Wikipedia newwiki https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A5%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter माध्यम विशेष खँलाबँला छ्येलेमि छ्येलेमि खँलाबँला विकिपिडिया विकिपिडिया खँलाबँला किपा किपा खँलाबँला मिडियाविकि मिडियाविकि खँलाबँला Template Template talk ग्वाहालि ग्वाहालि खँलाबँला पुचः पुचः खँलाबँला दबू दबू खँलाबँला TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 17973 1123103 1046759 2026-08-26T12:04:51Z Eukesh 11 1123103 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अतिशयोक्ति}} {{भाषा व खँग्व | native_name = अतिशयोक्ति | original_language = [[संस्कृत]] | footnotes = | }} '''अतिशयोक्ति''' अलंकार अर्थालंकारया छगू प्रमुख व प्रसिद्ध भेद खः। अतिशयोक्ति धयागु छुं नं खँयात व स्वयां अप्वः चरम वा नाटकीय कथं, सीकः वा मसीकः व्वयेगु ज्या खः। दबूप्याखनय् व काव्यय् थ्व छगू अलंकारिक उपकरण वा आकृति जुइफु, गुकियात तच्वःगु भावना ब्वलंकेगु वा तच्वःगु प्रभाव ब्वलंकेगु निंतिं छ्यली। थ्व अलंकारय् छुं नं वस्तु, घटना वा गुणया वर्णन तसकं अप्वय्काः वा सीमा स्वया पिने वनाः याइ। लोक सीमा स्वया अप्व याइगु वर्णनयात अतिशयोक्ति धाइ। काव्यय् भावयात तच्वकाः क्यनेत व ब्वनामिया ध्यान आकर्षित यायेत थुकियात छ्यलि। दसु "वया मिखा निसें ख्वबि खुसि थें बाहा वल" धैगु अतिशयोक्तिया दसु खः। थुकिलि सामान्य कल्पनाशक्ति स्वया अप्व चमत्कार क्यनि। नेपालभाषा साहित्यय् काव्य व नाटकय् थुकिया प्रयोग यक्व खनेदु। अतिशयोक्ति अलङ्कारं काव्ययात रसमय व प्रभावकारी दयेकि। थ्व अलङ्कारया यक्व उपभेदत काव्यशास्त्रय् वर्णन यानातःगु दु। कवितयेगु कल्पनाशीलता क्यनेत थ्व अलङ्कार तसकं उपयुक्त जुइ। अतिशयोक्ति अलङ्कारं साधारण खँयात नं असाधारण दयेका बी। नेपालभाषा काव्य क्षेत्रय् थुकिया प्रयोग परम्परा निसें जुया वयाच्वंगु दु। थ्व अलङ्कार अर्थालंकारया छगू मू आकर्षण खः। <ref>साहित्यदर्पण - विश्वनाथ</ref> कलाय् अतिशयोक्तियात छुं खँय् बः बीत बाय् प्रभाव लाकेत छ्यली । साहित्यिक उपकरणया रुपय् अतिशयोक्ति काव्यय् यक्व छ्येलिगु या, व आकस्मिक भाषणय् यक्व खनेदु। अतिशयोक्तिया छ्यलाबुलां छुं नं खँयात धात्थें स्वयां बांलाःगु बाय् बांमलाःगु धकाः वर्णन याइ। ==खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या== ===उत्पत्ति व विकास=== थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। "अतिशय" व "उक्ति" निपू खँग्वः स्वानाः अतिशयोक्ति शब्द बूबुगु खः। लिपा थ्व खँग्वयागु [[तत्सम खँग्वः|तत्सम खँग्व]]या रुपे यक्व भासे, यक्व कथं छ्येलेज्या जुल। ===छ्येलेज्या=== थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। संस्कृत च्वखँ कुवलयानन्दय् थुकिया छ्यलाया छगू दसु थथे दु: :'''वापी कापि स्फुरति गगने तत्परं सूक्ष्मपद्मा-''' :'''सोपानालीमधिगतवती काञ्चनीमैन्द्रनीली ।''' :'''अग्रे शैल् सुकृतिसुगमौ चन्दनच्छन्नदेशो''' :'''तत्रत्यानां सुलभममृतं संनिधानात्सुधांशोः ॥''' ==मेमेगु भाषे छ्येलिगु रुप== मेमेगु भाषे थ्व खँग्वयात छ्येलिगु रुप थ्व कथं दु *[[नेपालभाषा|नेपाल भाषा]] : अतिशयोक्ति *[[हिन्दी भाषा|हिन्दी]] : अतिशयोक्ति *[[मलयालम]]: അതിശയോക്തി ==स्वयादिसँ== * [[दण्डी]] * [[काव्यया तिसा]] * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:काव्यया तिसा]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] mpdftvwo78yqcq83w68of3afswagteo 0 18826 1123112 1047369 2026-08-26T12:24:50Z Eukesh 11 1123112 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अन्योन्य}} '''अन्योन्य''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू महत्वपूर्ण अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् निगू वस्तुतयेसं छगू मेगुयात परस्पर उपकार वा प्रभाव दयेकी। अर्थात्, न्हापांगु वस्तुं निगूगु वस्तुयात व निगूगु वस्तुं न्हापांगु वस्तुयात शोभा बी। "बहनीं तिमिलायात शोभा बी, तिमिलां बहनीयात शोभा बी" धैगु थुकिया छपू दसु खः। थुकिलि निगुलिं वस्तु छगू मेगुय् आधारित व पूरक जुयाच्वनि। थ्व अलङ्कारं काव्यय् परस्पर निर्भरता व सन्तुलनया भाव क्यनि। नेपालभाषा साहित्यय् अन्योन्य अलङ्कारया प्रयोगं काव्ययात तसकं रसमय दयेकि। थुकिया प्रयोगं सम्बन्धया प्रगाढता व सुन्दरी अप्वइ। कवि तयेसं थःगु काव्यय् प्राकृतिक वा मानवीय सम्बन्ध क्यनेत थुकिया छ्यलेज्या याइ। नेपालभाषा कविताय् थुकिया यक्व सुन्दर दसुत लुइके छिं। अन्योन्य अलङ्कार अर्थालंकारया छगू विशिष्ट भेद खः। थुकिया अध्ययनं काव्यया पारस्परिक भाव थुइकेत ग्वाहालि याइ। साहित्यशास्त्रय् थुकिया लक्षण स्पष्ट यानातःगु दु। थ्व अलङ्कारं रचनायात तसकं आकर्षक दयेकि। <ref>काव्यप्रकाश - मम्मट</ref> ==खँग्वःयागु उत्पत्ति व छ्येलेज्या== ===उत्पत्ति व विकास=== थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या दक्ले न्ह्य संस्कृतय् जुगु ख। लिपा थ्व खँग्वयागु [[तत्सम खँग्वः|तत्सम खँग्व]]या रुपे यक्व भासे, यक्व कथलं छ्येलेज्या जुल। ===छ्येलेज्या=== थ्व खँग्वयागु छ्येलेज्या संस्कृतय् व संस्कृत नाप स्वापू दुगु व संस्कृत नं बुया वगु भाषे जुगु खने दु। * दसु — समं वा त्रिवर्गं '''अन्योन्य'''-अनुबद्धं। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A7%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%AD विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् १/अध्यायः ७]</ref> * दसु — शूद्र-कर्षक-प्रायं कुल-शत-अवरं पञ्च-कुल-शत-परं ग्रामं क्रोशद्-विक्रोश-सीमानं '''अन्योन्य'''-आरक्षं निवेशयेत्। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A8%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A7 विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् २/अध्यायः १]</ref> * दसु — दुर्विभक्तं '''अन्योन्य'''-अपहृतं अन्तर्हितं अविज्ञात-उत्पन्नं वा पुनर्विभजेरन्। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%A9%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%AB विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् ३/अध्यायः ५]</ref> * दसु — एवं '''अन्योन्य'''-संचारं षाड्गुण्यं योअनुपश्यति। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%AD%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A7%E0%A5%AE विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् ७/अध्यायः १८]</ref> * दसु — "द्वैराज्य-वैराज्ययोर्द्वैराज्यं '''अन्योन्य'''-पक्ष-द्वेष-अनुरागाभ्यां परस्पर-संघर्षेण वा विनश्यति। <ref>[https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%AE%E0%A5%8D%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8D_%E0%A5%AE%2F%E0%A4%85%E0%A4%A7%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A4%83_%E0%A5%A8 विकिस्रोतः – अर्थशास्त्रम्/अधिकरणम् ८/अध्यायः २]</ref> == लिधंसा == <references/> ==स्वयादिसँ== * [[संस्कृत]] * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category: संस्कृत]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] g31xbpdyztmm8skzmzkr7qux41cwqg4 0 193649 1123118 1058660 2026-08-26T12:54:16Z Eukesh 11 /* प्रकार */ 1123118 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/काव्यया तिसा}} काव्यय् '''तिसा''' वा '''अलङ्कार''' धाःगु काव्यया रसयात वर्णन यायेत छ्येलिगु खँग्वः ख। तिसां थमंतुं [[भाव (साहित्य)|भाव]] मब्युसां भावयात बांलाकेगु ज्या थुकिलिं या। तिसा तिया गथे म्हयात बांलाकेछिं, अथे हे थी-थी खँग्वः छ्येला काव्यया भाव वा रसयात बांलाकेछिं। थ्व कथं तिसाया ज्या धाःगु भावयात बांलाक्क ब्वयेगु ख। तिसा स्वंगु प्रकारया जुइफु-शब्दालङ्कार (खँग्वःतिसा), अर्थालङ्कार व उभयालङ्कार। छगू खँग्वःयात उकिया पर्यायवाची खँग्वलय् हिला छ्वयेबिलय् भाव पाइगु जुसाः अन्याःगु तिसा खँग्वःतिसा जुइ। तर अथे खँग्वःयात पर्याय खँग्वलं हिलय्‌बिले काव्य भावात्मक रुपं मपाइगु जुसाः अन्याःगु तिसा अर्थालङ्कार ख। अर्थात, खँग्वःतिसा धाःगु खँग्वःया उपस्थितिं हे रसयात ब्वयेगु तिसा ख धाःसा अर्थालङ्कारय् तिसाया अर्थं रसयात ब्वयेगु ज्या याइ। खँग्वःतिसाया स्वंगु मू रुप दु- अनुप्रास, यमक व श्लेष। अर्थालङ्कारया दसुया रुपय् उपमा, रुपक, उत्प्रेक्षा, दृष्टान्त, सन्देह, अभिशयोक्ति आदि कायेछिं। उभयालङ्कारय् खँग्वःया उपस्थिति व अर्थ नितां हे भाव वा रसयात ब्वयेगु ज्या याइ। ==ताजि== '''खँग्वःतिसा''' वा '''शब्दालङ्कार'''य् [[अनुप्रास तिसा|अनुप्रास]], [[यमक तिसा|यमक]], [[श्लेष तिसा|श्लेष]] व [[वक्रोक्ति]] मू ख। '''अर्थालङ्कार'''तेगु ल्या १२५ स्वया अप्व दु। थन्याःगु सकल अर्थालङ्कारतेगु मूलभूत विशेषतातेत ध्यानय् तया थ्व तिसातेत न्यागु मू भागय् बायेछिं: *(१) '''सादृश्यमूलक''' - उपमा, [[रूपक अलंकार|रूपक]] आदि; *(२) '''विरोधमूलक'''- विषय, विरोधभास आदि; *(३) '''शृंखलाबंध'''- सार, एकावली आदि; *(४) तर्क, वाक्य, लोकन्यायमूलक काव्यलिंग, यथासंख्य आदि; *(५) '''गूढ़ार्थप्रतीतिमूलक''' - सूक्ष्म, पिहित, गूढ़ोक्ति आदि। छुं तिसाया दसु थ्व कथं दु- [[उपमा]], [[अनन्वय]], [[रूपक]], [[परिनाम]], [[गुंफ]], [[कारन]], [[भ्रान्ति]], [[संदेह]], [[अपन्हुति]], [[उत्प्रेक्षा]], [[अतिशयोक्ति]], [[उपमानोपमेय]], [[संभावना]], [[व्यतिरेक]], [[विरोधाभास]], [[असंभव]], [[म्हो|अल्प]], [[अन्योन्य]], [[यथासंख्य]], [[श्लेष]], [[परिवृत्त]], [[सहोक्ति]], [[विशेषोक्ति]], [[लेस (काव्यया तिसा)|लेस]], [[अत्युक्ति]], [[लोकोक्ति]], [[व्याजोक्ति]], [[गूढ़ोक्ति]], [[जुक्ति]], [[प्रतीप]], [[परिकर]], [[परिकरांकुर]], [[प्रहर्षन]], [[तुल्ययोगिता]], [[दीपक]], [[दीपकवृत्ति]], [[निदर्शना]], [[प्रतिवस्तूपमा]], [[समासोक्ति]], [[आक्षेप]], [[विभावना]], [[विषम]], [[अधिक]], [[मीलित]], [[उन्मीलित]], [[सामान्य विशेष]], [[तद्गुण]], [[अतद्गुण]], [[अनुगुन]], [[पूर्वरूप]], [[समुच्चय]], [[वक्रोक्ति]], [[एकावलि]], [[मालादीपक]], [[क्रम]], [[पर्याय]], [[विनोक्ति]], [[परिसंख्या]], [[विकल्प]], [[समाधि]], [[काव्यलिंग]], [[अर्थान्तरन्यास]], [[ललित]], [[अनुज्ञा]], [[रत्नावलि]], [[गुढ़ोत्तर]], [[भाविक]], [[उदात्]], [[निरुक्ति]], [[प्रतिषेध]], [[विधि]], [[हेतु]], [[दृष्टान्त]], [[प्रस्तुतांकुर]], [[अप्रस्तुतांकुर]], [[असंगति]], [[सम]], [[विचित्र]], [[व्याघात]], [[प्रत्यनीक]], [[अनुप्रास]] आदि। ==स्वयादिसँ== * [[रस]] * [[भाव (साहित्य)|भाव]] * [[छन्द]] ==लिधंसा== * [http://www.hindikunj.com/2009/08/blog-post_29.html हिन्दीकुञ्जय् हिन्दी तिसाया खँय् च्वयातःगु च्वसु] [[पुचः:काव्य]] jo141fg9naffdjklwydvl1fktfmjsii 0 201141 1123129 1047452 2026-08-26T13:48:01Z Eukesh 11 1123129 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अपदान}} {{त्रिपिटक}} '''अपदान''' वा '''अपदानपालि''' [[बुद्ध धर्म]]या ग्रन्थ [[तिपिटक]]या [[सुत्तपिटक]]या खुद्दकनिकायया छगू खण्ड ख। त्रिपिटकया थ्व भागय् सम्यकसम्बुद्ध, मेमेपिं बुद्ध, अर्हत, थेर, थेरीया थीथी बाखँ च्वयातःगु दु। थ्व भाग त्रिपिटकय् लिपा जक दुथ्याःगु धैगु मान्यता दु। थ्व ग्रन्थय् मुख्य रूपं भगवान् बुद्ध, वसपोलया पच्चेकबुद्धत (प्रत्येकबुद्ध), व मू अर्हत् श्रावक-श्राविकातयेगु पूर्वजन्मया पुण्यकर्म, बोधिचर्या, व उकिया सु-फल प्राप्तिया वर्णन यानातःगु बाखं मुना तःगु दु। पालि भाषाय् "अपदान" धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "उत्कृष्ट कार्य", "महान् ज्या", वा "पुण्यया दसु" जुइ। थ्व साहित्य परम्पराया संस्कृत बौद्ध ग्रन्थतयेगु "[[अवदान]]" वर्ग लिसे स्वापू दुसां अपदानपालि मुख्य रूपं पालि थेरवाद परम्पराया स्वतन्त्र व विशिष्ट भाग खः। थ्व ग्रन्थय् सकल ५९७ पू अपदान (बाखं/गाथा) मुंका तःगु दु, गुकिं थेरवाद बुद्ध धर्मशास्त्रय् कर्मफल व अर्हत् पद प्राप्तिया प्रक्रियायात विस्तृत रूपं क्यनि। थ्व ग्रन्थया रचना मुख्य रूपं पद्य शैलीइ यानातःगु दु, गन प्रत्येक अर्हत् श्रावकं थःगु पूर्वजन्मया त्याग व पुण्यया खँ थःगु पाखें हे कनातःगु दु। थ्व साहित्यं भगवान् बुद्धया समय स्वयां न्हापाया यक्व कल्प (युग) निसें न्ह्याःगु बोधिसत्त्व व श्रावकतयेगु साधनाया लँपुयात स्पष्ट याइ। थुकिया दुने बुद्धया ३९ पू, पच्चेकबुद्धया १ पू, थेर (भिक्षु) तयेगु ५५० पू व थेरी (भिक्षुणी) तयेगु ४० पू बाखं दुथ्याः। थ्व ग्रन्थं बौद्ध समाजय् कर्मया अपरिवर्तनीय सिद्धान्तयात जनमानसय् अःपुइक थुइकेत तःधँगु योगदान बियातःगु दु। थुकिया अध्ययनं प्राचीन थेरवाद भिक्षु संघया आन्तरिक संरचना, साधना पद्धति, व धार्मिक जीवनया खँय् यक्व मूल्यवान् जानकारी प्राप्त जुइ। थ्व ग्रन्थ इतिहास व भाषाविज्ञानया दृष्टिकोणं नं अति महत्त्वपूर्ण दु। थुकिया रचना ई ईसा पूर्व ३-२ गू शताब्दी निसें सुरु जुयाः लिपाया समयय् अन्तिम रूप काःगु धइगु मान्यता दु। == खँग्वःया उत्पत्ति व अर्थ == अपदान खँग्वः पालि भाषाया खः, गुकिया व्युत्पत्ति "अप" (व्यापक/श्रेष्ठ) व "दान" (बियागु/कर्म) स्वानाः जूगु खः। पालि साहित्यय् थुकिया अर्थ सुं छम्ह व्यक्तिया महान् कर्म वा चरित्र-वर्णन जुइ। थेरवाद परम्पराय् अपदानया अर्थ अर्हत् पिन्सं थःगु जीवनय् याःगु पुण्य कार्यया फल गथे लात धइगु क्यनेगु गाथा खः। थ्व खँग्वःयात संस्कृत बौद्ध ग्रन्थय् "अवदान" धाइ। अपदान व अवदानय् छुं संरचनात्मक समानता दुसां पालि अपदानपालि मुख्य रूपं गाथा (पद्य) रूपय् दु। थुकिया मुख्य उद्देश्य कर्म व उकिया परिपाकयात क्यनेगु खः। ==ब्वथला== थ्व खण्डयात क्वसं बियातःगु थी-थी वग्गय् बायातःगु दु- * अपदानपाळि-१ ** बुद्धवग्गो ** सीहासनियवग्गो ** सुभूतिवग्गो ** कुण्डधानवग्गो ** उपालिवग्गो ** बीजनिवग्गो ** सकचिन्तनियवग्गो ** नागसमालवग्गो ** तिमिरवग्गो ** सुधावग्गो ** भिक्खदायिवग्गो ** महापरिवारवग्गो ** सेरेय्यवग्गो ** सोभितवग्गो ** छत्तवग्गो ** बन्धुजीवकवग्गो ** सुपारिचरियवग्गो ** कुमुदवग्गो ** कुटजपुप्फियवग्गो ** तमालपुप्फियवग्गो ** कणिकारपुप्फियवग्गो ** हत्थिवग्गो ** आलम्बणदायकवग्गो ** उदकासनवग्गो ** तुवरदायकवग्गो ** थोमकवग्गो ** पदुमुक्खिपवग्गो ** सुवण्णबिब्बोहनवग्गो ** पण्णदायकवग्गो ** चितकपूजकवग्गो ** पदुमकेसरवग्गो ** आरक्खदायकवग्गो ** उमापुप्फियवग्गो ** गन्धोदकवग्गो ** एकपदुमियवग्गो ** सद्दसञ्ञकवग्गो ** मन्दारवपुप्फियवग्गो ** बोधिवन्दनवग्गो ** अवटफलवग्गो ** पिलिन्दवच्छवग्गो ** मेत्तेय्यवग्गो ** भद्दालिवग्गो * अपदानपाळि-२ ** सकिंसम्मज्जकवग्गो ** एकविहारिवग्गो ** विभीतकवग्गो ** जगतिदायकवग्गो ** सालकुसुमियवग्गो ** नळमालिवग्गो ** पंसुकूलवग्गो ** किङ्कणिपुप्फवग्गो ** कणिकारवग्गो ** फलदायकवग्गो ** तिणदायकवग्गो ** कच्चायनवग्गो ** भद्दियवग्गो ** यसवग्गो ** सुमेधावग्गो ** एकूपोसथिकवग्गो ** कुण्डलकेसीवग्गो ** खत्तियावग्गो ==स्वयादिसँ== * [[बुद्ध धर्म]] * [[त्रिपिटक]] * [[खुद्दकनिकाय]] [[पुचः:खुद्दकनिकाय]] 8ck75ujzkeuo221bizud98wa2oznjrk 1123130 1123129 2026-08-26T13:53:06Z Eukesh 11 /* ब्वथला */ 1123130 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अपदान}} {{त्रिपिटक}} '''अपदान''' वा '''अपदानपालि''' [[बुद्ध धर्म]]या ग्रन्थ [[तिपिटक]]या [[सुत्तपिटक]]या खुद्दकनिकायया छगू खण्ड ख। त्रिपिटकया थ्व भागय् सम्यकसम्बुद्ध, मेमेपिं बुद्ध, अर्हत, थेर, थेरीया थीथी बाखँ च्वयातःगु दु। थ्व भाग त्रिपिटकय् लिपा जक दुथ्याःगु धैगु मान्यता दु। थ्व ग्रन्थय् मुख्य रूपं भगवान् बुद्ध, वसपोलया पच्चेकबुद्धत (प्रत्येकबुद्ध), व मू अर्हत् श्रावक-श्राविकातयेगु पूर्वजन्मया पुण्यकर्म, बोधिचर्या, व उकिया सु-फल प्राप्तिया वर्णन यानातःगु बाखं मुना तःगु दु। पालि भाषाय् "अपदान" धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "उत्कृष्ट कार्य", "महान् ज्या", वा "पुण्यया दसु" जुइ। थ्व साहित्य परम्पराया संस्कृत बौद्ध ग्रन्थतयेगु "[[अवदान]]" वर्ग लिसे स्वापू दुसां अपदानपालि मुख्य रूपं पालि थेरवाद परम्पराया स्वतन्त्र व विशिष्ट भाग खः। थ्व ग्रन्थय् सकल ५९७ पू अपदान (बाखं/गाथा) मुंका तःगु दु, गुकिं थेरवाद बुद्ध धर्मशास्त्रय् कर्मफल व अर्हत् पद प्राप्तिया प्रक्रियायात विस्तृत रूपं क्यनि। थ्व ग्रन्थया रचना मुख्य रूपं पद्य शैलीइ यानातःगु दु, गन प्रत्येक अर्हत् श्रावकं थःगु पूर्वजन्मया त्याग व पुण्यया खँ थःगु पाखें हे कनातःगु दु। थ्व साहित्यं भगवान् बुद्धया समय स्वयां न्हापाया यक्व कल्प (युग) निसें न्ह्याःगु बोधिसत्त्व व श्रावकतयेगु साधनाया लँपुयात स्पष्ट याइ। थुकिया दुने बुद्धया ३९ पू, पच्चेकबुद्धया १ पू, थेर (भिक्षु) तयेगु ५५० पू व थेरी (भिक्षुणी) तयेगु ४० पू बाखं दुथ्याः। थ्व ग्रन्थं बौद्ध समाजय् कर्मया अपरिवर्तनीय सिद्धान्तयात जनमानसय् अःपुइक थुइकेत तःधँगु योगदान बियातःगु दु। थुकिया अध्ययनं प्राचीन थेरवाद भिक्षु संघया आन्तरिक संरचना, साधना पद्धति, व धार्मिक जीवनया खँय् यक्व मूल्यवान् जानकारी प्राप्त जुइ। थ्व ग्रन्थ इतिहास व भाषाविज्ञानया दृष्टिकोणं नं अति महत्त्वपूर्ण दु। थुकिया रचना ई ईसा पूर्व ३-२ गू शताब्दी निसें सुरु जुयाः लिपाया समयय् अन्तिम रूप काःगु धइगु मान्यता दु। == खँग्वःया उत्पत्ति व अर्थ == अपदान खँग्वः पालि भाषाया खः, गुकिया व्युत्पत्ति "अप" (व्यापक/श्रेष्ठ) व "दान" (बियागु/कर्म) स्वानाः जूगु खः। पालि साहित्यय् थुकिया अर्थ सुं छम्ह व्यक्तिया महान् कर्म वा चरित्र-वर्णन जुइ। थेरवाद परम्पराय् अपदानया अर्थ अर्हत् पिन्सं थःगु जीवनय् याःगु पुण्य कार्यया फल गथे लात धइगु क्यनेगु गाथा खः। थ्व खँग्वःयात संस्कृत बौद्ध ग्रन्थय् "अवदान" धाइ। अपदान व अवदानय् छुं संरचनात्मक समानता दुसां पालि अपदानपालि मुख्य रूपं गाथा (पद्य) रूपय् दु। थुकिया मुख्य उद्देश्य कर्म व उकिया परिपाकयात क्यनेगु खः। ==ब्वथला== अपदानपालि मुख्य रूपं स्वता तःधँगु भागय् विभक्त यानातःगु दु: बुद्ध अपदान, भिक्खु-अपदान (थेरापदान) व भिक्खुणी-अपदान (थेरीअपदान)। थ्व निगुलिं भाग दुने थीथी वग्ग (वर्ग) त दु, गन १०-१० गू अपदानत मुना तःगु दु। १. बुद्ध-अपदान व पच्चेकबुद्ध-अपदान: ग्रन्थया सुरुवातय् भगवान् बुद्धया पूर्वजन्मया पुण्य व सर्वज्ञताया प्रशंसा यानातःगु बुद्ध-अपदान दु। थुकी बुद्धं अतीत कल्पय् यानाबिज्याःगु दान व पारमिताया वर्णन दु। उकिया लिपा पच्चेकबुद्धतयेगु महिमा क्यनेगु पच्चेकबुद्ध-अपदान ला। २. थेरापदान (भिक्षु अपदान): थुकी सकल ५५०म्ह भिक्षुतयेगु अपदान दु, गुकियात ५५पू वग्ग (वर्ग) य् ब्वथलातःगु दु। थुकी महाकस्सप, सारिपुत्त, महामोग्गल्लान, आनन्द, व अनुराधा थेंज्याःपिं प्रसिद्ध अर्हत् भिक्षुतयेगु पूर्वजन्मया विवरण दु। थ्व वर्गय् प्रत्येक भिक्षुं थःगु पूर्वजन्मय् बुद्धतयेगु स्तूप वा भिक्षुसंघयात याःगु चिधँगु सेवाया महान् फल क्यनातःगु दु। ३. थेरीअपदान (भिक्षुणी अपदान): थुकी सकल ४०म्ह भिक्षुणीतयेगु बाखं दु, गुकियात ४पू वग्ग (कुमेधवर्ग, एकूपोसथिकवर्ग, कुण्डलकेसीवर्ग, व खत्तियावर्ग) य् विभक्त यानातःगु दु। थुकी महाप्रजापती गौतमी, यशोधरा, पटचारा, व खेमा थेंज्याःपिं महान् अर्हत् भिक्षुणीतयेगु बाखं दु। {| class="wikitable" |+ अपदानपालिया मुख्य विभाजन व विवरण |- ! भागया नां !! वर्ग (वग्ग) ल्याः !! अपदान/बाखं ल्याः !! मू विषयवस्तु |- | बुद्ध-अपदान || १ || १ || बुद्धया सर्वज्ञता व पारमिता |- | पच्चेकबुद्ध-अपदान || १ || १ || पच्चेकबुद्धतयेगु साधना |- | थेरापदान || ५५ || ५५० || अर्हत् भिक्षुतयेगु पूर्वजन्म |- | थेरीअपदान || ४ || ४० || अर्हत् भिक्षुणीतयेगु पूर्वजन्म |- | सकल || ६१ || ५९७ || सकल अपदान ग्रन्थ |} थ्व खण्डयात क्वसं बियातःगु थी-थी वग्गय् बायातःगु दु- * अपदानपाळि-१ ** बुद्धवग्गो ** सीहासनियवग्गो ** सुभूतिवग्गो ** कुण्डधानवग्गो ** उपालिवग्गो ** बीजनिवग्गो ** सकचिन्तनियवग्गो ** नागसमालवग्गो ** तिमिरवग्गो ** सुधावग्गो ** भिक्खदायिवग्गो ** महापरिवारवग्गो ** सेरेय्यवग्गो ** सोभितवग्गो ** छत्तवग्गो ** बन्धुजीवकवग्गो ** सुपारिचरियवग्गो ** कुमुदवग्गो ** कुटजपुप्फियवग्गो ** तमालपुप्फियवग्गो ** कणिकारपुप्फियवग्गो ** हत्थिवग्गो ** आलम्बणदायकवग्गो ** उदकासनवग्गो ** तुवरदायकवग्गो ** थोमकवग्गो ** पदुमुक्खिपवग्गो ** सुवण्णबिब्बोहनवग्गो ** पण्णदायकवग्गो ** चितकपूजकवग्गो ** पदुमकेसरवग्गो ** आरक्खदायकवग्गो ** उमापुप्फियवग्गो ** गन्धोदकवग्गो ** एकपदुमियवग्गो ** सद्दसञ्ञकवग्गो ** मन्दारवपुप्फियवग्गो ** बोधिवन्दनवग्गो ** अवटफलवग्गो ** पिलिन्दवच्छवग्गो ** मेत्तेय्यवग्गो ** भद्दालिवग्गो * अपदानपाळि-२ ** सकिंसम्मज्जकवग्गो ** एकविहारिवग्गो ** विभीतकवग्गो ** जगतिदायकवग्गो ** सालकुसुमियवग्गो ** नळमालिवग्गो ** पंसुकूलवग्गो ** किङ्कणिपुप्फवग्गो ** कणिकारवग्गो ** फलदायकवग्गो ** तिणदायकवग्गो ** कच्चायनवग्गो ** भद्दियवग्गो ** यसवग्गो ** सुमेधावग्गो ** एकूपोसथिकवग्गो ** कुण्डलकेसीवग्गो ** खत्तियावग्गो ==स्वयादिसँ== * [[बुद्ध धर्म]] * [[त्रिपिटक]] * [[खुद्दकनिकाय]] [[पुचः:खुद्दकनिकाय]] o7ckdwa4ltgyodxomjjzlefdu6qq4lo 1123131 1123130 2026-08-26T13:58:22Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1123131 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अपदान}} {{त्रिपिटक}} '''अपदान''' वा '''अपदानपालि''' [[बुद्ध धर्म]]या ग्रन्थ [[तिपिटक]]या [[सुत्तपिटक]]या खुद्दकनिकायया छगू खण्ड ख। त्रिपिटकया थ्व भागय् सम्यकसम्बुद्ध, मेमेपिं बुद्ध, अर्हत, थेर, थेरीया थीथी बाखँ च्वयातःगु दु। थ्व भाग त्रिपिटकय् लिपा जक दुथ्याःगु धैगु मान्यता दु। थ्व ग्रन्थय् मुख्य रूपं भगवान् बुद्ध, वसपोलया पच्चेकबुद्धत (प्रत्येकबुद्ध), व मू अर्हत् श्रावक-श्राविकातयेगु पूर्वजन्मया पुण्यकर्म, बोधिचर्या, व उकिया सु-फल प्राप्तिया वर्णन यानातःगु बाखं मुना तःगु दु। पालि भाषाय् "अपदान" धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "उत्कृष्ट कार्य", "महान् ज्या", वा "पुण्यया दसु" जुइ। थ्व साहित्य परम्पराया संस्कृत बौद्ध ग्रन्थतयेगु "[[अवदान]]" वर्ग लिसे स्वापू दुसां अपदानपालि मुख्य रूपं पालि थेरवाद परम्पराया स्वतन्त्र व विशिष्ट भाग खः। थ्व ग्रन्थय् सकल ५९७ पू अपदान (बाखं/गाथा) मुंका तःगु दु, गुकिं थेरवाद बुद्ध धर्मशास्त्रय् कर्मफल व अर्हत् पद प्राप्तिया प्रक्रियायात विस्तृत रूपं क्यनि। थ्व ग्रन्थया रचना मुख्य रूपं पद्य शैलीइ यानातःगु दु, गन प्रत्येक अर्हत् श्रावकं थःगु पूर्वजन्मया त्याग व पुण्यया खँ थःगु पाखें हे कनातःगु दु। थ्व साहित्यं भगवान् बुद्धया समय स्वयां न्हापाया यक्व कल्प (युग) निसें न्ह्याःगु बोधिसत्त्व व श्रावकतयेगु साधनाया लँपुयात स्पष्ट याइ। थुकिया दुने बुद्धया ३९ पू, पच्चेकबुद्धया १ पू, थेर (भिक्षु) तयेगु ५५० पू व थेरी (भिक्षुणी) तयेगु ४० पू बाखं दुथ्याः। थ्व ग्रन्थं बौद्ध समाजय् कर्मया अपरिवर्तनीय सिद्धान्तयात जनमानसय् अःपुइक थुइकेत तःधँगु योगदान बियातःगु दु। थुकिया अध्ययनं प्राचीन थेरवाद भिक्षु संघया आन्तरिक संरचना, साधना पद्धति, व धार्मिक जीवनया खँय् यक्व मूल्यवान् जानकारी प्राप्त जुइ। थ्व ग्रन्थ इतिहास व भाषाविज्ञानया दृष्टिकोणं नं अति महत्त्वपूर्ण दु। थुकिया रचना ई ईसा पूर्व ३-२ गू शताब्दी निसें सुरु जुयाः लिपाया समयय् अन्तिम रूप काःगु धइगु मान्यता दु। == खँग्वःया उत्पत्ति व अर्थ == अपदान खँग्वः पालि भाषाया खः, गुकिया व्युत्पत्ति "अप" (व्यापक/श्रेष्ठ) व "दान" (बियागु/कर्म) स्वानाः जूगु खः। पालि साहित्यय् थुकिया अर्थ सुं छम्ह व्यक्तिया महान् कर्म वा चरित्र-वर्णन जुइ। थेरवाद परम्पराय् अपदानया अर्थ अर्हत् पिन्सं थःगु जीवनय् याःगु पुण्य कार्यया फल गथे लात धइगु क्यनेगु गाथा खः। थ्व खँग्वःयात संस्कृत बौद्ध ग्रन्थय् "अवदान" धाइ। अपदान व अवदानय् छुं संरचनात्मक समानता दुसां पालि अपदानपालि मुख्य रूपं गाथा (पद्य) रूपय् दु। थुकिया मुख्य उद्देश्य कर्म व उकिया परिपाकयात क्यनेगु खः। ==ब्वथला== अपदानपालि मुख्य रूपं स्वता तःधँगु भागय् विभक्त यानातःगु दु: बुद्ध अपदान, भिक्खु-अपदान (थेरापदान) व भिक्खुणी-अपदान (थेरीअपदान)। थ्व निगुलिं भाग दुने थीथी वग्ग (वर्ग) त दु, गन १०-१० गू अपदानत मुना तःगु दु। १. बुद्ध-अपदान व पच्चेकबुद्ध-अपदान: ग्रन्थया सुरुवातय् भगवान् बुद्धया पूर्वजन्मया पुण्य व सर्वज्ञताया प्रशंसा यानातःगु बुद्ध-अपदान दु। थुकी बुद्धं अतीत कल्पय् यानाबिज्याःगु दान व पारमिताया वर्णन दु। उकिया लिपा पच्चेकबुद्धतयेगु महिमा क्यनेगु पच्चेकबुद्ध-अपदान ला। २. थेरापदान (भिक्षु अपदान): थुकी सकल ५५०म्ह भिक्षुतयेगु अपदान दु, गुकियात ५५पू वग्ग (वर्ग) य् ब्वथलातःगु दु। थुकी महाकस्सप, सारिपुत्त, महामोग्गल्लान, आनन्द, व अनुराधा थेंज्याःपिं प्रसिद्ध अर्हत् भिक्षुतयेगु पूर्वजन्मया विवरण दु। थ्व वर्गय् प्रत्येक भिक्षुं थःगु पूर्वजन्मय् बुद्धतयेगु स्तूप वा भिक्षुसंघयात याःगु चिधँगु सेवाया महान् फल क्यनातःगु दु। ३. थेरीअपदान (भिक्षुणी अपदान): थुकी सकल ४०म्ह भिक्षुणीतयेगु बाखं दु, गुकियात ४पू वग्ग (कुमेधवर्ग, एकूपोसथिकवर्ग, कुण्डलकेसीवर्ग, व खत्तियावर्ग) य् विभक्त यानातःगु दु। थुकी महाप्रजापती गौतमी, यशोधरा, पटचारा, व खेमा थेंज्याःपिं महान् अर्हत् भिक्षुणीतयेगु बाखं दु। {| class="wikitable" |+ अपदानपालिया मुख्य विभाजन व विवरण |- ! भागया नां !! वर्ग (वग्ग) ल्याः !! अपदान/बाखं ल्याः !! मू विषयवस्तु |- | बुद्ध-अपदान || १ || १ || बुद्धया सर्वज्ञता व पारमिता |- | पच्चेकबुद्ध-अपदान || १ || १ || पच्चेकबुद्धतयेगु साधना |- | थेरापदान || ५५ || ५५० || अर्हत् भिक्षुतयेगु पूर्वजन्म |- | थेरीअपदान || ४ || ४० || अर्हत् भिक्षुणीतयेगु पूर्वजन्म |- | सकल || ६१ || ५९७ || सकल अपदान ग्रन्थ |} थ्व खण्डयात क्वसं बियातःगु थी-थी वग्गय् बायातःगु दु- * अपदानपाळि-१ ** बुद्धवग्गो ** सीहासनियवग्गो ** सुभूतिवग्गो ** कुण्डधानवग्गो ** उपालिवग्गो ** बीजनिवग्गो ** सकचिन्तनियवग्गो ** नागसमालवग्गो ** तिमिरवग्गो ** सुधावग्गो ** भिक्खदायिवग्गो ** महापरिवारवग्गो ** सेरेय्यवग्गो ** सोभितवग्गो ** छत्तवग्गो ** बन्धुजीवकवग्गो ** सुपारिचरियवग्गो ** कुमुदवग्गो ** कुटजपुप्फियवग्गो ** तमालपुप्फियवग्गो ** कणिकारपुप्फियवग्गो ** हत्थिवग्गो ** आलम्बणदायकवग्गो ** उदकासनवग्गो ** तुवरदायकवग्गो ** थोमकवग्गो ** पदुमुक्खिपवग्गो ** सुवण्णबिब्बोहनवग्गो ** पण्णदायकवग्गो ** चितकपूजकवग्गो ** पदुमकेसरवग्गो ** आरक्खदायकवग्गो ** उमापुप्फियवग्गो ** गन्धोदकवग्गो ** एकपदुमियवग्गो ** सद्दसञ्ञकवग्गो ** मन्दारवपुप्फियवग्गो ** बोधिवन्दनवग्गो ** अवटफलवग्गो ** पिलिन्दवच्छवग्गो ** मेत्तेय्यवग्गो ** भद्दालिवग्गो * अपदानपाळि-२ ** सकिंसम्मज्जकवग्गो ** एकविहारिवग्गो ** विभीतकवग्गो ** जगतिदायकवग्गो ** सालकुसुमियवग्गो ** नळमालिवग्गो ** पंसुकूलवग्गो ** किङ्कणिपुप्फवग्गो ** कणिकारवग्गो ** फलदायकवग्गो ** तिणदायकवग्गो ** कच्चायनवग्गो ** भद्दियवग्गो ** यसवग्गो ** सुमेधावग्गो ** एकूपोसथिकवग्गो ** कुण्डलकेसीवग्गो ** खत्तियावग्गो == मू अपदानत व उकिया वर्णन == अपदानपालि दुने दुगु छुं मुख्य अपदानतयेगु संक्षिप्त विवरण थुकथं दु: * बुद्ध-अपदान: थुकी भगवान् बुद्धं थःगु पूर्वजन्मय् यानाबिज्याःगु पुण्यकर्म व बुद्ध पद प्राप्तिया निंतिं याःगु कठिन साधनाया गाथा दु। थुकी बुद्धं थःगु अतीतया बुद्धतयेगु सेवा याःगु विवरण कनातःगु दु। * सारिपुत्त-अपदान: धम्मसेनापति सारिपुत्त थेरं न्हापाया कल्पय् बुद्ध स्तूपय् स्वां नापं पूजा याःगु पुण्यं यानाः थ्व जन्मय् बुद्धया मू शिष्य व प्रज्ञावान् जुगु खँ कनातःगु दु। थुकिया गाथात अति काव्यमय व भावपूर्ण दु। * महाप्रजापती