]]</small> (२२ मे १८५९ – ७ जुलाइ १९३०) छम्ह स्कटिश च्वमि व चिकित्सक ख, गुम्ह 'शर्लक होम्स'या सिर्जनाया लागिं प्रसिद्ध दु। वय्‌कःया दक्ले नांजाःगु बाखँमुना [[जासुस फिक्सन|जासुस]] [[शर्लक होम्स]] (गुकियात [[अपराध फिक्सन]]य् छगू तःधंगु इनोभेसनया कथं कायेगु या) व [[प्रोफेसर च्यालेञ्जर]]या एड्भेञ्चर ख। वय्‌कः छम्ह prolific च्वमि ख। वय्‌कःया मेमेगु च्वसुलि [[विज्ञान फिक्सन]] बाखँ, [[ऐतिहासिक उपन्यास]], नाटक व रोमान्स, चिनाखँ, व सत्यकथा आदि ला। वय्‌कःया जन्म सन् १८५९ मे २२ खुनु एडिनबराय् जूगु ख। वय्‌कः छम्ह चिकित्सक जुयादीसां च्वयेगु ज्या पेसागत रूपं न्ह्याकादिल। शर्लक होम्सया जासूसी बाखँतय्‌सं हलिमय् जासूसी साहित्यया जग तयेगु ज्या यात। वय्‌कःया 'ए स्टडी इन स्कार्लेट' (A Study in Scarlet) शर्लक होम्सया न्हापांगु उपन्यास ख। होम्सया पासा डाक्टर वाट्सनया माध्यमं वय्‌कलं बाखँ कनादीगु दु। वय्‌कः विज्ञान बाखँ, ऐतिहासिक उपन्यास व चिनाखँ नं च्वयादीगु दु। 'द लस्ट वर्ल्ड' (The Lost World) वय्‌कःया मेगु नांजाःगु कृति ख। वय्‌कःया च्वसुइ तर्क व वैज्ञानिक पद्धतिया प्रयोग क्यनातःगु जुइ। वय्‌कः जीवनया लिपागु कालखण्डय् अध्यात्मवाद (Spiritualism) प्रति आकर्षित जुयादिल। वय्‌कःया मृत्यु सन् १९३० जुलाई ७ खुनु जूगु ख। <ref>Lycett, Andrew (2007). The Man Who Created Sherlock Holmes: The Life and Times of Sir Arthur Conan Doyle. Free Press.</ref> == स्वयादिसँ == * [[शर्लक होम्स]] * [[जासूसी साहित्य]] == लिधंसा == <references /> {{Commonscat|Arthur Conan Doyle}} [[Category:अंग्रेजी साहित्यकार]] [[Category:स्कटल्याण्डया मनु]] [[पुचः:च्वमि व चिनाखँमि]] 4nod2tgkpt4nrwccyw27f8wxdb0po70 0 1149 1121311 1120692 2026-05-16T01:15:45Z YiFeiBot 11775 Bot: Migrating 1 langlinks, now provided by [[d:|Wikidata]] on [[d:q100948]] 1121311 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/रेचेल कार्सोन}} [[Image:RachelCarsonHomestead.jpg|thumb|Carson's childhood home, the [[Rachel Carson Homestead]]]] [[Image:Rachel Carson Conducts Marine Biology Research with Bob Hines.jpg|thumb|Carson and [[Robert W. Hines|Bob Hines]]]] [[Image:Rachel Carson House MD1.jpg|thumb|right|Carson's house in Colesville, Maryland, where she wrote ''Silent Spring'']] {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = रेचेल कार्सन | image = Rachel-Carson.jpg | imagesize = 200px | caption = Rachel Carson, 1940 <br />[[United States Fish and Wildlife Service|Fish & Wildlife Service]] employee photo | pseudonym = | birth_name = Rachel Louise Carson | birth_date = {{birth date|1907|5|27|mf=y}} | birth_place = [[Springdale, Pennsylvania]], U.S. | death_date = {{death date and age|1964|4|14|1907|5|27|mf=y}} | death_place = [[Silver Spring, Maryland]], U.S.<ref name="lkwdpl" /> | occupation = [[Marine biology|Marine biologist]], writer and environmentalist | alma_mater = [[Chatham University]],<br>[[Johns Hopkins University]] | period = 1937–1964 | genre = [[Nature writing]] | subject = [[Marine biology]], [[ecology]], [[pesticides]] | movement = | notableworks = ''[[The Sea Around Us]]'' (1951)<br>''[[The Edge of the Sea]]'' (1955)<br>''[[Silent Spring]]'' (1962) | influences = | influenced = | website = }} {{stub}} '''रेचेल कार्सन''' (Rachel Carson) छम्ह अमेरिकी समुद्री जीवविज्ञानी व संरक्षणवादी ख। वय्‌कःया सफू 'साइलेन्ट स्प्रिङ' (Silent Spring) आधुनिक वातावरणीय आन्दोलनया आधारया कथं म्हसीकीगु याइ <ref>Rachel Carson Council, "About Rachel Carson".</ref>। थ्व सफूति कार्सनं कीटनाशक वासः (विशेष यानाः DDT) नं वातावरण व जनस्वास्थ्यय् याइगु घातक प्रभावबारे च्वयादीगु दु। कार्सनया च्वसुं अमेरिकी सरकारयात डीडीटी (DDT) प्रतिबन्ध लागु यायेत बाध्य यात। वय्‌कः न्हापा 'युएस फिश एण्ड वाइल्डलाइफ सर्भिस'य् वैज्ञानिक च्वमिया रुपय् ज्या यानादिल। कार्सन समुद्री जीवनया खँय् नं तसकं बांलागु सफूत च्वयादीगु दु। वय्‌कःया ज्यां 'इन्भाइरोमेन्टल प्रोटेक्सन एजेन्सी' (EPA) नीस्वायेत प्रेरणा बिल। कार्सनं उद्योगपति व रासायनिक कम्पनीया तःधंगु दबाब व आलोचना सह यायेमाल। वय्‌कः क्यान्सर ल्वय्या विरुद्ध ल्वानाच्वंबलय् हे थ्व सफू पिथनादिल। कार्सन छम्ह तसकं बांलाःम्ह साहित्यकार व गम्भीर वैज्ञानिकया छगू दुर्लभ संगम ख। वय्‌कःया मृत्यु सन् १९६४य् जुल, तर वय्‌कःया ज्यां हलिमयात वातावरणीय चेतना बिल। == स्वयादिसँ == * [[वातावरण संरक्षण]] == लिधंसा == <references/> [[Category:जीवनी]] [[Category:संरक्षणवादी]] [[Category:समुद्री जीवविज्ञानी]] bqsmrcwjygni3ijn70t35o2adubpnb2 0 8800 1121270 1077328 2026-05-15T12:43:37Z CommonsDelinker 49 Removing [[:c:File:Arts_Academic_Building.jpg|Arts_Academic_Building.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Elcobbola|Elcobbola]] because: [[:c:COM:NETCOPYRIGHT|Copyright violation]], no indication of a [[:c:COM:L|free license]] on the sourc 1121270 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/दिन्हता}} [[Image:Dinhata_high_school.jpg|220x124px|thumb|right|dinhata high school. it was established in 1890]] [[Image:Baniyadaha River 1.jpg|thumb]] <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{भारतयागु नगर इलाकायागु तथ्यांक| native_name = दिन्हता | type = city | latd = 26.13 | longd = 89.47| locator_position = right | state_name = पश्चिम बंगाल | district = [[कोच बिहार जिल्ला|कोच बिहार]] | leader_title = | leader_name = | altitude = ३६| altitude_ft = ११८| population_as_of = 2001| population_total = ३४,३०३| population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''दिन्हता''' ([[अंग्रेजी भाय|अंग्रेजी भाय]]:Dinhata), [[भारत|भारतयागु]] [[पश्चिम बंगाल]] राज्ययागु [[कोच बिहार जिल्ला|कोच बिहार]] जिल्लायागु सहर इलाका खः। ==भूगोल== थ्व थाययागु अक्षांश व देशान्तर खः {{coor d|26.13|N|89.47|E|}} ।<ref name="geoloc">{{cite web | accessdate = फेब्रुवरी १० | accessyear = दं २००७ | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Dinhata.html | title = Dinhata | work = Falling Rain Genomics, Inc}}</ref>थ्व थाय्यागु उचाइ खः ३६&nbsp;[[मिटर]] (११८&nbsp;[[फिट]])। ==जनसंख्या== ==स्रोत== <references/> {{पश्चिम बंगालयागु-सहर}} j54sfqa2rxo3v3r0j4x04dl48bz1ord 0 11231 1121302 1058796 2026-05-15T23:38:07Z Eukesh 11 1121302 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/किपू नगरपालिका}} [[Image:Kirtipur.jpg|thumb|The 18th-century former palace building in the central part of Kirtipur with newer building constructions to the left]] [[Image:View of Kirtipur and hills and mountains from Jalpa Devi Temple, Chobhar, Kathmandu.jpg|thumb|View of Kirtipur and hills and mountains from Jalpa Devi Temple, Chobhar, Kathmandu]] [[Image:Uma Maheshwor Temple, उमा महेश्वर मन्दिर, Kirtipur, Kathmandu.jpg|thumb|Uma Maheshwor Temple]] {{नेपायागु नगर इलाकायागु तथ्यांक| native_name = कीपु नगरपालिका | type = city | latd = 27.67 | longd = 85.28| locator_position = right | state_name = बागमती | district = [[येँ जिल्ला|येँ]] | leader_title = | leader_name = | altitude = १२९५| altitude_ft = ४२४८| population_as_of = २००१ | population_total = ४०,८३५| population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''किपु''' ([[अंग्रेजी भाषा|अंग्रेजी भाय]]: Kirtipur ), [[नेपाः|नेपाया]] [[बागमती अञ्चल|बागमती]] अञ्चलया [[येँ जिल्ला|येँ]] जिल्लाया छगू [[नगरपालिका]] खः। थ्व थासय् ९४८७खा छेँ दु। थ्व थाय्‌या अक्षांश व देशान्तर {{coor d|27.67|N|85.28|E|}} ख।<ref name="geoloc">{{cite web | accessdate = फेब्रुवरी १७ | accessyear = दं २००७ | url = http://www.fallingrain.com/world/NP/0/Kirtipur .html | title = Kirtipur | work = Falling Rain Genomics, Inc}}</ref> थ्व थाय्‌या जा १२९५&nbsp;[[मितर|मिटर]] (४२४८&nbsp;[[फिट]]) ख। ==इतिहास== किपू नगरया पलिस्था जुजु शिवदेव तृतीयं यानादिगु ख। किपू, पांगा, नगां, चोभा, यरवचा, तक्करचा, लनव, त:धं, क्वार, मछिगां, सल्यानथान, आदि गां मिलय् जुया किपु नगरपालिका पलिस्था जुगु ख । थ्व नगर भारतया जुजु अशोकया काल निसें हे बस्तीया रुपय् दये धुंकुगु धयागु ऐतिहासिक दसु दु।<ref name=key/> सम्राट अशोकं स्थापना यागु चैत्यया दसु कथं थ्व नगर २२०० न्ह्यः बस्ती जुइधुंकूगु खँ म्हसीकेछिं। वंशावलीया आधार कथं कलिगत सम्बत ३८५१स सदाशिव देवया कालय् कीर्तिपुर नामाकरण यात धाःगु दसिं दु।<ref name=key/> बुद्ध धर्म कथं थ्व देय्यात पद्मकाष्ठपुर महानगरया नामं नं म्हसीकातःगु थाय् ख। थ्व पद्मकाष्ठपुर महानगरय् दूगु बहाःत थथे दु<ref name=key>{{cite book | last = बज्राचार्य | first = रत्नकाजी व विजयरत्न | title = नेपाः देय्या विहारया ताचाः (Key to Viharas in Nepal) | date = सन् १९८३, नेसं ११०३, बुसं २५२६, विसं २०३९ | publisher = पचली भैरव प्रेस | location = येँ, नेपाः | language = नेपालभाषा }}</ref>: {| class="wikitable" ! ल्याः !! संस्कृत नां !! प्रचलित नेवाः नां !! त्वाःया नां व लिखँ |- | १ || श्री जगतपाल महाविहार || केपुबहा || चिलंचो बहा |- | २ || महाकिर्ति विहार || केपु कुसिबहा || कुसि त्वा |- | ३ || करूणाकर विहार || केपु कोबहा || तजाफः |- | ४ || हर्षकृति विहार || केपु चोबहा || सिह दुवाल त्वा |- | ५ || जिवदान विहार || केपु याकः बहा || |- | ६ || कविकान्ति महाविहार || केपु बही || चिथु त्वा |- | ७ || चिथु विहार || चियु बही || क्वाबहा |- | ८ || पद्मोच्च महाविहार || पद्म बहा || तुंझो त्वा |} ==मनूल्या== सम् २००१या जनगणना कथं किपु नगरपालिकाया जनसंख्या ४०,८३५ दु। ==लिधंसा== <references/> {{येँ जिल्ला}} [[पुचः:नेपाः]] [[पुचः:भूगोल]] qascrqr65aelxero4z1zcpy1xt4g6vr 0 30597 1121323 1097522 2026-05-16T03:19:56Z Eukesh 11 1121323 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/महिन्द्र मल्ल}} '''महिन्द्र मल्ल'''यात [[नेपाल भाषा]]या आदिकवि कथं नालातःगु दु। वय्कः १६गू शताब्दीया कान्तिपुरया जुजु ख। वय्कःया नां दूगु निपु म्ये वर्तमानय् दयाच्वंगु दु: 'कपटिया मायान केङा' व 'मेव मदु जित छि शरण वया'। ''कपटिया मायान केङा'' म्येया ताल प्रताल ख व राग [[विभाष राग|विभास]] {{नेसाइ}}- <center> '''कपटीया मायान केन्या हे रामा ॥धु॥ </br> '''न्ह्यवस जी दोन्या छिपाली मजोन्या सुखया रसतु लेन्या।</br>''' '''लोभसतु दोन्या थिर तासे चोन्या जमया पास मखन्या ॥१॥</br>''' '''हितन जि कन्या न्हसस मथन्या आव नुगल मछिन्या</br>''' '''अनारी मनन लिमल मखन्या मखुल लपुस दुविन्या ॥२॥</br>''' '''पुराण आदिन तंत्र मन्त्र जपतप दक जीन बोन्या</br>''' '''न्हिनीछिया दिन खिउजुसेवन छि नाम काय मलान्या ॥३॥</br>''' '''छुयाय दासनि छेमा जी पापीया कृष्णया दासनं ल्हान्या॥४॥</br>''' </center> थ्व म्ये पुलां भासं थथे नं च्वयातःगु दु {{नेकासि}} <center> कपतिया मायान केङा हे रामा ॥ धु ॥</br> न्हेओस जि दोडा छि पालि मजोड़ा सुखया रस तु लिङा</br> लोभस तु दुडा थिर तासे चोड़ा जमया पास जि केङा ॥ १ ॥</br> हितन जि कङा न्हसस मथडा आओ नुगल मछिङा</br> अनारि मनन लिओनं मखडा मषुगु लपुस दुबिङा ॥ २ ॥</br> पुरान आदिन मन्त्र जपतप आदिन जिन वाङा</br> न्हिन्हिछ्या दिन खिउ जुस्य ओन जिन छि नाम काय मलाङा ॥ ३ ॥</br> अनेग विधिन नरया पतिन मल्ल महिन्द्रन ल्हाङा ॥ ४ ॥</br> </center> ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:नेपाल भाषा साहित्य]] 8auwltrsyxaek4n2eb17khdohrwxwv7 1121324 1121323 2026-05-16T04:13:47Z Eukesh 11 1121324 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/महिन्द्र मल्ल}} {{Infobox royalty | name = महिन्द्र मल्ल | title = | image = Mahindra_malla.jpg | caption = जनबहालय् दूगु महिन्द्र मल्लया किपा | succession = येँया जुजु | reign = १५६०-१५७४ | predecessor = अमर मल्ल | successor = सदाशिव मल्ल | suc-type = | birth_date = | birth_place = | death_date = १५७४ | death_place = नेपाः | spouse = | issue = {{plainlist| * [[Sadashiva Malla]] * [[Shivasimha Malla]]}} | full name = | father = अमर मल्ल | mother = | occupation = | dynasty = मल्ल }} '''महिन्द्र मल्ल'''यात [[नेपाल भाषा]]या आदिकवि कथं नालातःगु दु। वय्कः १६गू शताब्दीया कान्तिपुरया जुजु ख। वय्कःया नां दूगु निपु म्ये वर्तमानय् दयाच्वंगु दु: 'कपटिया मायान केङा' व 'मेव मदु जित छि शरण वया'। ''कपटिया मायान केङा'' म्येया ताल प्रताल ख व राग [[विभाष राग|विभास]] {{नेसाइ}}- <center> '''कपटीया मायान केन्या हे रामा ॥धु॥ </br> '''न्ह्यवस जी दोन्या छिपाली मजोन्या सुखया रसतु लेन्या।</br>''' '''लोभसतु दोन्या थिर तासे चोन्या जमया पास मखन्या ॥१॥</br>''' '''हितन जि कन्या न्हसस मथन्या आव नुगल मछिन्या</br>''' '''अनारी मनन लिमल मखन्या मखुल लपुस दुविन्या ॥२॥</br>''' '''पुराण आदिन तंत्र मन्त्र जपतप दक जीन बोन्या</br>''' '''न्हिनीछिया दिन खिउजुसेवन छि नाम काय मलान्या ॥३॥</br>''' '''छुयाय दासनि छेमा जी पापीया कृष्णया दासनं ल्हान्या॥४॥</br>''' </center> थ्व म्ये पुलां भासं थथे नं च्वयातःगु दु {{नेकासि}} <center> कपतिया मायान केङा हे रामा ॥ धु ॥</br> न्हेओस जि दोडा छि पालि मजोड़ा सुखया रस तु लिङा</br> लोभस तु दुडा थिर तासे चोड़ा जमया पास जि केङा ॥ १ ॥</br> हितन जि कङा न्हसस मथडा आओ नुगल मछिङा</br> अनारि मनन लिओनं मखडा मषुगु लपुस दुबिङा ॥ २ ॥</br> पुरान आदिन मन्त्र जपतप आदिन जिन वाङा</br> न्हिन्हिछ्या दिन खिउ जुस्य ओन जिन छि नाम काय मलाङा ॥ ३ ॥</br> अनेग विधिन नरया पतिन मल्ल महिन्द्रन ल्हाङा ॥ ४ ॥</br> </center> ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:नेपाल भाषा साहित्य]] ayxeff9jr0w77iasib64on5ix6qjd7p 4 58114 1121318 784210 2026-05-16T01:55:20Z YiFeiBot 11775 Bot: Migrating 1 langlinks, now provided by [[d:|Wikidata]] on [[d:q4656249]]; 1 langlinks remaining 1121318 wikitext text/x-wiki {{shortcut|WP:FIVE|WP:5|WP:5P|WP:PILLARS}} [[विकिपिडिया]]या [[विकिपिडिया:Policies and guidelines|सकल आधिकारिक नियम व गाइडलाइन]]तेत विकिपिडियाया प्रकृति कथं '''''न्याता थां'''''य् बायेछिं: {| style="background:none" |[[किपा:BluePillar.svg|47px]] || '''[[विकिपिडिया:What Wikipedia Is Not|विकिपिडिया छगू हलिमसफू ख]]'''; थ्व हलिमसफू थुकियात ब्वनिपिनिगु हीतया निंतिं च्वयातःगु ख। थुकिलि साधारण हलिमसफू, विशेष हलिमसफू, व [[एलेमेन्याक]]तेगु गुण दु। सकल च्वसुतेसं [[विकिपिडिया:Verifiability|प्रमाणिकरण]] व [[विकिपिडिया:No original research|नो ओरिजिनल रिसर्च]]या प्रावधान पालन यायेमा। [[विकिपिडिया:Reliable sources|रिलायबल सोर्स]]या [[विकिपिडिया:Citing sources|लिधंसा क्यनिगु]], विशेष याना [[विकिपिडिया:Guidelines for controversial articles|कन्ट्रोभर्सियल विषय]]य्, विकिपिडियाया छपु नियम ख। [[विकिपिडिया:What Wikipedia is not|Wikipedia is not]] the place for personal opinions, experiences, or arguments. Nor is it a [[WP:NOT#SOAP|soapbox]], an experiment in [[WP:NOT#ANARCHY|anarchy]] or [[WP:NOT#DEMOCRACY|democracy]], a [[WP:COI|vanity]] publisher, a web [[WP:NOT#DIR|directory]], or an [[WP:NOT#INFO|indiscriminate collection of information]]. Wikipedia is also not a [[विकिपिडिया:Wikipedia is not a dictionary|dictionary]], a newspaper, or a collection of [[विकिपिडिया:Don't include copies of primary sources|source documents]] - Such content should instead be contributed to our [[wikimedia:Our projects|Wikimedia sister projects]]. |- |&nbsp; |- |[[किपा:GreenPillar.svg|47px]] || '''[[विकिपिडिया:Neutral point of view|विकिपिडियाय् पहं ली मदु]]''', which means we strive for articles that advocate no single point of view. Sometimes this requires representing multiple points of view; presenting each point of view accurately; providing context for any given point of view, so that readers understand whose view the point represents; and presenting no one point of view as "the truth" or "the best view". |- |&nbsp; |- |[[किपा:YellowPillar.svg|47px]] ||'''[[विकिपिडिया:Copyrights|विकिपिडिया छगू सितिंगु कन्टेन्ट ख]]''' that anyone may edit. All text is available under the [[GNU Free Documentation License|GNU Free Documentation License (GFDL)]] and may be distributed or linked accordingly. Recognize that [[विकिपिडिया:Ownership of articles|articles can be changed by anyone]] and no individual controls any specific article; therefore, any writing you contribute can be mercilessly edited and redistributed at will by the community. Do not submit [[विकिपिडिया:Copyrights|copyright]] infringements or works licensed in a way incompatible with the [[GNU Free Documentation License|GFDL]]. |- |&nbsp; |- |[[किपा:OrangePillar.svg|47px]] ||'''[[विकिपिडिया:Etiquette|विकिपिडियाय् कोड अफ कन्डक्ट दु]]'''। Find [[विकिपिडिया:Consensus|consensus]]. Act in [[good faith]], and [[विकिपिडिया:Assume good faith|assume good faith]] on the part of others. Be open and [[WP:BITE|welcoming]]. Be [[विकिपिडिया:Civility|civil]]. Respect your fellow Wikipedians even when you may not agree with them. Avoid making [[विकिपिडिया:No personal attacks|personal attacks]] or sweeping generalizations. [[विकिपिडिया:Do not disrupt Wikipedia to illustrate a point|Never disrupt Wikipedia to illustrate a point]]. Avoid [[विकिपिडिया:Edit war|edit wars]]. Follow the [[विकिपिडिया:Three-revert rule|three-revert rule]]. When a conflict arises, follow [[विकिपिडिया:Dispute resolution|dispute resolution]]. And remember that there are {{NUMBEROFARTICLES}} articles on the English Wikipedia to work on and discuss. |- |&nbsp; |- |[[किपा:RedPillar.svg|47px]] || '''[[विकिपिडिया:Ignore all rules|विकिपिडियाय् निश्चित नियम मदु]]''' besides the five general principles elucidated here. [[विकिपिडिया:Be bold|Be '''bold''' in editing, moving, and modifying articles]], because the joy of editing is that, although it should be aimed for, [[विकिपिडिया:Editing policy|perfection is not required]]. And do not worry about messing up. All prior versions of articles are kept, so there is no way that you can accidentally damage Wikipedia or irretrievably destroy content. But remember — whatever you write here will be preserved for posterity. |} == नोट == This page describes Wikipedia's fundamental principles. These principles pre-date the creation of this page. <!-- interwiki --> [[पुचः:Wikipedia policies and guidelines|{{PAGENAME}}]] [[पुचः:Wikipedia basic information|{{PAGENAME}}]] [[ml:വിക്കിപീഡിയ:പഞ്ചസ്തംഭങ്ങള്‍]] 6b2hz13yienyi06y2492rmvnembxlj6 0 71858 1121289 1078988 2026-05-15T21:30:24Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1121289 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/धर्मकीर्ति महाबिहार}} '''{{PAGENAME}}''' [[नेपाः]]या [[यल]]य् दुगु छगू बिहार ख। थ्व बिहारयात यल उपमहानगरपालिकां छगू महत्त्वपूर्ण थाय्‌या कथं कायेगु या <ref>https://web.archive.org/web/20070906065654/http://www.lalitpur.org.np/n_historical_monuments.php</ref> । ==इतिहास== थ्व छगू ऐतिहासिक बिहार ख। थनया छुं ऐतिहासिक झका थथे दु: * श्री धर्मकीति महाविहारया श्री दक्षिण महाविहारसं च्वंम्ह प्रधान महापात्र राज सिंह मल्ल- जुया छय् ज्ञानसिंह मल्लया काय् अमृतसिंहं ने. सं. ५९९ तः बहालय् इल्हने सम्यक याकूगु ।<ref name=Darasha> {{cite book | last = नेवामि | first = दरशा | author-link = | title =इल्हने सम्यक महोत्सव | trans-title = The Samayak Festival of Patan | date = 1988 | publisher = हिराकाजी सुजिका | location = नागबहाः, यल | language = नेपालभाषा | url = https://archive.org/details/IlhaneSamyakMahotsavDarashaNewami | access-date = May 15, 2026 | others = Introduction by Satyamohan Joshi, Linda Iltis, and Ter Ellingson }}</ref> ==धार्मिक महत्त्व== थ्व बिहार बौद्ध धर्म कथं महत्त्व तगु छगू बिहार ख। ==स्वयादिसँ== *[[बिहार (बौद्ध धर्म)]] *[[यल उपमहानगरपालिका]] *[[बौद्ध धर्म]] ==लिधँसा== {{reflist}} ==पिनेया स्वापू== *[https://web.archive.org/web/20071203203500/http://www.lalitpur.org.np/ यल उपमहानगरपालिकाया जाःथाय्] {{यलया बिहार}} [[पुचः:यल]] [[पुचः:बौद्ध धर्म]] f81oyb6zxrds7fl9fq1l6n1tidht78r 1121293 1121289 2026-05-15T21:35:05Z Eukesh 11 1121293 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/धर्मकीर्ति महाबिहार}} '''{{PAGENAME}}''' [[नेपाः]]या [[यल]]य् दुगु छगू बिहार ख। थ्व बिहारयात यल उपमहानगरपालिकां छगू महत्त्वपूर्ण थाय्‌या कथं कायेगु या <ref>https://web.archive.org/web/20070906065654/http://www.lalitpur.org.np/n_historical_monuments.php</ref> । ==इतिहास== थ्व छगू ऐतिहासिक बिहार ख। थनया छुं ऐतिहासिक झका थथे दु: * श्री धर्मकीति महाविहारया श्री दक्षिण महाविहारसं च्वंम्ह प्रधान महापात्र राज सिंह मल्ल- जुया छय् ज्ञानसिंह मल्लया काय् अमृतसिंहं ने. सं. ५९९ तः बहालय् [[इल्हने सम्यक]] याकूगु ।<ref name=Darasha> {{cite book | last = नेवामि | first = दरशा | author-link = | title =इल्हने सम्यक महोत्सव | trans-title = The Samayak Festival of Patan | date = 1988 | publisher = हिराकाजी सुजिका | location = नागबहाः, यल | language = नेपालभाषा | url = https://archive.org/details/IlhaneSamyakMahotsavDarashaNewami | access-date = May 15, 2026 | others = Introduction by Satyamohan Joshi, Linda Iltis, and Ter Ellingson }}</ref> ==धार्मिक महत्त्व== थ्व बिहार बौद्ध धर्म कथं महत्त्व तगु छगू बिहार ख। ==स्वयादिसँ== *[[बिहार (बौद्ध धर्म)]] *[[यल उपमहानगरपालिका]] *[[बौद्ध धर्म]] ==लिधँसा== {{reflist}} ==पिनेया स्वापू== *[https://web.archive.org/web/20071203203500/http://www.lalitpur.org.np/ यल उपमहानगरपालिकाया जाःथाय्] {{यलया बिहार}} [[पुचः:यल]] [[पुचः:बौद्ध धर्म]] aly8h6oyvv4iqcd4110lbjyqiw7t2rf 0 71911 1121290 1101136 2026-05-15T21:32:24Z Eukesh 11 /* लिधँसा */ 1121290 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/यलया महाबिहार}} [[यल उपमहानगरपालिका]] कथं यलय् दुगु ऐतिहासिक महाविहारत थ्व कथं दु <ref>https://web.archive.org/web/20070906065654/http://www.lalitpur.org.np/n_historical_monuments.php</ref> - *[[हिरण्यवर्ण महाबिहार]] *[[रुद्रवर्ण महाबिहार]] *[[ रत्नाकर महाबिहार]] *[[यशोधर महाबिहार]] *[[जेष्ठवर्ण महाबिहार]] *[[धर्मकीर्ति महाबिहार]] *[[दत्तनाम महाबिहार]] *[[गूणलक्ष्मी महाबिहार]] *[[चक्रवर्ण महाबिहार]] *[[बज्राकिर्ति महाबिहार]] *[[रुद्रदेव महाबिहार]] *[[वैष्यवर्ण महाबिहार]] *[[मयुरवर्ण महाबिहार]] *[[जय मनोहर महाबिहार]] *[[श्री बच्छ महाबिहार]] *[[बलाधार महाबिहार]] *[[अक्षयश्वर महाबिहार]] *[[रक्षेश्वर महाबिहार]] *[[ लोकाकिर्ति महाबिहार]] *[[नापीचन्द्र महाबिहार]] *[[गोपीचन्द्र महाबिहार]] *[[ललितचन्द्र महाबिहार]] *[[सप्तपुर महाबिहार]] *[[पध्मोच्च महाबिहार]] *[[राज श्री महाबिहार]] *[[मणिमण्डप महाबिहार]] *[[ चन्द्रसूर्य महाबिहार]] *[[ जयश्री महाबिहार]] *[[गुस्तल महाबिहार]] *[[लोक किर्ति महाबिहार]] *[[थवीर पात्र महाबिहार]] *[[कामुकनाम महाबिहार]] *[[ इति राज महाबिहार]] *[[बसुच्च महाबिहार]] ==स्वयादिसँ== * [[बहाः बहिः या धलः]] ==लिधँसा== {{reflist}} {{यलया बिहार}} [[पुचः:बौद्ध धर्म]] [[पुचः:यल]] m6zfrt4u5yppozr6twnrfe43yb5ta0a 0 189756 1121329 1069591 2026-05-16T06:04:20Z Eukesh 11 /* छेँया कुचा */ 1121329 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/छेँ}} [[Image:Beowulf - hus.jpg|thumb|left|{{lang|ang|Hus}}, an [[Old English]]]] [[Image:Gingerbread House Essex CT.jpg|thumb|Example of an early [[Victorian architecture|Victorian]]]] [[File:Ranch style home in Salinas, California.JPG|thumb|[[सालिनास, क्यालिफोर्निया]],युएसय् र्याञ्च शैलीया छेँ]] मनु च्वनिगु थाय्यात छेँ धाइ । आपालं छखा छेँय् छगू परिवार च्वनिगु याइ । छेँया दुने मनु च्वयेयात थीथी क्वथा, स्वहाने, लबः, कःसि, बरन्दा, बाल्दरी आदि थाय् दइ । छेँया नापं [[केब|क्यबः]] नं दयेफु । छेँया दुने द्यनिगु, बैथक, चःबि, भुतु, नयेगुक्वथा, स्वथनिगु क्वथा आदि क्वथा दयाच्वनि। ==नेवाः छेँ== नेवाः छेँय् छेली, मातं, च्वतः व बइगः दइगु या । छेँ [[अपा]], [[सिँ|सिं]] बज्र, चा आदि छ्यला दयेकिगु जुइ। छेँया अंगःया ब्याः १-३ फित तक्क जुइ । थीथीकथंया झ्याः, तिकिझ्याः, संझ्या आदि छ्यलातःगु जुइ । गजू व च्वलामू (Spire) नं तयेगु या । ==थीथी कथंया छेँ== * आखाछें: [[दबू]]लि प्याखं क्यनेस्वया न्ह्यः बुल्हाइगु छें * गुथिछें * इखाछेँ: [[हाकः]] लूगु छेँ ==छेँया कुचा== नेवाः छेँय् दकलय् च्वय् पलि बाय् प्वलः नापं पाखा दइ। पलिया क्वसं बइगः दइ गन नसा दयेकीगु नयेगु याइ। छेँया दकलय् क्वय् जाः छेलि ख धाःसा उकिया च्वय् मातं व चोत दइ। बैठक मातं वा चोतय् छगू कोथाया कथं दयेकातइ। छेँय् भुतू, धुकू, दुनेक्वथा आदि क्वथा दै। थीथी ज्याया निंतिं थीथी कथंया छेँ दयेकीगु जुइफु। दसु बल, सतः, देगः आदि। देगलय् गजू छुइगु परम्परा दु। छेँय् मूलुखा, पिखलुखा, आंगं, कःसि, केबः, फः, त्वाथः दूगु स्वाने, कुं, चःबि, साःगाः आदि दै। सकल क्वथाय् बँ व अंगः दै धाःसा छेँ स्वया पिने पःखाः दयेफु। छेँ नापं हिति, धः, धिइ आदि दयेफु। नापं, छेँया सिथय् चुक, ननी, बहि, बहाः, अगिंमथ, फल्चा, पाति दयेफु। ===[[क्वथा]]=== छता छेंय् थी-थी कथंया क्वथा दै। छुं दसु थ्व कथं दु- * आखाक्वथा: प्याखं क्यनेस्वया न्ह्यः बुल्हाइगु वा समा याइगु क्वथा * आगं: दुने लाःगु याकःचा च्वनिगु क्वथा * च्वनेक्वथा (Living room) * देनेक्वथा (Bedroom) * बनय्‌क्वथा * ब्वनेक्वथा (Study) * स्वनेक्वथा * बैथकक्वथा * खुपि/ख्वपि/दुनेक्वथा क्वथाया अंगलय् ग्वाखं ह्वः दयेकातःगु जुइफु। वसः खायेत दुनेक्वथाय् अंय्गु खानातयेफु। क्वथाय् पलिया भार ल्ह्वनेत थां थनातःगु जुइफु। नापं, क्वथाया च्वय् भारया निंतिं धलिं लानातःगु जुइफु। ===[[केब]]=== तरकारी, स्वां आदि पिनातःगु छें नापंया बुंयात केब धाइ। केँब्वः (Kitchen garden) थुकिया हे छगू रुप ख। ===[[स्वाने]]=== जा पागु निता बंयात स्वाना पालूगु सतहय् मनु न्यासेवने छिंकः तकिं तया दयेकातःगु भःयात स्वाने धाइ। स्वानेय् तुति दिकेगु [[त्वाथः]]यात [[स्वानेपउ]] धाइ धाःसा ल्हा दिकेत वा ज्वनेत दयेकातःगु थाःचायात [[स्वानेबाः]] धाइ। {{नेशको}} स्वाने थी-थी कथंया जुइफु। छुं स्वाने थ्व कथं दु- * कुताः स्वाने: दकलय् आधारभूत स्वाने, ह्वः दूगु स्वाने (Ladder) * कू स्वाने (कुचा स्वाने) स्वाने नापं स्वानेबाः, व स्वाने ग्वयेत तःखा, कोपु आदि छ्यलेफु। ===लुखा=== छेँया मू लुखायात मूलुखा धाइ व उकिया न्ह्यनेया थाय्यात पिखलुखा धाइ। लुखायात खापां गजुबाः छ्यला तीगु याइ। नापं, चुकु तया नं लुखा बाय् झ्याः तीछिं। चुकु चायेकीगु बालायात हेंत्वाः धाइ व चुकु चायेकिगु प्वाःयात क्वेंप्वा धाइ। पुलां छेँय् माःताः छ्यला ग्वयेगु याः। ताः चायेकेत ताःचाः छ्यली व थन्याःगु ताःचा ताःचाःप्वाँय् दुने स्वाना तइ। ===झ्याः=== नेवाः छेँय् थीथी कथंया झ्याः दयेफु: तिकिझ्याः, सँझ्याः आदि। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} ==स्वयादिसँ== * [[मनु]] {{Commonscat|Houses}} [[पुचः:छेँ]] it8d44o66md9c22dbl30vzo6c3h5k0a 0 190907 1121294 1095643 2026-05-15T21:54:22Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1121294 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/मजिपाः}} [[File:Nepalese lakhe dancer.jpg|thumb|200px|मजिपाः लाखे]] '''{{PAGENAME}}''' [[नेपाः]]या [[येँ]] देशया [[येँया क्वने|क्वने]] लागाय् दयाच्वंगु छगु ऐतिहासिक [[त्वाः]] ख। थ्व त्वालय् [[मञ्जुश्री]] द्यःया देगः दु। थ्व त्वाःया नां मञ्जुपत्तन नगरया नां अपभ्रंश जुया मजिपाः जूवंगु धैगु विश्वास दु। थ्व त्वाःया लाखेननिया लाखे प्याखँ नेपाःदेसय् नांजाः। थनया लाखेयात मजिपा लाखे धाइगु या। थुकिया नापंया थासय् बाकुननि, नासःद्यः, मिखाबहाः, किलाबहाः, न्हूघः, ज्याबहाः, क्वहिति, चिकंमुगः, ॐबहाः, यंगाः, लगं आदि ला। ==स्वयादिसँ== * [[येँ]] * [[मञ्जुपट्टन]] [[पुचः:येँ]] 22gjr1znvsdsun3tq76gih6oeriada6 0 193301 1121280 1058720 2026-05-15T19:41:36Z Eukesh 11 1121280 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपि|कि}} [[File:Dhaniyangal.jpg|thumb|वाछिया बजालय् मियातःगु कि]] [[File:Fagopyrum гречка.jpg|thumb|[[बकव्हित]]]] [[image:Gerstenkoerner.jpg|thumb|[[बार्ले]]]] [[image:Lens culinaris seeds.jpg|thumb|[[लेन्तिल]]]] '''कि''' धाःगु सि व भुंसा मदूगु चिधंगु, करा, सुक्खा [[पु]] ख। कि मनुयात नयेत वा चौपायातयेत नकेयात बुइकिगु या। <ref>Babcock, PG., ed. 1976. Webster's Third New International Dictionary. G. & C. Merriam Co. Springfield Massachusetts.</ref> Agronomists also call the plants producing such seeds 'grains' or 'grain crops'. बुइकूगु, सुक्खा कि मेमेगु नसा स्वया यक्व रुपं भिं। थन्यागु नसा स्वथने, छ्यले व छथासं मेथासय् यंके अपु। थन्यागु नसां मेक्यानिकल हार्भेस्तिंग, नसाया आयात-निर्यात, तच्वःगु प्रशोधन व औद्योगिक बुँज्या यायेछिंगु वातावरण दयेकाब्युगु दु। अथे जूगुलिं, तःधंगु परिमाणय् जाकि, छ्व, कःनि, मुस्या आदिया कायेबिये यायेछिंसां तःधंगु परिमाणय् वाउँचा, उंचःआदिया धाःसा कायेबिये व स्वथनेज्या अपुक्क याये मछिं। <ref>{{cite web|url=http://www.cmegroup.com/trading/commodities/ |title=Agricultural Commodities Products |publisher=Cmegroup.com |date=2012-07-13 |accessdate=2012-07-19}}</ref> छख्यः बुंइ बुइगु कि कथं पुलिगु करयात किप्यं धाइगु या। थ्व हे किप्यं खँग्वःयात आःवया सकल कथंया बुं कर(Land Tax)या निंतिं छ्यलिगु या। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} ==स्वयादिसँ== * [[नसात्वँसा|नसा]] [[पुचः:नसा]] eptzeda523rafhu8a182o5ne6cn1vbu 1121281 1121280 2026-05-15T19:41:48Z Eukesh 11 1121281 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपि|𑐎𑐶}} [[File:Dhaniyangal.jpg|thumb|वाछिया बजालय् मियातःगु कि]] [[File:Fagopyrum гречка.jpg|thumb|[[बकव्हित]]]] [[image:Gerstenkoerner.jpg|thumb|[[बार्ले]]]] [[image:Lens culinaris seeds.jpg|thumb|[[लेन्तिल]]]] '''कि''' धाःगु सि व भुंसा मदूगु चिधंगु, करा, सुक्खा [[पु]] ख। कि मनुयात नयेत वा चौपायातयेत नकेयात बुइकिगु या। <ref>Babcock, PG., ed. 1976. Webster's Third New International Dictionary. G. & C. Merriam Co. Springfield Massachusetts.</ref> Agronomists also call the plants producing such seeds 'grains' or 'grain crops'. बुइकूगु, सुक्खा कि मेमेगु नसा स्वया यक्व रुपं भिं। थन्यागु नसा स्वथने, छ्यले व छथासं मेथासय् यंके अपु। थन्यागु नसां मेक्यानिकल हार्भेस्तिंग, नसाया आयात-निर्यात, तच्वःगु प्रशोधन व औद्योगिक बुँज्या यायेछिंगु वातावरण दयेकाब्युगु दु। अथे जूगुलिं, तःधंगु परिमाणय् जाकि, छ्व, कःनि, मुस्या आदिया कायेबिये यायेछिंसां तःधंगु परिमाणय् वाउँचा, उंचःआदिया धाःसा कायेबिये व स्वथनेज्या अपुक्क याये मछिं। <ref>{{cite web|url=http://www.cmegroup.com/trading/commodities/ |title=Agricultural Commodities Products |publisher=Cmegroup.com |date=2012-07-13 |accessdate=2012-07-19}}</ref> छख्यः बुंइ बुइगु कि कथं पुलिगु करयात किप्यं धाइगु या। थ्व हे किप्यं खँग्वःयात आःवया सकल कथंया बुं कर(Land Tax)या निंतिं छ्यलिगु या। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} ==स्वयादिसँ== * [[नसात्वँसा|नसा]] [[पुचः:नसा]] 465cb0pm2nudo65xfquqhmkb9ab13nr 0 198532 1121291 1090614 2026-05-15T21:33:49Z Eukesh 11 1121291 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/बहाः बहिः या धलः}} {{नेपाललिपि|𑐧𑐴𑐵𑑅 𑐧𑐴𑐶𑑅 𑐫𑐵 𑐢𑐮𑑅}} '''बहाः''' [[नेवाः तजिलजि]]या छगू मदयेकः मगाःगु अंश ख। बहाःया धार्मिक, सांस्कृतिक व व्यवहारिक महत्त्व दु। नेवाः लहनाय् दयेकातःगु छुं बहाःतेगु धलः थ्व कथं दु-<ref>शाक्य हेमराज, ने.सं. १११४. ''शिवदेव संस्कारित रूद्रवर्ण महाविहार - छगू अध्ययन,'' २५३८ बुद्ध जयन्ती समारोह समिति, उकुवहाः यल । </ref> {| class="wikitable sortable" |- ! संस्कृत नां ! नेपालभासय् नां ! किपा ! थाय्‌बाय् !प्रकार ! पलिस्था ! लिखँ |- |किण्डोल विहार |किण्डोल | |किण्डोल |बहाः | |रतिशर्मा ब्राह्मण |- | मैत्रीपूर्ण महाबिहार|| क्वा बहाः (क्वाथा बहाः)|| || येँ (थंबहिल) |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, बकबज्रं काशीं काशीस्वयम्भू हयाः दयेकादीगु |- | हेनाकर महाबिहार || ध्वाकाबहाः || || येँ |बहाः|| ७गू शदी <ref name= Asiatravel>[https://web.archive.org/web/20151204044903/http://asiatravel.com/nepal/nepalbud.html Asiatravel]</ref>||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, ९०सालया भुखालय् स्यंगु <ref name= Asiatravel/> |- | हेमवर्ण महाबिहार|| गंबहाः || || येँ |बहाः|| || येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | रत्नकेतु महाबिहार|| झ्वाःबहाः || || येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | सुरतश्री महाबिहार || तक्षेबहाः ||[[किपा:Tolan taktse baha.jpg|100px]]|| येँ |बहाः||अाचार्य सुरतवज्र संस्कारित||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | कनकचैत्य महाबिहार|| जन बहाः||[[File:Old Kathmandu0668 Janabaha.JPG|100px]]|| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, दँय्-दच्छि जनबहाःद्यः जात्रा जुइगु |- | केशचन्द्र कृत पारावर्त महाबिहार|| इतुंबहाः ||[[File:Itum baha.jpg|100px]]|| येँ |बहाः||सन् १३८१<ref>[https://web.archive.org/web/20160421023825/http://www.lonelyplanet.com/nepal/kathmandu/sights/squares-plazas/itum-bahal Lonely Planet]</ref> ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, केशचन्द्र व गुरुमापाया बाखँया निंतिं नांजाः ([https://web.archive.org/web/20160304052128/http://www.itumbaha.org/ आधिकारिक जाःथाय्]) |- | रत्नकीर्ति महाबिहार|| मखंबहाः || ||येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मूलश्री महाबिहार|| मूबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मन्त्रसिद्धि महाबिहार|| सवलबहाः |||| येँ |बहाः||अाचार्य लीलावज्र संस्कारित||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | राजकीर्ति महाबिहार|| तेबहाः || || न्हू सतकया दक्षिणय् |बहाः|| ५गू शदी <ref name= Asiatravel/> ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | श्रीखण्ड महाबिहार||शिखमू बहाः ||[[File:Shikhamugal bahal ktm GP (6).JPG|100px]] || येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | ब्रह्मचक्र महाबिहार||ॐबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | बज्रशील महाबिहार|| इकुबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मुनिसंघ महाबिहार|| मिखाबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | कीर्तिपुण्य महाबिहार|| लगंबहाः||[[File:Kritipunya Mahavihar.JPG|100px]]|| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मणिसिंह महाबिहार|| मुसुंबहाः (दुनेया) |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मणिसिंह महाबिहार|| मुसुंबहाः (पिनेया) |||| येँ |बहाः||अाचार्य मञ्जुवज्र (जामनः गुभाजु) संस्कारित||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | ||यतखा बहाः ||[[File:Restored Building, Yatkha Bahal (5186688061).jpg|100px]]|| येँ |बहाः|| || |- | ||छुस्याबहाः ||[[File:Chusya Baha (5186681851).jpg|100px]]|| येँ |कचाबहाः|| || |- | ||मुस्याबहाः |||| येँ |बहाः|| || |- | विक्रमशील महाबिहार||भगवान बहाः|||| थंबहिल, येँ |बहाः|| ||नालन्दाया पण्डित अतीश श्रीजन सन् १०४१स थ्व बहालय् झाःगु,<ref>Lord Atisha in Nepal - The Thambahi & the five stupas foundations according to the Bromston itenery by Hebert Declear, Journal of Nepal Research Centre Vol. X 1997</ref> सन् १२२३स च्वयातःगु सहर्श प्रज्ञापारमिता दूगु<ref>Article: Bhagwan Bahal, Author:Damodar Pradhan</ref> |- | || च्वेबहाः |||| किपू |बहाः|| || |- | || क्वेबहाः|||| किपू |बहाः|| || |- | [[हिरण्यवर्ण महाबिहार|हिरण्य वर्ण महाबिहार]]|| क्वाबहाः ||[[File:NP-patan-golden-tempel.jpg|100px]]|| यल |बहाः|| १२गू शदीया भाष्करदेव बर्माया ईलय् दयेकूगु <ref>[https://web.archive.org/web/20150103235907/http://www.lumbini.org.uk/bd_n_vaj_h.html Lumbini.org]</ref> || विसं १२८२स च्वयातःगु प्रज्ञापारमिता दूगु<ref name=Lalitpur>[https://web.archive.org/web/20150514110449/http://www.lalitpur.org.np/n_cityataglance_statistics.php यल उपमहानगरया जाःथाय्]</ref> |- |ज्योतिवर्ण महाविहार |ज्योबहाः |[[किपा:Jyobaha.jpg|frameless|132x132px]] |यल |बहाः | | |- | [[रुद्रवर्ण महाबिहार]]||उकुबहाः ||[[किपा:Courtyard of Rudravarna Mahavihar, Patan.jpg|frameless|100x100px]] || यल |बहाः|| || |- | [[रत्नाकर महाबिहार]]||हखबहाः |||| यल |बहाः|| ||यलया कुमारी थ्व हे बहालं ल्ययिगु याः। <ref>[https://web.archive.org/web/20160223155558/http://www.lalitpur.org.np/e_historical_monuments.php यल उपमहानगर]</ref> |- | यशोधर महाबिहार||बुवहाः||[[किपा:Yasodhar Mahavihar.JPG|frameless|135x135px]] || यल |बहाः|| || |- | [[जेष्ठवर्ण महाबिहार|ज्येष्ठवर्ण महाबिहार]]||तंगःबहाः (चाकुबहाः) ||[[किपा:Tangabaha.jpg|frameless|135x135px]] || यल |बहाः|| || नेसं २४५स(सन् ११२५) दयेकातःगु पत्र दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | [[धर्मकीर्ति महाबिहार]]||तःबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | दत्तनाम महाबिहार|| दौबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | गुणलक्ष्मी महाबिहार|| धुम्बहाः ||[[किपा:Dhumbaha.jpg|frameless|134x134px]] || यल |बहाः|| || |- | चक्रवर्ण महाबिहार||चुकःबहाः ||[[किपा:Chukabaha.jpg|frameless|178x178px]] || यल |बहाः|| ||मानदेव १जुं दयेकादीगु <ref name=Lalitpur/> |- | बज्रकीर्ति महाबिहार||वम्बहाः ||[[किपा:Ombaha.jpg|frameless|106x106px]] || यल |बहाः|| || नेसं ५६१या (सन् १४४१) अभिलेख दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | वैश्रवण।महाबिहार||गुजिबहाः |||| यल |बहाः|| || नेसं ३७३ (सन् १२५३)स च्वयातःगु अभिलेख दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | मयूरवर्ण महाबिहार||भिन्छेबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | जयमनोहर महाबिहार||सुबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | श्रीवच्छ महाबिहार||श्रीबहाः |||| यल |बहाः||ने.सं. ५०९||नेसं ५०९(सन् १३८९)स च्वयातःगु पञ्चरक्षाया पाण्डुलिपि दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | बलाधरगुप्त महाबिहार||यछुबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | अक्षयश्वर महाबिहार||च्वय् पुच्वबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | रक्षेश्वर महाबिहार||क्वय् पुच्वबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | लोकाकिर्ति महाबिहार||नःबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | नापीचन्द्र महाबिहार||दुन्तुबहिः |||| यल |बहिः|| || |- | गोपीचन्द्र महाबिहार||पिन्तुबहिः|||| यल |बहिः||ने.सं. ५११|| |- | ललितवन महाबिहार||क्वन्ति बहिः|||| यल |बहिः|| || |- | सप्तपुर महाबिहार||चिकं बहिः|||| यल |बहिः|| ||महापण्डित गाैतमश्री संस्कारित |- | प्रथम श्री महाविहार (पद्मोच्च महाबिहार)||तधँ गुइतःवहिः||[[किपा:Prathamshree Mahavihar.jpg|frameless|130x130px]] || यल |बहिः||इस्वी ५४० या शिलाभिलेख अनुसार थगु वहि उगु काल सिवे नं न्ह्यो निर्माण जुइ धुंकुगु खनेदु । महापण्डित गाैतमश्रीया प्रधान शिष्य क्षान्तिश्री संस्कारित |दँय् छको धँल्याःपर्व कुन्हु धँल्याःहिति व सर्वानन्द नृप जातकया बाखँयात चित्रांकित याना तःगु ३४ फिट हाकःगु तुलाँ पाै ब्वइगु । |- | राजश्री महाबिहार||इबहाबहीः|||| यल |बहिः|| || |- | मणिमण्डप महाबिहार||धपगाबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | चन्द्रसूर्य महाबिहार (सुरश्चन्द्र महाविहार)||न्ह्यायकंबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | जशश्री महाबिहार|| उबहाबहिः |||| यल |बहिः||ने.सं. ५११|| |- | [[गुस्तल महाबिहार]]||चिधँ गुइतःबहिः||[[किपा:Gustal mahavihar.jpg|frameless|132x132px]] || यल |बहिः|| || |- | लोककिर्ति महाबिहार||किन्हुबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | स्थवीरपात्र महाबिहार||थपाःबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | कामुकनाम महाबिहार||ख्वाय् बहिः||[[किपा:Khwayebahi.jpg|frameless|132x132px]] || यल |बहिः|| || |- | इतिराज महाबिहार||इलाय् बहिः|||| यल |बहिः|| || |- | बसुच्चशील महाबिहार||गुइतः बहिः (दथु)||[[किपा:Vasuccha shil mahavihar.jpg|frameless|132x132px]] || यल |बहिः|| ||गुँलां बहिद्यः ब्वइवले श्रद्धामयी गुइतः अजीया प्रतिमा प्रदर्शन याइगु । |- |यम्पि महाविहार |इबहिः | |यल |बहिः | |सुनय श्री मिश्रबाट निर्मित |- |जेष्ठवर्ण महाविहार |ज्याबहाबहिः | |यल |बहिः | | |- |अमरावतीपुर महाविहार |बुँगबहिः | |बुँग |बहिः | | |- |काभीकान्तिपुर महाविहार |किपू बहिः | |किपू |बहिः | | |- |जगतपाल महाविहार |किपू बहाः | |किपू |बहाः | | |- |जनकल्याण महाविहार |वाबहिः | |वा |बहिः | | |- | मूल दीपंकर विहार||देवननि |||| ख्वप ||| ||सम्पदा: मूल दीपंकर बुद्ध अभय मुद्रा, दीपंकर बुद्ध, मांकाःद्यः, मञ्जुश्री, गणेद्यः, शिवपार्वतीया मूर्ति, नामसंगीति, आर्यतारा, प्रज्ञापारमिता, करुणामय, वज्जधातुचैत्य, खम्बा चैत्य, श्रीदिव्य चैत्य, साम्य चैत्य, शिखरकुट चैत्य, धर्मधातु मन्दः <ref>[https://dn720001.ca.archive.org/0/items/khwapadeya-vihar-bahiya-jaatah-by-suresh-jyoti-shakya/Khwapadeya%20Vihar%20Bahiya%20Jaatah%20by%20Suresh%20Jyoti%20Shakya_text.pdf ख्वपदेया विहार बहीया जात:]</ref> |- |पशुपति महाविहार|| प्रसन्नशील महाविहार |||| ख्वप | || || |- |विश्वबिहार||विश्व बहा: |||| ख्वप |बहाः|| || |- |मञ्जुवर्ण महाविहार ||वं बहा:|||| ख्वप |बहाः|| || |- |आदिपद्य महाविहार ||तुं विहार|||| ख्वप |बहाः|| || |- | || लस्काद्योः बहाः|||| ख्वप |बहाः|| || |- | ||इनाचो बहाः||||ख्वप |बहाः|| || |- | ||तधिछेँ बहाः|||| ख्वप |बहाः|| || |- |कच्छपालगिरी महाविहार |चोवहाः | |चोभार |बहाः | | |- |गगनाक्षर महाविहार |जोगिनीबहाः | |फंपि |बहाः | | |} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:नेवाः तजिलजि]] mhg5jnu0xmq0g32efriyrfw5qwpzx7w 1121292 1121291 2026-05-15T21:34:52Z Eukesh 11 1121292 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/बहाः बहिः या धलः}} {{नेपाललिपि|𑐧𑐴𑐵𑑅 𑐧𑐴𑐶𑑅 𑐫𑐵 𑐢𑐮𑑅}} '''बहाः''' [[नेवाः तजिलजि]]या छगू मदयेकः मगाःगु अंश ख। बहाःया धार्मिक, सांस्कृतिक व व्यवहारिक महत्त्व दु। नेवाः लहनाय् दयेकातःगु छुं बहाःतेगु धलः थ्व कथं दु-<ref>शाक्य हेमराज, ने.सं. १११४. ''शिवदेव संस्कारित रूद्रवर्ण महाविहार - छगू अध्ययन,'' २५३८ बुद्ध जयन्ती समारोह समिति, उकुवहाः यल । </ref> {| class="wikitable sortable" |- ! संस्कृत नां ! नेपालभासय् नां ! किपा ! थाय्‌बाय् !प्रकार ! पलिस्था ! लिखँ |- |किण्डोल विहार |किण्डोल | |किण्डोल |बहाः | |रतिशर्मा ब्राह्मण |- | मैत्रीपूर्ण महाबिहार|| क्वा बहाः (क्वाथा बहाः)|| || येँ (थंबहिल) |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, बकबज्रं काशीं काशीस्वयम्भू हयाः दयेकादीगु |- | हेनाकर महाबिहार || ध्वाकाबहाः || || येँ |बहाः|| ७गू शदी <ref name= Asiatravel>[https://web.archive.org/web/20151204044903/http://asiatravel.com/nepal/nepalbud.html Asiatravel]</ref>||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, ९०सालया भुखालय् स्यंगु <ref name= Asiatravel/> |- | हेमवर्ण महाबिहार|| गंबहाः || || येँ |बहाः|| || येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | रत्नकेतु महाबिहार|| झ्वाःबहाः || || येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | सुरतश्री महाबिहार || तक्षेबहाः ||[[किपा:Tolan taktse baha.jpg|100px]]|| येँ |बहाः||अाचार्य सुरतवज्र संस्कारित||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | कनकचैत्य महाबिहार|| जन बहाः||[[File:Old Kathmandu0668 Janabaha.JPG|100px]]|| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, दँय्-दच्छि जनबहाःद्यः जात्रा जुइगु |- | केशचन्द्र कृत पारावर्त महाबिहार|| इतुंबहाः ||[[File:Itum baha.jpg|100px]]|| येँ |बहाः||सन् १३८१<ref>[https://web.archive.org/web/20160421023825/http://www.lonelyplanet.com/nepal/kathmandu/sights/squares-plazas/itum-bahal Lonely Planet]</ref> ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, केशचन्द्र व गुरुमापाया बाखँया निंतिं नांजाः ([https://web.archive.org/web/20160304052128/http://www.itumbaha.org/ आधिकारिक जाःथाय्]) |- | रत्नकीर्ति महाबिहार|| मखंबहाः || ||येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मूलश्री महाबिहार|| मूबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मन्त्रसिद्धि महाबिहार|| सवलबहाः |||| येँ |बहाः||अाचार्य लीलावज्र संस्कारित||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | राजकीर्ति महाबिहार|| तेबहाः || || न्हू सतकया दक्षिणय् |बहाः|| ५गू शदी <ref name= Asiatravel/> ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | श्रीखण्ड महाबिहार||शिखमू बहाः ||[[File:Shikhamugal bahal ktm GP (6).JPG|100px]] || येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | ब्रह्मचक्र महाबिहार||ॐबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | बज्रशील महाबिहार|| इकुबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मुनिसंघ महाबिहार|| मिखाबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | कीर्तिपुण्य महाबिहार|| लगंबहाः||[[File:Kritipunya Mahavihar.JPG|100px]]|| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मणिसिंह महाबिहार|| मुसुंबहाः (दुनेया) |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मणिसिंह महाबिहार|| मुसुंबहाः (पिनेया) |||| येँ |बहाः||अाचार्य मञ्जुवज्र (जामनः गुभाजु) संस्कारित||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | ||यतखा बहाः ||[[File:Restored Building, Yatkha Bahal (5186688061).jpg|100px]]|| येँ |बहाः|| || |- | ||छुस्याबहाः ||[[File:Chusya Baha (5186681851).jpg|100px]]|| येँ |कचाबहाः|| || |- | ||मुस्याबहाः |||| येँ |बहाः|| || |- | विक्रमशील महाबिहार||भगवान बहाः|||| थंबहिल, येँ |बहाः|| ||नालन्दाया पण्डित अतीश श्रीजन सन् १०४१स थ्व बहालय् झाःगु,<ref>Lord Atisha in Nepal - The Thambahi & the five stupas foundations according to the Bromston itenery by Hebert Declear, Journal of Nepal Research Centre Vol. X 1997</ref> सन् १२२३स च्वयातःगु सहर्श प्रज्ञापारमिता दूगु<ref>Article: Bhagwan Bahal, Author:Damodar Pradhan</ref> |- | || च्वेबहाः |||| किपू |बहाः|| || |- | || क्वेबहाः|||| किपू |बहाः|| || |- | [[हिरण्यवर्ण महाबिहार|हिरण्य वर्ण महाबिहार]]|| क्वाबहाः ||[[File:NP-patan-golden-tempel.jpg|100px]]|| यल |बहाः|| १२गू शदीया भाष्करदेव बर्माया ईलय् दयेकूगु <ref>[https://web.archive.org/web/20150103235907/http://www.lumbini.org.uk/bd_n_vaj_h.html Lumbini.org]</ref> || विसं १२८२स च्वयातःगु प्रज्ञापारमिता दूगु<ref name=Lalitpur>[https://web.archive.org/web/20150514110449/http://www.lalitpur.org.np/n_cityataglance_statistics.php यल उपमहानगरया जाःथाय्]</ref> |- |ज्योतिवर्ण महाविहार |ज्योबहाः |[[किपा:Jyobaha.jpg|frameless|132x132px]] |यल |बहाः | | |- | [[रुद्रवर्ण महाबिहार]]||उकुबहाः ||[[किपा:Courtyard of Rudravarna Mahavihar, Patan.jpg|frameless|100x100px]] || यल |बहाः|| || |- | [[रत्नाकर महाबिहार]]||हखबहाः |||| यल |बहाः|| ||यलया कुमारी थ्व हे बहालं ल्ययिगु याः। <ref>[https://web.archive.org/web/20160223155558/http://www.lalitpur.org.np/e_historical_monuments.php यल उपमहानगर]</ref> |- | यशोधर महाबिहार||बुवहाः||[[किपा:Yasodhar Mahavihar.JPG|frameless|135x135px]] || यल |बहाः|| || |- | [[जेष्ठवर्ण महाबिहार|ज्येष्ठवर्ण महाबिहार]]||तंगःबहाः (चाकुबहाः) ||[[किपा:Tangabaha.jpg|frameless|135x135px]] || यल |बहाः|| || नेसं २४५स(सन् ११२५) दयेकातःगु पत्र दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | [[धर्मकीर्ति महाबिहार]]||तःबहाः |||| यल |बहाः|| ||श्री धर्मकीति महाविहारया श्री दक्षिण महाविहारसं च्वंम्ह प्रधान महापात्र राज सिंह मल्ल- जुया छय् ज्ञानसिंह मल्लया काय् अमृतसिंहं ने. सं. ५९९ तः बहालय् [[इल्हने सम्यक]] याकूगु ।<ref name=Darasha> {{cite book | last = नेवामि | first = दरशा | author-link = | title =इल्हने सम्यक महोत्सव | trans-title = The Samayak Festival of Patan | date = 1988 | publisher = हिराकाजी सुजिका | location = नागबहाः, यल | language = नेपालभाषा | url = https://archive.org/details/IlhaneSamyakMahotsavDarashaNewami | access-date = May 15, 2026 | others = Introduction by Satyamohan Joshi, Linda Iltis, and Ter Ellingson }}</ref> |- | दत्तनाम महाबिहार|| दौबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | गुणलक्ष्मी महाबिहार|| धुम्बहाः ||[[किपा:Dhumbaha.jpg|frameless|134x134px]] || यल |बहाः|| || |- | चक्रवर्ण महाबिहार||चुकःबहाः ||[[किपा:Chukabaha.jpg|frameless|178x178px]] || यल |बहाः|| ||मानदेव १जुं दयेकादीगु <ref name=Lalitpur/> |- | बज्रकीर्ति महाबिहार||वम्बहाः ||[[किपा:Ombaha.jpg|frameless|106x106px]] || यल |बहाः|| || नेसं ५६१या (सन् १४४१) अभिलेख दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | वैश्रवण।महाबिहार||गुजिबहाः |||| यल |बहाः|| || नेसं ३७३ (सन् १२५३)स च्वयातःगु अभिलेख दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | मयूरवर्ण महाबिहार||भिन्छेबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | जयमनोहर महाबिहार||सुबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | श्रीवच्छ महाबिहार||श्रीबहाः |||| यल |बहाः||ने.