Wikipedia newwiki https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A5%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter माध्यम विशेष खँलाबँला छ्येलेमि छ्येलेमि खँलाबँला विकिपिडिया विकिपिडिया खँलाबँला किपा किपा खँलाबँला मिडियाविकि मिडियाविकि खँलाबँला Template Template talk ग्वाहालि ग्वाहालि खँलाबँला पुचः पुचः खँलाबँला दबू दबू खँलाबँला TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 854 1124839 1087845 2026-09-15T05:47:34Z Eukesh 11 1124839 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्राचीन रोम}} [[Image:Danseurs et musiciens, tombe des léopards.jpg|thumb|right|upright=0.9|[[Etruscan painting]]]] [[Image:Domain changes during the Punic Wars.gif|thumb|upright=1.8|Territorial changes over the course of the [[Punic Wars]]]] [[File:Roman Republic Empire map fast.gif|thumb|300px|रोमन लहनाया अधीनया क्षेत्र ५१० ईपू निसें ४८० इसं तक्क: {{Legend|#a64|[[रोमन गणतन्त्र]]}} {{Legend|#a6a|[[रोमन साम्राज्य]]}} {{Legend|#48a|[[पश्चिमी रोमन साम्राज्य]]}} {{Legend|#bc4|[[पूर्वी रोमन साम्राज्य]]}} ]] <onlyinclude> '''प्राचीन रोम''' [[इतालियन प्रायद्विप]]य् ८गु शताब्दी ईपूइ न्ह्यथंगु छगू प्राचीन जीवन्त [[लहना]] ख। [[भूमध्य सागर]]या सिथय् [[रोम]] नगरय् केन्द्रित थ्व लहना परिमार्जित जुया प्राचीन कालया दकले तःधंगु सभ्यताय् छगू जूवन। <ref>Chris Scarre, ''The Penguin Historical Atlas of Ancient Rome'' (London: [[Penguin Books]], 1995).</ref> थ्व सभ्यताया करिब १२गु शताब्दीया अस्तित्त्वय् रोमन सभ्यता [[राजतन्त्र|राजतन्त्रं]] कूलीनतन्त्रीय रोमन गणतन्त्र जुया निरंकुश रोमन साम्राज्य जुवन। थी-थी थाय्‌या मनुतयेत आक्रमण याना व सांस्कृतिक घुलन याना थ्व लहना दक्षिणी युरोप, पश्चिमी युरोप, एसिया माइनर, उत्तर अफ्रिका, उत्तर युरोपया भूभाग व पूर्वी युरोपया छुं भूभागयात थःगु अधीनय् लाकल। रोम सकल भूमध्यसागरीय क्षेत्रय् मू नगर व प्राचीन हलिमया छगू अहम् शक्ति केन्द्रया रुपय् स्थापित जुल। थ्व लहनायात थ्व स्वया न्ह्यः दूगु [[प्राचीन यवन]] लहनानाप स्वाना क्लासिकल एन्तिक्वितिया ग्रेको-रोमन हलिमया रुपय् नं कायेगु या। ==पलिस्था== प्राचीन रोमया लहना रोमनगरं विकशित जूगु ख। रोमया बाखंकथं थ्व नगरया पलिस्था ७५३ इपूस रोमुलस व रिमस धाःपिं निम्ह दाजुकिजां याःगु ख। थ्व दाजुकिजापिंत छम्ह मिसा-धुं लहिना तधंयाःगु धैगु खं बाखनय् कनातःगु दु। थ्व नगर गन दयेकिगु धैगु खँय् दाजुकिजाया ल्वापू जुया रोमुलसं रिमसयात स्याःगु धका बाखनय कनातःगु दु। रोमुलसया नामं थ्व नगरया नां रोम जुवन। थ्व नगरय नगरवासीतेत आकर्षित यायेत मेमेगु थासं पिथना छ्वपिं मनूतेत थ्व नगरय दुथ्याःगु बाखं दु। प्राचीन ग्रीक इतिहासकार दायोनिसियसया बाखनय् त्रोजन हताः धुंका त्रोयया राजकुमार एसियासं (Aeneas) छपुचः त्रोयमि नापं समुद्रया लं जुया न्हूगु त्रोइ नगर पलिस्था यायेत थाय् मालाःच्वंबिलय् ताइबर खुसिया सिथय् थ्यन। थ्व थासय् थ्यंबिलय् थ्व पुचःया मिजंत समुद्र जुजुं मेगु थाय माःवनिगु बिचाः तल धाःसा मिस्तेसं धाःसा थ्व हे थासय् च्वनिगु बिचाः यात। थ्व पुचःया छम्ह रोमा धाम्ह मिसां दक्वं [[लःख]] छ्वेका थ्व हे थासय् च्वनिगु बिचाः तल। थ्व पुचःया मिजंत न्हापा तंचाःसां लिपा थ्व थाय् च्वनेत सेल्लाःगु थाय् धकाः सीका थ्व पुचलं थन हे नगर दयेकल। थ्व हे रोमा धाम्ह मिसाया नामं थ्व नगरया नां वःगु धैगु बाखनय् कनातःगु दु। रोमन चिनाखँमि [[भर्जिल]]या महाकाव्य [[एनिद]]य् धाःसा त्रोयमि राजकुमार एनियसं मिसात ताइबर खुसिं समुद्रय लिहां मवनिगु खं न्यंसा ताइबर खुसिइ मच्वंगु व लिपा एनियसया वंशजत अल्बान (Alban) जुजु जूगु व थ्व हे अल्बान वंशजं रोमुलस बुयावःगु धका च्वयातःगु दु। ==कालखण्ड== प्राचीन रोमया इतिहासयात स्वंगु कालखण्डय् बिभाजित यायेछिं- * राजतन्त्रकाल * गणतन्त्रकाल * साम्राज्यकाल ===राजतन्त्रकाल=== प्राचीन रोमया राजतन्त्रकालया यक्व च्वयातःगु दसु मदु। थ्व कालया अप्व खँ लिपाया गणतन्त्रकाल व साम्राज्यकालय् च्वयातःगु च्वखँया लिधंसाय् आधारित दु। थ्व कालया जुजुतेगु नां थ्व कथं दु- ;''<small>कालखण्ड</small>'' <timeline> ImageSize = width:800 height:75 PlotArea = width:700 height:50 left:65 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:time value:rgb(0.7,0.7,1) # id:period value:rgb(1,0.7,0.5) # id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) # id:era value:rgb(1,0.85,0.5) # id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) # id:filler value:gray(0.8) # background bar id:black value:black Period = from:-753 till:-509 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:50 start:-753 ScaleMinor = unit:year increment:5 start:-753 PlotData = align:center textcolor:black fontsize:10 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5) bar:Rulers color:era from:-753 till:-717 text: [[रोमुलस]] from:-717 till:-673 text: [[नुमा पम्पिलियस|पम्पिलियस]] from:-673 till:-642 text: [[तुलस हस्तिलियस|हस्तिलियस]] from:-642 till:-616 text: [[एङ्कस मार्सियस|मार्सियस]] from:-616 till:-579 text: [[लुसियस तार्किनियस प्रिस्कस|प्रिस्कस]] from:-579 till:-535 text: [[सर्भियस तुलियस|सर्भियस]] from:-535 till:-509 text: [[लुसियस तार्किनियस सुपर्बस|तार्किनियस]] bar:&nbsp; color:filler from: -753 till: -614 text:न्हापांगु from: -614 till: -544 text:दथु from: -544 till: -509 text:लिपांगु </timeline> :::''सन्निकट कालखण्ड '' {| style="margin-left:auto; margin-right:auto;" border="0" width=700px class="wikitable sortable" ! दँ !! जुजु !! लिखँ |- |width=111px| 753–717 इपू ||[[रोमुलस]]||रोमुलस व रिमसया दन्त्यकथाया पात्र |- |716–673 इपू ||[[नुमा पम्पिलियस]]||रोमया दकलय् महत्त्वपूर्ण धार्मिक व राजनैतिक संस्था थ्व जुजुं दयेकूगु धैगु या |- |673–642 इपू ||[[तुलस हस्तिलियस]]||[[अल्बा लङ्गा]]या पराजय |- |640–616 इपू ||[[एङ्कस मार्सियस]]|| सेबिन्स् व अल्बान् नाप हताः |- |616–579 इपू ||[[लुसियस तार्किनियस प्रिस्कस]]|| सेनेतया ल्या परिमार्जित याःगु व [[सर्कस म्याक्सिमस]] दयेकूगु |- |578–535 इपू ||[[सर्भियस तुलियस]]||[[कम्पितालिया]] नखः व [[रोमन टंकण]]या विकास |- |535–509 इपू ||[[लुसियस तार्किनियस सुपर्बस]]||रोमया अन्तिम जुजु |} ===गणतन्त्रकाल=== रोमन गणतन्त्रकाल (लातिन भासय् Res publica Romana; प्राचीन लातिन भासय्: [ˈreːs ˈpuːb.lɪ.ka roːˈmaː.na]) प्राचीन रोमन लहनाया राजतन्त्र व साम्राज्य कालखण्डया दथुया कालखण्ड ख। थ्व कालखण्ड ५०९इपूस रोमन राजतन्त्रया पतन निसें २७इपूस रोमन साम्राज्यया पलिस्था तक दयाच्वन। थ्व कालखण्डय् थ्व लहनां थःगु प्रभाव बिस्तार यासें सकल भूमध्यसागरया प्राधान्य व दकलय् प्रभावशाली जुल। थ्व कालखण्डय् रोमन सरकारया नेतृत्व निम्ह कन्सुल(consul)तेसं यायेगु व्यवस्था जुल। कन्सुलत दँय् दच्छि नागरिकतेसं निर्वाचित यायेगु व्यवस्था दयाच्वन। कन्सुलतेत नियुक्त म्याजिस्त्रेसतेगु सेनेतं सल्लाह बीगु व्यवस्था दयाच्वन। तत्कालीन रोमन समाज व राजनीति श्रेणीबद्ध कथं विभक्त निपुचःतेगु संघर्षं प्रभावित जूगु खनेदु। थ्व निपुचः प्यात्रिसियन(patrician) व प्लेबियन(plebeian) ख। थ्व निपुचलय् प्यात्रिसियनत रोमया कुलीन बुं-थुवातेगु पुचः खः। थ्व पुचःया मनूत रोमया पलिस्थामितेगु वंशज जुयाच्वन। प्लेबियनत धाःसा लिपा रोमय् वःपिं बहुसंख्यक साधारण नागरिक जुयाच्वन। गणतन्त्रकालया पूर्वार्धय् वैधानिक कथं हे रोमया उच्चतम् ज्या कुलीनवर्ग वा प्यात्रिसियनतेगु जक ल्हातय् बीगु नियम दयाच्वन। थ्व कालखण्डय् बिस्तारं थन्यागु नियमत भंग जुजुं वन। थ्व नापं प्लेबियन वर्गया परिवार नं रोमया उच्च वर्ग जुइगु लं चाल। गणतन्त्रया नायःतेसं जनसेवा व जनसंरक्षणया सेल्लाःगु परम्परा व नैतिक नियम दयेकल। थुकिया लिच्वःया कथं रोमन लहनां थीथी सामरिक र राजनैतिक सफलता ल्हालाके फत। रोमया यक्व वैधानिक व व्यवस्थापिक संरचना लिपा जस्तिनियन संहिता (Justinian Code) व नेपोलियोनिक संहिता (Napoleonic Code) थें न्याःगु थी-थी च्वखँय् लिपिबद्ध जूवन। वर्तमान युरोप व हलिंया आपा देसय् नापं आधुनिक अन्तराष्ट्रिय संघ-संस्थाय् थ्व लहनाया वैधानिक सूत्रया छाप वर्तमान इलय् नं खनेदु। गणतन्त्रकालया न्हापांगु निगु शदीइ रोमन गणतन्त्रं रणनीति व कूटनीति छ्येला मध्य इतालिं थःगु प्रभाव सकल इतालियन प्रायद्वीपय् थ्यंकल। थ्व लिपाया सदीइ थ्व लहनां थःगु प्रभाव उत्तर अफ्रिका, आइबेरियन प्रायद्विप व वर्तमान दक्षिण फ्रान्सय् विस्तारित यात। थुकिया २ सदीइ १गू सदीया अन्त्यय् थ्व लहनां थःगु प्रभाव आधुनिक फ्रान्स, ग्रीस व पूर्वी भूमध्यसागरीय तटय् थ्यंकल। थ्व कालखण्डय् गणतन्त्रय् आन्तरिक कलह तच्वल गुकिया लिच्वःकथं छझ्वः गृहयुद्ध जुल। थ्व गृहयुद्ध जुलियस सिजरया हत्याय् क्वचाल। जुलियस सिजरया हत्या धुंका गणतन्त्र साम्राज्यय् परिणत जुल। गणतन्त्रकालया अन्त्य व साम्राज्यया सुरुवात गन जुल धैगु विषयय् मतभेद दु। थीथी इतिहासकारतेसं ४९इपूस जुलियस सिजरया रुबिकन खुसि पुलेगु तिथि, ४४इपूस सिजरया आजीवन अधिनायकत्त्वय् नियुक्ति व ३१इपूस मार्क एन्तनि व क्लियोप्यात्राया पराजययात साम्राज्यया पलिस्थातिथिया रुपय् कायेगु या। अथेजुसां आपालं इतिहासकारतेसं व प्राचीन रोमनतेसं रोमया सेनेतं अक्तेभियन सिजरयात असाधारण अधिकार बिया अगस्तस् पदवी ब्युगु २७इपूया तिथियात गणतन्त्रया पतनया रुपय् कायेगु या। == प्रभाव == प्राचीन रोम पश्चिमी सभ्यताया न्ह्यलुवाः खः । पश्चिमी सभ्यताया तजिलजि, धर्म, कानून, प्रविधि, वास्तुकला, राजनीतिक व्यवस्था, सैन्य, साहित्य, [[ल्याटिन भाषा|भाषा]], वर्णमाला, सरकार व यक्व कारक व पक्ष फुक्कं रोमन प्रगतिया लिच्वः ख। रोमन संस्कृतिया पुनःअन्वेषणं पश्चिमी सभ्यतायात पुनर्जीवित यात। नापं [[पूनर्जागरण|पुनर्जागरण]] व [[आत्मज्ञानया युग|प्रबोधनया युगय्]] तधंगु भूमिका म्हितल। <ref>{{Cite book|last=Kuno Fischer|url=https://books.google.com/books?id=pnRYAAAAMAAJ&pg=PA85|title=History of modern philosophy|publisher=C. Scribner's Sons|year=1887}}; {{Cite book|last=Michael Burger|url=https://books.google.com/books?id=MQUs2QnC2F4C&pg=PA203|title=The Shaping of Western Civilization: From Antiquity To the Enlightenment|publisher=University of Toronto Press}}</ref> ==स्वयादिसँ== * [[प्राचीन यवन]] {{Commonscat|Ancient Rome}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतिहास]] noyky0ptd5rsc5q1sgtl35uiwa0zyw6 1124841 1124839 2026-09-15T05:48:41Z Eukesh 11 /* गणतन्त्रकाल */ 1124841 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्राचीन रोम}} [[Image:Danseurs et musiciens, tombe des léopards.jpg|thumb|right|upright=0.9|[[Etruscan painting]]]] [[Image:Domain changes during the Punic Wars.gif|thumb|upright=1.8|Territorial changes over the course of the [[Punic Wars]]]] [[File:Roman Republic Empire map fast.gif|thumb|300px|रोमन लहनाया अधीनया क्षेत्र ५१० ईपू निसें ४८० इसं तक्क: {{Legend|#a64|[[रोमन गणतन्त्र]]}} {{Legend|#a6a|[[रोमन साम्राज्य]]}} {{Legend|#48a|[[पश्चिमी रोमन साम्राज्य]]}} {{Legend|#bc4|[[पूर्वी रोमन साम्राज्य]]}} ]] <onlyinclude> '''प्राचीन रोम''' [[इतालियन प्रायद्विप]]य् ८गु शताब्दी ईपूइ न्ह्यथंगु छगू प्राचीन जीवन्त [[लहना]] ख। [[भूमध्य सागर]]या सिथय् [[रोम]] नगरय् केन्द्रित थ्व लहना परिमार्जित जुया प्राचीन कालया दकले तःधंगु सभ्यताय् छगू जूवन। <ref>Chris Scarre, ''The Penguin Historical Atlas of Ancient Rome'' (London: [[Penguin Books]], 1995).