Wikipedia newwiki https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A5%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter माध्यम विशेष खँलाबँला छ्येलेमि छ्येलेमि खँलाबँला विकिपिडिया विकिपिडिया खँलाबँला किपा किपा खँलाबँला मिडियाविकि मिडियाविकि खँलाबँला Template Template talk ग्वाहालि ग्वाहालि खँलाबँला पुचः पुचः खँलाबँला दबू दबू खँलाबँला TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 929 1124655 1088636 2026-09-12T04:24:17Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1124655 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/फिसःबुँ}} [[File:ValleLuna-002.jpg|thumb|right|upright=1.5|फिसःबुँ]] [[File:Rub al Khali 002.JPG|thumb|right|upright=1.5|साउदी अरबया फिसःबुँ]] '''फिसःबुँ''' वा '''फिसः''' वा '''फिबँ''' वा '''मरुभूमि''' थन्यागु थाय्‌ ख गन सिक्क म्हो वृष्टि जुइ। थन्यागु थासय् थाय्‌ जायेक [[फि]] दयाच्वनि। == मू मरुभूमि (फिसःबुँ) == [[किपा:Deserts.png|alt=global map of deserts|center|thumb| हलिंया दकलय् तःधंगु अध्रुवीय मरुभूमि]] मरुभूमि पृथ्वीया भूमि सतहया करिब स्वब्वय् छब्वय् दयाच्वंगु दु। <ref name="usgs">{{Cite web|url=http://pubs.usgs.gov/gip/deserts/what/|title=What is a desert?|publisher=United States Geological Survey}}</ref> मरुभूमिया तलया भूमि [[चि|चिं]] त्वपुयातःगु समथल जुइफु। मरुभूमिया परिदृश्य दयेकेगु मू कारक इओलियन प्रक्रिया खः । ध्रुवीय मरुभूमिइ ("ख्वाउँगु मरुभूमि")य् नं थन्यागु हे गुण दु। चिकुगु मरुभूमिइ धाःसा थ्व प्रकिया वर्षाया थासय् च्वापुं याइ। [[एन्टार्टिका|एन्टार्कटिका]] हलिमया दकलय् तःधंगु ख्वाउँगु मरुभूमि ख। थ्व मरुभूमि थ्यंमथ्यं ९८% ख्वातुगु [[महादेश|महाद्वीपीय]] च्वापु व २% उजाड चट्टानं दयेकूगु ख। छुं उजाड चट्टान अन्टार्कटिकाया तथाकथित सुख्खा स्वनिगलय् दु गुकिलि लगभग गबलें नं च्वापु गाइमखु। थुकिया लिच्वः कथं थन बरफ दूगु चि-लःया पुखु दयाच्वनि। च्वापु गाइगु स्वया यक्व अप्व वाष्पीकरणया कारणं अथे जुइफु ख। {| class="wikitable sortable" style="margin:1em auto;" |+'''दकलय् तःधंगु झिगु मरुभूमि''' ! ल्या ! मरुभूमि ! क्षेत्रफल (किमि ^२ ) ५. ! क्षेत्रफल (वर्गमि) २. |- | १ | [[एन्टार्टिका|एन्टार्कटिक मरुभूमि]] (एन्टार्कटिका) | 14,200,000 | ५,४८२,६५१ |- | २ | आर्कटिक मरुभूमि (आर्कटिक) | 13,900,000 | ५,३६६,८२० |- | ३ | [[सहारा|सहारा मरुभूमि]] (अफ्रिका) | ९,२००,००० | ३,५५२,१४० |- | ४ | ग्रेट अष्ट्रेलियन (अष्ट्रेलिया) | २,७००,००० | १,०४२,४७६ |- | ५ | अरब मरुभूमि (मध्यपूर्व) | २,३३०,००० | ८९९,६१८ |- | ६ | गोबी मरुभूमि (एसिया) | १,२९५,००० | ५००,००२ |- | ७ | कालाहरी मरुभूमि (अफ्रिका) | ९००,००० | ३४७,४९२ |- | ८ | पेटागोनियन मरुभूमि (दक्षिण अमेरिका) | ६७३,००० | २५९,८४७ |- | ९ | सिरियाली मरुभूमि (मध्य पूर्व) | ५००,००० | १९३,०५१ |- | १० | ग्रेट बेसिन मरुभूमि (उत्तर अमेरिका) | 490,000 | १९०,००० |} मरुभूमि, क्वाःगु व ख्वाउँगु निगुलिं जुइफु। इमिसं पृथ्वीया तापक्रमयात मध्यम यायेगु ज्याय् ग्वहालि याइ। मरुभूमिइ दुहां वइगु जःयात अप्व प्रतिबिम्बित याइ व इमिगु अल्बेडो गुँ वा समुद्र स्वया अप्व जुइ। <ref>{{Cite book|url=http://www.ann-geophys.net/27/3571/2009/angeo-27-3571-2009.pdf|title=Reflectance and albedo, surface in "Encyclopedia of the Atmosphere"|publisher=Academic Press|year=2002|pages=1914–1923}}</ref> ==स्वयादिसँ== * [[फि]] * [[फिपू]] {{Commonscat|Deserts}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:भूगोल]] hvnxla2n755eczcjz4r3vzgizrr5bcz 0 1463 1124682 1092876 2026-09-12T04:58:57Z Eukesh 11 /* लिधंसा */ 1124682 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/बोत्स्वाना}} [[Image:United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg]] [[Image: Botswana (centered orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Location Botswana AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]] {{Infobox country | conventional_long_name = गणतन्त्र बोत्स्वाना | native_name = Lefatshe la Botswana | common_name = बोत्स्वाना | image_flag = Flag of Botswana.svg | image_coat = Coat of arms of Botswana.svg | image_map = Location Botswana AU Africa.svg | map_caption = {{map caption |countryprefix= |location_color=dark blue |region=Africa |region_color=dark grey |subregion=the [[African Union]] |subregion_color=light blue |legend=Location Botswana AU Africa.svg}} | image_map2 = Botswana - Location Map (2013) - BWA - UNOCHA.svg | national_motto = {{native phrase|tn|"Pula"|italics=off|nolink=yes}}<br/>{{small|"Rain"}} | national_anthem = {{native phrase|tn|[[Fatshe leno la rona]]|nolink=yes}}<br/>{{small|''This Land of Ours''}} | official_languages = {{Unbulleted list|[[English language|English]] |[[Setswana language|Setswana]]}} | demonym = {{Unbulleted list|[[Batswana]] |Motswana}} | ethnic_groups = {{Unbulleted list|79% [[Tswana people|Tswana]] |11% [[Kalanga people|Kalanga]] |3% [[San people|Basarwa]] |3% [[Kgalagadi]] |3% [[White people in Botswana|White]] |1% others}} | ethnic_groups_year = | capital = [[गाबोरोन]] | latd=24 |latm=39.5 |latNS=S |longd=25 |longm=54.5 |longEW=E | largest_city = राजधानी | government_type = [[एकात्मक राज्य|एकात्मक]] [[संसदीय गणतन्त्र]] <!--cia.gov--> | leader_title1 = [[President of Botswana|President]] | leader_name1 = [[Ian Khama]] | leader_title2 = [[Vice-President of Botswana|Vice-President]] | leader_name2 = [[Ponatshego Kedikilwe]] | legislature = [[राष्ट्रिय सभा]] | sovereignty_type = [[स्वतन्त्रता]] | sovereignty_note = from the [[United Kingdom]] | established_event1 = Established ([[Constitution of Botswana|Constitution]]) | established_date1 = 30 September 1966 | area_rank = 48th | area_magnitude = 1 E11 | area_km2 = 581,730 | area_sq_mi = 224,610 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 2.6 | population_estimate = 2,155,784<ref name="cia">{{cite web |title=Botswana |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |year=2014 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bc.html |accessdate=16 April 2014}}</ref> | population_estimate_rank = 145th | population_estimate_year = 2014 | population_census = 2,038,228 <ref>[http://www.cso.gov.bw/templates/cso/file/File/Census%202011%20Preliminary%20%20Brief%20Sept%2029%202011.pdf 2011 Population & Housing Census Preliminary Results Brief]</ref> | population_census_year = 2011 | population_density_km2 = 3.4 | population_density_sq_mi = 8.9 | population_density_rank = 231st | GDP_PPP = $35.978 billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=113&pr.y=16&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=616&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=Botswana |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2012-04-17}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_year = 2014 | GDP_PPP_per_capita = $17,101<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $16.046 billion<ref name=imf2/> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_year = 2014 | GDP_nominal_per_capita = $7,627<ref name=imf2/> | GDP_nominal_per_capita_rank = | Gini_year = 1993 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 63 | Gini_ref =<ref name="cia"/> | Gini_rank = | HDI_year = 2013 | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.634 | HDI_ref =<ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |title=Human Development Report 2010 |year=2010 |publisher=United Nations |accessdate=5 November 2010}}</ref> | HDI_rank = 119th | currency = [[Botswana pula|Pula]] | currency_code = BWP | country_code = | time_zone = [[Central Africa Time]] | utc_offset = +2 | time_zone_DST = not observed | utc_offset_DST = | drives_on = left | calling_code = [[+267]] | cctld = [[.bw]] }} '''बोत्स्वाना''' आधिकारिक रुपं '''गणतन्त्र बोत्स्वाना ''' दक्षिणी अफ्रिकाया छगू भूपरिवेष्ठित देय् ख। बोत्सवानाया बँ समतल दु व थनया भूभागया करिब ७० प्रतिशत क्षेत्र कालाहारी मरुभूमिइ ला। थ्व देय्या दक्षिण व दक्षिण पूर्वय् [[दक्षिण अफ्रिका]], पश्चिम व उत्तरय् [[नामिबिया]], उत्तरय् [[जाम्बिया]] व उत्तरपूर्वय् [[जिम्बाब्वे]] ला । २.४ मिलियन स्वया भचा अप्व मनु दूगु देय् जूगुलिं व करिब फ्रान्सया आकारया देय् जूगुलिं बोत्सवाना हलिमय् दकलय् म्हो जनघनत्व दूगु देय्य् छगू ख। थ्व मूलतः त्स्वाना (Tswana) जनजातिया राष्ट्र-राज्य ख। थ्व जाति थ्व देय्या जनसंख्याया ७० प्रतिशत दु। त्स्वाना जातीय समूह मुख्यतः बान्तु-भाषी मनुतेगु वंशज ख। इपिं बान्तु थासं दक्षिणी अफ्रिकाय् आप्रवासन यात व आधुनिक बोत्सवाना नापं, ईस्वी ६०० स्वया न्ह्यःया यक्व लहरय् थ्यन। बेलायतीतेसं थ्व देसय् उपनिवेश दयेकूसें थ थाय्यात बेचुअनाल्यान्द (Bechuanaland)या नां बिल। उपनिवेशया पतन धुंका थ्व देय् छगू स्वतन्त्र राष्ट्रमंडल गणतन्त्र (Commonwealth republic) जुल व थःगु वर्तमान नांया अन्तर्गत ३० सेप्टेम्बर १९६६स पलिस्था जुल। उबलय् निसें, थ्व छगू संसदीय गणतन्त्र जुल। थन निरन्तर व निर्बाध रुपं लोकतान्त्रिक चुनाव जुयाच्वंगु दु। सन् २०२४य् बोत्सवाना अफ्रिकाया स्वंगूगु दकलय् म्हो भ्रष्टाचार दुगु देय् खः धकाः ट्रान्सपरेन्सी इन्टरनेशनलं पिथंगु भ्रष्टाचार धारणा सूचकांकं क्यंगु दु। अर्थतन्त्रय् खानि व पर्यटनया प्रभुत्व दु । बोत्स्वानाया २०२४ कथं प्रतिव्यक्ति जीडीपी (पर्चेजिङ्ग पावर पारिटी) करिब २०,१५८ डलर दु। बोत्सवाना हलिंया दकलय् तःधंगु हिरा उत्पादक देय् ख। थ्व देसय् अपेक्षाकृत उच्च सकल राष्ट्रिय आय प्रतिव्यक्ति (छुं अनुमान कथं अफ्रिकाया प्यंगूगु दकलय् तःधंगु)। थ्व देय्या अपेक्षाकृत उच्च जीवनस्तर व सब-सहारा अफ्रिकाय्, दक्षिण अफ्रिका धुंका, निगुगु दकलय् अप्व मानव विकास सूचकांक दु। बोत्सवाना दक्षिणी अफ्रिकी विकास समुदाय , राष्ट्रमंडल व संयुक्त राष्ट्र संघया सदस्य ख। ==नां== थ्व देय्‌या नांया अर्थ "त्सवानाया भूमि" ख, गुकिलिं बोत्सवानाया प्रभुत्वशाली जातीय पुचःयात संकेत याइ। बोत्सवानाया संविधानं एकरुप त्स्वाना राज्ययात मान्यता बियातःगु दु। ''बात्सवाना'' खँग्वः मूल रुपं त्स्वाना जातिया निंतिं छ्यलीगु नां जुसां वर्तमानय् थ्व नांयात सामान्यतया बोत्सवानाया सकल नागरिकतेगु निंतिं छ्येलेगु या। ==भूगोल== ===फिसःबुँ=== * कालाहारी फिसःबुँ: थ्व अफ्रिका महाद्वीपया दक्षिणी भागय् लाःगु छगू तःधँगु गंगु बँ खः। थ्व फिसःबुँ [[बोत्स्वाना]], [[नामिबिया]] व [[दक्षिण अफ्रिका]]यागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकिया क्षेत्रफल ९ लखः वर्ग किलोमिटर दु। थ्व सकल थाय्‌ धाथेंगु शुद्ध फिसःबुँ मखु, तर छगू semi-arid (अर्ध-सुख्खा) क्षेत्र खः। थन छुं भागय् वा वइगु जुयाः घाँय् व झाःत बुइ फु। थन नाँजाःगु हाकुगु-फि व ह्याँगूँ फिया ख्यः दु। थनया प्राणी जीवनय् सिँह (lion), चीता, जिराफ व यक्व कथंया मृग (antelope) खनेदु। थन सान (San) वा बुशमेन (Bushmen) नांयागु प्राचीन आदिवासी जाति च्वनि। थ्व जातिपिंसं द्वलंद्व दँ निसें थनयागु विषम वातावरणय् शिकार व लः मुंकाः म्वानाच्वँगु दु। थन ओकाभाङ्गो डेल्टा (Okavango Delta) नांया प्रसिद्ध लःया क्षेत्र दु। कालाहारी फिसःबुँ अफ्रिकाया छगू तसकँ जीवन्त प्राकृतिक पारिस्थिकीय प्रणाली खः। थुकिया सौन्दर्य व वन्यजन्तुया कारणं थ्व पर्यटनयागु लागि नाँजाः। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} {{देय्}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] 0jrjyed0s1xtbr87rb57o05rbwepzi0 0 1493 1124683 1121362 2026-09-12T04:59:08Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1124683 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/नामिबिया}} [[Image:Namibia (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Location Namibia AU Africa.svg|upright=1.15|frameless]] {{Infobox Country or territory |native_name = Republic of Namibia |common_name = नामिबिया |image_flag = Flag of Namibia.svg |image_coat = |image_map = LocationNamibia.png |national_motto = "Unity, Liberty, Justice" |national_anthem = ''[[Namibia, Land of the Brave]]'' |official_languages = [[English Language|English]]¹ |capital = [[Windhoek]] |latd=22 |latm=33 |latNS=S |longd=17 |longm=15 |longEW=E |largest_city = Windhoek |government_type = [[Republic]] |leader_title1 = [[President of Namibia|President]] |leader_title2 = [[Prime minister of Namibia|Prime minister]] |leader_name1 = [[Hifikepunye Pohamba]] |leader_name2 = [[Nahas Angula]] |area_rank = 34th |area_magnitude = 1 E11 |area = 824,292 |areami² = 318,259 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = negligible |population_estimate =2,031,000² |population_estimate_rank = 144th |population_estimate_year = July 2005 |population_census = 1,820,916 |population_census_year = 2002 |population_density = 2.5 |population_densitymi² = 6.5 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 224th |GDP_PPP = $15.14 billion <!--IMF--> |GDP_PPP_rank = 123rd |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP_per_capita = $7,101 |GDP_PPP_per_capita_rank = 88th |sovereignty_type = [[Independence]] |sovereignty_note = from [[South Africa]] |established_event1 = Date |established_date1 = [[March 21]] [[1990]] |HDI = 0.627 |HDI_rank = 125th |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Namibian dollar]] |currency_code = NAD |country_code = |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[West Africa Summer Time|WAST]] |utc_offset_DST = +2 |cctld = [[.na]] |calling_code = 264 |footnotes = ¹ [[German language|German]] and [[Afrikaans]] were official languages until independence in [[1990]]. The majority of the population speaks Afrikaans as a [[second language]], while [[Oshiwambo]] is the [[first language]] of half the population. German is spoken by 32% of the European community whereas English is only spoken by 7%<ref>https://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/wa.html#People, "Namibia", <cite>CIA World Fact Book</cite>.</ref>. Estimates for this country explicitly take into account the effects of excess mortality due to AIDS; this can result in lower life expectancy, higher infant mortality and death rates, lower population and growth rates, and changes in the distribution of population by age and sex than would otherwise be expected. }} '''नामिबिया''' छगू दक्षिण अफ्रिकी देय् ख। ==इतिहास== ==भूगोल== ===फिसःबुँ=== * कालाहारी फिसःबुँ: थ्व अफ्रिका महाद्वीपया दक्षिणी भागय् लाःगु छगू तःधँगु गंगु बँ खः। थ्व फिसःबुँ [[बोत्स्वाना]], [[नामिबिया]] व [[दक्षिण अफ्रिका]]यागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकिया क्षेत्रफल ९ लखः वर्ग किलोमिटर दु। थ्व सकल थाय्‌ धाथेंगु शुद्ध फिसःबुँ मखु, तर छगू semi-arid (अर्ध-सुख्खा) क्षेत्र खः। थन छुं भागय् वा वइगु जुयाः घाँय् व झाःत बुइ फु। थन नाँजाःगु हाकुगु-फि व ह्याँगूँ फिया ख्यः दु। थनया प्राणी जीवनय् सिँह (lion), चीता, जिराफ व यक्व कथंया मृग (antelope) खनेदु। थन सान (San) वा बुशमेन (Bushmen) नांयागु प्राचीन आदिवासी जाति च्वनि। थ्व जातिपिंसं द्वलंद्व दँ निसें थनयागु विषम वातावरणय् शिकार व लः मुंकाः म्वानाच्वँगु दु। थन ओकाभाङ्गो डेल्टा (Okavango Delta) नांया प्रसिद्ध लःया क्षेत्र दु। कालाहारी फिसःबुँ अफ्रिकाया छगू तसकँ जीवन्त प्राकृतिक पारिस्थिकीय प्रणाली खः। थुकिया सौन्दर्य व वन्यजन्तुया कारणं थ्व पर्यटनयागु लागि नाँजाः। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} {{देय् च्वसु|नामिबिया}} {{दे}} [[पुचः:देय्]] d5783zq6qv9hjk9jgwdzhb6mqqbs6hx 0 1502 1124684 1124323 2026-09-12T04:59:19Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1124684 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/दक्षिण अफ्रिका}} [[Image:South Africa National Anthem.ogg]] [[Image:South Africa (centered orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:South Africa adm location map.svg|frameless]] {{Infobox Country or territory |conventional_long_name = {{Collapsible list |title='''गणतन्त्र दक्षिण अफ्रिका''' |Republiek van Suid-Afrika |IRiphabliki yeSewula Afrika |IRiphabliki yaseMzantsi Afrika |IRiphabliki yaseNingizimu Afrika |IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika |Rephaboliki ya Afrika-Borwa |Rephaboliki ya Afrika Borwa |Rephaboliki ya Aforika Borwa |Riphabliki ra Afrika Dzonga |Riphabu{{Unicode|ḽ}}iki ya Afurika}} |common_name = दक्षिण अफ्रिका |image_flag = Flag of South Africa.svg |image_coat =Coat of arms of South Africa (heraldic).svg |symbol_type = Coat of arms |image_map = LocationSouthAfrica.svg |national_motto = ''!ke e: {{IPA|ǀ}}xarra {{IPA|ǁ}}ke''{{spaces|2}}<small>([[ǀXam language|ǀXam]])<br />“अनेकताय् एकता” (शाब्दिक अर्थ “अनेक मनुत छम्हो जु”)</small> |national_anthem = [[दक्षिण अफ्रिकाया राष्ट्रिय गान]]&nbsp;<small>[http://www.youtube.com/watch?v=1pVfhd1tLdU]</small> |official_languages = {{Collapsible list |title=[[दक्षिण अफ्रिकाया भाषात|११]] |[[अफ्रिकांस]] |[[अंग्रेजी भाषा]] |[[दक्षिण न्देबेले भाषा]] |[[उत्तर सोथो भाषा]] |[[सोथो भाषा]] |[[स्वाती भाषा]] |[[त्सोङा भाषा]] |[[त्स्वाना भाषा]] |[[भेन्डा भाषा]] |[[झोसा भाषा]] |[[जुलु भाषा]]}} |capital = [[प्रेटोरिया]] (कार्यपालिकाexecutive)<br />[[ब्लोएम्फोन्तैन]] (न्यायपालिका)<br />[[केप टाउन]] (व्यवस्थापिका) |latd=25 |latm=43 |latNS=S |longd=28 |longm=17 |longEW=E |largest_city = [[जोहानेजबर्ग]] <small>([[2006]])&nbsp;[http://www.citypopulation.de/World.html]</small> |government_type = [[संसदीय प्रजातन्त्र]] |leader_title1 = [[दक्षिण अफ्रिकाया राष्ट्रपति]] |leader_name1 = [[थाबो म्बेकी]] |sovereignty_type = [[स्वतन्त्रता]] |sovereignty_note = [[संयुक्त अधिराज्य]] नं |established_event1 = [[दक्षिण अफ्रिकाया एकता]] |established_date1 = [[मे ३१]] [[१९१०]] |established_event2 = [[स्ट्याच्युट अफ वेस्टमिनिस्टर १९३१]] |established_date2 = <br />[[डिसेम्बर ११]] [[१९३१]] |established_event3 = [[दक्षिण अफ्रिकामि रिफरेन्डम, १९६०|गणतन्त्र]] |established_date3 = [[मे ३१]] [[१९६१]] |area_rank = २५^औं |area_magnitude = 1 E12 |area = १,२२१,०३७ |areami² = ४७१,४४३ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = म्हो |population_estimate = ४७,४३२,००० |population_estimate_year = २००५ |population_estimate_rank = २६^औं |population_census = ४४,८१९,२७८ |population_census_year = २००१ |population_density = ३९ |population_densitymi² = १०१ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = १६३^थासे |GDP_PPP_year = २००५ |GDP_PPP = $५७०.२ बिलियन <!--IMF--> |GDP_PPP_rank = १८^औं |GDP_PPP_per_capita = $१२,१६१ |GDP_PPP_per_capita_rank = ५७^औं |Gini = ५७.८ |Gini_year = २००० |Gini_category = <font color="#e0584e">अप्व</font> |footnotes = |HDI_year = २००४ |HDI = {{decrease}} ०.