गौतमी-अपदान: थ्व अपदानय् भगवान् बुद्धया मां (चिमां) महाप्रजापती गौतमीं भिक्षुणी संघया स्थापना यायेगु झ्वलय् याःगु योगदान व वसपोलया परिनिर्वाणया झ्वलय् कनातःगु गाथात दुथ्या। थुकिया दुने भिक्षुणीतयेगु भक्ति व साधनाया तःधँगु वर्णन दु। * यशोधरा-अपदान: सिद्धार्थ गौतमया कला यशोधरां थःगु यक्व पूर्वजन्मय् बोधिसत्त्वयात बियातःगु साथ व सेवाया विवरण थ्व अपदानय् कनातःगु दु। वसपोलं थःगु अर्हत् पद प्राप्तिया लिपा बुद्धयात नमस्कार यानाः कनातःगु गाथात थुकी दु। == कर्मफल व पुण्यया सिद्धान्त == अपदानपालिया मू ध्येय कर्मफलया सिद्धान्तयात क्यनेगु खः। थ्व ग्रन्थय् क्यनातःगु दु कि चिधँगु पुण्य ज्या, दसु: बुद्ध स्तूपय् छझाः स्वां छायेगु, भिक्षुयात छगू पिण्डपात बीगु, वा बुद्धया नामय् छक नमस्कार यायेगु ज्यां नं यक्व कल्प लिपा तःधँगु फल बी फइ। थ्व ग्रन्थय् "न प्रणश्यन्ति कर्माणि" धइगु सिद्धान्तयात पालि गाथामय रूपं प्रस्तुत यानातःगु दु। मनूं याःगु कुशल कर्मया फल गब्ले नं व्यर्थ जुइमखु। थ्व ग्रन्थं क्यनि कि अर्हत् प्राप्ति छगू हे जन्मया ज्या मखु, थुकिया निंतिं कल्प-कल्प निसें साधना व पुण्यया चयन यायेमाः। थ्व ग्रन्थं बुद्ध धर्मया भावना व श्रद्धा पक्षयात तःधँगु बः बी। == सामाजिक व ऐतिहासिक महत्त्व == अपदानपालि केवल धार्मिक ग्रन्थ जक मखु, थ्व प्राचीन भारतया सामाजिक इतिहास अध्ययन यायेत नं छगू महत्त्वपूर्ण स्रोत खः। थुकी उगु समयया नगर, वन, सिमा, स्वां, व वस्त्रतयेगु यक्व विवरण दु। थुकिया दुने प्राचीन भारतया भौगोलिक स्थान व मनूतयेगु दैनिकीया झलक खनेदु। भिक्षु व भिक्षुणीतयेगु पूर्वजन्मया विवरणं प्राचीन समाजय् मिसातयेगु स्थान व धर्मय् वय्‌कःपिंगु सहभागितायात क्यनि। भाषावैज्ञानिक दृष्टिकोणं थ्व ग्रन्थ पालि भाषाया पद्य साहित्यया छगू उत्कृष्ट दसु खः। थुकी आलंकारिक व उपमामय भाषाया छ्यलेज्या यानातःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[बुद्ध धर्म]] * [[त्रिपिटक]] * [[खुद्दकनिकाय]] [[पुचः:खुद्दकनिकाय]] a2qvi9yhwabtmobux7vw0zgaducvjcf 0 307746 1123104 2026-08-26T12:07:56Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''उपमानोपमेय''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू विशेष अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारयात उपमेयोपमा अलंकार नं धाइ। थुकिलि उपमेय व उपमानयात छगू मेगुया उपमान व उपमेय दयेकाः परस्पर तुलना याइ।... 1123104 wikitext text/x-wiki '''उपमानोपमेय''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू विशेष अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारयात उपमेयोपमा अलंकार नं धाइ। थुकिलि उपमेय व उपमानयात छगू मेगुया उपमान व उपमेय दयेकाः परस्पर तुलना याइ। अर्थात्, न्हापां उपमेययात उपमान नाप तुलना याइ, लिपा हाकनं उपमानयात उपमेय नाप तुलना याइ। थुकिया मू उद्देश्य निगुलिं वस्तु स्वया मेगु छुं नं श्रेष्ठ मदु धकाः क्यनेगु खः। "राजा थें प्रजा, प्रजा थें राजा" धैगु अभिव्यक्ति थुकिया दसु खः। थ्व अलङ्कारं निगुलिं वस्तुया परस्पर समानता व श्रेष्ठता क्यनि। काव्यय् थुकिया प्रयोगं छगू अद्भूत सन्तुलन व सौन्दर्य वइ। नेपालभाषा साहित्यय् थुकिया प्रयोगं काव्ययात गम्भीर दयेकि। काव्यशास्त्रय् थुकिया अध्ययनं तुलनात्मक अलङ्कार थुइकेत ग्वाहालि याइ। थुकिया प्रयोगं ब्वनामिया मनय् निगुलिं वस्तुया समान महत्त्व स्थापित जुइ। नेपालभाषाया चिनाखँय् थुकिया प्रयोग शैलीगत सौन्दर्यया निंतिं जुइ। साहित्यय् थ्व अलङ्कारं छगू विशेष प्रकारया चमत्कार हइ। थ्व अलङ्कार अर्थालंकारया छगू विशिष्ट रूप खः। काव्य अनुरागीतयेसं थुकिया सूक्ष्मतायात तसकं बांलाक्क स्वइ। <ref>अलंकारसर्वस्व - रुय्यक</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:काव्यया तिसा]] {{stub}} 74t809q4s58aygiogbl4w0q9ml2778d 0 307747 1123105 2026-08-26T12:10:34Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''संभावना''' अलंकार अर्थालंकारया छगू मू भेद खः। थ्व अलंकारय् छुं सिद्ध कार्यया निंतिं कल्पना वा संभावनाया अभिव्यक्ति याइ। काव्यय् यदि थ्व जुसा थुकिया फल थथे जुइ धकाः सम्भाव्यता|... 1123105 wikitext text/x-wiki '''संभावना''' अलंकार अर्थालंकारया छगू मू भेद खः। थ्व अलंकारय् छुं सिद्ध कार्यया निंतिं कल्पना वा संभावनाया अभिव्यक्ति याइ। काव्यय् यदि थ्व जुसा थुकिया फल थथे जुइ धकाः [[सम्भाव्यता|सम्भावना]] क्यनेगु ज्या थुकिलि जुइ। अर्थात्, छगू वस्तु वा घटनाया आधारय् मेगु सम्भावनाया कल्पना यायेगु खः। थुकिया प्रयोगं काव्यय् तर्क व कल्पनाया सुन्दर मिश्रण जुइ। नेपालभाषा काव्यशास्त्रय् थुकिया अध्ययन अलङ्कारया अन्तर्गत जुइ। संभावना अलंकारं ब्वनामिया कल्पनाशीलतायात गति बी। काव्यय् विषयवस्तुयात अझ रोचक व कौतूहलपूर्ण दयेकेत थुकिया प्रयोग जुइ। थ्व अलङ्कारं काव्यया भावयात झन् गम्भीर दयेकि। कवि तयेसं थःगु दार्शनिक भाव क्यनेत थुकिया छ्यलेज्या याइ। नेपालभाषाया साहित्यिक सिर्जनाय् थुकिया प्रयोग खनेदइ। थुकिया प्रयोगं अभिव्यक्ति कौशल अप्वइ। साहित्य शास्त्रय् संभावना अलङ्कारया थःगु हे वैशिष्ट्य दु। थ्व अर्थालंकारया छगू रोचक अंग खः। काव्य विश्लेषकतयेसं थुकिया यक्व महत्त्व क्यनातःगु दु। <ref>साहित्यदर्पण - विश्वनाथ</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] [[en:Sambhavana]] {{stub}} 3le4ub9od6vx32scy9v9v0p57wagvb8 0 307748 1123106 2026-08-26T12:13:33Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''व्यतिरेक''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू प्रसिद्ध अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् उपमान स्वया उपमेययात गुण वा वैशिष्ट्यया आधारय् श्रेष्ठ क्यनि। साधारणतया उपमान श्रेष्ठ जुइ, तर थन उ... 1123106 wikitext text/x-wiki '''व्यतिरेक''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू प्रसिद्ध अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् उपमान स्वया उपमेययात गुण वा वैशिष्ट्यया आधारय् श्रेष्ठ क्यनि। साधारणतया उपमान श्रेष्ठ जुइ, तर थन उपमेययात उपमान स्वया उच्च जुइ। कारण सह वा कारण मदयेक नं उपमेयया श्रेष्ठता क्यनेछिं। "वया ख्वाः स्वया तिमिलाय् दाग दु, अथे जुयाः वया ख्वाः हे श्रेष्ठ खः" धैगु थुकिया दसु खः। थुकिलि उपमेयया गुणयात अप्वकाः क्यनेगु ज्या जुइ। नेपालभाषा साहित्यय् थुकिया प्रयोगं काव्ययात तसकं चमत्कारिक दयेकि। थ्व अलङ्कारं काव्यय् प्रशंसा वा विशिष्टता क्यनेत तःधंगु ग्वाहालि याइ। कवितयेसं थःगु प्रिय वस्तु वा पात्रया प्रशंसा यायेत व्यतिरेक अलङ्कार छ्यलि। साहित्यशास्त्रय् थुकियात छगू उच्च कोटिया अलङ्कारया कथं काइ। नेपालभाषा काव्यय् थुकिया यक्व सुन्दर दसुत खनेदु। व्यतिरेक अलङ्कारं ब्वनामिया मनय् उपमेयया प्रति विशेष आदर भाव दयेकी। थुकिया अध्ययनं काव्यया सूक्ष्म अर्थ थुइकेत ग्वाहालि याइ। थ्व अर्थालंकारया छगू मू तिसा खः। <ref>काव्यप्रकाश - मम्मट</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] [[en:Vyatireka]] {{stub}} q2ybejpnqflceddwfu8itvhegpjg18y 0 307749 1123107 2026-08-26T12:15:22Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''विरोधाभास''' अलंकार काव्यशास्त्रया तसकं नां जाःगु अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् वास्तविक विरोध मदुसां आपातः स्वयेबिले विरोध खनेदै। अर्थात्, वाक्यय् विरोधया आभास जुइ तर अर्थ थु... 1123107 wikitext text/x-wiki '''विरोधाभास''' अलंकार काव्यशास्त्रया तसकं नां जाःगु अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् वास्तविक विरोध मदुसां आपातः स्वयेबिले विरोध खनेदै। अर्थात्, वाक्यय् विरोधया आभास जुइ तर अर्थ थुइकेबिले व विरोध समाप्त जुइ। काव्यय् चमत्कार व गम्भीरता हयेत विरोधाभास अलंकारया प्रयोग याइ। "जितः व्यथां हे शान्ति बी" धैगु वाक्य विरोधाभासया दसु खः। थन व्यथा व शान्ति साधारणतया विरोधी खः, तर भावार्थय् गूढ अर्थ दु। नेपालभाषा साहित्यय् थ्व अलङ्कारया तसकं व्यापक प्रयोग खनेदु। काव्यशास्त्रय् विरोधाभास अलङ्कारया यक्व भेदत क्यनातःगु दु। थ्व अलङ्कारं ब्वनामियात चिन्तनशील दयेकि। कवितयेसं जीवनया गम्भीर सत्यत क्यनेत थुकिया प्रयोग याइ। नेपालभाषा कविता व आधुनिक गद्यय् थुकिया छ्यलेज्या तसकं प्रभावकारी दु। साहित्य अनुरागीतयेगु निंतिं थ्व अलंकार तसकं रसमय व विचारणीय जुइ। थुकिया प्रयोगं काव्यया गुण व सौन्दर्य अप्वइ। विरोधाभास अलङ्कारं काव्ययात जीवन्त दयेकि। थ्व अर्थालंकारया छगू मू आधार स्तम्भ खः। <ref>साहित्यदर्पण - विश्वनाथ</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] kllih47f7in7z9chmtxz3d1j7xtsg9a 0 307750 1123108 2026-08-26T12:19:01Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''असंभव''' अलंकार साहित्य शास्त्रया छगू विशेष अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् असम्भव वा जुये मफइगु विषयया वर्णन काव्यिक चमत्कारया निंतिं याइ। लोक व्यवहार वा प्राकृतिक नियम स्वया अः... 1123108 wikitext text/x-wiki '''असंभव''' अलंकार साहित्य शास्त्रया छगू विशेष अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् असम्भव वा जुये मफइगु विषयया वर्णन काव्यिक चमत्कारया निंतिं याइ। लोक व्यवहार वा प्राकृतिक नियम स्वया अःखः जुइगु घटनाया कल्पना थुकिलि जुइ। काव्यय् चमत्कार, कौतूहल व अतिशयता क्यनेत थुकिया प्रयोग याइ। "सिनावंगु/गनावंगु सिमाय् स्वां ह्वयेगु" थें जाःगु असम्भव खँया वर्णन थुकिया दसु खः। नेपालभाषा साहित्यय् थुकिया प्रयोगं काव्ययात वैचित्र्यपूर्ण दयेकि। थ्व अलङ्कारं कवितयेगु स्वच्छन्द कल्पना शक्ति क्यनि। साहित्यशास्त्रय् असम्भव अलङ्कारयात विशिष्ट थाय् बियातःगु दु। थुकियात छ्यला ब्वनामिया ध्यान याकनं आकर्षित जुइ। नेपालभाषा काव्यय् थुकिया प्रयोग भाव तच्वकाः क्यनेत जुइ। असंभव अलंकारं काव्यय् न्हूगु रस व भावया सिर्जना याइ। थुकिया अध्ययनं काव्यशास्त्रया अलौकिक पक्ष थुइकेत ग्वाहालि याइ। प्राचीन साहित्य निसें थुकिया प्रयोग खनेदया वयाच्वंगु दु। थ्व अर्थालंकारया छगू रोचक भेद खः। <ref>अलंकारसर्वस्व - रुय्यक</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] {{stub}} 0v2ggxk0n9mcuy167vn4yubjg3v0ovk 0 307751 1123109 2026-08-26T12:21:08Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''अल्प बाय् म्हो''' अलंकार काव्यशास्त्रया अर्थालंकारया छगू प्रकार खः। थ्व अलंकारय् सूक्ष्म वा चीधंगु वस्तुया आधारय् झन् चीधंगु वा अल्प भावया वर्णन याइ। अर्थात्, छगू वस्तु स्वया... 1123109 wikitext text/x-wiki '''अल्प बाय् म्हो''' अलंकार काव्यशास्त्रया अर्थालंकारया छगू प्रकार खः। थ्व अलंकारय् सूक्ष्म वा चीधंगु वस्तुया आधारय् झन् चीधंगु वा अल्प भावया वर्णन याइ। अर्थात्, छगू वस्तु स्वया मेगु वस्तु अप्व अल्प वा सूक्ष्म खः धकाः क्यनेगु ज्या थुकिलि जुइ। थुकिया प्रयोगं काव्यय् सूक्ष्मता व संवेदनशीलता क्यनेछिं। नेपालभाषा साहित्यय् अल्प अलंकारया प्रयोग भावया सूक्ष्मता क्यनेत जुइ। काव्यशास्त्रय् थुकियात छगू सूक्ष्म अलङ्कार कथं म्हसीकी। कवितयेसं थःगु काव्यय् सूक्ष्म भावत प्रस्तुत यायेत थुकिया छ्यलेज्या याइ। थ्व अलङ्कारं ब्वनामियात अति सूक्ष्म चिन्तनय् यंकी। नेपालभाषाया कविताय् थुकिया सुन्दर प्रयोग खनेदु। अल्प अलङ्कारं वस्तुया सूक्ष्म गुणयात उजागर याइ। साहित्य अनुरागीतयेगु निंतिं थुकिया अध्ययन तसकं फलदायी जुइ। थुकिया प्रयोगं काव्यया अभिव्यक्ति तसकं नम्र व गम्भीर जुइ। थ्व अलङ्कार अर्थालंकारया छगू विशिष्ट अंग खः। काव्य विश्लेषणय् थुकिया थःगु हे महत्त्व दु। <ref>रसगंगाधर - जगन्नाथ</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] hm5337pykdxzl65oqtr4z6ymhq0voyx 1123110 1123109 2026-08-26T12:21:20Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[म्हो]] to [[अल्प]] 1123109 wikitext text/x-wiki '''अल्प बाय् म्हो''' अलंकार काव्यशास्त्रया अर्थालंकारया छगू प्रकार खः। थ्व अलंकारय् सूक्ष्म वा चीधंगु वस्तुया आधारय् झन् चीधंगु वा अल्प भावया वर्णन याइ। अर्थात्, छगू वस्तु स्वया मेगु वस्तु अप्व अल्प वा सूक्ष्म खः धकाः क्यनेगु ज्या थुकिलि जुइ। थुकिया प्रयोगं काव्यय् सूक्ष्मता व संवेदनशीलता क्यनेछिं। नेपालभाषा साहित्यय् अल्प अलंकारया प्रयोग भावया सूक्ष्मता क्यनेत जुइ। काव्यशास्त्रय् थुकियात छगू सूक्ष्म अलङ्कार कथं म्हसीकी। कवितयेसं थःगु काव्यय् सूक्ष्म भावत प्रस्तुत यायेत थुकिया छ्यलेज्या याइ। थ्व अलङ्कारं ब्वनामियात अति सूक्ष्म चिन्तनय् यंकी। नेपालभाषाया कविताय् थुकिया सुन्दर प्रयोग खनेदु। अल्प अलङ्कारं वस्तुया सूक्ष्म गुणयात उजागर याइ। साहित्य अनुरागीतयेगु निंतिं थुकिया अध्ययन तसकं फलदायी जुइ। थुकिया प्रयोगं काव्यया अभिव्यक्ति तसकं नम्र व गम्भीर जुइ। थ्व अलङ्कार अर्थालंकारया छगू विशिष्ट अंग खः। काव्य विश्लेषणय् थुकिया थःगु हे महत्त्व दु। <ref>रसगंगाधर - जगन्नाथ</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] hm5337pykdxzl65oqtr4z6ymhq0voyx 0 307752 1123111 2026-08-26T12:21:20Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[म्हो]] to [[अल्प]] 1123111 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अल्प]] dqyg2pki1a7hkx38bkdgjr9gfk0zyyb 0 307753 1123113 2026-08-26T12:28:07Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''यथासंख्य''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू प्रसिद्ध अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारयात संख्या अलंकार वा क्रम अलंकार नं धाइ। थुकिलि न्हापां छुं वस्तुतयेगु क्रमं उल्लेख याइ, अले लिपा वया स... 1123113 wikitext text/x-wiki '''यथासंख्य''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू प्रसिद्ध अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारयात संख्या अलंकार वा क्रम अलंकार नं धाइ। थुकिलि न्हापां छुं वस्तुतयेगु क्रमं उल्लेख याइ, अले लिपा वया सम्बन्धित वस्तुतयेगु नं उगु हे क्रमं उल्लेख याइ। अर्थात्, न्हापांगु झ्वःया वस्तु व लिपांगु झ्वःया वस्तुया दथुइ झ्वलंकः स्वापू जुइ। "ख्वाः, मिखा व न्हाय् - तिमिला, पलेस्वां व स्वां थें च्वं" धैगु अभिव्यक्ति थुकिया दसु खः। थन ख्वाःया स्वापू तिमिला नाप, मिखाया स्वापू पलेस्वां नाप व न्हाय्‌या स्वापू स्वां नाप झ्वःलाक जुइ। थ्व अलङ्कारं काव्यय् झ्वः व अनुशासन क्यनि। नेपालभाषा साहित्यय् थुकिया प्रयोगं रचनायात व्यवस्थित व सुन्दर दयेकि। कवितयेसं थःगु काव्य कौशल व बौद्धिकता क्यनेत यथासंख्य अलङ्कार छ्यलि। साहित्यशास्त्रय् थुकिया प्रयोग तसकं रोचक दयेकी। नेपालभाषाया प्राचीन व प्राज्ञिक काव्यय् थुकिया दसुत दु। थुकिया अध्ययनं ब्वनामियात काव्यया क्रमिक अर्थ थुइकेत ग्वाहालि याइ। थ्व अलङ्कार अर्थालंकारया छगू मू भेद खः। नेपालभाषा साहित्यय् थुकिया थःगु हे स्थान दु। काव्य विश्लेषणय् थ्व अलंकार तसकं उपयोगी जुइ। <ref>साहित्यदर्पण - विश्वनाथ</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] f90ucwp9anwhmftq04oh5r6j24zlm1a 0 307754 1123114 2026-08-26T12:44:46Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''श्लेष''' अलंकार काव्यशास्त्रया तसकं नां जाःगु व महत्वपूर्ण अलङ्कार खः। थ्व अलंकारय् छगू हे शब्दं यक्व वा मेमेगु अर्थत बियेफु। "श्लिष्टैः पदैरनेकार्थाभिधाने श्लेष इष्यते" धकाः... 