</ref> थ्व सभ्यताया करिब १२गु शताब्दीया अस्तित्त्वय् रोमन सभ्यता [[राजतन्त्र|राजतन्त्रं]] कूलीनतन्त्रीय रोमन गणतन्त्र जुया निरंकुश रोमन साम्राज्य जुवन। थी-थी थाय्‌या मनुतयेत आक्रमण याना व सांस्कृतिक घुलन याना थ्व लहना दक्षिणी युरोप, पश्चिमी युरोप, एसिया माइनर, उत्तर अफ्रिका, उत्तर युरोपया भूभाग व पूर्वी युरोपया छुं भूभागयात थःगु अधीनय् लाकल। रोम सकल भूमध्यसागरीय क्षेत्रय् मू नगर व प्राचीन हलिमया छगू अहम् शक्ति केन्द्रया रुपय् स्थापित जुल। थ्व लहनायात थ्व स्वया न्ह्यः दूगु [[प्राचीन यवन]] लहनानाप स्वाना क्लासिकल एन्तिक्वितिया ग्रेको-रोमन हलिमया रुपय् नं कायेगु या। ==पलिस्था== प्राचीन रोमया लहना रोमनगरं विकशित जूगु ख। रोमया बाखंकथं थ्व नगरया पलिस्था ७५३ इपूस रोमुलस व रिमस धाःपिं निम्ह दाजुकिजां याःगु ख। थ्व दाजुकिजापिंत छम्ह मिसा-धुं लहिना तधंयाःगु धैगु खं बाखनय् कनातःगु दु। थ्व नगर गन दयेकिगु धैगु खँय् दाजुकिजाया ल्वापू जुया रोमुलसं रिमसयात स्याःगु धका बाखनय कनातःगु दु। रोमुलसया नामं थ्व नगरया नां रोम जुवन। थ्व नगरय नगरवासीतेत आकर्षित यायेत मेमेगु थासं पिथना छ्वपिं मनूतेत थ्व नगरय दुथ्याःगु बाखं दु। प्राचीन ग्रीक इतिहासकार दायोनिसियसया बाखनय् त्रोजन हताः धुंका त्रोयया राजकुमार एसियासं (Aeneas) छपुचः त्रोयमि नापं समुद्रया लं जुया न्हूगु त्रोइ नगर पलिस्था यायेत थाय् मालाःच्वंबिलय् ताइबर खुसिया सिथय् थ्यन। थ्व थासय् थ्यंबिलय् थ्व पुचःया मिजंत समुद्र जुजुं मेगु थाय माःवनिगु बिचाः तल धाःसा मिस्तेसं धाःसा थ्व हे थासय् च्वनिगु बिचाः यात। थ्व पुचःया छम्ह रोमा धाम्ह मिसां दक्वं [[लःख]] छ्वेका थ्व हे थासय् च्वनिगु बिचाः तल। थ्व पुचःया मिजंत न्हापा तंचाःसां लिपा थ्व थाय् च्वनेत सेल्लाःगु थाय् धकाः सीका थ्व पुचलं थन हे नगर दयेकल। थ्व हे रोमा धाम्ह मिसाया नामं थ्व नगरया नां वःगु धैगु बाखनय् कनातःगु दु। रोमन चिनाखँमि [[भर्जिल]]या महाकाव्य [[एनिद]]य् धाःसा त्रोयमि राजकुमार एनियसं मिसात ताइबर खुसिं समुद्रय लिहां मवनिगु खं न्यंसा ताइबर खुसिइ मच्वंगु व लिपा एनियसया वंशजत अल्बान (Alban) जुजु जूगु व थ्व हे अल्बान वंशजं रोमुलस बुयावःगु धका च्वयातःगु दु। ==कालखण्ड== प्राचीन रोमया इतिहासयात स्वंगु कालखण्डय् बिभाजित यायेछिं- * राजतन्त्रकाल * गणतन्त्रकाल * साम्राज्यकाल ===राजतन्त्रकाल=== प्राचीन रोमया राजतन्त्रकालया यक्व च्वयातःगु दसु मदु। थ्व कालया अप्व खँ लिपाया गणतन्त्रकाल व साम्राज्यकालय् च्वयातःगु च्वखँया लिधंसाय् आधारित दु। थ्व कालया जुजुतेगु नां थ्व कथं दु- ;''<small>कालखण्ड</small>'' <timeline> ImageSize = width:800 height:75 PlotArea = width:700 height:50 left:65 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:time value:rgb(0.7,0.7,1) # id:period value:rgb(1,0.7,0.5) # id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) # id:era value:rgb(1,0.85,0.5) # id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) # id:filler value:gray(0.8) # background bar id:black value:black Period = from:-753 till:-509 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:50 start:-753 ScaleMinor = unit:year increment:5 start:-753 PlotData = align:center textcolor:black fontsize:10 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5) bar:Rulers color:era from:-753 till:-717 text: [[रोमुलस]] from:-717 till:-673 text: [[नुमा पम्पिलियस|पम्पिलियस]] from:-673 till:-642 text: [[तुलस हस्तिलियस|हस्तिलियस]] from:-642 till:-616 text: [[एङ्कस मार्सियस|मार्सियस]] from:-616 till:-579 text: [[लुसियस तार्किनियस प्रिस्कस|प्रिस्कस]] from:-579 till:-535 text: [[सर्भियस तुलियस|सर्भियस]] from:-535 till:-509 text: [[लुसियस तार्किनियस सुपर्बस|तार्किनियस]] bar:&nbsp; color:filler from: -753 till: -614 text:न्हापांगु from: -614 till: -544 text:दथु from: -544 till: -509 text:लिपांगु </timeline> :::''सन्निकट कालखण्ड '' {| style="margin-left:auto; margin-right:auto;" border="0" width=700px class="wikitable sortable" ! दँ !! जुजु !! लिखँ |- |width=111px| 753–717 इपू ||[[रोमुलस]]||रोमुलस व रिमसया दन्त्यकथाया पात्र |- |716–673 इपू ||[[नुमा पम्पिलियस]]||रोमया दकलय् महत्त्वपूर्ण धार्मिक व राजनैतिक संस्था थ्व जुजुं दयेकूगु धैगु या |- |673–642 इपू ||[[तुलस हस्तिलियस]]||[[अल्बा लङ्गा]]या पराजय |- |640–616 इपू ||[[एङ्कस मार्सियस]]|| सेबिन्स् व अल्बान् नाप हताः |- |616–579 इपू ||[[लुसियस तार्किनियस प्रिस्कस]]|| सेनेतया ल्या परिमार्जित याःगु व [[सर्कस म्याक्सिमस]] दयेकूगु |- |578–535 इपू ||[[सर्भियस तुलियस]]||[[कम्पितालिया]] नखः व [[रोमन टंकण]]या विकास |- |535–509 इपू ||[[लुसियस तार्किनियस सुपर्बस]]||रोमया अन्तिम जुजु |} ===गणतन्त्रकाल=== रोमन गणतन्त्रकाल (लातिन भासय् Res publica Romana; प्राचीन लातिन भासय्: [ˈreːs ˈpuːb.lɪ.ka roːˈmaː.na]) प्राचीन रोमन लहनाया राजतन्त्र व साम्राज्य कालखण्डया दथुया कालखण्ड ख। थ्व कालखण्ड ५०९इपूस रोमन राजतन्त्रया पतन निसें २७इपूस रोमन साम्राज्यया पलिस्था तक दयाच्वन। थ्व कालखण्डय् थ्व लहनां थःगु प्रभाव बिस्तार यासें सकल भूमध्यसागरया प्राधान्य व दकलय् प्रभावशाली जुल। थ्व कालखण्डय् रोमन सरकारया नेतृत्व निम्ह कन्सुल(consul)तेसं यायेगु व्यवस्था जुल। कन्सुलत दँय् दच्छि नागरिकतेसं निर्वाचित यायेगु व्यवस्था दयाच्वन। कन्सुलतेत नियुक्त म्याजिस्त्रेसतेगु सेनेतं सल्लाह बीगु व्यवस्था दयाच्वन। तत्कालीन रोमन समाज व राजनीति श्रेणीबद्ध कथं विभक्त निपुचःतेगु संघर्षं प्रभावित जूगु खनेदु। थ्व निपुचः प्यात्रिसियन(patrician) व प्लेबियन(plebeian) ख। थ्व निपुचलय् प्यात्रिसियनत रोमया कुलीन बुं-थुवातेगु पुचः खः। थ्व पुचःया मनूत रोमया पलिस्थामितेगु वंशज जुयाच्वन। प्लेबियनत धाःसा लिपा रोमय् वःपिं बहुसंख्यक साधारण नागरिक जुयाच्वन। गणतन्त्रकालया पूर्वार्धय् वैधानिक कथं हे रोमया उच्चतम् ज्या कुलीनवर्ग वा प्यात्रिसियनतेगु जक ल्हातय् बीगु नियम दयाच्वन। थ्व कालखण्डय् बिस्तारं थन्यागु नियमत भंग जुजुं वन। थ्व नापं प्लेबियन वर्गया परिवार नं रोमया उच्च वर्ग जुइगु लं चाल। गणतन्त्रया नायःतेसं जनसेवा व जनसंरक्षणया सेल्लाःगु परम्परा व नैतिक नियम दयेकल। थुकिया लिच्वःया कथं रोमन लहनां थीथी सामरिक र राजनैतिक सफलता ल्हालाके फत। रोमया यक्व वैधानिक व व्यवस्थापिक संरचना लिपा जस्तिनियन संहिता (Justinian Code) व नेपोलियोनिक संहिता (Napoleonic Code) थें न्याःगु थी-थी च्वखँय् लिपिबद्ध जूवन। वर्तमान युरोप व हलिंया आपा देसय् नापं आधुनिक अन्तराष्ट्रिय संघ-संस्थाय् थ्व लहनाया वैधानिक सूत्रया छाप वर्तमान इलय् नं खनेदु। गणतन्त्रकालया न्हापांगु निगु शदीइ रोमन गणतन्त्रं रणनीति व कूटनीति छ्येला मध्य इतालिं थःगु प्रभाव सकल इतालियन प्रायद्वीपय् थ्यंकल। थ्व लिपाया सदीइ थ्व लहनां थःगु प्रभाव उत्तर अफ्रिका, आइबेरियन प्रायद्विप व वर्तमान दक्षिण फ्रान्सय् विस्तारित यात। थुकिया २ सदीइ १गू सदीया अन्त्यय् थ्व लहनां थःगु प्रभाव आधुनिक फ्रान्स, ग्रीस व पूर्वी भूमध्यसागरीय तटय् थ्यंकल। थ्व कालखण्डय् गणतन्त्रय् आन्तरिक कलह तच्वल गुकिया लिच्वःकथं छझ्वः गृहयुद्ध जुल। थ्व गृहयुद्ध जुलियस सिजरया हत्याय् क्वचाल। जुलियस सिजरया हत्या धुंका गणतन्त्र साम्राज्यय् परिणत जुल। गणतन्त्रकालया अन्त्य व साम्राज्यया सुरुवात गन जुल धैगु विषयय् मतभेद दु। थीथी इतिहासकारतेसं ४९इपूस जुलियस सिजरया रुबिकन खुसि पुलेगु तिथि, ४४इपूस सिजरया आजीवन अधिनायकत्त्वय् नियुक्ति व ३१इपूस मार्क एन्तनि व क्लियोप्यात्राया पराजययात साम्राज्यया पलिस्थातिथिया रुपय् कायेगु या। अथेजुसां आपालं इतिहासकारतेसं व प्राचीन रोमनतेसं रोमया सेनेतं अक्तेभियन सिजरयात असाधारण अधिकार बिया अगस्तस् पदवी ब्युगु २७इपूया तिथियात गणतन्त्रया पतनया रुपय् कायेगु या। ===साम्राज्य=== {{मू पौ|रोमन साम्राज्य}} '''रोमन साम्राज्य''' [[प्राचीन रोम|प्राचीन रोमन सभ्यता]]या साम्राज्य ख। थ्व कालखण्डय् [[सरकार]] [[अटोक्र्यासी|अटोक्र्याटिक]] जुवन। थ्व कालखण्ड ५००दंया [[रोमन गणतन्त्र]] (५१०इ पू - १गु शताब्दी इ पू) धुंका वगु ख। रोमन गणतन्त्र [[गाइयस मारियस]] व [[सुल्ला]]या कन्फ्लिक्ट व [[पोम्पी महान]]या बिरुद्धया [[जुलियस सिजर]]या [[जनयुद्ध|जनयुद्धं]] याना कमजोर जुवन।.<ref> थ्व स्ट्रगलय् सच्छिऔं सांसदतेत स्यागु ज्या जुल व मेमेपिं सांसदत नं कालं सिना वन। अतः, [[रोमन सेनेट]]य् [[प्रथम त्रायमभाइरेत]] व लिपा [[द्वितीय त्रायमभाइरेत]]या पक्षधारीतेगु ल्याखं त्च्ववन।</ref> रोम गणतन्त्रं साम्राज्यय् वंगु तिथि थ्व हे धका मदु। तर थ्व हिउपाया निंति यक्व उम्मेद्वार झाकातेगु लिधंसा काय्‌गु या। थुकिलि जुलियस सिजरया पर्पेच्युवल कथं रोमन डिक्टेटरया पदय् मनोनयन ([[४४ इ पू]]), सिजरया उत्तराधिकारी [[अगस्टस]]या [[एक्तियमया ब्याटल]]य् विजय ([[सेप्टेम्बर २]], [[३१ इ पू]]), व रोमन सेनेटं अक्टेभियनयात [[मानार्थ]] (अनरिफिक) ''[[अगस्टस (मानार्थ)|अगस्टस]]'' पद ब्युगु ([[ज्यानुवरी १६]], [[२७ इ पू]]) दक्ले मू झाकात ख।<ref>अक्टेभियनं आधिकारिक कथं थःमेस्यां रोमन साम्राज्य संरक्षण यानागु धका थगु अधिकारयात गणतान्त्रिक फर्मयात सुचुकातल। वय्‌कया इले गणतन्त्रय् थें हे [[कन्सुल]]त निर्वाचित जुया च्वन, व्यवस्थापिकायात प्लेबियनतेगु [[त्रिब्युन]]त वना हे च्वन, नापं सांसदतेसं (senators) [[क्युरिया|रोमन क्युरिया]]या बारेय् वादविवाद याना हे च्वंगु खने दु। अथे जुसां लिच्वःय् सकल विषयय् प्रभाव व सकल विवादय् अन्तिम निर्णय अक्टेभियनया हे जुगु खने दु। थ्व प्रभावयात क्वातुक्क ज्व्नातेत वय्‌कलं माबिलेयात [[रोमन लिजियन]]या समर्थन कयादिगु खने दु।</ref> [[ल्याटिन भाषा]]या खँग्वः [[''इम्पेरियम रोमानम'']] (रोमन साम्राज्य) हे ल्याटिन एक्स्प्रेसनय् दक्ले बांलाक्क स्युगु खँग्व जुइफु गन खँग्वः "''imperium''" वा इन्पेरियमयात रोमन साम्राज्यया दुने लाःगु हलिमया कथं ईंगीत यागु दु। अगस्टसया ई निसें [[रोमन साम्राज्यया पतन]] तक्कया दुने रोमं [[पश्चिमी युरेसियाया इतिहास|पश्चिमी युरेसिया]] व [[मागारेब|उत्तरी अफ्रिका]]यात डोमिनेट यात व थ्व साम्राज्यं थ्व थाय्‌या जनसंख्याय् मू जनसंख्या देकल। रोमन एक्स्पान्सन थ्व देय् साम्राज्यय् हिलेस्वया न्ह्य हे न्ह्यथंगु ख। थ्व साम्राज्यं थगु भूभागया च्वका सम्राट [[त्राजन]]या इले [[देसिया]]या कब्जा( इ सं[[१०६]]य्) धुंका थ्यन। थुकिया भूभागया दक्ले तधंगु बिले, रोमन साम्राज्यं थ्यंमथ्यं ५&nbsp;९००&nbsp;०००&nbsp;वर्ग किमि (२,३००,००० वर्ग माइल) भूक्षेत्रय् फैलेजुगु खने दु। हलिमया संस्कृतिय्, विधानय्, प्रविधिइ, कलाय्, भाषाय्, सैन्यय्, वास्तुय् आदि यक्व सभ्यताया ख्यले रोमन साम्राज्यया प्रत्यक्ष/परोक्ष प्रभाव आतक्क नं खने दनि। रोमन साम्राज्यया अन्त्य धका ऐतिहासिक घोषणा मजु। तर थ्व साम्राज्यया अन्त्ययात [[सेप्टेम्बर ४]] [[४७६]]या खुनु काय्‌छिं। थ्व खुनु [[पश्चिमी रोमन साम्राज्य]]या अन्तिम सम्राट [[रोमुलस अगस्टस]] पदच्यूत जुल व लिपा थ्व पदपूर्ति गब्लें मजुल। तर मबागु रोमन साम्राज्यया अन्तिम जुजु दायोक्लेतियन ख। वय्‌कःलं [[३०५]]य् सकल रोमया सम्राटया पदं अवकास कया दिल्। वय्‌कःया राजधानी रोम ख। वय्‌कःलं रोमन साम्राज्ययात पूर्व व पश्चिम साम्राज्यय् बायादिल। वय्‌कःलं साम्राज्ययात बाय्‌धुंका निगु हे साम्राज्यं थःयात रोमन साम्राज्य देकेयागु यक्व कुतः यात। पश्चिमी रोमन साम्राज्य क्वह्यना वना [[५औं शताब्दी]]य् ध्वस्त जुल। पूर्वी रोमन साम्राज्य (थ्व लिपा [[युनानी]] तत्त्वया समिश्रण याना छगु सहश्राब्दी तक्क म्वाय्‌ फतः व लिपा [[अट्टोम्यान साम्राज्य]]या ल्हातं १४५३य् पतन जुल), थौं-कन्हेया भाषाय् [[बैजन्टाइन साम्राज्य]] , नं ग्रेको-रोमन वैधानिक व सांस्कृतिक चलनयात हेलेन्सिक (युनानी) व [[पूर्वी अर्थोडक्स चर्च]]या समिश्रणय् छुं ई या निंति म्वाका तल। == प्रभाव == प्राचीन रोम पश्चिमी सभ्यताया न्ह्यलुवाः खः । पश्चिमी सभ्यताया तजिलजि, धर्म, कानून, प्रविधि, वास्तुकला, राजनीतिक व्यवस्था, सैन्य, साहित्य, [[ल्याटिन भाषा|भाषा]], वर्णमाला, सरकार व यक्व कारक व पक्ष फुक्कं रोमन प्रगतिया लिच्वः ख। रोमन संस्कृतिया पुनःअन्वेषणं पश्चिमी सभ्यतायात पुनर्जीवित यात। नापं [[पूनर्जागरण|पुनर्जागरण]] व [[आत्मज्ञानया युग|प्रबोधनया युगय्]] तधंगु भूमिका म्हितल। <ref>{{Cite book|last=Kuno Fischer|url=https://books.google.com/books?id=pnRYAAAAMAAJ&pg=PA85|title=History of modern philosophy|publisher=C. Scribner's Sons|year=1887}}; {{Cite book|last=Michael Burger|url=https://books.google.com/books?id=MQUs2QnC2F4C&pg=PA203|title=The Shaping of Western Civilization: From Antiquity To the Enlightenment|publisher=University of Toronto Press}}</ref> ==स्वयादिसँ== * [[प्राचीन यवन]] {{Commonscat|Ancient Rome}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतिहास]] lb1wj5wzw1ka875e5c1cxcm8lbjexa6 0 888 1124842 1086156 2026-09-15T05:51:49Z Eukesh 11 1124842 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/पूनर्जागरण}} [[Image:Sandro Botticelli - Idealized Portrait of a Lady (Portrait of Simonetta Vespucci as Nymph) - Google Art Project.jpg|thumb|left|upright|''[[Portrait of a Young Woman (Botticelli, Frankfurt)|Portrait of a Young Woman]]]] [[Image:Sunset over florence 1.jpg|thumb|View of [[Florence]]]] [[Image:Salutati.jpg|thumb|upright|left|[[Coluccio Salutati]]]] युरोपया इतिहासय् पूनर्जागरण धाःगु युरोपय् कला, विज्ञान व मेमेगु सीकेज्याया ख्यः हानं स्थापित जूगु ई ख। थ्व ईलय् युरोपय् यक्व विकास जुल। थ्व युग धुंका वैज्ञानिक, औद्योगिक आदि युग वल। ==दर्शन== {{मू पौ|पुनर्जागरण दर्शन}} पुनर्जागरण कालीन दर्शन धइगु १४गू सदी निसें १६गू सदी तक युरोपय् विकास जूगु दार्शनिक विचाः खः। थ्व युग मध्यकालीन दर्शन व आधुनिक दर्शनया दथुया तां (bridge) खः। थ्व इलय् युरोपय्, विशेष यानाः इटालीइ, प्राचीन ग्रीक व रोमन ज्ञानया पुनरुत्थान जुल। मध्य युगया धार्मिक व धर्मशास्त्रीय खँ त्वताः, पुनर्जागरणया दार्शनिकतय्सं मनूया क्षमता, स्वतन्त्रता, व थ्व हे हलिमय् मनूया जीवनयात अप्वः महत्त्व बिल।<ref>Cassirer, Ernst (1963). The Individual and the Cosmos in Renaissance Philosophy. University of Pennsylvania Press.