६५३ |HDI_rank = १२१^औं |HDI_category = <font style="color:#fc0">मध्यम</font> |currency = [[दक्षिण अफ्रिकाली र्‍यांड]] |currency_code = ZAR |country_code = RSA |time_zone = [[SAST]] |utc_offset = +२ |cctld = [[.za]] |calling_code = २७ }} '''गणतन्त्र दक्षिण अफ्रिका''' [[अफ्रिका]]या दक्षिणी भागय् दुगु छगु देय् ख। थुकिगु लागाय् [[नामिबिया]], [[बोत्स्वाना]], [[जिम्बाब्वे]], [[मोजाम्बिक]], [[स्वाजील्यांड]], व [[लेसोथो]] ला। दक्षिण अफ्रिका [[कमनवेल्थ अफ नेसनस्]]या सदस्य ख। थ्व देय्‌यात अफ्रिकाया सामाजिक व आर्थिक कथं दक्ले विकशित देय्‌या रुपय् काय्‌गु या। == इतिहास == {{मू पौ|दक्षिण अफ्रिकाया इतिहास}} '''दक्षिण अफ्रिकाया इतिहास''' धाःगु अफ्रिका महाद्वीपया दक्षिणी भागया विविध व जटिल इतिहास खः। थ्व क्षेत्रय् द्वलंद्वः दँ न्ह्यः निसें खोइसा (Khoisan) मूलवासीत च्वनाच्वंगु दु। लिपा बान्टु (Bantu) भाषी प्रजातितयेगु आगमन जुल सुनां कृषि व धातु प्रविधिया प्रसार यात। सन् १६५२य् डच इष्ट इन्डिया कम्पनीं केप टाउनय् न्हापांगु युरोपीय बस्ती दयेकल, गुकिं डच (बोएर) नागरिकतयेगु आगमनयात न्ह्याकल। १९गु शताब्दीया न्हापांगु भागय् बेलायतं केप कोलोनीत कब्जा यात, गुकिया यानाः डच बोएर व बेलायती साम्राज्य दथुइ तःधँगु द्वन्द्व जुल। थ्व द्वन्द्व लिपांगु ईलय् बोएर युद्ध (Boer Wars)य् परिणत जुल, गुकिं बेलायत त्यात। सन् १९१०य् अटोनोमस युनियन अफ साउथ अफ्रिकाया पलिस्था जुल। सन् १९४८य् नेशनल पार्टीं सत्ता कायेधुंकाः रंगभेद (Apartheid)या संस्थागत नीति लागू यात, गुकिं गैर-श्वेत नागरिकतयेत अमानवीय भेदभाव यात। रंगभेद विरुद्ध अफ्रिकन नेशनल कंग्रेस (ANC) व [[नेल्सन मण्डेला]] थेंज्याःपिं नेतातयेसं ताःहाकःगु संघर्ष यात। सन् १९९४य् न्हापांगु प्रजातान्त्रिक निर्वाचन जुल व नेल्सन मण्डेला न्हापाम्ह हाकुम्ह राष्ट्रपति जुयाः रंगभेदया अन्त्य याःगु खः। ===नेल्सन मन्डेला=== {{मू पौ|नेल्सन मन्डेला}} नेल्सन रोलिहलाहला मण्डेला छम्ह दक्षिण अफ्रिकाया [[रंगभेद]] विरोधी कार्यकर्ता, राजनीतिज्ञ, व राजनेता ख गुम्हेस्यां सन् १९९४ निसें १९९९ तक्क दक्षिण अफ्रिकाया न्हापांम्ह राष्ट्रपतिया रुपय् ज्या यानादिल। वय्कः दक्षिण अफ्रिकाया राज्यया पूर्ण प्रतिनिधित्वात्मक लोकतान्त्रिक निर्वाचनय् निर्वाचित जुयादिम्ह न्हापांम्ह राष्ट्रपति ख। नापं, वय्कः दक्षिण अफ्रिकाया न्हापांम्ह हाकुम्ह राष्ट्रपति ख। वय्कःया सरकारं नश्लीय मेलमिलापयात बल्लाकाः रंगभेदया परम्परायात भंग यायेगुलिइ ध्यान केन्द्रित यात। वैचारिक रुपं अफ्रिकी राष्ट्रवादी व समाजवादी जुयादीम्ह वय्कलं सन् १९९१ निसें १९९७ तक अफ्रिकी नेशनल कांग्रेस (एएनसी) पार्टीया नायः जुयादीगु खः। झोसा (Xhosa) जातियाम्ह मण्डेलाया जन्म दक्षिण अफ्रिकाया म्वेजो(Mvezo)य् च्वंगु थेम्बु (Thembu) राजपरिवारय् जूगु खः । वय्कलं जोहानसबर्गय् वकिलया रुपय् ज्या याये न्ह्यः फोर्ट हेरे विश्वविद्यालय व विटवाटर्सरान्ड विश्वविद्यालयय् कानूनया अध्ययन यानादीगु खः। अन वय्कः उपनिवेश विरोधी व अफ्रिकी राष्ट्रवादी राजनीतिइ संलग्न जुयादिल, सन् १९४३य् अफ्रिकन न्यासनल कांग्रेस(एएनसि)य् दुथ्यानादिल व सन् १९४४य् युवा लीगया सह-संस्थापक जुयादिल। राष्ट्रिय पार्टीया भुयु-जक सरकारं रंगभेद स्थापित यायेधुंका नश्लीय विभाजनया व्यवस्था यात गुकिलिं भुयुतेत शक्ति बिल। मण्डेला व कांग्रेसं थुकियात क्वथलेगु कुतः यानादिल। वय्कःयात एएनसिया ट्रान्सवाल शाखाया नायः नियुक्त यात, सन् १९५२या डिफाइन्स अभियान व सन् १९५५या एएनसि अफ द पिपुलय् वय्कःया संलग्नताया कारणं वय्कःया नां अप्वल। वय्कःयात तःक्वःमछि विद्रोही गतिविधिया कारणं गिरफ्तार याःगु खःसा सन् १९५६ य् जूगु देशद्रोहया मुद्दाय् असफल मुद्दा चले जूगु खः। मार्क्सवादया प्रभावय् लानाः वय्कलं गोप्य रुपं प्रतिबन्धित दक्षिण अफ्रिकी कम्युनिष्ट पार्टी (एसएसीपी)या सदस्यता कयादिल। न्हापा अहिंसक विरोधया निंतिं प्रतिबद्ध जूसां एसएसीपीया ग्वाहालिइ वय्कलं सन् १९६१ य् शार्पभिल नरसंहार लिपा उग्रवादी uMkhonto we Sizwe या सह-संस्थापन यानादिल व रंगभेद सरकार विरुद्ध तोडफोड अभियानया नेतृत्व यानादिल। सन् १९६२इ वय्कःयात गिरफ्तार यानाः जेलय् तल, व रिभोनिया ट्रायल लिपा राज्ययात सत्ताच्युत यायेगु षडयन्त्र याःगु द्वपनय् जन्मकैदया सजायँ बिल। मण्डेला रोबेन आइल्याण्ड, पोल्समूर जेल व भिक्टर भर्स्टर जेलया दथुइ २७ दँतक कैदय् च्वनादिल। आन्तरिक व अन्तर्राष्ट्रिय दबाव अप्वयावंसें व नश्लीय गृहयुद्धया खतराया दथुइ सन् १९९०य् वय्कःयात कैदमुक्त यात। मण्डेला व डी क्लर्कं रंगभेदया अन्त्यया निंतिं वार्ता यायेगु कुतःया नेतृत्व यात, गुकिया लिच्वः कथं सन् १९९४य् बहुजातीय आम निर्वाचन जुल गुकिलि मण्डेलां एएनसियात त्याकाः राष्ट्रपति जुयादिल। न्हूगु संविधान जारी याःगु व्यापक गठबन्धन सरकारया नेतृत्व यानाः मण्डेलां देय्या नश्लीय पुचः दथुइ मेलमिलापयात बः बियाः विगतया मानव अधिकार उल्लंघनया अनुसन्धान यायेत सत्य व मेलमिलाप आयोग दयेकल। आर्थिक रुपं वय्कःया प्रशासनं थःगु हे समाजवादी विश्वासया बाबजुद नं थःगु पूर्ववर्तीया उदारवादी ढाँचायात कायम यानादिल, भूमि सुधारयात प्रोत्साहित यायेगु, गरिबी विरुद्ध ल्वायेगु व स्वास्थ्य सेवा विस्तार यायेगु उपाय नं न्ह्यब्वयादिल। अन्तर्राष्ट्रिय रुपं मण्डेलां पान एम फ्लाइट १०३ बम विस्फोटया मुद्दाय् मध्यस्थताया रुपय् ज्या यानादिल व सन् १९९८ निसें १९९९ तक गैर संलग्न आन्दोलनया महासचिवया रुपय् ज्या यानादिल। वय्कलं निक्वःगु राष्ट्रपति कार्यकाल अस्वीकार यानादिल व वय्कःया उत्तराधिकारी थाबो म्बेकी राष्ट्रपति जुल। मण्डेला छम्ह अग्रज राजनेता जुया दानशील नेल्सन मण्डेला फाउन्डेसनया माध्यमं गरिबी व एचआइभी एड्स विरुद्ध ल्वायेगु ज्याय् ध्यान केन्द्रित यात। मण्डेला थःगु जीवनया यक्व ई विवादास्पद व्यक्तित्व जुयादिल। दक्षिणपन्थी आलोचकतय्सं वय्कःयात कम्युनिष्ट आतंकवादी धकाः भर्त्सना याःसां सुदूर वामपन्थीतय्सं वय्कःयात रंगभेदया समर्थकतलिसे वार्ता व मेलमिलाप यायेत तसकं उत्सुक तायेकूम्ह धकाः आलोचना यात। अथेजुसां वय्कलं थःगु राजनैतिक सक्रियताया निंतिं अन्तर्राष्ट्रिय कथं प्रशंसा प्राप्त यानादिल। विश्वव्यापी रुपं वय्कःयात लोकतन्त्र व सामाजिक न्यायया नायःया रुपय् कायेगु या। वय्कलं नोबेल शान्ति सिरपाः लिसें २५० स्वयां अप्वः सम्मान प्राप्त यानादीगु दु। वय्कःयात दक्षिण अफ्रिका दुने तसकं सम्मान याइ, गन वय्कःयात प्रायः वय्कःया थेम्बु कुलया नां "मादिबा" वा "राष्ट्रया अबु"या नामं म्हसीकिगु याइ। ==भूगोल== ===फिसःबुँ=== * कालाहारी फिसःबुँ: थ्व अफ्रिका महाद्वीपया दक्षिणी भागय् लाःगु छगू तःधँगु गंगु बँ खः। थ्व फिसःबुँ [[बोत्स्वाना]], [[नामिबिया]] व [[दक्षिण अफ्रिका]]यागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकिया क्षेत्रफल ९ लखः वर्ग किलोमिटर दु। थ्व सकल थाय्‌ धाथेंगु शुद्ध फिसःबुँ मखु, तर छगू semi-arid (अर्ध-सुख्खा) क्षेत्र खः। थन छुं भागय् वा वइगु जुयाः घाँय् व झाःत बुइ फु। थन नाँजाःगु हाकुगु-फि व ह्याँगूँ फिया ख्यः दु। थनया प्राणी जीवनय् सिँह (lion), चीता, जिराफ व यक्व कथंया मृग (antelope) खनेदु। थन सान (San) वा बुशमेन (Bushmen) नांयागु प्राचीन आदिवासी जाति च्वनि। थ्व जातिपिंसं द्वलंद्व दँ निसें थनयागु विषम वातावरणय् शिकार व लः मुंकाः म्वानाच्वँगु दु। थन ओकाभाङ्गो डेल्टा (Okavango Delta) नांया प्रसिद्ध लःया क्षेत्र दु। कालाहारी फिसःबुँ अफ्रिकाया छगू तसकँ जीवन्त प्राकृतिक पारिस्थिकीय प्रणाली खः। थुकिया सौन्दर्य व वन्यजन्तुया कारणं थ्व पर्यटनयागु लागि नाँजाः। == अर्थतन्त्र == == राजनीति == {{देय् च्वसु|दक्षिण अफ्रिका}} {{दे}} {{Commonscat|South Africa}} [[पुचः:देय्]] 6e6x6mrx1akcylxd80esz6u9w95hqzm 0 1518 1124695 1121793 2026-09-12T05:12:44Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1124695 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीन}} [[Image:CEM-09-Asiae-Nova-Descriptio-China-2510.jpg|thumb|''China'' (today's [[Guangdong]]]] [[Image:2024 Foreign exchange reserves of China.png|thumb]] {{Infobox country | native_name = <center>中华人民共和国<br /><center>''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''</center> | conventional_long_name = जनवादी गणतन्त्र चीन | common_name = चीन | image_flag = Flag of the People's Republic of China.svg | image_coat = 中華人民共和國國徽.svg | symbol_type = चिं | image_map = China in its region (claimed hatched).svg | map_width = 220px | national_anthem = <center>[[किपा:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center><br />"[[March of the Volunteers]]"<br />《义勇军进行曲》 ([[Pinyin]]: "Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ") | official_languages = {{nobr|[[Standard Chinese|Modern Standard Mandarin]]<br />(or Putonghua)<ref name="langlaw">{{cite web |url=http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |title=Law of the People's Republic of China on the Standard Spoken and Written Chinese Language (Order of the President No.37) |publisher=Gov.cn |date= |accessdate=27 April 2010 |quote=For purposes of this Law, the standard spoken and written Chinese language means Putonghua (a common speech with pronunciation based on the Beijing dialect) and the standardized Chinese characters. }}</ref>}} | languages_type = आधिकारिक च्वेगु भाषा | languages = [[च्वेगु भर्नाकुलर चिनिया]] | languages_sub = yes | languages2_type = [[आधिकारिक लिपि script]] | languages2 = [[सरलीकृत चिनिया लिपि]]<ref name="langlaw"/> | languages2_sub = yes | regional_languages = <small>[[मङ्गोल भाषा]], [[सँदेय् भाषा]], [[उइघुर भाषा]], [[झुआङ भाषा]], व थीथी मेमेगु </small> | ethnic_groups = 91.51% [[Han Chinese|Han]];<ref name="Census2010" /> 55 recognised minorities<br />{{Collapsible list|title=<small>[[List of ethnic groups in China|List of ethnic groups]]</small>|1.30% [[Zhuang people|Zhuang]]|0.86% [[Manchu people|Manchu]]|0.79% [[Uyghur people|Uyghur]]|0.79% [[Hui people|Hui]]|0.72% [[Miao people|Miao]]|0.65% [[Yi people|Yi]]|0.62% [[Tujia people|Tujia]]|0.47% [[Ethnic Mongols in China|Mongol]]|0.44% [[Tibetan people|Tibetan]]|0.26% [[Buyei]]|0.15% [[Koreans in China|Korean]]|1.05% other}} | capital = [[Beijing]] | latd=39 |latm=55 |latNS=N |longd=116 |longm=23 |longEW=E | largest_city = [[Shanghai]]<ref>{{cite journal |author=Chan, Kam Wing |title=Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications |journal=[[Eurasian Geography and Economics]] |year=2007 |volume=48 |issue=4 |pages=383–412 |url=http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |accessdate=2011-08-07 |doi=10.2747/1538-7216.48.4.383}} p. 395</ref><ref>{{cite web | url=http://china.usc.edu/(S(swqn0p55xbqmsu45cwso5lzy)A(IEcheuFczAEkAAAAODRlNTk2OTMtMDViMC00Yjk5LWFmZTgtODc1OTA1YWYxMDM4e9e8O7-g5_HYhuft0Huy7h2GlGg1))/ShowAverageDay.aspx?articleID=910 | title=What are China's largest and richest cities? | publisher=University of Southern California}}</ref> | demonym = Chinese <!-- NOTE: Describing the PRC's *GOVERNMENT TYPE* has been a contentious issue. PLEASE READ THE ARCHIVES of past discussions BEFORE MAKING/SUGGESTING CHANGES! --> | government_type = [[Single-party state]],<br />nominal [[communist state]]<ref name="pplrepub">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |title=China |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/111803/China |accessdate=2010-03-15 |quote=Form of government: single-party people's republic with one legislative house}}</ref>{{Ref label |complex|a|}} | leader_title1 = [[President of the People's Republic of China|President]] (and [[General Secretary of the Communist Party of China|CPC&nbsp;General&nbsp;Secretary]]) | leader_name1 = [[Xi Jinping]] | leader_title2 = [[Premier of the People's Republic of China|Premier]] | leader_name2 = [[Li Qiang]] | leader_title3 = [[Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress|Congress&nbsp;Chairman]] | leader_name3 = [[Wu Bangguo]] | leader_title4 = [[CPPCC Chairman|Conference&nbsp;Chairman]] | leader_name4 = [[Jia Qinglin]] | legislature = [[National People's Congress]] | sovereignty_type = [[History of China|Establishment]] | established_event1 = [[Qin's wars of unification#Conquest of Qi|Unification of China]] under the Qin Dynasty | established_date1 = 221 BC | established_event2 = [[Xinhai Revolution#Establishment of the Republic|Republic established]] | established_date2 = 1 January 1912 | established_event3 = [[Mao zedong controls china|People's Republic of China proclaimed]] | established_date3 = 1 October 1949 | area_footnote ={{Ref label |territory|b|}} or 9,671,018&nbsp;km²{{Ref label |territory|b|}} | area_km2 = 9,640,821 | area_sq_mi = 3704427 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | area_rank = 3rd/4th | area_magnitude = 1 E12 | percent_water = 2.8{{Ref label |mainland|c|}} | population_census = 1,339,724,852<ref name="Census2010">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722244.htm |title=Communiqué of the National Bureau of Statistics of People's Republic of China on Major Figures of the 2010 Population Census |publisher=Stats.gov.cn |date= |accessdate=2011-11-01}}</ref> | population_census_year = 2010 | population_census_rank = 1st | pop_den_footnote = | population_density_km2 = 139.6 | population_density_sq_mi = 363.3 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = 53rd | GDP_nominal = $6.988 trillion | GDP_nominal_rank = 2nd | GDP_nominal_year = 2011 | GDP_nominal_per_capita = $5,184 | GDP_nominal_per_capita_rank = 90th | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP = $11.316 trillion | GDP_PPP_rank = 2nd | GDP_PPP_per_capita = $8,394 | GDP_PPP_per_capita_rank = 91st | Gini = 41.5<ref name="Ref_">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html CIA World Factbook] [Gini rankings]</ref> | Gini_year = 2007 | HDI_year = 2011 | HDI = {{increase}} 0.687<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2011|year=2011|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2011}}</ref> | HDI_rank = 101st | HDI_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> | currency = [[Renminbi|Renminbi (yuan)]] (¥) | currency_code = CNY | time_zone = [[China Standard Time]] | utc_offset = +8 | date_format = yyyy-mm-dd <br />''or'' yyyy{{lang|zh|年}}m{{lang|zh|月}}d{{lang|zh|日}} <br />([[Common Era|CE]]; [[Chinese calendar|CE-1949]]) | drives_on = right, except for Hong Kong & Macau | cctld = [[.cn]]{{Ref label |mainland|c|}} [[.中國]]<ref>{{cite web |url=http://brussels38.icann.org/meetings/brussels2010/transcript-board-25jun10-en.txt |title=ICANN Board Meeting Minutes |publisher=ICANN |accessdate=25 June 2010 }}</ref> [[.中国]] | calling_code = [[+86]]{{Ref label |mainland|c|}} | footnotes = a. {{note|complex}} Simple characterizations of the [[political structure]] since the 1980s are no longer possible. b. {{note|territory}} {{convert|9598086|km2|sqmi|abbr=on}} excludes all disputed territories.<br /> {{convert|9640821|km2|sqmi|abbr=on}} Includes Chinese-administered area ([[Aksai Chin]] and [[Trans-Karakoram Tract]], both territories claimed by India), Taiwan is not included.<ref>{{cite web |url=http://www.chinadaily.net/china/2008-01/24/content_6418067.htm |title=GDP expands 11.4 percent, fastest in 13 years |publisher=Chinadaily.net |date=24 January 2008 |accessdate=15 June 2009 }}</ref> c. {{note|mainland}} Information for mainland China only. Hong Kong, Macau, and territories under the jurisdiction of the Republic of China (Taiwan) are excluded. |}} '''चीन''' हलिमया दकले अप्व जनसंख्या दूगु देय् ख। थ्व देय्या जनसंख्या १ अर्ब ३० कोटी दु। पूर्वी एसियाय् लाःगु थ्व देय्या सकल क्षेत्रफल करिब ९६ लख वर्ग किमि (३७ लख वर्ग माइल) दु। बुँया क्षेत्रफल कथं थ्व देय् हलिमया निगु दकले तःधंगु देय् ख। <ref name="listofcountriesoftheworld.com">{{cite web |url=http://www.listofcountriesoftheworld.com/area-land.html |title=Countries of the world ordered by land area |publisher=Listofcountriesoftheworld.com |accessdate=27 April 2010}}</ref> सकल क्षेत्रफल कथं थ्व देय् हलिमया ३गु वा ४गु दकले तःधंगु देय् ख (सकल क्षेत्रफलया परिभाषा कथं) । <ref name="Ref_b">The total area ranking relative to the United States depends on the measurement of the total areas of China and the United States. See [[List of countries and outlying territories by area]] for more information.</ref> == राजनीति == चीन छगू एकल पार्टी राज्य ख। थ्व राज्य सञ्चालन चिनिया कम्युनिष्ट पार्टीं या। <ref name="Walton2001">{{Cite book |last=Walton |first=Greg |coauthors=International Centre for Human Rights and Democratic Development |title=China's golden shield: Corporations and the development of surveillance technology in the People's Republic of China |publisher=Rights & Democracy |year=2001 |page=5 |chapter=Executive Summary |isbn=9782922084429 |url=http://books.google.com/?id=S9rP0A2q14UC&lpg=PA4&dq=single-party%20%22people's%20republic%20of%20china%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22single-party%20state%22 |accessdate=29 August 2009}}</ref> थ्व देशय् २२ प्रान्त ५गु स्वशासित क्षेत्र ४गु प्रत्यक्ष सञ्चालित नगर ([[बेइजिङ]], [[तियाञिन]], [[साङ्घाइ]], व [[चोङकिङ]]), व निगु प्रायः थमंतुं शासित <ref name="Ref_a">{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Sino-British_Joint_Declaration |title=Sino-British Joint Declaration |accessdate=8 September 2008}}</ref> विशेष प्रशासनिक क्षेत्र [[हङकङ|हङ कङ]] व [[मकाउ]] ला। थ्व देय्या राजधानी बेइजिङ ख। <ref>{{Cite news|url=http://english.people.com.cn/constitution/constitution.html |title=Constitution of the People's Republic of China |work=People's Daily Online |accessdate=23 November 2009 |quote=Article 138. The capital of the People's Republic of China is Beijing.}}</ref> चीनं ताइवानयात नं थःगु २३गु प्रान्तया रुपय् कायेगु या। == भूगोल == चीनया भूसतह तःधं व थाय् कथं यक्व हे पा। मङ्गोल-मञ्चुरियाया गुं-घाँय् ख्यः व गोबी मरुभूमि व ताक्लामाकान मरुभूमिं उत्तरी चीन व उत्तरपश्चिमया मङ्गोलिया व मध्य एसिया नापंया लागाय् ला धाःसा सबट्रपिकल गुं दक्षिणपूर्वी एसिया नापंया क्षेत्रय् खनेदु। पश्चिमी चीनया भूभाग मेमेगु भूभाग स्वया तज्जा व पालुसे च्वं। [[हिमालय]], [[काराकोरम]], पामिर पर्वत व तियान शान पर्वतं चीनयात दक्षिण एसिया व मध्य एसियानाप बायातःगु दु। हलिमया दकले तज्जागु च्वापुगुं सगरमाथाया च्वका नेपालय् लाः धाःसा थ्व च्वापुगुंया उत्तरी पा चीनय् ला। नापं निगु दकले तःज्जागु च्वापुगुं के२या उत्तरी पा नं चीनय् ला। थ्व देय्या दकले चिज्जागु थाय् एइदिङ पुखु (-१५४ मि) ख। थ्व थाय् हलिमया हे ३गु दकले चिज्जागु थाय् ख। याङ्त्से खुसि व वांगु खुसि हलिमया ३गु व ६गु दकले ताःहाकगु खुसि ख। थ्व निगु हे खुसि चीनया सँदेय् पठारं न्ह्यथना पूर्वी घनाबस्ती दूगु समुद्री क्षेत्रय् क्वचाइ। चीनया तटीय क्षेत्र प्रशान्त महासागर सीमाय् ला व थ्व तट १४५०० किमि ताःहाकः। थ्व तटय् बोहाइ सागर, वांगु सागर, पूर्व चीन सागर व दक्षिण चीन सागर ला। ===फिसःबुँ=== * ताकलामकान फिसःबुँ: थ्व उत्तर-पश्चिम [[चीन]]या सिन्चियाङ (Xinjiang) स्वायत्त क्षेत्रय् लाःगु छगू विशाल फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ तारिम बेसिन (Tarim Basin)या दथुइ ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ३७ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व हलिंया दकले तःधँगु संकुचित फि थू दुगु फिसःबुँत मध्ये छगू खः। थुकिया दक्षिणय् कुनलुन गुंच्वः व उत्तरय् तियान शान गुंच्वः दु। थनयागु जलवायु तसकं गंगु व चिकुगु (cold desert) जुइ। थन ताहाःलाय् लुमुइ तर चिकुलाय् तसकँ ख्वाउँइ व च्वापु गायेफु। प्राचीन सिल्क रोड (Silk Road) या उत्तर व दक्षिण मार्गत थ्व फिसःबुँया सिथँ दयाच्वंगु खः। थ्व फिसःबुँया नांया अर्थ छुं भाषाय् 'जिं दुहाँ वने फु तर पिहाँ वये मफु' धैगु जुइ। थन लःया अभाव तसकँ दु व मनूयागु बस्ती अप्वः मदु। ओएसिस सहरत जक थुकिया सिथय् ला। ताकलामकान फिसःबुँ एसियाया भौगोलिक व ऐतिहासिक दृष्टिं तसकँ महत्त्वपूर्ण थाय्‌ खः। == इतिहास == {{मू पौ|चीनया इतिहास}} प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। === राजवंश === ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''सोङ राजवंशं''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन यात। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् चीनं हलिमय् हे दकलय् न्हापांगु बारुद व कम्पास दयेकल। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> == अर्थतन्त्र == सन् १९७८य् बजाःमुखी आर्थिक सुधार अवलम्बन यायेधुंलिं चीनया अर्थतन्त्रय् तीब्र हिउपा वल। चीन हलिमया दकले याकनं विकशित जुयाच्वंगु अर्थतन्त्रय् छगू व जि -२० मू अर्थतन्त्रय् छगू जुवन। <ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1287798.stm |title=Country profile: China |publisher=BBC News |date=1 July 2009 |accessdate=14 July 2009 }}</ref> नापं आःया ईले चीन हलिमया दकले तःधंगु निर्यातक व निगु दकले तःधंगु आयातक देय् नं ख। संरा अमेरिका धुंका जिदिपि (नोमिनल) व जिदिपि (पर्चेजिङ पावर प्यारिटी) निगु हे कथं थ्व हलिमया दकले तःधंगु अर्थतन्त्र ख। <ref name="Altucher2010">{{Cite news | title=There's no stopping China |work=New York Post | date=8 January 2010 | url=http://www.nypost.com/p/news/business/there_no_stopping_china_0H8GJaMgzHCYenL038Yh2N | accessdate=2 August 2010 | first=James | last=Altucher}}</ref> आइएमएफ अथं जिडिपि नोमिनल प्रति मनु कथं धाःसा चीन ९०गु थासय् व पर्चेजिङ पावर प्यारिटी कथं ९१ थासय् ला। चीन आणविक हतियार दूगु देय् ख व नापं हलिमया दकले अप्व मनु दूगु सेना दूगु देय् नं ख। थ्व देय्या सेना बजेट संरा अमेरिका धुंका हलिमया हे दकले अप्व दू। सन् २००३इ चीन (सोभियत संघ व सं रा अमेरिका धुंका) खगोलय् मनु छ्वैगु ३गु देय् जूगु दु। चीनयात यक्व विज्ञतयेसं <ref>{{cite web |url=http://www.carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=851&prog=zch |title=From Rural Transformation to Global Integration: The Environmental and Social Impacts of China's Rise to Superpower |last=Muldavin |first=Joshua |date=9 February 2006 |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |accessdate=17 January 2010 }}</ref> सेना विश्लेषकतयेसं, <ref>{{Cite journal |last=(Lt Colonel, USAF) Uckert |first=Merri B. |date=April 1995 |title=China as an Economic and Military Superpower: A Dangerous Combination? |publisher=Air War College, Air University |location=Maxwell Air Force Base, Alabama |page=33 |url=http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/awc/uckertmb.pdf }}</ref> नागरिक नियम विज्ञ व अर्थविज्ञतयेसं <ref>{{Cite book |title=China: The Balance Sheet: What the World Needs to Know about the Emerging Superpower |publisher=PublicAffairs |date=17 April 2006 |edition=Illustrated Hardcover |page=224 |isbn=9781586484644 |first1=C. Fred |last1=Bergsten |first2=Bates |last2=Gill |first3=Nicholas R. |last3=Lardy |first4=Derek |last4=Mitchell }}</ref> उदयमान शक्तिकेन्द्रया रुपय् कायेगु या। {{TOC limit|limit=3}} ==तजिलजि== चीन देय्‌ थःगु तजिलजिया निंतिं हलिमय् नांजाः। चीनया नसाः (चाउमिन, दिमसुम, चिनिया जा, पेकिङ डक, कङ् पाओ चिकेन आदि) हलिमय् नां जाः। थ्व देय्‌या नसा जाकि व छ्वः आधारित दु। थ्व देय्‌या मू भाय् मन्दारिन ख। मन्दारिन नापं क्यान्तोनिज, मङ्गोलियन, कोरियन, मञ्चुरियन, यि, सँदेय् भाय् आदि थीथी भाय् थ्व देसय् ल्हाइगु या। चिनिया लिपि थीथी चिनिया भाय्‌या मंका लिपि ख। थ्व लिपिइ च्वैगु आखःया थीथी भासय् उच्चारण पाइगु जुसां अर्थ छगू हे जुइ। थ्व देय्‌या पारम्परिक वैचारिक पहः व चिन्तनय् स्वता धर्मया यक्व प्रभाव दु। थ्व स्वता धर्म कन्फ्युसियस, लाओ व बुद्ध धर्म ख। थ्व देय्‌या सामरिक कला (मार्सल आर्त) हलिमय् नां जाः। बुद्ध धर्मया शाओलिन संघ थ्व कलाया निंतिं नांजाः। चिनिया वास्तुकलाय् प्यागोडा शैली दकलय् प्रसिद्ध दु। थ्व देय्‌या दबू प्याखंया थःगु हे छगू म्हसीका दु। ===दबू प्याखं=== चीनय् दबू प्याखंया छगू तःधंगु तजिलजि दु। चिनिया दबू प्याखं (अःपू लिपिइ: 戏曲; परम्परागत लिपिइ: 戲曲; पिन्यिन्: xìqǔ; Jyutping: hei3kuk1; Pe̍h-ōe-jī: hì-khek) हलिंया छगू नांजाःगु दबू म्ये-प्याखं ख। थ्व दबूप्याखंया पलिस्था प्राचीन चीनय् जूगु ख। थी-थी तत्त्व दूगु थ्व दबू प्याखं प्राचीन चीनय् दयाच्वंगु थी-थी दबूकलायात समिस्रित यासें बुयावःगु छगू उन्नत कला ख। शदीयौं शदी तक्क परिष्कृत जुसें थ्व कलां थःगु निश्चित रुप १३गू शदीइ सोङ्ग राजवंशया इलय् काल। थ्व दबूप्याखंया दकलय् न्हापांगु रुप सरल जुसां, समयनापं विस्तार जुसें, संगीत, म्ये, प्याखं, सामरिक कला, एक्रोब्यातिक्स आदि थीथी कलात्मक तत्त्वतेत दुथ्यासें थ्व कलां थःगु आधुनिक दबू प्याखंया रुपय् विकशित जूगु दु। थ्व कला छगू मंका कला ख। थुकिया दुने नं थाय्, सम्प्रदाय आदिया आधारय् थीथी उप-विधात दु। थन्यागु उपविधाय् दकलय् नांजाःगु उपविधा पेकिङ ओपेरा (बेइजिङया दबू म्ये-प्याखं वा जिङ्जु) ख। <br><gallery class=center caption="चीन - China"> Beijing-Verbotene Stadt-Halle der Wahrung der Harmonie-04-gje.jpg|Beijing China-Grosse Mauer-174-2012-gje.jpg|Great Wall of China Dazu-Baoding Shan-316-No21-2012-gje.jpg|Dazu, Baoding Shan Li-Flussfahrt-222-Anlegestelle-2012-gje.jpg|Li river Yangshuo-Markt-68-Gefluegel-2012-gje.jpg|Yangshuo Longmen-Grotten-22-2012-gje.jpg|Luoyang, Longmen grottoes Xian-Terrakotta-Armee-42-2012-gje.jpg|Xi'an, Terracotta Army‎‎ Shanghai-Skyline-32-2012-gje.jpg|Shanghai </gallery> ===नसा=== '''चिनियाँ नसा''' (चिनियाँ: 中國菜) [[चीन]]या थीथी प्रान्त, तजिलजि, व इतिहास पाखें विकास जूगु नसा-त्वँसाया थीथी पहः खः। थ्व हलिमया दकलय् पुलांगु, जटिल, व विविधतां जाःगु नसा-त्वँसा मध्ये छगू खः। चिनियाँ नसाया इतिहास द्वलंद्वः दँ पुलांगु दु व थुकिलि राजवंश, मौसम, भूगोल, व स्थानीय उत्पादनया तःधंगु प्रभाव दु। चिनियाँ नसाया मू सिद्धान्त "यिन व यांग" (Yin and Yang) या सन्तुलन व "न्यागू सवाः" (Five Flavors) - चाकु, पाउं, चिसवाः, खायु, व मसला (Sweet, sour, salty, bitter, spicy) या मिश्रण खः। नसा दयेकेगु प्रविधिइ "सिगु" (Stir-frying), "हां दायेकेगु" (Steaming), "दायेकेगु" (Boiling), व "छुइगु" (Roasting) मू खः। चिनियाँ नसाय् "जा" (Rice) व "चाउचाउ/चाउमिन/थुक्पा" मू आधार नसा (Staple food) खः, गन दक्षिणय् जा व उत्तरय् छ्वया नसा अप्व छ्यली। नसा नयेत चपस्टिक छ्यलीगु चिनियाँ तजिलजिया अभिन्न अंग खः। चिनियाँ नसायात मू कथं "च्यागू महान परम्परा" (Eight Great Cuisines) य् ब्वथले छिं, गुकिलि सिचुआन (Sichuan), क्यान्टोनिज (Cantonese), शान्डोङ (Shandong), व हुनान (Hunan) दकलय् नांजाः। सिचुआन नसा थःगु "मल्ता" (Mala - Numbing spicy) सवाःया निंतिं नांजाः, गन "सिचुआन मल्ता" (Sichuan peppercorn) छ्यली। क्यान्टोनिज नसा हलिम न्यंकं (विशेष यानाः विदेशय्) दकलय् लोकंह्वाः, गन "डिम सम" (Dim sum) व "स्टिम" याःगु नसा अप्व दइ। चिनियाँ नसाय् "सोइ सस" (Soy sauce), "पालु" (Ginger), "लाभा", व "वांगु लाभा" (Scallions) मू ज्वलंया कथं छ्यली। चिनियाँ नसाया मेगु विशेषता "वासःया गुण" (Medicinal properties) खः, गन नसायात वासःया रुपय् नं काइ। चीनय् नसा नयेगु धयागु प्वाः जाएकेगु जक मखु, सामाजिक स्वापू बल्लाकेगु माध्यम नं खः। "पेकिङ डक" (Peking Duck) बेइजिङया शाही नसा खः गुगु थःगु क्रिस्पी छ्येंगुया निंतिं नांजाः। "हट पट" (Hot pot) परिवार वा पासापिं जानाः छगू हे थलय् नसा दायेकाः नइगु लोकंह्वाःगु शैली खः। हलिमया सकल देशय् चिनियाँ रेस्टुरेन्टत खनेदु, गुकिं थुकिया विश्वव्यापी प्रभाव क्यनी। चिनियाँ नसाय् नसाया रङ्ग (Color), नसवाः (Aroma), व सवाः (Taste) या सन्तुलनयात तसकं महत्त्व बिइ। ==== मू नसात ==== * '''मू नसा (Staple):''' जा, चाउमिन, लोमिन, मान्तोउ (Mantou - Steamed buns), मःम (Dumplings/Jiaozi)। * '''ला:''' पेकिङ डक (Peking Duck), कुङ पाओ चिकेन (Kung Pao Chicken), स्वीट एण्ड सावर पोर्क (Sweet and Sour Pork), चार सिउ (Char Siu - BBQ Pork)। * '''सिचुआन (Sichuan):''' मापो तोफु (Mapo Tofu), हट पट (Hot Pot), डान डान नुडल्स (Dan Dan Noodles)। * '''क्यान्टोनिज (Cantonese):''' डिम सम वा सुमाइ (Dim Sum - Har Gow, Siu Mai), वोन्टन सुप (Wonton Soup), चाउ फान (Fried Rice)। * '''शाकाहारी:''' बुद्ध डिलाइट (Buddha's Delight), स्टिम याःगु तरकारी। * '''त्वँसा:''' चिनियाँ च्या (ग्रीन ति Green tea, ऊलोङ च्या Oolong tea, ज्यास्मिन च्या Jasmine tea), बाइजिउ (Baijiu - Liquor)। === वास्तुकला === '''चिनियाँ वास्तुकला''' हलिंया दकलय् पुलांगु व महत्वपूर्ण वास्तुकला परम्परामध्ये छगू खः, गुगु द्वलंद्वः दँ निसें निरन्तर रूपं विकास जुया वयाच्वंगु दु। थ्व शैली थःगु 'सिंया संरचना' (Wooden timber frames), 'कुलिचिंगु व बेक्वःगु पलि' (Curved roofs), व 'ब्रम्हाण्डीय सन्तुलन' (Cosmological balance) या निंतिं हलिं न्यंकं '''नांजाः'''। चिनियाँ वास्तुकलां पूर्व एसियाली देय् दसु [[जापान]], [[कोरिया]] व [[भियतनाम]]या वास्तुकलाय् तःधंगु '''प्रभाव''' लाकूगु दु। चिनियाँ वास्तुकलाया विशिष्ट पहिचानया तत्वत थथे दु: * '''सिंया फ्रेम संरचना:''' चिनियाँ भवनत मुख्यतया सिंया थां व धलिं (beams) य् आधारित जुइ। अंगःतयेसं भवनया भार क्वबिइमखु, थ्व केवल क्वथा खुनेगु ज्याया निंतिं जक जुइ। * '''दोउगोङ (Dougong) ब्र्याकेट:''' थ्व छगू जटिल सिं स्वाइगु प्रणाली खः, गुकिं पलिया भारयात थां तक थ्यङ्की। थ्व भूखाः प्रतिरोधी जुइ अले थुकिं भवनयात झःझः धायेकी। * '''चाकलाःगु/कुलिछिंगु पलि (Curved Roofs):''' चिनियाँ भवनया पलिया कुं आपालं च्वखे चाकलाना च्वनि। थुकी रङ्गीन टायल व [[मलः]] थेंज्याःगु पौराणिक जीवतयगु मूर्ति दयेकातःगु दइ। * '''निखें ज्वलंक च्वनिगु पहः (Bilateral Symmetry):''' महत्वपूर्ण भवनत आपालं दथुया छफुतिया आधारय् सन्तुलित जुइ, गुकिं स्थायित्व व झ्वः क्यनी। चिनियाँ वास्तुकलाय् परम्परागत बिचाःया तःधंगु भूमिका दु: # '''फेङ्ग शुइ (Feng Shui):''' भवनया अवस्थिति व दिशा निर्धारण यायेबलय् प्राकृतिक उर्जा (Qi) या प्रवाहयात ध्यानय् तइ। आपालं मू भवनया ख्वाः दक्षिण पाखे जुइ। # '''कन्फुसियस विचारधारा:''' सामाजिक वर्ग व मर्यादा क्यनेत भवनया आकार व सजावट निर्धारण याइ। # '''बौद्ध व ताओ विचारधारा:''' देगः व प्यागोडाय् थ्व विचारधाराया प्रभाव खनेदु। चिनियाँ वास्तुकलाय् रङया विशेष अर्थ दइ: * '''ह्यांगु (Red):''' सौभाग्य व लसताया चिं (आपालं थां व पालय् छ्यली)। * '''लुँ (Yellow/Gold):''' साम्राज्य व शक्तिया चिं (सम्राटया भवनया पलिइ जक छ्यले दइगु)। * '''मलः व फिनिक्स:''' सम्राट व साम्राज्ञीया प्रतीक। ==== नां-जाःगु संरचनात ==== # '''[[चीनया तःधंगु पःखाः]]:''' रक्षात्मक वास्तुकलाया हलिंया दकलय् तःधंगु दसु। # '''[[फर्बिडन नगर]] (Forbidden City) - बेइजिङ:''' चिनियाँ शाही वास्तुकलाया पराकाष्ठा, गन द्वलंद्वः भवनत ज्वलंक झ्वलय् रूपं दयेकातःगु दु। # '''टेम्पल अफ हेभन (Temple of Heaven):''' थ्व थःगु चाकलाःगु संरचनाया निंतिं नांजाः, गुकिं स्वर्ग व पृथ्वीया स्वापूयात क्यनी। # '''प्यागोडा:''' बुद्ध धर्म नाप वःगु थ्व तज्जाःगु बहु-तलीय संरचनात चिनियाँ वास्तुकलाया छगू म्हसीका खः। == लिधंसा == {{लिधंसा|}} {{देय् च्वसु|चीन}} {{चीनयागु प्रशासनिक बायेज्या}} {{Commonscat|China}} [[पुचः:देय्]] deip7t834baykf6wy07auakwapaje2b 0 1537 1124673 1121085 2026-09-12T04:49:15Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1124673 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/मंगोलिया}} [[Image:State seal of Mongolia.svg|border|90px]] [[Image:ZaamarTomb.jpg|thumb|right|7th-century [[Göktürks|Göktürk]]]] {{Infobox Country or territory |native_name = <span style="line-height:1.33em;"> Монгол Улс <br>मङ्गोल उल्स</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">मङ्गोलिया</span> |common_name = मङ्गोलिया |image_flag = Flag_of_Mongolia.svg |image_coat = Suld.gif |image_map = LocationMongolia.png |national_motto = "Даяар Монгол" ("दयार मङ्गोल")<br>''ग्रेट मङ्गोल'' |national_anthem = ''[[Bügd Nairamdakh Mongol]]''<br>''संयुक्त मङ्गोल'' |official_languages = [[मङ्गोल भाषा]] |capital = [[उलानबाटर]] |latd=47|latm=55|latNS=N|longd=106|longm=53|longEW=E |largest_city = उलानबाटर |government_type = [[Parliamentary democracy]] |leader_title1 = [[President of Mongolia|President]] |leader_title2 = [[Prime minister of Mongolia|Prime minister]] |leader_name1 = [[Nambaryn Enkhbayar]] |leader_name2 = [[Miyeegombo Enkhbold]] |area_rank = 19th |area_magnitude = 1 E12 |area = 1,564,116 |areami² = 603,909 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.6 |population_estimate = 2,646,000 |population_estimate_year = July 2005 |population_estimate_rank = 139th |population_census = 2,650,952 |population_census_year = 2000 |population_density = 1.7 |population_densitymi² = 4.4 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 227th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $5.56 billion <!--IMF 2005 --> |GDP_PPP_rank = 147th |GDP_PPP_per_capita = $2,175 |GDP_PPP_per_capita_rank = 137th |HDI_year = 2003 |HDI = 0.679 |HDI_rank = 114th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |sovereignty_type = [[History of Mongolia|Formation]] |established_event1 = [[National Foundation Day]] |established_event2 = [[Independence]] from [[China]] |established_date1 = [[1206]] |established_date2 = [[July 11]] [[1921]] |currency = [[Mongolian tugrug|Tugrug]] |currency_code = MNT |time_zone = |utc_offset = +7 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +8 |cctld = [[.mn]] |calling_code = 976 |footnotes = }} '''मंगोलिया''' (मंगोल भाषा: Монгол улс,) पूर्व व मध्य एशियाय् अवस्थित छगू भूपरिवेष्टित देय्‌ ख। थ्व देय्‌या सीमाना उत्तरय् [[रूस]], दक्षिण, पूर्वी व पश्चिमय् [[जनवादी गणराज्य चीन|चीन]]नाप स्वा। मङ्गोलियाया सीमा [[कजाखस्तान]]नाप मस्वासां थ्व देय्‌या दक्ले पश्चिमी क्षेत्र कज़ाख़िस्तानया पूर्वी क्षेत्र स्वया २४ माइल (३८ किमी) जक्क तापा। देय्‌या राजधानी व दक्ले तःधंगु नगर उलान बाटोर ख। थ्व नगरय् देय्‌या करिब ३८% जनसंख्या अवस्थित दु। मङ्गोलियाय् संसदीय गणतन्त्र दु। ==भूगोल== थ्व देय्‌या उत्तरय् [[रुस]] ला धाःसा दक्षिण, पश्चीम व पूर्वय् [[चीन]] ला| ===फिसबुँ=== गोबी फिसःबुँ: थ्व एसिया महाद्वीपयागु पूर्व-मध्य भागय् लाःगु छगू फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ उत्तरी [[चीन]] व दक्षिणी [[मंगोलिया]]यागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकियागु क्षेत्रफल १३ लखः वर्ग किलोमिटर दु। गोबी फिसःबुँ छगू चिकुगु फिसःबुँ (cold desert) खः। थन चिकुलाय् तापमान तसकं क्वहाँ वनि व च्वापु गायेफु। थन अप्वः थें भूभाग फि स्वया ल्वहँ व गिटी (gravel) यागु दु। थ्व थासय् हिमालयया [[वाः किचः]] (rain shadow)यागु कारणं वा म्हो जक वइ। इतिहासय् थ्व फिसःबुँ प्रसिद्ध 'सिल्क रोड' (Silk Road) व्यापार मार्गयागु मू भाग जुयाच्वँगु खः। थन यक्व डायनासोरयागु जीवाश्म (fossils) लुइके धुँगु दु। थनयागु प्राणीत मध्ये नि-थू दुम्ह मंगोलियन उँट व गोबी भालु नांजाः। थ्व थासय् मनूयागु बस्ती तसकँ म्हो दु व चाहिलामि (nomadic) संस्कृतियागु प्रभाव दु। गोबी फिसःबुँ दक्षिणपाखे चीनय् ब्याप्त जुयाः मरुभूमीकरणयागु समस्या ब्वलंकाच्वँगु दु। थ्व एसियायागु छगू तसकँ नाँजाःगु प्राकृतिक क्षेत्र खः। ==अर्थतन्त्र== थ्व देयागु मू ज्या बुंज्या ख:| ==लिधंसा== {{लिधंसा}} {{देय्‌ च्वसु|मङ्गोलिया}} {{Commonscat|Mongolia}} [[पुचः:देय्‌]] [[पुचः:मङ्गोलिया]] [[पुचः:देय्]] nureyz9i7nxk3k02xwg6l3bv2fqudsg 0 1551 1124689 1074513 2026-09-12T05:04:17Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1124689 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/तर्कमेनिस्तान}} [[Image:National anthem of Turkmenistan, performed by the United States Navy Band.oga]] [[Image:Turban helmet Met 04.3.211.jpg|thumb|left|[[Aq Qoyunlu|White Sheep Turkoman]]]] [[Image:1. Чарджуй (бухарские владения). У городских ворот.jpg|thumb|City of [[Türkmenabat|Çärjew]]]] {{Infobox Country or territory ||native_name = ''Türkmenistan'' |conventional_long_name = तर्कमेनिस्तान |common_name = तर्कमेनिस्तान |image_flag = Flag of Turkmenistan.svg |image_coat = Emblem of Turkmenistan.svg |image_map = LocationTurkmenistan.svg |national_motto = |national_anthem = [[Independent, Neutral, Turkmenistan State Anthem]] |official_languages = [[तर्कमेन भाषा|तर्कमेन]] |regional_languages = [[रुसी भाषा|Russian]], [[Uzbek language|Uzbek]] |capital = [[Ashgabat]] |latd=37 |latm=58 |latNS=N |longd=58 |longm=20 |longEW=E |largest_city = [[Ashgabat]] |government_type = [[Presidential]] [[Republic]] |leader_title1 = [[Politics of Turkmenistan|President]] |leader_name1 = [[Gurbanguly Berdimuhammedow]] |area_rank = 52nd |area_magnitude = 1 E11 |area = 488,100 |areami² = 188,456 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 4.9 |population_estimate = 5,110,023 |population_estimate_rank = 113th |population_estimate_year = December 2006 |population_census = |population_census_year = |population_density = 9.9 |population_densitymi² = 25.6 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 208th |GDP_PPP = $45.11 billion <!--IMF--> |GDP_PPP_rank = 86th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP_per_capita = $8,900 |GDP_PPP_per_capita_rank = 95th |sovereignty_type = [[History of Turkmenistan|Independence]] |sovereignty_note = from the [[Soviet Union]] |established_event1 = Declared |established_event2 = Recognized |established_date1 = [[1991-10-27]] |established_date2 = [[1991-12-08]] |HDI = 0.738 |HDI_rank = 97th |HDI_year = 2003 |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Manat (Turkmenistan)|Turkmen Manat]] |currency_code = TMM |country_code = TKM |time_zone = [[Turkmenistan Time|TMT]] |utc_offset = +5 |time_zone_DST = ''not observed'' |utc_offset_DST = +5 |cctld = [[.tm]] |calling_code = 993 |demonym = Turkmen }} '''तुर्कमेनिस्तान''' (तुर्कमेनिया) मध्य [[एसिया|एशियाखे]] स्थित छौ तुर्किक देश ख। १९९१ तक तुर्कमेन सोवियत [[समाजवादी]] गणराज्य (तुर्कमेन SSR) याउ रूपय् थो सोवियत संघयाउ छगु घटक गणतंत्र ख। थ्वयाउ सीमा दक्षिण पूर्वखे [[अफगानिस्तान|अफ़ग़ानिस्तान]], दक्षिण पश्चिमय् [[इरान|ईरान]], उत्तर पूर्वय् [[उज्बेकिस्तान|उज़्बेकिस्तान]], उत्तर पश्चिमय् [[कजाख्स्तान|कज़ाख़िस्तान]] व पश्चिमय् कैस्पियन सागर दु। देशयाउ [[राजधानी]] [[अश्गाबात]] (अश्क़ाबाद) दु। थ्वीत हल्का रुपँ "मतिना याउ शहर" वा "शहर गुऊं मतिना न द्येकल" याउ रूपं अनुवाद जुई । थुकियाउ [[अरबी भाषा|अरबी]] शब्दखे 'इश्क़' व [[पारसी भाषा|फारसी]] प्रत्यय 'आबाद' निसे मिलेजुया द्येकौ ख।तुर्कमेनिस्तान धागु नां [[पारसी भाषा|फारसी भाषा]]या [[शब्दं]] वगु ख, थुकिया अर्थ "तुर्कमेनतेगु [[भुमी]]" ख। [[सन् १९९१]]तक्क थ्व थाय् [[सोभियत संघ]]या छगु गणतन्त्र राज्यया कथं दयाच्वंगु ख। थ्व देय्‌या च्ह्ये-न्ह्ये प्रतिशत (८७%) जनसंख्या [[मुस्मां]] धर्मावलम्बी ख। सि आइ ए वर्ल्ड फ्याक्टबूक २००६या तथ्यांक कथं थ्व देय् हलिमया कुल ग्राहस्थ उत्पादन वृद्धिय् विश्वय् ५गु स्थानय् ला। ==इतिहास== ==भूगोल== ===फिसःबुँ=== * काराकुम फिसःबुँ: थ्व मध्य एसियाय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ [[तुर्कमेनिस्तान]] देय्या करिब ७० प्रतिशत स्वया अप्वः भूभागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ५० द्व वर्ग किलोमिटर दु। थुकिया नां तुर्किक भाषां वःगु खः, गुकियागु अर्थ 'हाकुगु फि' खः। थनयागु जलवायु तसकँ क्वाःगु व गंगु जुइ। थन चिकुलाय् चिकुइ व ताहालाय् तसकँ ताहांन्वइ। थन फिया तःधँगु थू व ख्वाउँगु ख्यः दु। थ्व फिसःबुँय् नाँजाःगु 'दारवाजा ग्यास क्रेटर' (Darvaza gas crater) दु, गुकियात 'नर्कया ध्वाखा' (Door to Hell) धाइ। थन प्राकृतिक ग्यास खानी लुयेधुंका मि च्यानाच्वँगु यक्व दँ जुइ धुंकल। थन ग्यास व खनिज चिकँया तःधँगु भण्डार दु। थन Karakum Canal (काराकुम नहर) सिँचाइयागु लागि दयेकातःगु दु गुकिं अमु दरिया (Amu Darya) खुसि निसें लः वइ। थ्व नहरं थनया बुंज्या व जीवनय् तःधँगु ग्वहालि याइ। थ्व फिसःबुँ तुर्कमेनिस्तानया मू भौगोलिक क्षेत्र खः। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{देय् च्वसु}} [[Category:देय्]] 78o3uen8qsrbittk0m1jac2bwv6qb1o 0 1599 1124668 1124495 2026-09-12T04:43:37Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1124668 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपि|𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵}} [[Image:Star Spangled Banner instrumental.ogg]] [[Image:"The Star-Spangled Banner" - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga]] {{Infobox Country or territory |name=युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका |native_name = United States of America |common_name = अमेरिका |image_flag = Flag of the United States.svg |image_coat = US-GreatSeal-Obverse.svg|20px | symbol_type = चिन्ह <!--Please read the talk page before editing these mottos:--> | national_motto = {{lang|la|''[[E pluribus unum|E Pluribus Unum]]''}} <small>("Out Of Many, One")&nbsp;(traditional)</small><br/>''[[In God We Trust]]''&nbsp;<small>(1956 to date)</small> | image_map = LocationUSA.png | national_anthem = ''द स्टार-स्प्यांगल्द बॅनर'' | official_languages = [[Languages of the United States|None at federal level]]<br/>([[अमेरिकन अंग्रेजी]] ''[[de facto]]'') | capital = वॉशिंग्टन DC | latd=38 |latm=53 |latNS=N |longd=77 |longm=02 |longEW=W | government_type = [[federal republic|Federal]] [[constitutional republic]] | leader_title1 = [[President of the United States|President]] | leader_name1 = [[Joe Biden]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | leader_title2 = [[Vice President of the United States|Vice President]] | leader_name2 = [[Kamala Harris]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | largest_city = न्यू यॉर्क सिटी | area = 9,631,420 | areami² = 3,718,695 | area_rank = 3rd¹ | area_magnitude = 1 E12 | percent_water = 4.87 | population_estimate = {{uspop commas}}<ref>Extrapolation from [http://www.census.gov/population/www/popclockus.html U.S. POPClock]</ref><!--automatically updated extrapolation--> | population_estimate_year = 2006 | population_estimate_rank = 3rd | population_census = 281,421,906 | population_census_year = 2000 | population_density = 31 | population_densitymi² = 80 | population_density_rank = 172nd | GDP_PPP_year = 2006 | GDP = $13.049 [[trillion]] | GDP_PPP = $13.049 [[trillion]] | GDP_PPP_rank = 1st | GDP_PPP_per_capita = $43,555 | GDP_PPP_per_capita_rank = 3rd | GDP_nominal = $12.485 [[trillion]] | GDP_nominal_rank = 1st | GDP_nominal_year = 2005 | GDP_nominal_per_capita = $42,000 | GDP_nominal_per_capita_rank = 8th | HDI_year = 2004 | HDI = [[Image:Green_Arrow_Up.svg|8px]] 0.948 | HDI_rank = 8th | HDI_category = <font color="#009900">high</font> | sovereignty_type = [[American Revolutionary War|Independence]] | sovereignty_note = from [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] | established_event1 = [[United States Declaration of Independence|Declared]] | established_event2 = [[Treaty of Paris (1783)|Recognized]] | established_date1 = [[July 4]] [[1776]] | established_date2 = [[September 3]], [[1783]] | currency = [[United States dollar]] ($) | currency_code = USD | country_code = USA | time_zone = | utc_offset = -5 to -10 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = -4 to -10 | cctld = [[.us]] [[.gov]] [[.edu]] [[.mil]] [[.um]] | calling_code = 1 | ISO_3166-1_alpha2 = US | ISO_3166-1_alpha3 = USA | ISO_3166-1_numeric = | sport_code = USA | vehicle_code = USA | footnotes = ¹ Sometimes listed as 4th; the rank is [[List of countries and outlying territories by total area|disputed]] with China. }} '''संयुक्त राज्य अमेरिका''' (वा '''संयुक्त राज्य''', '''युएस''', '''युएसए''', वा '''[[अमेरिका]]''') ५०गु राज्य व छगू [[संघीय जिल्ला]] दूगु छगू [[संघीयता|संघीय]] [[संवैधानिक गणतन्त्र]] ख। थ्व देय्या मू भूभाग उत्तर अमेरिकाय् ला धाःसा हवाइ राज्य प्रशान्त महासागरय् ला। थ्व देय्या मू भूभागया उत्तरय् कॅनडा, दक्षिणय् मेक्सिको, पूर्वय् अटलांटिक महासागर व पश्चिमय् प्रशान्त महासागर ला। थ्व देय्या अलास्का राज्य धाःसा उत्तर अमेरिकाया उत्तरी लागाय् ला। अलास्काया पूर्वय् कॅनडा, पश्चिमय् बेरिंग स्ट्रेट धुंका रुस ला। हवाइ राज्य धाःसा छगू आर्किपेगालो ख। थ्व राज्य मध्य प्रशान्तय् ला। ३.७९ मिलियन वर्ग माइल वा ९.