1123114 wikitext text/x-wiki '''श्लेष''' अलंकार काव्यशास्त्रया तसकं नां जाःगु व महत्वपूर्ण अलङ्कार खः। थ्व अलंकारय् छगू हे शब्दं यक्व वा मेमेगु अर्थत बियेफु। "श्लिष्टैः पदैरनेकार्थाभिधाने श्लेष इष्यते" धकाः १४गू शताब्दीया आचार्य विश्वनाथं च्वयादीगु प्रसिद्ध ग्रन्थ [[साहित्यदर्पणम्]] (१०पू परिच्छेद, श्लोक ४४)य् धयातःगु दु। थुकिया अर्थ "छगू हे खँग्वः वा वाक्यं छगू स्वया अप्वः (अनेक) अर्थत क्यनि वा पिथनि धाःसा, वयात श्लेष अलङ्कार धाइ।" ख। श्लेष अलंकार शब्दालंकार व अर्थालंकार निगुलिं जुयेफु। काव्यय् थुकिया प्रयोगं द्विअर्थी वा बहुअर्थी चमत्कार उत्पन्न जुइ। नेपालभाषा साहित्यय् श्लेष अलंकारया तःधंगु प्रयोग खनेदु। थ्व अलङ्कारं कविया शब्द ज्ञान व बौद्धिक क्षमता क्यनि। साहित्य अनुरागीतयेगु निंतिं श्लेष अलंकार तसकं रसपूर्ण जुइ। थुकिया प्रयोगं छगू वाक्यं हे यक्व भावत व्यक्त यायेछिं। नेपालभाषाया प्राचीन कविता व गद्यय् थुकिया सुन्दर दसु दु। श्लेष अलङ्कारयात शब्दश्लेष व अर्थश्लेषय् बायातःगु दु। काव्यय् कौतूहल व हास्य रस हयेत नं थुकिया प्रयोग जुइ। थ्व अलङ्कार साहित्य शास्त्रया छगू मू तिसा खः। <ref>काव्यप्रकाश - मम्मट</ref> == अर्थ व विश्लेषण == दसुया कथं आचार्य विश्वनाथया प्रसिद्ध अलङ्कार ग्रन्थ साहित्यदर्पणम् (साहित्यदर्पण) यागु १०पू परिच्छेद (परिच्छेद १०) कायेछिं {{Quote|1=पृथुकार्तस्वरपात्रं भूषितनिःशेषपरिजनं देव ।<br />विलसत्करेणुगहनं सम्प्रति सममावयोः सदनम् ॥|2=साहित्यदर्पणम् (१०।४४)<ref name="Sahityadarpana">विश्वनाथ: ''साहित्यदर्पणम्'', परिच्छेदः १०, श्लोकः ४४।</ref>}} थ्व श्लोकय् छगू हे पदयात निगू ब्याग्लं ब्याग्लं तवरं थुइकाः (पदभङ्ग यानाः) जुजु व दरिद्रया छेँया अवस्थायात छकलं तुलना यानातःगु दु: जुजुया पक्षय् अर्थ: "हे देव! छिगु छें तःधंगु सुवर्णादि (लुँया) थल दुगु, फुक्क सेवकत तिसां तिनातःगु, व बांलाःपिं वशं लाःपिं किसीतेसं जाःगु दु।" फोनामि (भिक्षुक) या पक्षय् अर्थ: "हे देव! जिगु छें मचात ख्वयाच्वंगु (क्रन्दन यानाच्वंगु), फुक्क परिवार बँय् हे द्यनाच्वंगु, व छुंतेसं दयेकातःगु ग्वारा व धुलं जाःगु दु।" {| class="wikitable sortable" |+ पद व अर्थया विश्लेषण |- ! पद (Word) !! जुजुया पक्षय् अर्थ !! दरिद्रया पक्षय् अर्थ |- | '''पृथुकार्तस्वरपात्रम्''' || '''पृथु''' (तःधंगु) + '''आर्तस्वर''' (लुँ/सुवर्ण) + '''पात्रम्''' (थल)<br />''तःधंगु लुँया थल दुगु।'' || '''पृथुक''' (मचा) + '''आर्तस्वर''' (ख्वःगु सः) + '''पात्रम्''' (अवस्था)<br />''मचात ख्वयाच्वंगु अवस्था दुगु।'' |- | '''भूषितनिःशेषपरिजनम्''' || '''भूषित''' (तिसा तिनातःगु) + '''निःशेष''' (फुक्क) + '''परिजनम्''' (सेवक)<br />''फुक्क सेवकत तिसां तिनातःगु।'' || '''भू''' (बँय्) + '''शित''' (द्यनाच्वंगु) + '''निःशेष''' (फुक्क) + '''परिजनम्''' (परिवार)<br />''फुक्क परिवार बँय् हे द्यनाच्वंगु।'' |- | '''विलसत्करेणुगहनम्''' || '''विलसत्''' (बांलाःपिं) + '''करेणु''' (हस्तिनी/किसिनी) + '''गहनम्''' (जाःगु)<br />''बांलाःपिं किसीतंसं जाःगु।'' || '''विलसत्''' (प्यखें) + '''उत्कर''' (छुंयेसं दयेकातःगु धूया ग्वारा) + '''इणु''' (धू) + '''गहनम्''' (जाःगु)<br />''छुंयेसं दयेकातःगु धू व ग्वारां जाःगु।'' |} == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] ra3xd1ialdw3ulss856drmacd11n8dx 0 307755 1123115 2026-08-26T12:47:04Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''परिवृत्त''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारयात परिवृत्ति अलंकार नं धाइ। थुकिलि छगू वस्तु बियाः मेगु वस्तु कायेगु वा हिलेगु (विनिमय) यायेगु वर्णन जुइ। थ्व व... 1123115 wikitext text/x-wiki '''परिवृत्त''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारयात परिवृत्ति अलंकार नं धाइ। थुकिलि छगू वस्तु बियाः मेगु वस्तु कायेगु वा हिलेगु (विनिमय) यायेगु वर्णन जुइ। थ्व विनिमय समान, न्यून वा अधिक वस्तुया दथुइ जुयेफु। काव्यय् थुकिया प्रयोगं काये-बीयेगु भावयात चमत्कारिक ढंगं क्यनि। "थःगु दुःख बियाः जिगु सुख का" धैगु अभिव्यक्ति थुकिया दसु खः। थ्व अलङ्कारं काव्यय् विशेष अर्थ भाव उत्पन्न याइ। नेपालभाषा साहित्यय् थुकिया प्रयोग भावुकता क्यनेत जुइ। साहित्यशास्त्रय् थुकिया स्वंगू मू भेद क्यनातःगु दु। कवितयेसं थःगु भावना व त्याग क्यनेत परिवृत्त अलङ्कार छ्यलि। नेपालभाषा चिनाखँय् थुकिया यक्व सुन्दर दसुत लुइके छिं। थुकिया अध्ययनं काव्यया विनिमय भाव थुइकेत ग्वाहालि याइ। थ्व अलंकार अर्थालंकारया छगू विशिष्ट अंग खः। साहित्य प्रेमीतयेगु निंतिं थ्व अलंकार तसकं प्रभावकारी जुइ। <ref>रसगंगाधर - जगन्नाथ</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] m4gan5tajhuocym153w57ofym2x3x17 0 307756 1123116 2026-08-26T12:49:26Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''सहोक्ति''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू प्रसिद्ध अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् 'नापं' वा 'साथ' (सह) खँग्वः छ्यला निगू वा अप्व घटनातेगु छगू हे इलय् जुइगु वर्णन याइ। छगू कार्य नापं मेगु क... 1123116 wikitext text/x-wiki '''सहोक्ति''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू प्रसिद्ध अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् 'नापं' वा 'साथ' (सह) खँग्वः छ्यला निगू वा अप्व घटनातेगु छगू हे इलय् जुइगु वर्णन याइ। छगू कार्य नापं मेगु कार्य नं सापेक्षित रुपं जुइगु क्यनेगु थुकिया विशेषता खः। "वय्कःया नापं वय्कःया कीर्ति नं अप्वया वन" धैगु खँत्वाः थुकिया दसु खः। थन सहोक्ति खँग्वलं निगू विषययात छथासय् स्वाना बी। नेपालभाषा साहित्यय् थुकिया प्रयोगं काव्ययात गतिशीलता बी। थ्व अलङ्कारं समयया एकरुपता व प्रभाव क्यनि। साहित्यशास्त्रय् सहोक्ति अलङ्कारयात तसकं आकर्षक अलङ्कारया कथं कायेगु याइ। नेपालभाषाया चिनाखँय् थुकिया सुन्दर छ्यलेज्या खनेदु। कवितयेसं थःगु अभिव्यक्ति अझ सशक्त दयेकेत सहोक्ति अलङ्कार छ्यलि। थुकिया प्रयोगं ब्वनामिया मनय् निगुलिं घटनाया प्रभाव छथासय् लाकि। थ्व अलंकार अर्थालंकारया छगू महत्वपूर्ण भेद खः। नेपालभाषा साहित्यय् थुकिया अध्ययन जुयाच्वंगु दु। काव्य विश्लेषणय् थ्व अलंकारं तःधंगु ग्वाहालि याइ। थ्व अलङ्कारं रचनाया सौन्दर्य अप्वकाइ। <ref>काव्यप्रकाश - मम्मट</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] dhhdxep1wuczyhgxyg5sozcmz4i4ll1 0 307757 1123117 2026-08-26T12:53:26Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''विशेषोक्ति''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू मुख्य अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् कारण दसां नं कार्य सिद्ध मजुइगु वर्णन याइ। अर्थात्, कार्य जुयेगु सकल कारण दुसां नं फल वा कार्य मजुइगु... 1123117 wikitext text/x-wiki '''विशेषोक्ति''' अलंकार काव्यशास्त्रया छगू मुख्य अर्थालंकार खः। थ्व अलंकारय् कारण दसां नं कार्य सिद्ध मजुइगु वर्णन याइ। अर्थात्, कार्य जुयेगु सकल कारण दुसां नं फल वा कार्य मजुइगु अवस्था क्यनि। थ्व अलंकार भावना अलंकारया अःखः (विपरित) खः। छपू अंग्रेजी धापू "Escaped unscathed despite playing with fire" थुकिया दसु खः। काव्यय् थुकिया प्रयोगं विशेष कौतूहल व चमत्कार उत्पन्न जुइ। नेपालभाषा साहित्यय् विशेषोक्ति अलङ्कारया प्रयोग यक्व खनेदु। थ्व अलङ्कारं ब्वनामियात रहस्यमय भावय् यंकी। साहित्यशास्त्रय् विशेषोक्तिया यक्व उपभेदत क्यनातःगु दु। नेपालभाषा चिनाखँय् भावयात गम्भीर दयेकेत थुकिया छ्यलेज्या जुइ। विशेषोक्ति अलङ्कारं काव्यया अर्थयात अझ बल्लाकेगु ज्या याइ। थुकिया अध्ययनं काव्यया गूढ अर्थ थुइकेत ग्वाहालि याइ। थ्व अर्थालंकारया छगू मू आधार खः। <ref>साहित्यदर्पण - विश्वनाथ</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] 7o4waoh37ol686111kpfk573wcgdhye 0 307758 1123119 2026-08-26T12:56:52Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''लेस''' अलंकार काव्यशास्त्रया अर्थालंकारया छगू प्रकार खः। थ्व अलंकारयात लेसा अलंकार/लेसालंकार नं धाइ। थुकिलि दोषयात गुण वा गुणयात दोषया रुपय् क्यनेगु कलात्मक वर्णन जुइ। अर्था... 1123119 wikitext text/x-wiki '''लेस''' अलंकार काव्यशास्त्रया अर्थालंकारया छगू प्रकार खः। थ्व अलंकारयात लेसा अलंकार/लेसालंकार नं धाइ। थुकिलि दोषयात गुण वा गुणयात दोषया रुपय् क्यनेगु कलात्मक वर्णन जुइ। अर्थात्, छगू गुणयात छगू म्हुतुं दोष थें व दोषयात गुण थें यानाः क्यनि। काव्यय् थुकिया प्रयोगं न्हिलाः/ध्याचू व चमत्कार उत्पन्न जुइ। नेपालभाषा साहित्यय् थुकिया प्रयोग न्हिला व ध्याचू काव्यय् थ्व अलंकार अप्व खनेदु। लेस अलङ्कारं काव्यया अर्थयात छगू न्हूगु मोड बी। कवितयेसं थःगु चतुराई क्यनेत थ्व अलङ्कार छ्यलि। साहित्यशास्त्रय् लेस अलङ्कारया थःगु हे वैशिष्ट्य दु। थुकिया प्रयोगं ब्वनामिया मनय् छगू मेगु हे प्रभाव लाकि। नेपालभाषा कविताय् थुकिया प्रयोगं सुक्ष्म ध्याचू क्यनि। अलंकार शास्त्रय् थुकिया लक्षण स्पष्ट यानातःगु दु। थुकिया अध्ययनं काव्यया व्यंग्यात्मक पक्ष थुइकेत ग्वाहालि याइ। थ्व अर्थालंकारया छगू रोचक अंग खः। <ref>अलंकारसर्वस्व - रुय्यक</ref> == लिधंसा == <references /> == स्वयादिसँ == * [[अलङ्कार]] * [[साहित्य]] [[Category:साहित्य]] [[Category:अलङ्कार]] hy7lerd0d1ik832jm300bnbjbs4v383 0 307759 1123120 2026-08-26T13:20:08Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''अवदान बाय् अवदान साहित्य''' [[बुद्ध धर्म]]या महायान व बज्रयान परम्पराया छगू महत्त्वपूर्ण साहित्यिक पुचः खः। 'अवदान' खँग्वःया अर्थ श्रेष्ठ वा पुण्य ज्या खः। थुकिया दुने भगवान बुद्... 1123120 wikitext text/x-wiki '''अवदान बाय् अवदान साहित्य''' [[बुद्ध धर्म]]या महायान व बज्रयान परम्पराया छगू महत्त्वपूर्ण साहित्यिक पुचः खः। 'अवदान' खँग्वःया अर्थ श्रेष्ठ वा पुण्य ज्या खः। थुकिया दुने भगवान बुद्ध व वसपोलया शिष्यपिंसं पूर्वजन्मय् यानादीगु पुण्य कार्य व उकिया फलया बाखं मुनातःगु दु। [[जातक]] साहित्य नाप थुकिया तसकं ज्वःगु जुसां जातकय् मुख्यतया बुद्धया पूर्वजन्मया बाखं जक दइ, थन धाःसा बुद्धया निसें कया मेमेपिं बोधिसत्त्व व श्रावकपिंसं याःगु पुण्यया बाखं नं दुथ्याइ। === मू ग्रन्थत === * '''दिव्यावदान:''' संस्कृत भाषे छ्यलातःगु अवदान साहित्यया तसकं नांजाःगु ग्रन्थ खः। * '''[[अवदानकल्पलता]]:''' बोधिसत्त्व क्षेमेन्द्रं रचना यानादीगु काव्यत्मक अवदान ग्रन्थ। * '''अशोकावदान:''' सम्राट अशोकया जीवन व वय्‌कःया धर्मप्रचारया बाखं दुथ्याःगु सफू। * '''भद्रकल्पअवदान:''' नेपालमण्डलय् वज्रयान परम्परा दुने हनातःगु ग्रन्थ। === नेपालभासाय् महत्त्व === नेपालभासाय् पारम्पारिक कथं अवदान साहित्यया बाखं कनेगु परम्परा दु। गुंला धर्मया ईलय् वा थीथी व्रतया झ्वले अवदान साहित्यया बाखं ब्वनेगु याइ। थुकिलिं समाजय् नैतिक शिक्षा, करुणा व दानपारमिता थुइकेत तःधंगु योगदान बी। == लिधंसा == <references /> [[पुचः: संस्कृत साहित्य]] [[पुचः: अवदान]] nyf6htfs7u1thura3rp7mzimsw0t5cd 1123121 1123120 2026-08-26T13:25:45Z Eukesh 11 1123121 wikitext text/x-wiki '''अवदान बाय् अवदान साहित्य''' [[बुद्ध धर्म]]या महायान व बज्रयान परम्पराया छगू महत्त्वपूर्ण साहित्यिक पुचः खः। थुकिया दुने भगवान बुद्ध व वसपोलया शिष्यपिंसं पूर्वजन्मय् यानादीगु पुण्य कार्य व उकिया फलया बाखं मुनातःगु दु। थ्व साहित्य दुने भगवान् बुद्ध, वसपोलया शिष्यत, व मेमेपिं महान् बोधिसत्त्वपिन्सः याःगु धर्मकार्य, त्याग, व पुण्यया बाखं मुना तःगु दु। अवदान धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "महान् ज्या", "वीरताया ज्या", वा "पुण्यकार्य" खः। थ्व साहित्यय् प्राकृत, संस्कृत, व मिश्रित संस्कृत भाषाया छ्यलेज्या यानातःगु दु। बुद्धधर्मया महायान व थेरवाद निगुलिं सम्प्रदायय् थ्व साहित्यया तःधँगु महत्त्व दु। अवदान साहित्यं कर्मया सिद्धान्त व उकिया फलयात स्पष्ट रूपं क्यनेगु ज्या याइ। थ्व पुचःया ग्रन्थत मुख्य रूपं उपदेशत्मक, नैतिक, व