</ref> पुनर्जागरणया अन्त्य पाखे, दर्शन व विज्ञानया दथुइ न्हूगु स्वापू खनेदत। ब्रह्माण्डयात स्वयेगु दृष्टिकोणय् हिलासु वल। [[निकोलस कोपर्निकस]] (Nicolaus Copernicus) व [[ग्यालिलियो ग्यालिली]] (Galileo Galilei) थें न्याःपिं वैज्ञानिकतय्सं सूर्द्यः ब्रह्माण्डया केन्द्रय् दु धकाः धाल, गुकिलिं पुलांगु दार्शनिक व धार्मिक मान्यतायात तःधंगु धक्का बिल। थुकिलिं हे लिपा १७गू सदीया वैज्ञानिक क्रान्ति (Scientific Revolution) या लँपु चायेकल। === मू विशेषता === ==== मानववाद (Humanism) ==== पुनर्जागरण दर्शनया दकलय् तःधंगु आन्दोलन [[मानववाद]] खः। थुकिलिं मनूयात ब्रह्माण्डया केन्द्रय् तल। मध्यकालीन दर्शनं मनूयात पापी व द्यःया अधीनय् च्वनीम्ह धकाः स्यनीगु खःसा, मानववादं मनूया तर्क (reason), सिर्जनात्मक क्षमता, व स्वतन्त्रतायात हनेगु ज्या यात। थुकिलिं मनूतय्त थःगु जीवन बांलाकेत व समाजय् बांलागु ज्या यायेत प्रेरित यात। ==== प्राचीन ग्रन्थया पुनरुत्थान ==== थ्व इलय् विद्वानतय्सं प्राचीन ग्रीक व ल्याटिन च्वसुत मालेगु व अनुवाद यायेगु ज्या यात। मध्य युगय् थ्यंबिले प्राचीन दर्शनय् [[अरस्तु]] (Aristotle) या जक एकाटि दुगु खः, तर पुनर्जागरणय् [[प्लेटो]] (Plato) या विचाःत हानं लोकंह्वात। फ्लोरेन्सय् "नियोप्लाटोनिज्म" (Neoplatonism) या तःधंगु विकास जुल। ==== राजनीतिक दर्शन ==== राजनीतिइ नं न्हूगु विचाःत वल। राजनीतियात धर्म व नैतिकतां बायाः यथार्थवादी कथं स्वयेगु चलन सुरु जुल। राज्य संचालन, कानुन, व शक्तियात व्यावहारिक रुपं विश्लेषण यायेगु ज्या थ्व हे इलय् जूगु खः। === मू दार्शनिकत === * [[पेट्रार्क]] (Petrarch): वय्कःयात "मानववादया अबु" (Father of Humanism) धाइ। वय्कलं प्राचीन ग्रीक व रोमन साहित्य ब्वनेगुयात तसकं महत्त्व बियादिल। * [[निकोलो म्याकियाभेली]] (Niccolò Machiavelli): वय्कःया सफू "द प्रिन्स" (The Prince) राजनीतिक दर्शनया छगू नांजाःगु सफू खः। वय्कलं राजनीतिइ शासकं शक्तिया निंतिं छु नं यायेमाः धकाः यथार्थवादी विचाः तयादिल। * [[जियोभानी पिको डेला मिरान्डोला]] (Giovanni Pico della Mirandola): वय्कःया च्वसु "ओरेसन अन द डिग्निटी अफ म्यान" (Oration on the Dignity of Man) यात पुनर्जागरणया मेनिफेस्टो धकाः नं म्हसीकिगु या। थुकिलिं मनूया स्वतन्त्र इच्छा (free will) यात तःधंगु थाय् बिल। * [[डेसिडेरियस इरास्मस]] (Desiderius Erasmus): वय्कः छम्ह क्रिस्चियन मानववादी खः। वय्कलं क्याथोलिक चर्चया विसंगति व कुरीतिइ [[ध्याचू]] (satire) च्वयादिल व धर्मयात सरल दयेकेमाः धकाः स्यनादिल। ==पूनर्जागरणया मू मनुत== * [[लियोनार्दो दा विन्सी]] * [[माइकलएञ्जेलो]] * [[राफेल]] ==स्वयादिसँ== * [[युरोप]] {{Commonscat|Renaissance}} [[पुचः:इतिहास]] jmt0tcywuaqt0cdbpjgfddlr6q9wdpu 1124843 1124842 2026-09-15T05:53:12Z Eukesh 11 /* पूनर्जागरणया मू मनुत */ 1124843 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/पूनर्जागरण}} [[Image:Sandro Botticelli - Idealized Portrait of a Lady (Portrait of Simonetta Vespucci as Nymph) - Google Art Project.jpg|thumb|left|upright|''[[Portrait of a Young Woman (Botticelli, Frankfurt)|Portrait of a Young Woman]]]] [[Image:Sunset over florence 1.jpg|thumb|View of [[Florence]]]] [[Image:Salutati.jpg|thumb|upright|left|[[Coluccio Salutati]]]] युरोपया इतिहासय् पूनर्जागरण धाःगु युरोपय् कला, विज्ञान व मेमेगु सीकेज्याया ख्यः हानं स्थापित जूगु ई ख। थ्व ईलय् युरोपय् यक्व विकास जुल। थ्व युग धुंका वैज्ञानिक, औद्योगिक आदि युग वल। ==दर्शन== {{मू पौ|पुनर्जागरण दर्शन}} पुनर्जागरण कालीन दर्शन धइगु १४गू सदी निसें १६गू सदी तक युरोपय् विकास जूगु दार्शनिक विचाः खः। थ्व युग मध्यकालीन दर्शन व आधुनिक दर्शनया दथुया तां (bridge) खः। थ्व इलय् युरोपय्, विशेष यानाः इटालीइ, प्राचीन ग्रीक व रोमन ज्ञानया पुनरुत्थान जुल। मध्य युगया धार्मिक व धर्मशास्त्रीय खँ त्वताः, पुनर्जागरणया दार्शनिकतय्सं मनूया क्षमता, स्वतन्त्रता, व थ्व हे हलिमय् मनूया जीवनयात अप्वः महत्त्व बिल।<ref>Cassirer, Ernst (1963). The Individual and the Cosmos in Renaissance Philosophy. University of Pennsylvania Press.</ref> पुनर्जागरणया अन्त्य पाखे, दर्शन व विज्ञानया दथुइ न्हूगु स्वापू खनेदत। ब्रह्माण्डयात स्वयेगु दृष्टिकोणय् हिलासु वल। [[निकोलस कोपर्निकस]] (Nicolaus Copernicus) व [[ग्यालिलियो ग्यालिली]] (Galileo Galilei) थें न्याःपिं वैज्ञानिकतय्सं सूर्द्यः ब्रह्माण्डया केन्द्रय् दु धकाः धाल, गुकिलिं पुलांगु दार्शनिक व धार्मिक मान्यतायात तःधंगु धक्का बिल। थुकिलिं हे लिपा १७गू सदीया वैज्ञानिक क्रान्ति (Scientific Revolution) या लँपु चायेकल। === मू विशेषता === ==== मानववाद (Humanism) ==== पुनर्जागरण दर्शनया दकलय् तःधंगु आन्दोलन [[मानववाद]] खः। थुकिलिं मनूयात ब्रह्माण्डया केन्द्रय् तल। मध्यकालीन दर्शनं मनूयात पापी व द्यःया अधीनय् च्वनीम्ह धकाः स्यनीगु खःसा, मानववादं मनूया तर्क (reason), सिर्जनात्मक क्षमता, व स्वतन्त्रतायात हनेगु ज्या यात। थुकिलिं मनूतय्त थःगु जीवन बांलाकेत व समाजय् बांलागु ज्या यायेत प्रेरित यात। ==== प्राचीन ग्रन्थया पुनरुत्थान ==== थ्व इलय् विद्वानतय्सं प्राचीन ग्रीक व ल्याटिन च्वसुत मालेगु व अनुवाद यायेगु ज्या यात। मध्य युगय् थ्यंबिले प्राचीन दर्शनय् [[अरस्तु]] (Aristotle) या जक एकाटि दुगु खः, तर पुनर्जागरणय् [[प्लेटो]] (Plato) या विचाःत हानं लोकंह्वात। फ्लोरेन्सय् "नियोप्लाटोनिज्म" (Neoplatonism) या तःधंगु विकास जुल। ==== राजनीतिक दर्शन ==== राजनीतिइ नं न्हूगु विचाःत वल। राजनीतियात धर्म व नैतिकतां बायाः यथार्थवादी कथं स्वयेगु चलन सुरु जुल। राज्य संचालन, कानुन, व शक्तियात व्यावहारिक रुपं विश्लेषण यायेगु ज्या थ्व हे इलय् जूगु खः। === मू दार्शनिकत === * [[पेट्रार्क]] (Petrarch): वय्कःयात "मानववादया अबु" (Father of Humanism) धाइ। वय्कलं प्राचीन ग्रीक व रोमन साहित्य ब्वनेगुयात तसकं महत्त्व बियादिल। * [[निकोलो म्याकियाभेली]] (Niccolò Machiavelli): वय्कःया सफू "द प्रिन्स" (The Prince) राजनीतिक दर्शनया छगू नांजाःगु सफू खः। वय्कलं राजनीतिइ शासकं शक्तिया निंतिं छु नं यायेमाः धकाः यथार्थवादी विचाः तयादिल। * [[जियोभानी पिको डेला मिरान्डोला]] (Giovanni Pico della Mirandola): वय्कःया च्वसु "ओरेसन अन द डिग्निटी अफ म्यान" (Oration on the Dignity of Man) यात पुनर्जागरणया मेनिफेस्टो धकाः नं म्हसीकिगु या। थुकिलिं मनूया स्वतन्त्र इच्छा (free will) यात तःधंगु थाय् बिल। * [[डेसिडेरियस इरास्मस]] (Desiderius Erasmus): वय्कः छम्ह क्रिस्चियन मानववादी खः। वय्कलं क्याथोलिक चर्चया विसंगति व कुरीतिइ [[ध्याचू]] (satire) च्वयादिल व धर्मयात सरल दयेकेमाः धकाः स्यनादिल। ==संगीत== {{मू पौ|पुनर्जागरण संगीत}} थ्व कालया संगीतयात पुनर्जागरण संगीत धाइ। थ्व [[पाश्चात्य संगीत]] विकासया छगू मू कालखण्ड व विधा ख। थ्व कालखण्ड मिदिइभल व [[बारोक संगीत]]या दथुइ ला। पुनर्जागरणकालया कालखण्ड १४००–१६००ति ख। ==पूनर्जागरणया मू मनुत== * [[लियोनार्दो दा विन्सी]] * [[माइकलएञ्जेलो]] * [[राफेल]] ==स्वयादिसँ== * [[युरोप]] {{Commonscat|Renaissance}} [[पुचः:इतिहास]] 72u4wztkc87vatwtqb17iifmu34t90w 1124844 1124843 2026-09-15T05:54:25Z Eukesh 11 /* संगीत */ 1124844 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/पूनर्जागरण}} [[Image:Sandro Botticelli - Idealized Portrait of a Lady (Portrait of Simonetta Vespucci as Nymph) - Google Art Project.jpg|thumb|left|upright|''[[Portrait of a Young Woman (Botticelli, Frankfurt)|Portrait of a Young Woman]]]] [[Image:Sunset over florence 1.jpg|thumb|View of [[Florence]]]] [[Image:Salutati.jpg|thumb|upright|left|[[Coluccio Salutati]]]] युरोपया इतिहासय् पूनर्जागरण धाःगु युरोपय् कला, विज्ञान व मेमेगु सीकेज्याया ख्यः हानं स्थापित जूगु ई ख। थ्व ईलय् युरोपय् यक्व विकास जुल। थ्व युग धुंका वैज्ञानिक, औद्योगिक आदि युग वल। ==दर्शन== {{मू पौ|पुनर्जागरण दर्शन}} पुनर्जागरण कालीन दर्शन धइगु १४गू सदी निसें १६गू सदी तक युरोपय् विकास जूगु दार्शनिक विचाः खः। थ्व युग मध्यकालीन दर्शन व आधुनिक दर्शनया दथुया तां (bridge) खः। थ्व इलय् युरोपय्, विशेष यानाः इटालीइ, प्राचीन ग्रीक व रोमन ज्ञानया पुनरुत्थान जुल। मध्य युगया धार्मिक व धर्मशास्त्रीय खँ त्वताः, पुनर्जागरणया दार्शनिकतय्सं मनूया क्षमता, स्वतन्त्रता, व थ्व हे हलिमय् मनूया जीवनयात अप्वः महत्त्व बिल।<ref>Cassirer, Ernst (1963). The Individual and the Cosmos in Renaissance Philosophy. University of Pennsylvania Press.</ref> पुनर्जागरणया अन्त्य पाखे, दर्शन व विज्ञानया दथुइ न्हूगु स्वापू खनेदत। ब्रह्माण्डयात स्वयेगु दृष्टिकोणय् हिलासु वल। [[निकोलस कोपर्निकस]] (Nicolaus Copernicus) व [[ग्यालिलियो ग्यालिली]] (Galileo Galilei) थें न्याःपिं वैज्ञानिकतय्सं सूर्द्यः ब्रह्माण्डया केन्द्रय् दु धकाः धाल, गुकिलिं पुलांगु दार्शनिक व धार्मिक मान्यतायात तःधंगु धक्का बिल। थुकिलिं हे लिपा १७गू सदीया वैज्ञानिक क्रान्ति (Scientific Revolution) या लँपु चायेकल। === मू विशेषता === ==== मानववाद (Humanism) ==== पुनर्जागरण दर्शनया दकलय् तःधंगु आन्दोलन [[मानववाद]] खः। थुकिलिं मनूयात ब्रह्माण्डया केन्द्रय् तल। मध्यकालीन दर्शनं मनूयात पापी व द्यःया अधीनय् च्वनीम्ह धकाः स्यनीगु खःसा, मानववादं मनूया तर्क (reason), सिर्जनात्मक क्षमता, व स्वतन्त्रतायात हनेगु ज्या यात। थुकिलिं मनूतय्त थःगु जीवन बांलाकेत व समाजय् बांलागु ज्या यायेत प्रेरित यात। ==== प्राचीन ग्रन्थया पुनरुत्थान ==== थ्व इलय् विद्वानतय्सं प्राचीन ग्रीक व ल्याटिन च्वसुत मालेगु व अनुवाद यायेगु ज्या यात। मध्य युगय् थ्यंबिले प्राचीन दर्शनय् [[अरस्तु]] (Aristotle) या जक एकाटि दुगु खः, तर पुनर्जागरणय् [[प्लेटो]] (Plato) या विचाःत हानं लोकंह्वात। फ्लोरेन्सय् "नियोप्लाटोनिज्म" (Neoplatonism) या तःधंगु विकास जुल। ==== राजनीतिक दर्शन ==== राजनीतिइ नं न्हूगु विचाःत वल। राजनीतियात धर्म व नैतिकतां बायाः यथार्थवादी कथं स्वयेगु चलन सुरु जुल। राज्य संचालन, कानुन, व शक्तियात व्यावहारिक रुपं विश्लेषण यायेगु ज्या थ्व हे इलय् जूगु खः। === मू दार्शनिकत === * [[पेट्रार्क]] (Petrarch): वय्कःयात "मानववादया अबु" (Father of Humanism) धाइ। वय्कलं प्राचीन ग्रीक व रोमन साहित्य ब्वनेगुयात तसकं महत्त्व बियादिल। * [[निकोलो म्याकियाभेली]] (Niccolò Machiavelli): वय्कःया सफू "द प्रिन्स" (The Prince) राजनीतिक दर्शनया छगू नांजाःगु सफू खः। वय्कलं राजनीतिइ शासकं शक्तिया निंतिं छु नं यायेमाः धकाः यथार्थवादी विचाः तयादिल। * [[जियोभानी पिको डेला मिरान्डोला]] (Giovanni Pico della Mirandola): वय्कःया च्वसु "ओरेसन अन द डिग्निटी अफ म्यान" (Oration on the Dignity of Man) यात पुनर्जागरणया मेनिफेस्टो धकाः नं म्हसीकिगु या। थुकिलिं मनूया स्वतन्त्र इच्छा (free will) यात तःधंगु थाय् बिल। * [[डेसिडेरियस इरास्मस]] (Desiderius Erasmus): वय्कः छम्ह क्रिस्चियन मानववादी खः। वय्कलं क्याथोलिक चर्चया विसंगति व कुरीतिइ [[ध्याचू]] (satire) च्वयादिल व धर्मयात सरल दयेकेमाः धकाः स्यनादिल। ==संगीत== {{मू पौ|पुनर्जागरण संगीत}} थ्व कालया संगीतयात पुनर्जागरण संगीत धाइ। थ्व [[पाश्चात्य संगीत]] विकासया छगू मू कालखण्ड व विधा ख। थ्व कालखण्ड मिदिइभल व [[बारोक संगीत]]या दथुइ ला। पुनर्जागरणकालया कालखण्ड १४००–१६००ति ख। ==वास्तुकला== {{मू पौ|पुनर्जागरण वास्तुकला}} पूनर्जागरण वास्तुकला १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ युरोपय् (विशेष यानाः [[इटाली]]य्) विकास जूगु वास्तुकला खः। थ्व शैलीं मध्यकालीन "गथिक" शैलीयात विस्थापित यात। पुनर्जागरण वास्तुकलाया मू उद्देश्य [[प्राचीन रोम]] व [[ग्रीस]]या वास्तुकलाया सिद्धान्तयात हानं अध्ययन यानाः लागू यायेगु खः। थ्व शैलीय् "सन्तुलन" (Symmetry), "अनुपात" (Proportion), "ज्यामिति" (Geometry), व "नियमितता" (Regularity) यात तसकं महत्त्व बिइ। फिलिपो ब्रुनेल्लेस्की (Filippo Brunelleschi) यात न्हापांम्ह पुनर्जागरण वास्तुकलाविद् मानय् याइ, गुम्हेस्यां फ्लोरेन्स क्याथेड्रलया विशाल "डोम" (Dome) डिजाइन यानादिल। "सेन्ट पिटर्स बसिलिका" (St. Peter's Basilica) भ्याटिकन सिटीइ थ्व शैलीया दकलय् तःधंगु दसु खः, गुकिलि माइकलएन्जेलो व ब्राभान्तेया योगदान दु। थ्व शैलीइ चाकलाःगु आर्च (Round arches), लिन्टेल (Lintels), व पिलास्टर (Pilasters) या प्रयोग गथिक शैलीया पोइन्तेद आर्कया पलेसा जुल। ==पूनर्जागरणया मू मनुत== * [[लियोनार्दो दा विन्सी]] * [[माइकलएञ्जेलो]] * [[राफेल]] ==स्वयादिसँ== * [[युरोप]] {{Commonscat|Renaissance}} [[पुचः:इतिहास]] 1zk89v0njib8iz56riddcwyvrhuyof8 1124845 1124844 2026-09-15T05:55:39Z Eukesh 11 /* पूनर्जागरणया मू मनुत */ 1124845 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/पूनर्जागरण}} [[Image:Sandro Botticelli - Idealized Portrait of a Lady (Portrait of Simonetta Vespucci as Nymph) - Google Art Project.jpg|thumb|left|upright|''[[Portrait of a Young Woman (Botticelli, Frankfurt)|Portrait of a Young Woman]]]] [[Image:Sunset over florence 1.jpg|thumb|View of [[Florence]]]] [[Image:Salutati.jpg|thumb|upright|left|[[Coluccio Salutati]]]] युरोपया इतिहासय् पूनर्जागरण धाःगु युरोपय् कला, विज्ञान व मेमेगु सीकेज्याया ख्यः हानं स्थापित जूगु ई ख। थ्व ईलय् युरोपय् यक्व विकास जुल। थ्व युग धुंका वैज्ञानिक, औद्योगिक आदि युग वल। ==दर्शन== {{मू पौ|पुनर्जागरण दर्शन}} पुनर्जागरण कालीन दर्शन धइगु १४गू सदी निसें १६गू सदी तक युरोपय् विकास जूगु दार्शनिक विचाः खः। थ्व युग मध्यकालीन दर्शन व आधुनिक दर्शनया दथुया तां (bridge) खः। थ्व इलय् युरोपय्, विशेष यानाः इटालीइ, प्राचीन ग्रीक व रोमन ज्ञानया पुनरुत्थान जुल। मध्य युगया धार्मिक व धर्मशास्त्रीय खँ त्वताः, पुनर्जागरणया दार्शनिकतय्सं मनूया क्षमता, स्वतन्त्रता, व थ्व हे हलिमय् मनूया जीवनयात अप्वः महत्त्व बिल।<ref>Cassirer, Ernst (1963). The Individual and the Cosmos in Renaissance Philosophy. University of Pennsylvania Press.