सं. ५०९||नेसं ५०९(सन् १३८९)स च्वयातःगु पञ्चरक्षाया पाण्डुलिपि दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | बलाधरगुप्त महाबिहार||यछुबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | अक्षयश्वर महाबिहार||च्वय् पुच्वबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | रक्षेश्वर महाबिहार||क्वय् पुच्वबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | लोकाकिर्ति महाबिहार||नःबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | नापीचन्द्र महाबिहार||दुन्तुबहिः |||| यल |बहिः|| || |- | गोपीचन्द्र महाबिहार||पिन्तुबहिः|||| यल |बहिः||ने.सं. ५११|| |- | ललितवन महाबिहार||क्वन्ति बहिः|||| यल |बहिः|| || |- | सप्तपुर महाबिहार||चिकं बहिः|||| यल |बहिः|| ||महापण्डित गाैतमश्री संस्कारित |- | प्रथम श्री महाविहार (पद्मोच्च महाबिहार)||तधँ गुइतःवहिः||[[किपा:Prathamshree Mahavihar.jpg|frameless|130x130px]] || यल |बहिः||इस्वी ५४० या शिलाभिलेख अनुसार थगु वहि उगु काल सिवे नं न्ह्यो निर्माण जुइ धुंकुगु खनेदु । महापण्डित गाैतमश्रीया प्रधान शिष्य क्षान्तिश्री संस्कारित |दँय् छको धँल्याःपर्व कुन्हु धँल्याःहिति व सर्वानन्द नृप जातकया बाखँयात चित्रांकित याना तःगु ३४ फिट हाकःगु तुलाँ पाै ब्वइगु । |- | राजश्री महाबिहार||इबहाबहीः|||| यल |बहिः|| || |- | मणिमण्डप महाबिहार||धपगाबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | चन्द्रसूर्य महाबिहार (सुरश्चन्द्र महाविहार)||न्ह्यायकंबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | जशश्री महाबिहार|| उबहाबहिः |||| यल |बहिः||ने.सं. ५११|| |- | [[गुस्तल महाबिहार]]||चिधँ गुइतःबहिः||[[किपा:Gustal mahavihar.jpg|frameless|132x132px]] || यल |बहिः|| || |- | लोककिर्ति महाबिहार||किन्हुबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | स्थवीरपात्र महाबिहार||थपाःबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | कामुकनाम महाबिहार||ख्वाय् बहिः||[[किपा:Khwayebahi.jpg|frameless|132x132px]] || यल |बहिः|| || |- | इतिराज महाबिहार||इलाय् बहिः|||| यल |बहिः|| || |- | बसुच्चशील महाबिहार||गुइतः बहिः (दथु)||[[किपा:Vasuccha shil mahavihar.jpg|frameless|132x132px]] || यल |बहिः|| ||गुँलां बहिद्यः ब्वइवले श्रद्धामयी गुइतः अजीया प्रतिमा प्रदर्शन याइगु । |- |यम्पि महाविहार |इबहिः | |यल |बहिः | |सुनय श्री मिश्रबाट निर्मित |- |जेष्ठवर्ण महाविहार |ज्याबहाबहिः | |यल |बहिः | | |- |अमरावतीपुर महाविहार |बुँगबहिः | |बुँग |बहिः | | |- |काभीकान्तिपुर महाविहार |किपू बहिः | |किपू |बहिः | | |- |जगतपाल महाविहार |किपू बहाः | |किपू |बहाः | | |- |जनकल्याण महाविहार |वाबहिः | |वा |बहिः | | |- | मूल दीपंकर विहार||देवननि |||| ख्वप ||| ||सम्पदा: मूल दीपंकर बुद्ध अभय मुद्रा, दीपंकर बुद्ध, मांकाःद्यः, मञ्जुश्री, गणेद्यः, शिवपार्वतीया मूर्ति, नामसंगीति, आर्यतारा, प्रज्ञापारमिता, करुणामय, वज्जधातुचैत्य, खम्बा चैत्य, श्रीदिव्य चैत्य, साम्य चैत्य, शिखरकुट चैत्य, धर्मधातु मन्दः <ref>[https://dn720001.ca.archive.org/0/items/khwapadeya-vihar-bahiya-jaatah-by-suresh-jyoti-shakya/Khwapadeya%20Vihar%20Bahiya%20Jaatah%20by%20Suresh%20Jyoti%20Shakya_text.pdf ख्वपदेया विहार बहीया जात:]</ref> |- |पशुपति महाविहार|| प्रसन्नशील महाविहार |||| ख्वप | || || |- |विश्वबिहार||विश्व बहा: |||| ख्वप |बहाः|| || |- |मञ्जुवर्ण महाविहार ||वं बहा:|||| ख्वप |बहाः|| || |- |आदिपद्य महाविहार ||तुं विहार|||| ख्वप |बहाः|| || |- | || लस्काद्योः बहाः|||| ख्वप |बहाः|| || |- | ||इनाचो बहाः||||ख्वप |बहाः|| || |- | ||तधिछेँ बहाः|||| ख्वप |बहाः|| || |- |कच्छपालगिरी महाविहार |चोवहाः | |चोभार |बहाः | | |- |गगनाक्षर महाविहार |जोगिनीबहाः | |फंपि |बहाः | | |} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:नेवाः तजिलजि]] 8qhyoi2f4631115lurgbqontp6tn522 1121303 1121292 2026-05-15T23:51:05Z Eukesh 11 1121303 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/बहाः बहिः या धलः}} {{नेपाललिपि|𑐧𑐴𑐵𑑅 𑐧𑐴𑐶𑑅 𑐫𑐵 𑐢𑐮𑑅}} '''बहाः''' [[नेवाः तजिलजि]]या छगू मदयेकः मगाःगु अंश ख। बहाःया धार्मिक, सांस्कृतिक व व्यवहारिक महत्त्व दु। नेवाः लहनाय् दयेकातःगु छुं बहाःतेगु धलः थ्व कथं दु-<ref>शाक्य हेमराज, ने.सं. १११४. ''शिवदेव संस्कारित रूद्रवर्ण महाविहार - छगू अध्ययन,'' २५३८ बुद्ध जयन्ती समारोह समिति, उकुवहाः यल । </ref> {| class="wikitable sortable" |- ! संस्कृत नां ! नेपालभासय् नां ! किपा ! थाय्‌बाय् !प्रकार ! पलिस्था ! लिखँ |- |किण्डोल विहार |किण्डोल | |किण्डोल |बहाः | |रतिशर्मा ब्राह्मण |- | मैत्रीपूर्ण महाबिहार|| क्वा बहाः (क्वाथा बहाः)|| || येँ (थंबहिल) |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, बकबज्रं काशीं काशीस्वयम्भू हयाः दयेकादीगु |- | हेनाकर महाबिहार || ध्वाकाबहाः || || येँ |बहाः|| ७गू शदी <ref name= Asiatravel>[https://web.archive.org/web/20151204044903/http://asiatravel.com/nepal/nepalbud.html Asiatravel]</ref>||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, ९०सालया भुखालय् स्यंगु <ref name= Asiatravel/> |- | हेमवर्ण महाबिहार|| गंबहाः || || येँ |बहाः|| || येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | रत्नकेतु महाबिहार|| झ्वाःबहाः || || येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | सुरतश्री महाबिहार || तक्षेबहाः ||[[किपा:Tolan taktse baha.jpg|100px]]|| येँ |बहाः||अाचार्य सुरतवज्र संस्कारित||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | कनकचैत्य महाबिहार|| जन बहाः||[[File:Old Kathmandu0668 Janabaha.JPG|100px]]|| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, दँय्-दच्छि जनबहाःद्यः जात्रा जुइगु |- | [[केशचन्द्र कृत पारावर्त महाबिहार]]|| [[इतुंबहाः]] ||[[File:Itum baha.jpg|100px]]|| येँ |बहाः||सन् १३८१<ref>[https://web.archive.org/web/20160421023825/http://www.lonelyplanet.com/nepal/kathmandu/sights/squares-plazas/itum-bahal Lonely Planet]</ref> ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू, केशचन्द्र व गुरुमापाया बाखँया निंतिं नांजाः ([https://web.archive.org/web/20160304052128/http://www.itumbaha.org/ आधिकारिक जाःथाय्]) |- | रत्नकीर्ति महाबिहार|| मखंबहाः || ||येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मूलश्री महाबिहार|| मूबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मन्त्रसिद्धि महाबिहार|| सवलबहाः |||| येँ |बहाः||अाचार्य लीलावज्र संस्कारित||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | राजकीर्ति महाबिहार|| तेबहाः || || न्हू सतकया दक्षिणय् |बहाः|| ५गू शदी <ref name= Asiatravel/> ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | श्रीखण्ड महाबिहार||शिखमू बहाः ||[[File:Shikhamugal bahal ktm GP (6).JPG|100px]] || येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | ब्रह्मचक्र महाबिहार||ॐबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | बज्रशील महाबिहार|| इकुबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मुनिसंघ महाबिहार|| मिखाबहाः |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | कीर्तिपुण्य महाबिहार|| लगंबहाः||[[File:Kritipunya Mahavihar.JPG|100px]]|| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मणिसिंह महाबिहार|| मुसुंबहाः (दुनेया) |||| येँ |बहाः|| ||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | मणिसिंह महाबिहार|| मुसुंबहाः (पिनेया) |||| येँ |बहाः||अाचार्य मञ्जुवज्र (जामनः गुभाजु) संस्कारित||येँदेय्‌या मू १८गु बहालय् छगू |- | ||यतखा बहाः ||[[File:Restored Building, Yatkha Bahal (5186688061).jpg|100px]]|| येँ |बहाः|| || |- | ||छुस्याबहाः ||[[File:Chusya Baha (5186681851).jpg|100px]]|| येँ |कचाबहाः|| || |- | ||मुस्याबहाः |||| येँ |बहाः|| || |- | विक्रमशील महाबिहार||भगवान बहाः|||| थंबहिल, येँ |बहाः|| ||नालन्दाया पण्डित अतीश श्रीजन सन् १०४१स थ्व बहालय् झाःगु,<ref>Lord Atisha in Nepal - The Thambahi & the five stupas foundations according to the Bromston itenery by Hebert Declear, Journal of Nepal Research Centre Vol. X 1997</ref> सन् १२२३स च्वयातःगु सहर्श प्रज्ञापारमिता दूगु<ref>Article: Bhagwan Bahal, Author:Damodar Pradhan</ref> |- | || च्वेबहाः |||| किपू |बहाः|| || |- | || क्वेबहाः|||| किपू |बहाः|| || |- | [[हिरण्यवर्ण महाबिहार|हिरण्य वर्ण महाबिहार]]|| क्वाबहाः ||[[File:NP-patan-golden-tempel.jpg|100px]]|| यल |बहाः|| १२गू शदीया भाष्करदेव बर्माया ईलय् दयेकूगु <ref>[https://web.archive.org/web/20150103235907/http://www.lumbini.org.uk/bd_n_vaj_h.html Lumbini.org]</ref> || विसं १२८२स च्वयातःगु प्रज्ञापारमिता दूगु<ref name=Lalitpur>[https://web.archive.org/web/20150514110449/http://www.lalitpur.org.np/n_cityataglance_statistics.php यल उपमहानगरया जाःथाय्]</ref> |- |ज्योतिवर्ण महाविहार |ज्योबहाः |[[किपा:Jyobaha.jpg|frameless|132x132px]] |यल |बहाः | | |- | [[रुद्रवर्ण महाबिहार]]||उकुबहाः ||[[किपा:Courtyard of Rudravarna Mahavihar, Patan.jpg|frameless|100x100px]] || यल |बहाः|| || |- | [[रत्नाकर महाबिहार]]||हखबहाः |||| यल |बहाः|| ||यलया कुमारी थ्व हे बहालं ल्ययिगु याः। <ref>[https://web.archive.org/web/20160223155558/http://www.lalitpur.org.np/e_historical_monuments.php यल उपमहानगर]</ref> |- | यशोधर महाबिहार||बुवहाः||[[किपा:Yasodhar Mahavihar.JPG|frameless|135x135px]] || यल |बहाः|| || |- | [[जेष्ठवर्ण महाबिहार|ज्येष्ठवर्ण महाबिहार]]||तंगःबहाः (चाकुबहाः) ||[[किपा:Tangabaha.jpg|frameless|135x135px]] || यल |बहाः|| || नेसं २४५स(सन् ११२५) दयेकातःगु पत्र दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | [[धर्मकीर्ति महाबिहार]]||तःबहाः |||| यल |बहाः|| ||श्री धर्मकीति महाविहारया श्री दक्षिण महाविहारसं च्वंम्ह प्रधान महापात्र राज सिंह मल्ल- जुया छय् ज्ञानसिंह मल्लया काय् अमृतसिंहं ने. सं. ५९९ तः बहालय् [[इल्हने सम्यक]] याकूगु ।<ref name=Darasha> {{cite book | last = नेवामि | first = दरशा | author-link = | title =इल्हने सम्यक महोत्सव | trans-title = The Samayak Festival of Patan | date = 1988 | publisher = हिराकाजी सुजिका | location = नागबहाः, यल | language = नेपालभाषा | url = https://archive.org/details/IlhaneSamyakMahotsavDarashaNewami | access-date = May 15, 2026 | others = Introduction by Satyamohan Joshi, Linda Iltis, and Ter Ellingson }}</ref> |- | दत्तनाम महाबिहार|| दौबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | गुणलक्ष्मी महाबिहार|| धुम्बहाः ||[[किपा:Dhumbaha.jpg|frameless|134x134px]] || यल |बहाः|| || |- | चक्रवर्ण महाबिहार||चुकःबहाः ||[[किपा:Chukabaha.jpg|frameless|178x178px]] || यल |बहाः|| ||मानदेव १जुं दयेकादीगु <ref name=Lalitpur/> |- | बज्रकीर्ति महाबिहार||वम्बहाः ||[[किपा:Ombaha.jpg|frameless|106x106px]] || यल |बहाः|| || नेसं ५६१या (सन् १४४१) अभिलेख दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | वैश्रवण।महाबिहार||गुजिबहाः |||| यल |बहाः|| || नेसं ३७३ (सन् १२५३)स च्वयातःगु अभिलेख दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | मयूरवर्ण महाबिहार||भिन्छेबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | जयमनोहर महाबिहार||सुबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | श्रीवच्छ महाबिहार||श्रीबहाः |||| यल |बहाः||ने.सं. ५०९||नेसं ५०९(सन् १३८९)स च्वयातःगु पञ्चरक्षाया पाण्डुलिपि दूगु<ref name=Lalitpur/> |- | बलाधरगुप्त महाबिहार||यछुबहाः |||| यल |बहाः|| || |- | अक्षयश्वर महाबिहार||च्वय् पुच्वबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | रक्षेश्वर महाबिहार||क्वय् पुच्वबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | लोकाकिर्ति महाबिहार||नःबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | नापीचन्द्र महाबिहार||दुन्तुबहिः |||| यल |बहिः|| || |- | गोपीचन्द्र महाबिहार||पिन्तुबहिः|||| यल |बहिः||ने.सं. ५११|| |- | ललितवन महाबिहार||क्वन्ति बहिः|||| यल |बहिः|| || |- | सप्तपुर महाबिहार||चिकं बहिः|||| यल |बहिः|| ||महापण्डित गाैतमश्री संस्कारित |- | प्रथम श्री महाविहार (पद्मोच्च महाबिहार)||तधँ गुइतःवहिः||[[किपा:Prathamshree Mahavihar.jpg|frameless|130x130px]] || यल |बहिः||इस्वी ५४० या शिलाभिलेख अनुसार थगु वहि उगु काल सिवे नं न्ह्यो निर्माण जुइ धुंकुगु खनेदु । महापण्डित गाैतमश्रीया प्रधान शिष्य क्षान्तिश्री संस्कारित |दँय् छको धँल्याःपर्व कुन्हु धँल्याःहिति व सर्वानन्द नृप जातकया बाखँयात चित्रांकित याना तःगु ३४ फिट हाकःगु तुलाँ पाै ब्वइगु । |- | राजश्री महाबिहार||इबहाबहीः|||| यल |बहिः|| || |- | मणिमण्डप महाबिहार||धपगाबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | चन्द्रसूर्य महाबिहार (सुरश्चन्द्र महाविहार)||न्ह्यायकंबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | जशश्री महाबिहार|| उबहाबहिः |||| यल |बहिः||ने.सं. ५११|| |- | [[गुस्तल महाबिहार]]||चिधँ गुइतःबहिः||[[किपा:Gustal mahavihar.jpg|frameless|132x132px]] || यल |बहिः|| || |- | लोककिर्ति महाबिहार||किन्हुबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | स्थवीरपात्र महाबिहार||थपाःबहिः|||| यल |बहिः|| || |- | कामुकनाम महाबिहार||ख्वाय् बहिः||[[किपा:Khwayebahi.jpg|frameless|132x132px]] || यल |बहिः|| || |- | इतिराज महाबिहार||इलाय् बहिः|||| यल |बहिः|| || |- | बसुच्चशील महाबिहार||गुइतः बहिः (दथु)||[[किपा:Vasuccha shil mahavihar.jpg|frameless|132x132px]] || यल |बहिः|| ||गुँलां बहिद्यः ब्वइवले श्रद्धामयी गुइतः अजीया प्रतिमा प्रदर्शन याइगु । |- |यम्पि महाविहार |इबहिः | |यल |बहिः | |सुनय श्री मिश्रबाट निर्मित |- |जेष्ठवर्ण महाविहार |ज्याबहाबहिः | |यल |बहिः | | |- |अमरावतीपुर महाविहार |बुँगबहिः | |बुँग |बहिः | | |- |काभीकान्तिपुर महाविहार |किपू बहिः | |किपू |बहिः | | |- |जगतपाल महाविहार |किपू बहाः | |किपू |बहाः | | |- |जनकल्याण महाविहार |वाबहिः | |वा |बहिः | | |- | मूल दीपंकर विहार||देवननि |||| ख्वप ||| ||सम्पदा: मूल दीपंकर बुद्ध अभय मुद्रा, दीपंकर बुद्ध, मांकाःद्यः, मञ्जुश्री, गणेद्यः, शिवपार्वतीया मूर्ति, नामसंगीति, आर्यतारा, प्रज्ञापारमिता, करुणामय, वज्जधातुचैत्य, खम्बा चैत्य, श्रीदिव्य चैत्य, साम्य चैत्य, शिखरकुट चैत्य, धर्मधातु मन्दः <ref>[https://dn720001.ca.archive.org/0/items/khwapadeya-vihar-bahiya-jaatah-by-suresh-jyoti-shakya/Khwapadeya%20Vihar%20Bahiya%20Jaatah%20by%20Suresh%20Jyoti%20Shakya_text.pdf ख्वपदेया विहार बहीया जात:]</ref> |- |पशुपति महाविहार|| प्रसन्नशील महाविहार |||| ख्वप | || || |- |विश्वबिहार||विश्व बहा: |||| ख्वप |बहाः|| || |- |मञ्जुवर्ण महाविहार ||वं बहा:|||| ख्वप |बहाः|| || |- |आदिपद्य महाविहार ||तुं विहार|||| ख्वप |बहाः|| || |- | || लस्काद्योः बहाः|||| ख्वप |बहाः|| || |- | ||इनाचो बहाः||||ख्वप |बहाः|| || |- | ||तधिछेँ बहाः|||| ख्वप |बहाः|| || |- |कच्छपालगिरी महाविहार |चोवहाः | |चोभार |बहाः | | |- |गगनाक्षर महाविहार |जोगिनीबहाः | |फंपि |बहाः | | |} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:नेवाः तजिलजि]] qmuf2y7uscim02uwou30dxz8996tzfh 0 198535 1121308 1082165 2026-05-16T01:09:03Z Eukesh 11 /* विधा */ 1121308 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/नेपालभाषा साहित्य}} [[Image:Mahindra malla.jpg|thumb|200px|जुजु महिन्द्र मल्लयात नेपालभाषाया आदिकविया कथं म्हसीकातःगु दु]] [[Image:Dipankar buddha book.jpg|thumb|200px|दीपंकर बुद्धया सफू सन् १९१७]] [[File:Kesh chandra and sister.jpg|right|thumb|200px|नेपाललिपिइ किपाया क्वसं केशचन्द्र व वय्‌कःया तताःया बाखँया खँ च्वयातःगु]] [[नेपालभाषा|नेपालभासय्]] च्वयातःगु साहित्ययात '''नेपालभाषा साहित्य''' धाइ। प्राचीन संस्कृत ग्रन्थत थुइकेत टीकाया रुपय् वा भाय्‌हिला शुरु जूगु नेपालभाषा साहित्यया ख्यः वर्तमान ईलय् वयाः सिक्क चकंगु दु। हलिं साहित्यय् खनिगु आपालं विधाया ज्या नेपालभाषा साहित्यय् नं जूगु खनेदु। थःगु ताःहाकःगु इतिहासय् नेपालभाषा साहित्यं यक्व उतारचढाव खंगु दु। लिच्छविकालय् लिपिबद्ध वाङ्मयया शुरुवात काल निसें आःतक्कया युगय् थ्व भासं नेपाःया राजभाषा निसें कया प्रतिबन्धित भाय् तक्कया अवस्था खंगु दु। थन्याःगु ताःहाकः इतिहासया झ्वलय् नेपालभाषायात थुइकेत नेपालभाषा साहित्ययात प्राचीन, माध्यमिक व आधुनिक यासें स्वंगु विधाय् बायेछिं। ==इतिहास== {{मू पौ|नेपालभाषा साहित्यया इतिहास}} नेपालभाषा साहित्ययात क्वय् बियातःगु कालखण्डय् बायेछिं- * प्राचीन काल * माध्यमिक काल * आधुनिककाल ** पूनर्जागरणकाल ** जेलकाल व प्रतिबन्धितकाल ** लोकतान्त्रिककाल ===प्राचीनकाल=== प्राचीनकालया नेपालभाषाया दसुत थीथी अभिलेख, थ्यासापौ आदिइ लुइगु या। नेपालभाषा प्राचीनकालय् संस्कृत भाषा नापं छ्येलातःगु खनेदु। संस्कृत ग्रन्थया अर्थ थुइकेत व संस्कृत ग्रन्थतेत भाय्‌हिलाः नेपालभासय् च्वयेगु ज्या जूगु खनेदु। नापं, प्रशासनिक व बनेज्याया थीथी दस्ताबेज नं नेपालभासय् च्वयातःगु खनेदु। नेपालभाषाया प्राचीनकालया सफूलि हरमेखला (बंगाली तन्त्रया सफूया भाय्‌हिला), नारदस्मृति, [[अमरकोष]]या नेपालभासय् टीका, गोपालराजवंशावली आदि मू ख। {{नेसाइ}} थी थी विधाय् थ्व कालखण्डय् च्वयातःगु छुं सफूत थ्व कथं दु- ;चिकित्साशास्त्र * औषधसर्वस्व वैद्यकम् * ज्योतिराजकरणयागु नेपालभाषा चिकित्सा * शावर मन्त्र * नेपालभाषा चिकित्सा * माधवनिदान ;न्यायशास्त्र * नारदसंहिता (न्यायविकासिनी) ==विधा== नेपालभाषाया थीथी विधा थ्व कथं दु- * ल्हायेगु साहित्य **परम्परागत म्ये ([[नेवाः संगीत]], [[दाफा]], [[चर्या]]) **दबू ख्यालिखं (Stand-up comedy) * च्वयेगु साहित्य (च्वसु) ** पद्य ***काव्य ([[महाकाव्य]], खन्दकाव्य, [[नेपाल भाषाया प्राचीन काव्य|प्राचीन काव्य]]) ***चिनाखँ (छन्द दूगु, स्वछन्द, आधुनिक, चिनाखँमुना) **गद्य ***कानून ([[न्यायविकासिनी]]) ***बाखं ***उपन्यास ***[[दबू प्याखं|दबूप्याखं]] ***च्वखं ***[[नेपालभाषाय् न्हिला ध्याचु]] ***ख्यालिखं ===उपन्यास=== नेपालभासय् उपन्यास छगू न्हूगु विधा ख। थ्व विधा आधुनिककालय् वयाःतिनि शुरु जूगु ख। नेपालभासय् च्वयातःगु छुं उपन्यास थ्व कथं दु- {{Div col|5}} * [[अगति (सफू)]] * [[आकाझाका (सफू)]] * [[आङ्‌ल्हामो (सफू)]] * [[कतांमरि (सफू)]] * [[कीर्तिलक्ष्मी (सफू)]] * [[खोंमोह (सफू)]] * [[ख्युं नाया वनाच्वंगु सुथ]] * [[ख्वाउंहि (सफू)]] * [[गंकी (सफू)]] * [[गुं पुलेवं]] * [[गुंसिघांय् (सफू)]] * [[छ धन्य खः]] * [[छि स्याना हत्या]] * [[जःया दुने]] * [[जन्ति न्ह्यात]] * [[जि भ्वातिं जि सतः]] * [[ज्वाला (सफू)]] * [[डाक्टरया कला]] * [[तिसा (सफू)]] * [[थःथःगु भाग्य]] * [[थौंया परिवेशय् यग्गानाच्वंगु जीवन]] * [[थ्याङ्‌क्यू मिस्टर ग्लाड (१)]] * [[थ्याङ्‌क्यू मिस्टर ग्लाड (२)]] * [[दीपक (सफू)]] * [[दीपा (सफू)]] * [[द्योलानी (सफू)]] * [[धकिं (सफू)]] * [[नचुयावंपिं मनूत]] * [[नसंचा (सफू)]] * [[नसंफाःगु चा]] * [[नसना (सफू)]] * [[निभाः (सफू)]] * [[न्याफो स्वाँ]] * [[न्याल्ल ब्यां]] * [[न्हाय्‌कं (सफू)]] * [[न्ह्यानाच्वंगु पलाः]] * [[न्ह्यानाच्वंगु लः खुसि जुइ]] * [[पथिक (सफू)]] * [[पलाःख्वांय् (सफू)]] * [[पल्पसा (सफू)]] * [[पासा (सफू)]] * [[फिसःया लिसः]] * [[बीनिभाः (सफू)]] * [[बुंबाली (सफू)]] * [[ब्वइच्वंगु सुपः]] * [[ब्वाला (सफू)]] * [[भाजंमिखा (सफू)]] * [[भृकुटी (सफू)]] * [[मंगाः (सफू)]] * [[मतिना (सफू)]] * [[मय्‌जु (सफू)]] * [[मय्‌जु पल्पसा]] * [[मां (सफू)]] * [[माखा (सफू)]] * [[माखापिखा (सफू)]] * [[मिं मनः पौ]] * [[मिपुसा (सफू)]] * [[मिलाखों (सफू)]] * [[मिसा (सफू)]] * [[मूस्वाँ (सफू)]] * [[मैजु (सफू)]] * [[म्ह्याय्‌मचा (सफू)]] * [[यःम्ह म्ह्याय्]] * [[यक्षी (किचकन्या)]] * [[यमि गामाः येँ शहर]] * [[यांमिखा (सफू)]] * [[योम्ह शत्रु]] * [[लंजुवा (सफू)]] * [[लंय्‌लूम्ह (सफू)]] * [[लः हंय्]] * [[लक्ष्मी व सरस्वती]] * [[लिथू (सफू)]] * [[लुफिं (सफू)]] * [[व गमला थ्व खैथल]] * [[व ल्वहं जि झ्वाला]] * [[वंचुमिला (सफू)]] * [[वंय्‌ बुराया न्हि सफू]] * [[वंय्‌पाजु (सफू)]] * [[विपात्र (सफू)]] * [[शैली (सफू)]] * [[सर्ग्तय कुनातःम्ह न्या]] * [[सिलुम्ये (सफू)]] * [[सिलुस्वां (सफू)]] * [[सुपाचं भुंगु सर्गः]] * [[स्वःनुगः (सफू)]] * [[स्वम्हम्ह मनू]] * [[हकुतां (सफू)]] * [[हलिंया सिथय्]] * [[हसिना (सफू)]] * [[हिं प्याःगु सः]] * [[हिं बुलातःगु पौ]] * [[हिसिला (सफू)]] * [[ह्याउँ स्वाँ (सफू)]] * [[ह्याउंस्वां (सफू)]] {{Div col end}} ===म्ये=== ====दाफा व भजन==== नेपालभाषाया पुलांगु दाफा व भजन म्ये थीथी रागय् दयेकातःगु दु। नेपालभाषाया परम्परागत संगीत व दाफा भजनय् रागया तःधंगु महत्त्व दु। काशिनाथ तमोटं सम्पादन यानादीगु "पुलांगु म्ये मुना" सफुतिइ थीथी रागया छ्येला ब्वयातःगु दु। थ्व सफू मुख्यतया मानदास तुलाधरणं मुंकादीगु पुलांगु म्ये (दाफा व भजन) या सङ्ग्रह खः। सफुतिइ प्रत्येक म्येया च्वय् उगु म्ये गुगु रागय् आधारित खः धकाः स्पष्ट कथं च्वयातःगु दु। छुं दसुत थथे दु <ref>तमोट, काशीनाथ (सम्पादक), पुलांगु म्ये मुना (सङ्कलक: मानदास तुलाधर), नेपालभाषा परिषद्, ने.सं. ११०१।</ref>: १. [[राग मालव]] थ्व राग पुलांगु म्येया मुनाय् यक्व थासय् छ्यलातःगु खनेदु। थ्व विशेष यानाः स्तुति गानय् छ्यली। दसु: "हरनन्द्‌ ह्वासेतल गण्या थाकुरयास्ये थथिङ गणेश जुल नास"। २. [[राग विभास]] थ्व सुथया ईलय् हालिगु राग खः। थुकियात 'विभास' वा 'बिभास' नं धाइ। दसु: "हादे गणपति बिनति ङ हुने सुद्यान"। मेगु दसु: "याय मषु कुलनं फायाव यडगव"। ३. [[राग रामकली]] थ्व राग नं सुथया इलय् भक्ति भावं म्ये हालेगुया निंतिं छ्यली। दसु: "हारे मकुत लोव अति थुनाव तया मोति तुयुव दन्त उति उति"। ४. [[राग ब्यांचली]] थ्व राग गणेश स्तुति व बागमति स्तुतिइ विशेष कथं प्रयोग जूगु खनेदु। दसु: "अहेत बीछेया कोसं दषीन स्वस्थ बिज्याक"। ५. [[राग धनाश्री]] थ्व राग करुण व भक्ति रस जाःगु म्येय् छ्यलातःगु दु। दसु: "हे बुंगया लोकनाथ स्वब जि हवाल"। ६. [[राग आसावरी]] थ्व राग 'आसावरी' वा 'आसावलि' कथं नं च्वयातःगु दु। थ्व गम्भीर भावया राग खः। दसु: "श्री भीमसेन दुर्पति देवी तयाव पवस दुस्तया काल"। ७. [[राग बसन्त]] थ्व राग वसन्त ऋतु बिले हालिगु राग ख। दसु: "नाम कासे बया धन श्री तारनीमनि"। मेगु दसु: "श्यामसुन्द्र बसन्त बेलास राधाव ह्यातल भुन्याव"। ८. [[राग विजय]] थ्व राग 'विजय', 'बिजाय' वा 'विज्ञय' धकाः थीथी कथं च्वयातःगु दु। दसु: "हे माई जगत्र जननी माई देधी मनकामना स्वहुने जि करुणा दयाव"। ९. [[राग जयजमन्ती]] थ्व राग देवी स्तुतिइ प्रयोग जूगु खनेदु। दसु: "जय भुवनेश्वरी भुकनयाः रानी"। १०. [[राग भुपीरि]] स्वयम्भू स्तुति व बुद्ध स्तुतिइ थ्व रागया छ्येला जूगु दु। दसु: "स्वयंभू भगवान भाव सिसे छीन"। ==स्वयादिसँ== * [[नेपालभाषा]] * [[नेपालभाषाया प्राचीनकालया सफूतयेगु धलः]] * [[नेपालभाषाया च्वमितेगु धलः]] * [[नेपालभाषाय् पत्रकारिता]] * [[नेपाल भाषाया प्राचीन काव्य]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:नेपालभाषा साहित्य]] bzift27beww25zbmsfs1xjkjbu7gf2j 0 203830 1121325 1120001 2026-05-16T04:16:52Z Eukesh 11 /* नेपालभाषा */ 1121325 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/नेवाः तजिलजिनाप स्वापू दूगु जाःथाय् तेगु धलः}} {{नेपाललिपि|𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐟𑐖𑐶𑐮𑐖𑐶𑐣𑐵𑐥 𑐳𑑂𑐰𑐵𑐥𑐹 𑐡𑐹𑐐𑐸 𑐖𑐵𑑅𑐠𑐵𑐫𑑂 𑐟𑐾𑐐𑐸 𑐢𑐮𑑅}} नेवाः तजिलजिनाप स्वापू दूगु जाःथाय् तेगु '''पूमवंगु''' धलः। ==तजिलजिया तत्त्व== ===सकल/साधारण तजिलजि=== * [https://jwajalapa.com/ ज्वजलपा फुति कम] नेवाः तजिलजिया सम्भवतः दकलय् न्हापांगु जाःथाय् * [https://www.nepalmandal.com/ नेपालमण्डल फुति कम] नेपालमन्दःया तजिलजिया खँय् दूगु दकलय् पुलांगु जाःथासय् छगू * [https://jheeguinformation.com/ झीगु इन्फरमेसन] नेवाः तजिलजिया थीथी पक्ष दसु: भाषा, साहित्य, संस्कृति, लिपि, सफू आदि दूगु जाःथाय् * [https://bampijhyala.com/category/dolakha-nepal-bhasa द्वाल्खा नेपालभाषा व नेवाः तजिलजिया जाःथाय् ]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ===भाषा=== ==== नेपालभाषा==== * [https://www.nepalbhasa.org/ नेपालभाषा फुति अर्ग]: नेपालभाषाया खँग्वः, खँत्वाः मुनातःगु जाःथाय् व [https://apps.apple.com/us/app/nepalbhasa/id6451118187 ऍप] * [https://web.archive.org/web/20240907235626/https://ngmcp.fdm.uni-hamburg.de/mediawiki/index.php/Category:Manuscripts_written_in_Newari_language नेपाल-जर्मन क्यातालगिङ्ग प्रोजेक्तया नेपालभाषाया पाण्डुलिपिया धलः][https://www-archiv.fdm.uni-hamburg.de/ngmcp/index.html न्हूगु जाःथाय्] * [https://dhamma.digital/books_language/nepal-bhasa/ धम्म दिजितल] नेपालभासय् च्वयातःगु बुद्ध धर्मया थीथी सफूतेगु जाःथाय् * [https://web.archive.org/web/20250517033705/https://www.newari.net/lex_index.php नेपालभाषा लेक्सिकन] * व्याकरण ** [https://archive.org/details/NepalbhashaVyakaranaSunderKrishnaJoshi नेपालभाषा व्याकरण] ** [https://archive.org/details/subodh-nepal-bhasa-1951 सुबोध नेपालभाषा व्याकरण] * भाय् सयेकेगु/अध्ययन ** [https://www.nepal-lipi.com/nepalbhasa-lessons/ नेपाललिपि जाःथासय् नेपालभाषाया अंग्रेजीइ पाठ] ** [https://ryi.org/courses/wlan-101-nepal-bhasa-i नेपालभाषा १ राङ्गजुङ्ग येशे] * मालेज्या/रिसर्च/शोधपत्र ** [https://ryi.org/courses/wlan-101-nepal-bhasa-i द जर्नी अफ नेपालभाषा] ** [https://escholarship.org/content/qt7sj287fz/qt7sj287fz_noSplash_bfabf5762f717d065c6ca082b746c0de.pdf?t=pfpm3z अ ग्रामर अफ दोलखा नेवार] ** [https://conservancy.umn.edu/server/api/core/bitstreams/f955359f-c785-46e8-838f-4fd55b28172a/content क्लउजल कम्प्लिमेन्तेसन इन नेपालभाषा] ** [https://lib.icimod.org/records/83myh-b9c15 नेवारी ल्याङ्गवेज एन्द लिङ्ग्विस्तिक्स: अ कन्स्पेक्तस] ====धार्मिक भाषा (संस्कृत, पालि)==== * पालि: [https://tipitaka.org/ तिपिटक] बुद्ध धर्मया पालि भासय् च्वयातःगु मू सफू तिपिटकया जाःथाय् * संस्कृत [https://www.dsbcproject.org/ संगणकीकृतं बौद्धसंस्कृतत्रिपिटकम्] बज्रयान बुद्ध धर्मया संस्कृत भासय् च्वयातःगु मू सफू तिपिटकया जाःथाय् ====नेपाललिपि==== * [https://www.nepal-lipi.com/ नेपाललिपि] नेपाललिपिइ दूगु हलिंया न्हापांगु जाःथाय् * [https://www.hamroschool.com/category/nepalbhasa/ हाम्रोस्कूल] नेपाललिपिइ बुखँ दूगु जाःथाय् * लिपिहिला ** [https://www.aksharamukha.com/converter अक्षरमुखा] नेपाललिपिं देवनागरी, देवनागरीं नेपाललिपि निसें थीथी हलिंया लिपिइ नेपाललिपि हिलेछिंगु जाःथाय् । नेपाललिपिइ जक केन्द्रित जूगु मखुसां थ्व जाः-ज्याभलं नेपाललिपियात मेमेगु लिपिनाप हिलेत व स्वापू दयेकेत ग्वहालि याइ। ===नेपालसम्बत=== * [https://apps.apple.com/us/app/nepal-sambat/id1588617745 नेपालसम्बत एपल ऍप स्तोरय्] ===सञ्चार=== * बुखँ ** [https://nepalbhasapatrika.com/ नेपालभाषा पत्रिका] नेपालभाषाया दकले पुलांगु पत्रिकाय् छगू ** [https://nepalbhasatimes.com/ नेपालभाषा टाइम्स] नेपालभाषा टाइम्सया जाःथाय् ** [https://www.newaonlinenews.com/ नेवाः अनलाइन न्युज]{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} नेपालभाषाया अनलाइन पत्रिका ** [https://www.lahananews.com/ लहना न्युज] नेपालभाषाया अनलाइन पत्रिका ** [https://subhaypost.com/category/newakhya/ सुभाय् पोष्ट] ** [https://newanews.com/ नेवाः न्यूज] ** [https://elohanprakashan.com.np/?page_id=405 इलोहं प्रकाशन] ** [https://www.hamroschool.com/category/nepalbhasa/ हाम्रोस्कूल] ** [https://hyaunniva.onlinenepa.com/ ह्याउँनिभा न्युजपोर्टल] ** [https://newanews.com/ नेवाःन्युज] * सूचं ** [https://jheeguinformation.com/ झीगु इन्फरमेसन] नेवाः तजिलजिया थीथी पक्ष दसु: भाषा, साहित्य, संस्कृति, लिपि, सफू आदि दूगु जाःथाय् * रेदियो ** [https://www.newafm.com.np/ नेवाः एफएम] * पदकास्त ** [https://podcasts.apple.com/us/podcast/nepalbhasa-online/id1501552270 नेपालभाषा अनलाइन] ** [https://www.ajisproducts.org/podcast अजिज् पदकास्त] ===धर्म=== * धार्मिक नियम व विधान ** [https://tipitaka.org/ तिपिटक] बुद्ध धर्मया पालि भासय् च्वयातःगु मू सफू तिपिटकया जाःथाय् ** [https://www.dsbcproject.org/ संगणकीकृतं बौद्धसंस्कृतत्रिपिटकम्] बज्रयान बुद्ध धर्मया संस्कृत भासय् च्वयातःगु मू सफू तिपिटकया जाःथाय् * नखः व पर्व * चुडाकर्म (इहिपा, कय्‌तापुजा, जंक्व, इहि, बाह्रा, आदि) ===संगठन=== * थीथी नेवाः थाय्नाप स्वापू दूगु जाःथाय् ** [[बेलायत]]: [https://pasapuchahguthi.org/ पासापुचः गुथि युके] ** [[अमेरिका]]: [https://worldnewahusa.org/ वर्ल्द नेवाः अर्गेनाइजेसन युएसए] संयुक्त राज्य अमेरिकाया नेवाः पुचः ** [[अस्त्रेलिया]]: [https://guthiaustralia.org/ गुथि अस्त्रेलिया] * संगठन (दसु गुथि) ** [https://www.itumbaha.org/ इतुंबहाःया जाःथाय्] ** [https://deydaboo.org/ नेवाः देय् दबू] नेवाःतेगु संगठन ** [https://www.newapatrakar.org.np/ नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबू] नेपाःया नेवाः पत्रकारतेगु दबू ** [https://newsnepa.com/category/%e0%a4%a8%e0%a5%87%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%b2%e0%a4%ad%e0%a4%be%e0%a4%b7%e0%a4%be/ न्युजनेपाः] न्युज नेपाःया नेपालभाषाया जाःथाय् ** [https://chyalabula.com.np/ छ्यलाबुला] नेवा: (स्यनेकुथि) प्रशिक्षण केन्द्र व छ्यलाबुला ज्यासःया जाःथाय्। नेपालभाषा, नेपाललिपि, तजिलजि व मेमेगुया खँ दूगु जाःथाय्। ===दर्शन, शिक्षा व ब्वनेकुथि=== * [https://web.archive.org/web/20250612081551/https://cdnb.edu.np/ त्रिभुवन विश्वविद्यालय मानविकी व सामाजिक शास्त्र संकाय अन्तर्गतया नेपालभाषा केन्द्रीय विभाग]या जाःथाय् * [http://newagyankosh.org/ नेवाः ज्ञानकोश]: नेवाः सांस्कृतिक ज्ञानकोश * [https://www.pranish-maharjan.com.np/pages/newa-page.html सरस्वती निकेतनया नेपालभाषा स्येनामिपिं] ===इतिहास=== * उत्पत्तिया बाखं ** [https://bajracharya.org/swayambhu-purana/chapter-1-swayambhu-purana-introduction/ स्वयम्भू पुराण अंग्रेजी भासय्] ** [https://www.wisdomlib.org/definition/svayambhupurana स्वयम्भू पुराणय् च्वखँ] ** [https://archive.org/details/GopalarajaVamsavaliDhanavajraVajracaryaAndKamalP..Malla गोपालराजवंशावली] ===भूगोल=== * लःया स्रोत (हिति, तुं, पुखु) * स्थानीय नसा व पशु, पंक्षी आदि ===राजनीति=== ===विज्ञान=== ===नसात्वँसा=== * नसाया जाःपसः (अनलाइन स्तोर) ** [https://makkuse.com/ माक्कुसे]{{Dead link|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ===संगीत=== * शास्त्रीय संगीत * लोक संगीत ===प्याखँ=== * दबूप्याखँ * हुलाप्याखँ * संकिपा ** [https://www.jyasafilms.com/ ज्यासः फिल्म्स] नेपालभासय् चिहाकःगु व ताःहाकःगु संकिपा दयेकीगु संकिपामि पिनिगु पुचः। ===कला=== * काष्ठकला * शिल्पकला * चित्रकला * वास्तुकला * धातुकला व विज्ञान ===वेश-भूषा व फेसन=== * वसः * तिसा * ज्वलं ===कासा=== * ख्यःकासा * छेँ कासा ==स्वयादिसँ== * [[नेवाः तजिलजि]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:नेवाः तजिलजि]] 6deupr4r1k1t5a261a31dwqbxfk9qjh 0 210645 1121278 914194 2026-05-15T19:41:16Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/कि]] to [[𑐎𑐶]] 914194 wikitext text/x-wiki {{देवनागरी|कि}} ''थ्व पौ देवनागरीं बोट छ्यला थःमंतुं नेपाललिपिइ हिलातःगु ख। थ्व पौयात च्वसु पतिइ यंकेन्ह्यः छकः ब्वनाः पाय्छि जू/मजूगू स्वयादिसँ।'' [[File:Dhaniyangal.jpg|thumb|𑐰𑐵𑐕𑐶𑐫𑐵 𑐧𑐖𑐵𑐮𑐫𑑂 𑐩𑐶𑐫𑐵𑐟𑑅𑐐𑐸 𑐎𑐶]] [[File:Fagopyrum гречка.jpg|thumb|[[𑐧𑐎𑐰𑑂𑐴𑐶𑐟]]]] [[image:Gerstenkoerner.jpg|thumb|[[𑐧𑐵𑐬𑑂𑐮𑐾]]]] [[image:Lens culinaris seeds.jpg|thumb|[[𑐮𑐾𑐣𑑂𑐟𑐶𑐮]]]] '''𑐎𑐶''' 𑐢𑐵𑑅𑐐𑐸 𑐳𑐶 𑐰 𑐨𑐸𑑄𑐳𑐵 𑐩𑐡𑐹𑐐𑐸 𑐔𑐶𑐢𑑄𑐐𑐸, 𑐎𑐬𑐵, 𑐳𑐸𑐎𑑂𑐏𑐵 [[𑐥𑐸]] 𑐏। 𑐎𑐶 𑐩𑐣𑐸𑐫𑐵𑐟 𑐣𑐫𑐾𑐟 𑐰𑐵 𑐔𑑁𑐥𑐵𑐫𑐵𑐟𑐫𑐾𑐟 𑐣𑐎𑐾𑐫𑐵𑐟 𑐧𑐸𑐂𑐎𑐶𑐐𑐸 𑐫𑐵। <ref>Babcock, PG., ed. 1976. Webster's Third New International Dictionary. G. & C. Merriam Co. Springfield Massachusetts.</ref> Agronomists also call the plants producing such seeds 'grains' or 'grain crops'. 𑐧𑐸𑐂𑐎𑐹𑐐𑐸, 𑐳𑐸𑐎𑑂𑐏𑐵 𑐎𑐶 𑐩𑐾𑐩𑐾𑐐𑐸 𑐣𑐳𑐵 𑐳𑑂𑐰𑐫𑐵 𑐫𑐎𑑂𑐰 𑐬𑐸𑐥𑑄 𑐨𑐶𑑄। 𑐠𑐣𑑂𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐣𑐳𑐵 𑐳𑑂𑐰𑐠𑐣𑐾, 𑐕𑑂𑐫𑐮𑐾 𑐰 𑐕𑐠𑐵𑐳𑑄 𑐩𑐾𑐠𑐵𑐳𑐫𑑂 𑐫𑑄𑐎𑐾 𑐀𑐥𑐸। 𑐠𑐣𑑂𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐣𑐳𑐵𑑄 𑐩𑐾𑐎𑑂𑐫𑐵𑐣𑐶𑐎𑐮 𑐴𑐵𑐬𑑂𑐨𑐾𑐳𑑂𑐟𑐶𑑄𑐐, 𑐣𑐳𑐵𑐫𑐵 𑐁𑐫𑐵𑐟-𑐣𑐶𑐬𑑂𑐫𑐵𑐟, 𑐟𑐔𑑂𑐰𑑅𑐐𑐸 𑐥𑑂𑐬𑐱𑑀𑐢𑐣 𑐰 𑐍𑐡𑑂𑐫𑑀𑐐𑐶𑐎 𑐧𑐸𑑃𑐖𑑂𑐫𑐵 𑐫𑐵𑐫𑐾𑐕𑐶𑑄𑐐𑐸 𑐰𑐵𑐟𑐵𑐰𑐬𑐞 𑐡𑐫𑐾𑐎𑐵𑐧𑑂𑐫𑐸𑐐𑐸 𑐡𑐸। 𑐀𑐠𑐾 𑐖𑐹𑐐𑐸𑐮𑐶𑑄, 𑐟𑑅𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐥𑐬𑐶𑐩𑐵𑐞𑐫𑑂 𑐖𑐵𑐎𑐶, 𑐕𑑂𑐰, 𑐎𑑅𑐣𑐶, 𑐩𑐸𑐳𑑂𑐫𑐵 𑐁𑐡𑐶𑐫𑐵 𑐎𑐵𑐫𑐾𑐧𑐶𑐫𑐾 𑐫𑐵𑐫𑐾𑐕𑐶𑑄𑐳𑐵𑑄 𑐟𑑅𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐥𑐬𑐶𑐩𑐵𑐞𑐫𑑂 𑐰𑐵𑐄𑑃𑐔𑐵, 𑐄𑑄𑐔𑑅𑐁𑐡𑐶𑐫𑐵 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑐎𑐵𑐫𑐾𑐧𑐶𑐫𑐾 𑐰 𑐳𑑂𑐰𑐠𑐣𑐾𑐖𑑂𑐫𑐵 𑐀𑐥𑐸𑐎𑑂𑐎 𑐫𑐵𑐫𑐾 𑐩𑐕𑐶𑑄। <ref>{{cite web|url=http://www.cmegroup.com/trading/commodities/ |title=Agricultural Commodities Products |publisher=Cmegroup.com |date=2012-07-13 |accessdate=2012-07-19}}</ref> 𑐕𑐏𑑂𑐫𑑅 𑐧𑐸𑑄𑐂 𑐧𑐸𑐂𑐐𑐸 𑐎𑐶 𑐎𑐠𑑄 𑐥𑐸𑐮𑐶𑐐𑐸 𑐎𑐬𑐫𑐵𑐟 𑐎𑐶𑐥𑑂𑐫𑑄 𑐢𑐵𑐂𑐐𑐸 𑐫𑐵। 𑐠𑑂𑐰 𑐴𑐾 𑐎𑐶𑐥𑑂𑐫𑑄 𑐏𑑃𑐐𑑂𑐰𑑅𑐫𑐵𑐟 𑐁𑑅𑐰𑐫𑐵 𑐳𑐎𑐮 𑐎𑐠𑑄𑐫𑐵 𑐧𑐸𑑄 𑐎𑐬(Land Tax)𑐫𑐵 𑐣𑐶𑑄𑐟𑐶𑑄 𑐕𑑂𑐫𑐮𑐶𑐐𑐸 𑐫𑐵। ==𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵== {{𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵|}} ==𑐳𑑂𑐰𑐫𑐵𑐡𑐶𑐳𑑃== * [[𑐣𑐳𑐵𑐟𑑂𑐰𑑃𑐳𑐵|𑐣𑐳𑐵]] [[𑐥𑐸𑐔𑑅:𑐣𑐳𑐵]] lf70gx7vjpewa4d7dxopixd0c0rlbk9 1121282 1121278 2026-05-15T19:42:17Z Eukesh 11 1121282 wikitext text/x-wiki {{देवनागरी|कि}} [[File:Dhaniyangal.jpg|thumb|𑐰𑐵𑐕𑐶𑐫𑐵 𑐧𑐖𑐵𑐮𑐫𑑂 𑐩𑐶𑐫𑐵𑐟𑑅𑐐𑐸 𑐎𑐶]] [[File:Fagopyrum гречка.jpg|thumb|[[𑐧𑐎𑐰𑑂𑐴𑐶𑐟]]]] [[image:Gerstenkoerner.jpg|thumb|[[𑐧𑐵𑐬𑑂𑐮𑐾]]]] [[image:Lens culinaris seeds.jpg|thumb|[[𑐮𑐾𑐣𑑂𑐟𑐶𑐮]]]] '''𑐎𑐶''' 𑐢𑐵𑑅𑐐𑐸 𑐳𑐶 𑐰 𑐨𑐸𑑄𑐳𑐵 𑐩𑐡𑐹𑐐𑐸 𑐔𑐶𑐢𑑄𑐐𑐸, 𑐎𑐬𑐵, 𑐳𑐸𑐎𑑂𑐏𑐵 [[𑐥𑐸]] 𑐏। 𑐎𑐶 𑐩𑐣𑐸𑐫𑐵𑐟 𑐣𑐫𑐾𑐟 𑐰𑐵 𑐔𑑁𑐥𑐵𑐫𑐵𑐟𑐫𑐾𑐟 𑐣𑐎𑐾𑐫𑐵𑐟 𑐧𑐸𑐂𑐎𑐶𑐐𑐸 𑐫𑐵। <ref>Babcock, PG., ed. 1976. Webster's Third New International Dictionary. G. & C. Merriam Co. Springfield Massachusetts.</ref> Agronomists also call the plants producing such seeds 'grains' or 'grain crops'. 𑐧𑐸𑐂𑐎𑐹𑐐𑐸, 𑐳𑐸𑐎𑑂𑐏𑐵 𑐎𑐶 𑐩𑐾𑐩𑐾𑐐𑐸 𑐣𑐳𑐵 𑐳𑑂𑐰𑐫𑐵 𑐫𑐎𑑂𑐰 𑐬𑐸𑐥𑑄 𑐨𑐶𑑄। 𑐠𑐣𑑂𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐣𑐳𑐵 𑐳𑑂𑐰𑐠𑐣𑐾, 𑐕𑑂𑐫𑐮𑐾 𑐰 𑐕𑐠𑐵𑐳𑑄 𑐩𑐾𑐠𑐵𑐳𑐫𑑂 𑐫𑑄𑐎𑐾 𑐀𑐥𑐸। 𑐠𑐣𑑂𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐣𑐳𑐵𑑄 𑐩𑐾𑐎𑑂𑐫𑐵𑐣𑐶𑐎𑐮 𑐴𑐵𑐬𑑂𑐨𑐾𑐳𑑂𑐟𑐶𑑄𑐐, 𑐣𑐳𑐵𑐫𑐵 𑐁𑐫𑐵𑐟-𑐣𑐶𑐬𑑂𑐫𑐵𑐟, 𑐟𑐔𑑂𑐰𑑅𑐐𑐸 𑐥𑑂𑐬𑐱𑑀𑐢𑐣 𑐰 𑐍𑐡𑑂𑐫𑑀𑐐𑐶𑐎 𑐧𑐸𑑃𑐖𑑂𑐫𑐵 𑐫𑐵𑐫𑐾𑐕𑐶𑑄𑐐𑐸 𑐰𑐵𑐟𑐵𑐰𑐬𑐞 𑐡𑐫𑐾𑐎𑐵𑐧𑑂𑐫𑐸𑐐𑐸 𑐡𑐸। 𑐀𑐠𑐾 𑐖𑐹𑐐𑐸𑐮𑐶𑑄, 𑐟𑑅𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐥𑐬𑐶𑐩𑐵𑐞𑐫𑑂 𑐖𑐵𑐎𑐶, 𑐕𑑂𑐰, 𑐎𑑅𑐣𑐶, 𑐩𑐸𑐳𑑂𑐫𑐵 𑐁𑐡𑐶𑐫𑐵 𑐎𑐵𑐫𑐾𑐧𑐶𑐫𑐾 𑐫𑐵𑐫𑐾𑐕𑐶𑑄𑐳𑐵𑑄 𑐟𑑅𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐥𑐬𑐶𑐩𑐵𑐞𑐫𑑂 𑐰𑐵𑐄𑑃𑐔𑐵, 𑐄𑑄𑐔𑑅𑐁𑐡𑐶𑐫𑐵 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑐎𑐵𑐫𑐾𑐧𑐶𑐫𑐾 𑐰 𑐳𑑂𑐰𑐠𑐣𑐾𑐖𑑂𑐫𑐵 𑐀𑐥𑐸𑐎𑑂𑐎 𑐫𑐵𑐫𑐾 𑐩𑐕𑐶𑑄। <ref>{{cite web|url=http://www.cmegroup.com/trading/commodities/ |title=Agricultural Commodities Products |publisher=Cmegroup.com |date=2012-07-13 |accessdate=2012-07-19}}</ref> 𑐕𑐏𑑂𑐫𑑅 𑐧𑐸𑑄𑐂 𑐧𑐸𑐂𑐐𑐸 𑐎𑐶 𑐎𑐠𑑄 𑐥𑐸𑐮𑐶𑐐𑐸 𑐎𑐬𑐫𑐵𑐟 𑐎𑐶𑐥𑑂𑐫𑑄 𑐢𑐵𑐂𑐐𑐸 𑐫𑐵। 𑐠𑑂𑐰 𑐴𑐾 𑐎𑐶𑐥𑑂𑐫𑑄 𑐏𑑃𑐐𑑂𑐰𑑅𑐫𑐵𑐟 𑐁𑑅𑐰𑐫𑐵 𑐳𑐎𑐮 𑐎𑐠𑑄𑐫𑐵 𑐧𑐸𑑄 𑐎𑐬(Land Tax)𑐫𑐵 𑐣𑐶𑑄𑐟𑐶𑑄 𑐕𑑂𑐫𑐮𑐶𑐐𑐸 𑐫𑐵। ==𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵== {{𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵|}} ==𑐳𑑂𑐰𑐫𑐵𑐡𑐶𑐳𑑃== * [[𑐣𑐳𑐵𑐟𑑂𑐰𑑃𑐳𑐵|𑐣𑐳𑐵]] [[𑐥𑐸𑐔𑑅:𑐣𑐳𑐵]] jz2mzc57yvlfbrgnq0zkyniey40c9p1 1121283 1121282 2026-05-15T19:42:36Z Eukesh 11 1121283 wikitext text/x-wiki {{देवनागरी|कि}} [[File:Dhaniyangal.jpg|thumb|𑐰𑐵𑐕𑐶𑐫𑐵 𑐧𑐖𑐵𑐮𑐫𑑂 𑐩𑐶𑐫𑐵𑐟𑑅𑐐𑐸 𑐎𑐶]] [[File:Fagopyrum гречка.jpg|thumb|[[𑐧𑐎𑐰𑑂𑐴𑐶𑐟]]]] [[image:Gerstenkoerner.jpg|thumb|[[𑐧𑐵𑐬𑑂𑐮𑐾]]]] [[image:Lens culinaris seeds.jpg|thumb|[[𑐮𑐾𑐣𑑂𑐟𑐶𑐮]] 𑐧𑐵𑐫𑑂 𑐎𑐾𑑄]] '''𑐎𑐶''' 𑐢𑐵𑑅𑐐𑐸 𑐳𑐶 𑐰 𑐨𑐸𑑄𑐳𑐵 𑐩𑐡𑐹𑐐𑐸 𑐔𑐶𑐢𑑄𑐐𑐸, 𑐎𑐬𑐵, 𑐳𑐸𑐎𑑂𑐏𑐵 [[𑐥𑐸]] 𑐏। 𑐎𑐶 𑐩𑐣𑐸𑐫𑐵𑐟 𑐣𑐫𑐾𑐟 𑐰𑐵 𑐔𑑁𑐥𑐵𑐫𑐵𑐟𑐫𑐾𑐟 𑐣𑐎𑐾𑐫𑐵𑐟 𑐧𑐸𑐂𑐎𑐶𑐐𑐸 𑐫𑐵। <ref>Babcock, PG., ed. 1976. Webster's Third New International Dictionary. G. & C. Merriam Co. Springfield Massachusetts.</ref> Agronomists also call the plants producing such seeds 'grains' or 'grain crops'. 𑐧𑐸𑐂𑐎𑐹𑐐𑐸, 𑐳𑐸𑐎𑑂𑐏𑐵 𑐎𑐶 𑐩𑐾𑐩𑐾𑐐𑐸 𑐣𑐳𑐵 𑐳𑑂𑐰𑐫𑐵 𑐫𑐎𑑂𑐰 𑐬𑐸𑐥𑑄 𑐨𑐶𑑄। 𑐠𑐣𑑂𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐣𑐳𑐵 𑐳𑑂𑐰𑐠𑐣𑐾, 𑐕𑑂𑐫𑐮𑐾 𑐰 𑐕𑐠𑐵𑐳𑑄 𑐩𑐾𑐠𑐵𑐳𑐫𑑂 𑐫𑑄𑐎𑐾 𑐀𑐥𑐸। 𑐠𑐣𑑂𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐣𑐳𑐵𑑄 𑐩𑐾𑐎𑑂𑐫𑐵𑐣𑐶𑐎𑐮 𑐴𑐵𑐬𑑂𑐨𑐾𑐳𑑂𑐟𑐶𑑄𑐐, 𑐣𑐳𑐵𑐫𑐵 𑐁𑐫𑐵𑐟-𑐣𑐶𑐬𑑂𑐫𑐵𑐟, 𑐟𑐔𑑂𑐰𑑅𑐐𑐸 𑐥𑑂𑐬𑐱𑑀𑐢𑐣 𑐰 𑐍𑐡𑑂𑐫𑑀𑐐𑐶𑐎 𑐧𑐸𑑃𑐖𑑂𑐫𑐵 𑐫𑐵𑐫𑐾𑐕𑐶𑑄𑐐𑐸 𑐰𑐵𑐟𑐵𑐰𑐬𑐞 𑐡𑐫𑐾𑐎𑐵𑐧𑑂𑐫𑐸𑐐𑐸 𑐡𑐸। 𑐀𑐠𑐾 𑐖𑐹𑐐𑐸𑐮𑐶𑑄, 𑐟𑑅𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐥𑐬𑐶𑐩𑐵𑐞𑐫𑑂 𑐖𑐵𑐎𑐶, 𑐕𑑂𑐰, 𑐎𑑅𑐣𑐶, 𑐩𑐸𑐳𑑂𑐫𑐵 𑐁𑐡𑐶𑐫𑐵 𑐎𑐵𑐫𑐾𑐧𑐶𑐫𑐾 𑐫𑐵𑐫𑐾𑐕𑐶𑑄𑐳𑐵𑑄 𑐟𑑅𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐥𑐬𑐶𑐩𑐵𑐞𑐫𑑂 𑐰𑐵𑐄𑑃𑐔𑐵, 𑐄𑑄𑐔𑑅𑐁𑐡𑐶𑐫𑐵 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑐎𑐵𑐫𑐾𑐧𑐶𑐫𑐾 𑐰 𑐳𑑂𑐰𑐠𑐣𑐾𑐖𑑂𑐫𑐵 𑐀𑐥𑐸𑐎𑑂𑐎 𑐫𑐵𑐫𑐾 𑐩𑐕𑐶𑑄। <ref>{{cite web|url=http://www.cmegroup.com/trading/commodities/ |title=Agricultural Commodities Products |publisher=Cmegroup.com |date=2012-07-13 |accessdate=2012-07-19}}</ref> 𑐕𑐏𑑂𑐫𑑅 𑐧𑐸𑑄𑐂 𑐧𑐸𑐂𑐐𑐸 𑐎𑐶 𑐎𑐠𑑄 𑐥𑐸𑐮𑐶𑐐𑐸 𑐎𑐬𑐫𑐵𑐟 𑐎𑐶𑐥𑑂𑐫𑑄 𑐢𑐵𑐂𑐐𑐸 𑐫𑐵। 𑐠𑑂𑐰 𑐴𑐾 𑐎𑐶𑐥𑑂𑐫𑑄 𑐏𑑃𑐐𑑂𑐰𑑅𑐫𑐵𑐟 𑐁𑑅𑐰𑐫𑐵 𑐳𑐎𑐮 𑐎𑐠𑑄𑐫𑐵 𑐧𑐸𑑄 𑐎𑐬(Land Tax)𑐫𑐵 𑐣𑐶𑑄𑐟𑐶𑑄 𑐕𑑂𑐫𑐮𑐶𑐐𑐸 𑐫𑐵। ==𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵== {{𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵|}} ==𑐳𑑂𑐰𑐫𑐵𑐡𑐶𑐳𑑃== * [[𑐣𑐳𑐵𑐟𑑂𑐰𑑃𑐳𑐵|𑐣𑐳𑐵]] [[𑐥𑐸𑐔𑑅:𑐣𑐳𑐵]] 6aqnzd1cbtcit6a8wch8nycdz5agb3b 2 248193 1121271 978184 2026-05-15T12:43:41Z CommonsDelinker 49 Removing [[:c:File:Arts_Academic_Building.jpg|Arts_Academic_Building.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Elcobbola|Elcobbola]] because: [[:c:COM:NETCOPYRIGHT|Copyright violation]], no indication of a [[:c:COM:L|free license]] on the sourc 1121271 wikitext text/x-wiki {{देवनागरी|दिन्हता}} ''थ्व पौ देवनागरीं बोट छ्यला थःमंतुं नेपाललिपिइ हिलातःगु ख। थ्व पौयात च्वसु पतिइ यंकेन्ह्यः छकः ब्वनाः पाय्छि जू/मजूगू स्वयादिसँ।'' [[Image:Dinhata_high_school.jpg|220x124px|thumb|right|dinhata high school. it was established in 1890]] [[Image:Baniyadaha River 1.jpg|thumb]] <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{𑐨𑐵𑐬𑐟𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐣𑐐𑐬 𑐂𑐮𑐵𑐎𑐵𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐟𑐠𑑂𑐫𑐵𑑄𑐎| native_name = 𑐡𑐶𑐣𑑂𑐴𑐟𑐵 | type = city | latd = 26.13 | longd = 89.47| locator_position = right | state_name = 𑐥𑐱𑑂𑐔𑐶𑐩 𑐧𑑄𑐐𑐵𑐮 | district = [[𑐎𑑀𑐔 𑐧𑐶𑐴𑐵𑐬 𑐖𑐶𑐮𑑂𑐮𑐵|𑐎𑑀𑐔 𑐧𑐶𑐴𑐵𑐬]] | leader_title = | leader_name = | altitude = 𑑓𑑖| altitude_ft = 𑑑𑑑𑑘| population_as_of = 2001| population_total = 𑑓𑑔,𑑓𑑐𑑓| population_density = | area_magnitude= sq. km | area_total = | area_telephone = | postal_code = | vehicle_code_range = | sex_ratio = | unlocode = | website = | footnotes = | }} '''𑐡𑐶𑐣𑑂𑐴𑐟𑐵''' ([[𑐀𑑄𑐐𑑂𑐬𑐾𑐖𑐷 𑐨𑐵𑐫|𑐀𑑄𑐐𑑂𑐬𑐾𑐖𑐷 𑐨𑐵𑐫]]:Dinhata), [[𑐨𑐵𑐬𑐟|𑐨𑐵𑐬𑐟𑐫𑐵𑐐𑐸]] [[𑐥𑐱𑑂𑐔𑐶𑐩 𑐧𑑄𑐐𑐵𑐮]] 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫𑐫𑐵𑐐𑐸 [[𑐎𑑀𑐔 𑐧𑐶𑐴𑐵𑐬 𑐖𑐶𑐮𑑂𑐮𑐵|𑐎𑑀𑐔 𑐧𑐶𑐴𑐵𑐬]] 𑐖𑐶𑐮𑑂𑐮𑐵𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐳𑐴𑐬 𑐂𑐮𑐵𑐎𑐵 𑐏𑑅। ==𑐨𑐹𑐐𑑀𑐮== 𑐠𑑂𑐰 𑐠𑐵𑐫𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐀𑐎𑑂𑐲𑐵𑑄𑐱 𑐰 𑐡𑐾𑐱𑐵𑐣𑑂𑐟𑐬 𑐏𑑅 {{coor d|26.13|N|89.47|E|}} ।<ref name="geoloc">{{cite web | accessdate = 𑐦𑐾𑐧𑑂𑐬𑐸𑐰𑐬𑐷 𑑑𑑐 | accessyear = 𑐡𑑄 𑑒𑑐𑑐𑑗 | url = http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Dinhata.html | title = Dinhata | work = Falling Rain Genomics, Inc}}</ref>𑐠𑑂𑐰 𑐠𑐵𑐫𑑂𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐄𑐔𑐵𑐂 𑐏𑑅 𑑓𑑖&nbsp;[[𑐩𑐶𑐚𑐬]] (𑑑𑑑𑑘&nbsp;[[𑐦𑐶𑐚]])। ==𑐖𑐣𑐳𑑄𑐏𑑂𑐫𑐵== ==𑐳𑑂𑐬𑑀𑐟== <references/> {{𑐥𑐱𑑂𑐔𑐶𑐩 𑐧𑑄𑐐𑐵𑐮𑐫𑐵𑐐𑐸-𑐳𑐴𑐬}} h52t28zpf5c4in1pmxb1d68d83o33up 0 307087 1121274 1121242 2026-05-15T19:39:01Z Eukesh 11 1121274 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपि|𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷}} '''किसली''' धयागु जाकि, ग्वय्‌ व दां तयातःगु [[सलिंचा]] खः। <ref>[https://archive.org/details/kisali-wnousa-2026/page/n5/mode/2up किसली सम्पादकीय, च्वमि केशरमान ताम्राकार, वर्ल्द नेवाः अर्गेनाइजेसन युएस]</ref> "किसली" धयागु शब्द नेपालभाषाया निगः खँग्वः "किगः" व "सलिं" स्वानाः जूगु खः। "किगः" धयागु जाकि/आक्षे खः सा "सलि" धयागु अय्लाः त्वनेगु चाया थल खः। नेवाः सभ्यता व थनया तान्त्रिक अभ्यास/धार्मिक पक्षया विकास नापनापं किसलीया नं विकास जूगु खनेदु। नेवाः संस्कारय्‌ किसलीया तःधंगु महत्त्व दु । विशेष यानाः छु भाकल यायेबलय्‌ मनूया सुस्वास्थ्य व ताःआयुया कामना यासें किसली तयेगु चलन दु । यदि सुं ल्वगि जुल धाःसा, दुर्घटनाय्‌ लात धाःसा वा ताःहाकःगु वँसा (यात्रा) यायेत्यंबलय्‌ किसली भाकल याइ। थुकिं उम्ह मनूया भिं जुइ धइगु विश्वास कयातइ। थथे भाकल यानातःगु किसली ल्वःगु इलय्‌ गुम्ह द्यःया नामं भाकल याःगु खः, उम्ह द्यःया थासय्‌ वनाः छायेगु याइ। अथेहे, छु विशेष पूजा याये न्ह्यः तइगु कलःया च्वय्‌ नं किसली तयेगु याइ। कलः पुसा द्यनेया रुपय्‌ किसली छग: तल धाःसा उगु पूजा पूर्ण जुइ धइगु जनविश्वास नेवाः तजिलजिइ दु। अथेहे, नासद्यःया पूजाय्‌ बाजागाजा स्वना: किसली थापना यानाः न्हिथं पूजा याइ, थुकियात "नासद्यः साला हयेगु" धाइ। न्हापा न्हापा नेवाः पुर्खातय्‌सं तान्त्रिक शक्ति छयलाः मेगु लोकय्‌ च्वनाच्वपिं यक्ष/यक्षिणी / नाग देवता/ख्याः / लाखे आजु / अजिमा द्यः व मेमेपिं द्यःयागु शक्ति यातः साला हयाः सिजःयागु बाय्‌ चायागु कलशय्‌ दुने तयाः पिहां वनेमफयेक तारण तयेगु लागी कलशयागु म्हुतु तियेत किसलीयागु प्रयोग यानातःगु खनेदु। थ्व त्वताः, छेँय् तःधंगु भ्वय्‌ याये नहा: श्री गणेशयात साला हयेगु धकाः निगः किसली व निगः खेँय्‌ छायेगु याइ। उकी मध्ये छगः किसली व छगः खेँय् छेय्‌ लिछ्याना हयाः छेँया छगू कुनय् तयाः भ्वय्‌ सिमधतले पूजा याइ | थथे यात धाःसा भ्वय्या इलय्‌ छु नं विघ्नबाधा मजुइ धइगु विश्वास दु। ==स्वयादिसँ== * [[कि]] ==लिधंसा== * [https://archive.org/details/kisali-wnousa-2026/mode/2up केशरमान ताम्राकारजुया किसलीया सम्पादकीय] {{लिधंसा}} [[पुचः:नेवाः तजिलजि]] h5fk7qf1frst6cg6c0x2bp4gvvfw46k 0 307092 1121272 1121268 2026-05-15T19:37:23Z Eukesh 11 1121272 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपि|𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑐵 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅}} '''संयुक्त राज्य अमेरिकाया नेवाः''' धाःपिं संयुक्त राज्य अमेरिकाय् च्वनाच्वंपिं नेवाःतेगु पुचः ख। थ्व नेवाः समुदायं थःगु कला, संस्कृति व भाषायात म्वाकातयेत यक्व कुतः यानाच्वंगु दु। == इतिहास == संयुक्त राज्य अमेरिकाय् थ्यंम्ह दकलय् न्हापांम्ह नेपाःमि पद्म सुन्दर मल्ल छम्ह नेवाः ख। <ref name="kisali">प्रमेश श्रेष्ठ, "Newah in the USA", ''किसली'' (Kisali) - हलिं नेवाः दबू अमेरिकाया स्मारिका सफू, २०२६, पौ १-५।</ref> वय्कः १९२० या दशकया सुरुइ उच्च शिक्षाया निंतिं अमेरिकाय् वनाः १९२२ सालय् युनिभर्सिटी अफ मिसिगन पाखें इलेक्ट्रिकल इन्जिनियरिङय् स्नातक उपाधि हासिल यानाःदिम्ह न्हापांम्ह नेपाःमि जुयादिल <ref name="kisali"/>। १९६० व ७० या दशकय् मेमेपिं नेवाः विद्यार्थी व पेशाया विशेषज्ञत अमेरिकाय् वयेगु क्रम न्ह्यात। सन् १९८० व ९० या दशकंनिसें नेवाः परिवारत अमेरिकाय् थ्यनिगु चलन अप्वया वल अले न्युयोर्क व वासिङ्टन डीसी थेंज्याःगु शहरय् चिचीधंगु पुचलय् मुनाः नखःचखः हनेगु व थःगु नसात्वँसा इनेगु ज्या न्ह्यात।<ref name="kisali"/> == संस्थात == अमेरिकाय् नेवाः म्हसीकायात बल्लाकेत थीथी राष्ट्रिय व क्षेत्रीय संस्थात स्थापना जूगु दु: * '''हलिं नेवाः दबू अमेरिका (World Newah Organization USA):''' थुकिया मू ज्याकुथि टेक्ससया फोर्ट वर्थय् (Fort Worth, Texas) दु अले थ्व हलिमय् च्वंपिं नेवाःतय्त स्वायेगु ज्या याइ।<ref name="kisali"/> * '''नेपाः पासा पुचः अमेरिकाय् (NPPA):''' सन् १९९१ स वासिङ्टन डीसीइ पलिस्था जूगु थ्व संस्था नेपाः पिनेया दकलय् न्हापांगु संगठित नेवाः संस्था खः।<ref name="kisali"/> * '''नेवाः अर्गनाइजेशन अफ अमेरिका (NOA):''' सन् २००१स पलिस्था जूगु थ्व संस्थां येँया व नेपाल संवत् थेंज्याःगु नखःत हना वयाच्वंगु दु।<ref name="kisali"/> * '''मेमेगु संस्थात:''' अमेरिकाय् नेवाः गुथि (न्युयोर्क), नेवाः नखः (न्युयोर्क), नेपाः कम्युनिटी युएसए, ल्याय्‌म्ह अमेरिका, न्यु इंग्ल्याण्ड नेवाः संस्था, केन्टकी नेवाः पुचः, कोलोराडो नेवाः खलः, र युनाइटेड नेवाः युएसए (टेक्सस) थेंज्याःगु संस्थात सक्रिय दु।<ref name="kisali"/> == सांस्कृतिक प्रभाव == संयुक्त राज्य अमेरिकाय् नेवाःतेसं म्हपुजा, इन्द्रजात्रा, व योमरि पुन्हि थेंज्याःगु नखःत हनाः नेवाः संस्कारयात म्वाकातःगु दु। अथेहे सामूहिक 'इही' व 'कय्‌तापुजा' यानाः मस्तेत थःगु तजिलजि स्यनेगु ज्या नं यानाच्वंगु दु। नेपालभाषा म्वाकातेत नं थनया थीथी मनू व संस्थां थीथी ज्या यानाच्वंगु दु।<ref name="kisali"/> == लिधंसा == {{लिधंसा|}} [[पुचः:नेवाः तजिलजि]] [[पुचः:संयुक्त राज्य अमेरिकाया तजिलजि]] glakinqtt3sjy7utxjm60jgvys6yygf 0 307094 1121273 2026-05-15T19:38:03Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: {{देवनागरी|संयुक्त राज्य अमेरिकाया नेवाः}} '''𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑐵 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅''' 𑐢𑐵𑑅𑐥𑐶𑑄 𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑑂 𑐔𑑂𑐰𑐣𑐵𑐔𑑂𑐰𑑄𑐥𑐶𑑄 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅𑐟𑐾𑐐𑐸 𑐥𑐸𑐔𑑅 𑐏। 𑐠𑑂𑐰 𑐣... 1121273 wikitext text/x-wiki {{देवनागरी|संयुक्त राज्य अमेरिकाया नेवाः}} '''𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑐵 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅''' 𑐢𑐵𑑅𑐥𑐶𑑄 𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑑂 𑐔𑑂𑐰𑐣𑐵𑐔𑑂𑐰𑑄𑐥𑐶𑑄 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅𑐟𑐾𑐐𑐸 𑐥𑐸𑐔𑑅 𑐏। 𑐠𑑂𑐰 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐳𑐩𑐸𑐡𑐵𑐫𑑄 𑐠𑑅𑐐𑐸 𑐎𑐮𑐵, 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐎𑐺𑐟𑐶 𑐰 𑐨𑐵𑐲𑐵𑐫𑐵𑐟 𑐩𑑂𑐰𑐵𑐎𑐵𑐟𑐫𑐾𑐟 𑐫𑐎𑑂𑐰 𑐎𑐸𑐟𑑅 𑐫𑐵𑐣𑐵𑐔𑑂𑐰𑑄𑐐𑐸 𑐡𑐸। == 𑐂𑐟𑐶𑐴𑐵𑐳 == 𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑑂 𑐠𑑂𑐫𑑄𑐩𑑂𑐴 𑐡𑐎𑐮𑐫𑑂 𑐣𑑂𑐴𑐵𑐥𑐵𑑄𑐩𑑂𑐴 𑐣𑐾𑐥𑐵𑑅𑐩𑐶 𑐥𑐡𑑂𑐩 𑐳𑐸𑐣𑑂𑐡𑐬 𑐩𑐮𑑂𑐮 𑐕𑐩𑑂𑐴 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐏। <ref name="kisali">𑐥𑑂𑐬𑐩𑐾𑐱 𑐱𑑂𑐬𑐾𑐲𑑂𑐛, "Newah in the USA", ''𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷'' (Kisali) - 𑐴𑐮𑐶𑑄 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐡𑐧𑐹 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑐵 𑐳𑑂𑐩𑐵𑐬𑐶𑐎𑐵 𑐳𑐦𑐹, 𑑒𑑐𑑒𑑖, 𑐥𑑁 𑑑-𑑕।</ref> 𑐰𑐫𑑂𑐎𑑅 𑑑𑑙𑑒𑑐 𑐫𑐵 𑐡𑐱𑐎𑐫𑐵 𑐳𑐸𑐬𑐸𑐂 𑐄𑐔𑑂𑐔 𑐱𑐶𑐎𑑂𑐲𑐵𑐫𑐵 𑐣𑐶𑑄𑐟𑐶𑑄 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑑂 𑐰𑐣𑐵𑑅 𑑑𑑙𑑒𑑒 𑐳𑐵𑐮𑐫𑑂 𑐫𑐸𑐣𑐶𑐨𑐬𑑂𑐳𑐶𑐚𑐷 𑐀𑐦 𑐩𑐶𑐳𑐶𑐐𑐣 𑐥𑐵𑐏𑐾𑑄 𑐂𑐮𑐾𑐎𑑂𑐚𑑂𑐬𑐶𑐎𑐮 𑐂𑐣𑑂𑐖𑐶𑐣𑐶𑐫𑐬𑐶𑐒𑐫𑑂 𑐳𑑂𑐣𑐵𑐟𑐎 𑐄𑐥𑐵𑐢𑐶 𑐴𑐵𑐳𑐶𑐮 𑐫𑐵𑐣𑐵𑑅𑐡𑐶𑐩𑑂𑐴 𑐣𑑂𑐴𑐵𑐥𑐵𑑄𑐩𑑂𑐴 𑐣𑐾𑐥𑐵𑑅𑐩𑐶 𑐖𑐸𑐫𑐵𑐡𑐶𑐮 <ref name="kisali"/>। 𑑑𑑙𑑖𑑐 𑐰 𑑗𑑐 𑐫𑐵 𑐡𑐱𑐎𑐫𑑂 𑐩𑐾𑐩𑐾𑐥𑐶𑑄 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐰𑐶𑐡𑑂𑐫𑐵𑐬𑑂𑐠𑐷 𑐰 𑐥𑐾𑐱𑐵𑐫𑐵 𑐰𑐶𑐱𑐾𑐲𑐖𑑂𑐘𑐟 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑑂 𑐰𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐎𑑂𑐬𑐩 𑐣𑑂𑐴𑑂𑐫𑐵𑐟। 𑐳𑐣𑑂 𑑑𑑙𑑘𑑐 𑐰 𑑙𑑐 𑐫𑐵 𑐡𑐱𑐎𑑄𑐣𑐶𑐳𑐾𑑄 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐥𑐬𑐶𑐰𑐵𑐬𑐟 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑑂 𑐠𑑂𑐫𑐣𑐶𑐐𑐸 𑐔𑐮𑐣 𑐀𑐥𑑂𑐰𑐫𑐵 𑐰𑐮 𑐀𑐮𑐾 𑐣𑑂𑐫𑐸𑐫𑑀𑐬𑑂𑐎 𑐰 𑐰𑐵𑐳𑐶𑐒𑑂𑐚𑐣 𑐜𑐷𑐳𑐷 𑐠𑐾𑑄𑐖𑑂𑐫𑐵𑑅𑐐𑐸 𑐱𑐴𑐬𑐫𑑂 𑐔𑐶𑐔𑐷𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐥𑐸𑐔𑐮𑐫𑑂 𑐩𑐸𑐣𑐵𑑅 𑐣𑐏𑑅𑐔𑐏𑑅 𑐴𑐣𑐾𑐐𑐸 𑐰 𑐠𑑅𑐐𑐸 𑐣𑐳𑐵𑐟𑑂𑐰𑑃𑐳𑐵 𑐂𑐣𑐾𑐐𑐸 𑐖𑑂𑐫𑐵 𑐣𑑂𑐴𑑂𑐫𑐵𑐟।<ref name="kisali"/> == 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐠𑐵𑐟 == 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑑂 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐩𑑂𑐴𑐳𑐷𑐎𑐵𑐫𑐵𑐟 𑐧𑐮𑑂𑐮𑐵𑐎𑐾𑐟 𑐠𑐷𑐠𑐷 𑐬𑐵𑐲𑑂𑐚𑑂𑐬𑐶𑐫 𑐰 𑐎𑑂𑐲𑐾𑐟𑑂𑐬𑐷𑐫 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐠𑐵𑐟 𑐳𑑂𑐠𑐵𑐥𑐣𑐵 𑐖𑐹𑐐𑐸 𑐡𑐸: * '''𑐴𑐮𑐶𑑄 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐡𑐧𑐹 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵 (World Newah Organization USA):''' 𑐠𑐸𑐎𑐶𑐫𑐵 𑐩𑐹 𑐖𑑂𑐫𑐵𑐎𑐸𑐠𑐶 𑐚𑐾𑐎𑑂𑐳𑐳𑐫𑐵 𑐦𑑀𑐬𑑂𑐚 𑐰𑐬𑑂𑐠𑐫𑑂 (Fort Worth, Texas) 𑐡𑐸 𑐀𑐮𑐾 𑐠𑑂𑐰 𑐴𑐮𑐶𑐩𑐫𑑂 𑐔𑑂𑐰𑑄𑐥𑐶𑑄 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅𑐟𑐫𑑂𑐟 𑐳𑑂𑐰𑐵𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐖𑑂𑐫𑐵 𑐫𑐵𑐂।<ref name="kisali"/> * '''𑐣𑐾𑐥𑐵𑑅 𑐥𑐵𑐳𑐵 𑐥𑐸𑐔𑑅 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑑂 (NPPA):''' 𑐳𑐣𑑂 𑑑𑑙𑑙𑑑 𑐳 𑐰𑐵𑐳𑐶𑐒𑑂𑐚𑐣 𑐜𑐷𑐳𑐷𑐂 𑐥𑐮𑐶𑐳𑑂𑐠𑐵 𑐖𑐹𑐐𑐸 𑐠𑑂𑐰 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐠𑐵 𑐣𑐾𑐥𑐵𑑅 𑐥𑐶𑐣𑐾𑐫𑐵 𑐡𑐎𑐮𑐫𑑂 𑐣𑑂𑐴𑐵𑐥𑐵𑑄𑐐𑐸 𑐳𑑄𑐐𑐛𑐶𑐟 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐠𑐵 𑐏𑑅।<ref name="kisali"/> * '''𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐀𑐬𑑂𑐐𑐣𑐵𑐂𑐖𑐾𑐱𑐣 𑐀𑐦 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵 (NOA):''' 𑐳𑐣𑑂 𑑒𑑐𑑐𑑑𑐳 𑐥𑐮𑐶𑐳𑑂𑐠𑐵 𑐖𑐹𑐐𑐸 𑐠𑑂𑐰 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐠𑐵𑑄 𑐫𑐾𑑃𑐫𑐵 𑐰 𑐣𑐾𑐥𑐵𑐮 𑐳𑑄𑐰𑐟𑑂 𑐠𑐾𑑄𑐖𑑂𑐫𑐵𑑅𑐐𑐸 𑐣𑐏𑑅𑐟 𑐴𑐣𑐵 𑐰𑐫𑐵𑐔𑑂𑐰𑑄𑐐𑐸 𑐡𑐸।<ref name="kisali"/> * '''𑐩𑐾𑐩𑐾𑐐𑐸 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐠𑐵𑐟:''' 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑑂 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐐𑐸𑐠𑐶 (𑐣𑑂𑐫𑐸𑐫𑑀𑐬𑑂𑐎), 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐣𑐏𑑅 (𑐣𑑂𑐫𑐸𑐫𑑀𑐬𑑂𑐎), 𑐣𑐾𑐥𑐵𑑅 𑐎𑐩𑑂𑐫𑐸𑐣𑐶𑐚𑐷 𑐫𑐸𑐊𑐳𑐊, 𑐮𑑂𑐫𑐵𑐫𑑂‌𑐩𑑂𑐴 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵, 𑐣𑑂𑐫𑐸 𑐂𑑄𑐐𑑂𑐮𑑂𑐫𑐵𑐞𑑂𑐜 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐠𑐵, 𑐎𑐾𑐣𑑂𑐚𑐎𑐷 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐥𑐸𑐔𑑅, 𑐎𑑀𑐮𑑀𑐬𑐵𑐜𑑀 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐏𑐮𑑅, 𑐬 𑐫𑐸𑐣𑐵𑐂𑐚𑐾𑐜 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐫𑐸𑐊𑐳𑐊 (𑐚𑐾𑐎𑑂𑐳𑐳) 𑐠𑐾𑑄𑐖𑑂𑐫𑐵𑑅𑐐𑐸 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐠𑐵𑐟 𑐳𑐎𑑂𑐬𑐶𑐫 𑐡𑐸।<ref name="kisali"/> == 𑐳𑐵𑑄𑐳𑑂𑐎𑐺𑐟𑐶𑐎 𑐥𑑂𑐬𑐨𑐵𑐰 == 𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑑂 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅𑐟𑐾𑐳𑑄 𑐩𑑂𑐴𑐥𑐸𑐖𑐵, 𑐂𑐣𑑂𑐡𑑂𑐬𑐖𑐵𑐟𑑂𑐬𑐵, 𑐰 𑐫𑑀𑐩𑐬𑐶 𑐥𑐸𑐣𑑂𑐴𑐶 𑐠𑐾𑑄𑐖𑑂𑐫𑐵𑑅𑐐𑐸 𑐣𑐏𑑅𑐟 𑐴𑐣𑐵𑑅 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐎𑐵𑐬𑐫𑐵𑐟 𑐩𑑂𑐰𑐵𑐎𑐵𑐟𑑅𑐐𑐸 𑐡𑐸। 