८३ वर्ग किमि क्षेत्रफल दूगु व ३१०मिलियन जनसंख्या दूगु थ्व देय् क्षेत्रफल व जनसंख्या निगुलिं कथं हलिमया दक्ले तःधंगु देय्य् छ्गू देय् जुवः। थ्व राष्ट्रय् हलिमया यक्व थासं जुइगु इमिग्रेसनया कारणं थ्व राष्ट्र हलिमया दक्ले बहुजातीय व बहु सांस्कृतिक राष्ट्रय् छगूया रुपय् पलिस्था जूगु दु। <ref name="DD">Adams, J. Q., and Pearlie Strother-Adams (2001). ''Dealing with Diversity''. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X.</ref> संयुक्त राष्ट्र अमेरिकाया अर्थतन्त्र हलिमया दक्ले तःधंगु राष्ट्रिय अर्थतन्त्र ख। सन् २०१०या एस्टिमेसन कथं थ्व देय्या कूल जिदिपि $१४.७८० त्रिलियन (नोमिनल जिदिपिया २३% व पर्चेजिङ पावर प्यारिटी कथं हलिमया २०% ) दु। <ref name="IMF GDP">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=111&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=64&pr.y=8|publisher=International Monetary Fund|title=World Economic Outlook Database|month=October|year=2009|accessdate=2010-04-27}}</ref><ref>The [[European Union]] has a larger collective economy, but is not a single nation.</ref> अमेरिकाया आदिवासी एसिया जुया आःया संयुक्त राज्य अमेरिकाय् द्वलंद्व दं न्ह्य थ्यन। थ्व आदिवासी जनसंख्या युरोपेली मनुतयेसं हःगु ल्वेया कारणं सिक्क म्हो जुवन। संयुक्त राष्ट्र अमेरिका देय्या रुपय् आःया अमेरिकाया पूर्वी तटीय लागाया १३गु उपनिवेषं पलिस्था जूगु ख। जुलाई १७७६इ संयुक्त राज्य अमेरिकाया स्वतन्त्रताया घोषणां अमेरिकायात आत्मनिर्णयया अधिकार व सहकारी संघया अधिकार बिल। थ्व क्रान्तिकारी राज्यतयेसं [[बेलायती साम्राज्य]]यात अमेरिकी क्रान्तिकारी हताय् परास्त याना इतिहासय् दक्ले न्हापांगु सफल स्वतन्त्र उपनिवेषं दयावःगु राष्ट्र जुवन।<ref>Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomacy of the Revolution, to 1783", p. 352, chap. in ''A Companion to the American Revolution'', ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, pp. 352–361. ISBN 1-4051-1674-9.</ref> वर्तमान संयुक्त राज्य संविधान सेप्तेम्बर १७, १७८७य् अवधारित जूगु ख। दच्छि धुंका थुकिया पालनां राज्यतयेत संघीय गणतन्त्रया अंग व छगू बल्लागु केन्द्रिय सरकारया पलिस्था यात। युनाइटेड स्टेट्स बिल ऑफ राइट्स व थुकिया १०गु अमेन्द्मेन्ट्सं यक्व नागरिक अधिकार सुनिष्चित यात। थ्व सन् १७९१य् र्याटिफाइड जुल। १९गु शताब्दीइ संयुक्त राष्ट्र अमेरिकां आदिवासीतयेगु ट्राइबयात उठिबास याना, फ्रान्सनाप लुइजियाना न्याना, स्पेननाप फ्लोरिडा न्याना, ओरेगन काउन्टीया छुं भूभाग संयुक्त अधिराज्यनाप न्याना, एल्टाक्यालिफोर्निया व न्यु मेक्सिको मेक्सिकोनाप न्याना, अलास्का रुसनाप न्याना व टेक्सास गणतन्त्र व हवाई गणतन्त्रयात परास्त याना थःगु क्षेत्रफल बिस्तार यात। बुंज्याय् आधारित दक्षिणी व उद्योगय् आधारित उत्तरी राज्यतयेगु दासप्रथाय् जूगु असहमतिं व राज्यया अधिकारया असहमतिं अमेरिकी गृह हता सन् १८६०या दशकय् न्ह्यथन। उत्तरया विजयं थ्व राष्ट्रया विभाजन पन व संविधानया १३गु संशोधनं दासप्रथा क्वचाल। १८७०या दशकं थ्व राष्ट्रया अर्थतन्त्र हलिमया हे दक्ले तधंगु जुवन।<ref>{{cite web|author=Maddison, Angus|url=http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_09-2008.xls|title=Historical Statistics for the World Economy|publisher=The Groningen Growth and Development Centre, Economics Department of the University of Groningen|year=2006|accessdate=2008-11-06}}</ref> स्पेनी-अमेरिकी हता व न्हापांगु हलिम हतां थ्व राष्ट्रयात छगू सामरिक शक्तिया रुपय् पलिस्था यात। लिउ हलिम हताया लिच्वया कथं थ्व देय् हलिमया न्हापांगु आणविक शक्ति दूगु देय् व संयुक्त राष्ट्र संघया स्थायी सदस्य जुवन। शीत हता व सोभियत संघया विखण्डनं थ्व देय्यात हलिमया छगू जक्क सुपरपावरया रुपय् पलिस्था यात। हलिमया कूल सैन्य खर्चया ४३% थ्व देशं थःगु सेनाय् जक्क याइ। नापं थ्व देशं हलिमया अर्थ, राजनीति व संस्कृतिया नेतृत्त्वदायी भूमिका नं म्हिताच्वंगु दु। <ref>{{cite web|author=Cohen, Eliot A.|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/59919/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower|title=History and the Hyperpower|work=Foreign Affairs|date=July/August 2004|accessdate=2006-07-14}} {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1217752.stm|title=Country Profile: United States of America|publisher=BBC News|date=2008-04-22|accessdate=2008-05-18}}</ref> ==इतिहास== {{मू पौ|संयुक्त राज्य अमेरिकाया इतिहास}} संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इतिहास द्वलंद्व दँ न्ह्यः उत्तर अमेरिकाय् न्हापांम्ह मनुखं पलाः तःगु इलंनिसें सुरु जूगु ख। न्हापा थन आदिवासी जनजातितय्गु तःधंगु बस्ती दुगु ख, गुपिं थःथःगु हे संस्कृति, भाषा व परम्पराय् म्वाःनाच्वंगु ख। सन् १४९२य् क्रिस्टोफर कोलम्बसं थ्व महाद्वीपय् थ्यनेधुंका युरोपियन शक्तिपिं विशेष यानाः बेलायत, फ्रान्स व स्पेनं थन थःगु उपनिवेश पलिस्था यायेगु ज्या सुरु याःगु ख। सन् १६०७य् भर्जिनियाया जेम्सटाउनय् न्हापांगु स्थायी अंग्रेजी बस्ती स्थापना जूगु ख, गुकिं अमेरिकी इतिहासय् छगू न्हूगु अध्यायया सुरुवात यात। थ्वया लिपा म्यासाचुसेट्स, न्युयोर्क व मेमेगु थासय् नं बस्तीत दयावल। झिंच्यागु शताब्दीया मध्यतक थ्यंबलय् अमेरिकाया पूर्वी तटय् झिस्वंगु बेलायती उपनिवेशत पूर्ण रुपं पलिस्था जुइधुंकूगु ख। थ्व इलय् उपनिवेशतय्गु अर्थतन्त्र बुँज्या, व्यापार व दासप्रथाय् आधारित जुयाच्वंगु ख। बेलायती साम्राज्यं थःगु ऋण पुलेत उपनिवेशतय्‌त तःधंगु कर कयाच्वन गुकिं यानाः उपनिवेशवासीतय्गु दथुय् असन्तोष ब्वलं बिल। 'प्रतिनिधित्व विनाया कर मज्यु' (No taxation without representation) धइगु नारा थ्वहे इलय् लोकंह्वल। थ्वहे असन्तोषं लिपा अमेरिकी क्रान्तिया आधार तयार यात। सन् १७७५य् लेक्सिंगटन व कनकर्डया ल्वापू निसें थ्व स्वतन्त्रता संग्राम सुरु जूगु ख। थ्व संग्रामय् जर्ज वाशिंगटनं अमेरिकी सेनाया नेतृत्व यानादिल। <ref>Bancroft, G. (1834). History of the United States from the Discovery of the American Continent.</ref> सन् १७७६ जुलाई ४ खुन्हु फिलाडेल्फियाय् थ्व झिस्वंगु उपनिवेशतय्सं थःत 'संयुक्त राज्य अमेरिका' धकाः स्वतन्त्र राष्ट्र घोषणा यात। थोमस जेफरसनं च्वयादीगु 'स्वतन्त्रताया घोषणापत्र' (Declaration of Independence) थ्व देय्‌या छगु ऐतिहासिक दस्तावेज जुल। थ्व दस्ताबेजं दक्वं मनुत समान ख व इमिगु छुं आधारभूत अधिकारत दु धकाः च्वयातल। अमेरिकी स्वतन्त्रता संग्राम सन् १७८३य् पेरिस सन्धि नापं क्वचाल, गुकिं अमेरिकायात छगू सार्वभौम राष्ट्रया मान्यता बिल। थ्वया लिपा न्हूगु संविधान दयेकेगु ज्या सुरु जुल, गुगु सन् १७८९य् लागू जुल। संविधानं छगू संघीय सरकारया व्यवस्था यात गुगु कार्यपालिका, व्यवस्थापिका व न्यायपालिकाय् विभाजित दु। जर्ज वाशिंगटन अमेरिकाया न्हापांम्ह राष्ट्रपति निर्वाचित जुयादिल। १९गू शताब्दीया सुरुवातय् अमेरिकां थःगु भूभाग विस्तार यायेगु नीति काल। सन् १८०३य् फ्रान्सपाखें लुइजियाना न्यानाज्या(Louisiana Purchase) यानाः अमेरिकाया क्षेत्रफल निब्वति हे अप्वल। थ्व इलय् पश्चिमपाखेया विस्तार (Westward Expansion) तसकं तीव्र गतिं न्ह्याःवन। अथे जुसां, थ्व विस्तारया झ्वलय् अनया आदिवासी जनजातितय्त तसकं अन्याय जुल व इमित थःगु भूमिपाखें विस्थापित यायेगु ज्या जुल। थ्वहे इलय् दासप्रथाया विषययात कयाः उत्तर व दक्षिण राज्यतय्गु दथुय् तःधंगु मतभेद उत्पन्न जुल। <ref>Zinn, H. (1980). A People's History of the United States.</ref> सन् १८६१य् सुरु जूगु अमेरिकी गृहयुद्ध (American Civil War) अमेरिकी इतिहासया छगू दकलय् घातक व निर्णायक मोड ख। अब्राहम लिंकनं थ्व इलय् राष्ट्रया नेतृत्व यानादिल व दासप्रथा अन्त यायेगु संकल्प कयादिल। थ्व युद्ध उत्तरया 'युनियन' व दक्षिणया 'कन्फेडेरेसी' दथुय् प्यदँतक न्ह्याःगु ख।<ref>McPherson, J. M. (1988). Battle Cry of Freedom: The Civil War Era.</ref> गृहयुद्धय् युनियनया विजय जुइधुंकाः दासप्रथा पूर्ण रुपं खारेज जुल व देय्या एकता दयाच्वन। युद्ध लिपाया 'पुनर्निर्माण' (Reconstruction) कालय् दक्षिणया अर्थतन्त्रयात हाकनं दयेकेगु व मुक्त जूगु दासतय्त नागरिक अधिकार बीमाःगु खँय् तःधंगु बहस जुल। झिंगुंगु शताब्दीया अन्तपाखे अमेरिका छगू औद्योगिक शक्तिया रुपय् विकास जुयावल। रेलमार्गया संजालं सकल देय्यात स्वायेगु ज्या यात व उद्योगधन्दातय्सं तीव्र गतिं प्रगति यात। थ्व इलय् युरोपं द्वलंद्व आप्रवासीत अमेरिका वःगु ख, गुकिं थनया जनसांख्यिकीय रुप हे हिलेबिल। थ्व कालखण्डयात 'गिल्डेड एज' (Gilded Age) धकाः नं म्हसीकेगु याइ, छाय्‌धाःसा थ्व इलय् तःधंगु आर्थिक उन्नति नापं भ्रष्टाचार व असमानता नं ब्वलंल। सन् १८९८या स्पेनी-अमेरिकी युद्धं अमेरिकायात छगू विश्व शक्तिया रुपय् स्थापित यात। नीगु शताब्दीया सुरुइ अमेरिकां विश्व राजनीति व अर्थतन्त्रय् थःगु उपस्थिति झन बल्लाकाः यंकल। निक्वःगु विश्वयुद्धय् अमेरिकाया प्रवेशं मित्रराष्ट्रतय्त विजय हासिल यायेत तःधंगु ग्वाहालि यात। सन् १९२९या 'ग्रेट डिप्रेसन' (Great Depression) वा तःधंगु आर्थिक मन्दीं अमेरिकाया जनजीवन तसकं कष्टकर दयेकल। राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी. रुजवेल्टं 'न्यू डिल' (New Deal) ज्याझ्वः नापं अर्थतन्त्रयात हाकनं थकायेगु कुतः यानादिल। निगूगु विश्वयुद्धय् जापानी हमला लिपा अमेरिकां युद्धय् भाग कयाः ताःलायेगु ज्या यात। युद्ध लिपा अमेरिका व सोभियत संघ दथुइ 'शीतयुद्ध' (Cold War) सुरु जुल, गुगु दशकौंसम्म न्ह्याःवन। सन् १९५० व १९६०या दशकय् नागरिक अधिकार आन्दोलन (Civil Rights Movement) जुयाः अश्वेत नागरिकतय्सं समानताया अधिकार प्राप्त यात। मार्टिन लुथर किंग जुनियर थ्व आन्दोलनया मू नेता ख, गुम्हसें अहिंसात्मक मार्गं परिवर्तन हयादिल। थ्वहे इलय् अमेरिकां अन्तरिक्ष विज्ञानय् तःधंगु विकास यात व सन् १९६९य् तिमिलाय् मनु छ्वयेत सफल जुल। भियतनाम युद्ध व मेमेगु अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्वं अमेरिकी समाजयात विभाजित नं यात। २१गू शताब्दीया सुरुइ सेप्टेम्बर ११ या आक्रमणं अमेरिकी सुरक्षा व विदेश नीतिइ तःधंगु परिवर्तन हल। थौंकन्हय् अमेरिका प्रविधि, अर्थतन्त्र व सामरिक दृष्टिं हलिमया छगू शक्ति राष्ट्रया रुपय् कायम हे दु। अमेरिकाया इतिहास धइगु निरन्तर संघर्ष, परिवर्तन व प्रगतिया छगू मंकाः लिच्वः ख। अमेरिकी समाज झन झन विविधतापूर्ण जुया वयाच्वंगु दु व न्हूगु चुनौतितय्गु सामना यायेत न्ह्याः वनाच्वंगु दु।<ref>Kennedy, D. M. (1999). Freedom from Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945.</ref> ==भूगोल== संयुक्त राज्य अमेरिकाया भूगोल उत्तर अमेरिका महाद्वीपया तःधँगु भूभागया भौगोलिक संरचना खः।<ref>U.S. Geological Survey (2020). ''The Geography of North America''. USGS Publications.</ref> थ्व देय्या पूर्वय् एत्लान्तिक महासागर व पश्चिमय् प्रशान्त महासागर ला। थ्व देशया उत्तरय् क्यानादा व दक्षिणय् मेक्सिको दु। संयुक्त राज्य अमेरिकाय् मुक्कं ५० गू राज्यत दु।<ref>National Geographic Society (2018). ''Physical Geography of the United States''. National Geographic Press.</ref> अलास्का व हवाइ राज्य मुख्य भूभागस्वया तापाक ला। थ्व देय्या दकले तःजाःगु च्वका अलास्काय् दुगु देनाली (Denali) खः। रकी च्वकाझ्वः (Rocky Mountains) थ्व देय्या पश्चिमी भागय् लाःगु तःधँगु च्वापुगुं झ्वः खः।<ref>World Atlas (2021). ''Geography of the United States''. World Atlas Media.</ref> पूर्वी भागय् अपालाचियन गुंझ्वः दु। मिसिसिपी खुसि थ्व देय्या दकले तःधँगु खुसि खः धाःसा मिजौरी खुसि थ्व देय्या दकले ताःहाकःगु खुसि खः। थ्व देशया दथुइ तःधं ख्यः (Great Plains) भूभाग दु। थ्व देशया थाय्-थासय् जलवायुया तःधंगु विविधता दु। भौगोलिक विविधतां यानाः थ्वनया अर्थतन्त्र व समाजय् तःधँगु प्रभाव लाकूगु दु। ===फिसबुँ=== * चिहुआहुआन फिसःबुँ: थ्व उत्तर अमेरिका महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु [[फिसःबुँ]] खः। थ्व फिसःबुँ [[मेक्सिको]]या उत्तर-मध्य भाग व [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]या दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ५ लखः १ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व उत्तर अमेरिकाया दकले तःधँगु फिसःबुँत मध्ये छगू खः। थ्व फिसःबुँ सियरा माद्रे अक्सिदेन्तल व ओरियन्तल (Sierra Madre Occidental व Sierra Madre Oriental) च्वकाझ्वःया दथुइ ला। थनया लफय् क्वाःगु व गंगु जुइ, तर थन चिकुलाय् तसकं चिकुइफु। थन यक्व कथंया क्याक्टस (cactus) वनस्पति व झाडीत दयाच्वंगु दु। थ्व फिसःबुँय् प्राणी जीवनया विविधता दु, गन यक्व कथंयागु स्वां, कि व झंगःत दु। थन रियो ग्रान्दे (Rio Grande) खुसि बाहा वइ, गुकिं थ्व क्षेत्रयात लः बिइ। थ्व फिसःबुँ भौगोलिक दृष्टिं उच्च पठार (high plateau) क्षेत्रय् ला। थन ल्वहं व फिया मिश्रण दुगु भूभाग खनेदु। थनयागु प्राकृतिक वातावरण जैविक विविधताया दृष्टिं तसकं महत्त्वपूर्ण दु। थ्व फिसःबुँ उत्तर अमेरिकी महाद्वीपयागु छगू मू भौगोलिक विशेषता खः। ==अर्थतन्त्र== {| class="infobox" style="font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 310px;" |- style="background:#f5f5f5;" ! colspan="3" | आर्थिक सूचक |- | [[बेरोजगारी]] || 7.8% <small>(सेप्टेम्बर २०१२)</small> || style="text-align: right;" |<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm|title=Employment Situation Summary|publisher=U.S. Dept. of Labor|date=2012-10-05|accessdate=2012-10-05}}</ref> |- | कुल ग्राहस्थ उत्पादन वृद्धि || 1.3% <small>(2Q 2012)</small>, 1.7% <small>(2011)</small>|| style="text-align: right;" |<ref>{{cite web|url=http://www.bea.gov/newsreleases/national/gdp/gdpnewsrelease.htm|title=National Income and Product Accounts Gross Domestic Product, 1st Quarter 2012 (Advance Estimate)|publisher=Bureau of Economic Analysis|date=2012-04-27 |accessdate=2012-05-08}} Change is based on [[chained dollars|chained 2005 dollars]]. Quarterly growth is expressed as an annualized rate.</ref> |- | [[कन्ज्युमर प्राइस इण्डेक्स|CPI]] इन्फ्लेसन || 1.7% <small>(May 2011&nbsp;– May 2012)</small> || style="text-align: right;" |<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/cpi.nr0.htm|title=Consumer Price Index: May 2012|publisher=Bureau of Labor Statistics|date=2012-06-14|accessdate=2012-06-27}}</ref> |- | [[गरिबी]] || 15.1% <small>(2010)</small> || style="text-align: right;" |<ref name=CBPR10>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2011pubs/p60-239.pdf|title=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2010|publisher=U.S. Census Bureau|date=2010-09-14|accessdate=2011-09-16}}</ref> |- | [[पब्लिक डेब्ट]] || $15.78 trillion <small>(June 25, 2012)</small> || style="text-align: right;" |<ref>{{cite web|url=http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|title=Debt Statistics|publisher=U.S. Dept. of the Treasury|accessdate=2012-06-27}}</ref> |- | [[Wealth in the United States|Household net worth]] || $58.5 trillion <small>(4Q 2011)</small> || style="text-align: right;" |<ref>{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/releases/Z1/Current/z1r-1.pdf|title=Flow of Funds Accounts of the United States: Flows and Outstandings Fourth Quarter 2011|publisher=U.S. Federal Reserve|date=2012-03-08|accessdate=2012-04-17}}</ref> |} संयुक्त राज्यय् पूंजीवादी मिश्रित अर्थतन्त्र व्यवस्था दु। थ्व व्यवस्थायात प्रचुर प्राकृतिक स्रोत, उच्च कोटीया भौतिक पूर्वाधार, व उच्च उत्पादकत्त्वं ग्वहालि याःगु दु। <ref>Wright, Gavin, and Jesse Czelusta, "Resource-Based Growth Past and Present", in ''Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny'', ed. Daniel Lederman and William Maloney (World Bank, 2007), p. 185. ISBN 0-8213-6545-2.</ref> अन्तराष्ट्रिय मौद्रिक कोषया कथं संराया $१५.१ ट्रिलियनया कुल ग्राहस्थ उत्पादन सकल हलिम उत्पादनया बजाः एक्स्चेञ्ज दरय् २२% जुवं व पर्चेज पावर प्यारिटी अनुसार १९% थ्यं। <ref name="IMF GDP"/> मेमेगु देय् स्वया तःधंगु अर्थतन्त्र जुसां युरोपेली संघया तुलनाय् संरा अमेरिकाया राष्ट्रिय जिडिपि (पिपिपि) ५% कम दु। <ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/3-28072011-AP/EN/3-28072011-AP-EN.PDF |title=EU27 Population 502.5 Million at 1 January 2011|publisher=Eurostat Press Office |format=PDF |date=2011-07-28 |accessdate=2012-06-19}}</ref> थ्व देय् जिडिपि पर क्यापिटा (नोमिनल) कथं ९गु थासय् व जिडिपि पर क्यापिटा कथं ६गु थासय् ला। <ref name="IMF GDP"/> संरा डालर हलिंया प्राथमिक रिजर्भ करेन्सी ख। <ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/np/sta/cofer/eng/cofer.pdf |title=Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |publisher=International Monetary Fund|format=PDF |date= |accessdate=2012-04-09}}</ref> ==राजनीति== थ्व देय् निगु तधंगु पार्टी दु- डेमोक्र्याटिक व रिपब्लिकन। ===कूटनीति=== ====मनरो सिद्धान्त==== {{मू पौ|मनरो सिद्धान्त}} मनरो सिद्धान्त सन् १८२३य् संयुक्त राज्य अमेरिकाया ५म्हम्ह राष्ट्रपति जेम्स मनरो (James Monroe) नं प्रस्तुत याःगु छगू महत्त्वपूर्ण विदेश नीति खः। थ्व सिद्धान्त अनुसार अमेरिकां युरोपीय शक्तितयेत पश्चिमी गोलार्धय् (उत्तर व दक्षिण अमेरिका महाद्वीपय्) न्हुगु औपनिवेशिक विस्तार मयायेत व अमेरिकन राष्ट्रतयेगु आन्तरिक मामलाय् हस्तक्षेप मयायेत चेतावनी बिल। थुकिया लिच्वः कथं अमेरिकां युरोपीय शक्तितयेगु आन्तरिक मामला व इमिसं दयेकातःगु पुलांगु उपनिवेशय् हस्तक्षेप मयायेगु प्रतिबद्धता व्यक्त यात। थ्व नीतिया मू उद्देश्य लातिन अमेरिकाया न्हुगु स्वतन्त्र राष्ट्रतयेत युरोपीय पुनःकब्जा निसें पनेगु व पश्चिमी गोलार्धय् संयुक्त राज्य अमेरिकाया प्रभाव स्थापित यायेगु खः। न्हापांगु ईलय् अमेरिका नाप थ्व नीति लागू यायेगु सैन्य शक्ति म्हो जुसां बेलायतया नौसेनाया (Royal Navy) सहयोगं थ्व नीति प्रभावकारी जुल। १९गु शताब्दीया लिपांगु भाग व २०गु शताब्दीइ थ्व सिद्धान्तया झ्वलय् अमेरिकां लातिन अमेरिकाय् थःगु राजनीतिक व सैन्य हस्तक्षेप यात उचित सिद्ध यायेत छ्येल। थ्व सिद्धान्त अमेरिकी विदेश नीतिया छगू मू आधार स्तम्भ जुयाः च्वन। ==तजिलजि== ===फ्रन्तियर संस्कृति=== {{मू पौ|अमेरिकन फ्रन्तियर}} अंग्रेजी भाय् ल्हाइपिनिगु संस्कारय् अमेरिका थःगु फ्रन्तियर तजिलजिया निंतिं नांजाः। अमेरिकन फ्रन्तियर वा वाय्‌ल्द वेस्त ( Wild West ) धाःगु १७गु शताब्दी निसें १९गु शताब्दीया लिपांगु भाग तक संयुक्त राज्य अमेरिकाया युरोपीय-अमेरिकन बस्तीतयेगु पश्चिम पाखे जुगु ताःहाकःगु भौगोलिक विस्तार खः। थ्व अवधारणां अमेरिकन इतिहास, संस्कृति व राष्ट्रिय म्हसीका दयेकेगु ख्यलय् अतिकं महत्त्वपूर्ण भूमिका म्हीतल। फ्रन्तियर धाःगु युरोपीय-अमेरिकन मनू दुगु विकसित क्षेत्र व मूलवासी अमेरिकनतयेगु कब्जा दुगु अनपेक्षित/अविकसित भूभाग दथुइ च्वंगु गतिशील सीमा खः। अमेरिकन सरकारं थःगु भूभाग एत्लान्तिक महासागर निसें प्यासिफिक महासागर तक विस्तार यायेगु नीति (Manifest Destiny) काःगु खः। थ्व विस्तारया झ्वलय् द्वलंद्वः आप्रवासीत, सापूत (cowboys), बुंज्यामित, खानी ज्यामित, व व्यापारीत पश्चिम पाखे च्वं वन। थ्व ईलय् रेलमार्ग दयेकेगु ज्या, लुं लुइकेगु ज्या (Gold Rush), व बुँज्याया प्रसारं यानाः न्हुगु नगरत व राज्यतयेगु उदय जुल। अथे जुसां थ्व विस्तारं यानाः मूलवासी अमेरिकनतयेगु भूमिइ अतिक्रमण जुल व इपिं नाप ताःहाकःगु युद्ध (American Indian Wars) जुल। फ्रन्टियरय् कानुन व व्यवस्थाया कमीं यानाः 'वाय्‌ल्ड वेष्ट' या दन्त्यकथा व काउबोइ संस्कृतिया जन्म जुल। सन् १८९०य् अमेरिकी जनगणना ब्यूरों फ्रन्तियर सीमा सिधःगु घोषणा यात। थौंकन्हे अमेरिकन फ्रन्तियर अमेरिकन संकिपा, साहित्य व लोककथाया छगू मुख्य विषय खः। ==नसा== ===फास्ट फुड=== '''फास्ट फूड''' ([[अङ्ग्रेजी भाय्|अङ्ग्रेजी]]: Fast food) अमेरिकाया छगू कथंया नसा ख धयागु अज्याःगु नसा खः गुगु तसकं याकनं दयेके फइ व याकनं इने (Serve) फइ। थ्व नसा प्रायः दंगु जुइ व "टेक-अवे" (Take-away) वा "ड्राइभ-थ्रु" (Drive-through) या निंतिं डिजाइन यानातःगु दइ। फास्ट फूडया अवधारणा आधुनिक युगया व्यस्त जीवनशैली नाप स्वानाच्वंगु दु, गन मनूतय्के नसा दयेकेगु वा ताःई तक च्वनाः नयेगु ई दैमखु। फास्ट फूडया इतिहास १९गु शताब्दीया "फिश एण्ड चिप्स" (Fish and chips) पसं निसें सुरु जूगु खःसां, २०गु शताब्दीइ [[अमेरिका]]य् म्याकडोनल्ड्स (McDonald's), केएफसी (KFC), व बर्गर किंग थें न्याःगु चेन (Chains) वयेवं थ्व हलिम न्यंकं विस्तार जुल। फास्ट फूडया मू विशेषता "प्रमाणीकरण" (Standardization) खः, अर्थात् हलिमया छुं नं थासय् नसाया सवाः व मात्रा छगू हे जुइ। थ्व नसा प्रायः कारखानाय् प्रशोधित (Processed) जुइ व रेस्टुरेन्टय् क्वाकाः वा दायेकाः जक बिइ। फास्ट फूडय् चि (Salt), चिनी (Sugar), व दाः (Fat) या मात्रा अप्व दइ, गुकिं यानाः थनया नसाया सवाः बांलाइ तर उसाँय् (Health) या निंतिं बांलाः जुइ मखु। तःग्वाराचिनिगु (Obesity) व मधुमेह (Diabetes) थें न्याःगु ल्वय्या प्रकोपय् थन्याःगु नसाया तःधंगु ल्हा दु। यद्यपि, आःया ईलय् यक्व फास्ट फूड चेन्टय्सं "सलाद" (Salad) व "ग्रिल्ड" (Grilled) नसा थें न्याःगु उसाँय् अनुकूल विकल्पत नं हःगु दु। फास्ट फूड पश्चिमी नसा (बर्गर, पिज्जा) य् जक सीमित मजुसें, एसियाली (नुडल्स, सुशी) व मध्य-पूर्वी (कबाब) नसा तक नं न्यनाच्वंगु दु। नेपालय् नं "मःम", "चाउमिन", व "पकोडा" यात स्थानीय फास्ट फूडया रुपय् काये छिं। फास्ट फूड उद्योगं हलिं अर्थतन्त्रय् तःधंगु योगदान बियाच्वंगु दु व द्वलंद्व मनूतय्त लजगा ब्युगु दु। फास्ट फूडया विज्ञापन व बजारीकरण तसकं आक्रामक जुइ, गुकिं मचातय्त आकर्षित याइ। "जंक फूड" (Junk food) धयागु खँग्वः फास्ट फूडया निंतिं प्रायः छ्यली। फास्ट फूडया सुविधायुक्त प्याकेजिङं यानाः थ्व नयेत अःपु। ==== मू नसात ==== * '''बर्गर व स्यान्डविच:''' ह्याम्बर्गर (Hamburger), चिजबर्गर (Cheeseburger), चिकेन स्यान्डविच, हट डग (Hot dog), सबवे स्यान्डविच (Subway)। * '''फ्राइड:''' फ्रेन्च फ्राइज (French fries), फ्राइड चिकेन (Fried chicken), अनियन रिङ्स (Onion rings), चिकेन नगेट्स (Chicken nuggets)। * '''पिज्जा व इटालियन:''' पेपरोनी पिज्जा, चीज