</ref> पुनर्जागरणया अन्त्य पाखे, दर्शन व विज्ञानया दथुइ न्हूगु स्वापू खनेदत। ब्रह्माण्डयात स्वयेगु दृष्टिकोणय् हिलासु वल। [[निकोलस कोपर्निकस]] (Nicolaus Copernicus) व [[ग्यालिलियो ग्यालिली]] (Galileo Galilei) थें न्याःपिं वैज्ञानिकतय्सं सूर्द्यः ब्रह्माण्डया केन्द्रय् दु धकाः धाल, गुकिलिं पुलांगु दार्शनिक व धार्मिक मान्यतायात तःधंगु धक्का बिल। थुकिलिं हे लिपा १७गू सदीया वैज्ञानिक क्रान्ति (Scientific Revolution) या लँपु चायेकल। === मू विशेषता === ==== मानववाद (Humanism) ==== पुनर्जागरण दर्शनया दकलय् तःधंगु आन्दोलन [[मानववाद]] खः। थुकिलिं मनूयात ब्रह्माण्डया केन्द्रय् तल। मध्यकालीन दर्शनं मनूयात पापी व द्यःया अधीनय् च्वनीम्ह धकाः स्यनीगु खःसा, मानववादं मनूया तर्क (reason), सिर्जनात्मक क्षमता, व स्वतन्त्रतायात हनेगु ज्या यात। थुकिलिं मनूतय्त थःगु जीवन बांलाकेत व समाजय् बांलागु ज्या यायेत प्रेरित यात। ==== प्राचीन ग्रन्थया पुनरुत्थान ==== थ्व इलय् विद्वानतय्सं प्राचीन ग्रीक व ल्याटिन च्वसुत मालेगु व अनुवाद यायेगु ज्या यात। मध्य युगय् थ्यंबिले प्राचीन दर्शनय् [[अरस्तु]] (Aristotle) या जक एकाटि दुगु खः, तर पुनर्जागरणय् [[प्लेटो]] (Plato) या विचाःत हानं लोकंह्वात। फ्लोरेन्सय् "नियोप्लाटोनिज्म" (Neoplatonism) या तःधंगु विकास जुल। ==== राजनीतिक दर्शन ==== राजनीतिइ नं न्हूगु विचाःत वल। राजनीतियात धर्म व नैतिकतां बायाः यथार्थवादी कथं स्वयेगु चलन सुरु जुल। राज्य संचालन, कानुन, व शक्तियात व्यावहारिक रुपं विश्लेषण यायेगु ज्या थ्व हे इलय् जूगु खः। === मू दार्शनिकत === * [[पेट्रार्क]] (Petrarch): वय्कःयात "मानववादया अबु" (Father of Humanism) धाइ। वय्कलं प्राचीन ग्रीक व रोमन साहित्य ब्वनेगुयात तसकं महत्त्व बियादिल। * [[निकोलो म्याकियाभेली]] (Niccolò Machiavelli): वय्कःया सफू "द प्रिन्स" (The Prince) राजनीतिक दर्शनया छगू नांजाःगु सफू खः। वय्कलं राजनीतिइ शासकं शक्तिया निंतिं छु नं यायेमाः धकाः यथार्थवादी विचाः तयादिल। * [[जियोभानी पिको डेला मिरान्डोला]] (Giovanni Pico della Mirandola): वय्कःया च्वसु "ओरेसन अन द डिग्निटी अफ म्यान" (Oration on the Dignity of Man) यात पुनर्जागरणया मेनिफेस्टो धकाः नं म्हसीकिगु या। थुकिलिं मनूया स्वतन्त्र इच्छा (free will) यात तःधंगु थाय् बिल। * [[डेसिडेरियस इरास्मस]] (Desiderius Erasmus): वय्कः छम्ह क्रिस्चियन मानववादी खः। वय्कलं क्याथोलिक चर्चया विसंगति व कुरीतिइ [[ध्याचू]] (satire) च्वयादिल व धर्मयात सरल दयेकेमाः धकाः स्यनादिल। ==संगीत== {{मू पौ|पुनर्जागरण संगीत}} थ्व कालया संगीतयात पुनर्जागरण संगीत धाइ। थ्व [[पाश्चात्य संगीत]] विकासया छगू मू कालखण्ड व विधा ख। थ्व कालखण्ड मिदिइभल व [[बारोक संगीत]]या दथुइ ला। पुनर्जागरणकालया कालखण्ड १४००–१६००ति ख। ==वास्तुकला== {{मू पौ|पुनर्जागरण वास्तुकला}} पूनर्जागरण वास्तुकला १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ युरोपय् (विशेष यानाः [[इटाली]]य्) विकास जूगु वास्तुकला खः। थ्व शैलीं मध्यकालीन "गथिक" शैलीयात विस्थापित यात। पुनर्जागरण वास्तुकलाया मू उद्देश्य [[प्राचीन रोम]] व [[ग्रीस]]या वास्तुकलाया सिद्धान्तयात हानं अध्ययन यानाः लागू यायेगु खः। थ्व शैलीय् "सन्तुलन" (Symmetry), "अनुपात" (Proportion), "ज्यामिति" (Geometry), व "नियमितता" (Regularity) यात तसकं महत्त्व बिइ। फिलिपो ब्रुनेल्लेस्की (Filippo Brunelleschi) यात न्हापांम्ह पुनर्जागरण वास्तुकलाविद् मानय् याइ, गुम्हेस्यां फ्लोरेन्स क्याथेड्रलया विशाल "डोम" (Dome) डिजाइन यानादिल। "सेन्ट पिटर्स बसिलिका" (St. Peter's Basilica) भ्याटिकन सिटीइ थ्व शैलीया दकलय् तःधंगु दसु खः, गुकिलि माइकलएन्जेलो व ब्राभान्तेया योगदान दु। थ्व शैलीइ चाकलाःगु आर्च (Round arches), लिन्टेल (Lintels), व पिलास्टर (Pilasters) या प्रयोग गथिक शैलीया पोइन्तेद आर्कया पलेसा जुल। ==कला== {{मू पौ|पुनर्जागरण कला}} थ्व कालया कला १४गु निसें १६गु शताब्दीया दथुइ युरोपय्, विशेष यानाः [[इटाली]]य्, विकास जिल। "रेनेसाँ" (Renaissance) या अर्थ "पुनर्जन्म" खः। थ्व ईलय् [[प्राचीन ग्रीस]] व [[रोम]]या कला, दर्शन, व विज्ञानया पुनरुत्थान जुल। मध्यकालीन कलाया "प्रतीकात्मक" शैलीयात त्वःताः, पुनर्जागरणया कलाकारतय्सं "यथार्थवाद" (Realism) व "मानवतावाद" (Humanism) यात नालाकाल। थ्व कलाया मू विशेषता "पर्स्पेक्टिभ" (Perspective) वा परिप्रेक्ष्यया प्रयोग खः, गुकिं पेचूगु भःय् नं गाः (Depth) क्यने फत। कलाकारतय्सं मनूया म्हयागु संरचना (Anatomy) सीकेत तःधंगु अध्ययन यात। [[लियोनार्डो दा भिन्सी]], [[माइकलएन्जेलो]], व [[राफेल]] थ्व युगया "हाई रेनेसाँ" (High Renaissance) या स्वम्ह महारथी खः। लियोनार्डोया "मोना लिसा" व "द लास्ट सपर", माइकलएन्जेलोया "डेभिड" व "सिस्टिन च्यापल"या सिलिङ, व राफेलया "[[एथेन्सया ब्वनेकुथि]]" थ्व युगया अजर अमर कृति खः। थ्व ईलय् चिकं किपा (Oil painting)या प्रयोग नं व्यापक जुल। पुनर्जागरण कला इटालीं सुरु जुयाः लिपा "नर्दन रेनेसाँ" (Northern Renaissance) या रुपय् युरोप न्यंकं थ्यन। थ्व कलां पाश्चात्य कलाया इतिहासय् दकलय् तःधंगु हिउपाः हल।<ref>Hartt, Frederick (1987). ''History of Italian Renaissance Art''. Thames & Hudson.</ref> ==पूनर्जागरणया मू मनुत== * [[लियोनार्दो दा विन्सी]] * [[माइकलएञ्जेलो]] * [[राफेल]] ==स्वयादिसँ== * [[युरोप]] {{Commonscat|Renaissance}} [[पुचः:इतिहास]] iazbmvq3rx80tdy0u9sn0oq8av2046q 0 1573 1124827 1124418 2026-09-15T05:31:18Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1124827 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/इटाली}} {{Infobox Country |native_name = ''Repubblica Italiana'' |conventional_long_name = गणतन्त्र इटाली |common_name = इटाली |image_flag = Flag of Italy.svg |image_coat =Italy-Emblem.svg |symbol_type=Coat of arms |image_map = LocationItaly.png |national_motto = ''मदूगु'' |national_anthem = ''[[Il Canto degli Italiani]]'' |official_languages = [[इटालियानो]] |capital = [[रोम]] |latd=41 |latm=54 |latNS=N |longd=12 |longm=29 |longEW=E |largest_city = [[रोम]] |government_type =[[गणतन्त्र]] |leader_title1 = [[List of Presidents of the Italian Republic|President]] |leader_title2 = [[List of Prime Ministers of Italy|Prime Minister]] |leader_name1 =[[Giorgio Napolitano]] |leader_name2 = [[Mario Monti]] |accessionEUdate = [[२५ मार्च]], [[१९५७]]; Founding Member |area_rank = 71st |area_magnitude = 1 E11 |area=३,०१,२३० |areami²= १,१६,३४६.५ <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |percent_water = २.४ |population_estimate = ५,८५,९४,२७३ <!--http://demo.istat.it/altridati/previsioni_naz/tavola.pdf--> |population_estimate_rank = 22nd |population_estimate_year = २००६ |population_census = ५,७१,१०,१४४ |population_census_year = अक्टूबर २००१ |population_density =१९२.८ |population_densitymi² = 499.4<!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |population_density_rank = 54th |GDP_PPP = १,६४५ अरब $ |GDP_PPP_rank =7th |GDP_PPP_year= २००५ |GDP_PPP_per_capita =२८,३०० $ |GDP_PPP_per_capita_rank = 21st |sovereignty_type = Formation |established_event1 = [[Italian Unification|Unification]] |established_event2 = [[Birth of the Italian Republic|Republic]] |established_date1 = [[17 March]] [[1861]] |established_date2 = [[2 June]] [[1946]] |HDI = 0.934 |HDI_rank = 18th |HDI_year =2003 |HDI_category = <span style="color:#090">high</span> |currency = [[Euro]] (€)² |currency_code = EUR |country_code = |time_zone = [[Central European Time|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |cctld = [[.it]] |calling_code = 39 |footnotes =¹ [[फ्रेञ्च भाषा|French]] is co-official in the [[Aosta Valley]]; [[जर्मन भाषा|German]] and [[Ladin language|Ladin]] are co-official in [[Trentino-South Tyrol]]; [[जर्मन भाषा|German]], [[Slovenian language|Slovenian]] and [[Friulian language|Friulian]] are co-official in [[Friuli-Venezia Giulia]].<br /> ² Prior to 2002: [[Italian lira|Italian Lira]]. }} '''इटली''' [[युरोप|यूरोप]] महाद्वीपया दक्षिणय् स्थित छगू देय् ख गुकिया मुख्यभूमि छगू प्रायद्वीप ख। इटलीया उत्तरय् [[आल्प्स]] पर्वतमाला ला। थन थ्व देय्या सीमाय् फ्रांस, स्विट्ज़रलैंड, अस्ट्रिया व स्लोवेनियाया सीमा नापला। [[सिसली]] व [[सार्डिनिया]] ([[भूमध्य सागर]]या निगु दक्कले तःधंगु द्वीप) इटलीया भाग ख। [[भेटिकन सिटी]] व [[सैन मरीनो]] इटलीया अंतर्गत समाहित निगु स्वतंत्र देय् ख। [[रोमया लहना]] व इटालीया इतिहास थ्व देय्या प्राचीन वैभव व विकासया प्रतीक ख। आधुनिक इटली सन् १८६१य् राज्यया रूपय् गठित जुल। देय्या म्हो प्रगति, सामाजिक संगठन तथा राजनितिक उथल-पुथल इटलीया २५००दँया इतिहासनाप स्वा। देशय् पूर्वकालय् राजतंत्र दयाच्वन गुकिया अंतिम राजघराना सेवाय ख। सन् १९४६या जुनया हिउपां गणतांत्रिक राज्यया पलिस्था जुवन। इटलीया राजधानी [[रोम]] प्राचीन कालया शक्तिशालि व प्रभावशालि [[रोमन साम्राज्य]]या राजधानी ख। ईसाया आसपास व थ्व धुंका रोमन साम्राज्यं भूमध्य सागरया क्षेत्रय् थःगु प्रभुता स्थापित यात गुकिया कारणं थनया संस्कृति मेमेगु थासय् थ्यंवन। थुकियात आधुनिक यूरोपया आधारशिलाया रुपय् नालेगु या। इटलीया संस्कृतिइ यवनतयेगु नं प्रभाव दु। इटलीया जनसंख्या २००८य् ५ कोटी ९० लख दु। देय्या क्षेत्रफल करिब ३लखः वर्ग किलोमिटर दु। रोम थ्व देय्या राजधानी ख व मेमेगु मू नगर [[भेनिस]], [[मिलान]] आदि ख । ==इतिहास== {{मू पौ|इटालीया इतिहास}} इटालीया इतिहास भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु थाय्या इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==विभाग व महाविभाग== {| class="wikitable sortable" align="center" width="100%" style="font-size:90%" ! ध्वाँय् ! विभाग<br>इतालियन नां ! राजधानी ! क्षेत्रफल (किमि^२) ! [[जनसंख्या]]<ref>{{cite news|title=Population June 2014|url=http://demo.istat.it/bilmens2014gen/index02.html|accessdate=24 November 2014|website=ISTAT}}</ref><br><small>June 2014</small> ! जनघनत्त्व ! कोम्युने (Comune) ! महानगर क्षेत्र ! अवस्था ! महाक्षेत्र/महाविभाग ! राज्यपाल वा अध्यक्ष |- | align=center|[[File:Flag of Abruzzo.svg|40px|border]] | align=center|[[अब्रुत्सो]]<br>''Abruzzo'' | align=center|[[L'Aquila]] | align=right|10,763 | align=right|1,332,396 | align=right|124 | align=center|305 | align=center|- | align=center|साधारण | align=center|दक्षिण | [[Luciano D'Alfonso]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Valle d'Aosta.svg|40px|border]] | align=center|[[अओस्ता स्वनिगः]]<br>''Valle d'Aosta'' | align=center|[[अओस्ता]] | align=right|3,263 | align=right|128,358 | align=right|39 | align=center|74 | align=center|- | align=center|स्वशासित | align=center|उत्तर-पश्चिम | [[Augusto Rollandin]]<br><small>''[[Union Valdôtaine]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Apulia.svg|40px|border]] | align=center|[[अपुलिया]]<br>''पुग्लिया (Puglia)'' | align=center|[[बारि]] | align=right|19,358 | align=right|4,085,252 | align=right|211 | align=center|258 | align=center|[[बारि]] | align=center|साधारण | align=center|दक्षिण | [[Nichi Vendola]]<br><small>''[[Left Ecology Freedom]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Basilicata.svg|40px|border]] | align=center|[[बासिलिकाता]]<br>''Basilicata'' | align=center|[[पोतेन्जा]] | align=right|9,995 | align=right|576,834 | align=right|58 | align=center|131 | align=center|- | align=center|साधारण | align=center|दक्षिण | [[Marcello Pittella]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Calabria.svg|40px|border]] | align=center|[[कालाब्रिया]]<br>''Calabria'' | align=center|[[कोतान्जारो]] | align=right|15,081 | align=right|1,978,133 | align=right|131 | align=center|409 | align=center|[[Reggio Calabria]] | align=center|साधारण | align=center|दक्षिण | [[Gerardo Mario Oliverio]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Campania.svg|40px|border]] | align=center|[[काम्पानिया]]<br>''Campania'' | align=center|[[नेपल्स]] | align=right|13,590 | align=right|5,868,561 | align=right|432 | align=center|551 | align=center|[[नेपल्स]], [[सालेर्नो]] | align=center|साधारण | align=center|दक्षिण | [[Stefano Caldoro]]<br><small>''[[Forza_Italia_(2013)|Forza Italia]]''</small> |- | align=center| | align=center|[[इमिलिया-रोमाग्ना]]<br>''Emilia Romagna'' | align=center|[[बोलोग्ना]] | align=right|22,446 | align=right|4,448,488 | align=right|198 | align=center|348 | align=center|[[बोलोग्ना]] | align=center|साधारण | align=center|उत्तर-पूर्व | [[Stefano Bonaccini]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Friuli-Venezia Giulia.svg|40px|border]] | align=center|[[फ्रिउलि-वेनेजिया जिउलिया]]<br>''Friuli Venezia Giulia'' | align=center|[[त्रिएस्ते]] | align=right|7,858 | align=right|1,228,492 | align=right|156 | align=center|218 | align=center|''[[त्रिएस्ते]]'' | align=center|स्वशासित | align=center|उत्तर-पूर्व | [[Debora Serracchiani]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Lazio Flag.svg|40px|border]] | align=center|[[लाजियो]]<br>''Lazio'' | align=center|[[रोम]] | align=right|17,236 | align=right|5,879,959 | align=right|340 | align=center|378 | align=center|[[रोम]] | align=center|साधारण | align=center|केन्द्र | [[Nicola Zingaretti]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Liguria.svg|40px|border]] | align=center|[[Liguria]]<br>''Liguria'' | align=center|[[जेनोआ]] | align=right|5,422 | align=right|1,587,213 | align=right|293 | align=center|235 | align=center|[[Genoa]] | align=center|साधारण | align=center|उत्तर-पश्चिम | [[Claudio Burlando]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Lombardy.svg|40px|border]] | align=center|[[लोम्बार्दी]]<br>''Lombardia'' | align=center|[[मिलान]] | align=right|23,861 | align=right|9,984,589 | align=right|418 | align=center|1544 | align=center|[[Bergamo]], [[Brescia]], [[Milan]] | align=center|साधारण | align=center|उत्तर-पश्चिम | [[Roberto Maroni]]<br><small>''[[Lega Nord]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Marche.svg|40px|border]] | align=center|[[मार्चे]]<br>''Marche'' | align=center|[[अङ्कोना]] | align=right|9,366 | align=right|1,550,486 | align=right|166 | align=center|239 | align=center|- | align=center|साधारण | align=center|केन्द्र | [[Gian Mario Spacca]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Molise.svg|40px|border]] | align=center|[[मोलिसे]]<br>''Molise'' | align=center|[[काम्पोबासो]] | align=right|4,438 | align=right|313,567 | align=right|71 | align=center|136 | align=center|- | align=center|साधारण | align=center|दक्षिण | [[Paolo Di Laura Frattura]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Bandiera della regione Piemonte.svg|40px|border]] | align=center|[[पियद्मोन्त]]<br>''Piemonte'' | align=center|[[तुरिन]] | align=right|25,402 | align=right|4,430,983 | align=right|175 | align=center|1206 | align=center|[[तुरिन]] | align=center|साधारण | align=center|उत्तर-पश्चिम | [[Sergio Chiamparino]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Sardinia, Italy.svg|40px|border]] | align=center|[[सार्दिनिया]]<br>''Sardegna'' | align=center|[[काग्लियारी]] | align=right|24,090 | align=right|1,661,189 | align=right|70 | align=center|377 | align=center|''[[काग्लियारी]]'' | align=center|स्वशासित | align=center|टापू | [[Francesco Pigliaru]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Sicily.svg|40px|border]] | align=center|[[सिसिलि]]<br>''Sicilia'' | align=center|[[पालेर्मो]] | align=right|25,711 | align=right|5,088,793 | align=right|198 | align=center|390 | align=center|''[[कातानिया]], [[मेसिना]], [[पालेर्मो]]'' | align=center|स्वशासित | align=center|टापू | [[Rosario Crocetta]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Trentino-South Tyrol.svg|40px|border]] | align=center|[[Trentino-Alto Adige|Trentino-Alto Adige<br>South Tyrol]]<br>''Trentino Alto Adige'' | align=center|[[त्रेन्तो]] | align=right|13,607 | align=right|1,053,598 | align=right|77 | align=center|333 | align=center|- | align=center|स्वशासित | align=center|North-East | [[Ugo Rossi]]<br><small>''[[PATT]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Tuscany.svg|40px|border]] | align=center|[[तस्कनी]]<br>''Toscana'' | align=center|[[फ्लोरेन्स]] | align=right|22,994 | align=right|3,750,223 | align=right|163 | align=center|287 | align=center|[[फ्लोरेन्स]] | align=center|साधारण | align=center|केन्द्र | [[Enrico Rossi (politician)|Enrico Rossi]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Umbria.svg|40px|border]] | align=center|[[Umbria]]<br>''Umbria'' | align=center|[[Perugia]] | align=right|8,456 | align=right|895,658 | align=right|106 | align=center|92 | align=center|- | align=center|साधारण | align=center|केन्द्र | [[Catiuscia Marini]]<br><small>''[[Democratic Party (Italy)|Democratic Party]]''</small> |- | align=center|[[File:Flag of Veneto.svg|40px|border]] | align=center|[[भेनेतो]]<br>''Veneto'' | align=center|[[भेनिस]] | align=right|18,399 | align=right|4,926,330 | align=right|268 | align=center|581 | align=center|[[भेनिस]] | align=center|साधारण | align=center|उत्तर-पूर्व | [[Luca Zaia]]<br><small>''[[Lega Nord]]''</small> |- | align=center| | align=center|'''इटाली''' | align=center| | align=right|'''301,336''' | align=right|'''60,769,102''' | align=right|'''202''' | align=center|'''8,092''' | align=center| | align=center| | align=center| | |- |-class="sortbottom" |} महाक्षेत्र (Macroregions) युरोपियन युनियनया प्रथम-तहया विभाजन ख। थ्व कथं इटालीइ दूगु महाक्षेत्र थथे च्वं: * '''केन्द्र''': [[लाजियो]], [[मार्चे]], [[तस्कनी]], [[Umbria]] * '''उत्तर-पूर्व''': [[इमिलिया रोमाग्ना]], [[Friuli Venezia Giulia]], [[Trentino-Alto Adige/Südtirol|Trentino-Alto Adige]], [[भेनेतो]] * '''उत्तर-पश्चिम''': [[Aosta Valley]], [[लिगुरिया]], [[लोम्बार्दी]], [[पियद्मोन्त]] * '''टापू''': [[सार्दिनिया]], [[सिसिली]] * '''दक्षिण''': [[अब्रुजो]], [[अपुलिया]], [[बासिलिकाता]], [[कालाब्रिया]], [[काम्पानिया]], [[मोलिसे]] {| class="wikitable sortable" align="center" width="100%" style="font-size:90%" ! मानकिपा ! महाक्षेत्र<br>इतालियन नां ! मू नगर ! क्षेत्रफल (किमि^२) ! [[जनसंख्या]]<ref>{{cite news|title=Population June 2014|url=http://demo.istat.it/bilmens2014gen/index02.html|accessdate=24 November 2014|website=ISTAT}}</ref><br><small>June 2014</small> ! जनघनत्त्व ! [[कम्युन]] ! महानगरया ल्या |- | align=center|[[File:Italian_NUTS1_NorthWest.svg|50px|center]] | align=center|'''उत्तर-पश्चिम'''<br>''Nord-Ovest'' | align=center|[[मिलान]] | align=right|57,931 | align=right|16,131,143 | align=right|278 | align=center|3,059 | align=center|5 |- | align=center|[[File:Italian_NUTS1_NorthEast.svg|50px|center]] | align=center|'''उत्तर-पूर्व'''<br>''Nord-Est'' | align=center|[[बोलोग्ना]] | align=right|62,310 | align=right|11,656,908 | align=right|187 | align=center|1,480 | align=center|3 |- | align=center|[[File:Italian_NUTS1_Central.svg|50px|center]] | align=center|'''केन्द्र'''<br>''Centro'' | align=center|[[रोम]] | align=right|58,051 | align=right|12,076,326 | align=right|208 | align=center|996 | align=center|2 |- | align=center|[[File:Italian NUTS1 South.svg|50px|center]] | align=center|'''दक्षिण'''<br>''Sud'' | align=center|[[नेपल्स]] | align=right|73,224 | align=right|14,154,743 | align=right|193 | align=center|1,790 | align=center|4 |- | align=center|[[File:Italian_NUTS1_Islands.svg|50px|center]] | align=center|'''टापू'''<br>''Isole'' or ''Insulare'' | align=center|[[पालेर्मो]] | align=right|49,801 | align=right|6,749,982 | align=right|135 | align=center|767 | align=center|4 |- |-class="sortbottom" |} ==तजिलजि== ===नसा=== '''इटालियन नसा''' (इटालियानो: Cucina italiana) [[इटाली]]या नसा-त्वँसा पहः खः, गुकियात हलिंया दकलय् लोकंह्वाःगु नसाय् छगूया कथं हनि। इटालियन नसा सरलता व ताजा ज्वलंय् आधारित दु। यक्व इटालियन नसाय् ४ निसें ८ गू जक ज्वलं दइ। "पास्ता" (Pasta) व "पिज्जा" (Pizza) इटालियन नसाया दकलय् नांजाःगु दसु खः। इटालीया थीथी क्षेत्रया नसा शैली पाः, दसु - उत्तर इटालीइ बटर व क्रिम अप्व छ्यली धाःसा दक्षिण इटालीइ ओलिभ चिकं व गोलभेडा अप्व छ्यली। इटालियन नसाया इतिहास रोमन साम्राज्य निसें सुरु जूगु खः, तर अमेरिकापाखें गोलभेडा, आलु, व मल्ता इटालीइ थ्यने धुंकाः १८गु शताब्दीइ थुकिया आधुनिक रुप विकास जुल। "पास्ता"या ३०० स्वया अप्व आकार दु, गथेकि स्पेगेटी (Spaghetti), पेन्ने (Penne), व लजान्या(Lasagna)। "पिज्जा" नेपल्स (Naples) शहरं सुरु जूगु खः। "एस्प्रेसो" (Espresso) व "कापुचिनो" (Cappuccino) कफी इटालीया हे देन खः। इटालियन नसाय् थीथी कथंया "चीज" (पार्मिजियानो Parmigiano, रेजियानो Reggiano, मोत्सारेल्ला Mozzarella) व वाइनया तःधंगु महत्त्व दु। "बेसिल" (Basil), "ओरेगानो" (Oregano), व "लाभा" मू मसला खः। इटालीइ नसा नयेगु झ्वः "एन्टिपास्टो" (Antipasto - Appetizer), "प्रिमो" (Primo - पास्ता/सुप), "सेकन्दो" (Secondo - ला/न्या), व "दोल्से" (Dolce - चाकूगु) दइ। "जेलाटो" (Gelato) - इटालियन आइसक्रिम, हलिम न्यंकं नांजाः। "रिसोत्तो" (Risotto) उत्तर इटालीया जाकिया परिकार खः। "तिरामिसु" (Tiramisu) छगू नांजाःगु कफी फ्लेभरया चाकूगु नसा खः। ==== मू नसात ==== * '''पिज्जा/पित्जा:''' मार्गेरिता (Margherita), पेपरोनी (Pepperoni), म्यारिनारा (Marinara)। * '''पास्ता:''' स्पेगेति कार्बोनेरा (Spaghetti Carbonara), लजान्या (Lasagna), फेत्तुचिनी अल्फ्रेदो (Fettuccine Alfredo), पेन्ने (Penne), राभियोली (Ravioli)। * '''जा:''' रिसोट्टो (Risotto)। * '''सूप/स्टार्टर:''' मिनस्ट्रोन (Minestrone Soup), ब्रुशेटा (Bruschetta), काप्रेसे सलाद (Caprese Salad)। * '''ला/न्या:''' ओसोबुको (Ossobuco), चिकेन पार्मिजियाना (Chicken Parmigiana)। * '''डेजर्ट:''' तिरामिसु (Tiramisu), जेलाटो (Gelato), पान्ना कोट्टा (Panna Cotta), कानोलि(Cannoli)। * '''त्वँसा:''' एस्प्रेसो (Espresso), कापुचिनो (Cappuccino), कियान्टी वाइन (Chianti)। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} {{देय्}} {{Commonscat|Italy}} [[पुचः:देय्]] aj38bzdnqa2382e5fjmkih34l5z7yt8 0 1596 1124815 1094860 2026-09-15T05:18:48Z Eukesh 11 1124815 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/भेटिकन सिटी}} '''भेटिकन''' यूरोपया दक्षिणय् दूगु छगू नगर राज्य ख । थ्व देय् पोपयागु लाय्कू खः। ==इतिहास== * [[पेपल राज्य]]: थ्व मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत ५गू व ८गू शताब्दीया दथुइ क्याथोलिक चर्चयात प्राप्त जूगु भूमि व दानया आधारय् विकास जूगु ख। सन् ७५६ इ फ्र्याङ्किश जुजु पेपिन द सर्ट (Pepin the Short) नं पोप स्टिफन द्वितीययात ब्यूगु "पेपिनया दान" (Donation of Pepin) थ्व राज्यया औपचारिक जग खः। थ्व राज्यया केन्द्र रोम (Rome) नगर खः व थुकिया क्षेत्र मध्य इटलीया [[लातियम]], [[अम्ब्रिया]], मार्चे, व रोमान्या तक्क थ्यंगु खः। पेपल राज्यया मू थःहे क्याथोलिक चर्चया पोप जुइगु चलन जुल, गुकिं थुकियात छगू पादरी सम्प्रदाय आधारित राज्य (theocracy) या रूप दयेकल। थ्व राज्यं मध्यकालीन युरोपियन राजनीतिइ, विशेष यानाः [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] नापया स्वापू व कूटनीतिइ तःधँगु भूमिका म्हितल। पुनर्जागरण कालय् पेपल राज्यं कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधँगु लगानी यात, गुकिं यानाः रोम युरोपया सांस्कृतिक राजधानी जुल। १९गू शताब्दीइ [[इटालियन एकीकरण]] (Risorgimento) या अभियान न्ह्याःगु खँय् पोप राज्यया क्षेत्रत इटली राज्यय् दुथ्यायेगु ज्या जुल। सन् १८७० इ इटालियन सेनां रोम नगर कायेधुंकाः पेपल राज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। लिपा सन् १९२९ या ल्याटरन सन्धिया (Lateran Treaty) माध्यमं भेटिकन सिटी (Vatican City) या रूपय् पोपया सार्वभौमिकतायात पुनः मान्यता बिल। थ्व कथं भेटिकन छगू देय्या कथं पलिस्था जुल। ==स्वयादिसँ== * [[युरोप]] [[पुचः:देय]] inkkqm7bfcdpdmrff8dc5fgmpc48i5f 0 5640 1124859 1116413 2026-09-15T06:51:11Z Eukesh 11 /* २१औं शताब्दी */ 1124859 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सेप्टेम्बर ३०}} थ्व [[दिं]] [[ग्रेगोरियन पात्रो]]यागु दिं खः। थ्व दिं खुनु जुगु ऐतिहासिक घटनातः थु कथं दु: ==मू घटनातः== ===न्हापा न्हापा=== ===१९औं शताब्दी=== ===२०औं शताब्दी=== ===२१गू शताब्दी=== * २००६: [[नेपालभाषा]]या न्हापांगु जाःथाय् [[नेपालभाषा विकिपिदिया]] औपचारिक कथं न्ह्यथंगु। {{Months}} [[Category:ग्रेगोरियन पात्रोयागु दिंतः]] jjpeels848jkkm27wju6l3pi8hi15we 0 202549 1124855 1056829 2026-09-15T06:44:43Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1124855 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/कम्पानिया}} {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | official_name = कम्पानिया | native_name = | native_name_lang = it | settlement_type = क्षेत्र | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of Campania.svg | flag_alt = | image_shield = Regione-Campania-Stemma.svg | shield_size = 50px | shield_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_size = | blank_emblem_type = | blank_emblem_alt = | nickname = | motto = | anthem = | image_map = Campania in Italy.svg | mapsize = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_mapsize = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|40|54|38|N|14|55|14|E|region:IT-72_source:geonames|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = <ref>[{{geonameslink|gnid=3181042|name=campania}} Campania] in [{{geonamesabout}} Geonames.org (cc-by)]</ref> | subdivision_type = देय् | subdivision_name = {{flag|Italy}} | established_title = | established_date = | founder = | named_for = | seat_type = मुख्यालय | seat = [[नेपल्स]] | government_footnotes = | government_type = | leader_party = [[Democratic Party (Italy)|PD]] | leader_title = President | leader_name = [[Vincenzo De Luca]] | leader_title2 = Legislature | leader_name2 = [[Regional Council of Campania |Regional Council]] | total_type = | unit_pref = | area_magnitude = | area_footnotes = | area_total_km2 = 13,671 | elevation_footnotes = | elevation_max_m = | elevation_min_m = | population_footnotes = | population_total = 5,580,567 | population_as_of = 30 April 2023 | population_density_km2 = auto | population_demonyms = {{ubl|{{lang-en|Campanian}}|{{lang-it|Campano}} (man)|{{lang-it|Campana}} (woman)}} | population_note = | population_blank1_title = | population_blank1 = | demographics_type1 = | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = | demographics1_info1 = | demographics1_title2 = | demographics1_info2 = | demographics1_title3 = | demographics1_info3 = | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{citation|title=Population on 1 January by age, sex and NUTS 2 region|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/DEMO_R_D2JAN/default/table?lang=en|website=www.ec.europa.eu|access-date=29 December 2023|archive-date=25 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231225221435/https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/demo_r_d2jan/default/table?lang=en|url-status=live}}</ref> |demographics2_title1 = Total |demographics2_info1 = €110.231 billion (2021) | timezone1 = [[Central European Time|CET]] | utc_offset1 = +1 | timezone1_DST = [[Central European Summer Time|CEST]] | utc_offset1_DST = +2 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[ISO 3166 code]] | area_code = IT-72 | blank2_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] (2021) | blank2_info_sec1 = 0.856<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2023-03-05|archive-date=23 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br />{{color|green|very high}} · [[List of Italian regions by Human Development Index|19th of 21]] | blank_name_sec2 = [[First-level NUTS of the European Union#Italy|NUTS Region]] | blank_info_sec2 = ITF | website = {{official URL}} | footnotes = }} '''कम्पानिया''' इतालीया छगू प्रशासनिक क्षेत्र खः। थ्व क्षेत्रया अधिकांश भाग इतालियन प्रायद्वीपया दक्षिण-पश्चिमी भागय् ला। थ्व क्षेत्रया पश्चिमय् तायरियन सागर ला। नापं, थ्व क्षेत्रय् फ्लेग्रियन द्वीप व केपरी द्वीप नं ला। कम्पानिया क्षेत्रया राजधानी [[नेपल्स]] खः। सन् २०१८य् थ्व क्षेत्रया मनूल्या थ्यंमथ्यं ५,८२०,००० मनू दु। थ्व मनूल्या इतालीया सकल क्षेत्रय् स्वंगु दकले अप्व मनूल्या खः। १३,५९० वर्ग किमी (५,२४७ वर्ग माइल)या क्षेत्र नापं, थ्व दकले अप्व जनघनत्व दूगु क्षेत्र खः। सकल ग्राहस्थ उत्पादया आधारय् कम्पानिया दक्षिणी इतालीया दकले आपा आर्थिक उत्पादन दूगु क्षेत्र व सकल इतालीइ ७गू दकले आपा उत्पादन दूगु क्षेत्र खः। कम्पानियाय् दूगु नेपल्सया नगर क्षेत्र युरोपियन संघया ८गू दकले आपा मनूल्या दूगु क्षेत्र खः। थ्व क्षेत्रय् इतालीया ५८गू युनेस्को विश्व सम्पदा स्थलय् झिगू स्थल दु, गुकिलि पोम्पेई व हरकुलेनियम, केसर्ताया लाय्कू, अमाल्फी तट, बेनेभेन्तोया सान्ता सोफियाया लोङ्गोबार्दियन चर्च व नेपल्सया ऐतिहासिक केन्द्र ला। थ्व नापं, कम्पानियाया माउन्त भेसुभियस युनेस्कोया बायोस्फेर रिजर्भया हलिं सञ्जालया छगू भाग खः। कम्पानियाया आन्तरिक क्षेत्रय् न्हापांगु सहस्राब्दी ईसा पूर्वया शुरुआत निसें हे ओस्सी, सामनाइत्स व एत्रस्कन्सया बसोबास दयाच्वन। ८गू व ८गू शताब्दी ईसा पूर्वया दथुइ थनया तटीय क्षेत्रय् प्राचीन ग्रीक (म्याग्ना ग्रेसिया)या बस्ती दयावल। थ्व इलय् काप्वा थ्व क्षेत्रया प्रमुख नगर जुयाच्वन। नेपल्स धाःसा थ्व इलय् ग्रीकभाषी मनूत च्वनिगु छगू असामान्य नगरया रुपय् दयाच्वन। कम्पानिया तजिलजिइ छगू समृद्ध क्षेत्र खः। थन नसा, संगीत, वास्तुकला व पुरातात्विक/प्राचीन थाय्तेगु निंतिं नांजाः। थनया छुं नांजाःगु थासय् पम्पेई, हरकुलेनियम, ओप्लोन्तिस, पेस्टम, एक्लेनम, स्तेबिया व भेलिया आदि मू थाय् खः। "कम्पानिया" नां लातिन भासं बुयावःगु खँग्वः ख। रोमनतेसं थ्व क्षेत्रयात काम्पानिया फेलिक्स ("उब्जाउ ग्रामीण लागा" वा "सुखी ग्रामीण क्षेत्र")या रूपय् म्हसीकातःगु नामं थ्व नां बुयावःगु खः। थ्व क्षेत्रया समृद्ध प्राकृतिक सुन्दरताया कारणं थ्व क्षेत्र पर्यटन उद्योगया निंतिं नांजाः। थनया छुं नांजाःगु पर्यटकीय क्षेत्रय् नेपल्स नगर, अमाल्फी तट, भेसुभियस च्वका वव केपरी व इस्चियाया द्वीप आदि ला। ==स्वयादिसँ== * [[नेपल्स]] * [[इताली]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतालीया क्षेत्र]] cdtryvuhkoaaanld0aetf3pmvelfy4e 0 286734 1124826 1054468 2026-09-15T05:30:14Z Eukesh 11 1124826 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/एद्रियातिक सागर}} [[किपा:Adriatic Sea 2003.jpg|right|thumb]] '''एद्रियातिक सागर बाय् समुद्र''' ([[अङ्ग्रेजी भाय्|अङ्ग्रेजी]]: Adriatic Sea) [[भूमध्यसागर]] (Mediterranean Sea) यागु छगू ब्व खः। थ्व समुद्रं इटालियन प्रायद्वीप (Italian Peninsula) यात बाल्कन प्रायद्वीप (Balkan Peninsula) नाप ब्यागलं याइ। थ्व समुद्रया नां इटालियन नगर "एड्रिया" (Adria) या नामं तःगु खः।<ref name="Britannica">Cushman-Roisin, Benoit. "Adriatic Sea". ''Encyclopedia Britannica''. Retrieved 2026-01-16.</ref> एड्रियाटिक समुद्रया सिमानाय् [[इटाली]], [[स्लोभेनिया]], [[क्रोएसिया]], [[बोस्निया व हर्जगोभिना]], [[मोन्टेनेग्रो]], व [[अल्बानिया]] ला। थ्व समुद्र व्यापार, यातायात, व पर्यटनया निंतिं तसकं महत्त्वपूर्ण दु। == भूगोल == एड्रियाटिक समुद्र उत्तर-पश्चिम निसें दक्षिण-पूर्व तक करिब ८०० किलोमिटर (५०० माइल) ताःहाकः दु। थुकिया औसत ब्या १६० किलोमिटर दु। * '''[[ओत्राण्टो जलसन्धि|ओत्रान्तो]] धः बाय् जलसन्धि (Strait of Otranto):''' थ्व समुद्रया दक्षिणी भागय् ला, गुकिं एड्रियाटिक समुद्रयात "आयोनियन समुद्र" (Ionian Sea) नाप स्वाइ। * '''गहिराई:''' थ्व समुद्रया उत्तरी भाग चिजाः (Shallow) दु, धाःसा दक्षिणी भाग तसकं गाः (Deep) दु। दकलय् गाःगु थाय् १,२३३ मिटर दु। == तटीय देय्‌त == एड्रियाटिक समुद्रया सिमानाय् लाःगु देय्‌त थुकथं दु: # '''[[इटाली]] :''' थ्व समुद्रया पश्चिमी तट इटालीइ ला। थन [[भेनिस]], ट्रिएस्टे, व बारी थें न्याःगु मू बन्दरगाह शहरत दु। # '''[[क्रोएसिया]] :''' थ्व समुद्रया पूर्वी तटया दकलय् तःधंगु भाग क्रोएसियाय् ला। थनया तट तसकं बांलाः व यक्व [[न्हसिभु]] (Islands) दु। # '''[[अल्बानिया]] :''' दक्षिणी भागय् ला। # '''[[स्लोभेनिया]] ''', '''[[बोस्निया व हर्जगोभिना]]''', '''[[मोन्टेनेग्रो]] :''' थ्व देय्‌तय्गु नं चिधंगु तटीय क्षेत्र एड्रियाटिक नाप स्वाः। == न्हसिभुत== एड्रियाटिक समुद्रय् १,३०० स्वया अप्व न्हसिभुत दु। थ्व मध्ये अप्वः धया थें न्हसिभुत [[क्रोएसिया]]या तटीय क्षेत्रय् ला। * '''क्रेक (Krk), क्रेस (Cres), व ब्राक (Brac):''' थनया छुं त-तःधंगु न्हसिभुत खः। * '''ह्वार (Hvar) व कोरचुला (Korcula):''' पर्यटनया निंतिं नांजाःगु न्हसिभुत खः। == अर्थतन्त्र व पर्यटन == एड्रियाटिक समुद्रया अर्थतन्त्रय् चाहिला (देजलाः) व न्या लायेगु ज्यायागु मू भूमिका दु। * '''देजलाः:''' थ्व क्षेत्र हलिम न्यंकंया चाहिलामितय्गु निंतिं लोकप्रिय गन्तव्य खः। [[भेनिस]]या नहर, [[डुब्रोभनिक]]या पुलांगु शहर, व क्रोएसियाया समुद्री तट (Dalmatian Coast) तसकं नांजाः।<ref>Hall, Derek (2004). ''Tourism and Transition: Governance, Transformation and Development''. CABI.</ref> * '''व्यापार:''' ऐतिहासिक रुपं थ्व समुद्र "रेशम लपू" (Silk Road) यागु अन्त्य बिन्दु व युरोप दुहाँ वनीगु मू ध्वाखा जुयाच्वंगु खः। आः नं थन त-तःधंगु बन्दरगाह मार्फत व्यापार जुइ। == प्रदूषण व वातावरण == आःया इलय् एड्रियाटिक समुद्रय् प्रदूषणया समस्या ब्वलाच्वंगु दु। जहाजयागु आवतजावत, शहरयागु फोहोर, व प्लाष्टिकया कारणं थनयागु इकोसिस्तम (Ecosystem) य् मभिंगु लिच्वः लाःगु दु। विशेष यानाः भेनिस शहरय् "क्वबाइगु" (Flooding) समस्या तःधंगु चुनौती जुयाच्वंगु दु। == लिधंसा == {{Reflist}} [[पुचः:समुद्र]] [[पुचः:सागर]] tc8p0gmz9yojgukpb5yz2d8hgp66imk 0 308417 1124828 1124415 2026-09-15T05:33:12Z Eukesh 11 1124828 wikitext text/x-wiki '''इटालीया इतिहास''' धाःगु भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु राष्ट्रया इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==ब्वथला== थ्व देय्या इतिहास थीथी लागा व ईया मंका इतिहास ख। ===गथिक हताः=== {{मू पौ|गथिक युद्ध}} गथिक हताः छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं [[इटालियन प्रायद्वीप]] व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[Category:इटलीया इतिहास]] [[en:History of Italy]] 3eu9acxkjvwu79v7p20jck0qe2nbycr 1124829 1124828 2026-09-15T05:33:47Z Eukesh 11 /* ब्वथला */ 1124829 wikitext text/x-wiki '''इटालीया इतिहास''' धाःगु भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु राष्ट्रया इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==ब्वथला== थ्व देय्या इतिहास थीथी लागा व ईया मंका इतिहास ख। ===गथिक हताः=== {{मू पौ|गथिक युद्ध}} गथिक हताः छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं [[इटालियन प्रायद्वीप]] व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ===गुएल्फ व गिबेलिन=== थ्व मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[Category:इटलीया इतिहास]] [[en:History of Italy]] d49e33k2wgu431rmkl5mhjzvej8ai29 1124830 1124829 2026-09-15T05:36:10Z Eukesh 11 1124830 wikitext text/x-wiki '''इटालीया इतिहास''' धाःगु भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु राष्ट्रया इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==ब्वथला== थ्व देय्या इतिहास थीथी लागा व ईया मंका इतिहास ख। ===गथिक हताः=== {{मू पौ|गथिक युद्ध}} गथिक हताः छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं [[इटालियन प्रायद्वीप]] व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ===गुएल्फ व गिबेलिन=== {{मू पौ|गुएल्फ व गिबेलिन}} थ्व मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ===मेडिसी छेँजः=== {{मू पौ|मेडिसी छेँजः}} थ्व इटालीया छगू शक्तिशाली राजनीतिक वंश, [[ध्येबा कुथि]] (bank) न्ह्याकीपिं [[छेँजः]], व जुजुखलः खः। १५गू सदीइ फ्लोरेन्स गणतन्त्रय् (Republic of Florence) थ्व परिवारया तःधंगु प्रभाव खनेदत। युरोपेली इतिहासय् इमित दकलय् महत्त्वपूर्ण [[छेँजः]] मध्ये छगू कथं कायेगु याइ, छाय्धाःसा इटालीया पुनर्जागरण (Italian Renaissance) न्ह्याकेत व विकास यायेत इमिगु तःधंगु योगदान दु।<ref>Strathern, Paul (2003). The Medici: Godfathers of the Renaissance. Vintage Books.</ref> ===लोम्बार्द=== {{मू पौ|लोम्बार्द}} लोम्बार्द छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु जुजु अल्बोइन (Alboin) या नेतृत्वय् लोम्बार्दतयेसं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अधीनय् च्वंगु इटालियन प्रायद्वीपय् आक्रमण यात। इपिं आल्प्स च्वकाझ्वः पुलाः उत्तरी इटलीइ थ्यन व अल्पावधिइ यक्व भूभाग कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्य (Kingdom of the Lombards) नीस्वायेफत। थ्व खलकं इटालीइ थःगु शासन पलिस्था यायेधुंकाः उत्तरी इटालीया क्षेत्रयात "लोम्बार्दी" (Lombardy) नामं म्हसीकल। न्हापा थःगु धर्म हनिपिं लोम्बार्दतयेसं लिपा इटालियन मनूतेगु क्याथोलिक धर्मयात नालाकाल। इमिसं इटालीया स्थानीय ल्याटिन भाषा, कानून व संस्कृति यात थःगु परम्परा नाप स्वानाः न्हुगु संस्कृति दयेकल। लोम्बार्दतयेगु राज्यया राजधानी पाभिया (Pavia) खः, गन निसें इमिसं इटालीया तःधँगु भूभाग शासन यात। लोम्बार्द शासकत व रोमया पोप (Pope) दथुइ निरन्तर राजनीतिक व क्षेत्रीय तनाव जुयाच्वन। थ्व तनावया लिच्वः कथं पोप नं फ्र्याङ्कतयेगु जुजु सार्लेमेन (Charlemagne) यात ग्वहालि काः वल। सन् ७७४ इ सार्लेमेनं लोम्बार्दतयेगु राजधानी पाभिया कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्ययात थःगु फ्र्याङ्किश साम्राज्यय् विलय यात। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[Category:इटलीया इतिहास]] [[en:History of Italy]] om0chp6qcdglzdtsb5127k9zl0wnsn2 1124831 1124830 2026-09-15T05:36:58Z Eukesh 11 /* ब्वथला */ 1124831 wikitext text/x-wiki '''इटालीया इतिहास''' धाःगु भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु राष्ट्रया इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==ब्वथला== थ्व देय्या इतिहास थीथी लागा व ईया मंका इतिहास ख। ===गथिक हताः=== {{मू पौ|गथिक युद्ध}} गथिक हताः छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं [[इटालियन प्रायद्वीप]] व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ===गुएल्फ व गिबेलिन=== {{मू पौ|गुएल्फ व गिबेलिन}} थ्व मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ===मेडिसी छेँजः=== {{मू पौ|मेडिसी छेँजः}} थ्व इटालीया छगू शक्तिशाली राजनीतिक वंश, [[ध्येबा कुथि]] (bank) न्ह्याकीपिं [[छेँजः]], व जुजुखलः खः। १५गू सदीइ फ्लोरेन्स गणतन्त्रय् (Republic of Florence) थ्व परिवारया तःधंगु प्रभाव खनेदत। युरोपेली इतिहासय् इमित दकलय् महत्त्वपूर्ण [[छेँजः]] मध्ये छगू कथं कायेगु याइ, छाय्धाःसा इटालीया पुनर्जागरण (Italian Renaissance) न्ह्याकेत व विकास यायेत इमिगु तःधंगु योगदान दु।<ref>Strathern, Paul (2003). The Medici: Godfathers of the Renaissance. Vintage Books.