धार्मिक प्रचारया निंतिं च्वयातःगु खः। अवदान ग्रन्थतयेसं बुद्धकालीन समयया सामाजिक, आर्थिक, व सांस्कृतिक इतिहास लुइकेत तःधँगु ग्वाहालि याइ। प्राचीन बौद्ध साहित्यय् जातक कथा थें हे अवदान साहित्यं नं जनमानसय् धर्मया प्रचार यायेत छगू मुख्य माध्यमया रूपय् ज्या याःगु दु। [[जातक]] साहित्य नाप थ्व तसकं ज्वःगु जुसां जातकय् मुख्यतया बुद्धया पूर्वजन्मया बाखं जक दइ, थन धाःसा बुद्धया निसें कया मेमेपिं बोधिसत्त्व व श्रावकपिंसं याःगु पुण्यया बाखं नं दुथ्याइ। थ्व ग्रन्थतयेगु रचना ई मुख्य रूपं ईसा पूर्व न्हापांगु शताब्दी निसें इसवी संवतया न्हापांगु मिलेनियम तक्क खः। अवदान साहित्यया तःधँगु ग्रन्थत संस्कृत बौद्ध साहित्य दुने ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध दर्शनयात साधारण मनूतयेगु बोधगम्य भाषा व बाखंया रूपय् प्रस्तुत याइ। अवदान साहित्यया मू उद्देश्य मनूतयेत पाप कर्म स्वयां धर्म व पुण्यया लँपुइ वनेत प्रेरणा बीगु खः। थ्व साहित्यं मनूया जीवनय् नैतिक मूल्य व आचारसंहिताया महत्त्वयात क्यनेगु ज्या याइ। थ्व साहित्यया यक्व ग्रन्थत सँदेय् व चीनी भाषाय् नं रूपान्तरण वा अनुवाद जूगु दु। प्राचीन भारतीय साहित्य व बौद्ध दर्शनया अध्ययनया निंतिं अवदान ग्रन्थत आधारभूत स्रोतया रूपय् कायेगु या। थ्व साहित्य दुने बौद्ध धर्मया दार्शनिक पक्ष स्वयां नं व्यावहारिक व नैतिक जीवनया विषययात अप्वः प्राथमिकता बियातःगु दु। === मू ग्रन्थत === * '''दिव्यावदान:''' संस्कृत भाषे छ्यलातःगु अवदान साहित्यया तसकं नांजाःगु ग्रन्थ खः। * '''[[अवदानकल्पलता]]:''' बोधिसत्त्व क्षेमेन्द्रं रचना यानादीगु काव्यत्मक अवदान ग्रन्थ। * '''अशोकावदान:''' सम्राट अशोकया जीवन व वय्‌कःया धर्मप्रचारया बाखं दुथ्याःगु सफू। * '''भद्रकल्पअवदान:''' नेपालमण्डलय् वज्रयान परम्परा दुने हनातःगु ग्रन्थ। === नेपालभासाय् महत्त्व === नेपालभासाय् पारम्पारिक कथं अवदान साहित्यया बाखं कनेगु परम्परा दु। गुंला धर्मया ईलय् वा थीथी व्रतया झ्वले अवदान साहित्यया बाखं ब्वनेगु याइ। थुकिलिं समाजय् नैतिक शिक्षा, करुणा व दानपारमिता थुइकेत तःधंगु योगदान बी। == लिधंसा == <references /> [[पुचः: संस्कृत साहित्य]] [[पुचः: अवदान]] 43l7gnar4d5mhgr80qvd5p88n6a3hwo 1123122 1123121 2026-08-26T13:30:28Z Eukesh 11 1123122 wikitext text/x-wiki '''अवदान बाय् अवदान साहित्य''' [[बुद्ध धर्म]]या महायान व बज्रयान परम्पराया छगू महत्त्वपूर्ण साहित्यिक पुचः खः। थुकिया दुने भगवान बुद्ध व वसपोलया शिष्यपिंसं पूर्वजन्मय् यानादीगु पुण्य कार्य व उकिया फलया बाखं मुनातःगु दु। थ्व साहित्य दुने भगवान् बुद्ध, वसपोलया शिष्यत, व मेमेपिं महान् बोधिसत्त्वपिन्सः याःगु धर्मकार्य, त्याग, व पुण्यया बाखं मुना तःगु दु। अवदान धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "महान् ज्या", "वीरताया ज्या", वा "पुण्यकार्य" खः। थ्व साहित्यय् प्राकृत, संस्कृत, व मिश्रित संस्कृत भाषाया छ्यलेज्या यानातःगु दु। बुद्धधर्मया महायान व थेरवाद निगुलिं सम्प्रदायय् थ्व साहित्यया तःधँगु महत्त्व दु। अवदान साहित्यं कर्मया सिद्धान्त व उकिया फलयात स्पष्ट रूपं क्यनेगु ज्या याइ। थ्व पुचःया ग्रन्थत मुख्य रूपं उपदेशत्मक, नैतिक, व धार्मिक प्रचारया निंतिं च्वयातःगु खः। अवदान ग्रन्थतयेसं बुद्धकालीन समयया सामाजिक, आर्थिक, व सांस्कृतिक इतिहास लुइकेत तःधँगु ग्वाहालि याइ। प्राचीन बौद्ध साहित्यय् जातक कथा थें हे अवदान साहित्यं नं जनमानसय् धर्मया प्रचार यायेत छगू मुख्य माध्यमया रूपय् ज्या याःगु दु। [[जातक]] साहित्य नाप थ्व तसकं ज्वःगु जुसां जातकय् मुख्यतया बुद्धया पूर्वजन्मया बाखं जक दइ, थन धाःसा बुद्धया निसें कया मेमेपिं बोधिसत्त्व व श्रावकपिंसं याःगु पुण्यया बाखं नं दुथ्याइ। थ्व ग्रन्थतयेगु रचना ई मुख्य रूपं ईसा पूर्व न्हापांगु शताब्दी निसें इसवी संवतया न्हापांगु मिलेनियम तक्क खः। अवदान साहित्यया तःधँगु ग्रन्थत संस्कृत बौद्ध साहित्य दुने ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध दर्शनयात साधारण मनूतयेगु बोधगम्य भाषा व बाखंया रूपय् प्रस्तुत याइ। अवदान साहित्यया मू उद्देश्य मनूतयेत पाप कर्म स्वयां धर्म व पुण्यया लँपुइ वनेत प्रेरणा बीगु खः। थ्व साहित्यं मनूया जीवनय् नैतिक मूल्य व आचारसंहिताया महत्त्वयात क्यनेगु ज्या याइ। थ्व साहित्यया यक्व ग्रन्थत सँदेय् व चीनी भाषाय् नं रूपान्तरण वा अनुवाद जूगु दु। प्राचीन भारतीय साहित्य व बौद्ध दर्शनया अध्ययनया निंतिं अवदान ग्रन्थत आधारभूत स्रोतया रूपय् कायेगु या। थ्व साहित्य दुने बौद्ध धर्मया दार्शनिक पक्ष स्वयां नं व्यावहारिक व नैतिक जीवनया विषययात अप्वः प्राथमिकता बियातःगु दु। == खँग्वःया उत्पत्ति व अर्थ == अवदान खँग्वःया मूल संस्कृत भाषा दुने दु, खँग्वःया अर्थ महान् वा श्रेष्ठ ज्या खः। बुद्ध धर्मशास्त्रय् थ्व खँग्वःया छ्यलेज्या विशेष रूपं पुण्यकर्म व उकिया परिपाक (फल) क्यनेगु निंतिं याइ। अवदानया अर्थ बाखं जक मखुसें, छगू नैतिक व धार्मिक दसु क्यनेगु खः। थ्व खँग्वःयात पालि भाषाय् "[[अपदान]]" धाइ। अपदान साहित्य पालि [[खुद्दकनिकाय]]या छगू भाग खः। संस्कृत परम्पराय् अवदान खँग्वःयात बुद्ध व बोधिसत्त्वतयेगु उदात्त चरित्र व पुण्यया कथाया रूपय् काइ। थ्व साहित्यय् बियातःगु बाखंतयेसं कर्मफलया अपरिवर्तनीय नियमयात क्यनि। मनूतेगु ज्या अनुसारया फल लाकी धइगु सन्देश थ्व खँग्वःया सिद्धान्तय् आधारित दु। अवदान खँग्वःया छ्यलेज्या बौद्ध साहित्यय् जातक कथाया समकक्षी रूपय् नं यानातःगु खनेदु। थुकिया दुने मानव जीवनय् पुण्यया प्रभाव गथे जुइ धइगु खँयात स्पष्ट यानातःगु दु। थ्व खँग्वःया ऐतिहासिक प्रयोग बौद्ध विहार व गुम्बातयेय् उपदेश बीगु झ्वलय् यक्व जुयाच्वंगु खः। थुकिं मनूतयेत धार्मिक भावना व नैतिक चरित्र निर्माणय् गम्भीर प्रेरणा बी। == अवदान साहित्यया विशेषता == अवदान साहित्यया थःगु हे छुं विशेष लक्षण व संरचनात्मक स्वरूप दु। थ्व साहित्यय् बाखंया सुरुवात व अन्त छगू निश्चित ढाँचाय् जुइ। मुख्य रूपं बुद्ध श्रावस्ती, राजगृह, वा वैशाली थेंज्याःगु नगरय् बिज्याःगु समयय् बाखं न्ह्याइ। अन सुं छम्ह व्यक्तिं छुं विशेष कार्य याइ वा उकिया फल भोग याइ। उगु दृश्य स्वयाः आनन्द वा मेमेपिं शिष्यतयेसं बुद्धयात उकिया कारण न्यनि। बुद्धं अले पूर्वजन्मया बाखं कनाः उगु कार्यया कर्मफल स्पष्ट यानाबिज्याइ। थ्व साहित्यया मुख्य विशेषता संरचनात्मक निरन्तरता खः। थुकिया भाषा सरल, आलंकारिक, व बाखं पूर्ण जुइ। थुकिया दुने कर्मया फल गुब्ले छगू जन्मय् जक मखुसें यक्व जन्म लिपा नं लाः वइ धइगु क्यनातःगु दु। अवदान साहित्यय् करुणा, दान, शील, व क्षान्तिया महत्त्वयात प्राथमिकता बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थतयेसं बुद्ध धर्मया कठिन दार्शनिक सिद्धान्ततयेत बाखंया माध्यमं अःपुइक क्यनि। थ्व साहित्य दुने साधारण जनताया जीवन, व्यापारीतयेगु यात्रा, व जुजुतयेगु शासनया वर्णन नं खनेदु। थुकिया बाखंतय् चमत्कारिक व अलौकिक घटनातयेगु वर्णन नं यक्व यानातःगु दु। थुकिं ब्वनामि वा न्यँनामिपिन्त आकृष्ट यायेत ग्वाहालि याइ। थ्व साहित्यया मू लक्ष्य सद्धर्मया रक्षा व प्रचार यायेगु खः। == मुख्य अवदान ग्रन्थत == अवदान साहित्य दुने यक्व प्रसिद्ध ग्रन्थत ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध परम्पराय् तःधँगु स्थान काःगु दु। === मू ग्रन्थत === * '''दिव्यावदान:''' संस्कृत भाषे छ्यलातःगु अवदान साहित्यया तसकं नांजाःगु ग्रन्थ खः। * '''[[अवदानकल्पलता]]:''' बोधिसत्त्व क्षेमेन्द्रं रचना यानादीगु काव्यत्मक अवदान ग्रन्थ। * '''अशोकावदान:''' सम्राट अशोकया जीवन व वय्‌कःया धर्मप्रचारया बाखं दुथ्याःगु सफू। * '''भद्रकल्पअवदान:''' नेपालमण्डलय् वज्रयान परम्परा दुने हनातःगु ग्रन्थ। === नेपालभासाय् महत्त्व === नेपालभासाय् पारम्पारिक कथं अवदान साहित्यया बाखं कनेगु परम्परा दु। गुंला धर्मया ईलय् वा थीथी व्रतया झ्वले अवदान साहित्यया बाखं ब्वनेगु याइ। थुकिलिं समाजय् नैतिक शिक्षा, करुणा व दानपारमिता थुइकेत तःधंगु योगदान बी। == लिधंसा == <references /> [[पुचः: संस्कृत साहित्य]] [[पुचः: अवदान]] bm4t650g9v5i9zw2nkomvthnrgwudar 1123123 1123122 2026-08-26T13:31:39Z Eukesh 11 /* लिधंसा */ 1123123 wikitext text/x-wiki '''अवदान बाय् अवदान साहित्य''' [[बुद्ध धर्म]]या महायान व बज्रयान परम्पराया छगू महत्त्वपूर्ण साहित्यिक पुचः खः। थुकिया दुने भगवान बुद्ध व वसपोलया शिष्यपिंसं पूर्वजन्मय् यानादीगु पुण्य कार्य व उकिया फलया बाखं मुनातःगु दु। थ्व साहित्य दुने भगवान् बुद्ध, वसपोलया शिष्यत, व मेमेपिं महान् बोधिसत्त्वपिन्सः याःगु धर्मकार्य, त्याग, व पुण्यया बाखं मुना तःगु दु। अवदान धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "महान् ज्या", "वीरताया ज्या", वा "पुण्यकार्य" खः। थ्व साहित्यय् प्राकृत, संस्कृत, व मिश्रित संस्कृत भाषाया छ्यलेज्या यानातःगु दु। बुद्धधर्मया महायान व थेरवाद निगुलिं सम्प्रदायय् थ्व साहित्यया तःधँगु महत्त्व दु। अवदान साहित्यं कर्मया सिद्धान्त व उकिया फलयात स्पष्ट रूपं क्यनेगु ज्या याइ। थ्व पुचःया ग्रन्थत मुख्य रूपं उपदेशत्मक, नैतिक, व धार्मिक प्रचारया निंतिं च्वयातःगु खः। अवदान ग्रन्थतयेसं बुद्धकालीन समयया सामाजिक, आर्थिक, व सांस्कृतिक इतिहास लुइकेत तःधँगु ग्वाहालि याइ। प्राचीन बौद्ध साहित्यय् जातक कथा थें हे अवदान साहित्यं नं जनमानसय् धर्मया प्रचार यायेत छगू मुख्य माध्यमया रूपय् ज्या याःगु दु। [[जातक]] साहित्य नाप थ्व तसकं ज्वःगु जुसां जातकय् मुख्यतया बुद्धया पूर्वजन्मया बाखं जक दइ, थन धाःसा बुद्धया निसें कया मेमेपिं बोधिसत्त्व व श्रावकपिंसं याःगु पुण्यया बाखं नं दुथ्याइ। थ्व ग्रन्थतयेगु रचना ई मुख्य रूपं ईसा पूर्व न्हापांगु शताब्दी निसें इसवी संवतया न्हापांगु मिलेनियम तक्क खः। अवदान साहित्यया तःधँगु ग्रन्थत संस्कृत बौद्ध साहित्य दुने ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध दर्शनयात साधारण मनूतयेगु बोधगम्य भाषा व बाखंया रूपय् प्रस्तुत याइ। अवदान साहित्यया मू उद्देश्य मनूतयेत पाप कर्म स्वयां धर्म व पुण्यया लँपुइ वनेत प्रेरणा बीगु खः। थ्व साहित्यं मनूया जीवनय् नैतिक मूल्य व आचारसंहिताया महत्त्वयात क्यनेगु ज्या याइ। थ्व साहित्यया यक्व ग्रन्थत सँदेय् व चीनी भाषाय् नं रूपान्तरण वा अनुवाद जूगु दु। प्राचीन भारतीय साहित्य व बौद्ध दर्शनया अध्ययनया निंतिं अवदान ग्रन्थत आधारभूत स्रोतया रूपय् कायेगु या। थ्व साहित्य दुने बौद्ध धर्मया दार्शनिक पक्ष स्वयां नं व्यावहारिक व नैतिक जीवनया विषययात अप्वः प्राथमिकता बियातःगु दु। == खँग्वःया उत्पत्ति व अर्थ == अवदान खँग्वःया मूल संस्कृत भाषा दुने दु, खँग्वःया अर्थ महान् वा श्रेष्ठ ज्या खः। बुद्ध धर्मशास्त्रय् थ्व खँग्वःया छ्यलेज्या विशेष रूपं पुण्यकर्म व उकिया परिपाक (फल) क्यनेगु निंतिं याइ। अवदानया अर्थ बाखं जक मखुसें, छगू नैतिक व धार्मिक दसु क्यनेगु खः। थ्व खँग्वःयात पालि भाषाय् "[[अपदान]]" धाइ। अपदान साहित्य पालि [[खुद्दकनिकाय]]या छगू भाग खः। संस्कृत परम्पराय् अवदान खँग्वःयात बुद्ध व बोधिसत्त्वतयेगु उदात्त चरित्र व पुण्यया कथाया रूपय् काइ। थ्व साहित्यय् बियातःगु बाखंतयेसं कर्मफलया अपरिवर्तनीय नियमयात क्यनि। मनूतेगु ज्या अनुसारया फल लाकी धइगु सन्देश थ्व खँग्वःया सिद्धान्तय् आधारित दु। अवदान खँग्वःया छ्यलेज्या बौद्ध साहित्यय् जातक कथाया समकक्षी रूपय् नं यानातःगु खनेदु। थुकिया दुने मानव जीवनय् पुण्यया प्रभाव गथे जुइ धइगु खँयात स्पष्ट यानातःगु दु। थ्व खँग्वःया ऐतिहासिक प्रयोग बौद्ध विहार व गुम्बातयेय् उपदेश बीगु झ्वलय् यक्व जुयाच्वंगु खः। थुकिं मनूतयेत धार्मिक भावना व नैतिक चरित्र निर्माणय् गम्भीर प्रेरणा बी। == अवदान साहित्यया विशेषता == अवदान साहित्यया थःगु हे छुं विशेष लक्षण व संरचनात्मक स्वरूप दु। थ्व साहित्यय् बाखंया सुरुवात व अन्त छगू निश्चित ढाँचाय् जुइ। मुख्य रूपं बुद्ध श्रावस्ती, राजगृह, वा वैशाली थेंज्याःगु नगरय् बिज्याःगु समयय् बाखं न्ह्याइ। अन सुं छम्ह व्यक्तिं छुं विशेष कार्य याइ वा उकिया फल भोग याइ। उगु दृश्य स्वयाः आनन्द वा मेमेपिं शिष्यतयेसं बुद्धयात उकिया कारण न्यनि। बुद्धं अले पूर्वजन्मया बाखं कनाः उगु कार्यया कर्मफल स्पष्ट यानाबिज्याइ। थ्व साहित्यया मुख्य विशेषता संरचनात्मक निरन्तरता खः। थुकिया भाषा सरल, आलंकारिक, व बाखं पूर्ण जुइ। थुकिया दुने कर्मया फल गुब्ले छगू जन्मय् जक मखुसें यक्व जन्म लिपा नं लाः वइ धइगु क्यनातःगु दु। अवदान साहित्यय् करुणा, दान, शील, व क्षान्तिया महत्त्वयात प्राथमिकता बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थतयेसं बुद्ध धर्मया कठिन दार्शनिक सिद्धान्ततयेत बाखंया माध्यमं अःपुइक क्यनि। थ्व साहित्य दुने साधारण जनताया जीवन, व्यापारीतयेगु यात्रा, व जुजुतयेगु शासनया वर्णन नं खनेदु। थुकिया बाखंतय् चमत्कारिक व अलौकिक घटनातयेगु वर्णन नं यक्व यानातःगु दु। थुकिं ब्वनामि वा न्यँनामिपिन्त आकृष्ट यायेत ग्वाहालि याइ। थ्व साहित्यया मू लक्ष्य सद्धर्मया रक्षा व प्रचार यायेगु खः। == मुख्य अवदान ग्रन्थत == अवदान साहित्य दुने यक्व प्रसिद्ध ग्रन्थत ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध परम्पराय् तःधँगु स्थान काःगु दु। === मू ग्रन्थत === * '''दिव्यावदान:''' संस्कृत भाषे छ्यलातःगु अवदान साहित्यया तसकं नांजाःगु ग्रन्थ खः। * '''[[अवदानकल्पलता]]:''' बोधिसत्त्व क्षेमेन्द्रं रचना यानादीगु काव्यत्मक अवदान ग्रन्थ। * '''अशोकावदान:''' सम्राट अशोकया जीवन व वय्‌कःया धर्मप्रचारया बाखं दुथ्याःगु सफू। * '''भद्रकल्पअवदान:''' नेपालमण्डलय् वज्रयान परम्परा दुने हनातःगु ग्रन्थ। === नेपालभासाय् महत्त्व === नेपालभासाय् पारम्पारिक कथं अवदान साहित्यया बाखं कनेगु परम्परा दु। गुंला धर्मया ईलय् वा