𑐀𑐠𑐾𑐴𑐾 𑐳𑐵𑐩𑐹𑐴𑐶𑐎 '𑐂𑐴𑐷' 𑐰 '𑐎𑐫𑑂‌𑐟𑐵𑐥𑐸𑐖𑐵' 𑐫𑐵𑐣𑐵𑑅 𑐩𑐳𑑂𑐟𑐾𑐟 𑐠𑑅𑐐𑐸 𑐟𑐖𑐶𑐮𑐖𑐶 𑐳𑑂𑐫𑐣𑐾𑐐𑐸 𑐖𑑂𑐫𑐵 𑐣𑑄 𑐫𑐵𑐣𑐵𑐔𑑂𑐰𑑄𑐐𑐸 𑐡𑐸। 𑐣𑐾𑐥𑐵𑐮𑐨𑐵𑐲𑐵 𑐩𑑂𑐰𑐵𑐎𑐵𑐟𑐾𑐟 𑐣𑑄 𑐠𑐣𑐫𑐵 𑐠𑐷𑐠𑐷 𑐩𑐣𑐹 𑐰 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐠𑐵𑑄 𑐠𑐷𑐠𑐷 𑐖𑑂𑐫𑐵 𑐫𑐵𑐣𑐵𑐔𑑂𑐰𑑄𑐐𑐸 𑐡𑐸।<ref name="kisali"/> == 𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵 == {{𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵|}} [[पुचः:𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐟𑐖𑐶𑐮𑐖𑐶]] [[पुचः:𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵𑐫𑐵 𑐟𑐖𑐶𑐮𑐖𑐶]] 05kxi38ygzk40a9dedp7k2ahnzm7apl 0 307095 1121275 2026-05-15T19:39:18Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: {{देवनागरी|𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷}} '''किसली''' धयागु जाकि, ग्वय्‌ व दां तयातःगु [[सलिंचा]] खः। <ref>[https://archive.org/details/kisali-wnousa-2026/page/n5/mode/2up किसली सम्पादकीय, च्वमि केशरमान ताम्राकार, वर्ल्द नेवाः अर्गेनाइजेसन युएस]</ref> "... 1121275 wikitext text/x-wiki {{देवनागरी|𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷}} '''किसली''' धयागु जाकि, ग्वय्‌ व दां तयातःगु [[सलिंचा]] खः। <ref>[https://archive.org/details/kisali-wnousa-2026/page/n5/mode/2up किसली सम्पादकीय, च्वमि केशरमान ताम्राकार, वर्ल्द नेवाः अर्गेनाइजेसन युएस]</ref> "किसली" धयागु शब्द नेपालभाषाया निगः खँग्वः "किगः" व "सलिं" स्वानाः जूगु खः। "किगः" धयागु जाकि/आक्षे खः सा "सलि" धयागु अय्लाः त्वनेगु चाया थल खः। नेवाः सभ्यता व थनया तान्त्रिक अभ्यास/धार्मिक पक्षया विकास नापनापं किसलीया नं विकास जूगु खनेदु। नेवाः संस्कारय्‌ किसलीया तःधंगु महत्त्व दु । विशेष यानाः छु भाकल यायेबलय्‌ मनूया सुस्वास्थ्य व ताःआयुया कामना यासें किसली तयेगु चलन दु । यदि सुं ल्वगि जुल धाःसा, दुर्घटनाय्‌ लात धाःसा वा ताःहाकःगु वँसा (यात्रा) यायेत्यंबलय्‌ किसली भाकल याइ। थुकिं उम्ह मनूया भिं जुइ धइगु विश्वास कयातइ। थथे भाकल यानातःगु किसली ल्वःगु इलय्‌ गुम्ह द्यःया नामं भाकल याःगु खः, उम्ह द्यःया थासय्‌ वनाः छायेगु याइ। अथेहे, छु विशेष पूजा याये न्ह्यः तइगु कलःया च्वय्‌ नं किसली तयेगु याइ। कलः पुसा द्यनेया रुपय्‌ किसली छग: तल धाःसा उगु पूजा पूर्ण जुइ धइगु जनविश्वास नेवाः तजिलजिइ दु। अथेहे, नासद्यःया पूजाय्‌ बाजागाजा स्वना: किसली थापना यानाः न्हिथं पूजा याइ, थुकियात "नासद्यः साला हयेगु" धाइ। न्हापा न्हापा नेवाः पुर्खातय्‌सं तान्त्रिक शक्ति छयलाः मेगु लोकय्‌ च्वनाच्वपिं यक्ष/यक्षिणी / नाग देवता/ख्याः / लाखे आजु / अजिमा द्यः व मेमेपिं द्यःयागु शक्ति यातः साला हयाः सिजःयागु बाय्‌ चायागु कलशय्‌ दुने तयाः पिहां वनेमफयेक तारण तयेगु लागी कलशयागु म्हुतु तियेत किसलीयागु प्रयोग यानातःगु खनेदु। थ्व त्वताः, छेँय् तःधंगु भ्वय्‌ याये नहा: श्री गणेशयात साला हयेगु धकाः निगः किसली व निगः खेँय्‌ छायेगु याइ। उकी मध्ये छगः किसली व छगः खेँय् छेय्‌ लिछ्याना हयाः छेँया छगू कुनय् तयाः भ्वय्‌ सिमधतले पूजा याइ | थथे यात धाःसा भ्वय्या इलय्‌ छु नं विघ्नबाधा मजुइ धइगु विश्वास दु। ==स्वयादिसँ== * [[कि]] ==लिधंसा== * [https://archive.org/details/kisali-wnousa-2026/mode/2up केशरमान ताम्राकारजुया किसलीया सम्पादकीय] {{लिधंसा}} [[पुचः:नेवाः तजिलजि]] 9jin1ymkl8uh4t0pmb4egd66a2bmkw9 1121276 1121275 2026-05-15T19:39:46Z Eukesh 11 1121276 wikitext text/x-wiki {{देवनागरी|𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷}} '''𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷''' 𑐢𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐖𑐵𑐎𑐶, 𑐐𑑂𑐰𑐫𑑂‌ 𑐰 𑐡𑐵𑑄 𑐟𑐫𑐵𑐟𑑅𑐐𑐸 [[𑐳𑐮𑐶𑑄𑐔𑐵]] 𑐏𑑅। <ref>[https://archive.org/details/kisali-wnousa-2026/page/n5/mode/2up 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐳𑐩𑑂𑐥𑐵𑐡𑐎𑐷𑐫, 𑐔𑑂𑐰𑐩𑐶 𑐎𑐾𑐱𑐬𑐩𑐵𑐣 𑐟𑐵𑐩𑑂𑐬𑐵𑐎𑐵𑐬, 𑐰𑐬𑑂𑐮𑑂𑐡 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐀𑐬𑑂𑐐𑐾𑐣𑐵𑐂𑐖𑐾𑐳𑐣 𑐫𑐸𑐊𑐳]</ref> "𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷" 𑐢𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐱𑐧𑑂𑐡 𑐣𑐾𑐥𑐵𑐮𑐨𑐵𑐲𑐵𑐫𑐵 𑐣𑐶𑐐𑑅 𑐏𑑃𑐐𑑂𑐰𑑅 "𑐎𑐶𑐐𑑅" 𑐰 "𑐳𑐮𑐶𑑄" 𑐳𑑂𑐰𑐵𑐣𑐵𑑅 𑐖𑐹𑐐𑐸 𑐏𑑅। "𑐎𑐶𑐐𑑅" 𑐢𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐖𑐵𑐎𑐶/𑐁𑐎𑑂𑐲𑐾 𑐏𑑅 𑐳𑐵 "𑐳𑐮𑐶" 𑐢𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐀𑐫𑑂𑐮𑐵𑑅 𑐟𑑂𑐰𑐣𑐾𑐐𑐸 𑐔𑐵𑐫𑐵 𑐠𑐮 𑐏𑑅। 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐳𑐨𑑂𑐫𑐟𑐵 𑐰 𑐠𑐣𑐫𑐵 𑐟𑐵𑐣𑑂𑐟𑑂𑐬𑐶𑐎 𑐀𑐨𑑂𑐫𑐵𑐳/𑐢𑐵𑐬𑑂𑐩𑐶𑐎 𑐥𑐎𑑂𑐲𑐫𑐵 𑐰𑐶𑐎𑐵𑐳 𑐣𑐵𑐥𑐣𑐵𑐥𑑄 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷𑐫𑐵 𑐣𑑄 𑐰𑐶𑐎𑐵𑐳 𑐖𑐹𑐐𑐸 𑐏𑐣𑐾𑐡𑐸। 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐎𑐵𑐬𑐫𑑂‌ 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷𑐫𑐵 𑐟𑑅𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐩𑐴𑐟𑑂𑐟𑑂𑐰 𑐡𑐸 । 𑐰𑐶𑐱𑐾𑐲 𑐫𑐵𑐣𑐵𑑅 𑐕𑐸 𑐨𑐵𑐎𑐮 𑐫𑐵𑐫𑐾𑐧𑐮𑐫𑑂‌ 𑐩𑐣𑐹𑐫𑐵 𑐳𑐸𑐳𑑂𑐰𑐵𑐳𑑂𑐠𑑂𑐫 𑐰 𑐟𑐵𑑅𑐁𑐫𑐸𑐫𑐵 𑐎𑐵𑐩𑐣𑐵 𑐫𑐵𑐳𑐾𑑄 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐟𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐔𑐮𑐣 𑐡𑐸 । 𑐫𑐡𑐶 𑐳𑐸𑑄 𑐮𑑂𑐰𑐐𑐶 𑐖𑐸𑐮 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵, 𑐡𑐸𑐬𑑂𑐑𑐚𑐣𑐵𑐫𑑂‌ 𑐮𑐵𑐟 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑐰𑐵 𑐟𑐵𑑅𑐴𑐵𑐎𑑅𑐐𑐸 𑐰𑑃𑐳𑐵 (𑐫𑐵𑐟𑑂𑐬𑐵) 𑐫𑐵𑐫𑐾𑐟𑑂𑐫𑑄𑐧𑐮𑐫𑑂‌ 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐨𑐵𑐎𑐮 𑐫𑐵𑐂। 𑐠𑐸𑐎𑐶𑑄 𑐄𑐩𑑂𑐴 𑐩𑐣𑐹𑐫𑐵 𑐨𑐶𑑄 𑐖𑐸𑐂 𑐢𑐂𑐐𑐸 𑐰𑐶𑐱𑑂𑐰𑐵𑐳 𑐎𑐫𑐵𑐟𑐂। 𑐠𑐠𑐾 𑐨𑐵𑐎𑐮 𑐫𑐵𑐣𑐵𑐟𑑅𑐐𑐸 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐮𑑂𑐰𑑅𑐐𑐸 𑐂𑐮𑐫𑑂‌ 𑐐𑐸𑐩𑑂𑐴 𑐡𑑂𑐫𑑅𑐫𑐵 𑐣𑐵𑐩𑑄 𑐨𑐵𑐎𑐮 𑐫𑐵𑑅𑐐𑐸 𑐏𑑅, 𑐄𑐩𑑂𑐴 𑐡𑑂𑐫𑑅𑐫𑐵 𑐠𑐵𑐳𑐫𑑂‌ 𑐰𑐣𑐵𑑅 𑐕𑐵𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐫𑐵𑐂। 𑐀𑐠𑐾𑐴𑐾, 𑐕𑐸 𑐰𑐶𑐱𑐾𑐲 𑐥𑐹𑐖𑐵 𑐫𑐵𑐫𑐾 𑐣𑑂𑐴𑑂𑐫𑑅 𑐟𑐂𑐐𑐸 𑐎𑐮𑑅𑐫𑐵 𑐔𑑂𑐰𑐫𑑂‌ 𑐣𑑄 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐟𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐫𑐵𑐂। 𑐎𑐮𑑅 𑐥𑐸𑐳𑐵 𑐡𑑂𑐫𑐣𑐾𑐫𑐵 𑐬𑐸𑐥𑐫𑑂‌ 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐕𑐐: 𑐟𑐮 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑐄𑐐𑐸 𑐥𑐹𑐖𑐵 𑐥𑐹𑐬𑑂𑐞 𑐖𑐸𑐂 𑐢𑐂𑐐𑐸 𑐖𑐣𑐰𑐶𑐱𑑂𑐰𑐵𑐳 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐟𑐖𑐶𑐮𑐖𑐶𑐂 𑐡𑐸। 𑐀𑐠𑐾𑐴𑐾, 𑐣𑐵𑐳𑐡𑑂𑐫𑑅𑐫𑐵 𑐥𑐹𑐖𑐵𑐫𑑂‌ 𑐧𑐵𑐖𑐵𑐐𑐵𑐖𑐵 𑐳𑑂𑐰𑐣𑐵: 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐠𑐵𑐥𑐣𑐵 𑐫𑐵𑐣𑐵𑑅 𑐣𑑂𑐴𑐶𑐠𑑄 𑐥𑐹𑐖𑐵 𑐫𑐵𑐂, 𑐠𑐸𑐎𑐶𑐫𑐵𑐟 "𑐣𑐵𑐳𑐡𑑂𑐫𑑅 𑐳𑐵𑐮𑐵 𑐴𑐫𑐾𑐐𑐸" 𑐢𑐵𑐂। 𑐣𑑂𑐴𑐵𑐥𑐵 𑐣𑑂𑐴𑐵𑐥𑐵 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐥𑐸𑐬𑑂𑐏𑐵𑐟𑐫𑑂‌𑐳𑑄 𑐟𑐵𑐣𑑂𑐟𑑂𑐬𑐶𑐎 𑐱𑐎𑑂𑐟𑐶 𑐕𑐫𑐮𑐵𑑅 𑐩𑐾𑐐𑐸 𑐮𑑀𑐎𑐫𑑂‌ 𑐔𑑂𑐰𑐣𑐵𑐔𑑂𑐰𑐥𑐶𑑄 𑐫𑐎𑑂𑐲/𑐫𑐎𑑂𑐲𑐶𑐞𑐷 / 𑐣𑐵𑐐 𑐡𑐾𑐰𑐟𑐵/𑐏𑑂𑐫𑐵𑑅 / 𑐮𑐵𑐏𑐾 𑐁𑐖𑐸 / 𑐀𑐖𑐶𑐩𑐵 𑐡𑑂𑐫𑑅 𑐰 𑐩𑐾𑐩𑐾𑐥𑐶𑑄 𑐡𑑂𑐫𑑅𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐱𑐎𑑂𑐟𑐶 𑐫𑐵𑐟𑑅 𑐳𑐵𑐮𑐵 𑐴𑐫𑐵𑑅 𑐳𑐶𑐖𑑅𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐧𑐵𑐫𑑂‌ 𑐔𑐵𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐎𑐮𑐱𑐫𑑂‌ 𑐡𑐸𑐣𑐾 𑐟𑐫𑐵𑑅 𑐥𑐶𑐴𑐵𑑄 𑐰𑐣𑐾𑐩𑐦𑐫𑐾𑐎 𑐟𑐵𑐬𑐞 𑐟𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐮𑐵𑐐𑐷 𑐎𑐮𑐱𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐩𑑂𑐴𑐸𑐟𑐸 𑐟𑐶𑐫𑐾𑐟 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐥𑑂𑐬𑐫𑑀𑐐 𑐫𑐵𑐣𑐵𑐟𑑅𑐐𑐸 𑐏𑐣𑐾𑐡𑐸। 𑐠𑑂𑐰 𑐟𑑂𑐰𑐟𑐵𑑅, 𑐕𑐾𑑃𑐫𑑂 𑐟𑑅𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐨𑑂𑐰𑐫𑑂‌ 𑐫𑐵𑐫𑐾 𑐣𑐴𑐵: 𑐱𑑂𑐬𑐷 𑐐𑐞𑐾𑐱𑐫𑐵𑐟 𑐳𑐵𑐮𑐵 𑐴𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐢𑐎𑐵𑑅 𑐣𑐶𑐐𑑅 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐰 𑐣𑐶𑐐𑑅 𑐏𑐾𑑃𑐫𑑂‌ 𑐕𑐵𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐫𑐵𑐂। 𑐄𑐎𑐷 𑐩𑐢𑑂𑐫𑐾 𑐕𑐐𑑅 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐰 𑐕𑐐𑑅 𑐏𑐾𑑃𑐫𑑂 𑐕𑐾𑐫𑑂‌ 𑐮𑐶𑐕𑑂𑐫𑐵𑐣𑐵 𑐴𑐫𑐵𑑅 𑐕𑐾𑑃𑐫𑐵 𑐕𑐐𑐹 𑐎𑐸𑐣𑐫𑑂 𑐟𑐫𑐵𑑅 𑐨𑑂𑐰𑐫𑑂‌ 𑐳𑐶𑐩𑐢𑐟𑐮𑐾 𑐥𑐹𑐖𑐵 𑐫𑐵𑐂 | 𑐠𑐠𑐾 𑐫𑐵𑐟 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑐨𑑂𑐰𑐫𑑂𑐫𑐵 𑐂𑐮𑐫𑑂‌ 𑐕𑐸 𑐣𑑄 𑐰𑐶𑐑𑑂𑐣𑐧𑐵𑐢𑐵 𑐩𑐖𑐸𑐂 𑐢𑐂𑐐𑐸 𑐰𑐶𑐱𑑂𑐰𑐵𑐳 𑐡𑐸। ==𑐳𑑂𑐰𑐫𑐵𑐡𑐶𑐳𑑃== * [[𑐎𑐶]] ==𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵== * [https://archive.org/details/kisali-wnousa-2026/mode/2up 𑐎𑐾𑐱𑐬𑐩𑐵𑐣 𑐟𑐵𑐩𑑂𑐬𑐵𑐎𑐵𑐬𑐖𑐸𑐫𑐵 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷𑐫𑐵 𑐳𑐩𑑂𑐥𑐵𑐡𑐎𑐷𑐫] {{𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵}} [[पुचः:नेवाः तजिलजि]] b52poo1wt9b5e2tqqht6qrpi2pxgzel 1121277 1121276 2026-05-15T19:40:02Z Eukesh 11 1121277 wikitext text/x-wiki {{देवनागरी|किसली}} '''𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷''' 𑐢𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐖𑐵𑐎𑐶, 𑐐𑑂𑐰𑐫𑑂‌ 𑐰 𑐡𑐵𑑄 𑐟𑐫𑐵𑐟𑑅𑐐𑐸 [[𑐳𑐮𑐶𑑄𑐔𑐵]] 𑐏𑑅। <ref>[https://archive.org/details/kisali-wnousa-2026/page/n5/mode/2up 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐳𑐩𑑂𑐥𑐵𑐡𑐎𑐷𑐫, 𑐔𑑂𑐰𑐩𑐶 𑐎𑐾𑐱𑐬𑐩𑐵𑐣 𑐟𑐵𑐩𑑂𑐬𑐵𑐎𑐵𑐬, 𑐰𑐬𑑂𑐮𑑂𑐡 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐀𑐬𑑂𑐐𑐾𑐣𑐵𑐂𑐖𑐾𑐳𑐣 𑐫𑐸𑐊𑐳]</ref> "𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷" 𑐢𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐱𑐧𑑂𑐡 𑐣𑐾𑐥𑐵𑐮𑐨𑐵𑐲𑐵𑐫𑐵 𑐣𑐶𑐐𑑅 𑐏𑑃𑐐𑑂𑐰𑑅 "𑐎𑐶𑐐𑑅" 𑐰 "𑐳𑐮𑐶𑑄" 𑐳𑑂𑐰𑐵𑐣𑐵𑑅 𑐖𑐹𑐐𑐸 𑐏𑑅। "𑐎𑐶𑐐𑑅" 𑐢𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐖𑐵𑐎𑐶/𑐁𑐎𑑂𑐲𑐾 𑐏𑑅 𑐳𑐵 "𑐳𑐮𑐶" 𑐢𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐀𑐫𑑂𑐮𑐵𑑅 𑐟𑑂𑐰𑐣𑐾𑐐𑐸 𑐔𑐵𑐫𑐵 𑐠𑐮 𑐏𑑅। 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐳𑐨𑑂𑐫𑐟𑐵 𑐰 𑐠𑐣𑐫𑐵 𑐟𑐵𑐣𑑂𑐟𑑂𑐬𑐶𑐎 𑐀𑐨𑑂𑐫𑐵𑐳/𑐢𑐵𑐬𑑂𑐩𑐶𑐎 𑐥𑐎𑑂𑐲𑐫𑐵 𑐰𑐶𑐎𑐵𑐳 𑐣𑐵𑐥𑐣𑐵𑐥𑑄 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷𑐫𑐵 𑐣𑑄 𑐰𑐶𑐎𑐵𑐳 𑐖𑐹𑐐𑐸 𑐏𑐣𑐾𑐡𑐸। 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐳𑑄𑐳𑑂𑐎𑐵𑐬𑐫𑑂‌ 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷𑐫𑐵 𑐟𑑅𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐩𑐴𑐟𑑂𑐟𑑂𑐰 𑐡𑐸 । 𑐰𑐶𑐱𑐾𑐲 𑐫𑐵𑐣𑐵𑑅 𑐕𑐸 𑐨𑐵𑐎𑐮 𑐫𑐵𑐫𑐾𑐧𑐮𑐫𑑂‌ 𑐩𑐣𑐹𑐫𑐵 𑐳𑐸𑐳𑑂𑐰𑐵𑐳𑑂𑐠𑑂𑐫 𑐰 𑐟𑐵𑑅𑐁𑐫𑐸𑐫𑐵 𑐎𑐵𑐩𑐣𑐵 𑐫𑐵𑐳𑐾𑑄 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐟𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐔𑐮𑐣 𑐡𑐸 । 𑐫𑐡𑐶 𑐳𑐸𑑄 𑐮𑑂𑐰𑐐𑐶 𑐖𑐸𑐮 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵, 𑐡𑐸𑐬𑑂𑐑𑐚𑐣𑐵𑐫𑑂‌ 𑐮𑐵𑐟 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑐰𑐵 𑐟𑐵𑑅𑐴𑐵𑐎𑑅𑐐𑐸 𑐰𑑃𑐳𑐵 (𑐫𑐵𑐟𑑂𑐬𑐵) 𑐫𑐵𑐫𑐾𑐟𑑂𑐫𑑄𑐧𑐮𑐫𑑂‌ 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐨𑐵𑐎𑐮 𑐫𑐵𑐂। 𑐠𑐸𑐎𑐶𑑄 𑐄𑐩𑑂𑐴 𑐩𑐣𑐹𑐫𑐵 𑐨𑐶𑑄 𑐖𑐸𑐂 𑐢𑐂𑐐𑐸 𑐰𑐶𑐱𑑂𑐰𑐵𑐳 𑐎𑐫𑐵𑐟𑐂। 𑐠𑐠𑐾 𑐨𑐵𑐎𑐮 𑐫𑐵𑐣𑐵𑐟𑑅𑐐𑐸 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐮𑑂𑐰𑑅𑐐𑐸 𑐂𑐮𑐫𑑂‌ 𑐐𑐸𑐩𑑂𑐴 𑐡𑑂𑐫𑑅𑐫𑐵 𑐣𑐵𑐩𑑄 𑐨𑐵𑐎𑐮 𑐫𑐵𑑅𑐐𑐸 𑐏𑑅, 𑐄𑐩𑑂𑐴 𑐡𑑂𑐫𑑅𑐫𑐵 𑐠𑐵𑐳𑐫𑑂‌ 𑐰𑐣𑐵𑑅 𑐕𑐵𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐫𑐵𑐂। 𑐀𑐠𑐾𑐴𑐾, 𑐕𑐸 𑐰𑐶𑐱𑐾𑐲 𑐥𑐹𑐖𑐵 𑐫𑐵𑐫𑐾 𑐣𑑂𑐴𑑂𑐫𑑅 𑐟𑐂𑐐𑐸 𑐎𑐮𑑅𑐫𑐵 𑐔𑑂𑐰𑐫𑑂‌ 𑐣𑑄 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐟𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐫𑐵𑐂। 𑐎𑐮𑑅 𑐥𑐸𑐳𑐵 𑐡𑑂𑐫𑐣𑐾𑐫𑐵 𑐬𑐸𑐥𑐫𑑂‌ 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐕𑐐: 𑐟𑐮 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑐄𑐐𑐸 𑐥𑐹𑐖𑐵 𑐥𑐹𑐬𑑂𑐞 𑐖𑐸𑐂 𑐢𑐂𑐐𑐸 𑐖𑐣𑐰𑐶𑐱𑑂𑐰𑐵𑐳 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐟𑐖𑐶𑐮𑐖𑐶𑐂 𑐡𑐸। 𑐀𑐠𑐾𑐴𑐾, 𑐣𑐵𑐳𑐡𑑂𑐫𑑅𑐫𑐵 𑐥𑐹𑐖𑐵𑐫𑑂‌ 𑐧𑐵𑐖𑐵𑐐𑐵𑐖𑐵 𑐳𑑂𑐰𑐣𑐵: 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐠𑐵𑐥𑐣𑐵 𑐫𑐵𑐣𑐵𑑅 𑐣𑑂𑐴𑐶𑐠𑑄 𑐥𑐹𑐖𑐵 𑐫𑐵𑐂, 𑐠𑐸𑐎𑐶𑐫𑐵𑐟 "𑐣𑐵𑐳𑐡𑑂𑐫𑑅 𑐳𑐵𑐮𑐵 𑐴𑐫𑐾𑐐𑐸" 𑐢𑐵𑐂। 𑐣𑑂𑐴𑐵𑐥𑐵 𑐣𑑂𑐴𑐵𑐥𑐵 𑐣𑐾𑐰𑐵𑑅 𑐥𑐸𑐬𑑂𑐏𑐵𑐟𑐫𑑂‌𑐳𑑄 𑐟𑐵𑐣𑑂𑐟𑑂𑐬𑐶𑐎 𑐱𑐎𑑂𑐟𑐶 𑐕𑐫𑐮𑐵𑑅 𑐩𑐾𑐐𑐸 𑐮𑑀𑐎𑐫𑑂‌ 𑐔𑑂𑐰𑐣𑐵𑐔𑑂𑐰𑐥𑐶𑑄 𑐫𑐎𑑂𑐲/𑐫𑐎𑑂𑐲𑐶𑐞𑐷 / 𑐣𑐵𑐐 𑐡𑐾𑐰𑐟𑐵/𑐏𑑂𑐫𑐵𑑅 / 𑐮𑐵𑐏𑐾 𑐁𑐖𑐸 / 𑐀𑐖𑐶𑐩𑐵 𑐡𑑂𑐫𑑅 𑐰 𑐩𑐾𑐩𑐾𑐥𑐶𑑄 𑐡𑑂𑐫𑑅𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐱𑐎𑑂𑐟𑐶 𑐫𑐵𑐟𑑅 𑐳𑐵𑐮𑐵 𑐴𑐫𑐵𑑅 𑐳𑐶𑐖𑑅𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐧𑐵𑐫𑑂‌ 𑐔𑐵𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐎𑐮𑐱𑐫𑑂‌ 𑐡𑐸𑐣𑐾 𑐟𑐫𑐵𑑅 𑐥𑐶𑐴𑐵𑑄 𑐰𑐣𑐾𑐩𑐦𑐫𑐾𑐎 𑐟𑐵𑐬𑐞 𑐟𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐮𑐵𑐐𑐷 𑐎𑐮𑐱𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐩𑑂𑐴𑐸𑐟𑐸 𑐟𑐶𑐫𑐾𑐟 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷𑐫𑐵𑐐𑐸 𑐥𑑂𑐬𑐫𑑀𑐐 𑐫𑐵𑐣𑐵𑐟𑑅𑐐𑐸 𑐏𑐣𑐾𑐡𑐸। 𑐠𑑂𑐰 𑐟𑑂𑐰𑐟𑐵𑑅, 𑐕𑐾𑑃𑐫𑑂 𑐟𑑅𑐢𑑄𑐐𑐸 𑐨𑑂𑐰𑐫𑑂‌ 𑐫𑐵𑐫𑐾 𑐣𑐴𑐵: 𑐱𑑂𑐬𑐷 𑐐𑐞𑐾𑐱𑐫𑐵𑐟 𑐳𑐵𑐮𑐵 𑐴𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐢𑐎𑐵𑑅 𑐣𑐶𑐐𑑅 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐰 𑐣𑐶𑐐𑑅 𑐏𑐾𑑃𑐫𑑂‌ 𑐕𑐵𑐫𑐾𑐐𑐸 𑐫𑐵𑐂। 𑐄𑐎𑐷 𑐩𑐢𑑂𑐫𑐾 𑐕𑐐𑑅 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷 𑐰 𑐕𑐐𑑅 𑐏𑐾𑑃𑐫𑑂 𑐕𑐾𑐫𑑂‌ 𑐮𑐶𑐕𑑂𑐫𑐵𑐣𑐵 𑐴𑐫𑐵𑑅 𑐕𑐾𑑃𑐫𑐵 𑐕𑐐𑐹 𑐎𑐸𑐣𑐫𑑂 𑐟𑐫𑐵𑑅 𑐨𑑂𑐰𑐫𑑂‌ 𑐳𑐶𑐩𑐢𑐟𑐮𑐾 𑐥𑐹𑐖𑐵 𑐫𑐵𑐂 | 𑐠𑐠𑐾 𑐫𑐵𑐟 𑐢𑐵𑑅𑐳𑐵 𑐨𑑂𑐰𑐫𑑂𑐫𑐵 𑐂𑐮𑐫𑑂‌ 𑐕𑐸 𑐣𑑄 𑐰𑐶𑐑𑑂𑐣𑐧𑐵𑐢𑐵 𑐩𑐖𑐸𑐂 𑐢𑐂𑐐𑐸 𑐰𑐶𑐱𑑂𑐰𑐵𑐳 𑐡𑐸। ==𑐳𑑂𑐰𑐫𑐵𑐡𑐶𑐳𑑃== * [[𑐎𑐶]] ==𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵== * [https://archive.org/details/kisali-wnousa-2026/mode/2up 𑐎𑐾𑐱𑐬𑐩𑐵𑐣 𑐟𑐵𑐩𑑂𑐬𑐵𑐎𑐵𑐬𑐖𑐸𑐫𑐵 𑐎𑐶𑐳𑐮𑐷𑐫𑐵 𑐳𑐩𑑂𑐥𑐵𑐡𑐎𑐷𑐫] {{𑐮𑐶𑐢𑑄𑐳𑐵}} [[पुचः:नेवाः तजिलजि]] bu7a4euhjrdcdqo0b1ujup6levtl6ba 2 307096 1121279 2026-05-15T19:41:16Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/कि]] to [[𑐎𑐶]] 1121279 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[𑐎𑐶]] t70uelgulhoeblmy5jd01ojb1g0jx5r 0 307097 1121284 2026-05-15T20:14:41Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''इल्हने सम्यक''' यलया छगू तःधंगु व नांजाःगु बौद्ध पर्व-परम्परा खः । थ्व पर्व विशेष यानाः 'दान' वा 'दान पारमिता'या प्रतीक कथं हनेगु याइ <ref name=Darasha/>। नेपाःया बौद्ध संस्कृतिइ थ्व छगू जीवन्... 1121284 wikitext text/x-wiki '''इल्हने सम्यक''' यलया छगू तःधंगु व नांजाःगु बौद्ध पर्व-परम्परा खः । थ्व पर्व विशेष यानाः 'दान' वा 'दान पारमिता'या प्रतीक कथं हनेगु याइ <ref name=Darasha/>। नेपाःया बौद्ध संस्कृतिइ थ्व छगू जीवन्त परम्पराया रूपय् अद्यापिं न्ह्यानाच्वंगु दु <ref name=Darasha/>। == इतिहास व उत्पत्ति == थ्व पर्वया सुरुवात थ्यं-मथ्यं ७०० दँ न्ह्यः जूगु खँ इतिहास व वंशावलीं क्यनी <ref name=Darasha> {{cite book | last = नेवामि | first = दरशा | author-link = | title =इल्हने सम्यक महोत्सव | trans-title = The Samayak Festival of Patan | date = 1988 | publisher = हिराकाजी सुजिका | location = नागबहाः, यल | language = नेपालभाषा | url = https://archive.org/details/IlhaneSamyakMahotsavDarashaNewami | access-date = May 15, 2026 | others = Introduction by Satyamohan Joshi, Linda Iltis, and Ter Ellingson }}</ref>। थ्व पर्वया संस्थापक '''भलि भदाार''' (भलि भारो) नांयाम्ह छम्ह ठकुजु खः<ref name=Darasha/>। वय्कःया खँय् छगू प्रचलित बाखं दु। दरशा नेवां [[इल्हने सम्यक महोत्सव]] सफूति थ्व बाखँ थथे कनादीगु दु<ref name=Darasha/> ''भली भदारजुयाके धनया नाम छ छ हे मदुगु अवस्थाय सप्पा मुना हयाः जसां धुकुती स्वथना तयेगु तकं याये मालावन । थथे दरिद्र जूगुया कारणं थः परिवारया अर्धागिनीयात तक व दरिद्रगु धुकू क्यने मछालालि सुनानं मखंक सप्पा स्वथनाः ताःचा सुचकेगु याये माल। छन्हु ताःचा सुचुके लोमंगु मौकाम् लाकाः कलाम्हं धुकू चायेकाः स्वगुबखतय थःम्ह भातं सुनानं मखंक धकाः स्वथना तःगु सप्पा फुक्क लुयागु जुयाः ज्वाला ज्वाला थिनाच्वंगु खनाः ग्याग्यां तालं ग्वयाः गथे खः अथेतु ताःचा तया तःगु जुयाच्वन । भातम्ह द्वाहाँ वःबलय् उगु अपूर्वंगु धनराशी छाय् स्वथना तयागु धकाः ग्याग्यां न्यंबलय भातम्ह नं अचम्म जुयाः काचा काचां स्वःवंबलय अजुगति चाःगु जुल। थम्हं ला सप्पा जक स्वथना तःगु तर दैव संयोग फुकं लुं जगुलि आपाल हर्ष प्रकट याना उवलेनिस दरिद्रया भाव तनावंगु जुल।'' == पर्व न्यायेकेगु विधि == इल्हने सम्यक न्हापा दँय्-दँय् न्यायेकेगु चलन दुसां लिपा आर्थिक कारणं न्यादँय् छक्वः न्यायेकेगु व्यवस्था जुल <ref name=Darasha/>। * द्यः मुनेगु: फागुन शुक्ल तृतीयाया चान्हय् यल देया थीथी बहाः-बहीया सम्यक आजुपिनिगु प्रतिमूर्ति मंगः लाय्कुली मुनी। * जात्रा: अनंलि सम्पूर्ण देव-देवतापिन्त इल्हने (नागवहा) चुकय् लसकुस यानाः बिज्याकी। थुकी विशेष यानाः दीपंकर बुद्ध, आर्य तारा व मेमेपिं बुद्ध बोधिसत्वपिनिगु ११६ गू मूर्तिपिं दै। * भोजन दान: सम्यकया दिं खुन्हु सकल देव-देवता व भिक्षु-संघयात सम्यक भोजन (खीर/तस्मि, मरि, दक्षिणा आदि) दान याइ। == ग्वसाः == थ्व पर्वया ग्वसा ग्वइगु ज्या यलया '''हिरण्य वर्ण महाविहार''' (क्वाःबहाः) या शाक्य व बज्राचार्य संघं याइ <ref name=Darasha/>। ==पिनेया स्वापू== * [https://archive.org/details/IlhaneSamyakMahotsavByDarashaNewami/page/n1/mode/2up इल्हने सम्यक महोत्सव सफू, च्वमि: दरशा नेवामि, पिथना: हिराकाजी सुजिकाः] == लिधंसा == <references /> [[पुचः:बुद्ध धर्म]] [[पुचः:दानपारमिता]] [[पुचः:नेवाः तजिलजि]] c5mjt9jfgclregdxk00ox85pkaf5yf6 0 307098 1121285 2026-05-15T20:35:17Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: {{Infobox book | name = इल्हने सम्यक महोत्सव | title_orig = इल्हने सम्यक महोत्सव | translator = | image = | caption = | author = [[दरशा नेवामि]] ([[दया रत्न शाक्य]]) | trans_title = The Samayak Festival of Patan | language = [[नेपालभाषा]] | series = | subject = सम... 1121285 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = इल्हने सम्यक महोत्सव | title_orig = इल्हने सम्यक महोत्सव | translator = | image = | caption = | author = [[दरशा नेवामि]] ([[दया रत्न शाक्य]]) | trans_title = The Samayak Festival of Patan | language = [[नेपालभाषा]] | series = | subject = [[सम्यक महादान]], यलया संस्कृति | genre = इतिहास, संस्कृति | publisher = हिराकाजी सुजिकाः | pub_date = ने.सं. ११०८ (सन् १९८८) | pages = | isbn = }} '''इल्हने सम्यक महोत्सव''' (अंग्रेजी: ''The Samayak Festival of Patan'') दरशा नेवामि (दया रत्न शाक्य) पाखें च्वयातःगु छगू सांस्कृतिक व ऐतिहासिक सफू खः <ref name=Darasha> [{{cite book | last = नेवामि | first = दरशा | author-link = | title =इल्हने सम्यक महोत्सव | trans-title = The Samayak Festival of Patan | date = 1988 | publisher = हिराकाजी सुजिका | location = नागबहाः, यल | language = नेपालभाषा | url = https://archive.org/details/IlhaneSamyakMahotsavDarashaNewami | access-date = May 15, 2026 | others = Introduction by Satyamohan Joshi, Linda Iltis, and Ter Ellingson }}</ref>। थ्व सफू ने.सं. ११०८ (सन् १९८८) य् पिदंगु खः <ref name=Darasha/>। थ्व सफुतिइ यल देशय् न्यायेकीगु '[[इल्हने सम्यक]]' पर्वया विषयस च्वयातःगु दु। == सफूया पृष्ठभूमि == थ्व सफू च्वमिया थःगु हे अध्ययन व यल देशय् जुइगु सम्यक पर्वया अनुभवय् आधारित दु। सफूया न्हापाया भागय् संस्कृतिविद [[सत्यमोहन जोशी]]या न्ह्यखँ दु। अथेहे, वाशिंगटन विश्वविद्यालयया लिण्डा इल्टिस व टेर एलिङसनया अंग्रेजी न्ह्यथनेगु च्वसु नं थ्व सफुतिइ दुथ्यानातःगु दु। == विषयवस्तु == सफुतिइ यल देशया सम्यक पर्वया थीथी पक्षत कःघनातःगु दु:<ref name=Darasha/> * '''ऐतिहासिक बाखँ:''' सम्यक पर्वया सुरुवात व 'भलि भराद'या बाखँ, गुकिया कारणं यलय् सम्यक दानया परम्परा सुरु जुल। * '''दान पारमिता:''' [[बुद्ध धर्म]]य् दानया महत्व व थ्व पर्वं गुकथं 'दान' यात क्यनी धैगु खँ। * '''देवता व प्रतिमा:''' सम्यक पर्वय् विराजमान जुइपिं ११६ गू प्रतिमात (विशेष यानाः दिपंकर बुद्ध व आर्य तारा) या विवरण व धलः। * '''गुठी व व्यवस्था:''' पर्व न्यायेकेत दुगु गुठीया व्यवस्था, आय-श्रोत व पाःलाःपिनिगु भूमिका। == पिथना विवरण == थ्व सफू नागबहाः, यलया हिराकाजी सुजिकाः पाखें पिथंगु खः। सफूया मुद्रण ॐ प्रिन्टिङ्ग प्रेसय् जूगु खः। थ्व सफू नेपाःया बौद्ध संस्कृति, विशेष यानाः यल देशया सम्यक परम्परा सीकेत छगू महत्वपूर्ण दस्तावेज खः।<ref name=Darasha/> == लिधंसा == <references /> [[Category:नेपालभाषाया सफूत]] [[Category:नेपाःया संस्कृति]] [[Category:बौद्ध धर्म]] 7u4kb7rzcazzl2f2fy6xgraioa9gety 1121288 1121285 2026-05-15T21:09:34Z Eukesh 11 /* विषयवस्तु */ 1121288 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = इल्हने सम्यक महोत्सव | title_orig = इल्हने सम्यक महोत्सव | translator = | image = | caption = | author = [[दरशा नेवामि]] ([[दया रत्न शाक्य]]) | trans_title = The Samayak Festival of Patan | language = [[नेपालभाषा]] | series = | subject = [[सम्यक महादान]], यलया संस्कृति | genre = इतिहास, संस्कृति | publisher = हिराकाजी सुजिकाः | pub_date = ने.सं. ११०८ (सन् १९८८) | pages = | isbn = }} '''इल्हने सम्यक महोत्सव''' (अंग्रेजी: ''The Samayak Festival of Patan'') दरशा नेवामि (दया रत्न शाक्य) पाखें च्वयातःगु छगू सांस्कृतिक व ऐतिहासिक सफू खः <ref name=Darasha> [{{cite book | last = नेवामि | first = दरशा | author-link = | title =इल्हने सम्यक महोत्सव | trans-title = The Samayak Festival of Patan | date = 1988 | publisher = हिराकाजी सुजिका | location = नागबहाः, यल | language = नेपालभाषा | url = https://archive.org/details/IlhaneSamyakMahotsavDarashaNewami | access-date = May 15, 2026 | others = Introduction by Satyamohan Joshi, Linda Iltis, and Ter Ellingson }}</ref>। थ्व सफू ने.सं. ११०८ (सन् १९८८) य् पिदंगु खः <ref name=Darasha/>। थ्व सफुतिइ यल देशय् न्यायेकीगु '[[इल्हने सम्यक]]' पर्वया विषयस च्वयातःगु दु। == सफूया पृष्ठभूमि == थ्व सफू च्वमिया थःगु हे अध्ययन व यल देशय् जुइगु सम्यक पर्वया अनुभवय् आधारित दु। सफूया न्हापाया भागय् संस्कृतिविद [[सत्यमोहन जोशी]]या न्ह्यखँ दु। अथेहे, वाशिंगटन विश्वविद्यालयया लिण्डा इल्टिस व टेर एलिङसनया अंग्रेजी न्ह्यथनेगु च्वसु नं थ्व सफुतिइ दुथ्यानातःगु दु। == विषयवस्तु == सफुतिइ यल देशया सम्यक पर्वया थीथी पक्षत कःघनातःगु दु:<ref name=Darasha/> * '''ऐतिहासिक बाखँ:''' सम्यक पर्वया सुरुवात व 'भलि भराद'या बाखँ, गुकिया कारणं यलय् सम्यक दानया परम्परा सुरु जुल। * '''दान पारमिता:''' [[बुद्ध धर्म]]य् दानया महत्व व थ्व पर्वं गुकथं 'दान' यात क्यनी धैगु खँ। * '''देवता व प्रतिमा:''' सम्यक पर्वय् विराजमान जुइपिं ११६ गू प्रतिमात (विशेष यानाः दिपंकर बुद्ध व आर्य तारा) या विवरण व धलः। * '''गुठी व व्यवस्था:''' पर्व न्यायेकेत दुगु गुठीया व्यवस्था, आय-श्रोत व पाःलाःपिनिगु भूमिका। ===द्यःतेगु धलः=== थ्व सफूति इल्हने सम्यकय् विराजमान जुया बिज्याइपिं द्यःतेगु धलः थथे बियातःगु दु<ref name=Darasha/> {| class="wikitable" ! देवताया नां !! लिखँ |- | स्वयम्भूचैत्य थासंद्यो || |- | वज्रसत्त्वया मुखः || |- | वज्रसत्त्वया मुकूट || |- | भेगो आजु || |- | क्वजि आजु|| |- | बसुन्धारा अजि || |- | चोबाहा करुणामय || |- | बुंग द्यो || |- | थासं द्यो || |- | चाकबाहा द्यो || |- | लगं थूद्यः |- | तंगबाहा तारा || |- | तंगबाहा दीपंकर || |- | क्ववाहा दीपंकर|| |- | ध्रुबाहा दीपंकर, तारा || |- | कुजवाहा दीपंकर || |- | गुजिबाहा दीपंकर व बुंगदेव || |- | भिछेबाहा दीपंकर || |- | उकुबाहा दीपंकर || |- | सुवाहा दीपंकर तारा नापं || |- | यच्छ्रुबाहा दीपंकर तारा || |- | क्यपूबाहा दीपंकर तारा || |- | चोबाहा दीपंकर तारा || |- | क्यपू दीपंकर तारा || |- | जदेबाहा तारा || |- | क्यपू तारा|| |- | क्यपू तारा|| |- | उकुंबाहा तारा|| |- | उकुंबाहा तारा|| |- | भिछेवाहा तारा|| |- | गुजिबाहा तारा|| |- | कुलिम्बाहा तारा || |- | क्वाबाहाया दीपंकर व भली भारो || |- | वाहापा द्यो || |- | बम्बाहा दीपंकर || |- | दउबाहा दीपंकर|| |- | तःवाहा दीपंकर|| |- | बूबाहा दीपंकर|| |- | हःबाहा दीपंकर|| |- | ज्योबाहा || |- | दउबाहा तारा || |- | बम्बाहा तारा|| |- | मिच्छ्वाहा द्यो || |- | जा जय्मां दीपंकर || |- | यतबाहा दीपंकर|| |- | दारिकाबाहा दीपंकर|| |- | इखाछे बाहा दीपंकर|| |- | चुकबाहा तारा || |- | चुकबाहा दीपंकर तारा || |- | आनन्दबाहा दीपंकर तारा || |- | मिखाबाहा दीपंकर तारा || |- | अकिबाहा दीपंकर तारा || |- | अथःबाहा दीपंकर तारा || |- | गुजिबाद्दा तारा || |- | ज्योबाहा तारा|| |- | ज्योबाहा तारा|| |- | हगूबाहा तारा|| |- | हगूबाहा तारा|| |- | बुबाहा तारा|| |- | बूबाहा तारा|तारा| |- | तःबाहा तारा|| |- | तःबाहा दीपंकर, तारा || |- | सिबाहा दीपंकर || |- | मया आजु दीपंकर तारा || |- | मूबाहा आजु दीपंकर तारा || |- | चिबाहाचुक कनकजु दीषंकर आजु || |- | भिक्षु आजु|| |- | ईबही दीपंकर, यासंद्यो || |- | भिछेबाहा दीपंकर तारा || |- | सुबहा दीपंकर तारा || |- | थकूबाहा दीपंकर तारा || |- | इलाबही दीपंकर तारा || |- | ध्रुबाहा दीपंकर तारा || |- | तःबाहा दीपंकर तारा || |- | यताबाहा कमिआजु दीपंकर || |- | मूबाहा कमिआजु दीपंकर || |- | चिलं द्यो || |- | थ्याकाया तारा || |- | न्याचूकया तारा || |- | कमला आजु दीपंकर तारा || |- | हिला आजु || |- | वनबाहा कुनआजु दीपंकर || |- | होग दीपंकर तारा || |- | वादेश दीपंकर तारा || |- | बूबाहा दीपंकर तारा || |- | सिबाहा दीपंकर तारा || |- | सिबाहा कचावाहा दीपंकर || |- | धर्मशील आजु || |- | भानसि आजु || |- | मुनिधं धाख्वा दीपंकर तारा || |- | दिनपाणि आजु || |- | धर्मध्वंज आजु खिचाख्वा दीपंकर व तारा|| |- | बेखाराज धूसः दीपंकर तारा || |- | गजेन्द्र वज्ज्र दीपंकर तारा || |- | दानमुनि धाख्वा दीपंकर तारा || |- | बागनसि इकु दीपंकर तारा || |- | साखःति जय्मां दीपंकर तारा || |- | जोग आजु हगूबाहा दीपंकर || |- | क्वाबाहा नापितया दीपंकर|| |- | चिकंबही धनन्द ब्रह्मचार्य भिक्षु दीपंकर || |- |} == पिथना विवरण == थ्व सफू नागबहाः, यलया हिराकाजी सुजिकाः पाखें पिथंगु खः। सफूया मुद्रण ॐ प्रिन्टिङ्ग प्रेसय् जूगु खः। थ्व सफू नेपाःया बौद्ध संस्कृति, विशेष यानाः यल देशया सम्यक परम्परा सीकेत छगू महत्वपूर्ण दस्तावेज खः।