पिज्जा, पास्ता। * '''मेक्सिकन:''' ताको (Taco), बुरितो (Burrito), नाचोज (Nachos), केसादिया (Quesadilla)। * '''एसियामि/स्थानीय:''' मःम, चाउमिन, स्प्रिङ रोल, सुशी। * '''त्वँसा व डेजर्ट:''' सोडा, मिल्कशेक, आइसक्रिम, डोनट, मफिन। ==भाय्== थ्व देय्या मू भाय् अंग्रेजी ख। अमेरिकाया अंग्रेजीइ यक्व भाषिकात दु। थुकिया मू कचा थथे दु: * '''सांस्कृतिक व जातीय अमेरिकी अंग्रेजी''' ** अफ्रिकन अमेरिकन अंग्रेजी *** अफ्रिकन-अमेरिकन भर्नाकुलर अंग्रेजी ** केजुन भर्नाकुलर अंग्रेजी ** सामान्य अमेरिकन : अमेरिकन अंग्रेजिया "मानक" बाय् "मूलधार" झ्वः ** लातिनो (हिस्प्यानिक) भर्नाकुलर अंग्रेजी *** चिकानो अंग्रेजी (मेक्सिकन-अमेरिकन अंग्रेजी) *** मायामी अंग्रेजी *** न्यूयोर्क लाटिनो अंग्रेजी ** पेन्सिलभेनिया डच अंग्रेजी ** येशिवा अंग्रेजी ** अमेरिकन आदिवासी अंग्रेजी *** लुम्बी अंग्रेजी * '''क्षेत्रीय व स्थानीय अमेरिकन अंग्रेजी''' ** उत्तरी अमेरिकी अंग्रेजी *** इनल्यान्द उत्तरी अंग्रेजी : [[शिकागो]], क्लिभल्यान्द, दित्रोइत, मिल्वाकी, पश्चिमी न्यूयोर्क, मिशिगनया क्वय् प्रायद्वीप, व अमेरिकाया अधिकांश ग्रेट लेक्स क्षेत्र *** न्यु इंग्ल्यान्द अंग्रेजी **** पूर्वी न्यु इंग्ल्यान्द अंग्रेजी ( बोस्टन व मेन अंग्रेजी नापं) ***** रोद आइल्यान्द अंग्रेजी **** पश्चिमी न्यू इंग्ल्यान्द अंग्रेजी : कनेक्टिकट, हडसन भ्याली, पश्चिमी म्यासाचुसेट्स, व भर्मोन्ट *** उत्तर-मध्य (उपरी मध्यपश्चिमी) अंग्रेजी : उत्तरी विस्कन्सिन, उत्तरी मिनेसोटा, नर्थ डकोटा, मोन्टाना ** मेट्रोपोलिटन न्यूयोर्क अंग्रेजी ** दक्षिणपूर्व सुपर-क्षेत्रीय अंग्रेजी *** मिदल्यान्द अमेरिकन अंग्रेजी **** नर्थ मिदल्यान्द अंग्रेजी: आयोवा सिटी, ओमाहा, लिंकन, कोलम्बिया, स्प्रिंगफील्ड, मुन्सी, कोलम्बस, आदि। **** साउथ मिदल्यान्द अंग्रेजी: ओक्लाहोमा सिटी, तुलसा, तोपेका, विचिता, क्यान्सास सिटी, सेन्ट लुइस, दिकेतर, इंदियानापोलिस, सिनसिनाटी, देडटन आदि। *** हाई टाइडर अंग्रेजी: चेसापीक खाडी, तेन्जियर, ओक्राकोक, द आउटर ब्याङ्क्स, भर्जिनिया ब्यारियर द्वीप आदिया परम्परागत भाषिका। *** न्यू ओर्लियन्स अंग्रेजी *** फिलाडेल्फिया अंग्रेजी **** बाल्टिमोर अंग्रेजी *** दक्षिणी अमेरिकन अंग्रेजी **** दक्षिणी एप्पलचियन अंग्रेजी : लिन्डेन, बर्मिंघम, चात्तानूगा, नक्सभिल, एशभिल, व ग्रीनभिल **** टेक्सन अंग्रेजी : लबक, ओडेसा, व द्यालास **** टेनेसियन अंग्रेजी: नाशविले, मर्फ्रीजबोरो, मेम्फिस ** पश्चिमी अमेरिकी अंग्रेजी *** क्यालिफोर्निया अंग्रेजी *** प्यासिफिक नर्थवेस्ट अंग्रेजी ** पश्चिमी पेन्सिलवेनिया (पिट्सबर्ग) अंग्रेजी * '''विलुप्त जुइधुंकूगु बाय् विलुप्त जुइत्यंगु अमेरिकी अंग्रेजी''' ** बुन्टलिङ्ग ** " गुद अमेरिकन स्पिच " : मध्य-एटलान्टिक बाय् ट्रान्सएटलान्टिक अंग्रेजी ** इलित उत्तरपूर्वी अमेरिकी अंग्रेजी ** पुलांगु दक्षिणी अमेरिकी अंग्रेजी * '''अमेरिकन अंग्रेजीइ आधारित हाइब्रिड भाय् (क्रिओल बाय् पिजिन )''' ** अफ्रो-सेमिनोल क्रियोल ** गुल्लाह भाषा /सी आइल्याण्ड क्रियोल अंग्रेजी, दक्षिण-पूर्वी संयुक्त राज्य अमेरिका सम्बन्धित बहामियन क्रियोल ** हवाईयन पिजिन ==स्वयादिसँ== *[[संयुक्त राज्य अमेरिकाया काउन्टीतयेगु धलः]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} {{अमेरिका}} {{देय् च्वसु|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[Category:देय्]] n9t08ayhikq0m2t5fllbnv3cw3c4ux7 1124691 1124668 2026-09-12T05:08:05Z Eukesh 11 /* फिसबुँ */ 1124691 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपि|𑐳𑑄𑐫𑐸𑐎𑑂𑐟 𑐬𑐵𑐖𑑂𑐫 𑐀𑐩𑐾𑐬𑐶𑐎𑐵}} [[Image:Star Spangled Banner instrumental.ogg]] [[Image:"The Star-Spangled Banner" - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga]] {{Infobox Country or territory |name=युनायटेड स्टेट्स ऑफ अमेरिका |native_name = United States of America |common_name = अमेरिका |image_flag = Flag of the United States.svg |image_coat = US-GreatSeal-Obverse.svg|20px | symbol_type = चिन्ह <!--Please read the talk page before editing these mottos:--> | national_motto = {{lang|la|''[[E pluribus unum|E Pluribus Unum]]''}} <small>("Out Of Many, One")&nbsp;(traditional)</small><br/>''[[In God We Trust]]''&nbsp;<small>(1956 to date)</small> | image_map = LocationUSA.png | national_anthem = ''द स्टार-स्प्यांगल्द बॅनर'' | official_languages = [[Languages of the United States|None at federal level]]<br/>([[अमेरिकन अंग्रेजी]] ''[[de facto]]'') | capital = वॉशिंग्टन DC | latd=38 |latm=53 |latNS=N |longd=77 |longm=02 |longEW=W | government_type = [[federal republic|Federal]] [[constitutional republic]] | leader_title1 = [[President of the United States|President]] | leader_name1 = [[Joe Biden]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | leader_title2 = [[Vice President of the United States|Vice President]] | leader_name2 = [[Kamala Harris]] ([[Democratic Party (United States)|D]]) | largest_city = न्यू यॉर्क सिटी | area = 9,631,420 | areami² = 3,718,695 | area_rank = 3rd¹ | area_magnitude = 1 E12 | percent_water = 4.87 | population_estimate = {{uspop commas}}<ref>Extrapolation from [http://www.census.gov/population/www/popclockus.html U.S. POPClock]</ref><!--automatically updated extrapolation--> | population_estimate_year = 2006 | population_estimate_rank = 3rd | population_census = 281,421,906 | population_census_year = 2000 | population_density = 31 | population_densitymi² = 80 | population_density_rank = 172nd | GDP_PPP_year = 2006 | GDP = $13.049 [[trillion]] | GDP_PPP = $13.049 [[trillion]] | GDP_PPP_rank = 1st | GDP_PPP_per_capita = $43,555 | GDP_PPP_per_capita_rank = 3rd | GDP_nominal = $12.485 [[trillion]] | GDP_nominal_rank = 1st | GDP_nominal_year = 2005 | GDP_nominal_per_capita = $42,000 | GDP_nominal_per_capita_rank = 8th | HDI_year = 2004 | HDI = [[Image:Green_Arrow_Up.svg|8px]] 0.948 | HDI_rank = 8th | HDI_category = <font color="#009900">high</font> | sovereignty_type = [[American Revolutionary War|Independence]] | sovereignty_note = from [[Kingdom of Great Britain|Great Britain]] | established_event1 = [[United States Declaration of Independence|Declared]] | established_event2 = [[Treaty of Paris (1783)|Recognized]] | established_date1 = [[July 4]] [[1776]] | established_date2 = [[September 3]], [[1783]] | currency = [[United States dollar]] ($) | currency_code = USD | country_code = USA | time_zone = | utc_offset = -5 to -10 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = -4 to -10 | cctld = [[.us]] [[.gov]] [[.edu]] [[.mil]] [[.um]] | calling_code = 1 | ISO_3166-1_alpha2 = US | ISO_3166-1_alpha3 = USA | ISO_3166-1_numeric = | sport_code = USA | vehicle_code = USA | footnotes = ¹ Sometimes listed as 4th; the rank is [[List of countries and outlying territories by total area|disputed]] with China. }} '''संयुक्त राज्य अमेरिका''' (वा '''संयुक्त राज्य''', '''युएस''', '''युएसए''', वा '''[[अमेरिका]]''') ५०गु राज्य व छगू [[संघीय जिल्ला]] दूगु छगू [[संघीयता|संघीय]] [[संवैधानिक गणतन्त्र]] ख। थ्व देय्या मू भूभाग उत्तर अमेरिकाय् ला धाःसा हवाइ राज्य प्रशान्त महासागरय् ला। थ्व देय्या मू भूभागया उत्तरय् कॅनडा, दक्षिणय् मेक्सिको, पूर्वय् अटलांटिक महासागर व पश्चिमय् प्रशान्त महासागर ला। थ्व देय्या अलास्का राज्य धाःसा उत्तर अमेरिकाया उत्तरी लागाय् ला। अलास्काया पूर्वय् कॅनडा, पश्चिमय् बेरिंग स्ट्रेट धुंका रुस ला। हवाइ राज्य धाःसा छगू आर्किपेगालो ख। थ्व राज्य मध्य प्रशान्तय् ला। ३.७९ मिलियन वर्ग माइल वा ९.८३ वर्ग किमि क्षेत्रफल दूगु व ३१०मिलियन जनसंख्या दूगु थ्व देय् क्षेत्रफल व जनसंख्या निगुलिं कथं हलिमया दक्ले तःधंगु देय्य् छ्गू देय् जुवः। थ्व राष्ट्रय् हलिमया यक्व थासं जुइगु इमिग्रेसनया कारणं थ्व राष्ट्र हलिमया दक्ले बहुजातीय व बहु सांस्कृतिक राष्ट्रय् छगूया रुपय् पलिस्था जूगु दु। <ref name="DD">Adams, J. Q., and Pearlie Strother-Adams (2001). ''Dealing with Diversity''. Chicago: Kendall/Hunt. ISBN 0-7872-8145-X.</ref> संयुक्त राष्ट्र अमेरिकाया अर्थतन्त्र हलिमया दक्ले तःधंगु राष्ट्रिय अर्थतन्त्र ख। सन् २०१०या एस्टिमेसन कथं थ्व देय्या कूल जिदिपि $१४.७८० त्रिलियन (नोमिनल जिदिपिया २३% व पर्चेजिङ पावर प्यारिटी कथं हलिमया २०% ) दु। <ref name="IMF GDP">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=111&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=64&pr.y=8|publisher=International Monetary Fund|title=World Economic Outlook Database|month=October|year=2009|accessdate=2010-04-27}}</ref><ref>The [[European Union]] has a larger collective economy, but is not a single nation.</ref> अमेरिकाया आदिवासी एसिया जुया आःया संयुक्त राज्य अमेरिकाय् द्वलंद्व दं न्ह्य थ्यन। थ्व आदिवासी जनसंख्या युरोपेली मनुतयेसं हःगु ल्वेया कारणं सिक्क म्हो जुवन। संयुक्त राष्ट्र अमेरिका देय्या रुपय् आःया अमेरिकाया पूर्वी तटीय लागाया १३गु उपनिवेषं पलिस्था जूगु ख। जुलाई १७७६इ संयुक्त राज्य अमेरिकाया स्वतन्त्रताया घोषणां अमेरिकायात आत्मनिर्णयया अधिकार व सहकारी संघया अधिकार बिल। थ्व क्रान्तिकारी राज्यतयेसं [[बेलायती साम्राज्य]]यात अमेरिकी क्रान्तिकारी हताय् परास्त याना इतिहासय् दक्ले न्हापांगु सफल स्वतन्त्र उपनिवेषं दयावःगु राष्ट्र जुवन।<ref>Dull, Jonathan R. (2003). "Diplomacy of the Revolution, to 1783", p. 352, chap. in ''A Companion to the American Revolution'', ed. Jack P. Greene and J. R. Pole. Maiden, Mass.: Blackwell, pp. 352–361. ISBN 1-4051-1674-9.</ref> वर्तमान संयुक्त राज्य संविधान सेप्तेम्बर १७, १७८७य् अवधारित जूगु ख। दच्छि धुंका थुकिया पालनां राज्यतयेत संघीय गणतन्त्रया अंग व छगू बल्लागु केन्द्रिय सरकारया पलिस्था यात। युनाइटेड स्टेट्स बिल ऑफ राइट्स व थुकिया १०गु अमेन्द्मेन्ट्सं यक्व नागरिक अधिकार सुनिष्चित यात। थ्व सन् १७९१य् र्याटिफाइड जुल। १९गु शताब्दीइ संयुक्त राष्ट्र अमेरिकां आदिवासीतयेगु ट्राइबयात उठिबास याना, फ्रान्सनाप लुइजियाना न्याना, स्पेननाप फ्लोरिडा न्याना, ओरेगन काउन्टीया छुं भूभाग संयुक्त अधिराज्यनाप न्याना, एल्टाक्यालिफोर्निया व न्यु मेक्सिको मेक्सिकोनाप न्याना, अलास्का रुसनाप न्याना व टेक्सास गणतन्त्र व हवाई गणतन्त्रयात परास्त याना थःगु क्षेत्रफल बिस्तार यात। बुंज्याय् आधारित दक्षिणी व उद्योगय् आधारित उत्तरी राज्यतयेगु दासप्रथाय् जूगु असहमतिं व राज्यया अधिकारया असहमतिं अमेरिकी गृह हता सन् १८६०या दशकय् न्ह्यथन। उत्तरया विजयं थ्व राष्ट्रया विभाजन पन व संविधानया १३गु संशोधनं दासप्रथा क्वचाल। १८७०या दशकं थ्व राष्ट्रया अर्थतन्त्र हलिमया हे दक्ले तधंगु जुवन।<ref>{{cite web|author=Maddison, Angus|url=http://www.ggdc.net/maddison/Historical_Statistics/horizontal-file_09-2008.xls|title=Historical Statistics for the World Economy|publisher=The Groningen Growth and Development Centre, Economics Department of the University of Groningen|year=2006|accessdate=2008-11-06}}</ref> स्पेनी-अमेरिकी हता व न्हापांगु हलिम हतां थ्व राष्ट्रयात छगू सामरिक शक्तिया रुपय् पलिस्था यात। लिउ हलिम हताया लिच्वया कथं थ्व देय् हलिमया न्हापांगु आणविक शक्ति दूगु देय् व संयुक्त राष्ट्र संघया स्थायी सदस्य जुवन। शीत हता व सोभियत संघया विखण्डनं थ्व देय्यात हलिमया छगू जक्क सुपरपावरया रुपय् पलिस्था यात। हलिमया कूल सैन्य खर्चया ४३% थ्व देशं थःगु सेनाय् जक्क याइ। नापं थ्व देशं हलिमया अर्थ, राजनीति व संस्कृतिया नेतृत्त्वदायी भूमिका नं म्हिताच्वंगु दु। <ref>{{cite web|author=Cohen, Eliot A.|url=http://www.foreignaffairs.com/articles/59919/eliot-a-cohen/history-and-the-hyperpower|title=History and the Hyperpower|work=Foreign Affairs|date=July/August 2004|accessdate=2006-07-14}} {{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1217752.stm|title=Country Profile: United States of America|publisher=BBC News|date=2008-04-22|accessdate=2008-05-18}}</ref> ==इतिहास== {{मू पौ|संयुक्त राज्य अमेरिकाया इतिहास}} संयुक्त राज्य अमेरिकायागु इतिहास द्वलंद्व दँ न्ह्यः उत्तर अमेरिकाय् न्हापांम्ह मनुखं पलाः तःगु इलंनिसें सुरु जूगु ख। न्हापा थन आदिवासी जनजातितय्गु तःधंगु बस्ती दुगु ख, गुपिं थःथःगु हे संस्कृति, भाषा व परम्पराय् म्वाःनाच्वंगु ख। सन् १४९२य् क्रिस्टोफर कोलम्बसं थ्व महाद्वीपय् थ्यनेधुंका युरोपियन शक्तिपिं विशेष यानाः बेलायत, फ्रान्स व स्पेनं थन थःगु उपनिवेश पलिस्था यायेगु ज्या सुरु याःगु ख। सन् १६०७य् भर्जिनियाया जेम्सटाउनय् न्हापांगु स्थायी अंग्रेजी बस्ती स्थापना जूगु ख, गुकिं अमेरिकी इतिहासय् छगू न्हूगु अध्यायया सुरुवात यात। थ्वया लिपा म्यासाचुसेट्स, न्युयोर्क व मेमेगु थासय् नं बस्तीत दयावल। झिंच्यागु शताब्दीया मध्यतक थ्यंबलय् अमेरिकाया पूर्वी तटय् झिस्वंगु बेलायती उपनिवेशत पूर्ण रुपं पलिस्था जुइधुंकूगु ख। थ्व इलय् उपनिवेशतय्गु अर्थतन्त्र बुँज्या, व्यापार व दासप्रथाय् आधारित जुयाच्वंगु ख। बेलायती साम्राज्यं थःगु ऋण पुलेत उपनिवेशतय्‌त तःधंगु कर कयाच्वन गुकिं यानाः उपनिवेशवासीतय्गु दथुय् असन्तोष ब्वलं बिल। 'प्रतिनिधित्व विनाया कर मज्यु' (No taxation without representation) धइगु नारा थ्वहे इलय् लोकंह्वल। थ्वहे असन्तोषं लिपा अमेरिकी क्रान्तिया आधार तयार यात। सन् १७७५य् लेक्सिंगटन व कनकर्डया ल्वापू निसें थ्व स्वतन्त्रता संग्राम सुरु जूगु ख। थ्व संग्रामय् जर्ज वाशिंगटनं अमेरिकी सेनाया नेतृत्व यानादिल। <ref>Bancroft, G. (1834). History of the United States from the Discovery of the American Continent.</ref> सन् १७७६ जुलाई ४ खुन्हु फिलाडेल्फियाय् थ्व झिस्वंगु उपनिवेशतय्सं थःत 'संयुक्त राज्य अमेरिका' धकाः स्वतन्त्र राष्ट्र घोषणा यात। थोमस जेफरसनं च्वयादीगु 'स्वतन्त्रताया घोषणापत्र' (Declaration of Independence) थ्व देय्‌या छगु ऐतिहासिक दस्तावेज जुल। थ्व दस्ताबेजं दक्वं मनुत समान ख व इमिगु छुं आधारभूत अधिकारत दु धकाः च्वयातल। अमेरिकी स्वतन्त्रता संग्राम सन् १७८३य् पेरिस सन्धि नापं क्वचाल, गुकिं अमेरिकायात छगू सार्वभौम राष्ट्रया मान्यता बिल। थ्वया लिपा न्हूगु संविधान दयेकेगु ज्या सुरु जुल, गुगु सन् १७८९य् लागू जुल। संविधानं छगू संघीय सरकारया व्यवस्था यात गुगु कार्यपालिका, व्यवस्थापिका व न्यायपालिकाय् विभाजित दु। जर्ज वाशिंगटन अमेरिकाया न्हापांम्ह राष्ट्रपति निर्वाचित जुयादिल। १९गू शताब्दीया सुरुवातय् अमेरिकां थःगु भूभाग विस्तार यायेगु नीति काल। सन् १८०३य् फ्रान्सपाखें लुइजियाना न्यानाज्या(Louisiana Purchase) यानाः अमेरिकाया क्षेत्रफल निब्वति हे अप्वल। थ्व इलय् पश्चिमपाखेया विस्तार (Westward Expansion) तसकं तीव्र गतिं न्ह्याःवन। अथे जुसां, थ्व विस्तारया झ्वलय् अनया आदिवासी जनजातितय्त तसकं अन्याय जुल व इमित थःगु भूमिपाखें विस्थापित यायेगु ज्या जुल। थ्वहे इलय् दासप्रथाया विषययात कयाः उत्तर व दक्षिण राज्यतय्गु दथुय् तःधंगु मतभेद उत्पन्न जुल। <ref>Zinn, H. (1980). A People's History of the United States.</ref> सन् १८६१य् सुरु जूगु अमेरिकी गृहयुद्ध (American Civil War) अमेरिकी इतिहासया छगू दकलय् घातक व निर्णायक मोड ख। अब्राहम लिंकनं थ्व इलय् राष्ट्रया नेतृत्व यानादिल व दासप्रथा अन्त यायेगु संकल्प कयादिल। थ्व युद्ध उत्तरया 'युनियन' व दक्षिणया 'कन्फेडेरेसी' दथुय् प्यदँतक न्ह्याःगु ख।<ref>McPherson, J. M. (1988). Battle Cry of Freedom: The Civil War Era.</ref> गृहयुद्धय् युनियनया विजय जुइधुंकाः दासप्रथा पूर्ण रुपं खारेज जुल व देय्या एकता दयाच्वन। युद्ध लिपाया 'पुनर्निर्माण' (Reconstruction) कालय् दक्षिणया अर्थतन्त्रयात हाकनं दयेकेगु व मुक्त जूगु दासतय्त नागरिक अधिकार बीमाःगु खँय् तःधंगु बहस जुल। झिंगुंगु शताब्दीया अन्तपाखे अमेरिका छगू औद्योगिक शक्तिया रुपय् विकास जुयावल। रेलमार्गया संजालं सकल देय्यात स्वायेगु ज्या यात व उद्योगधन्दातय्सं तीव्र गतिं प्रगति यात। थ्व इलय् युरोपं द्वलंद्व आप्रवासीत अमेरिका वःगु ख, गुकिं थनया जनसांख्यिकीय रुप हे हिलेबिल। थ्व कालखण्डयात 'गिल्डेड एज' (Gilded Age) धकाः नं म्हसीकेगु याइ, छाय्‌धाःसा थ्व इलय् तःधंगु आर्थिक उन्नति नापं भ्रष्टाचार व असमानता नं ब्वलंल। सन् १८९८या स्पेनी-अमेरिकी युद्धं अमेरिकायात छगू विश्व शक्तिया रुपय् स्थापित यात। नीगु शताब्दीया सुरुइ अमेरिकां विश्व राजनीति व अर्थतन्त्रय् थःगु उपस्थिति झन बल्लाकाः यंकल। निक्वःगु विश्वयुद्धय् अमेरिकाया प्रवेशं मित्रराष्ट्रतय्त विजय हासिल यायेत तःधंगु ग्वाहालि यात। सन् १९२९या 'ग्रेट डिप्रेसन' (Great Depression) वा तःधंगु आर्थिक मन्दीं अमेरिकाया जनजीवन तसकं कष्टकर दयेकल। राष्ट्रपति फ्र्याङ्कलिन डी. रुजवेल्टं 'न्यू डिल' (New Deal) ज्याझ्वः नापं अर्थतन्त्रयात हाकनं थकायेगु कुतः यानादिल। निगूगु विश्वयुद्धय् जापानी हमला लिपा अमेरिकां युद्धय् भाग कयाः ताःलायेगु ज्या यात। युद्ध लिपा अमेरिका व सोभियत संघ दथुइ 'शीतयुद्ध' (Cold War) सुरु जुल, गुगु दशकौंसम्म न्ह्याःवन। सन् १९५० व १९६०या दशकय् नागरिक अधिकार आन्दोलन (Civil Rights Movement) जुयाः अश्वेत नागरिकतय्सं समानताया अधिकार प्राप्त यात। मार्टिन लुथर किंग जुनियर थ्व आन्दोलनया मू नेता ख, गुम्हसें अहिंसात्मक मार्गं परिवर्तन हयादिल। थ्वहे इलय् अमेरिकां अन्तरिक्ष विज्ञानय् तःधंगु विकास यात व सन् १९६९य् तिमिलाय् मनु छ्वयेत सफल जुल। भियतनाम युद्ध व मेमेगु अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्वं अमेरिकी समाजयात विभाजित नं यात। २१गू शताब्दीया सुरुइ सेप्टेम्बर ११ या आक्रमणं अमेरिकी सुरक्षा व विदेश नीतिइ तःधंगु परिवर्तन हल। थौंकन्हय् अमेरिका प्रविधि, अर्थतन्त्र व सामरिक दृष्टिं हलिमया छगू शक्ति राष्ट्रया रुपय् कायम हे दु। अमेरिकाया इतिहास धइगु निरन्तर संघर्ष, परिवर्तन व प्रगतिया छगू मंकाः लिच्वः ख। अमेरिकी समाज झन झन विविधतापूर्ण जुया वयाच्वंगु दु व न्हूगु चुनौतितय्गु सामना यायेत न्ह्याः वनाच्वंगु दु।<ref>Kennedy, D. M. (1999). Freedom from Fear: The American People in Depression and War, 1929–1945.</ref> ==भूगोल== संयुक्त राज्य अमेरिकाया भूगोल उत्तर अमेरिका महाद्वीपया तःधँगु भूभागया भौगोलिक संरचना खः।<ref>U.S. Geological Survey (2020). ''The Geography of North America''. USGS Publications.</ref> थ्व देय्या पूर्वय् एत्लान्तिक महासागर व पश्चिमय् प्रशान्त महासागर ला। थ्व देशया उत्तरय् क्यानादा व दक्षिणय् मेक्सिको दु। संयुक्त राज्य अमेरिकाय् मुक्कं ५० गू राज्यत दु।<ref>National Geographic Society (2018). ''Physical Geography of the United States''. National Geographic Press.</ref> अलास्का व हवाइ राज्य मुख्य भूभागस्वया तापाक ला। थ्व देय्या दकले तःजाःगु च्वका अलास्काय् दुगु देनाली (Denali) खः। रकी च्वकाझ्वः (Rocky Mountains) थ्व देय्या पश्चिमी भागय् लाःगु तःधँगु च्वापुगुं झ्वः खः।<ref>World Atlas (2021). ''Geography of the United States''. World Atlas Media.</ref> पूर्वी भागय् अपालाचियन गुंझ्वः दु। मिसिसिपी खुसि थ्व देय्या दकले तःधँगु खुसि खः धाःसा मिजौरी खुसि थ्व देय्या दकले ताःहाकःगु खुसि खः। थ्व देशया दथुइ तःधं ख्यः (Great Plains) भूभाग दु। थ्व देशया थाय्-थासय् जलवायुया तःधंगु विविधता दु। भौगोलिक विविधतां यानाः थ्वनया अर्थतन्त्र व समाजय् तःधँगु प्रभाव लाकूगु दु। ===फिसबुँ=== * चिहुआहुआन फिसःबुँ: थ्व उत्तर अमेरिका महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु [[फिसःबुँ]] खः। थ्व फिसःबुँ [[मेक्सिको]]या उत्तर-मध्य भाग व [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]या दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ५ लखः १ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व उत्तर अमेरिकाया दकले तःधँगु फिसःबुँत मध्ये छगू खः। थ्व फिसःबुँ सियरा माद्रे अक्सिदेन्तल व ओरियन्तल (Sierra Madre Occidental व Sierra Madre Oriental) च्वकाझ्वःया दथुइ ला। थनया लफय् क्वाःगु व गंगु जुइ, तर थन चिकुलाय् तसकं चिकुइफु। थन यक्व कथंया क्याक्टस (cactus) वनस्पति व झाडीत दयाच्वंगु दु। थ्व फिसःबुँय् प्राणी जीवनया विविधता दु, गन यक्व कथंयागु स्वां, कि व झंगःत दु। थन रियो ग्रान्दे (Rio Grande) खुसि बाहा वइ, गुकिं थ्व क्षेत्रयात लः बिइ। थ्व फिसःबुँ भौगोलिक दृष्टिं उच्च पठार (high plateau) क्षेत्रय् ला। थन ल्वहं व फिया मिश्रण दुगु भूभाग खनेदु। थनयागु प्राकृतिक वातावरण जैविक विविधताया दृष्टिं तसकं महत्त्वपूर्ण दु। थ्व फिसःबुँ उत्तर अमेरिकी महाद्वीपयागु छगू मू भौगोलिक विशेषता खः। * मोहावे फिसःबुँ: थ्व उत्तर अमेरिका महाद्वीपय् [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]या दक्षिण-पश्चिम भागय् लाःगु छगू फिसःबुँ खः। थ्व मुख्यतः क्यालिफोर्निया व नेभादा राज्यय् दु, तर एरिजोना व युताया छुं भागय् नं ला। थुकिया क्षेत्रफल १२४,००० वर्ग किलोमिटर दु। थ्व फिसःबुँ सोनोरान (Sonoran) व ग्रेट बेसिन (Great Basin) फिसःबुँया दथुइ ला। थनया छगू मू पहिचां धइगु 'जोसुवा सिँमा' (Joshua Tree) खः, गुगु थ्व हे क्षेत्रय् जक दु। थन नांजाःगु 'डेथ भ्याली' (Death Valley) ला, गुगु उत्तर अमेरिकाया दकले चिजाःगु व दकले लुमुगु थाय्‌ खः। थन ताहालाःय् तापमान तसकं थाहां वनि। थ्व फिसःबुँय् लस भेगास (Las Vegas) थेंज्याःगु तःधँगु सहर नं लाः। थन यक्व राष्ट्रिय पार्क व प्राकृतिक संरक्षित क्षेत्रत दु। थनया वनस्पति व प्राणी जीवन गंगु वातावरणय् म्वानाच्वनेत अनुकूलित जुयाच्वँगु दु। मोहावे फिसःबुँ अमेरिकाया भौगोलिक विविधतायागु छगू तःधँगु दसु खः। ==अर्थतन्त्र== {| class="infobox" style="font-size: 90%; border: 1px solid #999; float: right; margin-left: 1em; width: 310px;" |- style="background:#f5f5f5;" ! colspan="3" | आर्थिक सूचक |- | [[बेरोजगारी]] || 7.8% <small>(सेप्टेम्बर २०१२)</small> || style="text-align: right;" |<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/empsit.nr0.htm|title=Employment Situation Summary|publisher=U.S. Dept. of Labor|date=2012-10-05|accessdate=2012-10-05}}</ref> |- | कुल ग्राहस्थ उत्पादन वृद्धि || 1.3% <small>(2Q 2012)</small>, 1.7% <small>(2011)</small>|| style="text-align: right;" |<ref>{{cite web|url=http://www.bea.gov/newsreleases/national/gdp/gdpnewsrelease.htm|title=National Income and Product Accounts Gross Domestic Product, 1st Quarter 2012 (Advance Estimate)|publisher=Bureau of Economic Analysis|date=2012-04-27 |accessdate=2012-05-08}} Change is based on [[chained dollars|chained 2005 dollars]]. Quarterly growth is expressed as an annualized rate.