थीथी व्रतया झ्वले अवदान साहित्यया बाखं ब्वनेगु याइ। थुकिलिं समाजय् नैतिक शिक्षा, करुणा व दानपारमिता थुइकेत तःधंगु योगदान बी। == लिधंसा == <references /> [[पुचः: संस्कृत साहित्य]] [[पुचः: अवदान]] [[en: Avadana]] p0t8dlaswe5uoewwdz6b22flkw4oxfr 1123124 1123123 2026-08-26T13:32:14Z Eukesh 11 /* लिधंसा */ 1123124 wikitext text/x-wiki '''अवदान बाय् अवदान साहित्य''' [[बुद्ध धर्म]]या महायान व बज्रयान परम्पराया छगू महत्त्वपूर्ण साहित्यिक पुचः खः। थुकिया दुने भगवान बुद्ध व वसपोलया शिष्यपिंसं पूर्वजन्मय् यानादीगु पुण्य कार्य व उकिया फलया बाखं मुनातःगु दु। थ्व साहित्य दुने भगवान् बुद्ध, वसपोलया शिष्यत, व मेमेपिं महान् बोधिसत्त्वपिन्सः याःगु धर्मकार्य, त्याग, व पुण्यया बाखं मुना तःगु दु। अवदान धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "महान् ज्या", "वीरताया ज्या", वा "पुण्यकार्य" खः। थ्व साहित्यय् प्राकृत, संस्कृत, व मिश्रित संस्कृत भाषाया छ्यलेज्या यानातःगु दु। बुद्धधर्मया महायान व थेरवाद निगुलिं सम्प्रदायय् थ्व साहित्यया तःधँगु महत्त्व दु। अवदान साहित्यं कर्मया सिद्धान्त व उकिया फलयात स्पष्ट रूपं क्यनेगु ज्या याइ। थ्व पुचःया ग्रन्थत मुख्य रूपं उपदेशत्मक, नैतिक, व धार्मिक प्रचारया निंतिं च्वयातःगु खः। अवदान ग्रन्थतयेसं बुद्धकालीन समयया सामाजिक, आर्थिक, व सांस्कृतिक इतिहास लुइकेत तःधँगु ग्वाहालि याइ। प्राचीन बौद्ध साहित्यय् जातक कथा थें हे अवदान साहित्यं नं जनमानसय् धर्मया प्रचार यायेत छगू मुख्य माध्यमया रूपय् ज्या याःगु दु। [[जातक]] साहित्य नाप थ्व तसकं ज्वःगु जुसां जातकय् मुख्यतया बुद्धया पूर्वजन्मया बाखं जक दइ, थन धाःसा बुद्धया निसें कया मेमेपिं बोधिसत्त्व व श्रावकपिंसं याःगु पुण्यया बाखं नं दुथ्याइ। थ्व ग्रन्थतयेगु रचना ई मुख्य रूपं ईसा पूर्व न्हापांगु शताब्दी निसें इसवी संवतया न्हापांगु मिलेनियम तक्क खः। अवदान साहित्यया तःधँगु ग्रन्थत संस्कृत बौद्ध साहित्य दुने ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध दर्शनयात साधारण मनूतयेगु बोधगम्य भाषा व बाखंया रूपय् प्रस्तुत याइ। अवदान साहित्यया मू उद्देश्य मनूतयेत पाप कर्म स्वयां धर्म व पुण्यया लँपुइ वनेत प्रेरणा बीगु खः। थ्व साहित्यं मनूया जीवनय् नैतिक मूल्य व आचारसंहिताया महत्त्वयात क्यनेगु ज्या याइ। थ्व साहित्यया यक्व ग्रन्थत सँदेय् व चीनी भाषाय् नं रूपान्तरण वा अनुवाद जूगु दु। प्राचीन भारतीय साहित्य व बौद्ध दर्शनया अध्ययनया निंतिं अवदान ग्रन्थत आधारभूत स्रोतया रूपय् कायेगु या। थ्व साहित्य दुने बौद्ध धर्मया दार्शनिक पक्ष स्वयां नं व्यावहारिक व नैतिक जीवनया विषययात अप्वः प्राथमिकता बियातःगु दु। == खँग्वःया उत्पत्ति व अर्थ == अवदान खँग्वःया मूल संस्कृत भाषा दुने दु, खँग्वःया अर्थ महान् वा श्रेष्ठ ज्या खः। बुद्ध धर्मशास्त्रय् थ्व खँग्वःया छ्यलेज्या विशेष रूपं पुण्यकर्म व उकिया परिपाक (फल) क्यनेगु निंतिं याइ। अवदानया अर्थ बाखं जक मखुसें, छगू नैतिक व धार्मिक दसु क्यनेगु खः। थ्व खँग्वःयात पालि भाषाय् "[[अपदान]]" धाइ। अपदान साहित्य पालि [[खुद्दकनिकाय]]या छगू भाग खः। संस्कृत परम्पराय् अवदान खँग्वःयात बुद्ध व बोधिसत्त्वतयेगु उदात्त चरित्र व पुण्यया कथाया रूपय् काइ। थ्व साहित्यय् बियातःगु बाखंतयेसं कर्मफलया अपरिवर्तनीय नियमयात क्यनि। मनूतेगु ज्या अनुसारया फल लाकी धइगु सन्देश थ्व खँग्वःया सिद्धान्तय् आधारित दु। अवदान खँग्वःया छ्यलेज्या बौद्ध साहित्यय् जातक कथाया समकक्षी रूपय् नं यानातःगु खनेदु। थुकिया दुने मानव जीवनय् पुण्यया प्रभाव गथे जुइ धइगु खँयात स्पष्ट यानातःगु दु। थ्व खँग्वःया ऐतिहासिक प्रयोग बौद्ध विहार व गुम्बातयेय् उपदेश बीगु झ्वलय् यक्व जुयाच्वंगु खः। थुकिं मनूतयेत धार्मिक भावना व नैतिक चरित्र निर्माणय् गम्भीर प्रेरणा बी। == अवदान साहित्यया विशेषता == अवदान साहित्यया थःगु हे छुं विशेष लक्षण व संरचनात्मक स्वरूप दु। थ्व साहित्यय् बाखंया सुरुवात व अन्त छगू निश्चित ढाँचाय् जुइ। मुख्य रूपं बुद्ध श्रावस्ती, राजगृह, वा वैशाली थेंज्याःगु नगरय् बिज्याःगु समयय् बाखं न्ह्याइ। अन सुं छम्ह व्यक्तिं छुं विशेष कार्य याइ वा उकिया फल भोग याइ। उगु दृश्य स्वयाः आनन्द वा मेमेपिं शिष्यतयेसं बुद्धयात उकिया कारण न्यनि। बुद्धं अले पूर्वजन्मया बाखं कनाः उगु कार्यया कर्मफल स्पष्ट यानाबिज्याइ। थ्व साहित्यया मुख्य विशेषता संरचनात्मक निरन्तरता खः। थुकिया भाषा सरल, आलंकारिक, व बाखं पूर्ण जुइ। थुकिया दुने कर्मया फल गुब्ले छगू जन्मय् जक मखुसें यक्व जन्म लिपा नं लाः वइ धइगु क्यनातःगु दु। अवदान साहित्यय् करुणा, दान, शील, व क्षान्तिया महत्त्वयात प्राथमिकता बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थतयेसं बुद्ध धर्मया कठिन दार्शनिक सिद्धान्ततयेत बाखंया माध्यमं अःपुइक क्यनि। थ्व साहित्य दुने साधारण जनताया जीवन, व्यापारीतयेगु यात्रा, व जुजुतयेगु शासनया वर्णन नं खनेदु। थुकिया बाखंतय् चमत्कारिक व अलौकिक घटनातयेगु वर्णन नं यक्व यानातःगु दु। थुकिं ब्वनामि वा न्यँनामिपिन्त आकृष्ट यायेत ग्वाहालि याइ। थ्व साहित्यया मू लक्ष्य सद्धर्मया रक्षा व प्रचार यायेगु खः। == मुख्य अवदान ग्रन्थत == अवदान साहित्य दुने यक्व प्रसिद्ध ग्रन्थत ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध परम्पराय् तःधँगु स्थान काःगु दु। === मू ग्रन्थत === * '''दिव्यावदान:''' संस्कृत भाषे छ्यलातःगु अवदान साहित्यया तसकं नांजाःगु ग्रन्थ खः। * '''[[अवदानकल्पलता]]:''' बोधिसत्त्व क्षेमेन्द्रं रचना यानादीगु काव्यत्मक अवदान ग्रन्थ। * '''अशोकावदान:''' सम्राट अशोकया जीवन व वय्‌कःया धर्मप्रचारया बाखं दुथ्याःगु सफू। * '''भद्रकल्पअवदान:''' नेपालमण्डलय् वज्रयान परम्परा दुने हनातःगु ग्रन्थ। === नेपालभासाय् महत्त्व === नेपालभासाय् पारम्पारिक कथं अवदान साहित्यया बाखं कनेगु परम्परा दु। गुंला धर्मया ईलय् वा थीथी व्रतया झ्वले अवदान साहित्यया बाखं ब्वनेगु याइ। थुकिलिं समाजय् नैतिक शिक्षा, करुणा व दानपारमिता थुइकेत तःधंगु योगदान बी। == लिधंसा == <references /> ==स्वयादिसँ== * [[अपदान]] [[पुचः: संस्कृत साहित्य]] [[पुचः: अवदान]] [[en: Avadana]] 0csmku1h9j7wgvulw5l96qxqg5secxz 1123125 1123124 2026-08-26T13:33:56Z Eukesh 11 /* मुख्य अवदान ग्रन्थत */ 1123125 wikitext text/x-wiki '''अवदान बाय् अवदान साहित्य''' [[बुद्ध धर्म]]या महायान व बज्रयान परम्पराया छगू महत्त्वपूर्ण साहित्यिक पुचः खः। थुकिया दुने भगवान बुद्ध व वसपोलया शिष्यपिंसं पूर्वजन्मय् यानादीगु पुण्य कार्य व उकिया फलया बाखं मुनातःगु दु। थ्व साहित्य दुने भगवान् बुद्ध, वसपोलया शिष्यत, व मेमेपिं महान् बोधिसत्त्वपिन्सः याःगु धर्मकार्य, त्याग, व पुण्यया बाखं मुना तःगु दु। अवदान धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "महान् ज्या", "वीरताया ज्या", वा "पुण्यकार्य" खः। थ्व साहित्यय् प्राकृत, संस्कृत, व मिश्रित संस्कृत भाषाया छ्यलेज्या यानातःगु दु। बुद्धधर्मया महायान व थेरवाद निगुलिं सम्प्रदायय् थ्व साहित्यया तःधँगु महत्त्व दु। अवदान साहित्यं कर्मया सिद्धान्त व उकिया फलयात स्पष्ट रूपं क्यनेगु ज्या याइ। थ्व पुचःया ग्रन्थत मुख्य रूपं उपदेशत्मक, नैतिक, व धार्मिक प्रचारया निंतिं च्वयातःगु खः। अवदान ग्रन्थतयेसं बुद्धकालीन समयया सामाजिक, आर्थिक, व सांस्कृतिक इतिहास लुइकेत तःधँगु ग्वाहालि याइ। प्राचीन बौद्ध साहित्यय् जातक कथा थें हे अवदान साहित्यं नं जनमानसय् धर्मया प्रचार यायेत छगू मुख्य माध्यमया रूपय् ज्या याःगु दु। [[जातक]] साहित्य नाप थ्व तसकं ज्वःगु जुसां जातकय् मुख्यतया बुद्धया पूर्वजन्मया बाखं जक दइ, थन धाःसा बुद्धया निसें कया मेमेपिं बोधिसत्त्व व श्रावकपिंसं याःगु पुण्यया बाखं नं दुथ्याइ। थ्व ग्रन्थतयेगु रचना ई मुख्य रूपं ईसा पूर्व न्हापांगु शताब्दी निसें इसवी संवतया न्हापांगु मिलेनियम तक्क खः। अवदान साहित्यया तःधँगु ग्रन्थत संस्कृत बौद्ध साहित्य दुने ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध दर्शनयात साधारण मनूतयेगु बोधगम्य भाषा व बाखंया रूपय् प्रस्तुत याइ। अवदान साहित्यया मू उद्देश्य मनूतयेत पाप कर्म स्वयां धर्म व पुण्यया लँपुइ वनेत प्रेरणा बीगु खः। थ्व साहित्यं मनूया जीवनय् नैतिक मूल्य व आचारसंहिताया महत्त्वयात क्यनेगु ज्या याइ। थ्व साहित्यया यक्व ग्रन्थत सँदेय् व चीनी भाषाय् नं रूपान्तरण वा अनुवाद जूगु दु। प्राचीन भारतीय साहित्य व बौद्ध दर्शनया अध्ययनया निंतिं अवदान ग्रन्थत आधारभूत स्रोतया रूपय् कायेगु या। थ्व साहित्य दुने बौद्ध धर्मया दार्शनिक पक्ष स्वयां नं व्यावहारिक व नैतिक जीवनया विषययात अप्वः प्राथमिकता बियातःगु दु। == खँग्वःया उत्पत्ति व अर्थ == अवदान खँग्वःया मूल संस्कृत भाषा दुने दु, खँग्वःया अर्थ महान् वा श्रेष्ठ ज्या खः। बुद्ध धर्मशास्त्रय् थ्व खँग्वःया छ्यलेज्या विशेष रूपं पुण्यकर्म व उकिया परिपाक (फल) क्यनेगु निंतिं याइ। अवदानया अर्थ बाखं जक मखुसें, छगू नैतिक व धार्मिक दसु क्यनेगु खः। थ्व खँग्वःयात पालि भाषाय् "[[अपदान]]" धाइ। अपदान साहित्य पालि [[खुद्दकनिकाय]]या छगू भाग खः। संस्कृत परम्पराय् अवदान खँग्वःयात बुद्ध व बोधिसत्त्वतयेगु उदात्त चरित्र व पुण्यया कथाया रूपय् काइ। थ्व साहित्यय् बियातःगु बाखंतयेसं कर्मफलया अपरिवर्तनीय नियमयात क्यनि। मनूतेगु ज्या अनुसारया फल लाकी धइगु सन्देश थ्व खँग्वःया सिद्धान्तय् आधारित दु। अवदान खँग्वःया छ्यलेज्या बौद्ध साहित्यय् जातक कथाया समकक्षी रूपय् नं यानातःगु खनेदु। थुकिया दुने मानव जीवनय् पुण्यया प्रभाव गथे जुइ धइगु खँयात स्पष्ट यानातःगु दु। थ्व खँग्वःया ऐतिहासिक प्रयोग बौद्ध विहार व गुम्बातयेय् उपदेश बीगु झ्वलय् यक्व जुयाच्वंगु खः। थुकिं मनूतयेत धार्मिक भावना व नैतिक चरित्र निर्माणय् गम्भीर प्रेरणा बी। == अवदान साहित्यया विशेषता == अवदान साहित्यया थःगु हे छुं विशेष लक्षण व संरचनात्मक स्वरूप दु। थ्व साहित्यय् बाखंया सुरुवात व अन्त छगू निश्चित ढाँचाय् जुइ। मुख्य रूपं बुद्ध श्रावस्ती, राजगृह, वा वैशाली थेंज्याःगु नगरय् बिज्याःगु समयय् बाखं न्ह्याइ। अन सुं छम्ह व्यक्तिं छुं विशेष कार्य याइ वा उकिया फल भोग याइ। उगु दृश्य स्वयाः आनन्द वा मेमेपिं शिष्यतयेसं बुद्धयात उकिया कारण न्यनि। बुद्धं अले पूर्वजन्मया बाखं कनाः उगु कार्यया कर्मफल स्पष्ट यानाबिज्याइ। थ्व साहित्यया मुख्य विशेषता संरचनात्मक निरन्तरता खः। थुकिया भाषा सरल, आलंकारिक, व बाखं पूर्ण जुइ। थुकिया दुने कर्मया फल गुब्ले छगू जन्मय् जक मखुसें यक्व जन्म लिपा नं लाः वइ धइगु क्यनातःगु दु। अवदान साहित्यय् करुणा, दान, शील, व क्षान्तिया महत्त्वयात प्राथमिकता बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थतयेसं बुद्ध धर्मया कठिन दार्शनिक सिद्धान्ततयेत बाखंया माध्यमं अःपुइक क्यनि। थ्व साहित्य दुने साधारण जनताया जीवन, व्यापारीतयेगु यात्रा, व जुजुतयेगु शासनया वर्णन नं खनेदु। थुकिया बाखंतय् चमत्कारिक व अलौकिक घटनातयेगु वर्णन नं यक्व यानातःगु दु। थुकिं ब्वनामि वा न्यँनामिपिन्त आकृष्ट यायेत ग्वाहालि याइ। थ्व साहित्यया मू लक्ष्य सद्धर्मया रक्षा व प्रचार यायेगु खः। == मुख्य अवदान ग्रन्थत == अवदान साहित्य दुने यक्व प्रसिद्ध ग्रन्थत ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध परम्पराय् तःधँगु स्थान काःगु दु। === मू ग्रन्थत === * '''दिव्यावदान:''' संस्कृत भाषे छ्यलातःगु अवदान साहित्यया तसकं नांजाःगु ग्रन्थ खः। * '''[[अवदानकल्पलता]]:''' बोधिसत्त्व क्षेमेन्द्रं रचना यानादीगु काव्यत्मक अवदान ग्रन्थ। * '''अशोकावदान:''' सम्राट अशोकया जीवन व वय्‌कःया धर्मप्रचारया बाखं दुथ्याःगु सफू। * '''भद्रकल्पअवदान:''' नेपालमण्डलय् वज्रयान परम्परा दुने हनातःगु ग्रन्थ। {| class="wikitable" |+ प्रसिद्ध अवदान ग्रन्थ व उकिया खँ |- ! ग्रन्थया नां !! बाखं ल्याः !! मू विषय !! भाषा शैली |- | अवदानशतक || १०० || कर्मफल व अर्हत् प्राप्ति || मिश्रित संस्कृत |- | दिव्यावदान || ३८ || सम्राट अशोक, दान व बोधिसत्त्व कथा || काव्यमय संस्कृत |- | अशोकावदान || १ (विस्तृत) || सम्राट अशोकया जीवन व धर्मकार्य || संस्कृत |- | भद्रकल्पावदान || विविध || भद्रकल्पया बोधिसत्त्वत || पद्य संस्कृत |- | महावस्तु-अवदान || विस्तृत || बुद्धया जीवन व पूर्वजन्म || अति-मिश्रित संस्कृत |} === नेपालभासाय् महत्त्व === नेपालभासाय् पारम्पारिक कथं अवदान साहित्यया बाखं कनेगु परम्परा दु। गुंला धर्मया ईलय् वा थीथी व्रतया झ्वले अवदान साहित्यया बाखं ब्वनेगु याइ। थुकिलिं समाजय् नैतिक शिक्षा, करुणा व दानपारमिता थुइकेत तःधंगु योगदान बी। == लिधंसा == <references /> ==स्वयादिसँ== * [[अपदान]] [[पुचः: संस्कृत साहित्य]] [[पुचः: अवदान]] [[en: Avadana]] o9i8dsvop8x49zxyogu3ohycjnloa40 1123126 1123125 2026-08-26T13:37:45Z Eukesh 11 /* मू ग्रन्थत */ 1123126 wikitext text/x-wiki '''अवदान बाय् अवदान साहित्य''' [[बुद्ध धर्म]]या महायान व बज्रयान परम्पराया छगू महत्त्वपूर्ण साहित्यिक पुचः खः। थुकिया दुने भगवान बुद्ध व वसपोलया शिष्यपिंसं पूर्वजन्मय् यानादीगु पुण्य कार्य व उकिया फलया बाखं मुनातःगु दु। थ्व साहित्य दुने भगवान् बुद्ध, वसपोलया शिष्यत, व मेमेपिं महान् बोधिसत्त्वपिन्सः याःगु धर्मकार्य, त्याग, व पुण्यया बाखं मुना तःगु दु। अवदान धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "महान् ज्या", "वीरताया ज्या", वा "पुण्यकार्य" खः। थ्व साहित्यय् प्राकृत, संस्कृत, व मिश्रित संस्कृत भाषाया छ्यलेज्या यानातःगु दु। बुद्धधर्मया महायान व थेरवाद निगुलिं सम्प्रदायय् थ्व साहित्यया तःधँगु महत्त्व दु। अवदान साहित्यं कर्मया सिद्धान्त व उकिया फलयात स्पष्ट रूपं क्यनेगु ज्या याइ। थ्व पुचःया ग्रन्थत मुख्य रूपं उपदेशत्मक, नैतिक, व