<ref name=Darasha/> == लिधंसा == <references /> [[Category:नेपालभाषाया सफूत]] [[Category:नेपाःया संस्कृति]] [[Category:बौद्ध धर्म]] qdyzauorthiunqedp9nfb5n655yshrh 0 307099 1121286 2026-05-15T20:36:06Z Eukesh 11 Redirected page to [[दया शाक्य]] 1121286 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[दया शाक्य]] t05dale3ttdi3710d2hmtslrf29byfn 0 307100 1121287 2026-05-15T20:36:10Z Eukesh 11 Redirected page to [[दया शाक्य]] 1121287 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[दया शाक्य]] t05dale3ttdi3710d2hmtslrf29byfn 0 307101 1121295 2026-05-15T22:45:38Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''मञ्जुपट्टन बाय् मञ्जुपत्तन''' बाय् मञ्जुपट्टन महानगर [[येँ]] देय्या कोने दुने लाःगु छगू प्राचीन लागा ख। ==थाय्== थ्व लागाय् दुथ्याःगु थीथी विहार थथे दु: <ref name=key>{{cite book | last = बज्राचार्य | first... 1121295 wikitext text/x-wiki '''मञ्जुपट्टन बाय् मञ्जुपत्तन''' बाय् मञ्जुपट्टन महानगर [[येँ]] देय्या कोने दुने लाःगु छगू प्राचीन लागा ख। ==थाय्== थ्व लागाय् दुथ्याःगु थीथी विहार थथे दु: <ref name=key>{{cite book | last = बज्राचार्य | first = रत्नकाजी व विजयरत्न | title = नेपाः देय्या विहारया ताचाः (Key to Viharas in Nepal) | date = सन् १९८३, नेसं ११०३, बुसं २५२६, विसं २०३९ | publisher = पचली भैरव प्रेस | location = येँ, नेपाः | language = नेपालभाषा }}</ref> {| class="wikitable" ! ल्याः !! संस्कृत नां !! नेपालभासय् नां !! त्वाःया नां व लिखँ |- | १ || श्री ब्रह्मचक महाविहार || गवा बहा || ॐबहा |- | २ || भुवनदेव महाविहार || पोडे बहाः || पोडे बहाल |- | ३ || मोमनक महाविहार || मिमननी बहा || ब्रह्मपुर (बलंपू) |- | ४ || मञ्जुश्रीनक महाविहार || विश्वकर्मा बहा (विकमाः बहा) || ॐबहा |- | ५ || श्री रूद्रानन्दनक महाविहार || वंता बहा (खण्ड चुक)|| ॐबहा |- | ६ || रत्नपुर महाविहार || बहा || गंचाननी|| ॐबहा |- | ७ || अमित कान्ति महाविहार || त्याकेव बहा || ॐबहा |- | ८ || रत्नाकर महाविहार || गथि ननो || ॐबहा |- | ९ || साम्य व्यूहन महाविहार || लाखय् सिमांको बहा || ॐबहा |- | १० || खोइ तानक महाविहार || नबहीः || नबही |- | ११ || धर्माध्ययन महाविहार || बहिचा बहा || नबही |- | १२ || पर्व चन्दन महाविहार || पुंछे बहा || पोरे गल्ली |- | १३ || धर्माकर महाविहार || भ्वोंबहा || ॐबहा |- | १४ || स्थाब विम्ब महाविहार || थाना बहा || चिकं मुगः |- | १५ || समन्त श्री महाविहार || सोबहा || मंजेश्वरी/मञ्जुश्री |- | १६ || ब्रह्मचक्र महाविहार || भोटे बहा || भोटे बहा |- | १७ || वर्ष चन्दन महाविहार || बाकु बहा || द्वाका |- | १८ || वनशील महाविहार || इकु बहा || यंगा |- | १९ || चैतन्य महाविहार || निभाननी || ज्याबहा |- | २० || पर्व चन्दन महाविहार || खान्छे बहा || ज्याबहा |- | २१ || नागचन्द महाविहार || ज्यबहा || ज्याबहा |- | २२ || सुवर्ण प्रणाली जेतवन महाविहार || ज्याबहा || ज्याबहा |- | २३ || गगन संगम महाविहार || गण बहा || गणबहा |- | २४ || मणिसंघ महाविहार || मोखा बहा || मोखा बहा |- | २५ || कृतिपुण्य बज्ज्रधातु चैत्य महाविहार || लगं बहा || लगं बहा |- | २६ || बज्ज्रधातु महाविहार || बन्ताबहा || लगं बहा |- | २७ || सिद्धिवर महाविहार || नःबहा || गोफले त्वा लगं |- | २८ || बज्ज्रधातु महाविहार || बहीचा || दथु ननी |- | २९ || कृतिपुण्य बज्रधातु महाविहार || तःबहा || लगं |- | ३० || कृतिपुण्य भूवन सुन्दर महाविहार || यता बहा || गोफले |- | ३१ || कितिपुण्य महाविहार || बही || लगं |- | ३२ || किर्कातपुण्य महाविहार || च्वाकं बही || लगं |- | ३३ || कृतिपुण्य महाविहार || धन बहा || हीउमत |- | ३४ || रत्नाकर महाविहार || कोंसा बहा || तुकंबहा (होउमत) |- | ३५ || रत्नाकर महाविहार || तोय कनक बहा || हीउमत |- | ३६ || पर्व चन्दन महाविहार || विश्वाबहा || ब्रम्हुत्वा |- | ३७ || पर्व चन्दन महाविहार || पिखाननी || ब्रम्हुत्वा |- | ३८ || श्री नदीसंगम राजकृत्य महाविहार || यो बहा || कोहिति |- | ३९ || मणिसिंह महाविहार || मुसुंबहा || जापातुं |- | ४० || श्री मणिसंघ महाविहार || पिनेया मुसुंबहा || मुसुंबहा |- | ४१ || धर्मचक्र महाविहार || धर्मचक्र बहा || ब्रम्हुत्वा |- | ४२ || अशोक चंत्य विहार || तःननी बहा || ब्रम्हुत्वा तःननी |- | ४३ || दीपकर महाबौद्ध महाविहार || दीपंकर बहा || बुद्धवारी |- | ४४ || चिन्तार्माण बज्रकुल दीप महाविहार || कुलदीप बहा || त्यकु दुवान |- | ४५ || नदी संगम महाविहार || खुसीबहो || ताहाचः / खुसिबहो |- | ४६ || सवल बहा || सवल बहा || इनाखा |- | ४७ || विच्छे बहा || विच्छे बहा || भिन्द्यो क्वे |- | ४८ || बकं बही || यंगा || लगं |} ==स्वयादिसँ== * [[मजिपा]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:येँ देय्]] qvqje7nnrnw8h7vk3qqhubg3v14wukg 1121296 1121295 2026-05-15T22:46:17Z Eukesh 11 1121296 wikitext text/x-wiki '''मञ्जुपट्टन बाय् मञ्जुपत्तन''' बाय् मञ्जुपट्टन महानगर [[येँ]] देय्या कोने दुने लाःगु छगू प्राचीन लागा ख। ==थाय्== थ्व लागाय् दुथ्याःगु थीथी विहार थथे दु: <ref name=key>{{cite book | last = बज्राचार्य | first = रत्नकाजी व विजयरत्न | title = नेपाः देय्या विहारया ताचाः (Key to Viharas in Nepal) | date = सन् १९८३, नेसं ११०३, बुसं २५२६, विसं २०३९ | publisher = पचली भैरव प्रेस | location = येँ, नेपाः | language = नेपालभाषा }}</ref> {| class="wikitable" ! ल्याः !! संस्कृत नां !! नेपालभासय् नां !! त्वाःया नां व लिखँ |- | १ || श्री ब्रह्मचक महाविहार || गवा बहा || ॐबहा |- | २ || भुवनदेव महाविहार || पोडे बहाः || पोडे बहाल |- | ३ || मोमनक महाविहार || मिमननी बहा || ब्रह्मपुर (बलंपू) |- | ४ || मञ्जुश्रीनक महाविहार || विश्वकर्मा बहा (विकमाः बहा) || ॐबहा |- | ५ || श्री रूद्रानन्दनक महाविहार || वंता बहा (खण्ड चुक)|| ॐबहा |- | ६ || रत्नपुर महाविहार || गंचाननी|| ॐबहा |- | ७ || अमित कान्ति महाविहार || त्याकेव बहा || ॐबहा |- | ८ || रत्नाकर महाविहार || गथि ननो || ॐबहा |- | ९ || साम्य व्यूहन महाविहार || लाखय् सिमांको बहा || ॐबहा |- | १० || खोइ तानक महाविहार || नबहीः || नबही |- | ११ || धर्माध्ययन महाविहार || बहिचा बहा || नबही |- | १२ || पर्व चन्दन महाविहार || पुंछे बहा || पोरे गल्ली |- | १३ || धर्माकर महाविहार || भ्वोंबहा || ॐबहा |- | १४ || स्थाब विम्ब महाविहार || थाना बहा || चिकं मुगः |- | १५ || समन्त श्री महाविहार || सोबहा || मंजेश्वरी/मञ्जुश्री |- | १६ || ब्रह्मचक्र महाविहार || भोटे बहा || भोटे बहा |- | १७ || वर्ष चन्दन महाविहार || बाकु बहा || द्वाका |- | १८ || वनशील महाविहार || इकु बहा || यंगा |- | १९ || चैतन्य महाविहार || निभाननी || ज्याबहा |- | २० || पर्व चन्दन महाविहार || खान्छे बहा || ज्याबहा |- | २१ || नागचन्द महाविहार || ज्यबहा || ज्याबहा |- | २२ || सुवर्ण प्रणाली जेतवन महाविहार || ज्याबहा || ज्याबहा |- | २३ || गगन संगम महाविहार || गण बहा || गणबहा |- | २४ || मणिसंघ महाविहार || मोखा बहा || मोखा बहा |- | २५ || कृतिपुण्य बज्ज्रधातु चैत्य महाविहार || लगं बहा || लगं बहा |- | २६ || बज्ज्रधातु महाविहार || बन्ताबहा || लगं बहा |- | २७ || सिद्धिवर महाविहार || नःबहा || गोफले त्वा लगं |- | २८ || बज्ज्रधातु महाविहार || बहीचा || दथु ननी |- | २९ || कृतिपुण्य बज्रधातु महाविहार || तःबहा || लगं |- | ३० || कृतिपुण्य भूवन सुन्दर महाविहार || यता बहा || गोफले |- | ३१ || कितिपुण्य महाविहार || बही || लगं |- | ३२ || किर्कातपुण्य महाविहार || च्वाकं बही || लगं |- | ३३ || कृतिपुण्य महाविहार || धन बहा || हीउमत |- | ३४ || रत्नाकर महाविहार || कोंसा बहा || तुकंबहा (होउमत) |- | ३५ || रत्नाकर महाविहार || तोय कनक बहा || हीउमत |- | ३६ || पर्व चन्दन महाविहार || विश्वाबहा || ब्रम्हुत्वा |- | ३७ || पर्व चन्दन महाविहार || पिखाननी || ब्रम्हुत्वा |- | ३८ || श्री नदीसंगम राजकृत्य महाविहार || यो बहा || कोहिति |- | ३९ || मणिसिंह महाविहार || मुसुंबहा || जापातुं |- | ४० || श्री मणिसंघ महाविहार || पिनेया मुसुंबहा || मुसुंबहा |- | ४१ || धर्मचक्र महाविहार || धर्मचक्र बहा || ब्रम्हुत्वा |- | ४२ || अशोक चंत्य विहार || तःननी बहा || ब्रम्हुत्वा तःननी |- | ४३ || दीपकर महाबौद्ध महाविहार || दीपंकर बहा || बुद्धवारी |- | ४४ || चिन्तार्माण बज्रकुल दीप महाविहार || कुलदीप बहा || त्यकु दुवान |- | ४५ || नदी संगम महाविहार || खुसीबहो || ताहाचः / खुसिबहो |- | ४६ || सवल बहा || सवल बहा || इनाखा |- | ४७ || विच्छे बहा || विच्छे बहा || भिन्द्यो क्वे |- | ४८ || बकं बही || यंगा || लगं |} ==स्वयादिसँ== * [[मजिपा]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:येँ देय्]] 9n4q7vy35r81fztz4j2y2gu4nw8v2ub 1121298 1121296 2026-05-15T22:47:06Z Eukesh 11 1121298 wikitext text/x-wiki '''मञ्जुपट्टन बाय् मञ्जुपत्तन''' बाय् मञ्जुपट्टन महानगर [[येँ]] देय्या कोने दुने लाःगु छगू प्राचीन लागा ख। ==थाय्== थ्व लागाय् दुथ्याःगु थीथी विहार थथे दु: <ref name=key>{{cite book | last = बज्राचार्य | first = रत्नकाजी व विजयरत्न | title = नेपाः देय्या विहारया ताचाः (Key to Viharas in Nepal) | date = सन् १९८३, नेसं ११०३, बुसं २५२६, विसं २०३९ | publisher = पचली भैरव प्रेस | location = येँ, नेपाः | language = नेपालभाषा }}</ref> {| class="wikitable" ! ल्याः !! संस्कृत नां !! नेपालभासय् नां !! त्वाःया नां व लिखँ |- | १ || श्री ब्रह्मचक महाविहार || गवा बहा || ॐबहा |- | २ || भुवनदेव महाविहार || पोडे बहाः || पोडे बहाल |- | ३ || मोमनक महाविहार || मिमननी बहा || ब्रह्मपुर (बलंपू) |- | ४ || मञ्जुश्रीनक महाविहार || विश्वकर्मा बहा (विकमाः बहा) || ॐबहा |- | ५ || श्री रूद्रानन्दनक महाविहार || वंता बहा (खण्ड चुक)|| ॐबहा |- | ६ || रत्नपुर महाविहार || गंचाननी|| ॐबहा |- | ७ || अमित कान्ति महाविहार || त्याकेव बहा || ॐबहा |- | ८ || रत्नाकर महाविहार || गथि ननो || ॐबहा |- | ९ || साम्य व्यूहन महाविहार || लाखय् सिमांको बहा || ॐबहा |- | १० || खोइ तानक महाविहार || नबहीः || नबही |- | ११ || धर्माध्ययन महाविहार || बहिचा बहा || नबही |- | १२ || पर्व चन्दन महाविहार || पुंछे बहा || पोरे गल्ली |- | १३ || धर्माकर महाविहार || भ्वोंबहा || ॐबहा |- | १४ || स्थाब विम्ब महाविहार || थाना बहा || चिकं मुगः |- | १५ || समन्त श्री महाविहार || सोबहा || मंजेश्वरी/मञ्जुश्री |- | १६ || ब्रह्मचक्र महाविहार || भोटे बहा || भोटे बहा |- | १७ || वर्ष चन्दन महाविहार || बाकु बहा || द्वाका |- | १८ || वनशील महाविहार || इकु बहा || यंगा |- | १९ || चैतन्य महाविहार || निभाननी || ज्याबहा |- | २० || पर्व चन्दन महाविहार || खान्छे बहा || ज्याबहा |- | २१ || नागचन्द महाविहार || ज्यबहा || ज्याबहा |- | २२ || सुवर्ण प्रणाली जेतवन महाविहार || ज्याबहा || ज्याबहा |- | २३ || गगन संगम महाविहार || गण बहा || गणबहा |- | २४ || मणिसंघ महाविहार || मोखा बहा || मोखा बहा |- | २५ || कृतिपुण्य बज्ज्रधातु चैत्य महाविहार || लगं बहा || लगं बहा |- | २६ || बज्ज्रधातु महाविहार || बन्ताबहा || लगं बहा |- | २७ || सिद्धिवर महाविहार || नःबहा || गोफले त्वा लगं |- | २८ || बज्ज्रधातु महाविहार || बहीचा || दथु ननी |- | २९ || कृतिपुण्य बज्रधातु महाविहार || तःबहा || लगं |- | ३० || कृतिपुण्य भूवन सुन्दर महाविहार || यता बहा || गोफले |- | ३१ || कितिपुण्य महाविहार || बही || लगं |- | ३२ || किर्कातपुण्य महाविहार || च्वाकं बही || लगं |- | ३३ || कृतिपुण्य महाविहार || धन बहा || हीउमत |- | ३४ || रत्नाकर महाविहार || कोंसा बहा || तुकंबहा (हीउमत) |- | ३५ || रत्नाकर महाविहार || तोय कनक बहा || हीउमत |- | ३६ || पर्व चन्दन महाविहार || विश्वाबहा || ब्रम्हुत्वा |- | ३७ || पर्व चन्दन महाविहार || पिखाननी || ब्रम्हुत्वा |- | ३८ || श्री नदीसंगम राजकृत्य महाविहार || यो बहा || कोहिति |- | ३९ || मणिसिंह महाविहार || मुसुंबहा || जापातुं |- | ४० || श्री मणिसंघ महाविहार || पिनेया मुसुंबहा || मुसुंबहा |- | ४१ || धर्मचक्र महाविहार || धर्मचक्र बहा || ब्रम्हुत्वा |- | ४२ || अशोक चंत्य विहार || तःननी बहा || ब्रम्हुत्वा तःननी |- | ४३ || दीपकर महाबौद्ध महाविहार || दीपंकर बहा || बुद्धवारी |- | ४४ || चिन्तार्माण बज्रकुल दीप महाविहार || कुलदीप बहा || त्यकु दुवान |- | ४५ || नदी संगम महाविहार || खुसीबहो || ताहाचः / खुसिबहो |- | ४६ || सवल बहा || सवल बहा || इनाखा |- | ४७ || विच्छे बहा || विच्छे बहा || भिन्द्यो क्वे |- | ४८ || बकं बही || यंगा || लगं |} ==स्वयादिसँ== * [[मजिपा]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:येँ देय्]] bdg0b69iru1wtscyizntpb8zkuo4z43 1121299 1121298 2026-05-15T23:09:34Z Eukesh 11 1121299 wikitext text/x-wiki '''मञ्जुपट्टन बाय् मञ्जुपत्तन''' बाय् मञ्जुपट्टन महानगर [[येँ]] देय्या कोने दुने लाःगु छगू प्राचीन लागा ख। थ्व लागा [[स्वयम्भू पुराण]] व नेवाः बौद्ध इतिहासकथं येँ (स्वनिगः)या न्हापांगु मानवनिर्मित नगर वा देय् खः। थ्व नगरयात मध्यकालीन बौद्ध ग्रन्थ स्वयम्भू पुराणय् त्रेता युगय् महाचीनं बिज्याम्ह बोधिसत्त्व [[मञ्जुश्रीं]] पलिस्था यानादीगु खँ उल्लेख दु। थ्वहे मञ्जुपत्तन लिपा वयाः अपभ्रंश जुजुं आःया 'येँ' नगरया मजिपाःया रूप काल। अथे जुसां थ्व नगर मजिपा त्वा स्वया तसकं तःधं। == पृष्ठभूमि व नागदहया बाखँ == बुद्ध धर्मया धार्मिक ग्रन्थ, बाखँ व पुरातात्विक अनुसन्धानकथं न्हापा येँ स्वनिगः मनु च्वनेगु थाय् मखुसें छगू तःधंगु व गाःवंगु पुखू (दह) जुयाच्वंगु खः। थुकियात 'नागदह' धाइगु खः। थ्व दहय् तःधंगु नाग व नागराजत च्वनीगु बाखँ स्वयम्भू पुराणय् कनातःगु दु।<ref>Nyaupane, P. (n.d.). Last Walk to Aaryaghat. *Nepal Journals Online*. https://www.nepjol.info/index.php/jtha/article/download/81270/62304/233882</ref> धार्मिक विश्वासकथं न्हापा विपस्वी बुद्धं थ्व दहय् छफ्वः पलेस्वांया पुसा पिनादीगु खः। वहे पलेस्वां पाखें स्वयम्भू धर्मधातु (स्वयंभूया ज्योतिरूप) उत्पत्ति जूगु खँ बाखनय् कनातःगु दु।<ref>Shakya, M. B. (n.d.). *The Iconography of Nepalese Buddhism*. Bajracharya Research Organization. https://download.bajracharya.org/books/iconography-of-nepalese-buddhism.pdf</ref> स्वयम्भू पुराण कथं त्रेता युगय् महाचीनया पंचशीर्ष पर्वत (Wutai Shan) पाखें बोधिसत्त्व [[मञ्जुश्री]] थ्व स्वयम्भूया दिव्य ज्योतिया दर्शन यायेत स्वनिगलय् बिज्याःगु खः। तर, लः जाःगु कारणं सर्वसाधारण मनूतय्सं व ज्योतिया दर्शन याये मफयाच्वंगु खनाः मञ्जुश्रीं थःगु चन्द्रहास खड्ग छ्यलाः स्वनिगःया दुनेया लःयात पिहां वने फइकथं चोभाः (न्हासिकाप)या गुँयात पालाः लः बाहा छ्वयादिल।<ref name="Gyawali">Gyawali, R. (2018). Nepalese Municipal Governance: A Comparative Case Study of Kathmandu and Lalitpur Metropolitan Cities. *Nepal Journals Online*. https://www.nepjol.info/index.php/rnjds/article/view/21275/17416</ref> == मञ्जुपत्तनया पलिस्था व राज्य व्यवस्था == लः फुक्क बाहा वनेधुंकाः स्वनिगःया बं गनाः मनु च्वने योग्य जुल। वया धुकाः मञ्जुश्रीं थ्व थासय् छगू बांलाःगु नगरया पलिस्था यानादिल व थःगु हे नां नं थ्व नगरया नां 'मञ्जुपत्तन' तयादिल।<ref name="Gyawali" /> स्वयम्भू पुराणकथं मञ्जुपत्तनया छुं खँ थ्वकथं दु: * '''न्हापांम्ह जुजु:''' मञ्जुश्रीं थः नाप चीनं बिज्याम्ह अनन्य भक्त व राजकुमार '''धर्माकर''' यात थ्व न्हूगु देशया न्हापांम्ह जुजु (क्षेत्राधिपति भूमिपति) दयेकादिल।<ref>Weise, K. (2018). *When the shaking stops: an evaluation of post-earthquake rehabilitation of the Kasthamandap in Hanumandhoka Durbar Square*. Durham e-Theses. https://etheses.durham.ac.uk/id/eprint/14946/1/Weise000796417.pdf</ref> * '''राजपत्तन:''' थ्व राज्यया दुने छगू मुख्य लाय्‌कू वा राजधानी क्षेत्रया पलिस्था जूगु खः, थुकियात 'राजपत्तन' धाइ। * '''भौगोलिक अवस्थिति:''' स्वयम्भू पुराणकथं मञ्जुपत्तन नगर वास्तुदेवता विश्वकर्माद्वारा निर्मित जूगु खः व थ्व नगर प्राचीन [[विष्णुमती खुसि|विष्णुमती खुसिया]] पूर्व दयाच्वंगु खः (आःया येँ महानगरपालिकाया दुनेया क्षेत्र)।<ref>City, K. M. (n.d.). *City Development Strategy Kathmandu*. FID4SA-Repository, Heidelberg University. https://fid4sa-repository.ub.uni-heidelberg.de/3635/1/City%20Development%20Strategy%20Kathmandu.pdf</ref> == लिपांगु बाखँ == मञ्जुपत्तन नगर तस्कं हे समृद्ध जुया वंगु खँ पुराणय् च्वयातःगु दु। तर, लिपा 'बाणासुर' नांयाम्ह असुरं मञ्जुश्रीं पालाधुंकूगु चोभाःया गल्छीयात हाकन पनाः स्वनिगःयात हाकन पुखू दयेका बिल। लिपा द्वापर युगय् भगवान श्रीकृष्णं वः कयाः बाणासुरया बध यानाः हाकन लः पिथना छ्वःगु खँ ऐतिहासिक वर्णनय् दु। थ्व धुंकाः जक स्वनिगलय् गोपाल वंश व किराँत वंशया जुजुपिंसं शासन याःगु खँ पशुपति पुराणय् च्वयातःगु दु।<ref name="Gyawali" /> ==थाय्== थ्व लागाय् कालान्तरय् थीथी विहारतेगु पलिस्था जुल। ''नेपाः देःया विहारया ताःचा'' सफूति रत्नकाजी बज्राचार्य व विजयरत्न बज्राचार्यजुं च्वयादीकथं मञ्जुपत्तन महानगरय् दुथ्याःगु थीथी विहार थथे दु: <ref name=key>{{cite book | last = बज्राचार्य | first = रत्नकाजी व विजयरत्न | title = नेपाः देय्या विहारया ताचाः (Key to Viharas in Nepal) | date = सन् १९८३, नेसं ११०३, बुसं २५२६, विसं २०३९ | publisher = पचली भैरव प्रेस | location = येँ, नेपाः | language = नेपालभाषा }}</ref> {| class="wikitable" ! ल्याः !! संस्कृत नां !! नेपालभासय् नां !! त्वाःया नां व लिखँ |- | १ || श्री ब्रह्मचक महाविहार || गवा बहा || ॐबहा |- | २ || भुवनदेव महाविहार || पोडे बहाः || पोडे बहाल |- | ३ || मोमनक महाविहार || मिमननी बहा || ब्रह्मपुर (बलंपू) |- | ४ || मञ्जुश्रीनक महाविहार || विश्वकर्मा बहा (विकमाः बहा) || ॐबहा |- | ५ || श्री रूद्रानन्दनक महाविहार || वंता बहा (खण्ड चुक)|| ॐबहा |- | ६ || रत्नपुर महाविहार || गंचाननी|| ॐबहा |- | ७ || अमित कान्ति महाविहार || त्याकेव बहा || ॐबहा |- | ८ || रत्नाकर महाविहार || गथि ननो || ॐबहा |- | ९ || साम्य व्यूहन महाविहार || लाखय् सिमांको बहा || ॐबहा |- | १० || खोइ तानक महाविहार || नबहीः || नबही |- | ११ || धर्माध्ययन महाविहार || बहिचा बहा || नबही |- | १२ || पर्व चन्दन महाविहार || पुंछे बहा || पोरे गल्ली |- | १३ || धर्माकर महाविहार || भ्वोंबहा || ॐबहा |- | १४ || स्थाब विम्ब महाविहार || थाना बहा || चिकं मुगः |- | १५ || समन्त श्री महाविहार || सोबहा || मंजेश्वरी/मञ्जुश्री |- | १६ || ब्रह्मचक्र महाविहार || भोटे बहा || भोटे बहा |- | १७ || वर्ष चन्दन महाविहार || बाकु बहा || द्वाका |- | १८ || वनशील महाविहार || इकु बहा || यंगा |- | १९ || चैतन्य महाविहार || निभाननी || ज्याबहा |- | २० || पर्व चन्दन महाविहार || खान्छे बहा || ज्याबहा |- | २१ || नागचन्द महाविहार || ज्यबहा || ज्याबहा |- | २२ || सुवर्ण प्रणाली जेतवन महाविहार || ज्याबहा || ज्याबहा |- | २३ || गगन संगम महाविहार || गण बहा || गणबहा |- | २४ || मणिसंघ महाविहार || मोखा बहा || मोखा बहा |- | २५ || कृतिपुण्य बज्ज्रधातु चैत्य महाविहार || लगं बहा || लगं बहा |- | २६ || बज्ज्रधातु महाविहार || बन्ताबहा || लगं बहा |- | २७ || सिद्धिवर महाविहार || नःबहा || गोफले त्वा लगं |- | २८ || बज्ज्रधातु महाविहार || बहीचा || दथु ननी |- | २९ || कृतिपुण्य बज्रधातु महाविहार || तःबहा || लगं |- | ३० || कृतिपुण्य भूवन सुन्दर महाविहार || यता बहा || गोफले |- | ३१ || कितिपुण्य महाविहार || बही || लगं |- | ३२ || किर्कातपुण्य महाविहार || च्वाकं बही || लगं |- | ३३ || कृतिपुण्य महाविहार || धन बहा || हीउमत |- | ३४ || रत्नाकर महाविहार || कोंसा बहा || तुकंबहा (हीउमत) |- | ३५ || रत्नाकर महाविहार || तोय कनक बहा || हीउमत |- | ३६ || पर्व चन्दन महाविहार || विश्वाबहा || ब्रम्हुत्वा |- | ३७ || पर्व चन्दन महाविहार || पिखाननी || ब्रम्हुत्वा |- | ३८ || श्री नदीसंगम राजकृत्य महाविहार || यो बहा || कोहिति |- | ३९ || मणिसिंह महाविहार || मुसुंबहा || जापातुं |- | ४० || श्री मणिसंघ महाविहार || पिनेया मुसुंबहा || मुसुंबहा |- | ४१ || धर्मचक्र महाविहार || धर्मचक्र बहा || ब्रम्हुत्वा |- | ४२ || अशोक चंत्य विहार || तःननी बहा || ब्रम्हुत्वा तःननी |- | ४३ || दीपकर महाबौद्ध महाविहार || दीपंकर बहा || बुद्धवारी |- | ४४ || चिन्तार्माण बज्रकुल दीप महाविहार || कुलदीप बहा || त्यकु दुवान |- | ४५ || नदी संगम महाविहार || खुसीबहो || ताहाचः / खुसिबहो |- | ४६ || सवल बहा || सवल बहा || इनाखा |- | ४७ || विच्छे बहा || विच्छे बहा || भिन्द्यो क्वे |- | ४८ || बकं बही || यंगा || लगं |} ==स्वयादिसँ== * [[मजिपा]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:येँ देय्]] [[पुचः:नेपाःया इतिहास]] [[पुचः:बुद्ध धर्म]] i23c4r7h55svferpf9bajb50dl6lqbm 0 307102 1121297 2026-05-15T22:46:42Z Eukesh 11 Redirected page to [[मजिपाः]] 1121297 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[मजिपाः]] hqv3a3qu6d3xf3oqqjlk1x49r5w8pjp 0 307103 1121300 2026-05-15T23:10:06Z Eukesh 11 Redirected page to [[मञ्जुश्री]] 1121300 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[मञ्जुश्री]] 3oy22aldtapmdhezf6lahv3uby69kag 0 307104 1121301 2026-05-15T23:11:22Z Eukesh 11 Redirected page to [[स्वयम्भूपुराण]] 1121301 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[स्वयम्भूपुराण]] ksw9gdmuhyz47n3u226poaqe0h90lbn 0 307105 1121304 2026-05-16T00:01:52Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''इतुंबहाः बाय् भास्करदेव संस्कारित केशचन्द्रकृत पारावर्त महाविहार''' येँ महानगरया दुने लाःगु छगू तसकं पुलांगु व ऐतिहासिक बौद्ध महाविहार खः<ref name="book">बज्राचार्य, रत्नकाजी व विजय र... 1121304 wikitext text/x-wiki '''इतुंबहाः बाय् भास्करदेव संस्कारित केशचन्द्रकृत पारावर्त महाविहार''' येँ महानगरया दुने लाःगु छगू तसकं पुलांगु व ऐतिहासिक बौद्ध महाविहार खः<ref name="book">बज्राचार्य, रत्नकाजी व विजय रत्न बज्राचार्य (१९८३). ''नेपाः देःया विहारया ताःचा (Key to Viharas in Nepal)''. पचली भैरव प्रेस, येँ।</ref><ref name="web">"History of Itumbaha". Itumbaha.org. Archived from the original on March 22, 2016.</ref>। थ्व महाविहार थःगु वास्तुकला, तान्त्रिक महत्त्व, व सांस्कृतिक परम्पराया निंतिं नेपाः देय्या बौद्ध समाजस नां जाः<ref name="web" /><ref name="thesis">Shakya, M. K. (2011). ''A Study on Itumbahal''. Central Department of Nepalese History, Culture and Archaeology, Tribhuvan University.</ref>। == इतिहास == थ्व विहारया पलिस्था लिच्छविकाल (इ.सं. ७गु-८गु शताब्दी) पाखे हे जूगु अनुमान ऐतिहासिक सामाग्रीतय्सं क्यनी<ref name="web" />। ड्यानियल राइट (Daniel Wright)या कथं थ्व विहार ने.सं. २०० (इ.सं. १०८०) पाखे पलिस्था जूगु खः<ref name="web" /><ref name="thesis" />। स्वयम्भू पुराणया लिधंसा कथं ११गु शताब्दीया थकु जुजु भास्करदेव (वा भास्करवर्मा)या पालय् थ्व विहारया पलिस्था व जीर्णोद्धार याःगु खः<ref name="web" /><ref name="thesis" />। न्हापा थ्व विहारयात '''सुवर्ण महाविहार''' धका म्हसीकीगु या<ref name="web" /><ref name="thesis" />। लिपा केशचन्द्रं थ्व विहारया ततःधंगु सुधार व जीर्णोद्धार याना थःगु नां समावेस याकल<ref name="book" /><ref name="thesis" />। वय्कलं स्वनिगलय् ३६० रोपनी स्वयां अप्व बुं थ्व विहारया नामं तसे यक्व गुथित नीस्वना थुकित आर्थिक व सामाजिक रूपं बल्लाकादिल<ref name="thesis" />। गोपालराज वंशावली कथं ने.सं. ३६१स यलया छम्ह मनुं थनया 'यातुम विहार'या ध्वाखा चायेकेत वःगु खँ नं न्ह्यथनातःगु दु<ref name="thesis" />। थ्व विहारय् लुयावःगु दकलय् पुलांगु शिलालेख ने.सं. ५०२ या खः, गुगु जुजु जयस्थिति मल्लया पालय् लाय्कू शासक मदन राम वर्धन व वय्कःया कलां थन दीपङ्कर बुद्धया मूर्ति व आर्य ताराया देगः पलिस्था याःगु खँ च्वयातःगु दु<ref name="thesis" />। == किंवदन्ती व गुरूंमापा == इतुं बहाः नाप स्वापू दुगु केशचन्द्र व गुरूंमापाया बाखँ नेवाः समाजय् तसकं लोकंह्वा<ref name="thesis" />। बाखँ कथं केशचन्द्रं थःगु जुवा म्हितूगु बानीं यानाः फुक्क सम्पत्ति तंकाः दरिद्र अवस्थाय् च्वनेमाल<ref name="book" />। लिपा वय्कःयात छम्ह गुरूंमापा नांया राक्षस नापलात<ref name="thesis" />। गुरुमापां मचा नयेगु यायेधुंका केशचन्द्रं गुरुमापायात इतुं बहाःया जःखः च्वनेगु थाय् बियाः फागुण शुक्ल पूर्णिमा (होलिपुन्ही) कुन्हु दँय्-दँसं भ्वय् नकेगु व्यवस्था यात<ref name="book" /><ref name="thesis" />। थ्व 'गुरूंमापायात भ्वे नकेगु गुठी' आःतक नं दँय्-दँसं इतुं बहाःया कचां न्ह्याका वयाच्वंगु दु<ref name="book" />। == परम्परा व संस्कृति == थ्व विहारया छगू विशेष परम्परा यलया बुंगद्यःया रथजात्रा नाप नं स्वापू दु<ref name="web" />। लिच्छवि जुजु नरेन्द्रदेवया पालय् बुंगद्यःयात नेपाः हःगु इलय् निसें इतुं बहाःया दुने च्वंगु तुं पाखें लः कयाः बुंगद्यःयात म्वह ल्हुइकेगु (स्नान याकेगु) पुलांगु परम्परा दु<ref name="web" />। थ्व विहारय् नेपाःया दकलय् ततःधंगु व कलात्मक श्वेत ताराया कँय्या मूर्ति दु, गुकियात पुज्याइगु या<ref name="web" />। == कचा व जःखःया विहारत == [[नेपाः देःया विहारया ताःचा]] सफू कथं इतुं बहाःया जःखः क्वय् बियाकथंया न्यागु विहार (कचा विहार) दु<ref name="book" />: * १. '''धर्मचक्र महाविहार''' (ताराबहा)<ref name="book" /> * २. '''सरस्वती महामञ्जुश्री विहार''' (सःसूननी)<ref name="book" /> * ३. '''कुटुं बिहार''' (कुटुननी)<ref name="book" /> * ४. '''घवल चैत्य विहार''' (धनंजु चैत्य)<ref name="book" /> * ५. '''अशोक मण्डप विहार''' (काय्गननी)<ref name="book" /> == लिधंसा == {{reflist}} [[Category:येँया विहारत]] [[Category:नेपालया बौद्ध विहारत]] [[Category:नेवाः बौद्ध धर्म]] bc5j7pgki8331voqjxmzo5ei0vk416o 0 307106 1121305 2026-05-16T00:02:15Z Eukesh 11 Redirected page to [[इतुंबहाः]] 1121305 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[इतुंबहाः]] i6sikidivv0spic0ffde1gymm2n6j6a 0 307107 1121306 2026-05-16T01:02:14Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: {{Infobox book | name = न्यायविकासिनी | title_orig = न्यायविकासिनी / मानव न्यायशास्त्र | image = | caption = | author = मणिक्य (टीकाकार) | country = नेपाः (नेपालमण्डल) | language = [[नेपालभाषा]], [[संस्कृत]] | subject = कानुन, इत... 1121306 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = न्यायविकासिनी | title_orig = न्यायविकासिनी / मानव न्यायशास्त्र | image = | caption = | author = मणिक्य (टीकाकार) | country = नेपाः (नेपालमण्डल) | language = [[नेपालभाषा]], [[संस्कृत]] | subject = कानुन, इतिहास | release_date = सन् १३८० (ने.