</ref> |- | [[कन्ज्युमर प्राइस इण्डेक्स|CPI]] इन्फ्लेसन || 1.7% <small>(May 2011&nbsp;– May 2012)</small> || style="text-align: right;" |<ref>{{cite web|url=http://www.bls.gov/news.release/cpi.nr0.htm|title=Consumer Price Index: May 2012|publisher=Bureau of Labor Statistics|date=2012-06-14|accessdate=2012-06-27}}</ref> |- | [[गरिबी]] || 15.1% <small>(2010)</small> || style="text-align: right;" |<ref name=CBPR10>{{cite web|url=http://www.census.gov/prod/2011pubs/p60-239.pdf|title=Income, Poverty, and Health Insurance Coverage in the United States: 2010|publisher=U.S. Census Bureau|date=2010-09-14|accessdate=2011-09-16}}</ref> |- | [[पब्लिक डेब्ट]] || $15.78 trillion <small>(June 25, 2012)</small> || style="text-align: right;" |<ref>{{cite web|url=http://www.treasurydirect.gov/NP/BPDLogin?application=np|title=Debt Statistics|publisher=U.S. Dept. of the Treasury|accessdate=2012-06-27}}</ref> |- | [[Wealth in the United States|Household net worth]] || $58.5 trillion <small>(4Q 2011)</small> || style="text-align: right;" |<ref>{{cite web|url=http://www.federalreserve.gov/releases/Z1/Current/z1r-1.pdf|title=Flow of Funds Accounts of the United States: Flows and Outstandings Fourth Quarter 2011|publisher=U.S. Federal Reserve|date=2012-03-08|accessdate=2012-04-17}}</ref> |} संयुक्त राज्यय् पूंजीवादी मिश्रित अर्थतन्त्र व्यवस्था दु। थ्व व्यवस्थायात प्रचुर प्राकृतिक स्रोत, उच्च कोटीया भौतिक पूर्वाधार, व उच्च उत्पादकत्त्वं ग्वहालि याःगु दु। <ref>Wright, Gavin, and Jesse Czelusta, "Resource-Based Growth Past and Present", in ''Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny'', ed. Daniel Lederman and William Maloney (World Bank, 2007), p. 185. ISBN 0-8213-6545-2.</ref> अन्तराष्ट्रिय मौद्रिक कोषया कथं संराया $१५.१ ट्रिलियनया कुल ग्राहस्थ उत्पादन सकल हलिम उत्पादनया बजाः एक्स्चेञ्ज दरय् २२% जुवं व पर्चेज पावर प्यारिटी अनुसार १९% थ्यं। <ref name="IMF GDP"/> मेमेगु देय् स्वया तःधंगु अर्थतन्त्र जुसां युरोपेली संघया तुलनाय् संरा अमेरिकाया राष्ट्रिय जिडिपि (पिपिपि) ५% कम दु। <ref>{{cite web|url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_PUBLIC/3-28072011-AP/EN/3-28072011-AP-EN.PDF |title=EU27 Population 502.5 Million at 1 January 2011|publisher=Eurostat Press Office |format=PDF |date=2011-07-28 |accessdate=2012-06-19}}</ref> थ्व देय् जिडिपि पर क्यापिटा (नोमिनल) कथं ९गु थासय् व जिडिपि पर क्यापिटा कथं ६गु थासय् ला। <ref name="IMF GDP"/> संरा डालर हलिंया प्राथमिक रिजर्भ करेन्सी ख। <ref>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/np/sta/cofer/eng/cofer.pdf |title=Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves |publisher=International Monetary Fund|format=PDF |date= |accessdate=2012-04-09}}</ref> ==राजनीति== थ्व देय् निगु तधंगु पार्टी दु- डेमोक्र्याटिक व रिपब्लिकन। ===कूटनीति=== ====मनरो सिद्धान्त==== {{मू पौ|मनरो सिद्धान्त}} मनरो सिद्धान्त सन् १८२३य् संयुक्त राज्य अमेरिकाया ५म्हम्ह राष्ट्रपति जेम्स मनरो (James Monroe) नं प्रस्तुत याःगु छगू महत्त्वपूर्ण विदेश नीति खः। थ्व सिद्धान्त अनुसार अमेरिकां युरोपीय शक्तितयेत पश्चिमी गोलार्धय् (उत्तर व दक्षिण अमेरिका महाद्वीपय्) न्हुगु औपनिवेशिक विस्तार मयायेत व अमेरिकन राष्ट्रतयेगु आन्तरिक मामलाय् हस्तक्षेप मयायेत चेतावनी बिल। थुकिया लिच्वः कथं अमेरिकां युरोपीय शक्तितयेगु आन्तरिक मामला व इमिसं दयेकातःगु पुलांगु उपनिवेशय् हस्तक्षेप मयायेगु प्रतिबद्धता व्यक्त यात। थ्व नीतिया मू उद्देश्य लातिन अमेरिकाया न्हुगु स्वतन्त्र राष्ट्रतयेत युरोपीय पुनःकब्जा निसें पनेगु व पश्चिमी गोलार्धय् संयुक्त राज्य अमेरिकाया प्रभाव स्थापित यायेगु खः। न्हापांगु ईलय् अमेरिका नाप थ्व नीति लागू यायेगु सैन्य शक्ति म्हो जुसां बेलायतया नौसेनाया (Royal Navy) सहयोगं थ्व नीति प्रभावकारी जुल। १९गु शताब्दीया लिपांगु भाग व २०गु शताब्दीइ थ्व सिद्धान्तया झ्वलय् अमेरिकां लातिन अमेरिकाय् थःगु राजनीतिक व सैन्य हस्तक्षेप यात उचित सिद्ध यायेत छ्येल। थ्व सिद्धान्त अमेरिकी विदेश नीतिया छगू मू आधार स्तम्भ जुयाः च्वन। ==तजिलजि== ===फ्रन्तियर संस्कृति=== {{मू पौ|अमेरिकन फ्रन्तियर}} अंग्रेजी भाय् ल्हाइपिनिगु संस्कारय् अमेरिका थःगु फ्रन्तियर तजिलजिया निंतिं नांजाः। अमेरिकन फ्रन्तियर वा वाय्‌ल्द वेस्त ( Wild West ) धाःगु १७गु शताब्दी निसें १९गु शताब्दीया लिपांगु भाग तक संयुक्त राज्य अमेरिकाया युरोपीय-अमेरिकन बस्तीतयेगु पश्चिम पाखे जुगु ताःहाकःगु भौगोलिक विस्तार खः। थ्व अवधारणां अमेरिकन इतिहास, संस्कृति व राष्ट्रिय म्हसीका दयेकेगु ख्यलय् अतिकं महत्त्वपूर्ण भूमिका म्हीतल। फ्रन्तियर धाःगु युरोपीय-अमेरिकन मनू दुगु विकसित क्षेत्र व मूलवासी अमेरिकनतयेगु कब्जा दुगु अनपेक्षित/अविकसित भूभाग दथुइ च्वंगु गतिशील सीमा खः। अमेरिकन सरकारं थःगु भूभाग एत्लान्तिक महासागर निसें प्यासिफिक महासागर तक विस्तार यायेगु नीति (Manifest Destiny) काःगु खः। थ्व विस्तारया झ्वलय् द्वलंद्वः आप्रवासीत, सापूत (cowboys), बुंज्यामित, खानी ज्यामित, व व्यापारीत पश्चिम पाखे च्वं वन। थ्व ईलय् रेलमार्ग दयेकेगु ज्या, लुं लुइकेगु ज्या (Gold Rush), व बुँज्याया प्रसारं यानाः न्हुगु नगरत व राज्यतयेगु उदय जुल। अथे जुसां थ्व विस्तारं यानाः मूलवासी अमेरिकनतयेगु भूमिइ अतिक्रमण जुल व इपिं नाप ताःहाकःगु युद्ध (American Indian Wars) जुल। फ्रन्टियरय् कानुन व व्यवस्थाया कमीं यानाः 'वाय्‌ल्ड वेष्ट' या दन्त्यकथा व काउबोइ संस्कृतिया जन्म जुल। सन् १८९०य् अमेरिकी जनगणना ब्यूरों फ्रन्तियर सीमा सिधःगु घोषणा यात। थौंकन्हे अमेरिकन फ्रन्तियर अमेरिकन संकिपा, साहित्य व लोककथाया छगू मुख्य विषय खः। ==नसा== ===फास्ट फुड=== '''फास्ट फूड''' ([[अङ्ग्रेजी भाय्|अङ्ग्रेजी]]: Fast food) अमेरिकाया छगू कथंया नसा ख धयागु अज्याःगु नसा खः गुगु तसकं याकनं दयेके फइ व याकनं इने (Serve) फइ। थ्व नसा प्रायः दंगु जुइ व "टेक-अवे" (Take-away) वा "ड्राइभ-थ्रु" (Drive-through) या निंतिं डिजाइन यानातःगु दइ। फास्ट फूडया अवधारणा आधुनिक युगया व्यस्त जीवनशैली नाप स्वानाच्वंगु दु, गन मनूतय्के नसा दयेकेगु वा ताःई तक च्वनाः नयेगु ई दैमखु। फास्ट फूडया इतिहास १९गु शताब्दीया "फिश एण्ड चिप्स" (Fish and chips) पसं निसें सुरु जूगु खःसां, २०गु शताब्दीइ [[अमेरिका]]य् म्याकडोनल्ड्स (McDonald's), केएफसी (KFC), व बर्गर किंग थें न्याःगु चेन (Chains) वयेवं थ्व हलिम न्यंकं विस्तार जुल। फास्ट फूडया मू विशेषता "प्रमाणीकरण" (Standardization) खः, अर्थात् हलिमया छुं नं थासय् नसाया सवाः व मात्रा छगू हे जुइ। थ्व नसा प्रायः कारखानाय् प्रशोधित (Processed) जुइ व रेस्टुरेन्टय् क्वाकाः वा दायेकाः जक बिइ। फास्ट फूडय् चि (Salt), चिनी (Sugar), व दाः (Fat) या मात्रा अप्व दइ, गुकिं यानाः थनया नसाया सवाः बांलाइ तर उसाँय् (Health) या निंतिं बांलाः जुइ मखु। तःग्वाराचिनिगु (Obesity) व मधुमेह (Diabetes) थें न्याःगु ल्वय्या प्रकोपय् थन्याःगु नसाया तःधंगु ल्हा दु। यद्यपि, आःया ईलय् यक्व फास्ट फूड चेन्टय्सं "सलाद" (Salad) व "ग्रिल्ड" (Grilled) नसा थें न्याःगु उसाँय् अनुकूल विकल्पत नं हःगु दु। फास्ट फूड पश्चिमी नसा (बर्गर, पिज्जा) य् जक सीमित मजुसें, एसियाली (नुडल्स, सुशी) व मध्य-पूर्वी (कबाब) नसा तक नं न्यनाच्वंगु दु। नेपालय् नं "मःम", "चाउमिन", व "पकोडा" यात स्थानीय फास्ट फूडया रुपय् काये छिं। फास्ट फूड उद्योगं हलिं अर्थतन्त्रय् तःधंगु योगदान बियाच्वंगु दु व द्वलंद्व मनूतय्त लजगा ब्युगु दु। फास्ट फूडया विज्ञापन व बजारीकरण तसकं आक्रामक जुइ, गुकिं मचातय्त आकर्षित याइ। "जंक फूड" (Junk food) धयागु खँग्वः फास्ट फूडया निंतिं प्रायः छ्यली। फास्ट फूडया सुविधायुक्त प्याकेजिङं यानाः थ्व नयेत अःपु। ==== मू नसात ==== * '''बर्गर व स्यान्डविच:''' ह्याम्बर्गर (Hamburger), चिजबर्गर (Cheeseburger), चिकेन स्यान्डविच, हट डग (Hot dog), सबवे स्यान्डविच (Subway)। * '''फ्राइड:''' फ्रेन्च फ्राइज (French fries), फ्राइड चिकेन (Fried chicken), अनियन रिङ्स (Onion rings), चिकेन नगेट्स (Chicken nuggets)। * '''पिज्जा व इटालियन:''' पेपरोनी पिज्जा, चीज पिज्जा, पास्ता। * '''मेक्सिकन:''' ताको (Taco), बुरितो (Burrito), नाचोज (Nachos), केसादिया (Quesadilla)। * '''एसियामि/स्थानीय:''' मःम, चाउमिन, स्प्रिङ रोल, सुशी। * '''त्वँसा व डेजर्ट:''' सोडा, मिल्कशेक, आइसक्रिम, डोनट, मफिन। ==भाय्== थ्व देय्या मू भाय् अंग्रेजी ख। अमेरिकाया अंग्रेजीइ यक्व भाषिकात दु। थुकिया मू कचा थथे दु: * '''सांस्कृतिक व जातीय अमेरिकी अंग्रेजी''' ** अफ्रिकन अमेरिकन अंग्रेजी *** अफ्रिकन-अमेरिकन भर्नाकुलर अंग्रेजी ** केजुन भर्नाकुलर अंग्रेजी ** सामान्य अमेरिकन : अमेरिकन अंग्रेजिया "मानक" बाय् "मूलधार" झ्वः ** लातिनो (हिस्प्यानिक) भर्नाकुलर अंग्रेजी *** चिकानो अंग्रेजी (मेक्सिकन-अमेरिकन अंग्रेजी) *** मायामी अंग्रेजी *** न्यूयोर्क लाटिनो अंग्रेजी ** पेन्सिलभेनिया डच अंग्रेजी ** येशिवा अंग्रेजी ** अमेरिकन आदिवासी अंग्रेजी *** लुम्बी अंग्रेजी * '''क्षेत्रीय व स्थानीय अमेरिकन अंग्रेजी''' ** उत्तरी अमेरिकी अंग्रेजी *** इनल्यान्द उत्तरी अंग्रेजी : [[शिकागो]], क्लिभल्यान्द, दित्रोइत, मिल्वाकी, पश्चिमी न्यूयोर्क, मिशिगनया क्वय् प्रायद्वीप, व अमेरिकाया अधिकांश ग्रेट लेक्स क्षेत्र *** न्यु इंग्ल्यान्द अंग्रेजी **** पूर्वी न्यु इंग्ल्यान्द अंग्रेजी ( बोस्टन व मेन अंग्रेजी नापं) ***** रोद आइल्यान्द अंग्रेजी **** पश्चिमी न्यू इंग्ल्यान्द अंग्रेजी : कनेक्टिकट, हडसन भ्याली, पश्चिमी म्यासाचुसेट्स, व भर्मोन्ट *** उत्तर-मध्य (उपरी मध्यपश्चिमी) अंग्रेजी : उत्तरी विस्कन्सिन, उत्तरी मिनेसोटा, नर्थ डकोटा, मोन्टाना ** मेट्रोपोलिटन न्यूयोर्क अंग्रेजी ** दक्षिणपूर्व सुपर-क्षेत्रीय अंग्रेजी *** मिदल्यान्द अमेरिकन अंग्रेजी **** नर्थ मिदल्यान्द अंग्रेजी: आयोवा सिटी, ओमाहा, लिंकन, कोलम्बिया, स्प्रिंगफील्ड, मुन्सी, कोलम्बस, आदि। **** साउथ मिदल्यान्द अंग्रेजी: ओक्लाहोमा सिटी, तुलसा, तोपेका, विचिता, क्यान्सास सिटी, सेन्ट लुइस, दिकेतर, इंदियानापोलिस, सिनसिनाटी, देडटन आदि। *** हाई टाइडर अंग्रेजी: चेसापीक खाडी, तेन्जियर, ओक्राकोक, द आउटर ब्याङ्क्स, भर्जिनिया ब्यारियर द्वीप आदिया परम्परागत भाषिका। *** न्यू ओर्लियन्स अंग्रेजी *** फिलाडेल्फिया अंग्रेजी **** बाल्टिमोर अंग्रेजी *** दक्षिणी अमेरिकन अंग्रेजी **** दक्षिणी एप्पलचियन अंग्रेजी : लिन्डेन, बर्मिंघम, चात्तानूगा, नक्सभिल, एशभिल, व ग्रीनभिल **** टेक्सन अंग्रेजी : लबक, ओडेसा, व द्यालास **** टेनेसियन अंग्रेजी: नाशविले, मर्फ्रीजबोरो, मेम्फिस ** पश्चिमी अमेरिकी अंग्रेजी *** क्यालिफोर्निया अंग्रेजी *** प्यासिफिक नर्थवेस्ट अंग्रेजी ** पश्चिमी पेन्सिलवेनिया (पिट्सबर्ग) अंग्रेजी * '''विलुप्त जुइधुंकूगु बाय् विलुप्त जुइत्यंगु अमेरिकी अंग्रेजी''' ** बुन्टलिङ्ग ** " गुद अमेरिकन स्पिच " : मध्य-एटलान्टिक बाय् ट्रान्सएटलान्टिक अंग्रेजी ** इलित उत्तरपूर्वी अमेरिकी अंग्रेजी ** पुलांगु दक्षिणी अमेरिकी अंग्रेजी * '''अमेरिकन अंग्रेजीइ आधारित हाइब्रिड भाय् (क्रिओल बाय् पिजिन )''' ** अफ्रो-सेमिनोल क्रियोल ** गुल्लाह भाषा /सी आइल्याण्ड क्रियोल अंग्रेजी, दक्षिण-पूर्वी संयुक्त राज्य अमेरिका सम्बन्धित बहामियन क्रियोल ** हवाईयन पिजिन ==स्वयादिसँ== *[[संयुक्त राज्य अमेरिकाया काउन्टीतयेगु धलः]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} {{अमेरिका}} {{देय् च्वसु|संयुक्त राज्य अमेरिका}} [[Category:देय्]] b7sa3rcahunr1nhagw14t7u2mw0t0fr 0 1600 1124667 1124479 2026-09-12T04:42:55Z Eukesh 11 /* तजिलजि */ 1124667 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/मेक्सिको}} [[Image:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]] [[Image:Mexico (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Mexico states map w names.png|frameless]] {{Infobox country |native_name = मेक्सिको |conventional_long_name = ''Estados Unidos Mexicanos'' <br />United Mexican States |common_name = |image_flag = Flag_of_Mexico.svg |image_coat = Coat of arms of Mexico.svg |map_width = 220px |image_map = Mexico (orthographic projection).svg |national_anthem = मेक्सिकोया राष्ट्रगान |national_motto = |other_symbol_type = [[Seal (device)|National seal]]: |other_symbol = [[Seal of the United Mexican States]] [[चित्र:Seal of the Government of Mexico.svg|18px]] |official_languages = None at federal level.<br /> [[Spanish language|Spanish]] (''de facto'') |languages_type = राष्ट्रीय भाषा |languages = स्पेनी व ६२मेक्सिकोमि भाषा<ref name="ofc_lang">There is no official language stipulated in the constitution. However, the General Law of Linguistic Rights for the Indigenous Peoples recognizes all Amerindian minority languages, along with Spanish, as national languages and equally valid in territories where spoken. The government recognizes 62 indigenous languages, and more variants which are mutually unintelligible.[http://www.cdi.gob.mx/index.php?id_seccion=90 Comision Nacional para el Desarrollo de los Pueblos Indigenas. CDI. México]</ref> |demonym = मेक्सिकन |capital = [[मेक्सिको नगर]] |latd=19 |latm=03 |latNS=N |longd=99 |longm=22 |longEW=W |government_type = संघीय अध्यक्षीय गणराज्य |leader_title1 = राष्ट्रपति |leader_name1 = फेलिप काल्ड्रान |legislature = कंग्रेस |upper_house = सीनेट |lower_house = चेम्बर अफ डिप्यूटीस |largest_city = [[मेक्सिको नगर]] |area = 1,972,550 <!-- see http://worldatlas.com/webimage/countrys/namerica/mx.htm --> |areami² = 761,606 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 15 गु |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 2.5 |population_estimate = 111,211,789 (जुलाई 2009) |population_estimate_year = मध्य 2008 |population_estimate_rank = 11 गु |population_census = 103,263,388 |population_census_year = 2005 |population_density = 55 |population_densitymi² = 142 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 142 गु |GDP_PPP_year = 2008 |GDP_PPP = $1.559 ट्रिलियन |GDP_PPP_rank = 11 |GDP_PPP_per_capita = $14,560 |GDP_PPP_per_capita_rank = - |HDI_year = 2008 |HDI = {{increase}} 0.842 |HDI_rank = 51st |HDI_category = <font color="#009900">उच्च</font> |sovereignty_type = [[मेक्सिकोया स्वतन्त्रताया हताः|स्वतंत्रता]] |sovereignty_note = [[स्पेन]]नाप |established_event1 = घोषणा |established_event2 = मान्यता |established_date1 = 15 सेप्टेम्बर, 1810 |established_date2 = 27 सेप्टेम्बर, 1821 |currency = [[मेक्सिकन पेसो|पेसो]] |currency_code = MXN |time_zone = [[मेक्सिकोया ई|आधिकारिक मेक्सिकन समय मंडल]] |utc_offset = -8 निसें -6 |time_zone_DST = भिन्न |utc_offset_DST = -7 निसें -5 |drives_on = right |cctld = [[.mx]] |calling_code = 52 }} '''संयुक्त मेक्सिकन राज्य ''' <ref>The alternative translation ''Mexican United States'' has also been used. {{citation | publisher = HA | url = http://historical.ha.com/common/view_item.php?Sale_No=661&Lot_No=56012&src=pr | title = The Federal Constitution of the Mexican United States}}</ref> वा साधारण रुपय् '''मेक्सिको''' <ref>[wEr\ Ar\ ju: fr6m] {{citation | title = Place names in IPA | accessdate = June 5, 2011 | publisher = IO | url = http://www.io.com/~hmiller/lang/places.html}}{{dead link|date=August 2011}}</ref> छगू उत्तर अमेरिकी संघीय संवैधानिक गणतन्त्र ख। थ्व देय्या उत्तरय् [[संयुक्त राज्य अमेरिका]], दक्षिणय् व पश्चिमय् प्रशान्त महासागर, दक्षिणपूर्वय् ग्वाटेमाला, बेलिज व क्यारिबियन सागर व पूर्वय् मेक्सिकोया खाडी ला। <ref>Merriam-Webster's Geographical Dictionary, 3rd ed. Springfield, MA: Merriam-Webster, Inc.; p. 733</ref> करिब २० लखः वर्ग किमि (७ लख ६०द्व माइल) क्षेत्रफल दूगु <ref name="cia.gov">{{CIA World Factbook link|mx|Mexico}}</ref> थ्व देय् सकल अमेरिकाया न्यागु दकले तःधंगु देय् ख। नापं, थ्व देय् हलिमया १३गु दकले तःधंगु देय् नं ख। करिब ११ कोटी २० लखः जनसंख्या नापं थ्व देय् हलिमया ११गु दकले अप्व जनसंख्या दूगु देय् नं ख। <ref name="INEGI 2010 Census Statistics"/> थ्व देय् हलिमया दकले अप्व स्पेनीभाषी जनसंख्या दूगु देय् ख। थ्व देय् ३१गु राज्य व संघीय नगर मेक्सिको जाना दयाच्वंगु छगू संघ देय् ख। कोलम्बस-पूर्वया मेसोअमेरिकाय् यक्व थी-थी लहनाया विकास जुयाच्वन। थ्व लहनाय् मू लहना अल्मेक, तन्तेक, तिओतिहुआकान, जापोतेक, [[माया लहना]], [[एज्तेक लहना]] आदि ला। सन् १५२१इ स्पेनीतयेसं थ्व देय्या तेनोचितितानय् थःगु औपनिवेशिक जग पलिस्था याना थनया लहनातयेत थःगु कब्जाय् काल। थ्व कथं कब्जाय् काःगु थाय्यात न्हु स्पेनया भाइसरोयल्तीया रुपय् प्रशासन यात। थ्व भूभाग लिपा वना मेक्सिकोया स्वतन्त्रता संग्रामलि सन् १८२१इ मेक्सिको राष्ट्र जुवन। स्वतन्त्रता धुंकाया ईले आर्थिक अस्थिरता, मेक्सिकन-अमेरिकन हताः, संरा अमेरिकानाप भूभाग द्यायेगु, जनयुद्ध, निगु राजतन्त्र व आन्तरिक सामन्त शासन जु-जुं सन् १९१०या मेक्सिकन क्रान्ति धुंका सन् १९१७य् थ्व देय्या संविधान दयेकेधुंका वर्तमान राजनैतिक व्यवस्थाया विकास जुल। सन् २०००या निर्वाचनय् दकले न्हापा विपक्षी खलःया पार्टीं सरकार दयेकल। ==इतिहास== {{मू पौ|मेक्सिकोया इतिहास}} मेक्सिकोया इतिहास उत्तर अमेरिकाया दक्षिणी भागय् विकसित जुगु जटिल व प्राचीन सभ्यतातयेगु इतिहास खः। युरोपीय आगमन स्वया न्ह्यः थन [[ओल्मेक]], [[माया]], तोल्तेक, व एज्टेक (Aztec) थेंज्याःगु महान मेसोअमेरिकन सभ्यतात विकसित जुगु खः। सन् १५१९ निसें १५२१ या दथुइ स्पेनिश कन्किस्तादोर एरनान कोर्तेस (Hernán Cortés) या नेतृत्वय् [[एज्टेक साम्राज्य]]यात त्याकाः स्पेनं थुकियात 'न्यू स्पेन' (New Spain) या रुपय् ३०० दँ तक औपनिवेशिक शासन यात। १६ सेप्टेम्बर १८१०य् मिगेल हिदाल्गो (Miguel Hidalgo) या आह्वानं मेक्सिकन स्वतन्त्रता संग्राम न्ह्याःगु खः व सन् १८२१य् मेक्सिको स्पेन निसें स्वतन्त्र जुल। स्वतन्त्रता लिपा मेक्सिकोय् राजनीतिक अस्थिरता व युद्धया ई वल; सन् १८४६-१८४८ या मेक्सिकन-अमेरिकन युद्धय् मेक्सिकों थःगु तःधँगु उत्तरी भूभाग अमेरिकायात त्वःतेमाल। १९गु शताब्दीया लिपांगु भागय् पोर्फिरियो दिआजया तानाशाही शासन लिपा सन् १९१० निसें १९२० तक मेक्सिकोया क्रान्ति (Mexican Revolution) जुल, गुकिं आधुनिक मेक्सिकोया सामाजिक व राजनीतिक संरचना दयेकल। थौंकन्हे मेक्सिको छगू समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदा दुगु व उत्तर अमेरिकाया छगू मू आर्थिक राष्ट्र खः। ===स्वतन्त्रता=== मेक्सिकन स्वतन्त्रता संग्राम १८१० निसें १८२१ तक मेक्सिकन जनतां स्पेनिश औपनिवेशिक शासन विरुद्ध याःगु ताःहाकःगु सशस्त्र युद्ध खः। थ्व आन्दोलनया शुरुआत १६ सेप्टेम्बर १८१०य् पादरी मिगेल हिदाल्गो (Miguel Hidalgo) या 'ग्रितो दे दोलोरेस' (Grito de Dolores) आह्वान निसें जुगु खः। स्पेनिश साम्राज्यया ३०० दँ स्वया ताःहाकःगु औपनिवेशिक प्रभुत्व, सामाजिक असमानता, व करया विरोधय् थ्व संग्राम न्ह्याःगु खः। हिदाल्गो लिपा होसे मारिया मोरेलोस थेंज्याःपिं नेतातयेसं छापामार युद्धयात न्ह्याकल। ताःहाकःगु युद्ध लिपा, अगस्तिन दे इतुरबिदे व भिसेन्ते गेरेरों 'इगुआला योजना' (Plan of Iguala) दयेकाः संयुक्त क्रान्तिकारी सेना दयेकल। सन् १८२१य् 'कोर्दोबाया सन्धि' (Treaty of Córdoba) य् हस्ताक्षर जुयाः स्पेनं मेक्सिकोयात छगू स्वतन्त्र राष्ट्रया रुपय् स्वीकार यात। थ्व संग्रामया लिच्वः कथं न्हुगु मेक्सिकन साम्राज्य (प्रथम) या पलिस्था जुल, गुगु लिपा गणतन्त्रय् परिणत जुल। थ्व युद्धं मध्य अमेरिकाया इतिहासयात पूर्णतया हिलाबिल व १६ सेप्टेम्बरयात मेक्सिकोया राष्ट्रीय स्वतन्त्रता दिवस कथं हनि। ===क्रान्ति=== {{मू पौ|मेक्सिकन क्रान्ति}} मेक्सिनक क्रान्ति सन् १९१० निसें १९२० तक मेक्सिकोय् जुगु छगू तःधँगु सामाजिक व राजनीतिक क्रान्ति खः। थ्व क्रान्ति ३० दँ स्वया अप्वः ई तक शासन याःम्ह तानाशाह पोर्फिरियो दिआज (Porfirio Díaz) या शासन विरुद्ध न्ह्याःगु खः। फ्रान्सिस्को इ. मादेरों दिआजया तानाशाही शासनयात चुनौती बिल व मुक्कं देशय् क्रान्तिया आह्वान यात। थ्व क्रान्तिकारी आन्दोलनय् एमिलियानो जापाता (Emiliano Zapata) व पान्चो भिल्ला (Pancho Villa) थेंज्याःपिं बुंज्यामि व मजदूर नेतातयेसं मू भूमिका म्हीतल। इमिसं बुँ सुधार, ज्यामि अधिकार, व सामाजिक न्यायया माग यात। थ्व १० दँया ईलय् मेक्सिकोय् ताःहाकःगु आन्तरिक गृहयुद्ध जुल व थीथी राजनीतिक पुचःत दथुइ शक्ति प्राप्त यायेत युद्ध जुल। सन् १९१७य् न्हुगु मेक्सिकन संविधान (Constitution of 1917) पारित जुल, गुकिं सामाजिक अधिकार, बुँ सुधार व शिक्षाया न्हुगु कानूनी आधार दयेकल। मेक्सिकन क्रान्तिं आधुनिक मेक्सिकोया राजनीतिक व सामाजिक संरचना दयेकल व राष्ट्रिय इतिहासयात न्हुगु मोड बिल। ==भूगोल== ===फिसबुँ=== चिहुआहुआन फिसःबुँ उत्तर अमेरिका महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु [[फिसःबुँ]] खः। थ्व फिसःबुँ [[मेक्सिको]]या उत्तर-मध्य भाग व [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]या दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ५ लखः १ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व उत्तर अमेरिकाया दकले तःधँगु फिसःबुँत मध्ये छगू खः। थ्व फिसःबुँ सियरा