धार्मिक प्रचारया निंतिं च्वयातःगु खः। अवदान ग्रन्थतयेसं बुद्धकालीन समयया सामाजिक, आर्थिक, व सांस्कृतिक इतिहास लुइकेत तःधँगु ग्वाहालि याइ। प्राचीन बौद्ध साहित्यय् जातक कथा थें हे अवदान साहित्यं नं जनमानसय् धर्मया प्रचार यायेत छगू मुख्य माध्यमया रूपय् ज्या याःगु दु। [[जातक]] साहित्य नाप थ्व तसकं ज्वःगु जुसां जातकय् मुख्यतया बुद्धया पूर्वजन्मया बाखं जक दइ, थन धाःसा बुद्धया निसें कया मेमेपिं बोधिसत्त्व व श्रावकपिंसं याःगु पुण्यया बाखं नं दुथ्याइ। थ्व ग्रन्थतयेगु रचना ई मुख्य रूपं ईसा पूर्व न्हापांगु शताब्दी निसें इसवी संवतया न्हापांगु मिलेनियम तक्क खः। अवदान साहित्यया तःधँगु ग्रन्थत संस्कृत बौद्ध साहित्य दुने ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध दर्शनयात साधारण मनूतयेगु बोधगम्य भाषा व बाखंया रूपय् प्रस्तुत याइ। अवदान साहित्यया मू उद्देश्य मनूतयेत पाप कर्म स्वयां धर्म व पुण्यया लँपुइ वनेत प्रेरणा बीगु खः। थ्व साहित्यं मनूया जीवनय् नैतिक मूल्य व आचारसंहिताया महत्त्वयात क्यनेगु ज्या याइ। थ्व साहित्यया यक्व ग्रन्थत सँदेय् व चीनी भाषाय् नं रूपान्तरण वा अनुवाद जूगु दु। प्राचीन भारतीय साहित्य व बौद्ध दर्शनया अध्ययनया निंतिं अवदान ग्रन्थत आधारभूत स्रोतया रूपय् कायेगु या। थ्व साहित्य दुने बौद्ध धर्मया दार्शनिक पक्ष स्वयां नं व्यावहारिक व नैतिक जीवनया विषययात अप्वः प्राथमिकता बियातःगु दु। == खँग्वःया उत्पत्ति व अर्थ == अवदान खँग्वःया मूल संस्कृत भाषा दुने दु, खँग्वःया अर्थ महान् वा श्रेष्ठ ज्या खः। बुद्ध धर्मशास्त्रय् थ्व खँग्वःया छ्यलेज्या विशेष रूपं पुण्यकर्म व उकिया परिपाक (फल) क्यनेगु निंतिं याइ। अवदानया अर्थ बाखं जक मखुसें, छगू नैतिक व धार्मिक दसु क्यनेगु खः। थ्व खँग्वःयात पालि भाषाय् "[[अपदान]]" धाइ। अपदान साहित्य पालि [[खुद्दकनिकाय]]या छगू भाग खः। संस्कृत परम्पराय् अवदान खँग्वःयात बुद्ध व बोधिसत्त्वतयेगु उदात्त चरित्र व पुण्यया कथाया रूपय् काइ। थ्व साहित्यय् बियातःगु बाखंतयेसं कर्मफलया अपरिवर्तनीय नियमयात क्यनि। मनूतेगु ज्या अनुसारया फल लाकी धइगु सन्देश थ्व खँग्वःया सिद्धान्तय् आधारित दु। अवदान खँग्वःया छ्यलेज्या बौद्ध साहित्यय् जातक कथाया समकक्षी रूपय् नं यानातःगु खनेदु। थुकिया दुने मानव जीवनय् पुण्यया प्रभाव गथे जुइ धइगु खँयात स्पष्ट यानातःगु दु। थ्व खँग्वःया ऐतिहासिक प्रयोग बौद्ध विहार व गुम्बातयेय् उपदेश बीगु झ्वलय् यक्व जुयाच्वंगु खः। थुकिं मनूतयेत धार्मिक भावना व नैतिक चरित्र निर्माणय् गम्भीर प्रेरणा बी। == अवदान साहित्यया विशेषता == अवदान साहित्यया थःगु हे छुं विशेष लक्षण व संरचनात्मक स्वरूप दु। थ्व साहित्यय् बाखंया सुरुवात व अन्त छगू निश्चित ढाँचाय् जुइ। मुख्य रूपं बुद्ध श्रावस्ती, राजगृह, वा वैशाली थेंज्याःगु नगरय् बिज्याःगु समयय् बाखं न्ह्याइ। अन सुं छम्ह व्यक्तिं छुं विशेष कार्य याइ वा उकिया फल भोग याइ। उगु दृश्य स्वयाः आनन्द वा मेमेपिं शिष्यतयेसं बुद्धयात उकिया कारण न्यनि। बुद्धं अले पूर्वजन्मया बाखं कनाः उगु कार्यया कर्मफल स्पष्ट यानाबिज्याइ। थ्व साहित्यया मुख्य विशेषता संरचनात्मक निरन्तरता खः। थुकिया भाषा सरल, आलंकारिक, व बाखं पूर्ण जुइ। थुकिया दुने कर्मया फल गुब्ले छगू जन्मय् जक मखुसें यक्व जन्म लिपा नं लाः वइ धइगु क्यनातःगु दु। अवदान साहित्यय् करुणा, दान, शील, व क्षान्तिया महत्त्वयात प्राथमिकता बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थतयेसं बुद्ध धर्मया कठिन दार्शनिक सिद्धान्ततयेत बाखंया माध्यमं अःपुइक क्यनि। थ्व साहित्य दुने साधारण जनताया जीवन, व्यापारीतयेगु यात्रा, व जुजुतयेगु शासनया वर्णन नं खनेदु। थुकिया बाखंतय् चमत्कारिक व अलौकिक घटनातयेगु वर्णन नं यक्व यानातःगु दु। थुकिं ब्वनामि वा न्यँनामिपिन्त आकृष्ट यायेत ग्वाहालि याइ। थ्व साहित्यया मू लक्ष्य सद्धर्मया रक्षा व प्रचार यायेगु खः। == मुख्य अवदान ग्रन्थत == अवदान साहित्य दुने यक्व प्रसिद्ध ग्रन्थत ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध परम्पराय् तःधँगु स्थान काःगु दु। === मू ग्रन्थत === अवदान साहित्य दुने यक्व प्रसिद्ध ग्रन्थत दुथ्याः १. अवदानशतक थ्व ग्रन्थ अवदान साहित्यया दकले पुलांगु व महत्वपूर्ण ग्रन्थतयेगु छगू खः। थुकी सकल १००पू बाखंत मुना तःगु दु। थ्व ग्रन्थ १०पू अध्याय (वर्ग) य् विभक्त दु, गन प्रत्येक अध्यायय् १० पू बाखं दु। थुकी अर्हत् जुइगु, बोधिसत्त्वया साधना, व कर्मफलया विवरण बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थया भाषा मिश्रित संस्कृत खः। थुकिया यक्व अनुवाद सँदेय् व चीनी भाषाय् नं जूगु दु। २. दिव्यावदान दिव्यावदान अवदान साहित्यया दकले प्रसिद्ध व कलात्मक ग्रन्थ खः। थुकी ३८ पू ताःहाकःगु बाखंत मुना तःगु दु। थुकी अशोकावदान, शार्दूलकर्णावदान, व कुणालावदान थेंज्याःगु अति प्रसिद्ध बाखंत दु। थ्व ग्रन्थय् मौर्य सम्राट अशोकया जीवन, वय्‌कःया धर्मप्रचार, व वय्‌कःया बौद्ध धर्मप्रतिक्रया योगदानया विस्तृत विवरण दु। थुकिया भाषा शुद्ध संस्कृतया नापं काव्य शैली दुगु खः। ३. कल्पद्रुमावदान व मेमेगु ग्रन्थ कल्पद्रुमावदान, भद्रकल्पावदान, व विचित्रकर्णिकावदान थेंज्याःगु ग्रन्थत नं थ्व परम्पराया मू भाग खः। थ्व ग्रन्थत लिपाया समयय् च्वयातःगु खः, गन पद्य रूपया छ्यलेज्या यक्व यानातःगु दु। थ्व ग्रन्थतयेसं महायान धर्मशास्त्रया विस्तारय् तःधँगु भूमिका म्हिताःवःगु दु। थुकिया दुने बोधिसत्त्वया पारमिता साधनाया तःधँगु विवरण दु। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध कला व मूर्तिकलाय् नं तःधँगु प्रभाव लाकातःगु दु। थुकिया माध्यमं बौद्ध सिद्धान्तत भारत स्वयां पिने मध्य एशिया व चीन तक्क थ्यंगु खः। छुं दसुत * '''दिव्यावदान:''' संस्कृत भाषे छ्यलातःगु अवदान साहित्यया तसकं नांजाःगु ग्रन्थ खः। * '''[[अवदानकल्पलता]]:''' बोधिसत्त्व क्षेमेन्द्रं रचना यानादीगु काव्यत्मक अवदान ग्रन्थ। * '''अशोकावदान:''' सम्राट अशोकया जीवन व वय्‌कःया धर्मप्रचारया बाखं दुथ्याःगु सफू। * '''भद्रकल्पअवदान:''' नेपालमण्डलय् वज्रयान परम्परा दुने हनातःगु ग्रन्थ। {| class="wikitable" |+ प्रसिद्ध अवदान ग्रन्थ व उकिया खँ |- ! ग्रन्थया नां !! बाखं ल्याः !! मू विषय !! भाषा शैली |- | अवदानशतक || १०० || कर्मफल व अर्हत् प्राप्ति || मिश्रित संस्कृत |- | दिव्यावदान || ३८ || सम्राट अशोक, दान व बोधिसत्त्व कथा || काव्यमय संस्कृत |- | अशोकावदान || १ (विस्तृत) || सम्राट अशोकया जीवन व धर्मकार्य || संस्कृत |- | भद्रकल्पावदान || विविध || भद्रकल्पया बोधिसत्त्वत || पद्य संस्कृत |- | महावस्तु-अवदान || विस्तृत || बुद्धया जीवन व पूर्वजन्म || अति-मिश्रित संस्कृत |} === नेपालभासाय् महत्त्व === नेपालभासाय् पारम्पारिक कथं अवदान साहित्यया बाखं कनेगु परम्परा दु। गुंला धर्मया ईलय् वा थीथी व्रतया झ्वले अवदान साहित्यया बाखं ब्वनेगु याइ। थुकिलिं समाजय् नैतिक शिक्षा, करुणा व दानपारमिता थुइकेत तःधंगु योगदान बी। == लिधंसा == <references /> ==स्वयादिसँ== * [[अपदान]] [[पुचः: संस्कृत साहित्य]] [[पुचः: अवदान]] [[en: Avadana]] 2u6zvnblsc875inf4cijmscfy44vj2t 1123127 1123126 2026-08-26T13:41:31Z Eukesh 11 /* लिधंसा */ 1123127 wikitext text/x-wiki '''अवदान बाय् अवदान साहित्य''' [[बुद्ध धर्म]]या महायान व बज्रयान परम्पराया छगू महत्त्वपूर्ण साहित्यिक पुचः खः। थुकिया दुने भगवान बुद्ध व वसपोलया शिष्यपिंसं पूर्वजन्मय् यानादीगु पुण्य कार्य व उकिया फलया बाखं मुनातःगु दु। थ्व साहित्य दुने भगवान् बुद्ध, वसपोलया शिष्यत, व मेमेपिं महान् बोधिसत्त्वपिन्सः याःगु धर्मकार्य, त्याग, व पुण्यया बाखं मुना तःगु दु। अवदान धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "महान् ज्या", "वीरताया ज्या", वा "पुण्यकार्य" खः। थ्व साहित्यय् प्राकृत, संस्कृत, व मिश्रित संस्कृत भाषाया छ्यलेज्या यानातःगु दु। बुद्धधर्मया महायान व थेरवाद निगुलिं सम्प्रदायय् थ्व साहित्यया तःधँगु महत्त्व दु। अवदान साहित्यं कर्मया सिद्धान्त व उकिया फलयात स्पष्ट रूपं क्यनेगु ज्या याइ। थ्व पुचःया ग्रन्थत मुख्य रूपं उपदेशत्मक, नैतिक, व धार्मिक प्रचारया निंतिं च्वयातःगु खः। अवदान ग्रन्थतयेसं बुद्धकालीन समयया सामाजिक, आर्थिक, व सांस्कृतिक इतिहास लुइकेत तःधँगु ग्वाहालि याइ। प्राचीन बौद्ध साहित्यय् जातक कथा थें हे अवदान साहित्यं नं जनमानसय् धर्मया प्रचार यायेत छगू मुख्य माध्यमया रूपय् ज्या याःगु दु। [[जातक]] साहित्य नाप थ्व तसकं ज्वःगु जुसां जातकय् मुख्यतया बुद्धया पूर्वजन्मया बाखं जक दइ, थन धाःसा बुद्धया निसें कया मेमेपिं बोधिसत्त्व व श्रावकपिंसं याःगु पुण्यया बाखं नं दुथ्याइ। थ्व ग्रन्थतयेगु रचना ई मुख्य रूपं ईसा पूर्व न्हापांगु शताब्दी निसें इसवी संवतया न्हापांगु मिलेनियम तक्क खः। अवदान साहित्यया तःधँगु ग्रन्थत संस्कृत बौद्ध साहित्य दुने ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध दर्शनयात साधारण मनूतयेगु बोधगम्य भाषा व बाखंया रूपय् प्रस्तुत याइ। अवदान साहित्यया मू उद्देश्य मनूतयेत पाप कर्म स्वयां धर्म व पुण्यया लँपुइ वनेत प्रेरणा बीगु खः। थ्व साहित्यं मनूया जीवनय् नैतिक मूल्य व आचारसंहिताया महत्त्वयात क्यनेगु ज्या याइ। थ्व साहित्यया यक्व ग्रन्थत सँदेय् व चीनी भाषाय् नं रूपान्तरण वा अनुवाद जूगु दु। प्राचीन भारतीय साहित्य व बौद्ध दर्शनया अध्ययनया निंतिं अवदान ग्रन्थत आधारभूत स्रोतया रूपय् कायेगु या। थ्व साहित्य दुने बौद्ध धर्मया दार्शनिक पक्ष स्वयां नं व्यावहारिक व नैतिक जीवनया विषययात अप्वः प्राथमिकता बियातःगु दु। == खँग्वःया उत्पत्ति व अर्थ == अवदान खँग्वःया मूल संस्कृत भाषा दुने दु, खँग्वःया अर्थ महान् वा श्रेष्ठ ज्या खः। बुद्ध धर्मशास्त्रय् थ्व खँग्वःया छ्यलेज्या विशेष रूपं पुण्यकर्म व उकिया परिपाक (फल) क्यनेगु निंतिं याइ। अवदानया अर्थ बाखं जक मखुसें, छगू नैतिक व धार्मिक दसु क्यनेगु खः। थ्व खँग्वःयात पालि भाषाय् "[[अपदान]]" धाइ। अपदान साहित्य पालि [[खुद्दकनिकाय]]या छगू भाग खः। संस्कृत परम्पराय् अवदान खँग्वःयात बुद्ध व बोधिसत्त्वतयेगु उदात्त चरित्र व पुण्यया कथाया रूपय् काइ। थ्व साहित्यय् बियातःगु बाखंतयेसं कर्मफलया अपरिवर्तनीय नियमयात क्यनि। मनूतेगु ज्या अनुसारया फल लाकी धइगु सन्देश थ्व खँग्वःया सिद्धान्तय् आधारित दु। अवदान खँग्वःया छ्यलेज्या बौद्ध साहित्यय् जातक कथाया समकक्षी रूपय् नं यानातःगु खनेदु। थुकिया दुने मानव जीवनय् पुण्यया प्रभाव गथे जुइ धइगु खँयात स्पष्ट यानातःगु दु। थ्व खँग्वःया ऐतिहासिक प्रयोग बौद्ध विहार व गुम्बातयेय् उपदेश बीगु झ्वलय् यक्व जुयाच्वंगु खः। थुकिं मनूतयेत धार्मिक भावना व नैतिक चरित्र निर्माणय् गम्भीर प्रेरणा बी। == अवदान साहित्यया विशेषता == अवदान साहित्यया थःगु हे छुं विशेष लक्षण व संरचनात्मक स्वरूप दु। थ्व साहित्यय् बाखंया सुरुवात व अन्त छगू निश्चित ढाँचाय् जुइ। मुख्य रूपं बुद्ध श्रावस्ती, राजगृह, वा वैशाली थेंज्याःगु नगरय् बिज्याःगु समयय् बाखं न्ह्याइ। अन सुं छम्ह व्यक्तिं छुं विशेष कार्य याइ वा उकिया फल भोग याइ। उगु दृश्य स्वयाः आनन्द वा मेमेपिं शिष्यतयेसं बुद्धयात उकिया कारण न्यनि। बुद्धं अले पूर्वजन्मया बाखं कनाः उगु कार्यया कर्मफल स्पष्ट यानाबिज्याइ। थ्व साहित्यया मुख्य विशेषता संरचनात्मक निरन्तरता खः। थुकिया भाषा सरल, आलंकारिक, व बाखं पूर्ण जुइ। थुकिया दुने कर्मया फल गुब्ले छगू जन्मय् जक मखुसें यक्व जन्म लिपा नं लाः वइ धइगु क्यनातःगु दु। अवदान साहित्यय् करुणा, दान, शील, व क्षान्तिया महत्त्वयात प्राथमिकता बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थतयेसं बुद्ध धर्मया कठिन दार्शनिक सिद्धान्ततयेत बाखंया माध्यमं अःपुइक क्यनि। थ्व साहित्य दुने साधारण जनताया जीवन, व्यापारीतयेगु यात्रा, व जुजुतयेगु शासनया वर्णन नं खनेदु। थुकिया बाखंतय् चमत्कारिक व अलौकिक घटनातयेगु वर्णन नं यक्व यानातःगु दु। थुकिं ब्वनामि वा न्यँनामिपिन्त आकृष्ट यायेत ग्वाहालि याइ। थ्व साहित्यया मू लक्ष्य सद्धर्मया रक्षा व प्रचार यायेगु खः। == मुख्य अवदान ग्रन्थत == अवदान साहित्य दुने यक्व प्रसिद्ध ग्रन्थत ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध परम्पराय् तःधँगु स्थान काःगु दु। === मू ग्रन्थत === अवदान साहित्य दुने यक्व प्रसिद्ध ग्रन्थत दुथ्याः १. अवदानशतक थ्व ग्रन्थ अवदान साहित्यया दकले पुलांगु व महत्वपूर्ण ग्रन्थतयेगु छगू खः। थुकी सकल १००पू बाखंत मुना तःगु दु। थ्व ग्रन्थ १०पू अध्याय (वर्ग) य् विभक्त दु, गन प्रत्येक अध्यायय् १० पू बाखं दु। थुकी अर्हत् जुइगु, बोधिसत्त्वया साधना, व कर्मफलया विवरण बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थया भाषा मिश्रित संस्कृत खः। थुकिया यक्व अनुवाद सँदेय् व चीनी भाषाय् नं जूगु दु। २. दिव्यावदान दिव्यावदान अवदान साहित्यया दकले प्रसिद्ध व कलात्मक ग्रन्थ खः। थुकी ३८ पू ताःहाकःगु बाखंत मुना तःगु दु। थुकी अशोकावदान, शार्दूलकर्णावदान, व कुणालावदान थेंज्याःगु अति प्रसिद्ध बाखंत दु। थ्व ग्रन्थय् मौर्य सम्राट अशोकया जीवन, वय्‌कःया धर्मप्रचार, व वय्‌कःया बौद्ध धर्मप्रतिक्रया योगदानया विस्तृत विवरण दु। थुकिया भाषा शुद्ध संस्कृतया नापं काव्य शैली दुगु खः। ३. कल्पद्रुमावदान व मेमेगु ग्रन्थ कल्पद्रुमावदान, भद्रकल्पावदान, व विचित्रकर्णिकावदान थेंज्याःगु ग्रन्थत नं थ्व परम्पराया मू भाग खः। थ्व ग्रन्थत लिपाया समयय् च्वयातःगु खः, गन पद्य रूपया छ्यलेज्या यक्व यानातःगु दु। थ्व ग्रन्थतयेसं महायान धर्मशास्त्रया विस्तारय् तःधँगु भूमिका म्हिताःवःगु दु। थुकिया दुने बोधिसत्त्वया पारमिता साधनाया तःधँगु विवरण दु। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध कला व मूर्तिकलाय् नं तःधँगु प्रभाव लाकातःगु दु। थुकिया माध्यमं बौद्ध सिद्धान्तत भारत स्वयां पिने मध्य एशिया व चीन तक्क थ्यंगु खः। छुं दसुत * '''दिव्यावदान:''' संस्कृत भाषे छ्यलातःगु अवदान साहित्यया तसकं नांजाःगु ग्रन्थ खः। * '''[[अवदानकल्पलता]]:''' बोधिसत्त्व क्षेमेन्द्रं रचना यानादीगु काव्यत्मक अवदान ग्रन्थ। * '''अशोकावदान:''' सम्राट अशोकया जीवन व वय्‌कःया धर्मप्रचारया बाखं दुथ्याःगु सफू। * '''भद्रकल्पअवदान:''' नेपालमण्डलय् वज्रयान परम्परा दुने हनातःगु ग्रन्थ। {| class="wikitable" |+ प्रसिद्ध अवदान ग्रन्थ व उकिया खँ |- ! ग्रन्थया नां !! बाखं ल्याः !! मू विषय !! भाषा शैली |- | अवदानशतक || १०० || कर्मफल व अर्हत् प्राप्ति || मिश्रित संस्कृत |- | दिव्यावदान || ३८ || सम्राट अशोक, दान व बोधिसत्त्व कथा || काव्यमय संस्कृत |- | अशोकावदान || १ (विस्तृत) || सम्राट अशोकया जीवन व धर्मकार्य || संस्कृत |- | भद्रकल्पावदान || विविध || भद्रकल्पया बोधिसत्त्वत || पद्य संस्कृत |- | महावस्तु-अवदान || विस्तृत || बुद्धया जीवन व पूर्वजन्म || अति-मिश्रित संस्कृत |} === नेपालभासाय् महत्त्व === नेपालभासाय् पारम्पारिक कथं अवदान साहित्यया बाखं कनेगु परम्परा दु। गुंला धर्मया ईलय् वा थीथी व्रतया झ्वले अवदान साहित्यया बाखं ब्वनेगु याइ। थुकिलिं समाजय् नैतिक शिक्षा, करुणा व दानपारमिता थुइकेत तःधंगु योगदान बी। == कर्मफल सिद्धान्त व अवदान == अवदान साहित्यया मू मर्म कर्मफलया सिद्धान्त खः। थ्व साहित्यय् "न प्रणश्यन्ति कर्माणि कल्पकोटिशतैरपि" (कोटी कल्प लिपा नं कर्म नाश जुइमखु) धइगु सिद्धान्तयात प्राथमिकता बियातःगु दु। मनूं याःगु कुशल (भिंगु) वा अकुशल (पाप) कर्मया फल अवश्य नं भोग यायेमाः। बुद्धं अवदानय् कनातःगु बाखंतयेसं क्यनि कि साधारन पुण्य ज्यां नं यक्व जन्म लिपा तःधँगु सुफल बी फइ। अथे हे, चिधँगु पाप कर्मं नं यक्व दुःख बी फइ। थ्व साहित्यं मनूतयेत धर्मय् प्रवृत्त यायेत अले पाप स्वयां ग्याकेत कर्मया गम्भीरता क्यनि। कर्मया फल गुब्ले नं व्यर्थ जुइमखु धइगु सन्देश थुकिया मुख्य ध्येय खः। थ्व सिद्धान्तं बौद्ध नैतिकताया जगयात बल्लाकेगु ज्या याइ। मनू थःगु भाग्यया निर्माता थः हे खः धइगु भावना थुकिया दुने निहित दु। थुकिं प्राणीतयेगु दथुइ करुणा व सहअस्तित्वया भावना विकास याइ। कर्मया गति सूक्ष्म व गहन जुइ धइगु खँ थ्व ग्रन्थतयेसं हानंहानं स्पष्ट याइ। == बौद्ध समाज व संस्कृत साहित्यय् प्रभाव == अवदान साहित्यं बौद्ध धर्मया जनप्रियता अप्वयेकेत तःधँगु योगदान बिल। थ्व साहित्यं जटिल बौद्ध अभिधर्म व दर्शनयात अःपुगु बाखंया रूपय् जनमानसय् थ्यंकेगु ज्या याःगु खः। प्राचीन भारत, मध्य एशिया, चीन, व तिब्बतय् थ्व ग्रन्थतयेगु व्यापक प्रचार जुल। ललितकला, चित्रकला, व मूर्तिकलाय् नं अवदानया बाखंया तःधँगु प्रभाव खनेदु। दसुया निंतिं साञ्ची, भरहुत, व अजन्ताया गुफाय् दिव्यावदान व अवदानशतकया यक्व बाखंत चित्रय् निरूपण यानातःगु दु। थ्व साहित्यं संस्कृत साहित्यया विकासय् नं तःधँगु योगदान बियातःगु दु। प्रसिद्ध कवि क्षेमेन्द्रं "अवदानकल्पलता" नामं ६०८ गू पद्य दुगु विशाल ग्रन्थया रचना यानाबिज्याःगु खः। थ्व ग्रन्थ अवदान परम्पराया काव्यिक पराकाष्ठा खः। थ्व साहित्यं भारतीय उपमहाद्वीप स्वयां पिने नं बौद्ध संस्कृति व साहित्यया प्रचारय् ग्वाहालि याःगु दु। यक्व विदेशी यात्रीतयेसं थःगु विवरणय् थ्व अवदान कथातयेगु चर्चा यानातःगु दु। थुकिं तत्कालीन समाजया नैतिक स्तर थकायेत तःधँगु भूमिका म्हितूगु दु। == लिधंसा == <references /> ==स्वयादिसँ== * [[अपदान]] [[पुचः: संस्कृत साहित्य]] [[पुचः: अवदान]] [[en: Avadana]] sqqntpwjbb2hyc39tbmm6mcd7kqpsd8 1123128 1123127 2026-08-26T13:42:01Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1123128 wikitext text/x-wiki '''अवदान बाय् अवदान साहित्य''' [[बुद्ध धर्म]]या महायान व बज्रयान परम्पराया छगू महत्त्वपूर्ण साहित्यिक पुचः खः। थुकिया दुने भगवान बुद्ध व वसपोलया शिष्यपिंसं पूर्वजन्मय् यानादीगु पुण्य कार्य व उकिया फलया बाखं मुनातःगु दु। थ्व साहित्य दुने भगवान् बुद्ध, वसपोलया शिष्यत, व मेमेपिं महान् बोधिसत्त्वपिन्सः याःगु धर्मकार्य, त्याग, व पुण्यया बाखं मुना तःगु दु। अवदान धइगु खँग्वःया शाब्दिक अर्थ "महान् ज्या", "वीरताया ज्या", वा "पुण्यकार्य" खः। थ्व साहित्यय् प्राकृत, संस्कृत, व मिश्रित संस्कृत भाषाया छ्यलेज्या यानातःगु दु। बुद्धधर्मया महायान व थेरवाद निगुलिं सम्प्रदायय् थ्व साहित्यया तःधँगु महत्त्व दु। अवदान साहित्यं कर्मया सिद्धान्त व उकिया फलयात स्पष्ट रूपं क्यनेगु ज्या याइ। थ्व पुचःया ग्रन्थत मुख्य रूपं उपदेशत्मक, नैतिक, व धार्मिक प्रचारया निंतिं च्वयातःगु खः। अवदान ग्रन्थतयेसं बुद्धकालीन समयया सामाजिक, आर्थिक, व सांस्कृतिक इतिहास लुइकेत तःधँगु ग्वाहालि याइ। प्राचीन बौद्ध साहित्यय् जातक कथा थें हे अवदान साहित्यं नं जनमानसय् धर्मया प्रचार यायेत छगू मुख्य माध्यमया रूपय् ज्या याःगु दु। [[जातक]] साहित्य नाप थ्व तसकं ज्वःगु जुसां जातकय् मुख्यतया बुद्धया पूर्वजन्मया बाखं जक दइ, थन धाःसा बुद्धया निसें कया मेमेपिं बोधिसत्त्व व श्रावकपिंसं याःगु पुण्यया बाखं नं दुथ्याइ। थ्व ग्रन्थतयेगु रचना ई मुख्य रूपं ईसा पूर्व न्हापांगु शताब्दी निसें इसवी संवतया न्हापांगु मिलेनियम तक्क खः। अवदान साहित्यया तःधँगु ग्रन्थत संस्कृत बौद्ध साहित्य दुने ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध दर्शनयात साधारण मनूतयेगु बोधगम्य भाषा व बाखंया रूपय् प्रस्तुत याइ। अवदान साहित्यया मू उद्देश्य मनूतयेत पाप कर्म स्वयां धर्म व पुण्यया लँपुइ वनेत प्रेरणा बीगु खः। थ्व साहित्यं मनूया जीवनय् नैतिक मूल्य व आचारसंहिताया महत्त्वयात क्यनेगु ज्या याइ। थ्व साहित्यया यक्व ग्रन्थत सँदेय् व चीनी भाषाय् नं रूपान्तरण वा अनुवाद जूगु दु। प्राचीन भारतीय साहित्य व बौद्ध दर्शनया अध्ययनया निंतिं अवदान ग्रन्थत आधारभूत स्रोतया रूपय् कायेगु या। थ्व साहित्य दुने बौद्ध धर्मया दार्शनिक पक्ष स्वयां नं व्यावहारिक व नैतिक जीवनया विषययात अप्वः प्राथमिकता बियातःगु दु। == खँग्वःया उत्पत्ति व अर्थ == अवदान खँग्वःया मूल संस्कृत भाषा दुने दु, खँग्वःया अर्थ महान् वा श्रेष्ठ ज्या खः। बुद्ध धर्मशास्त्रय् थ्व खँग्वःया छ्यलेज्या विशेष रूपं पुण्यकर्म व उकिया परिपाक (फल) क्यनेगु निंतिं याइ। अवदानया अर्थ बाखं जक मखुसें, छगू नैतिक व धार्मिक दसु क्यनेगु खः। थ्व खँग्वःयात पालि भाषाय् "[[अपदान]]" धाइ। अपदान साहित्य पालि [[खुद्दकनिकाय]]या छगू भाग खः। संस्कृत परम्पराय् अवदान खँग्वःयात बुद्ध व बोधिसत्त्वतयेगु उदात्त चरित्र व पुण्यया कथाया रूपय् काइ। थ्व साहित्यय् बियातःगु बाखंतयेसं कर्मफलया अपरिवर्तनीय नियमयात क्यनि। मनूतेगु ज्या अनुसारया फल लाकी धइगु सन्देश थ्व खँग्वःया सिद्धान्तय् आधारित दु। अवदान खँग्वःया छ्यलेज्या बौद्ध साहित्यय् जातक कथाया समकक्षी रूपय् नं यानातःगु खनेदु। थुकिया दुने मानव जीवनय् पुण्यया प्रभाव गथे जुइ धइगु खँयात स्पष्ट यानातःगु दु। थ्व खँग्वःया ऐतिहासिक प्रयोग बौद्ध विहार व गुम्बातयेय् उपदेश बीगु झ्वलय् यक्व जुयाच्वंगु खः। थुकिं मनूतयेत धार्मिक भावना व नैतिक चरित्र निर्माणय् गम्भीर प्रेरणा बी। == अवदान साहित्यया विशेषता == अवदान साहित्यया थःगु हे छुं विशेष लक्षण व संरचनात्मक स्वरूप दु। थ्व साहित्यय् बाखंया सुरुवात व अन्त छगू निश्चित ढाँचाय् जुइ। मुख्य रूपं बुद्ध श्रावस्ती, राजगृह, वा वैशाली थेंज्याःगु नगरय् बिज्याःगु समयय् बाखं न्ह्याइ। अन सुं छम्ह व्यक्तिं छुं विशेष कार्य याइ वा उकिया फल भोग याइ। उगु दृश्य स्वयाः आनन्द वा मेमेपिं शिष्यतयेसं बुद्धयात उकिया कारण न्यनि। बुद्धं अले पूर्वजन्मया बाखं कनाः उगु कार्यया कर्मफल स्पष्ट यानाबिज्याइ। थ्व साहित्यया मुख्य विशेषता संरचनात्मक निरन्तरता खः। थुकिया भाषा सरल, आलंकारिक, व बाखं पूर्ण जुइ। थुकिया दुने कर्मया फल गुब्ले छगू जन्मय् जक मखुसें यक्व जन्म लिपा नं लाः वइ धइगु क्यनातःगु दु। अवदान साहित्यय् करुणा, दान, शील, व क्षान्तिया महत्त्वयात प्राथमिकता बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थतयेसं बुद्ध धर्मया कठिन दार्शनिक सिद्धान्ततयेत बाखंया माध्यमं अःपुइक क्यनि। थ्व साहित्य दुने साधारण जनताया जीवन, व्यापारीतयेगु यात्रा, व जुजुतयेगु शासनया वर्णन नं खनेदु। थुकिया बाखंतय् चमत्कारिक व अलौकिक घटनातयेगु वर्णन नं यक्व यानातःगु दु। थुकिं ब्वनामि वा न्यँनामिपिन्त आकृष्ट यायेत ग्वाहालि याइ। थ्व साहित्यया मू लक्ष्य सद्धर्मया रक्षा व प्रचार यायेगु खः। == मुख्य अवदान ग्रन्थत == अवदान साहित्य दुने यक्व प्रसिद्ध ग्रन्थत ला। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध परम्पराय् तःधँगु स्थान काःगु दु। === मू ग्रन्थत === अवदान साहित्य दुने यक्व प्रसिद्ध ग्रन्थत दुथ्याः १. अवदानशतक थ्व ग्रन्थ अवदान साहित्यया दकले पुलांगु व महत्वपूर्ण ग्रन्थतयेगु छगू खः। थुकी सकल १००पू बाखंत मुना तःगु दु। थ्व ग्रन्थ १०पू अध्याय (वर्ग) य् विभक्त दु, गन प्रत्येक अध्यायय् १० पू बाखं दु। थुकी अर्हत् जुइगु, बोधिसत्त्वया साधना, व कर्मफलया विवरण बियातःगु दु। थ्व ग्रन्थया भाषा मिश्रित संस्कृत खः। थुकिया यक्व अनुवाद सँदेय् व चीनी भाषाय् नं जूगु दु। २. दिव्यावदान दिव्यावदान अवदान साहित्यया दकले प्रसिद्ध व कलात्मक ग्रन्थ खः। थुकी ३८ पू ताःहाकःगु बाखंत मुना तःगु दु। थुकी अशोकावदान, शार्दूलकर्णावदान, व कुणालावदान थेंज्याःगु अति प्रसिद्ध बाखंत दु। थ्व ग्रन्थय् मौर्य सम्राट अशोकया जीवन, वय्‌कःया धर्मप्रचार, व वय्‌कःया बौद्ध धर्मप्रतिक्रया योगदानया विस्तृत विवरण दु। थुकिया भाषा शुद्ध संस्कृतया नापं काव्य शैली दुगु खः। ३. कल्पद्रुमावदान व मेमेगु ग्रन्थ कल्पद्रुमावदान, भद्रकल्पावदान, व विचित्रकर्णिकावदान थेंज्याःगु ग्रन्थत नं थ्व परम्पराया मू भाग खः। थ्व ग्रन्थत लिपाया समयय् च्वयातःगु खः, गन पद्य रूपया छ्यलेज्या यक्व यानातःगु दु। थ्व ग्रन्थतयेसं महायान धर्मशास्त्रया विस्तारय् तःधँगु भूमिका म्हिताःवःगु दु। थुकिया दुने बोधिसत्त्वया पारमिता साधनाया तःधँगु विवरण दु। थ्व ग्रन्थतयेसं बौद्ध कला व मूर्तिकलाय् नं तःधँगु प्रभाव लाकातःगु दु। थुकिया माध्यमं बौद्ध सिद्धान्तत भारत स्वयां पिने मध्य एशिया व चीन तक्क थ्यंगु खः। छुं दसुत * '''दिव्यावदान:''' संस्कृत भाषे छ्यलातःगु अवदान साहित्यया तसकं नांजाःगु ग्रन्थ खः। * '''[[अवदानकल्पलता]]:''' बोधिसत्त्व क्षेमेन्द्रं रचना यानादीगु काव्यत्मक अवदान ग्रन्थ। * '''अशोकावदान:''' सम्राट अशोकया जीवन व वय्‌कःया धर्मप्रचारया बाखं दुथ्याःगु सफू। * '''भद्रकल्पअवदान:''' नेपालमण्डलय् वज्रयान परम्परा दुने हनातःगु ग्रन्थ। {| class="wikitable" |+ प्रसिद्ध अवदान ग्रन्थ व उकिया खँ |- ! ग्रन्थया नां !! बाखं ल्याः !! मू विषय !! भाषा शैली |- | अवदानशतक || १०० || कर्मफल व अर्हत् प्राप्ति || मिश्रित संस्कृत |- | दिव्यावदान || ३८ || सम्राट अशोक, दान व बोधिसत्त्व कथा || काव्यमय संस्कृत |- | अशोकावदान || १ (विस्तृत) || सम्राट अशोकया जीवन व धर्मकार्य || संस्कृत |- | भद्रकल्पावदान || विविध || भद्रकल्पया बोधिसत्त्वत || पद्य संस्कृत |- | महावस्तु-अवदान || विस्तृत || बुद्धया जीवन व पूर्वजन्म || अति-मिश्रित संस्कृत |} === नेपालभासाय् महत्त्व === नेपालभासाय् पारम्पारिक कथं अवदान साहित्यया बाखं कनेगु परम्परा दु। गुंला धर्मया ईलय् वा थीथी व्रतया झ्वले अवदान साहित्यया बाखं ब्वनेगु याइ। थुकिलिं समाजय् नैतिक शिक्षा, करुणा व दानपारमिता थुइकेत तःधंगु योगदान बी। == कर्मफल सिद्धान्त व अवदान == अवदान साहित्यया मू मर्म कर्मफलया सिद्धान्त खः। थ्व साहित्यय् "न प्रणश्यन्ति कर्माणि कल्पकोटिशतैरपि" (कोटी कल्प लिपा नं कर्म नाश जुइमखु) धइगु सिद्धान्तयात प्राथमिकता बियातःगु दु। मनूं याःगु कुशल (भिंगु) वा अकुशल (पाप) कर्मया फल अवश्य नं भोग यायेमाः। बुद्धं अवदानय् कनातःगु बाखंतयेसं क्यनि कि साधारन पुण्य ज्यां नं यक्व जन्म लिपा तःधँगु सुफल बी फइ। अथे हे, चिधँगु पाप कर्मं नं यक्व दुःख बी फइ। थ्व साहित्यं मनूतयेत धर्मय् प्रवृत्त यायेत अले पाप स्वयां ग्याकेत कर्मया गम्भीरता क्यनि। कर्मया फल गुब्ले नं व्यर्थ जुइमखु धइगु सन्देश थुकिया मुख्य ध्येय खः। थ्व सिद्धान्तं बौद्ध नैतिकताया जगयात बल्लाकेगु ज्या याइ। मनू थःगु भाग्यया निर्माता थः हे खः धइगु भावना थुकिया दुने निहित दु। थुकिं प्राणीतयेगु दथुइ करुणा व सहअस्तित्वया भावना विकास याइ। कर्मया गति सूक्ष्म व गहन जुइ धइगु खँ थ्व ग्रन्थतयेसं हानंहानं स्पष्ट याइ। == बौद्ध समाज व संस्कृत साहित्यय् प्रभाव == अवदान साहित्यं बौद्ध धर्मया जनप्रियता अप्वयेकेत तःधँगु योगदान बिल। थ्व साहित्यं जटिल बौद्ध अभिधर्म व दर्शनयात अःपुगु बाखंया रूपय् जनमानसय् थ्यंकेगु ज्या याःगु खः। प्राचीन भारत, मध्य एशिया, चीन, व तिब्बतय् थ्व ग्रन्थतयेगु व्यापक प्रचार जुल। ललितकला, चित्रकला, व मूर्तिकलाय् नं अवदानया बाखंया तःधँगु प्रभाव खनेदु। दसुया निंतिं साञ्ची, भरहुत, व अजन्ताया गुफाय् दिव्यावदान व अवदानशतकया यक्व बाखंत चित्रय् निरूपण यानातःगु दु। थ्व साहित्यं संस्कृत साहित्यया विकासय् नं तःधँगु योगदान बियातःगु दु। प्रसिद्ध कवि क्षेमेन्द्रं "अवदानकल्पलता" नामं ६०८ गू पद्य दुगु विशाल ग्रन्थया रचना यानाबिज्याःगु खः। थ्व ग्रन्थ अवदान परम्पराया काव्यिक पराकाष्ठा खः। थ्व साहित्यं भारतीय उपमहाद्वीप स्वयां पिने नं बौद्ध संस्कृति व साहित्यया प्रचारय् ग्वाहालि याःगु दु। यक्व विदेशी यात्रीतयेसं थःगु विवरणय् थ्व अवदान कथातयेगु चर्चा यानातःगु दु। थुकिं तत्कालीन समाजया नैतिक स्तर थकायेत तःधँगु भूमिका म्हितूगु दु। == लिधंसा == <references /> ==स्वयादिसँ== * [[अपदान]] * [[जातक]] [[पुचः: संस्कृत साहित्य]] [[पुचः: अवदान]] [[en: Avadana]] cm1xgjq8o9kc35gx9dtexqfjl37sn8h