सं. ५०० / वि.सं. १४३६) }} '''न्यायविकासिनी''' (वैकल्पिक नां: '''मानव न्यायशास्त्र''') नेपालया इतिहासय् दकलय् न्हापांगु संहिताबद्ध लिखित कानुन खः।<ref name="wiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra Manav Nyaya Shastra - Wikipedia], Retrieved May 2026.</ref> थ्व ग्रन्थ मल्ल कालया जुजु [[जयस्थिति मल्ल]]या पालाय् सन् १३८० (नेपाल सम्बत् ५०० / वि.सं. १४३६) य् च्वयातःगु खः। थ्व ग्रन्थ प्राचीन संस्कृत भाषाया 'नारदस्मृति'या आधारय् च्वयातःगु खःसा थुकिया मूल व्याख्या व टीका [[नेपालभाषा]]य् च्वयातःगु दु। थ्व सफू नेपालभाषा साहित्य व नेपालया कानुनी इतिहासय् छगू तःधंगु कोसल्वहं कथं कयातःगु दु।<ref name="core">[https://files01.core.ac.uk/download/pdf/56661529.pdf Language Politics and State Policy in Nepal: A Newar Perspective - CORE], Retrieved May 2026.</ref> == इतिहास व रचना == १४गु शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपालमण्डलय् सामाजिक, आर्थिक व कानुनी व्यवस्थायात सुथां लाकेत जुजु जयस्थिति मल्लं छगू कानुन आयोग नीस्वनादिल। थ्व आयोगय् कीर्तिनाथ उपाध्याय, रघुनाथ झा, श्रीनाथ भट्ट, व रामनाथ झा थेंज्याःपिं विद्वानत दुथ्याःगु खः। थ्व ग्रन्थया शास्त्रीय संस्कृत कानुनी सिद्धान्तयात अदालत व जनसाधारणं अःपुक थुइके फयक च्वयेत विद्वान '''मणिक्य''' (मणिक) नं नेपालभाषाय् थुकिया विस्तृत टीका व व्याख्या च्वयादिल। थ्व ऐतिहासिक पाण्डुलिपियात कीर्तिपुण्य महाविहारया च्वमि '''लुन्त भद्र''' (लुन्तभद्र बज्राचार्य) नं ताडपत्रय् [[भुजिंमोल लिपि]]इ च्वयादिल।<ref name="wiki" /> == महत्त्व == * '''भाषाया विकास:''' थ्व ग्रन्थ [[गोपालराज वंशावली]] नापं [[पुलां भाय्]] बाय् प्राचीन नेपालभाषाया दकलय् पुलांगु व आधिकारिक लिखित दसिं खः। थुकिलिं १४गु शताब्दीया शास्त्रीय नेपालभाषाया व्याकरण व खँग्वःयात क्यनि। * '''कानुनी इतिहास:''' थ्व सफू फ्रान्सया नेपोलियन कोड (Napoleonic Code) स्वया नं करिब ५०० दँ पुलां। थुकिलिं नेपालय् देवानी (civil) व फौज्दारी (criminal) कानुनयात स्पष्ट रुपं ब्वथला क्यनातःगु दु। == संरचना == न्यायविकासिनीइ १८गू कानुनया शीर्षक (titles of law) दु, गुकी कज, सम्पत्ति, इहिपा, अंशबन्डा, व अपराध सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था दु:<ref name="gov">[https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ जयस्थिति-मल्लद्वारा-वि.सं.-१४३६-मा-बनाउन-लगाइएको-कानून - नेपाल कानुन आयोग], Retrieved May 2026.</ref> # '''ऋणादान''' (त्यासा लित कायेगु, ऋण कायेगु व बियेगु) # '''उपनिधि''' (धरोहर / थाति ल्यंकेगु) # '''सम्भूयोत्थान''' (साझेदारी / मंका ज्या) # '''दत्ताप्रदानिक''' (दान बियाः लित कायेगु ज्या) # '''अभ्युपेत्याशुश्रूषा''' (सेवाया बचं वा करार त्वाःथलेगु) # '''बेतनस्यानपाकर्म'''(ज्याला मबियेगु ज्या) # '''अस्वामिविक्रयनामक'''(थःगु मखुगु वा थुवाः मजूसे बस्तु मीगु ज्या) # '''विक्रीयासंप्रदान'''(मियाः नं बस्तु जिम्मा मबियेगु) # '''कीत्वानुशय'''() # '''समयस्यानपाकर्म'''() # '''क्षेत्रसीमाविवादपद'''() # '''स्त्रीपुंसयोगनात्मक''' (इहिपा व पारिवारिक कानुन) # '''दायविभाग''' (अंशबन्डा व पैतृक सम्पत्ति) # '''साहस''' (हत्‍या, लुटपाट, जबर्जस्ती करणी थेंज्याःगु घोर फौज्दारी अपराध) # '''वाक्पारुष्य दण्डपारुष्य''' # '''द्यूतसमाह्वय'''() # '''प्रकीर्णक''' (मेमेगु कानुनी व प्रशासनिक विषय) # '''चौरप्रकीर्णक'''() # '''व्यवहार'''() # '''सप्तप्रकरण'''() # '''तप्तमाषप्रकरण'''() == लिधंसा == <references /> == मेमेगु स्वापूत == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra अंग्रेजी विकिपिडियाय् मानव न्यायशास्त्र] * [https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ नेपाल कानुन आयोगया डिजिटल आर्काइभय् दूगु सफू] [[पुचः:नेपालया इतिहास]] [[पुचः:नेपालभाषा साहित्य]] [[पुचः:कानुन]] q3iom0ef405xm8trk47poigy5mi2k03 1121307 1121306 2026-05-16T01:06:40Z Eukesh 11 /* संरचना */ 1121307 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = न्यायविकासिनी | title_orig = न्यायविकासिनी / मानव न्यायशास्त्र | image = | caption = | author = मणिक्य (टीकाकार) | country = नेपाः (नेपालमण्डल) | language = [[नेपालभाषा]], [[संस्कृत]] | subject = कानुन, इतिहास | release_date = सन् १३८० (ने.सं. ५०० / वि.सं. १४३६) }} '''न्यायविकासिनी''' (वैकल्पिक नां: '''मानव न्यायशास्त्र''') नेपालया इतिहासय् दकलय् न्हापांगु संहिताबद्ध लिखित कानुन खः।<ref name="wiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra Manav Nyaya Shastra - Wikipedia], Retrieved May 2026.</ref> थ्व ग्रन्थ मल्ल कालया जुजु [[जयस्थिति मल्ल]]या पालाय् सन् १३८० (नेपाल सम्बत् ५०० / वि.सं. १४३६) य् च्वयातःगु खः। थ्व ग्रन्थ प्राचीन संस्कृत भाषाया 'नारदस्मृति'या आधारय् च्वयातःगु खःसा थुकिया मूल व्याख्या व टीका [[नेपालभाषा]]य् च्वयातःगु दु। थ्व सफू नेपालभाषा साहित्य व नेपालया कानुनी इतिहासय् छगू तःधंगु कोसल्वहं कथं कयातःगु दु।<ref name="core">[https://files01.core.ac.uk/download/pdf/56661529.pdf Language Politics and State Policy in Nepal: A Newar Perspective - CORE], Retrieved May 2026.</ref> == इतिहास व रचना == १४गु शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपालमण्डलय् सामाजिक, आर्थिक व कानुनी व्यवस्थायात सुथां लाकेत जुजु जयस्थिति मल्लं छगू कानुन आयोग नीस्वनादिल। थ्व आयोगय् कीर्तिनाथ उपाध्याय, रघुनाथ झा, श्रीनाथ भट्ट, व रामनाथ झा थेंज्याःपिं विद्वानत दुथ्याःगु खः। थ्व ग्रन्थया शास्त्रीय संस्कृत कानुनी सिद्धान्तयात अदालत व जनसाधारणं अःपुक थुइके फयक च्वयेत विद्वान '''मणिक्य''' (मणिक) नं नेपालभाषाय् थुकिया विस्तृत टीका व व्याख्या च्वयादिल। थ्व ऐतिहासिक पाण्डुलिपियात कीर्तिपुण्य महाविहारया च्वमि '''लुन्त भद्र''' (लुन्तभद्र बज्राचार्य) नं ताडपत्रय् [[भुजिंमोल लिपि]]इ च्वयादिल।<ref name="wiki" /> == महत्त्व == * '''भाषाया विकास:''' थ्व ग्रन्थ [[गोपालराज वंशावली]] नापं [[पुलां भाय्]] बाय् प्राचीन नेपालभाषाया दकलय् पुलांगु व आधिकारिक लिखित दसिं खः। थुकिलिं १४गु शताब्दीया शास्त्रीय नेपालभाषाया व्याकरण व खँग्वःयात क्यनि। * '''कानुनी इतिहास:''' थ्व सफू फ्रान्सया नेपोलियन कोड (Napoleonic Code) स्वया नं करिब ५०० दँ पुलां। थुकिलिं नेपालय् देवानी (civil) व फौज्दारी (criminal) कानुनयात स्पष्ट रुपं ब्वथला क्यनातःगु दु। == संरचना == न्यायविकासिनीइ १८गू कानुनया शीर्षक (titles of law) दु, गुकी कज, सम्पत्ति, इहिपा, अंशबन्डा, व अपराध सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था दु:<ref name="gov">[https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ जयस्थिति-मल्लद्वारा-वि.सं.-१४३६-मा-बनाउन-लगाइएको-कानून - नेपाल कानुन आयोग], Retrieved May 2026.</ref><ref name="Jhee_Anala_1094">{{cite web |title=मानव न्याय शास्त्र (न्यायविकासिनी) — झी (अनल १०९४) |url=https://archive.org/details/jhee-anala-1094/page/n3/mode/1up |website=[[Internet Archive]] |date=1974 |language=new |access-date=2026-05-15}}</ref> # '''ऋणादान''' (त्यासा लित कायेगु, ऋण कायेगु व बियेगु) # '''उपनिधि''' (धरोहर / थाति ल्यंकेगु) # '''सम्भूयोत्थान''' (साझेदारी / मंका ज्या) # '''दत्ताप्रदानिक''' (दान बियाः लित कायेगु ज्या) # '''अभ्युपेत्याशुश्रूषा''' (सेवाया बचं वा करार त्वाःथलेगु) # '''बेतनस्यानपाकर्म'''(ज्याला मबियेगु ज्या) # '''अस्वामिविक्रयनामक'''(थःगु मखुगु वा थुवाः मजूसे बस्तु मीगु ज्या) # '''विक्रीयासंप्रदान'''(मियाः नं बस्तु जिम्मा मबियेगु) # '''कीत्वानुशय'''(न्याये धुंकाः पश्चाताप यानाः लित बियेगु) # '''समयस्यानपाकर्म'''(गुथि, संस्था वा समाजया थिति उल्लंघन यायेगु) # '''क्षेत्रसीमाविवादपद'''(बुंसीमा बाय् सिमाना क्वःछीगु ज्या) # '''स्त्रीपुंसयोगनात्मक''' (इहिपा व पारिवारिक कानुन) # '''दायविभाग''' (अंशबन्डा व पैतृक सम्पत्ति) # '''साहस''' (जबरजस्ती वा बल प्रयोग यानाः याइगु अपराध, हत्‍या, लुटपाट, जबर्जस्ती करणी थेंज्याःगु घोर फौज्दारी अपराध) # '''वाक्पारुष्य दण्डपारुष्य'''(खँग्वःया छ्यला व बेइज्जती यायेगु) # '''द्यूतसमाह्वय'''(जूवा वा कौडा म्हितेगु) # '''प्रकीर्णक''' (मेमेगु कानुनी व प्रशासनिक विषय) # '''चौरप्रकीर्णक'''() # '''व्यवहार'''() # '''सप्तप्रकरण'''() # '''तप्तमाषप्रकरण'''() == लिधंसा == <references /> == मेमेगु स्वापूत == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra अंग्रेजी विकिपिडियाय् मानव न्यायशास्त्र] * [https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ नेपाल कानुन आयोगया डिजिटल आर्काइभय् दूगु सफू] [[पुचः:नेपालया इतिहास]] [[पुचः:नेपालभाषा साहित्य]] [[पुचः:कानुन]] 0oyfkcty12wg1ublywf02dn9qjgn0z1 1121310 1121307 2026-05-16T01:15:39Z Eukesh 11 /* संरचना */ 1121310 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = न्यायविकासिनी | title_orig = न्यायविकासिनी / मानव न्यायशास्त्र | image = | caption = | author = मणिक्य (टीकाकार) | country = नेपाः (नेपालमण्डल) | language = [[नेपालभाषा]], [[संस्कृत]] | subject = कानुन, इतिहास | release_date = सन् १३८० (ने.सं. ५०० / वि.सं. १४३६) }} '''न्यायविकासिनी''' (वैकल्पिक नां: '''मानव न्यायशास्त्र''') नेपालया इतिहासय् दकलय् न्हापांगु संहिताबद्ध लिखित कानुन खः।<ref name="wiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra Manav Nyaya Shastra - Wikipedia], Retrieved May 2026.</ref> थ्व ग्रन्थ मल्ल कालया जुजु [[जयस्थिति मल्ल]]या पालाय् सन् १३८० (नेपाल सम्बत् ५०० / वि.सं. १४३६) य् च्वयातःगु खः। थ्व ग्रन्थ प्राचीन संस्कृत भाषाया 'नारदस्मृति'या आधारय् च्वयातःगु खःसा थुकिया मूल व्याख्या व टीका [[नेपालभाषा]]य् च्वयातःगु दु। थ्व सफू नेपालभाषा साहित्य व नेपालया कानुनी इतिहासय् छगू तःधंगु कोसल्वहं कथं कयातःगु दु।<ref name="core">[https://files01.core.ac.uk/download/pdf/56661529.pdf Language Politics and State Policy in Nepal: A Newar Perspective - CORE], Retrieved May 2026.</ref> == इतिहास व रचना == १४गु शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपालमण्डलय् सामाजिक, आर्थिक व कानुनी व्यवस्थायात सुथां लाकेत जुजु जयस्थिति मल्लं छगू कानुन आयोग नीस्वनादिल। थ्व आयोगय् कीर्तिनाथ उपाध्याय, रघुनाथ झा, श्रीनाथ भट्ट, व रामनाथ झा थेंज्याःपिं विद्वानत दुथ्याःगु खः। थ्व ग्रन्थया शास्त्रीय संस्कृत कानुनी सिद्धान्तयात अदालत व जनसाधारणं अःपुक थुइके फयक च्वयेत विद्वान '''मणिक्य''' (मणिक) नं नेपालभाषाय् थुकिया विस्तृत टीका व व्याख्या च्वयादिल। थ्व ऐतिहासिक पाण्डुलिपियात कीर्तिपुण्य महाविहारया च्वमि '''लुन्त भद्र''' (लुन्तभद्र बज्राचार्य) नं ताडपत्रय् [[भुजिंमोल लिपि]]इ च्वयादिल।<ref name="wiki" /> == महत्त्व == * '''भाषाया विकास:''' थ्व ग्रन्थ [[गोपालराज वंशावली]] नापं [[पुलां भाय्]] बाय् प्राचीन नेपालभाषाया दकलय् पुलांगु व आधिकारिक लिखित दसिं खः। थुकिलिं १४गु शताब्दीया शास्त्रीय नेपालभाषाया व्याकरण व खँग्वःयात क्यनि। * '''कानुनी इतिहास:''' थ्व सफू फ्रान्सया नेपोलियन कोड (Napoleonic Code) स्वया नं करिब ५०० दँ पुलां। थुकिलिं नेपालय् देवानी (civil) व फौज्दारी (criminal) कानुनयात स्पष्ट रुपं ब्वथला क्यनातःगु दु। == संरचना == न्यायविकासिनीइ १८गू कानुनया शीर्षक (titles of law) दु, गुकी कज, सम्पत्ति, इहिपा, अंशबन्डा, व अपराध सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था दु:<ref name="gov">[https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ जयस्थिति-मल्लद्वारा-वि.सं.-१४३६-मा-बनाउन-लगाइएको-कानून - नेपाल कानुन आयोग], Retrieved May 2026.</ref><ref name="Jhee_Anala_1094">{{cite web |title=मानव न्याय शास्त्र (न्यायविकासिनी) — झी (अनल १०९४) |url=https://archive.org/details/jhee-anala-1094/page/n3/mode/1up |website=[[Internet Archive]] |date=1974 |language=new |access-date=2026-05-15}}</ref> # '''ऋणादान''' (त्यासा लित कायेगु, ऋण कायेगु व बियेगु) # '''उपनिधि''' (धरोहर / थाति ल्यंकेगु) # '''सम्भूयोत्थान''' (साझेदारी / मंका ज्या) # '''दत्ताप्रदानिक''' (दान बियाः लित कायेगु ज्या) # '''अभ्युपेत्याशुश्रूषा''' (सेवाया बचं वा करार त्वाःथलेगु) # '''बेतनस्यानपाकर्म'''(ज्याला मबियेगु ज्या) # '''अस्वामिविक्रयनामक'''(थःगु मखुगु वा थुवाः मजूसे बस्तु मीगु ज्या) # '''विक्रीयासंप्रदान'''(मियाः नं बस्तु जिम्मा मबियेगु) # '''कीत्वानुशय'''(न्याये धुंकाः पश्चाताप यानाः लित बियेगु) # '''समयस्यानपाकर्म'''(गुथि, संस्था वा समाजया थिति उल्लंघन यायेगु) # '''क्षेत्रसीमाविवादपद'''(बुंसीमा बाय् सिमाना क्वःछीगु ज्या) # '''स्त्रीपुंसयोगनात्मक''' (इहिपा व पारिवारिक कानुन) # '''दायविभाग''' (अंशबन्डा व पैतृक सम्पत्ति) # '''साहस''' (जबरजस्ती वा बल प्रयोग यानाः याइगु अपराध, हत्‍या, लुटपाट, जबर्जस्ती करणी थेंज्याःगु घोर फौज्दारी अपराध) # '''वाक्पारुष्य दण्डपारुष्य'''(खँग्वःया छ्यला व बेइज्जती यायेगु) # '''द्यूतसमाह्वय'''(जूवा वा कौडा म्हितेगु) # '''प्रकीर्णक''' (मेमेगु कानुनी व प्रशासनिक विषय) # '''चौरप्रकीर्णक''' # '''व्यवहार''' # '''सप्तप्रकरण''' # '''तप्तमाषप्रकरण''' == लिधंसा == <references /> == मेमेगु स्वापूत == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra अंग्रेजी विकिपिडियाय् मानव न्यायशास्त्र] * [https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ नेपाल कानुन आयोगया डिजिटल आर्काइभय् दूगु सफू] [[पुचः:नेपालया इतिहास]] [[पुचः:नेपालभाषा साहित्य]] [[पुचः:कानुन]] 8aiplpnlkpkyhjf71ny0m5ik9mjkuwf 1121312 1121310 2026-05-16T01:19:51Z Eukesh 11 /* संरचना */ 1121312 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = न्यायविकासिनी | title_orig = न्यायविकासिनी / मानव न्यायशास्त्र | image = | caption = | author = मणिक्य (टीकाकार) | country = नेपाः (नेपालमण्डल) | language = [[नेपालभाषा]], [[संस्कृत]] | subject = कानुन, इतिहास | release_date = सन् १३८० (ने.सं. ५०० / वि.सं. १४३६) }} '''न्यायविकासिनी''' (वैकल्पिक नां: '''मानव न्यायशास्त्र''') नेपालया इतिहासय् दकलय् न्हापांगु संहिताबद्ध लिखित कानुन खः।<ref name="wiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra Manav Nyaya Shastra - Wikipedia], Retrieved May 2026.</ref> थ्व ग्रन्थ मल्ल कालया जुजु [[जयस्थिति मल्ल]]या पालाय् सन् १३८० (नेपाल सम्बत् ५०० / वि.सं. १४३६) य् च्वयातःगु खः। थ्व ग्रन्थ प्राचीन संस्कृत भाषाया 'नारदस्मृति'या आधारय् च्वयातःगु खःसा थुकिया मूल व्याख्या व टीका [[नेपालभाषा]]य् च्वयातःगु दु। थ्व सफू नेपालभाषा साहित्य व नेपालया कानुनी इतिहासय् छगू तःधंगु कोसल्वहं कथं कयातःगु दु।<ref name="core">[https://files01.core.ac.uk/download/pdf/56661529.pdf Language Politics and State Policy in Nepal: A Newar Perspective - CORE], Retrieved May 2026.</ref> == इतिहास व रचना == १४गु शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपालमण्डलय् सामाजिक, आर्थिक व कानुनी व्यवस्थायात सुथां लाकेत जुजु जयस्थिति मल्लं छगू कानुन आयोग नीस्वनादिल। थ्व आयोगय् कीर्तिनाथ उपाध्याय, रघुनाथ झा, श्रीनाथ भट्ट, व रामनाथ झा थेंज्याःपिं विद्वानत दुथ्याःगु खः। थ्व ग्रन्थया शास्त्रीय संस्कृत कानुनी सिद्धान्तयात अदालत व जनसाधारणं अःपुक थुइके फयक च्वयेत विद्वान '''मणिक्य''' (मणिक) नं नेपालभाषाय् थुकिया विस्तृत टीका व व्याख्या च्वयादिल। थ्व ऐतिहासिक पाण्डुलिपियात कीर्तिपुण्य महाविहारया च्वमि '''लुन्त भद्र''' (लुन्तभद्र बज्राचार्य) नं ताडपत्रय् [[भुजिंमोल लिपि]]इ च्वयादिल।<ref name="wiki" /> == महत्त्व == * '''भाषाया विकास:''' थ्व ग्रन्थ [[गोपालराज वंशावली]] नापं [[पुलां भाय्]] बाय् प्राचीन नेपालभाषाया दकलय् पुलांगु व आधिकारिक लिखित दसिं खः। थुकिलिं १४गु शताब्दीया शास्त्रीय नेपालभाषाया व्याकरण व खँग्वःयात क्यनि। * '''कानुनी इतिहास:''' थ्व सफू फ्रान्सया नेपोलियन कोड (Napoleonic Code) स्वया नं करिब ५०० दँ पुलां। थुकिलिं नेपालय् देवानी (civil) व फौज्दारी (criminal) कानुनयात स्पष्ट रुपं ब्वथला क्यनातःगु दु। == संरचना == न्यायविकासिनीइ १८गू कानुनया शीर्षक (titles of law) दु, गुकी कज, सम्पत्ति, इहिपा, अंशबन्डा, व अपराध सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था दु:<ref name="gov">[https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ जयस्थिति-मल्लद्वारा-वि.सं.-१४३६-मा-बनाउन-लगाइएको-कानून - नेपाल कानुन आयोग], Retrieved May 2026.</ref><ref name="Jhee_Anala_1094">{{cite web |title=मानव न्याय शास्त्र (न्यायविकासिनी) — झी (अनल १०९४) |url=https://archive.org/details/jhee-anala-1094/page/n3/mode/1up |website=[[Internet Archive]] |date=1974 |language=new |access-date=2026-05-15}}</ref> # '''[[ऋणादान]]''' (त्यासा लित कायेगु, ऋण कायेगु व बियेगु) # '''उपनिधि''' (धरोहर / थाति ल्यंकेगु) # '''सम्भूयोत्थान''' (साझेदारी / मंका ज्या) # '''दत्ताप्रदानिक''' (दान बियाः लित कायेगु ज्या) # '''अभ्युपेत्याशुश्रूषा''' (सेवाया बचं वा करार त्वाःथलेगु) # '''बेतनस्यानपाकर्म'''(ज्याला मबियेगु ज्या) # '''अस्वामिविक्रयनामक'''(थःगु मखुगु वा थुवाः मजूसे बस्तु मीगु ज्या) # '''विक्रीयासंप्रदान'''(मियाः नं बस्तु जिम्मा मबियेगु) # '''कीत्वानुशय'''(न्याये धुंकाः पश्चाताप यानाः लित बियेगु) # '''समयस्यानपाकर्म'''(गुथि, संस्था वा समाजया थिति उल्लंघन यायेगु) # '''क्षेत्रसीमाविवादपद'''(बुंसीमा बाय् सिमाना क्वःछीगु ज्या) # '''स्त्रीपुंसयोगनात्मक''' (इहिपा व पारिवारिक कानुन) # '''दायविभाग''' (अंशबन्डा व पैतृक सम्पत्ति) # '''साहस''' (जबरजस्ती वा बल प्रयोग यानाः याइगु अपराध, हत्‍या, लुटपाट, जबर्जस्ती करणी थेंज्याःगु घोर फौज्दारी अपराध) # '''वाक्पारुष्य दण्डपारुष्य'''(खँग्वःया छ्यला व बेइज्जती यायेगु) # '''द्यूतसमाह्वय'''(जूवा वा कौडा म्हितेगु) # '''प्रकीर्णक''' (मेमेगु कानुनी व प्रशासनिक विषय) # '''चौरप्रकीर्णक''' # '''व्यवहार''' # '''सप्तप्रकरण''' # '''तप्तमाषप्रकरण''' == लिधंसा == <references /> == मेमेगु स्वापूत == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra अंग्रेजी विकिपिडियाय् मानव न्यायशास्त्र] * [https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ नेपाल कानुन आयोगया डिजिटल आर्काइभय् दूगु सफू] [[पुचः:नेपालया इतिहास]] [[पुचः:नेपालभाषा साहित्य]] [[पुचः:कानुन]] k0tely3c0ynz01jhtled8d6w8xkiqx0 1121316 1121312 2026-05-16T01:32:47Z Eukesh 11 /* संरचना */ 1121316 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = न्यायविकासिनी | title_orig = न्यायविकासिनी / मानव न्यायशास्त्र | image = | caption = | author = मणिक्य (टीकाकार) | country = नेपाः (नेपालमण्डल) | language = [[नेपालभाषा]], [[संस्कृत]] | subject = कानुन, इतिहास | release_date = सन् १३८० (ने.सं. ५०० / वि.सं. १४३६) }} '''न्यायविकासिनी''' (वैकल्पिक नां: '''मानव न्यायशास्त्र''') नेपालया इतिहासय् दकलय् न्हापांगु संहिताबद्ध लिखित कानुन खः।<ref name="wiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra Manav Nyaya Shastra - Wikipedia], Retrieved May 2026.</ref> थ्व ग्रन्थ मल्ल कालया जुजु [[जयस्थिति मल्ल]]या पालाय् सन् १३८० (नेपाल सम्बत् ५०० / वि.सं. १४३६) य् च्वयातःगु खः। थ्व ग्रन्थ प्राचीन संस्कृत भाषाया 'नारदस्मृति'या आधारय् च्वयातःगु खःसा थुकिया मूल व्याख्या व टीका [[नेपालभाषा]]य् च्वयातःगु दु। थ्व सफू नेपालभाषा साहित्य व नेपालया कानुनी इतिहासय् छगू तःधंगु कोसल्वहं कथं कयातःगु दु।<ref name="core">[https://files01.core.ac.uk/download/pdf/56661529.pdf Language Politics and State Policy in Nepal: A Newar Perspective - CORE], Retrieved May 2026.</ref> == इतिहास व रचना == १४गु शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपालमण्डलय् सामाजिक, आर्थिक व कानुनी व्यवस्थायात सुथां लाकेत जुजु जयस्थिति मल्लं छगू कानुन आयोग नीस्वनादिल। थ्व आयोगय् कीर्तिनाथ उपाध्याय, रघुनाथ झा, श्रीनाथ भट्ट, व रामनाथ झा थेंज्याःपिं विद्वानत दुथ्याःगु खः। थ्व ग्रन्थया शास्त्रीय संस्कृत कानुनी सिद्धान्तयात अदालत व जनसाधारणं अःपुक थुइके फयक च्वयेत विद्वान '''मणिक्य''' (मणिक) नं नेपालभाषाय् थुकिया विस्तृत टीका व व्याख्या च्वयादिल। थ्व ऐतिहासिक पाण्डुलिपियात कीर्तिपुण्य महाविहारया च्वमि '''लुन्त भद्र''' (लुन्तभद्र बज्राचार्य) नं ताडपत्रय् [[भुजिंमोल लिपि]]इ च्वयादिल।<ref name="wiki" /> == महत्त्व == * '''भाषाया विकास:''' थ्व ग्रन्थ [[गोपालराज वंशावली]] नापं [[पुलां भाय्]] बाय् प्राचीन नेपालभाषाया दकलय् पुलांगु व आधिकारिक लिखित दसिं खः। थुकिलिं १४गु शताब्दीया शास्त्रीय नेपालभाषाया व्याकरण व खँग्वःयात क्यनि। * '''कानुनी इतिहास:''' थ्व सफू फ्रान्सया नेपोलियन कोड (Napoleonic Code) स्वया नं करिब ५०० दँ पुलां। थुकिलिं नेपालय् देवानी (civil) व फौज्दारी (criminal) कानुनयात स्पष्ट रुपं ब्वथला क्यनातःगु दु। == संरचना == न्यायविकासिनीइ १८गू कानुनया शीर्षक (titles of law) दु, गुकी कज, सम्पत्ति, इहिपा, अंशबन्डा, व अपराध सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था दु:<ref name="gov">[https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ जयस्थिति-मल्लद्वारा-वि.सं.-१४३६-मा-बनाउन-लगाइएको-कानून - नेपाल कानुन आयोग], Retrieved May 2026.</ref><ref name="Jhee_Anala_1094">{{cite web |title=मानव न्याय शास्त्र (न्यायविकासिनी) — झी (अनल १०९४) |url=https://archive.org/details/jhee-anala-1094/page/n3/mode/1up |website=[[Internet Archive]] |date=1974 |language=new |access-date=2026-05-15}}</ref> # '''[[ऋणादान]]''' (त्यासा लित कायेगु, ऋण कायेगु व बियेगु) # '''उपनिधि''' (धरोहर / थाति ल्यंकेगु) # '''सम्भूयोत्थान''' (साझेदारी / मंका ज्या) # '''दत्ताप्रदानिक''' (दान बियाः लित कायेगु ज्या) # '''अभ्युपेत्याशुश्रूषा''' (सेवाया बचं वा करार त्वाःथलेगु) # '''बेतनस्यानपाकर्म'''(ज्याला मबियेगु ज्या) # '''अस्वामिविक्रयनामक'''(थःगु मखुगु वा थुवाः मजूसे बस्तु मीगु ज्या) # '''विक्रीयासंप्रदान'''(मियाः नं बस्तु जिम्मा मबियेगु) # '''कीत्वानुशय'''(न्याये धुंकाः पश्चाताप यानाः लित बियेगु) # '''समयस्यानपाकर्म'''(गुथि, संस्था वा समाजया थिति उल्लंघन यायेगु) # '''क्षेत्रसीमाविवादपद'''(बुंसीमा बाय् सिमाना क्वःछीगु ज्या) # '''स्त्रीपुंसयोगनात्मक''' (इहिपा व पारिवारिक कानुन) # '''दायविभाग''' (अंशबन्डा व पैतृक सम्पत्ति) # '''साहस''' (जबरजस्ती वा बल प्रयोग यानाः याइगु अपराध, हत्‍या, लुटपाट, जबर्जस्ती करणी थेंज्याःगु घोर फौज्दारी अपराध) # '''वाक्पारुष्य दण्डपारुष्य'''(खँग्वःया छ्यला व बेइज्जती यायेगु) # '''द्यूतसमाह्वय'''(जूवा वा कौडा म्हितेगु) # '''प्रकीर्णक''' (मेमेगु कानुनी व प्रशासनिक विषय) # '''चौरप्रकीर्णक''' # '''व्यवहार''' # '''सप्तप्रकरण''' # '''तप्तमाषप्रकरण''' == लिधंसा == <references /> == मेमेगु स्वापूत == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra अंग्रेजी विकिपिडियाय् मानव न्यायशास्त्र] * [https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ नेपाल कानुन आयोगया डिजिटल आर्काइभय् दूगु सफू] [[पुचः:नेपालया इतिहास]] [[पुचः:नेपालभाषा साहित्य]] [[पुचः:कानुन]] 6kmwsx9id553jnw4hy7j0patpm20cyt 1121327 1121316 2026-05-16T05:36:05Z Eukesh 11 /* संरचना */ 1121327 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = न्यायविकासिनी | title_orig = न्यायविकासिनी / मानव न्यायशास्त्र | image = | caption = | author = मणिक्य (टीकाकार) | country = नेपाः (नेपालमण्डल) | language = [[नेपालभाषा]], [[संस्कृत]] | subject = कानुन, इतिहास | release_date = सन् १३८० (ने.सं. ५०० / वि.सं. १४३६) }} '''न्यायविकासिनी''' (वैकल्पिक नां: '''मानव न्यायशास्त्र''') नेपालया इतिहासय् दकलय् न्हापांगु संहिताबद्ध लिखित कानुन खः।<ref name="wiki">[https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra Manav Nyaya Shastra - Wikipedia], Retrieved May 2026.</ref> थ्व ग्रन्थ मल्ल कालया जुजु [[जयस्थिति मल्ल]]या पालाय् सन् १३८० (नेपाल सम्बत् ५०० / वि.सं. १४३६) य् च्वयातःगु खः। थ्व ग्रन्थ प्राचीन संस्कृत भाषाया 'नारदस्मृति'या आधारय् च्वयातःगु खःसा थुकिया मूल व्याख्या व टीका [[नेपालभाषा]]य् च्वयातःगु दु। थ्व सफू नेपालभाषा साहित्य व नेपालया कानुनी इतिहासय् छगू तःधंगु कोसल्वहं कथं कयातःगु दु।