माद्रे अक्सिदेन्तल व ओरियन्तल (Sierra Madre Occidental व Sierra Madre Oriental) च्वकाझ्वःया दथुइ ला। थनया लफय् क्वाःगु व गंगु जुइ, तर थन चिकुलाय् तसकं चिकुइफु। थन यक्व कथंया क्याक्टस (cactus) वनस्पति व झाडीत दयाच्वंगु दु। थ्व फिसःबुँय् प्राणी जीवनया विविधता दु, गन यक्व कथंयागु स्वां, कि व झंगःत दु। थन रियो ग्रान्दे (Rio Grande) खुसि बाहा वइ, गुकिं थ्व क्षेत्रयात लः बिइ। थ्व फिसःबुँ भौगोलिक दृष्टिं उच्च पठार (high plateau) क्षेत्रय् ला। थन ल्वहं व फिया मिश्रण दुगु भूभाग खनेदु। थनयागु प्राकृतिक वातावरण जैविक विविधताया दृष्टिं तसकं महत्त्वपूर्ण दु। थ्व फिसःबुँ उत्तर अमेरिकी महाद्वीपयागु छगू मू भौगोलिक विशेषता खः। ==तजिलजि== ===नसा=== '''मेक्सिकन नसा''' (स्पेनी भासय् Gastronomía de México) [[मेक्सिको]]या नसा-त्वँसा खः, गुगु प्राचीन मेसोअमेरिकन (Mesoamerican - [[माया]] व [[एज्टेक]]) व स्पेनी नसाया मिश्रण खः। सन् २०१०य् युनेस्को (UNESCO) नं परम्परागत मेक्सिकन नसायात विश्व सम्पदा धलखय् सूचीकृत यात। मेक्सिकन नसाया मू आधार [[कःनि]], [[सिमी]] (Beans), व [[मल्ता]] (Chili peppers) खः। "तोर्तिया" (Tortilla) - कःनि वा छ्वचुंमरी, मेक्सिकन नसाया मू भाग खः। "ताको" (Taco) मेक्सिकोया राष्ट्रिय नसा खः, गन तोर्तियाया दुने ला, सिमी, व तरकारी तइ। मेक्सिकन नसा थःगु "पालुगु" (Spicy) व "तच्वःगु सवाः" (Bold flavors) या निंतिं नांजाः। "साल्सा" (Salsa) व "ग्वाकामोले" (Guacamole) नसा नाप नइ। "मोले" (Mole) छगू जटिल सस खः, गुकिलि चकलेट व मल्ता ल्वाकःछ्याइ। स्पेनिश उपनिवेशकालया ईलय् मेक्सिकोय् ला, चीज, व मसलात दुहाँ वल। "बुरितो" (Burrito), "एन्चिलादा" (Enchilada), व "क्वेसादिया" (Quesadilla) हलिम न्यंकं लोकंह्वाः। मेक्सिकन स्ट्रीट फूडय् "तमालेस" (Tamales) - कःनिया हलय् भुनातःगु नसा, तसकं नांजाः। "तकिला" (Tequila) व "मेज्काल" (Mezcal) मेक्सिकोया नांजाःगु अय्लाः खः, गुगु "अगाभे" (Agave) मा पाखें दयेकी। मेक्सिकन नसाय् कागती (Lime), धनिया (Cilantro), व जी (Cumin) अप्व छ्यली। "दिया दे लोस मुएर्तोस" ( Día de los Muertos) थें न्याःगु जात्राय् विशेष नसा "पान दे मुएर्तो" (Pan de Muerto) दयेकी। "तेक्स-मेक्स" (Tex-Mex) धयागु अमेरिकाया तेक्सास व मेक्सिकन नसाया मिश्रण खः, गुगु हलिमय् मेक्सिकन नसा धकाः लोकंह्वाः (दसु: नाचोज)। ==== मू नसात ==== * '''तोर्तिया आधारित:''' ताको (Taco), बुरितो (Burrito), एन्चिलाडा (Enchilada), केसादिया (Quesadilla), तोस्तादा (Tostada), नाचोज (Nachos)। * '''डिप व सस:''' ग्वाकामोले (Guacamole), साल्सा (Salsa), पिको दे गायो (Pico de Gallo), मोले (Mole)। * '''परम्परागत:''' तमालेस (Tamales), चिली कोन कार्ने (Chili con Carne), पोजोले (Pozole - Soup), चिलेस रेयोनोस (Chiles Rellenos)। * '''चाकूगु:''' चुर्रोस (Churros), फ्लान (Flan), त्रेस लेचेस केक (Tres Leches Cake)। * '''त्वँसा:''' मार्गारिता (Margarita), तकिला (Tequila), होर्चाता (Horchata - Rice drink), मेक्सिकन कोक (Mexican Coke)। == लिधंसा == {{लिधंसा|}} {{देय्}} {{Commonscat|Mexico}} [[पुचः:देय्]] jtt0p8df3se3xyokx1998ea3bvjrz6x 0 1624 1124663 1068334 2026-09-12T04:36:31Z Eukesh 11 1124663 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चिली}} [[Image:United_States_Navy_Band_-_National_Anthem_of_Chile.ogg]] [[Image:Momia cultura chinchorro año 3000 AC.jpg|thumb|left|The [[Chinchorro mummies]]]] {{Infobox Country |<!-- If editing infobox, please update [[Template:Country infobox data Chile]] also --> native_name = República de Chile| conventional_long_name = गणतन्त्र चिली| common_name = चिली| image_flag = Flag of Chile.svg | image_coat = Chile COA.jpg | image_map = Chile in its region.svg | national_motto = ''Por la Razón o la Fuerza''<br>([[Spanish language|Spanish]]: "By right or might") | national_anthem = ''[[National anthem of Chile|Himno Nacional]]'' | official_languages = [[स्पेनी भाषा]] | capital = [[Santiago, Chile|Santiago]]¹ | latd=33|latm=26|latNS=S|longd=70|longm=40|longEW=W| government_type = [[Republic|Democratic republic]] | leader_title1 = [[President of Chile|President]] | leader_name1 = [[Michelle Bachelet]] | largest_city = [[Santiago, Chile|Santiago]] | area = 756,963 | areami² = 292,183 |<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> area_rank = 38th | area_magnitude = 1 E11 | percent_water = 1.07%² | population_estimate = 16,432,674 <!--http://www.ine.cl/ine/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones/MenPrincOK.xls--> | population_estimate_year = June 2006 | population_estimate_rank = 60th | population_census = 15,116,435 | population_census_year = 2002 | population_density = 21 | population_densitymi² = 54 |<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> population_density_rank = 184th | GDP_PPP_year = 2005 | GDP_PPP = $ 207.032&nbsp;million <!--[[List of countries by GDP (PPP)]]-->| GDP_PPP_rank = 43rd | GDP_PPP_per_capita = $12.737 <!--[[List of countries by GDP (PPP) per capita]]-->| GDP_PPP_per_capita_rank = 56th | GDP_year = 2006 | GDP = $153,956 million | GDP_per_capita = $9,840 | Exports_2005 = 39.536,07 US$ | Imports_2005 = 30.300,13 US$ | HDI = 0.854 | HDI_rank = 37th | HDI_year = 2003 | HDI_category = <font color="#009900">high</font> | sovereignty_type = [[History of Chile|Independence]] | sovereignty_note = From [[Spain]] | established_event1 = First Nat. Gov. Junta | established_event2 = Declared | established_event3 = Recognized | established_date1 = [[September 18]], [[1810]] | established_date2 = [[February 12]], [[सन् १८१८|1818]] | established_date3 = [[April 25]] [[1844]] | currency = [[Chilean peso|Peso]] | currency_code = CLP | time_zone = — | utc_offset = -4 | time_zone_DST = — | utc_offset_DST = -3 | cctld = [[.cl]] | calling_code = 56 | footnotes = ¹ The [[Politics of Chile#Legislative branch|legislative body]] operates in [[Valparaíso]]<br>² Includes [[Easter Island]] and [[Isla Sala y Gómez]]; does not include 1,250,000 km² of claimed territory in [[Antarctica]] }} [[File: Pueblo de San Pedro de Atacama 2013-09-21 11-52-31.jpg|thumb|left|Atacama]] '''चिली''' (आधिकारिक कथं चिली गणराज्य) दक्षिण अमेरिकाया पश्चिमी भागय् दूगु छगू देय् ख। थ्व देय् हलिंया दकले दक्षिणी देय् ख व एन्तार्क्तिकाया दकलय् नापंया देय् ख। पूर्वय् एन्दिज पर्वः व पश्चिमय् प्रशान्त महासागरया दथुइ दयाच्वंगु छगू ताःहाकःगु बंय् थ्व देय् दयाच्वंगु दु। चिलीया क्षेत्रफल ७,५६,०९६ वर्ग किलोमीटर (२,९१,९३० वर्ग माइल) दु। थ्व देय्‌या मनुल्या सन् २०१७स १कोटि ७५लख दयाच्वन। थ्व देय्‌या उत्तरस [[पेरु]], उत्तर-पूर्वय् [[बोलिभिया]], पूर्वय् [[अर्जेन्टिना]] अर्जेंटीना ला धाःसा दक्षिणय् ड्रेक प्यासेज ला। थ्व देय्‌या राजधानी व दकलय् तःधंगु नगर सान्तियागो ख। थ्व देय्‌या राष्ट्रीय भाषा स्पेनी भाषा ख। ==भूगोल== ===अताकामा=== '''अताकामा फिसःबुँ''' दक्षिण अमेरिकायागु [[चिली]] देसय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ प्रशान्त महासागरया तटय् एन्डिज च्वकाझ्वः स्वया पश्चिमय् ला। थुकियागु क्षेत्र १ लखः ५ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व फिसःबुँ हलिंया दकले गंगु गैर-ध्रुवीय थाय्‌ कथं नाँजाः। थनयागु यक्व थासय् यक्व दँ निसें छवाः नं वा मवाःगु इतिहास दु। थ्व थासय् ल्वहं, फि, व चि (salt) यागु तःधँगु ख्यः दु। थुकिया जाः व उर्जावान लफय् या कारणं थन वायुमण्डल तसकं चकंगु व यचुगु जुइ। उकिं थ्व थासय् खगोलशास्त्र (astronomy) यागु अनुसन्धानया निंतिं यक्व तःधँगु टेलिस्कोप तयातःगु दु। थन सीजः (copper) व लवणयागु यक्व खानी दु। थ्व थासय् वातावरण विषम जुयाः वनस्पति व प्राणी यक्व खनेमदु। अथेसां थन फ्लेमिङ्गो झंगः च्वने फु। थन लिथियम खानी दुगु चि ख्यः (salt flats) दु। थनयागु सापेक्षित आद्रता तसकं म्हो जुइ। थ्व थासय् मनूयागु उपस्थिति यक्व मदु। अताकामा फिसःबुँ दक्षिण अमेरिकाया छगू विशिष्ट भौगोलिक क्षेत्र खः। थुकियागु प्राकृतिक वातावरण यक्व वैज्ञानिकतयेगु अनुसन्धानयागु केन्द्र जुयाच्वँगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[दक्षिण अमेरिका]] {{Commonscat|Chile}} [[पुचः:देय्]] [[पुचः:चिली]] 9v3i1scvpkak3hb1ns8zsu5kjkz53tk 0 1634 1124678 1049263 2026-09-12T04:53:56Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1124678 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अस्त्रेलिया}} [[Image:U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (instrumental).ogg]] [[Image:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|upright=1.0|right|[[Aboriginal rock art]]]] [[Image:Landing of Lieutenant James Cook at Botany Bay, 29 April 1770 (painting by E Phillips Fox).jpg|alt=Landing of Lieutenant James Cook at Botany Bay, 29 April 1770|left|thumb|Landing of [[James Cook]]]] {{Infobox Country | native_name = Commonwealth of Australia | common_name = अस्ट्रेलिया | image_flag = Flag of Australia.svg | symbol_type = Coat of arms | image_coat = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg | image_map = AustraliaWorldMap.png | national_motto = none | national_anthem = ''[[Advance Australia Fair]]''<br>[[Royal anthem]]: ''[[God Save the Queen]]'' | official_languages = [[English language|English]] (''de facto''&nbsp;¹) | capital = [[Canberra]] | latd=35|latm=15|latNS=S|longd=149|longm=28|longEW=E| | largest_city = [[Sydney]] | government_type = [[Federal Constitutional Monarchy|Constitutional&nbsp;monarchy (federal)]] | leader_title1 = [[Queen of Australia|Queen]] | leader_title2 = [[Governor-General of Australia|Governor-General]] | leader_title3 = [[Prime Minister of Australia|Prime Minister]] | leader_name1 = [[Elizabeth II of the United Kingdom|Elizabeth II]] | leader_name2 = [[Michael Jeffery]] | leader_name3 = [[John Howard]] | area_rank = 6th | area_magnitude = 1 E12 | area = 7,741,220 | areami² = 2,988,888 <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1 | population_estimate = 20,555,300² | population_estimate_year = 2006 | population_estimate_rank = 53rd | population_census = 18,972,350 | population_census_year = 2001 | population_density = 2.6 | population_densitymi² = 6.7 <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 224th | sovereignty_type = [[Independence]] | sovereignty_note = from the [[बेलायत|UK]] | established_event1 = [[Constitution of Australia|Constitution]] | established_event2 = [[Statute of Westminster 1931|Statute of Westminster]] | established_event3 = [[Australia Act 1986|Australia Act]] | established_date1 = [[1 January]] [[1901]] | established_date2 = [[11 December]] [[1931]] | established_date3 = [[3 March]] [[1986]] | currency = [[Australian dollar]] | currency_code = AUD | time_zone = [[Time in Australia|various]]² | utc_offset = +8 to +10 | time_zone_DST = [[Time in Australia|various]]² | utc_offset_DST = +8 to +11 | cctld = [[.au]] | calling_code = +61 | ISO_3166-1_alpha2 = AU | ISO_3166-1_alpha3 = AUS | ISO_3166-1_numeric = 036 | sport_code = AUS | vehicle_code = AUS | GDP_PPP_year = 2006 | GDP_PPP = $674.9 billion | GDP_PPP_rank = 17th | GDP_PPP_per_capita = $32,220 (World Bank) | GDP_PPP_per_capita_rank = 14th | HDI_year = 2003 | HDI = 0.955 | HDI_rank = 3rd | HDI_category = <font color=#009900>high</font> | footnotes = ¹&nbsp;English does not have ''de jure'' official status ([http://www.immi.gov.au/media/publications/multicultural/confer/04/speech18b.htm source])<br>²&nbsp;mid-2006 population projection using Series B (medium variant) from [http://www.ausstats.abs.gov.au/Ausstats/subscriber.nsf/0/B1E6E31CD9A3EA61CA2570C7007296DD/$File/32220_2004%20to%202101.pdf]<br>³&nbsp;There are some minor variations from these three time zones, see [[Time in Australia]].<div class="noprint" style="float:right;"> </div> }} '''अस्ट्रेलिया''' प्रशान्त सागरय् दुगु छगु राज्य खः। ==इतिहास== थ्व थाय् य् न्हापा न्हापा निसें एबोरिजिनल मनुत च्वनावगु खः। लिपा थ्व थासे नेदरल्यान्ड व बेलायतीतेगु शासन जुलः। ==भूगोल== ===फिसःबुँ=== * ग्रेट भिक्टोरिया फिसःबुँ: [[अष्ट्रेलिया]] महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व अष्ट्रेलियायागु पश्चिमी व दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ४८ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व अष्ट्रेलियाया दकले तःधँगु फिसःबुँ खः। थनया लफय् गंगु व क्वाःगु जुइ। थ्व थासय् फिया थू (sand dunes), गिटी, व झाः (spinifex grass) अप्वः खनेदु। थन वा तसकँ म्हो व अनियमित कथं जक वइ। थ्व थासय् अष्ट्रेलियायागु आदिवासीपिं (Aboriginal people) यक्व शताब्दी निसें च्वनाच्वँगु दु। थन यक्व कथंया सर्प, माय्बिलि (lizards), व चिधँगु स्तनधारी प्राणीत च्वनि। थ्व फिसःबुँ यक्व भागय् प्राकृतिक आरक्ष (nature reserves) दुने ला। थन मनूया स्थायी बस्ती व आधुनिक विकास तसकँ म्हो दु। थुकियागु नां बेलायतयागु रानी भिक्टोरियाया नामं तःगु खः। थ्व फिसःबुँ अष्ट्रेलियाया आन्तरिक आउटब्याक (Outback)या मू भाग खः। थुकिया विषम वातावरणया कारणं थन यात्रा यायेत तसकँ थाकुइ। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{देय् च्वसु}} [[Category:देय्]] rxmgk25wpy5nyyqaw5mb3y6a5dibmuv 0 308535 1124654 2026-09-12T04:22:49Z Eukesh 11 Redirected page to [[बैकाल पुखू]] 1124654 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[बैकाल पुखू]] i09jbuw1j29gu8w6d7nmiub4kc8xt43 0 308536 1124656 2026-09-12T04:30:00Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''अरब फिसःबुँ''' पश्चिम एसियायागु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ अरब प्रायद्वीपयागु यक्व भागय् व्याप्त जुयाच्वँगु दु। थ्व फिसःबुँ जोर्डन, इराक, साउदी अरब, संयुक्त अरब अमिरात,... 1124656 wikitext text/x-wiki '''अरब फिसःबुँ''' पश्चिम एसियायागु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ अरब प्रायद्वीपयागु यक्व भागय् व्याप्त जुयाच्वँगु दु। थ्व फिसःबुँ जोर्डन, इराक, साउदी अरब, संयुक्त अरब अमिरात, ओमान, यमन, कुवेत व कतार थेज्याःगु देय्‌तसें घेरेयानातःगु दु। थुकियागु क्षेत्रफल करिब २३ लखः ३० द्वः वर्ग किलोमिटर दु। थ्व हलिंया दकले तःधँगु फिसःबुँत मध्ये छगू खः। थ्व थासय् वाफय् साधारणतया गंगु व लुमुसे च्वनि। थन नाँजाःगु रुब अल-खाली फिसःबुँ दु गुकियात 'खाली क्षेत्र' नं धाइ। थ्व थासय् सामान्यतया फियागु थुर (sand dunes) व ल्वहँयागु भूमि खनेदु। थनयागु प्राणी व वनस्पति यक्व दैमखु, अथेसां छुं उँट, खिचा व प्राणीत थन च्वनि। पेट्रोलियम व प्राकृतिक ग्यासयागु अपार भण्डार थ्व क्षेत्रयागु मू विशेषता खः। थन स्वदेशी बदुइन जातिपिंसं थन ताःहाकःगु ई निसें च्वनाच्वंगु दु। थ्व थासय् लःयागु अभाव दु, तर छुं ओएसिस दु गन लः खनेदु। अरब फिसःबुँ प्राचीन व्यापार मार्गयागु रुपय् नं नाँजाः। थ्व फिसःबुँ भौगोलिक व सांस्कृतिक दृष्टिं पश्चिम एसियाय् तसकं महत्वपूर्ण दु। थुकिया लफय् तसकं विषम जुयाः थन मनूयागु बस्ती अप्वः मदु। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Arabian Desert]] 71j8xiy2edir0s1dmexjli31eoq46s9 1124657 1124656 2026-09-12T04:30:09Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Arabian Desert]] to [[अरब फिसःबुँ]] 1124656 wikitext text/x-wiki '''अरब फिसःबुँ''' पश्चिम एसियायागु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ अरब प्रायद्वीपयागु यक्व भागय् व्याप्त जुयाच्वँगु दु। थ्व फिसःबुँ जोर्डन, इराक, साउदी अरब, संयुक्त अरब अमिरात, ओमान, यमन, कुवेत व कतार थेज्याःगु देय्‌तसें घेरेयानातःगु दु। थुकियागु क्षेत्रफल करिब २३ लखः ३० द्वः वर्ग किलोमिटर दु। थ्व हलिंया दकले तःधँगु फिसःबुँत मध्ये छगू खः। थ्व थासय् वाफय् साधारणतया गंगु व लुमुसे च्वनि। थन नाँजाःगु रुब अल-खाली फिसःबुँ दु गुकियात 'खाली क्षेत्र' नं धाइ। थ्व थासय् सामान्यतया फियागु थुर (sand dunes) व ल्वहँयागु भूमि खनेदु। थनयागु प्राणी व वनस्पति यक्व दैमखु, अथेसां छुं उँट, खिचा व प्राणीत थन च्वनि। पेट्रोलियम व प्राकृतिक ग्यासयागु अपार भण्डार थ्व क्षेत्रयागु मू विशेषता खः। थन स्वदेशी बदुइन जातिपिंसं थन ताःहाकःगु ई निसें च्वनाच्वंगु दु। थ्व थासय् लःयागु अभाव दु, तर छुं ओएसिस दु गन लः खनेदु। अरब फिसःबुँ प्राचीन व्यापार मार्गयागु रुपय् नं नाँजाः। थ्व फिसःबुँ भौगोलिक व सांस्कृतिक दृष्टिं पश्चिम एसियाय् तसकं महत्वपूर्ण दु। थुकिया लफय् तसकं विषम जुयाः थन मनूयागु बस्ती अप्वः मदु। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Arabian Desert]] 71j8xiy2edir0s1dmexjli31eoq46s9 0 308537 1124658 2026-09-12T04:30:09Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Arabian Desert]] to [[अरब फिसःबुँ]] 1124658 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अरब फिसःबुँ]] k76scg31dr6c4aojni0t36o4f4h8ysi 14 308538 1124659 2026-09-12T04:30:24Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: [[पुचः:भूगोल]] 1124659 wikitext text/x-wiki [[पुचः:भूगोल]] ioahyrgphd90wb7h8fpzjvxwhjig9se 0 308539 1124660 2026-09-12T04:35:13Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''अताकामा फिसःबुँ''' दक्षिण अमेरिकायागु [[चिली]] देसय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ प्रशान्त महासागरया तटय् एन्डिज च्वकाझ्वः स्वया पश्चिमय् ला। थुकियागु क्षेत्र १ लख... 1124660 wikitext text/x-wiki '''अताकामा फिसःबुँ''' दक्षिण अमेरिकायागु [[चिली]] देसय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ प्रशान्त महासागरया तटय् एन्डिज च्वकाझ्वः स्वया पश्चिमय् ला। थुकियागु क्षेत्र १ लखः ५ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व फिसःबुँ हलिंया दकले गंगु गैर-ध्रुवीय थाय्‌ कथं नाँजाः। थनयागु यक्व थासय् यक्व दँ निसें छवाः नं वा मवाःगु इतिहास दु। थ्व थासय् ल्वहं, फि, व चि (salt) यागु तःधँगु ख्यः दु। थुकिया जाः व उर्जावान लफय् या कारणं थन वायुमण्डल तसकं चकंगु व यचुगु जुइ। उकिं थ्व थासय् खगोलशास्त्र (astronomy) यागु अनुसन्धानया निंतिं यक्व तःधँगु टेलिस्कोप तयातःगु दु। थन सीजः (copper) व लवणयागु यक्व खानी दु। थ्व थासय् वातावरण विषम जुयाः वनस्पति व प्राणी यक्व खनेमदु। अथेसां थन फ्लेमिङ्गो झंगः च्वने फु। थन लिथियम खानी दुगु चि ख्यः (salt flats) दु। थनयागु सापेक्षित आद्रता तसकं म्हो जुइ। थ्व थासय् मनूयागु उपस्थिति यक्व मदु। अताकामा फिसःबुँ दक्षिण अमेरिकाया छगू विशिष्ट भौगोलिक क्षेत्र खः। थुकियागु प्राकृतिक वातावरण यक्व वैज्ञानिकतयेगु अनुसन्धानयागु केन्द्र जुयाच्वँगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[चिली]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Atacama Desert]] 7y4nd56cq3xstuqtk98r9s1lpt5lbpa 1124661 1124660 2026-09-12T04:35:26Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Atacama Desert]] to [[अताकामा फिसःबुँ]] 1124660 wikitext text/x-wiki '''अताकामा फिसःबुँ''' दक्षिण अमेरिकायागु [[चिली]] देसय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ प्रशान्त महासागरया तटय् एन्डिज च्वकाझ्वः स्वया पश्चिमय् ला। थुकियागु क्षेत्र १ लखः ५ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व फिसःबुँ हलिंया दकले गंगु गैर-ध्रुवीय थाय्‌ कथं नाँजाः। थनयागु यक्व थासय् यक्व दँ निसें छवाः नं वा मवाःगु इतिहास दु। थ्व थासय् ल्वहं, फि, व चि (salt) यागु तःधँगु ख्यः दु। थुकिया जाः व उर्जावान लफय् या कारणं थन वायुमण्डल तसकं चकंगु व यचुगु जुइ। उकिं थ्व थासय् खगोलशास्त्र (astronomy) यागु अनुसन्धानया निंतिं यक्व तःधँगु टेलिस्कोप तयातःगु दु। थन सीजः (copper) व लवणयागु यक्व खानी दु। थ्व थासय् वातावरण विषम जुयाः वनस्पति व प्राणी यक्व खनेमदु। अथेसां थन फ्लेमिङ्गो झंगः च्वने फु। थन लिथियम खानी दुगु चि ख्यः (salt flats) दु। थनयागु सापेक्षित आद्रता तसकं म्हो जुइ। थ्व थासय् मनूयागु उपस्थिति यक्व मदु। अताकामा फिसःबुँ दक्षिण अमेरिकाया छगू विशिष्ट भौगोलिक क्षेत्र खः। थुकियागु प्राकृतिक वातावरण यक्व वैज्ञानिकतयेगु अनुसन्धानयागु केन्द्र जुयाच्वँगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[चिली]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Atacama Desert]] 7y4nd56cq3xstuqtk98r9s1lpt5lbpa 0 308540 1124662 2026-09-12T04:35:26Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Atacama Desert]] to [[अताकामा फिसःबुँ]] 1124662 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अताकामा फिसःबुँ]] efwtba669okymj0u38lfhnkt55a6jq4 0 308541 1124664 2026-09-12T04:41:38Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''चिहुआहुआन फिसःबुँ''' उत्तर अमेरिका महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु [[फिसःबुँ]] खः। थ्व फिसःबुँ [[मेक्सिको]]या उत्तर-मध्य भाग व [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]या दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत... 1124664 wikitext text/x-wiki '''चिहुआहुआन फिसःबुँ''' उत्तर अमेरिका महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु [[फिसःबुँ]] खः। थ्व फिसःबुँ [[मेक्सिको]]या उत्तर-मध्य भाग व [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]या दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ५ लखः १ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व उत्तर अमेरिकाया दकले तःधँगु फिसःबुँत मध्ये छगू खः। थ्व फिसःबुँ सियरा माद्रे अक्सिदेन्तल व ओरियन्तल (Sierra Madre Occidental व Sierra Madre Oriental) च्वकाझ्वःया दथुइ ला। थनया लफय् क्वाःगु व गंगु जुइ, तर थन चिकुलाय् तसकं चिकुइफु। थन यक्व कथंया क्याक्टस (cactus) वनस्पति व झाडीत दयाच्वंगु दु। थ्व फिसःबुँय् प्राणी जीवनया विविधता दु, गन यक्व कथंयागु स्वां, कि व झंगःत दु। थन रियो ग्रान्दे (Rio Grande) खुसि बाहा वइ, गुकिं थ्व क्षेत्रयात लः बिइ। थ्व फिसःबुँ भौगोलिक दृष्टिं उच्च पठार (high plateau) क्षेत्रय् ला। थन ल्वहं व फिया मिश्रण दुगु भूभाग खनेदु। थनयागु प्राकृतिक वातावरण जैविक विविधताया दृष्टिं तसकं महत्त्वपूर्ण दु। थ्व फिसःबुँ उत्तर अमेरिकी महाद्वीपयागु छगू मू भौगोलिक विशेषता खः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Chihuahuan Desert]] 6azji8c1nj6tqh4e32b0nauqwqnsl8p 1124665 1124664 2026-09-12T04:41:48Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Chihuahuan Desert]] to [[चिहुआहुआन फिसःबुँ]] 1124664 wikitext text/x-wiki '''चिहुआहुआन फिसःबुँ''' उत्तर अमेरिका महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु [[फिसःबुँ]] खः। थ्व फिसःबुँ [[मेक्सिको]]या उत्तर-मध्य भाग व [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]या दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ५ लखः १ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व उत्तर अमेरिकाया दकले तःधँगु फिसःबुँत मध्ये छगू खः। थ्व फिसःबुँ सियरा माद्रे अक्सिदेन्तल व ओरियन्तल (Sierra Madre Occidental व Sierra Madre Oriental) च्वकाझ्वःया दथुइ ला। थनया लफय् क्वाःगु व गंगु जुइ, तर थन चिकुलाय् तसकं चिकुइफु। थन यक्व कथंया क्याक्टस (cactus) वनस्पति व झाडीत दयाच्वंगु दु। थ्व फिसःबुँय् प्राणी जीवनया विविधता दु, गन यक्व कथंयागु स्वां, कि व झंगःत दु। थन रियो ग्रान्दे (Rio Grande) खुसि बाहा वइ, गुकिं थ्व क्षेत्रयात लः बिइ। थ्व फिसःबुँ भौगोलिक दृष्टिं उच्च पठार (high plateau) क्षेत्रय् ला। थन ल्वहं व फिया मिश्रण दुगु भूभाग खनेदु। थनयागु प्राकृतिक वातावरण जैविक विविधताया दृष्टिं तसकं महत्त्वपूर्ण दु। थ्व फिसःबुँ उत्तर अमेरिकी महाद्वीपयागु छगू मू भौगोलिक विशेषता खः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Chihuahuan Desert]] 6azji8c1nj6tqh4e32b0nauqwqnsl8p 0 308542 1124666 2026-09-12T04:41:48Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Chihuahuan Desert]] to [[चिहुआहुआन फिसःबुँ]] 1124666 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[चिहुआहुआन फिसःबुँ]] 0k6mil6m2an682yx7wxmbxv4clynyx9 0 308543 1124669 2026-09-12T04:48:16Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''गोबी फिसःबुँ''' एसिया महाद्वीपयागु पूर्व-मध्य भागय् लाःगु छगू फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ उत्तरी चीन व दक्षिणी मंगोलियायागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकियागु क्षेत्रफल १३ लखः वर्... 1124669 wikitext text/x-wiki '''गोबी फिसःबुँ''' एसिया महाद्वीपयागु पूर्व-मध्य भागय् लाःगु छगू फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ उत्तरी चीन व दक्षिणी मंगोलियायागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकियागु क्षेत्रफल १३ लखः वर्ग किलोमिटर दु। गोबी फिसःबुँ छगू चिकुगु फिसःबुँ (cold desert) खः। थन चिकुलाय् तापमान तसकं क्वहाँ वनि व च्वापु गायेफु। थन अप्वः थें भूभाग फि स्वया ल्वहँ व गिटी (gravel) यागु दु। थ्व थासय् हिमालयया [[वाः किचः]] (rain shadow)यागु कारणं वा म्हो जक वइ। इतिहासय् थ्व फिसःबुँ प्रसिद्ध 'सिल्क रोड' (Silk Road) व्यापार मार्गयागु मू भाग जुयाच्वँगु खः। थन यक्व डायनासोरयागु जीवाश्म (fossils) लुइके धुँगु दु। थनयागु प्राणीत मध्ये नि-थू दुम्ह मंगोलियन उँट व गोबी भालु नांजाः। थ्व थासय् मनूयागु बस्ती तसकँ म्हो दु व चाहिलामि (nomadic) संस्कृतियागु प्रभाव दु। गोबी फिसःबुँ दक्षिणपाखे चीनय् ब्याप्त जुयाः मरुभूमीकरणयागु समस्या ब्वलंकाच्वँगु दु। थ्व एसियायागु छगू तसकँ नाँजाःगु प्राकृतिक क्षेत्र खः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Gobi Desert]] 6lbxd8tghhi5548o3vgtaoeve7cjuyw 1124670 1124669 2026-09-12T04:48:25Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Gobi Desert]] to [[गोबी फिसःबुँ]] 1124669 wikitext text/x-wiki '''गोबी फिसःबुँ''' एसिया महाद्वीपयागु पूर्व-मध्य भागय् लाःगु छगू फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ उत्तरी चीन व दक्षिणी मंगोलियायागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकियागु क्षेत्रफल १३ लखः वर्ग किलोमिटर दु। गोबी फिसःबुँ छगू चिकुगु फिसःबुँ (cold desert) खः। थन चिकुलाय् तापमान तसकं क्वहाँ वनि व च्वापु गायेफु। थन अप्वः थें भूभाग फि स्वया ल्वहँ व गिटी (gravel) यागु दु। थ्व थासय् हिमालयया [[वाः किचः]] (rain shadow)यागु कारणं वा म्हो जक वइ। इतिहासय् थ्व फिसःबुँ प्रसिद्ध 'सिल्क रोड' (Silk Road) व्यापार मार्गयागु मू भाग जुयाच्वँगु खः। थन यक्व डायनासोरयागु जीवाश्म (fossils) लुइके धुँगु दु। थनयागु प्राणीत मध्ये नि-थू दुम्ह मंगोलियन उँट व गोबी भालु नांजाः। थ्व थासय् मनूयागु बस्ती तसकँ म्हो दु व चाहिलामि (nomadic) संस्कृतियागु प्रभाव दु। गोबी फिसःबुँ दक्षिणपाखे चीनय् ब्याप्त जुयाः मरुभूमीकरणयागु समस्या ब्वलंकाच्वँगु दु। थ्व एसियायागु छगू तसकँ नाँजाःगु प्राकृतिक क्षेत्र खः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Gobi Desert]] 6lbxd8tghhi5548o3vgtaoeve7cjuyw 1124672 1124670 2026-09-12T04:48:43Z Eukesh 11 1124672 wikitext text/x-wiki '''गोबी फिसःबुँ''' एसिया महाद्वीपयागु पूर्व-मध्य भागय् लाःगु छगू फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ उत्तरी [[चीन]] व दक्षिणी [[मंगोलिया]]यागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकियागु क्षेत्रफल १३ लखः वर्ग किलोमिटर दु। गोबी फिसःबुँ छगू चिकुगु फिसःबुँ (cold desert) खः। थन चिकुलाय् तापमान तसकं क्वहाँ वनि व च्वापु गायेफु। थन अप्वः थें भूभाग फि स्वया ल्वहँ व गिटी (gravel) यागु दु। थ्व थासय् हिमालयया [[वाः किचः]] (rain shadow)यागु कारणं वा म्हो जक वइ। इतिहासय् थ्व फिसःबुँ प्रसिद्ध 'सिल्क रोड' (Silk Road) व्यापार मार्गयागु मू भाग जुयाच्वँगु खः। थन यक्व डायनासोरयागु जीवाश्म (fossils) लुइके धुँगु दु। थनयागु प्राणीत मध्ये नि-थू दुम्ह मंगोलियन उँट व गोबी भालु नांजाः। थ्व थासय् मनूयागु बस्ती तसकँ म्हो दु व चाहिलामि (nomadic) संस्कृतियागु प्रभाव दु। गोबी फिसःबुँ दक्षिणपाखे चीनय् ब्याप्त जुयाः मरुभूमीकरणयागु समस्या ब्वलंकाच्वँगु दु। थ्व एसियायागु छगू तसकँ नाँजाःगु प्राकृतिक क्षेत्र खः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Gobi Desert]] cfu3rb07yqzcuwv7xb6hnuzwr0cbnto 0 308544 1124671 2026-09-12T04:48:25Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Gobi Desert]] to [[गोबी फिसःबुँ]] 1124671 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[गोबी फिसःबुँ]] csqielg96vftlv13vm0fm6wp0hc5dvs 0 308545 1124674 2026-09-12T04:53:06Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''ग्रेट भिक्टोरिया फिसःबुँ''' अष्ट्रेलिया महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व अष्ट्रेलियायागु पश्चिमी व दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ४८ द्व वर्ग किलोमिटर द... 1124674 wikitext text/x-wiki '''ग्रेट भिक्टोरिया फिसःबुँ''' अष्ट्रेलिया महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व अष्ट्रेलियायागु पश्चिमी व दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ४८ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व अष्ट्रेलियाया दकले तःधँगु फिसःबुँ खः। थनया लफय् गंगु व क्वाःगु जुइ। थ्व थासय् फिया थू (sand dunes), गिटी, व झाः (spinifex grass) अप्वः खनेदु। थन वा तसकँ म्हो व अनियमित कथं जक वइ। थ्व थासय् अष्ट्रेलियायागु आदिवासीपिं (Aboriginal people) यक्व शताब्दी निसें च्वनाच्वँगु दु। थन यक्व कथंया सर्प, माय्बिलि (lizards), व चिधँगु स्तनधारी प्राणीत च्वनि। थ्व फिसःबुँ यक्व भागय् प्राकृतिक आरक्ष (nature reserves) दुने ला। थन मनूया स्थायी बस्ती व आधुनिक विकास तसकँ म्हो दु। थुकियागु नां बेलायतयागु रानी भिक्टोरियाया नामं तःगु खः। थ्व फिसःबुँ अष्ट्रेलियाया आन्तरिक आउटब्याक (Outback)या मू भाग खः। थुकिया विषम वातावरणया कारणं थन यात्रा यायेत तसकँ थाकुइ। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Great Victoria Desert]] 5juk9udajj5e65a8gaybyc9v0qko34c 1124675 1124674 2026-09-12T04:53:14Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Great Victoria Desert]] to [[ग्रेट भिक्टोरिया फिसःबुँ]] 1124674 wikitext text/x-wiki '''ग्रेट भिक्टोरिया फिसःबुँ''' अष्ट्रेलिया महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व अष्ट्रेलियायागु पश्चिमी व दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ४८ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व अष्ट्रेलियाया दकले तःधँगु फिसःबुँ खः। थनया लफय् गंगु व क्वाःगु जुइ। थ्व थासय् फिया थू (sand dunes), गिटी, व झाः (spinifex grass) अप्वः खनेदु। थन वा तसकँ म्हो व अनियमित कथं जक वइ। थ्व थासय् अष्ट्रेलियायागु आदिवासीपिं (Aboriginal people) यक्व शताब्दी निसें च्वनाच्वँगु दु। थन यक्व कथंया सर्प, माय्बिलि (lizards), व चिधँगु स्तनधारी प्राणीत च्वनि। थ्व फिसःबुँ यक्व भागय् प्राकृतिक आरक्ष (nature reserves) दुने ला। थन मनूया स्थायी बस्ती व आधुनिक विकास तसकँ म्हो दु। थुकियागु नां बेलायतयागु रानी भिक्टोरियाया नामं तःगु खः। थ्व फिसःबुँ अष्ट्रेलियाया आन्तरिक आउटब्याक (Outback)या मू भाग खः। थुकिया विषम वातावरणया कारणं थन यात्रा यायेत तसकँ थाकुइ। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Great Victoria Desert]] 5juk9udajj5e65a8gaybyc9v0qko34c 1124677 1124675 2026-09-12T04:53:24Z Eukesh 11 1124677 wikitext text/x-wiki '''ग्रेट भिक्टोरिया फिसःबुँ''' [[अष्ट्रेलिया]] महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व अष्ट्रेलियायागु पश्चिमी व दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ४८ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व अष्ट्रेलियाया दकले तःधँगु फिसःबुँ खः। थनया लफय् गंगु व क्वाःगु जुइ। थ्व थासय् फिया थू (sand dunes), गिटी, व झाः (spinifex grass) अप्वः खनेदु। थन वा तसकँ म्हो व अनियमित कथं जक वइ। थ्व थासय् अष्ट्रेलियायागु आदिवासीपिं (Aboriginal people) यक्व शताब्दी निसें च्वनाच्वँगु दु। थन यक्व कथंया सर्प, माय्बिलि (lizards), व चिधँगु स्तनधारी प्राणीत च्वनि। थ्व फिसःबुँ यक्व भागय् प्राकृतिक आरक्ष (nature reserves) दुने ला। थन मनूया स्थायी बस्ती व आधुनिक विकास तसकँ म्हो दु। थुकियागु नां बेलायतयागु रानी भिक्टोरियाया नामं तःगु खः। थ्व फिसःबुँ अष्ट्रेलियाया आन्तरिक आउटब्याक (Outback)या मू भाग खः। थुकिया विषम वातावरणया कारणं थन यात्रा यायेत तसकँ थाकुइ। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Great Victoria Desert]] q69e8x587oadwjdvq8bzld228q48lfg 0 308546 1124676 2026-09-12T04:53:14Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Great Victoria Desert]] to [[ग्रेट भिक्टोरिया फिसःबुँ]] 1124676 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ग्रेट भिक्टोरिया फिसःबुँ]] 0uhw3w00vu04msgx2ougdylqrqlkjlv 0 308547 1124679 2026-09-12T04:57:54Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''कालाहारी फिसःबुँ''' अफ्रिका महाद्वीपया दक्षिणी भागय् लाःगु छगू तःधँगु गंगु बँ खः। थ्व फिसःबुँ [[बोत्स्वाना]], [[नामिबिया]] व [[दक्षिण अफ्रिका]]यागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकिया क... 1124679 wikitext text/x-wiki '''कालाहारी फिसःबुँ''' अफ्रिका महाद्वीपया दक्षिणी भागय् लाःगु छगू तःधँगु गंगु बँ खः। थ्व फिसःबुँ [[बोत्स्वाना]], [[नामिबिया]] व [[दक्षिण अफ्रिका]]यागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकिया क्षेत्रफल ९ लखः वर्ग किलोमिटर दु। थ्व सकल थाय्‌ धाथेंगु शुद्ध फिसःबुँ मखु, तर छगू semi-arid (अर्ध-सुख्खा) क्षेत्र खः। थन छुं भागय् वा वइगु जुयाः घाँय् व झाःत बुइ फु। थन नाँजाःगु हाकुगु-फि व ह्याँगूँ फिया ख्यः दु। थनया प्राणी जीवनय् सिँह (lion), चीता, जिराफ व यक्व कथंया मृग (antelope) खनेदु। थन सान (San) वा बुशमेन (Bushmen) नांयागु प्राचीन आदिवासी जाति च्वनि। थ्व जातिपिंसं द्वलंद्व दँ निसें थनयागु विषम वातावरणय् शिकार व लः मुंकाः म्वानाच्वँगु दु। थन ओकाभाङ्गो डेल्टा (Okavango Delta) नांया प्रसिद्ध लःया क्षेत्र दु। कालाहारी फिसःबुँ अफ्रिकाया छगू तसकँ जीवन्त प्राकृतिक पारिस्थिकीय प्रणाली खः। थुकिया सौन्दर्य व वन्यजन्तुया कारणं थ्व पर्यटनयागु लागि नाँजाः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Kalahari Desert]] epw5x1z52mvg8cqvgrs4v97q7xqn7av 1124680 1124679 2026-09-12T04:58:07Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Kalahari Desert]] to [[कालाहारी फिसःबुँ]] 1124679 wikitext text/x-wiki '''कालाहारी फिसःबुँ''' अफ्रिका महाद्वीपया दक्षिणी भागय् लाःगु छगू तःधँगु गंगु बँ खः। थ्व फिसःबुँ [[बोत्स्वाना]], [[नामिबिया]] व [[दक्षिण अफ्रिका]]यागु यक्व भागय् दयाच्वंगु दु। थुकिया क्षेत्रफल ९ लखः वर्ग किलोमिटर दु। थ्व सकल थाय्‌ धाथेंगु शुद्ध फिसःबुँ मखु, तर छगू semi-arid (अर्ध-सुख्खा) क्षेत्र खः। थन छुं भागय् वा वइगु जुयाः घाँय् व झाःत बुइ फु। थन नाँजाःगु हाकुगु-फि व ह्याँगूँ फिया ख्यः दु। थनया प्राणी जीवनय् सिँह (lion), चीता, जिराफ व यक्व कथंया मृग (antelope) खनेदु। थन सान (San) वा बुशमेन (Bushmen) नांयागु प्राचीन आदिवासी जाति च्वनि। थ्व जातिपिंसं द्वलंद्व दँ निसें थनयागु विषम वातावरणय् शिकार व लः मुंकाः म्वानाच्वँगु दु। थन ओकाभाङ्गो डेल्टा (Okavango Delta) नांया प्रसिद्ध लःया क्षेत्र दु। कालाहारी फिसःबुँ अफ्रिकाया छगू तसकँ जीवन्त प्राकृतिक पारिस्थिकीय प्रणाली खः। थुकिया सौन्दर्य व वन्यजन्तुया कारणं थ्व पर्यटनयागु लागि नाँजाः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Kalahari Desert]] epw5x1z52mvg8cqvgrs4v97q7xqn7av 0 308548 1124681 2026-09-12T04:58:07Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Kalahari Desert]] to [[कालाहारी फिसःबुँ]] 1124681 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[कालाहारी फिसःबुँ]] nae9gw2y331y081wrfiwgi9x6pbqnwi 0 308549 1124685 2026-09-12T05:03:10Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''काराकुम फिसःबुँ''' मध्य एसियाय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ [[तुर्कमेनिस्तान]] देय्या करिब ७० प्रतिशत स्वया अप्वः भूभागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ५० द्व वर्ग किल... 1124685 wikitext text/x-wiki '''काराकुम फिसःबुँ''' मध्य एसियाय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ [[तुर्कमेनिस्तान]] देय्या करिब ७० प्रतिशत स्वया अप्वः भूभागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ५० द्व वर्ग किलोमिटर दु। थुकिया नां तुर्किक भाषां वःगु खः, गुकियागु अर्थ 'हाकुगु फि' खः। थनयागु जलवायु तसकँ क्वाःगु व गंगु जुइ। थन चिकुलाय् चिकुइ व ताहालाय् तसकँ ताहांन्वइ। थन फिया तःधँगु थू व ख्वाउँगु ख्यः दु। थ्व फिसःबुँय् नाँजाःगु 'दारवाजा ग्यास क्रेटर' (Darvaza gas crater) दु, गुकियात 'नर्कया ध्वाखा' (Door to Hell) धाइ। थन प्राकृतिक ग्यास खानी लुयेधुंका मि च्यानाच्वँगु यक्व दँ जुइ धुंकल। थन ग्यास व खनिज चिकँया तःधँगु भण्डार दु। थन Karakum Canal (काराकुम नहर) सिँचाइयागु लागि दयेकातःगु दु गुकिं अमु दरिया (Amu Darya) खुसि निसें लः वइ। थ्व नहरं थनया बुंज्या व जीवनय् तःधँगु ग्वहालि याइ। थ्व फिसःबुँ तुर्कमेनिस्तानया मू भौगोलिक क्षेत्र खः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Karakum Desert]] jsfbwdo3hta5gpsi1a1w8806g0k3yit 1124686 1124685 2026-09-12T05:03:21Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Karakum Desert]] to [[काराकुम फिसःबुँ]] 1124685 wikitext text/x-wiki '''काराकुम फिसःबुँ''' मध्य एसियाय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ [[तुर्कमेनिस्तान]] देय्या करिब ७० प्रतिशत स्वया अप्वः भूभागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ५० द्व वर्ग किलोमिटर दु। थुकिया नां तुर्किक भाषां वःगु खः, गुकियागु अर्थ 'हाकुगु फि' खः। थनयागु जलवायु तसकँ क्वाःगु व गंगु जुइ। थन चिकुलाय् चिकुइ व ताहालाय् तसकँ ताहांन्वइ। थन फिया तःधँगु थू व ख्वाउँगु ख्यः दु। थ्व फिसःबुँय् नाँजाःगु 'दारवाजा ग्यास क्रेटर' (Darvaza gas crater) दु, गुकियात 'नर्कया ध्वाखा' (Door to Hell) धाइ। थन प्राकृतिक ग्यास खानी लुयेधुंका मि च्यानाच्वँगु यक्व दँ जुइ धुंकल। थन ग्यास व खनिज चिकँया तःधँगु भण्डार दु। थन Karakum Canal (काराकुम नहर) सिँचाइयागु लागि दयेकातःगु दु गुकिं अमु दरिया (Amu Darya) खुसि निसें लः वइ। थ्व नहरं थनया बुंज्या व जीवनय् तःधँगु ग्वहालि याइ। थ्व फिसःबुँ तुर्कमेनिस्तानया मू भौगोलिक क्षेत्र खः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Karakum Desert]] jsfbwdo3hta5gpsi1a1w8806g0k3yit 0 308550 1124687 2026-09-12T05:03:21Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Karakum Desert]] to [[काराकुम फिसःबुँ]] 1124687 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[काराकुम फिसःबुँ]] 67tr8q425opb2f9hqk1gc9wknm3l9b1 0 308551 1124688 2026-09-12T05:03:43Z Eukesh 11 Redirected page to [[तर्कमेनिस्तान]] 1124688 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[तर्कमेनिस्तान]] gbyy5dh5a4d0i15b0xhbkakcxetjg7v 0 308552 1124690 2026-09-12T05:07:44Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''मोहावे फिसःबुँ''' उत्तर अमेरिका महाद्वीपय् [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]या दक्षिण-पश्चिम भागय् लाःगु छगू फिसःबुँ खः। थ्व मुख्यतः क्यालिफोर्निया व नेभादा राज्यय् दु, तर एरिजोना व युत... 1124690 wikitext text/x-wiki '''मोहावे फिसःबुँ''' उत्तर अमेरिका महाद्वीपय् [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]या दक्षिण-पश्चिम भागय् लाःगु छगू फिसःबुँ खः। थ्व मुख्यतः क्यालिफोर्निया व नेभादा राज्यय् दु, तर एरिजोना व युताया छुं भागय् नं ला। थुकिया क्षेत्रफल १२४,००० वर्ग किलोमिटर दु। थ्व फिसःबुँ सोनोरान (Sonoran) व ग्रेट बेसिन (Great Basin) फिसःबुँया दथुइ ला। थनया छगू मू पहिचां धइगु 'जोसुवा सिँमा' (Joshua Tree) खः, गुगु थ्व हे क्षेत्रय् जक दु। थन नांजाःगु 'डेथ भ्याली' (Death Valley) ला, गुगु उत्तर अमेरिकाया दकले चिजाःगु व दकले लुमुगु थाय्‌ खः। थन ताहालाःय् तापमान तसकं थाहां वनि। थ्व फिसःबुँय् लस भेगास (Las Vegas) थेंज्याःगु तःधँगु सहर नं लाः। थन यक्व राष्ट्रिय पार्क व प्राकृतिक संरक्षित क्षेत्रत दु। थनया वनस्पति व प्राणी जीवन गंगु वातावरणय् म्वानाच्वनेत अनुकूलित जुयाच्वँगु दु। मोहावे फिसःबुँ अमेरिकाया भौगोलिक विविधतायागु छगू तःधँगु दसु खः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Mojave Desert]] 860b13zv4ue7zd1rjjbrsj3xrnpj8no 1124692 1124690 2026-09-12T05:08:14Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Mojave Desert]] to [[मोहावे फिसःबुँ]] 1124690 wikitext text/x-wiki '''मोहावे फिसःबुँ''' उत्तर अमेरिका महाद्वीपय् [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]या दक्षिण-पश्चिम भागय् लाःगु छगू फिसःबुँ खः। थ्व मुख्यतः क्यालिफोर्निया व नेभादा राज्यय् दु, तर एरिजोना व युताया छुं भागय् नं ला। थुकिया क्षेत्रफल १२४,००० वर्ग किलोमिटर दु। थ्व फिसःबुँ सोनोरान (Sonoran) व ग्रेट बेसिन (Great Basin) फिसःबुँया दथुइ ला। थनया छगू मू पहिचां धइगु 'जोसुवा सिँमा' (Joshua Tree) खः, गुगु थ्व हे क्षेत्रय् जक दु। थन नांजाःगु 'डेथ भ्याली' (Death Valley) ला, गुगु उत्तर अमेरिकाया दकले चिजाःगु व दकले लुमुगु थाय्‌ खः। थन ताहालाःय् तापमान तसकं थाहां वनि। थ्व फिसःबुँय् लस भेगास (Las Vegas) थेंज्याःगु तःधँगु सहर नं लाः। थन यक्व राष्ट्रिय पार्क व प्राकृतिक संरक्षित क्षेत्रत दु। थनया वनस्पति व प्राणी जीवन गंगु वातावरणय् म्वानाच्वनेत अनुकूलित जुयाच्वँगु दु। मोहावे फिसःबुँ अमेरिकाया भौगोलिक विविधतायागु छगू तःधँगु दसु खः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Mojave Desert]] 860b13zv4ue7zd1rjjbrsj3xrnpj8no 0 308553 1124693 2026-09-12T05:08:15Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Mojave Desert]] to [[मोहावे फिसःबुँ]] 1124693 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[मोहावे फिसःबुँ]] 5x5p1ucot2ii8bp06k97brh52rn9q8x 0 308554 1124694 2026-09-12T05:12:11Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''ताकलामकान फिसःबुँ''' उत्तर-पश्चिम [[चीन]]या सिन्चियाङ (Xinjiang) स्वायत्त क्षेत्रय् लाःगु छगू विशाल फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ तारिम बेसिन (Tarim Basin)या दथुइ ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ३७ द्व वर... 1124694 wikitext text/x-wiki '''ताकलामकान फिसःबुँ''' उत्तर-पश्चिम [[चीन]]या सिन्चियाङ (Xinjiang) स्वायत्त क्षेत्रय् लाःगु छगू विशाल फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ तारिम बेसिन (Tarim Basin)या दथुइ ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ३७ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व हलिंया दकले तःधँगु संकुचित फि थू दुगु फिसःबुँत मध्ये छगू खः। थुकिया दक्षिणय् कुनलुन गुंच्वः व उत्तरय् तियान शान गुंच्वः दु। थनयागु जलवायु तसकं गंगु व चिकुगु (cold desert) जुइ। थन ताहाःलाय् लुमुइ तर चिकुलाय् तसकँ ख्वाउँइ व च्वापु गायेफु। प्राचीन सिल्क रोड (Silk Road) या उत्तर व दक्षिण मार्गत थ्व फिसःबुँया सिथँ दयाच्वंगु खः। थ्व फिसःबुँया नांया अर्थ छुं भाषाय् 'जिं दुहाँ वने फु तर पिहाँ वये मफु' धैगु जुइ। थन लःया अभाव तसकँ दु व मनूयागु बस्ती अप्वः मदु। ओएसिस सहरत जक थुकिया सिथय् ला। ताकलामकान फिसःबुँ एसियाया भौगोलिक व ऐतिहासिक दृष्टिं तसकँ महत्त्वपूर्ण थाय्‌ खः। ==स्वयादिसँ== * [[फिसःबुँ]] [[पुचः:फिसःबुँ]] [[en:Taklamakan Desert]] 7a6avt6k5bads4b3lob8pngx4dzqmvf