<ref name="core">[https://files01.core.ac.uk/download/pdf/56661529.pdf Language Politics and State Policy in Nepal: A Newar Perspective - CORE], Retrieved May 2026.</ref> == इतिहास व रचना == १४गु शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपालमण्डलय् सामाजिक, आर्थिक व कानुनी व्यवस्थायात सुथां लाकेत जुजु जयस्थिति मल्लं छगू कानुन आयोग नीस्वनादिल। थ्व आयोगय् कीर्तिनाथ उपाध्याय, रघुनाथ झा, श्रीनाथ भट्ट, व रामनाथ झा थेंज्याःपिं विद्वानत दुथ्याःगु खः। थ्व ग्रन्थया शास्त्रीय संस्कृत कानुनी सिद्धान्तयात अदालत व जनसाधारणं अःपुक थुइके फयक च्वयेत विद्वान '''मणिक्य''' (मणिक) नं नेपालभाषाय् थुकिया विस्तृत टीका व व्याख्या च्वयादिल। थ्व ऐतिहासिक पाण्डुलिपियात कीर्तिपुण्य महाविहारया च्वमि '''लुन्त भद्र''' (लुन्तभद्र बज्राचार्य) नं ताडपत्रय् [[भुजिंमोल लिपि]]इ च्वयादिल।<ref name="wiki" /> == महत्त्व == * '''भाषाया विकास:''' थ्व ग्रन्थ [[गोपालराज वंशावली]] नापं [[पुलां भाय्]] बाय् प्राचीन नेपालभाषाया दकलय् पुलांगु व आधिकारिक लिखित दसिं खः। थुकिलिं १४गु शताब्दीया शास्त्रीय नेपालभाषाया व्याकरण व खँग्वःयात क्यनि। * '''कानुनी इतिहास:''' थ्व सफू फ्रान्सया नेपोलियन कोड (Napoleonic Code) स्वया नं करिब ५०० दँ पुलां। थुकिलिं नेपालय् देवानी (civil) व फौज्दारी (criminal) कानुनयात स्पष्ट रुपं ब्वथला क्यनातःगु दु। == संरचना == न्यायविकासिनीइ १८गू कानुनया शीर्षक (titles of law) दु, गुकी कज, सम्पत्ति, इहिपा, अंशबन्डा, व अपराध सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था दु:<ref name="gov">[https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ जयस्थिति-मल्लद्वारा-वि.सं.-१४३६-मा-बनाउन-लगाइएको-कानून - नेपाल कानुन आयोग], Retrieved May 2026.</ref><ref name="Jhee_Anala_1094">{{cite web |title=मानव न्याय शास्त्र (न्यायविकासिनी) — झी (अनल १०९४) |url=https://archive.org/details/jhee-anala-1094/page/n3/mode/1up |website=[[Internet Archive]] |date=1974 |language=new |access-date=2026-05-15}}</ref> # '''[[ऋणादान]]''' (त्यासा लित कायेगु, ऋण कायेगु व बियेगु) # '''[[उपनिधि]]''' (धरोहर / थाति ल्यंकेगु) # '''सम्भूयोत्थान''' (साझेदारी / मंका ज्या) # '''दत्ताप्रदानिक''' (दान बियाः लित कायेगु ज्या) # '''अभ्युपेत्याशुश्रूषा''' (सेवाया बचं वा करार त्वाःथलेगु) # '''बेतनस्यानपाकर्म'''(ज्याला मबियेगु ज्या) # '''अस्वामिविक्रयनामक'''(थःगु मखुगु वा थुवाः मजूसे बस्तु मीगु ज्या) # '''विक्रीयासंप्रदान'''(मियाः नं बस्तु जिम्मा मबियेगु) # '''कीत्वानुशय'''(न्याये धुंकाः पश्चाताप यानाः लित बियेगु) # '''समयस्यानपाकर्म'''(गुथि, संस्था वा समाजया थिति उल्लंघन यायेगु) # '''क्षेत्रसीमाविवादपद'''(बुंसीमा बाय् सिमाना क्वःछीगु ज्या) # '''स्त्रीपुंसयोगनात्मक''' (इहिपा व पारिवारिक कानुन) # '''दायविभाग''' (अंशबन्डा व पैतृक सम्पत्ति) # '''साहस''' (जबरजस्ती वा बल प्रयोग यानाः याइगु अपराध, हत्‍या, लुटपाट, जबर्जस्ती करणी थेंज्याःगु घोर फौज्दारी अपराध) # '''वाक्पारुष्य दण्डपारुष्य'''(खँग्वःया छ्यला व बेइज्जती यायेगु) # '''द्यूतसमाह्वय'''(जूवा वा कौडा म्हितेगु) # '''प्रकीर्णक''' (मेमेगु कानुनी व प्रशासनिक विषय) # '''चौरप्रकीर्णक''' # '''व्यवहार''' # '''सप्तप्रकरण''' # '''तप्तमाषप्रकरण''' == लिधंसा == <references /> == मेमेगु स्वापूत == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra अंग्रेजी विकिपिडियाय् मानव न्यायशास्त्र] * [https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ नेपाल कानुन आयोगया डिजिटल आर्काइभय् दूगु सफू] [[पुचः:नेपालया इतिहास]] [[पुचः:नेपालभाषा साहित्य]] [[पुचः:कानुन]] 0xm5t07cw9ueo9tx40d32vci03jclc5 0 307108 1121313 2026-05-16T01:31:39Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''ऋणदान प्रकरण''' न्यायविकासिनी (मानव न्यायशास्त्र) या दकलय् न्हापांगु, तःधंगु व महत्वपूर्णगु भाग खः। थ्व प्रकरणय् त्यासा कायेगु (loan वा ऋण) कायेगु, बियेगु, ब्याज तय यायेगु, कज पूइगु प... 1121313 wikitext text/x-wiki '''ऋणदान प्रकरण''' न्यायविकासिनी (मानव न्यायशास्त्र) या दकलय् न्हापांगु, तःधंगु व महत्वपूर्णगु भाग खः। थ्व प्रकरणय् त्यासा कायेगु (loan वा ऋण) कायेगु, बियेगु, ब्याज तय यायेगु, कज पूइगु पारिवारिक जिम्मा व कानुनी दसि (evidence) सम्बन्धी दक्वं कानुनी व्यवस्थात कनातःगु दु। === मूल कानुनी व नैतिक मान्यता === थ्व ग्रन्थ कथं कज कायेगु व बियेगु ज्यायात 'ऋणदान' धाइ। सफूलि कज पूइगु ज्यायात छगू तःधंगु नैतिक व धार्मिक कर्तव्यया रूपय् कयातःगु दु। यदि सुं मनू कज मपूसे सीत धाःसा वयागु पूण्य कर्म कज कयातःम्ह साहुया नामय् वनी धकाः च्वयातःगु दु। === पुस्तागत दायित्व (Generational Liability) === कज पूइगु जिम्मा पुस्ता-पुस्ताय् गुकथं वनी धइगु खँय् थुकिलि स्पष्ट व्यवस्था दु: * '''न्हापांगु पुस्ता (काय्):''' बाबु सीधुंकाः वया कज (ऋण) कायपिन्सं बराबर ब्वथलाः पुलेमाः। बाया कज पूइगु दायित्व कायपिनिगु हे जुइ। * '''निक्वःगु पुस्ता (छेय्):''' यदि कायपिन्सं ऋण पुले मफुत वा सीत धाःसा उगु कज पूइगु जिम्मा अजा (grandfather) या छेय् (grandsons) यात वनी। * '''मुक्त पुस्ता (छेय्/Great-grandsons):''' प्यंगू पुस्ताया मनू वा छुइ (great-grandsons) यात धाःसा पुलां पुस्ताया ऋणं पूर्ण रूपं मुक्त यानातःगु दु। === कजं मुक्ति (Exemptions) === बां वा परिवारया मू मनूनं काःगु दक्वं ऋण काय् वा परिवारं पुलेमाः धइगु मदु। थ्व नियम कथं क्वय् बियातःगु खँया निंतिं काःगु कज कायपिन्सं पुलेम्वाः: * मद्यपान (अय्लाः त्वनीगु) वा जुवा (पासा म्हितिगु) या निंतिं काःगु ऋण। * तं, ल्वापु वा अपराध यानाः वःगु जरिवाना पुलेत काःगु ऋण। * विलासिता व मोजमजाय् सिधयेकूगु ऋण। * मेगु मनूया निंतिं जमानी जुयाः बियातःगु ऋण। === पारिवारिक व मंकाः कज (Household Liabilities) === * '''मंकाः छेँया ऋण:''' यदि अविभक्त (बायाः मवंगु) छेँय् सुं नं दुजं (दाजु, कीजा, मां वा कका) छेँज्या व परिवार म्वाकेत ऋण काःगु दुसा, अंशबन्डा याइगु इलय् उगु ऋणयात मंकाः ऋण कयाः दक्वं अंशियारं बराबर पुलेमाः। * '''छेँया मुलिया जिम्मा:''' छेँया मूँ मनू (head of the household) नं थःगु मातहतय् च्वंपिं दास, कामदार, जहान वा चेलातय्सं परिवारया हे हितया निंतिं काःगु ऋण पूइमाः। * '''मिसा व मिजंया कज:''' मिसानं थःगु हे इच्छां काःगु ऋण मिजं (भाःत) नं पुलेम्वाः, तर यदि मिसां परिवार संकटय् लाःगु इलय् वा भाःत थः देशय् मदुगु इलय् छेँ म्वाकेत ऋण काःगु खःसा व ऋण भाःत नं पुले हे माः। === ब्याजया ब्वथला === ऋणदान प्रकरणय् ऋणया ब्याज यात प्यंगू प्रकारय् वर्गीकरण यानातःगु दु: # '''कायिका:''' ऋण कयाः वयागु ब्याज मूलधन (principal) य् हे दुथ्याकाः नियमित किस्ता कथं पुलेगु ब्याज। # '''कालिका:''' प्रति ला वा निश्चित ई (time) कथं पुलिगु ब्याज। # '''कारिता:''' ऋण काइम्हाम्हेसिनं थःगु अनुकूल कथं साहु नाप खँ ल्हानाः क्वःछिनातःगु ब्याज। # '''चक्रवृद्धि:''' ब्याजया नं ब्याज कायेगु (compound interest) कानुनी व्यवस्था। === कानुनी प्रमाण=== ऋण कयाः सुं साहु व त्यासामि (debtor) दथुइ विवाद जूसा, उकियात सुल्झाय् यायेत थ्व ग्रन्थय् स्वंगू मुख्य कानुनी प्रमाणया व्याख्या यानातःगु दु: # '''लिखित:''' ऋण काःगु-ब्यूगु भों वा कानुनी दस्तावेज, थ्व दकलय् पुलांगु व बल्लाःगु दसि खः। # '''साक्षी:''' लेनदेन खंकेपिं व गवाही ब्युपिं मनूत। # '''भोग:''' ऋणया थासय् थाति (pledge) ल्यंकूगु मालसामान वा जग्गाजमिन छ्यलेगु। ईया नापं 'भोग' या महत्त्व दकलय् अप्वइ, तर थःगु अनुमति मदुसे खुयाः वा जबर्जस्ती भोग याःगु दुसा व कानुनी दसि जुइ मखु। ==स्वयादिसँ== * [[न्यायविकासिनी]] == मेमेगु स्वापूत == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra अंग्रेजी विकिपिडियाय् मानव न्यायशास्त्र] * [https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ नेपाल कानुन आयोगया डिजिटल आर्काइभय् दूगु सफू [[पुचः:कानुन]] [[पुचः:न्यायविकासिनी]] bvx35k8dgxrabgvfpfx9tmgo1zmi9si 1121314 1121313 2026-05-16T01:31:53Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[ऋणादान]] to [[ऋणदान प्रकरण]] 1121313 wikitext text/x-wiki '''ऋणदान प्रकरण''' न्यायविकासिनी (मानव न्यायशास्त्र) या दकलय् न्हापांगु, तःधंगु व महत्वपूर्णगु भाग खः। थ्व प्रकरणय् त्यासा कायेगु (loan वा ऋण) कायेगु, बियेगु, ब्याज तय यायेगु, कज पूइगु पारिवारिक जिम्मा व कानुनी दसि (evidence) सम्बन्धी दक्वं कानुनी व्यवस्थात कनातःगु दु। === मूल कानुनी व नैतिक मान्यता === थ्व ग्रन्थ कथं कज कायेगु व बियेगु ज्यायात 'ऋणदान' धाइ। सफूलि कज पूइगु ज्यायात छगू तःधंगु नैतिक व धार्मिक कर्तव्यया रूपय् कयातःगु दु। यदि सुं मनू कज मपूसे सीत धाःसा वयागु पूण्य कर्म कज कयातःम्ह साहुया नामय् वनी धकाः च्वयातःगु दु। === पुस्तागत दायित्व (Generational Liability) === कज पूइगु जिम्मा पुस्ता-पुस्ताय् गुकथं वनी धइगु खँय् थुकिलि स्पष्ट व्यवस्था दु: * '''न्हापांगु पुस्ता (काय्):''' बाबु सीधुंकाः वया कज (ऋण) कायपिन्सं बराबर ब्वथलाः पुलेमाः। बाया कज पूइगु दायित्व कायपिनिगु हे जुइ। * '''निक्वःगु पुस्ता (छेय्):''' यदि कायपिन्सं ऋण पुले मफुत वा सीत धाःसा उगु कज पूइगु जिम्मा अजा (grandfather) या छेय् (grandsons) यात वनी। * '''मुक्त पुस्ता (छेय्/Great-grandsons):''' प्यंगू पुस्ताया मनू वा छुइ (great-grandsons) यात धाःसा पुलां पुस्ताया ऋणं पूर्ण रूपं मुक्त यानातःगु दु। === कजं मुक्ति (Exemptions) === बां वा परिवारया मू मनूनं काःगु दक्वं ऋण काय् वा परिवारं पुलेमाः धइगु मदु। थ्व नियम कथं क्वय् बियातःगु खँया निंतिं काःगु कज कायपिन्सं पुलेम्वाः: * मद्यपान (अय्लाः त्वनीगु) वा जुवा (पासा म्हितिगु) या निंतिं काःगु ऋण। * तं, ल्वापु वा अपराध यानाः वःगु जरिवाना पुलेत काःगु ऋण। * विलासिता व मोजमजाय् सिधयेकूगु ऋण। * मेगु मनूया निंतिं जमानी जुयाः बियातःगु ऋण। === पारिवारिक व मंकाः कज (Household Liabilities) === * '''मंकाः छेँया ऋण:''' यदि अविभक्त (बायाः मवंगु) छेँय् सुं नं दुजं (दाजु, कीजा, मां वा कका) छेँज्या व परिवार म्वाकेत ऋण काःगु दुसा, अंशबन्डा याइगु इलय् उगु ऋणयात मंकाः ऋण कयाः दक्वं अंशियारं बराबर पुलेमाः। * '''छेँया मुलिया जिम्मा:''' छेँया मूँ मनू (head of the household) नं थःगु मातहतय् च्वंपिं दास, कामदार, जहान वा चेलातय्सं परिवारया हे हितया निंतिं काःगु ऋण पूइमाः। * '''मिसा व मिजंया कज:''' मिसानं थःगु हे इच्छां काःगु ऋण मिजं (भाःत) नं पुलेम्वाः, तर यदि मिसां परिवार संकटय् लाःगु इलय् वा भाःत थः देशय् मदुगु इलय् छेँ म्वाकेत ऋण काःगु खःसा व ऋण भाःत नं पुले हे माः। === ब्याजया ब्वथला === ऋणदान प्रकरणय् ऋणया ब्याज यात प्यंगू प्रकारय् वर्गीकरण यानातःगु दु: # '''कायिका:''' ऋण कयाः वयागु ब्याज मूलधन (principal) य् हे दुथ्याकाः नियमित किस्ता कथं पुलेगु ब्याज। # '''कालिका:''' प्रति ला वा निश्चित ई (time) कथं पुलिगु ब्याज। # '''कारिता:''' ऋण काइम्हाम्हेसिनं थःगु अनुकूल कथं साहु नाप खँ ल्हानाः क्वःछिनातःगु ब्याज। # '''चक्रवृद्धि:''' ब्याजया नं ब्याज कायेगु (compound interest) कानुनी व्यवस्था। === कानुनी प्रमाण=== ऋण कयाः सुं साहु व त्यासामि (debtor) दथुइ विवाद जूसा, उकियात सुल्झाय् यायेत थ्व ग्रन्थय् स्वंगू मुख्य कानुनी प्रमाणया व्याख्या यानातःगु दु: # '''लिखित:''' ऋण काःगु-ब्यूगु भों वा कानुनी दस्तावेज, थ्व दकलय् पुलांगु व बल्लाःगु दसि खः। # '''साक्षी:''' लेनदेन खंकेपिं व गवाही ब्युपिं मनूत। # '''भोग:''' ऋणया थासय् थाति (pledge) ल्यंकूगु मालसामान वा जग्गाजमिन छ्यलेगु। ईया नापं 'भोग' या महत्त्व दकलय् अप्वइ, तर थःगु अनुमति मदुसे खुयाः वा जबर्जस्ती भोग याःगु दुसा व कानुनी दसि जुइ मखु। ==स्वयादिसँ== * [[न्यायविकासिनी]] == मेमेगु स्वापूत == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra अंग्रेजी विकिपिडियाय् मानव न्यायशास्त्र] * [https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ नेपाल कानुन आयोगया डिजिटल आर्काइभय् दूगु सफू [[पुचः:कानुन]] [[पुचः:न्यायविकासिनी]] bvx35k8dgxrabgvfpfx9tmgo1zmi9si 1121317 1121314 2026-05-16T01:33:30Z Eukesh 11 /* मेमेगु स्वापूत */ 1121317 wikitext text/x-wiki '''ऋणदान प्रकरण''' न्यायविकासिनी (मानव न्यायशास्त्र) या दकलय् न्हापांगु, तःधंगु व महत्वपूर्णगु भाग खः। थ्व प्रकरणय् त्यासा कायेगु (loan वा ऋण) कायेगु, बियेगु, ब्याज तय यायेगु, कज पूइगु पारिवारिक जिम्मा व कानुनी दसि (evidence) सम्बन्धी दक्वं कानुनी व्यवस्थात कनातःगु दु। === मूल कानुनी व नैतिक मान्यता === थ्व ग्रन्थ कथं कज कायेगु व बियेगु ज्यायात 'ऋणदान' धाइ। सफूलि कज पूइगु ज्यायात छगू तःधंगु नैतिक व धार्मिक कर्तव्यया रूपय् कयातःगु दु। यदि सुं मनू कज मपूसे सीत धाःसा वयागु पूण्य कर्म कज कयातःम्ह साहुया नामय् वनी धकाः च्वयातःगु दु। === पुस्तागत दायित्व (Generational Liability) === कज पूइगु जिम्मा पुस्ता-पुस्ताय् गुकथं वनी धइगु खँय् थुकिलि स्पष्ट व्यवस्था दु: * '''न्हापांगु पुस्ता (काय्):''' बाबु सीधुंकाः वया कज (ऋण) कायपिन्सं बराबर ब्वथलाः पुलेमाः। बाया कज पूइगु दायित्व कायपिनिगु हे जुइ। * '''निक्वःगु पुस्ता (छेय्):''' यदि कायपिन्सं ऋण पुले मफुत वा सीत धाःसा उगु कज पूइगु जिम्मा अजा (grandfather) या छेय् (grandsons) यात वनी। * '''मुक्त पुस्ता (छेय्/Great-grandsons):''' प्यंगू पुस्ताया मनू वा छुइ (great-grandsons) यात धाःसा पुलां पुस्ताया ऋणं पूर्ण रूपं मुक्त यानातःगु दु। === कजं मुक्ति (Exemptions) === बां वा परिवारया मू मनूनं काःगु दक्वं ऋण काय् वा परिवारं पुलेमाः धइगु मदु। थ्व नियम कथं क्वय् बियातःगु खँया निंतिं काःगु कज कायपिन्सं पुलेम्वाः: * मद्यपान (अय्लाः त्वनीगु) वा जुवा (पासा म्हितिगु) या निंतिं काःगु ऋण। * तं, ल्वापु वा अपराध यानाः वःगु जरिवाना पुलेत काःगु ऋण। * विलासिता व मोजमजाय् सिधयेकूगु ऋण। * मेगु मनूया निंतिं जमानी जुयाः बियातःगु ऋण। === पारिवारिक व मंकाः कज (Household Liabilities) === * '''मंकाः छेँया ऋण:''' यदि अविभक्त (बायाः मवंगु) छेँय् सुं नं दुजं (दाजु, कीजा, मां वा कका) छेँज्या व परिवार म्वाकेत ऋण काःगु दुसा, अंशबन्डा याइगु इलय् उगु ऋणयात मंकाः ऋण कयाः दक्वं अंशियारं बराबर पुलेमाः। * '''छेँया मुलिया जिम्मा:''' छेँया मूँ मनू (head of the household) नं थःगु मातहतय् च्वंपिं दास, कामदार, जहान वा चेलातय्सं परिवारया हे हितया निंतिं काःगु ऋण पूइमाः। * '''मिसा व मिजंया कज:''' मिसानं थःगु हे इच्छां काःगु ऋण मिजं (भाःत) नं पुलेम्वाः, तर यदि मिसां परिवार संकटय् लाःगु इलय् वा भाःत थः देशय् मदुगु इलय् छेँ म्वाकेत ऋण काःगु खःसा व ऋण भाःत नं पुले हे माः। === ब्याजया ब्वथला === ऋणदान प्रकरणय् ऋणया ब्याज यात प्यंगू प्रकारय् वर्गीकरण यानातःगु दु: # '''कायिका:''' ऋण कयाः वयागु ब्याज मूलधन (principal) य् हे दुथ्याकाः नियमित किस्ता कथं पुलेगु ब्याज। # '''कालिका:''' प्रति ला वा निश्चित ई (time) कथं पुलिगु ब्याज। # '''कारिता:''' ऋण काइम्हाम्हेसिनं थःगु अनुकूल कथं साहु नाप खँ ल्हानाः क्वःछिनातःगु ब्याज। # '''चक्रवृद्धि:''' ब्याजया नं ब्याज कायेगु (compound interest) कानुनी व्यवस्था। === कानुनी प्रमाण=== ऋण कयाः सुं साहु व त्यासामि (debtor) दथुइ विवाद जूसा, उकियात सुल्झाय् यायेत थ्व ग्रन्थय् स्वंगू मुख्य कानुनी प्रमाणया व्याख्या यानातःगु दु: # '''लिखित:''' ऋण काःगु-ब्यूगु भों वा कानुनी दस्तावेज, थ्व दकलय् पुलांगु व बल्लाःगु दसि खः। # '''साक्षी:''' लेनदेन खंकेपिं व गवाही ब्युपिं मनूत। # '''भोग:''' ऋणया थासय् थाति (pledge) ल्यंकूगु मालसामान वा जग्गाजमिन छ्यलेगु। ईया नापं 'भोग' या महत्त्व दकलय् अप्वइ, तर थःगु अनुमति मदुसे खुयाः वा जबर्जस्ती भोग याःगु दुसा व कानुनी दसि जुइ मखु। ==स्वयादिसँ== * [[न्यायविकासिनी]] == मेमेगु स्वापूत == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra अंग्रेजी विकिपिडियाय् मानव न्यायशास्त्र] * [https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ नेपाल कानुन आयोगया डिजिटल आर्काइभय् दूगु सफू] [[पुचः:कानुन]] [[पुचः:न्यायविकासिनी]] pctbjwmbzlj1j3scwhig5lfd6q62yu6 0 307109 1121315 2026-05-16T01:31:53Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[ऋणादान]] to [[ऋणदान प्रकरण]] 1121315 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ऋणदान प्रकरण]] 14x5bjkg4kwnxxkqp9izrfm31z6yfzf 0 307110 1121319 2026-05-16T03:11:48Z Eukesh 11 Redirected page to [[महिन्द्र मल्ल]] 1121319 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[महिन्द्र मल्ल]] oqc8evxnpzsupewp342z72zs9ddz6hr 0 307111 1121320 2026-05-16T03:12:01Z Eukesh 11 Redirected page to [[महिन्द्र मल्ल]] 1121320 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[महिन्द्र मल्ल]] oqc8evxnpzsupewp342z72zs9ddz6hr 10 307112 1121321 2026-05-16T03:19:38Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: <ref name=नेकासि> {{cite book | last = वैद्य | first = जनकलाल | author-link = | title = नेपालभाषाया प्राचीन काव्य सिर्जना | native_title_lang = नेपालभाषा | trans-title = Composition of Ancient Poetry in Nepal Bhasa: An Analytical Research, Interpretation, and Review of Old Songs | date = 2002 | year = 2002 | publisher = नेपाल राजक... 1121321 wikitext text/x-wiki <ref name=नेकासि> {{cite book | last = वैद्य | first = जनकलाल | author-link = | title = नेपालभाषाया प्राचीन काव्य सिर्जना | native_title_lang = नेपालभाषा | trans-title = Composition of Ancient Poetry in Nepal Bhasa: An Analytical Research, Interpretation, and Review of Old Songs | date = 2002 | year = 2002 | publisher = नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान | location = कमलादी, येँ , नेपाः | language = नेपालभाषा | edition = 1st | isbn = 99933-50-32-X }} </ref> aqh4pzbet11yq18e7ht267glm9kclza 1121322 1121321 2026-05-16T03:19:51Z Eukesh 11 1121322 wikitext text/x-wiki <ref name=नेकासि> {{cite book | last = वैद्य | first = जनकलाल | author-link = | title = नेपालभाषाया प्राचीन काव्य सिर्जना | native_title_lang = नेपालभाषा | trans-title = Composition of Ancient Poetry in Nepal Bhasa: An Analytical Research, Interpretation, and Review of Old Songs | date = 2002 | year = 2002 | publisher = नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान | location = कमलादी, येँ , नेपाः | language = नेपालभाषा | edition = न्हापांगु | isbn = 99933-50-32-X }} </ref> ee41io2cj6kjyfhib0x9fu6ogddgpaj 0 307113 1121326 2026-05-16T05:35:51Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''उपनिधि प्रकरण''' [[न्यायविकासिनी]] (मानव न्यायशास्त्र) या निगूगु ब्वः खः, गुकी थाति, निक्षेप, धरोहर व विश्वासी मनूयाथाय् सुरक्षित तःगु मालसामान सम्बन्धी दक्वं कानुनी व्यवस्थात कन... 1121326 wikitext text/x-wiki '''उपनिधि प्रकरण''' [[न्यायविकासिनी]] (मानव न्यायशास्त्र) या निगूगु ब्वः खः, गुकी थाति, निक्षेप, धरोहर व विश्वासी मनूयाथाय् सुरक्षित तःगु मालसामान सम्बन्धी दक्वं कानुनी व्यवस्थात कनातःगु दु। === निक्षेप व उपनिधिया परिभाषा === थ्व प्रकरणय् निक्षेप वा थाति तयेगु ज्यायात स्वंगू विशेष भाषं स्पष्ट यानातःगु दु: # '''निक्षेप:''' माःगु इलय् सुं विश्वासी मनूनाप धन वा सामान कयाः, वयागु शङ्का चीकेत उगु सामान स्वयाः अप्वः मूल्यया मेगु द्रव्य थाति तयेगु ज्यायात 'निक्षेप' धाइ। # '''औपनिधिक:''' मेगु वस्तुं ब्वयाः वा ढाके यानाः, थ्व थन्यागु माल खः धकाः स्पष्ट मक्यंसे मेम्हासिगु छेँय् सुरक्षित तःगु वस्तुयात 'औपनिधिक' धाइ। # '''उपनिधि (निक्षेप):''' मक्यंसें या भुंसाया भागय् छाप वा लाहा (seal) ल्‍हायेकाः तःगु गुप्त निक्षेपया वस्तुयात 'उपनिधि' धाइ। === कानुनी प्रक्रिया व साक्षी व्यवस्था === ग्रन्थ कथं उपनिधि वा निक्षेप कायेगु-बियेगु ज्या निगू प्रकारं जुइ: * '''साक्षीसहित कायेगु:''' मनुतयगु न्ह्यःने साक्षी (witnesses) तयाः कयातःगु। * '''बिनासाक्षी विश्वासय् कायेगु:''' साहु व धनी दथुइ जक पूर्ण विश्वास (trust) या आधारय् कयातःगु ज्या। '''लित बीगु नियम:''' निक्षेप लित बीगु इलय् गुकथं कयागु खः, वहे नियम कथं हे लित बीमाः। यदि साक्षी तयाः कयागु खःसा लितः बीगु इलय् नं साक्षी तयाः हे बियेमाः, अन्यथा व कानुनी रुपं अविश्वासनीय जुइ। === लित मयाःसा जुइगु दण्ड === यदि निक्षेप तःम्ह मनूनं साहुया ऋण वा धन पुलाः थःगु माल लितः माः वल, तर साहुं उगु सामान लितः मबियाः आनाकानी यात धाःसा, सामान थुवां तपेंकः जुजु (न्यायालय)थासय् उजूर याये ज्यू। जुजुं उगु साहुयात अपराधी ठहर यानाः कडा दण्ड (punishment) यायेमाः व उगु सामान जबरजस्ती लितः बीमाः। यदि माल साहुया थाय् सिधल वा नास जुल धाःसा, साहुं उगु मालबमोजिमया पूरा नगद सामानथुवायात पुलेमाः। === सामानया दुरुपयोग व छलकपट === * '''अनुमति मदुसे छ्यले मतेगु:''' निक्षेप तःम्ह मनूया अनुमति मकासें साहुं उगु मालसामान छ्यलाः थःगु आर्थिक फाइदा काये मदु। यदि साहुं अनुमति मदुसे सामान छ्यलाः लाभ काःगु प्रमाणित जुल धाःसा, सरकारं वयात दण्ड याइ नापं माल व दण्ड याःगु दक्वं धन त्याः तःम्ह हे मनूयात बीमाःगु कानुनी व्यवस्था दु। * '''कपटपूर्ण दावी:''' ऋण सिधयेकाः माल माःवइगु इलय् साहुं कपट यानाः खँ ल्हात तर व खँ जुजु व द्यःया कानुनी नियम नाप मज्वःसा वयात 'कपट' (fraud) कयाः पूरा हर्जाना काइ। * '''कालिगढया नियम:''' कालिगढ तय्के गुगुं माल उपनिधि वा धितो रूपय् तःगु दुसा, थुवाःया ध्येबा चुक्ता याये धुंकाः माल लितकायेगु ज्याय् नं थ्वहे कानुनी नियम लागू जुइ। === भोगया अपवाद === ऋणदान प्रकरणय् 'भोग' यात बल्लाःगु प्रमाण कयातःसां, उपनिधि प्रकरणय् स्पष्ट यानातःगु दु कि सुं मनूया अनुपस्थितिइ मसीकः खुयाः छ्यलातःगु निक्षेप मालय् 'भोगया प्रमाण' लागू जुइ मखु। ==स्वयादिसँ== *[[न्यायविकासिनी]] [[पुचः:कानुन]] [[पुचः:न्यायविकासिनी]] r09g7oiucrktpuh49z7dk8ctdtooj7d 1121328 1121326 2026-05-16T05:36:30Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1121328 wikitext text/x-wiki '''उपनिधि प्रकरण''' [[न्यायविकासिनी]] (मानव न्यायशास्त्र) या निगूगु ब्वः खः, गुकी थाति, निक्षेप, धरोहर व विश्वासी मनूयाथाय् सुरक्षित तःगु मालसामान सम्बन्धी दक्वं कानुनी व्यवस्थात कनातःगु दु। === निक्षेप व उपनिधिया परिभाषा === थ्व प्रकरणय् निक्षेप वा थाति तयेगु ज्यायात स्वंगू विशेष भाषं स्पष्ट यानातःगु दु: # '''निक्षेप:''' माःगु इलय् सुं विश्वासी मनूनाप धन वा सामान कयाः, वयागु शङ्का चीकेत उगु सामान स्वयाः अप्वः मूल्यया मेगु द्रव्य थाति तयेगु ज्यायात 'निक्षेप' धाइ। # '''औपनिधिक:''' मेगु वस्तुं ब्वयाः वा ढाके यानाः, थ्व थन्यागु माल खः धकाः स्पष्ट मक्यंसे मेम्हासिगु छेँय् सुरक्षित तःगु वस्तुयात 'औपनिधिक' धाइ। # '''उपनिधि (निक्षेप):''' मक्यंसें या भुंसाया भागय् छाप वा लाहा (seal) ल्‍हायेकाः तःगु गुप्त निक्षेपया वस्तुयात 'उपनिधि' धाइ। === कानुनी प्रक्रिया व साक्षी व्यवस्था === ग्रन्थ कथं उपनिधि वा निक्षेप कायेगु-बियेगु ज्या निगू प्रकारं जुइ: * '''साक्षीसहित कायेगु:''' मनुतयगु न्ह्यःने साक्षी (witnesses) तयाः कयातःगु। * '''बिनासाक्षी विश्वासय् कायेगु:''' साहु व धनी दथुइ जक पूर्ण विश्वास (trust) या आधारय् कयातःगु ज्या। '''लित बीगु नियम:''' निक्षेप लित बीगु इलय् गुकथं कयागु खः, वहे नियम कथं हे लित बीमाः। यदि साक्षी तयाः कयागु खःसा लितः बीगु इलय् नं साक्षी तयाः हे बियेमाः, अन्यथा व कानुनी रुपं अविश्वासनीय जुइ। === लित मयाःसा जुइगु दण्ड === यदि निक्षेप तःम्ह मनूनं साहुया ऋण वा धन पुलाः थःगु माल लितः माः वल, तर साहुं उगु सामान लितः मबियाः आनाकानी यात धाःसा, सामान थुवां तपेंकः जुजु (न्यायालय)थासय् उजूर याये ज्यू। जुजुं उगु साहुयात अपराधी ठहर यानाः कडा दण्ड (punishment) यायेमाः व उगु सामान जबरजस्ती लितः बीमाः। यदि माल साहुया थाय् सिधल वा नास जुल धाःसा, साहुं उगु मालबमोजिमया पूरा नगद सामानथुवायात पुलेमाः। === सामानया दुरुपयोग व छलकपट === * '''अनुमति मदुसे छ्यले मतेगु:''' निक्षेप तःम्ह मनूया अनुमति मकासें साहुं उगु मालसामान छ्यलाः थःगु आर्थिक फाइदा काये मदु। यदि साहुं अनुमति मदुसे सामान छ्यलाः लाभ काःगु प्रमाणित जुल धाःसा, सरकारं वयात दण्ड याइ नापं माल व दण्ड याःगु दक्वं धन त्याः तःम्ह हे मनूयात बीमाःगु कानुनी व्यवस्था दु। * '''कपटपूर्ण दावी:''' ऋण सिधयेकाः माल माःवइगु इलय् साहुं कपट यानाः खँ ल्हात तर व खँ जुजु व द्यःया कानुनी नियम नाप मज्वःसा वयात 'कपट' (fraud) कयाः पूरा हर्जाना काइ। * '''कालिगढया नियम:''' कालिगढ तय्के गुगुं माल उपनिधि वा धितो रूपय् तःगु दुसा, थुवाःया ध्येबा चुक्ता याये धुंकाः माल लितकायेगु ज्याय् नं थ्वहे कानुनी नियम लागू जुइ। === भोगया अपवाद === ऋणदान प्रकरणय् 'भोग' यात बल्लाःगु प्रमाण कयातःसां, उपनिधि प्रकरणय् स्पष्ट यानातःगु दु कि सुं मनूया अनुपस्थितिइ मसीकः खुयाः छ्यलातःगु निक्षेप मालय् 'भोगया प्रमाण' लागू जुइ मखु। ==स्वयादिसँ== *[[न्यायविकासिनी]] == मेमेगु स्वापूत == * [https://en.wikipedia.org/wiki/Manav_Nyaya_Shastra अंग्रेजी विकिपिडियाय् मानव न्यायशास्त्र] * [https://lawcommission.gov.np/content/11196/11196-law-enacted-by-jayasthiti-mall/ नेपाल कानुन आयोगया डिजिटल आर्काइभय् दूगु सफू] [[पुचः:कानुन]] [[पुचः:न्यायविकासिनी]] 7hfc97y4tlbn5tqvihc5sx7ixid7h8a