</ref> ===लोम्बार्द=== {{मू पौ|लोम्बार्द}} लोम्बार्द छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु जुजु अल्बोइन (Alboin) या नेतृत्वय् लोम्बार्दतयेसं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अधीनय् च्वंगु इटालियन प्रायद्वीपय् आक्रमण यात। इपिं आल्प्स च्वकाझ्वः पुलाः उत्तरी इटलीइ थ्यन व अल्पावधिइ यक्व भूभाग कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्य (Kingdom of the Lombards) नीस्वायेफत। थ्व खलकं इटालीइ थःगु शासन पलिस्था यायेधुंकाः उत्तरी इटालीया क्षेत्रयात "लोम्बार्दी" (Lombardy) नामं म्हसीकल। न्हापा थःगु धर्म हनिपिं लोम्बार्दतयेसं लिपा इटालियन मनूतेगु क्याथोलिक धर्मयात नालाकाल। इमिसं इटालीया स्थानीय ल्याटिन भाषा, कानून व संस्कृति यात थःगु परम्परा नाप स्वानाः न्हुगु संस्कृति दयेकल। लोम्बार्दतयेगु राज्यया राजधानी पाभिया (Pavia) खः, गन निसें इमिसं इटालीया तःधँगु भूभाग शासन यात। लोम्बार्द शासकत व रोमया पोप (Pope) दथुइ निरन्तर राजनीतिक व क्षेत्रीय तनाव जुयाच्वन। थ्व तनावया लिच्वः कथं पोप नं फ्र्याङ्कतयेगु जुजु सार्लेमेन (Charlemagne) यात ग्वहालि काः वल। सन् ७७४ इ सार्लेमेनं लोम्बार्दतयेगु राजधानी पाभिया कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्ययात थःगु फ्र्याङ्किश साम्राज्यय् विलय यात। ===पेपल राज्य== {{मू पौ|पेपल राज्य}} थ्व मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत ५गू व ८गू शताब्दीया दथुइ क्याथोलिक चर्चयात प्राप्त जूगु भूमि व दानया आधारय् विकास जूगु ख। सन् ७५६ इ फ्र्याङ्किश जुजु पेपिन द सर्ट (Pepin the Short) नं पोप स्टिफन द्वितीययात ब्यूगु "पेपिनया दान" (Donation of Pepin) थ्व राज्यया औपचारिक जग खः। थ्व राज्यया केन्द्र रोम (Rome) नगर खः व थुकिया क्षेत्र मध्य इटलीया [[लातियम]], [[अम्ब्रिया]], मार्चे, व रोमान्या तक्क थ्यंगु खः। पेपल राज्यया मू थःहे क्याथोलिक चर्चया पोप जुइगु चलन जुल, गुकिं थुकियात छगू पादरी सम्प्रदाय आधारित राज्य (theocracy) या रूप दयेकल। थ्व राज्यं मध्यकालीन युरोपियन राजनीतिइ, विशेष यानाः [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] नापया स्वापू व कूटनीतिइ तःधँगु भूमिका म्हितल। पुनर्जागरण कालय् पेपल राज्यं कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधँगु लगानी यात, गुकिं यानाः रोम युरोपया सांस्कृतिक राजधानी जुल। १९गू शताब्दीइ [[इटालियन एकीकरण]] (Risorgimento) या अभियान न्ह्याःगु खँय् पोप राज्यया क्षेत्रत इटली राज्यय् दुथ्यायेगु ज्या जुल। सन् १८७० इ इटालियन सेनां रोम नगर कायेधुंकाः पेपल राज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। लिपा सन् १९२९ या ल्याटरन सन्धिया (Lateran Treaty) माध्यमं भेटिकन सिटी (Vatican City) या रूपय् पोपया सार्वभौमिकतायात पुनः मान्यता बिल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[Category:इटलीया इतिहास]] [[en:History of Italy]] f1rqhsc77outplx0rgoxaxqhpcarhou 1124832 1124831 2026-09-15T05:37:48Z Eukesh 11 /* =पेपल राज्य */ 1124832 wikitext text/x-wiki '''इटालीया इतिहास''' धाःगु भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु राष्ट्रया इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==ब्वथला== थ्व देय्या इतिहास थीथी लागा व ईया मंका इतिहास ख। ===गथिक हताः=== {{मू पौ|गथिक युद्ध}} गथिक हताः छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं [[इटालियन प्रायद्वीप]] व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ===गुएल्फ व गिबेलिन=== {{मू पौ|गुएल्फ व गिबेलिन}} थ्व मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ===मेडिसी छेँजः=== {{मू पौ|मेडिसी छेँजः}} थ्व इटालीया छगू शक्तिशाली राजनीतिक वंश, [[ध्येबा कुथि]] (bank) न्ह्याकीपिं [[छेँजः]], व जुजुखलः खः। १५गू सदीइ फ्लोरेन्स गणतन्त्रय् (Republic of Florence) थ्व परिवारया तःधंगु प्रभाव खनेदत। युरोपेली इतिहासय् इमित दकलय् महत्त्वपूर्ण [[छेँजः]] मध्ये छगू कथं कायेगु याइ, छाय्धाःसा इटालीया पुनर्जागरण (Italian Renaissance) न्ह्याकेत व विकास यायेत इमिगु तःधंगु योगदान दु।<ref>Strathern, Paul (2003). The Medici: Godfathers of the Renaissance. Vintage Books.</ref> ===लोम्बार्द=== {{मू पौ|लोम्बार्द}} लोम्बार्द छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु जुजु अल्बोइन (Alboin) या नेतृत्वय् लोम्बार्दतयेसं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अधीनय् च्वंगु इटालियन प्रायद्वीपय् आक्रमण यात। इपिं आल्प्स च्वकाझ्वः पुलाः उत्तरी इटलीइ थ्यन व अल्पावधिइ यक्व भूभाग कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्य (Kingdom of the Lombards) नीस्वायेफत। थ्व खलकं इटालीइ थःगु शासन पलिस्था यायेधुंकाः उत्तरी इटालीया क्षेत्रयात "लोम्बार्दी" (Lombardy) नामं म्हसीकल। न्हापा थःगु धर्म हनिपिं लोम्बार्दतयेसं लिपा इटालियन मनूतेगु क्याथोलिक धर्मयात नालाकाल। इमिसं इटालीया स्थानीय ल्याटिन भाषा, कानून व संस्कृति यात थःगु परम्परा नाप स्वानाः न्हुगु संस्कृति दयेकल। लोम्बार्दतयेगु राज्यया राजधानी पाभिया (Pavia) खः, गन निसें इमिसं इटालीया तःधँगु भूभाग शासन यात। लोम्बार्द शासकत व रोमया पोप (Pope) दथुइ निरन्तर राजनीतिक व क्षेत्रीय तनाव जुयाच्वन। थ्व तनावया लिच्वः कथं पोप नं फ्र्याङ्कतयेगु जुजु सार्लेमेन (Charlemagne) यात ग्वहालि काः वल। सन् ७७४ इ सार्लेमेनं लोम्बार्दतयेगु राजधानी पाभिया कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्ययात थःगु फ्र्याङ्किश साम्राज्यय् विलय यात। ===पेपल राज्य=== {{मू पौ|पेपल राज्य}} थ्व मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत ५गू व ८गू शताब्दीया दथुइ क्याथोलिक चर्चयात प्राप्त जूगु भूमि व दानया आधारय् विकास जूगु ख। सन् ७५६ इ फ्र्याङ्किश जुजु पेपिन द सर्ट (Pepin the Short) नं पोप स्टिफन द्वितीययात ब्यूगु "पेपिनया दान" (Donation of Pepin) थ्व राज्यया औपचारिक जग खः। थ्व राज्यया केन्द्र रोम (Rome) नगर खः व थुकिया क्षेत्र मध्य इटलीया [[लातियम]], [[अम्ब्रिया]], मार्चे, व रोमान्या तक्क थ्यंगु खः। पेपल राज्यया मू थःहे क्याथोलिक चर्चया पोप जुइगु चलन जुल, गुकिं थुकियात छगू पादरी सम्प्रदाय आधारित राज्य (theocracy) या रूप दयेकल। थ्व राज्यं मध्यकालीन युरोपियन राजनीतिइ, विशेष यानाः [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] नापया स्वापू व कूटनीतिइ तःधँगु भूमिका म्हितल। पुनर्जागरण कालय् पेपल राज्यं कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधँगु लगानी यात, गुकिं यानाः रोम युरोपया सांस्कृतिक राजधानी जुल। १९गू शताब्दीइ [[इटालियन एकीकरण]] (Risorgimento) या अभियान न्ह्याःगु खँय् पोप राज्यया क्षेत्रत इटली राज्यय् दुथ्यायेगु ज्या जुल। सन् १८७० इ इटालियन सेनां रोम नगर कायेधुंकाः पेपल राज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। लिपा सन् १९२९ या ल्याटरन सन्धिया (Lateran Treaty) माध्यमं भेटिकन सिटी (Vatican City) या रूपय् पोपया सार्वभौमिकतायात पुनः मान्यता बिल। ===सिसिली राज्य=== {{मू पौ|सिसिली राज्य}} थ्व मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक कालय् दक्षिणी इटाली व सिसिली न्हसिभुइ दूगु छगू महत्वपूर्ण ऐतिहासिक राज्य ख। थ्व राज्यया पलिस्था सन् ११३० इ नर्मन जुजु रोजर द्वितीय (Roger II) नं याःगु खः, गुम्हेस्यां सिसिलीइ च्वंगु अरब व बिजन्तिन भूभागतयेत छधी यात। थ्व राज्यया राजधानी पालेर्मो (Palermo) खः, गुगु उगु ईया युरोपया दक्ले तःमि व बहुसांस्कृतिक नगर दथुइ छगू खः। नर्मन शासनकालय् सिसिलीइ अरब, ग्रीक, ल्याटिन, व नर्मन संस्कृतिया अभूतपूर्व ल्वाकबुकः खनेदत। लिपा थ्व राज्य होहेनस्टाउफेन (Hohenstaufen) वंशया अधीनय् वन, गन सम्राट फ्रेडरिक द्वितीय (Frederick II) नं थुकियात छगू बौद्धिक व प्रशासनिक केन्द्रया रूपय् विकास यात। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् सन् १२८२ या "सिसिलियन भेस्पर्स" (Sicilian Vespers) विद्रोह धुंकाः थ्व राज्य निब्वलय् ब्वथल: सिसिली न्हसिभु व नेपल्स राज्य (Kingdom of Naples)। लिपा थ्व राज्य आरागोन (Aragon), स्पेन, व बोर्बोन (Bourbon) वंशया प्रभुत्वय् वन। १८१६ इ थ्व राज्य व नेपल्स राज्ययात नापं स्वानाः "निता सिसिलीतेगु राज्य" (Kingdom of Two Sicilies) दयेकल। अन्त्यय् सन् १८६१ इ इटालियन एकीकरण (Risorgimento) या झ्वलय् थ्व राज्य आधुनिक इटाली राज्यय् विलय जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[Category:इटलीया इतिहास]] [[en:History of Italy]] t2rivi7jpl26oajd8v7g9ccdz9qnwvw 1124833 1124832 2026-09-15T05:39:56Z Eukesh 11 /* सिसिली राज्य */ 1124833 wikitext text/x-wiki '''इटालीया इतिहास''' धाःगु भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु राष्ट्रया इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==ब्वथला== थ्व देय्या इतिहास थीथी लागा व ईया मंका इतिहास ख। ===गथिक हताः=== {{मू पौ|गथिक युद्ध}} गथिक हताः छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं [[इटालियन प्रायद्वीप]] व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ===गुएल्फ व गिबेलिन=== {{मू पौ|गुएल्फ व गिबेलिन}} थ्व मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ===मेडिसी छेँजः=== {{मू पौ|मेडिसी छेँजः}} थ्व इटालीया छगू शक्तिशाली राजनीतिक वंश, [[ध्येबा कुथि]] (bank) न्ह्याकीपिं [[छेँजः]], व जुजुखलः खः। १५गू सदीइ फ्लोरेन्स गणतन्त्रय् (Republic of Florence) थ्व परिवारया तःधंगु प्रभाव खनेदत। युरोपेली इतिहासय् इमित दकलय् महत्त्वपूर्ण [[छेँजः]] मध्ये छगू कथं कायेगु याइ, छाय्धाःसा इटालीया पुनर्जागरण (Italian Renaissance) न्ह्याकेत व विकास यायेत इमिगु तःधंगु योगदान दु।<ref>Strathern, Paul (2003). The Medici: Godfathers of the Renaissance. Vintage Books.</ref> ===लोम्बार्द=== {{मू पौ|लोम्बार्द}} लोम्बार्द छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु जुजु अल्बोइन (Alboin) या नेतृत्वय् लोम्बार्दतयेसं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अधीनय् च्वंगु इटालियन प्रायद्वीपय् आक्रमण यात। इपिं आल्प्स च्वकाझ्वः पुलाः उत्तरी इटलीइ थ्यन व अल्पावधिइ यक्व भूभाग कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्य (Kingdom of the Lombards) नीस्वायेफत। थ्व खलकं इटालीइ थःगु शासन पलिस्था यायेधुंकाः उत्तरी इटालीया क्षेत्रयात "लोम्बार्दी" (Lombardy) नामं म्हसीकल। न्हापा थःगु धर्म हनिपिं लोम्बार्दतयेसं लिपा इटालियन मनूतेगु क्याथोलिक धर्मयात नालाकाल। इमिसं इटालीया स्थानीय ल्याटिन भाषा, कानून व संस्कृति यात थःगु परम्परा नाप स्वानाः न्हुगु संस्कृति दयेकल। लोम्बार्दतयेगु राज्यया राजधानी पाभिया (Pavia) खः, गन निसें इमिसं इटालीया तःधँगु भूभाग शासन यात। लोम्बार्द शासकत व रोमया पोप (Pope) दथुइ निरन्तर राजनीतिक व क्षेत्रीय तनाव जुयाच्वन। थ्व तनावया लिच्वः कथं पोप नं फ्र्याङ्कतयेगु जुजु सार्लेमेन (Charlemagne) यात ग्वहालि काः वल। सन् ७७४ इ सार्लेमेनं लोम्बार्दतयेगु राजधानी पाभिया कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्ययात थःगु फ्र्याङ्किश साम्राज्यय् विलय यात। ===पेपल राज्य=== {{मू पौ|पेपल राज्य}} थ्व मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत ५गू व ८गू शताब्दीया दथुइ क्याथोलिक चर्चयात प्राप्त जूगु भूमि व दानया आधारय् विकास जूगु ख। सन् ७५६ इ फ्र्याङ्किश जुजु पेपिन द सर्ट (Pepin the Short) नं पोप स्टिफन द्वितीययात ब्यूगु "पेपिनया दान" (Donation of Pepin) थ्व राज्यया औपचारिक जग खः। थ्व राज्यया केन्द्र रोम (Rome) नगर खः व थुकिया क्षेत्र मध्य इटलीया [[लातियम]], [[अम्ब्रिया]], मार्चे, व रोमान्या तक्क थ्यंगु खः। पेपल राज्यया मू थःहे क्याथोलिक चर्चया पोप जुइगु चलन जुल, गुकिं थुकियात छगू पादरी सम्प्रदाय आधारित राज्य (theocracy) या रूप दयेकल। थ्व राज्यं मध्यकालीन युरोपियन राजनीतिइ, विशेष यानाः [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] नापया स्वापू व कूटनीतिइ तःधँगु भूमिका म्हितल। पुनर्जागरण कालय् पेपल राज्यं कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधँगु लगानी यात, गुकिं यानाः रोम युरोपया सांस्कृतिक राजधानी जुल। १९गू शताब्दीइ [[इटालियन एकीकरण]] (Risorgimento) या अभियान न्ह्याःगु खँय् पोप राज्यया क्षेत्रत इटली राज्यय् दुथ्यायेगु ज्या जुल। सन् १८७० इ इटालियन सेनां रोम नगर कायेधुंकाः पेपल राज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। लिपा सन् १९२९ या ल्याटरन सन्धिया (Lateran Treaty) माध्यमं भेटिकन सिटी (Vatican City) या रूपय् पोपया सार्वभौमिकतायात पुनः मान्यता बिल। ===सिसिली राज्य=== {{मू पौ|सिसिली राज्य}} थ्व मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक कालय् दक्षिणी इटाली व सिसिली न्हसिभुइ दूगु छगू महत्वपूर्ण ऐतिहासिक राज्य ख। थ्व राज्यया पलिस्था सन् ११३० इ नर्मन जुजु रोजर द्वितीय (Roger II) नं याःगु खः, गुम्हेस्यां सिसिलीइ च्वंगु अरब व बिजन्तिन भूभागतयेत छधी यात। थ्व राज्यया राजधानी पालेर्मो (Palermo) खः, गुगु उगु ईया युरोपया दक्ले तःमि व बहुसांस्कृतिक नगर दथुइ छगू खः। नर्मन शासनकालय् सिसिलीइ अरब, ग्रीक, ल्याटिन, व नर्मन संस्कृतिया अभूतपूर्व ल्वाकबुकः खनेदत। लिपा थ्व राज्य होहेनस्टाउफेन (Hohenstaufen) वंशया अधीनय् वन, गन सम्राट फ्रेडरिक द्वितीय (Frederick II) नं थुकियात छगू बौद्धिक व प्रशासनिक केन्द्रया रूपय् विकास यात। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् सन् १२८२ या "सिसिलियन भेस्पर्स" (Sicilian Vespers) विद्रोह धुंकाः थ्व राज्य निब्वलय् ब्वथल: सिसिली न्हसिभु व नेपल्स राज्य (Kingdom of Naples)। लिपा थ्व राज्य आरागोन (Aragon), स्पेन, व बोर्बोन (Bourbon) वंशया प्रभुत्वय् वन। १८१६ इ थ्व राज्य व नेपल्स राज्ययात नापं स्वानाः "निता सिसिलीतेगु राज्य" (Kingdom of Two Sicilies) दयेकल। अन्त्यय् सन् १८६१ इ इटालियन एकीकरण (Risorgimento) या झ्वलय् थ्व राज्य आधुनिक इटाली राज्यय् विलय जुल। ===जेनोआ गणराज्य=== {{मू पौ|जेनोआ गणराज्य}} थ्व उत्तर-पश्चिम इटलीया लिगुरिया (Liguria) क्षेत्रय् अवस्थित छगू शक्तिशाली मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक समुद्री गणराज्य (Maritime Republic) ख। थ्व गणराज्य ११गू शताब्दीया उत्तरार्धय् स्वायत्त नगर-राज्य (commune) या रूपय् न्ह्याःगु खः व लिपा भूमध्यसागरया छगू तःधँगु व्यापारिक साम्राज्य जुल। जेनोआया समृद्धिया मू आधार उकिया नौसेना शक्ति, व्यापारिक जहाज, व वित्तीय प्रणाली खः। थ्व गणराज्यं भूमध्यसागर, एजियन सागर, व हाकु सागर (Black Sea) या तटीय क्षेत्रय् थःगु व्यापारिक उपनिवेश व केन्द्रत पलिस्था यात। जेनोआ व उकिया मू प्रतिद्वंद्वी भेनिस गणराज्य (Republic of Venice) दथुइ व्यापारिक वर्चस्वयात कयाः यक्व ई तक्क तच्वःगु धेधेबल्ला व हताः जुल। जेनोआया ब्याङ्करतयेसं १५गू व १६गू शताब्दीइ युरोपियन जुजुत, विशेष यानाः स्पेनया साम्राज्ययात तःधँगु ऋण त्याः बिल व अन्तर्राष्ट्रिय वित्तिय प्रणालीइ प्रभाव दयेकल। प्रसिद्ध अन्वेषक क्रिस्टोफर कोलम्बस (Christopher Columbus) जेनोआ नगरया हे च्वंमि खः। थ्व गणराज्यय् "डोज" (Doge) धइगु मुख्य प्रशासकं शासन याइगु खः व उकिया व्यवस्थापन कुलीन परिवारतयेसं याइगु खः। १८गू शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपोलियनया आक्रमण धुंकाः सन् १७९७ इ थ्व प्राचीन गणराज्यया अन्त्य जुल। ===भेनिस गणराज्य=== {{मू पौ|भेनिस गणराज्य}} थ्व उत्तर-पूर्वी इटालीइ [[एड्रियाटिक सागर]]या तटय् अवस्थित मध्यकाल व पुनर्जागरण कालया छगू तसकं शक्तिशाली व समृद्ध समुद्री साम्राज्य ख। थ्व गणराज्य ६गू शताब्दीइ [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या संरक्षणय् पलिस्था जूगु खः व लिपा पूर्ण स्वायत्त जुयाः तःधँगु व्यापारिक शक्ति जुल। भेनिसया मू समृद्धि [[भूमध्यसागर]] व रेशम मार्ग (Silk Road) जुयाः जुइगु युरोप व पूर्व (Orient) दथुया व्यापारं वःगु ख। थ्व राज्ययात छगू विशेष राजनीतिक संरचनां सञ्चालन याइगु जुल, गुकिया प्रमुखयात "डोज" (Doge) धाइगु खः व थुकियात कुलीन सभां चयन याइगु ख। भेनिसया नौसेना युरोपया दक्ले शक्तिशाली सेना खः, गुकिं भेनिसयात व्यापारिक लं व उपनिवेशत रक्षा यायेत ग्वहालि यात। थ्व गणराज्यं एड्रियाटिक तट, ग्रीसया न्हसिभुत, व साइप्रस तक्क थःगु क्षेत्र विस्तार यात। भेनिस थःगु अद्वितीय वास्तुकला, नहर प्रणाली, व कलात्मक समृद्धिया निसिं युरोपया छगू प्रमुख सांस्कृतिक केन्द्र जुयाच्वन। १६गू व १७गू शताब्दीइ [[अटोमन साम्राज्य]]या उदय व न्हुगु समुद्री व्यापार लंया मालेज्या धुंकाः भेनिसया आर्थिक व व्यापारिक प्रभाव म्हो जुल। सन् १७९७ इ नेपोलियन बोनापार्टया आक्रमण धुंकाः ११०० दँ स्वया अप्वः ताःहाकःगु इतिहास दःगु थ्व गणराज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[Category:इटलीया इतिहास]] [[en:History of Italy]] igje0qld14uhphs2tpsv8c0s4819seh 1124834 1124833 2026-09-15T05:40:16Z Eukesh 11 /* लिधंसा */ 1124834 wikitext text/x-wiki '''इटालीया इतिहास''' धाःगु भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु राष्ट्रया इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==ब्वथला== थ्व देय्या इतिहास थीथी लागा व ईया मंका इतिहास ख। ===गथिक हताः=== {{मू पौ|गथिक युद्ध}} गथिक हताः छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं [[इटालियन प्रायद्वीप]] व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ===गुएल्फ व गिबेलिन=== {{मू पौ|गुएल्फ व गिबेलिन}} थ्व मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ===मेडिसी छेँजः=== {{मू पौ|मेडिसी छेँजः}} थ्व इटालीया छगू शक्तिशाली राजनीतिक वंश, [[ध्येबा कुथि]] (bank) न्ह्याकीपिं [[छेँजः]], व जुजुखलः खः। १५गू सदीइ फ्लोरेन्स गणतन्त्रय् (Republic of Florence) थ्व परिवारया तःधंगु प्रभाव खनेदत। युरोपेली इतिहासय् इमित दकलय् महत्त्वपूर्ण [[छेँजः]] मध्ये छगू कथं कायेगु याइ, छाय्धाःसा इटालीया पुनर्जागरण (Italian Renaissance) न्ह्याकेत व विकास यायेत इमिगु तःधंगु योगदान दु।<ref>Strathern, Paul (2003). The Medici: Godfathers of the Renaissance. Vintage Books.</ref> ===लोम्बार्द=== {{मू पौ|लोम्बार्द}} लोम्बार्द छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु जुजु अल्बोइन (Alboin) या नेतृत्वय् लोम्बार्दतयेसं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अधीनय् च्वंगु इटालियन प्रायद्वीपय् आक्रमण यात। इपिं आल्प्स च्वकाझ्वः पुलाः उत्तरी इटलीइ थ्यन व अल्पावधिइ यक्व भूभाग कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्य (Kingdom of the Lombards) नीस्वायेफत। थ्व खलकं इटालीइ थःगु शासन पलिस्था यायेधुंकाः उत्तरी इटालीया क्षेत्रयात "लोम्बार्दी" (Lombardy) नामं म्हसीकल। न्हापा थःगु धर्म हनिपिं लोम्बार्दतयेसं लिपा इटालियन मनूतेगु क्याथोलिक धर्मयात नालाकाल। इमिसं इटालीया स्थानीय ल्याटिन भाषा, कानून व संस्कृति यात थःगु परम्परा नाप स्वानाः न्हुगु संस्कृति दयेकल। लोम्बार्दतयेगु राज्यया राजधानी पाभिया (Pavia) खः, गन निसें इमिसं इटालीया तःधँगु भूभाग शासन यात। लोम्बार्द शासकत व रोमया पोप (Pope) दथुइ निरन्तर राजनीतिक व क्षेत्रीय तनाव जुयाच्वन। थ्व तनावया लिच्वः कथं पोप नं फ्र्याङ्कतयेगु जुजु सार्लेमेन (Charlemagne) यात ग्वहालि काः वल। सन् ७७४ इ सार्लेमेनं लोम्बार्दतयेगु राजधानी पाभिया कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्ययात थःगु फ्र्याङ्किश साम्राज्यय् विलय यात। ===पेपल राज्य=== {{मू पौ|पेपल राज्य}} थ्व मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत ५गू व ८गू शताब्दीया दथुइ क्याथोलिक चर्चयात प्राप्त जूगु भूमि व दानया आधारय् विकास जूगु ख। सन् ७५६ इ फ्र्याङ्किश जुजु पेपिन द सर्ट (Pepin the Short) नं पोप स्टिफन द्वितीययात ब्यूगु "पेपिनया दान" (Donation of Pepin) थ्व राज्यया औपचारिक जग खः। थ्व राज्यया केन्द्र रोम (Rome) नगर खः व थुकिया क्षेत्र मध्य इटलीया [[लातियम]], [[अम्ब्रिया]], मार्चे, व रोमान्या तक्क थ्यंगु खः। पेपल राज्यया मू थःहे क्याथोलिक चर्चया पोप जुइगु चलन जुल, गुकिं थुकियात छगू पादरी सम्प्रदाय आधारित राज्य (theocracy) या रूप दयेकल। थ्व राज्यं मध्यकालीन युरोपियन राजनीतिइ, विशेष यानाः [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] नापया स्वापू व कूटनीतिइ तःधँगु भूमिका म्हितल। पुनर्जागरण कालय् पेपल राज्यं कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधँगु लगानी यात, गुकिं यानाः रोम युरोपया सांस्कृतिक राजधानी जुल। १९गू शताब्दीइ [[इटालियन एकीकरण]] (Risorgimento) या अभियान न्ह्याःगु खँय् पोप राज्यया क्षेत्रत इटली राज्यय् दुथ्यायेगु ज्या जुल। सन् १८७० इ इटालियन सेनां रोम नगर कायेधुंकाः पेपल राज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। लिपा सन् १९२९ या ल्याटरन सन्धिया (Lateran Treaty) माध्यमं भेटिकन सिटी (Vatican City) या रूपय् पोपया सार्वभौमिकतायात पुनः मान्यता बिल। ===सिसिली राज्य=== {{मू पौ|सिसिली राज्य}} थ्व मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक कालय् दक्षिणी इटाली व सिसिली न्हसिभुइ दूगु छगू महत्वपूर्ण ऐतिहासिक राज्य ख। थ्व राज्यया पलिस्था सन् ११३० इ नर्मन जुजु रोजर द्वितीय (Roger II) नं याःगु खः, गुम्हेस्यां सिसिलीइ च्वंगु अरब व बिजन्तिन भूभागतयेत छधी यात। थ्व राज्यया राजधानी पालेर्मो (Palermo) खः, गुगु उगु ईया युरोपया दक्ले तःमि व बहुसांस्कृतिक नगर दथुइ छगू खः। नर्मन शासनकालय् सिसिलीइ अरब, ग्रीक, ल्याटिन, व नर्मन संस्कृतिया अभूतपूर्व ल्वाकबुकः खनेदत। लिपा थ्व राज्य होहेनस्टाउफेन (Hohenstaufen) वंशया अधीनय् वन, गन सम्राट फ्रेडरिक द्वितीय (Frederick II) नं थुकियात छगू बौद्धिक व प्रशासनिक केन्द्रया रूपय् विकास यात। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् सन् १२८२ या "सिसिलियन भेस्पर्स" (Sicilian Vespers) विद्रोह धुंकाः थ्व राज्य निब्वलय् ब्वथल: सिसिली न्हसिभु व नेपल्स राज्य (Kingdom of Naples)। लिपा थ्व राज्य आरागोन (Aragon), स्पेन, व बोर्बोन (Bourbon) वंशया प्रभुत्वय् वन। १८१६ इ थ्व राज्य व नेपल्स राज्ययात नापं स्वानाः "निता सिसिलीतेगु राज्य" (Kingdom of Two Sicilies) दयेकल। अन्त्यय् सन् १८६१ इ इटालियन एकीकरण (Risorgimento) या झ्वलय् थ्व राज्य आधुनिक इटाली राज्यय् विलय जुल। ===जेनोआ गणराज्य=== {{मू पौ|जेनोआ गणराज्य}} थ्व उत्तर-पश्चिम इटलीया लिगुरिया (Liguria) क्षेत्रय् अवस्थित छगू शक्तिशाली मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक समुद्री गणराज्य (Maritime Republic) ख। थ्व गणराज्य ११गू शताब्दीया उत्तरार्धय् स्वायत्त नगर-राज्य (commune) या रूपय् न्ह्याःगु खः व लिपा भूमध्यसागरया छगू तःधँगु व्यापारिक साम्राज्य जुल। जेनोआया समृद्धिया मू आधार उकिया नौसेना शक्ति, व्यापारिक जहाज, व वित्तीय प्रणाली खः। थ्व गणराज्यं भूमध्यसागर, एजियन सागर, व हाकु सागर (Black Sea) या तटीय क्षेत्रय् थःगु व्यापारिक उपनिवेश व केन्द्रत पलिस्था यात। जेनोआ व उकिया मू प्रतिद्वंद्वी भेनिस गणराज्य (Republic of Venice) दथुइ व्यापारिक वर्चस्वयात कयाः यक्व ई तक्क तच्वःगु धेधेबल्ला व हताः जुल। जेनोआया ब्याङ्करतयेसं १५गू व १६गू शताब्दीइ युरोपियन जुजुत, विशेष यानाः स्पेनया साम्राज्ययात तःधँगु ऋण त्याः बिल व अन्तर्राष्ट्रिय वित्तिय प्रणालीइ प्रभाव दयेकल। प्रसिद्ध अन्वेषक क्रिस्टोफर कोलम्बस (Christopher Columbus) जेनोआ नगरया हे च्वंमि खः। थ्व गणराज्यय् "डोज" (Doge) धइगु मुख्य प्रशासकं शासन याइगु खः व उकिया व्यवस्थापन कुलीन परिवारतयेसं याइगु खः। १८गू शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपोलियनया आक्रमण धुंकाः सन् १७९७ इ थ्व प्राचीन गणराज्यया अन्त्य जुल। ===भेनिस गणराज्य=== {{मू पौ|भेनिस गणराज्य}} थ्व उत्तर-पूर्वी इटालीइ [[एड्रियाटिक सागर]]या तटय् अवस्थित मध्यकाल व पुनर्जागरण कालया छगू तसकं शक्तिशाली व समृद्ध समुद्री साम्राज्य ख। थ्व गणराज्य ६गू शताब्दीइ [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या संरक्षणय् पलिस्था जूगु खः व लिपा पूर्ण स्वायत्त जुयाः तःधँगु व्यापारिक शक्ति जुल। भेनिसया मू समृद्धि [[भूमध्यसागर]] व रेशम मार्ग (Silk Road) जुयाः जुइगु युरोप व पूर्व (Orient) दथुया व्यापारं वःगु ख। थ्व राज्ययात छगू विशेष राजनीतिक संरचनां सञ्चालन याइगु जुल, गुकिया प्रमुखयात "डोज" (Doge) धाइगु खः व थुकियात कुलीन सभां चयन याइगु ख। भेनिसया नौसेना युरोपया दक्ले शक्तिशाली सेना खः, गुकिं भेनिसयात व्यापारिक लं व उपनिवेशत रक्षा यायेत ग्वहालि यात। थ्व गणराज्यं एड्रियाटिक तट, ग्रीसया न्हसिभुत, व साइप्रस तक्क थःगु क्षेत्र विस्तार यात। भेनिस थःगु अद्वितीय वास्तुकला, नहर प्रणाली, व कलात्मक समृद्धिया निसिं युरोपया छगू प्रमुख सांस्कृतिक केन्द्र जुयाच्वन। १६गू व १७गू शताब्दीइ [[अटोमन साम्राज्य]]या उदय व न्हुगु समुद्री व्यापार लंया मालेज्या धुंकाः भेनिसया आर्थिक व व्यापारिक प्रभाव म्हो जुल। सन् १७९७ इ नेपोलियन बोनापार्टया आक्रमण धुंकाः ११०० दँ स्वया अप्वः ताःहाकःगु इतिहास दःगु थ्व गणराज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[Category:इटालीया इतिहास]] [[en:History of Italy]] 6gaipryglc5bo2u26ogab4nqo61dwbj 1124837 1124834 2026-09-15T05:44:29Z Eukesh 11 /* ब्वथला */ 1124837 wikitext text/x-wiki '''इटालीया इतिहास''' धाःगु भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु राष्ट्रया इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==प्राचीन इतिहास== ===साम्राज्य== {{मू पौ|रोमन साम्राज्य}} '''रोमन साम्राज्य''' [[प्राचीन रोम|प्राचीन रोमन सभ्यता]]या साम्राज्य ख। थ्व कालखण्डय् [[सरकार]] [[अटोक्र्यासी|अटोक्र्याटिक]] जुवन। थ्व कालखण्ड ५००दंया [[रोमन गणतन्त्र]] (५१०इ पू - १गु शताब्दी इ पू) धुंका वगु ख। रोमन गणतन्त्र [[गाइयस मारियस]] व [[सुल्ला]]या कन्फ्लिक्ट व [[पोम्पी महान]]या बिरुद्धया [[जुलियस सिजर]]या [[जनयुद्ध|जनयुद्धं]] याना कमजोर जुवन।.<ref> थ्व स्ट्रगलय् सच्छिऔं सांसदतेत स्यागु ज्या जुल व मेमेपिं सांसदत नं कालं सिना वन। अतः, [[रोमन सेनेट]]य् [[प्रथम त्रायमभाइरेत]] व लिपा [[द्वितीय त्रायमभाइरेत]]या पक्षधारीतेगु ल्याखं त्च्ववन।</ref> रोम गणतन्त्रं साम्राज्यय् वंगु तिथि थ्व हे धका मदु। तर थ्व हिउपाया निंति यक्व उम्मेद्वार झाकातेगु लिधंसा काय्‌गु या। थुकिलि जुलियस सिजरया पर्पेच्युवल कथं रोमन डिक्टेटरया पदय् मनोनयन ([[४४ इ पू]]), सिजरया उत्तराधिकारी [[अगस्टस]]या [[एक्तियमया ब्याटल]]य् विजय ([[सेप्टेम्बर २]], [[३१ इ पू]]), व रोमन सेनेटं अक्टेभियनयात [[मानार्थ]] (अनरिफिक) ''[[अगस्टस (मानार्थ)|अगस्टस]]'' पद ब्युगु ([[ज्यानुवरी १६]], [[२७ इ पू]]) दक्ले मू झाकात ख।<ref>अक्टेभियनं आधिकारिक कथं थःमेस्यां रोमन साम्राज्य संरक्षण यानागु धका थगु अधिकारयात गणतान्त्रिक फर्मयात सुचुकातल। वय्‌कया इले गणतन्त्रय् थें हे [[कन्सुल]]त निर्वाचित जुया च्वन, व्यवस्थापिकायात प्लेबियनतेगु [[त्रिब्युन]]त वना हे च्वन, नापं सांसदतेसं (senators) [[क्युरिया|रोमन क्युरिया]]या बारेय् वादविवाद याना हे च्वंगु खने दु। अथे जुसां लिच्वःय् सकल विषयय् प्रभाव व सकल विवादय् अन्तिम निर्णय अक्टेभियनया हे जुगु खने दु। थ्व प्रभावयात क्वातुक्क ज्व्नातेत वय्‌कलं माबिलेयात [[रोमन लिजियन]]या समर्थन कयादिगु खने दु।</ref> [[ल्याटिन भाषा]]या खँग्वः [[''इम्पेरियम रोमानम'']] (रोमन साम्राज्य) हे ल्याटिन एक्स्प्रेसनय् दक्ले बांलाक्क स्युगु खँग्व जुइफु गन खँग्वः "''imperium''" वा इन्पेरियमयात रोमन साम्राज्यया दुने लाःगु हलिमया कथं ईंगीत यागु दु। अगस्टसया ई निसें [[रोमन साम्राज्यया पतन]] तक्कया दुने रोमं [[पश्चिमी युरेसियाया इतिहास|पश्चिमी युरेसिया]] व [[मागारेब|उत्तरी अफ्रिका]]यात डोमिनेट यात व थ्व साम्राज्यं थ्व थाय्‌या जनसंख्याय् मू जनसंख्या देकल। रोमन एक्स्पान्सन थ्व देय् साम्राज्यय् हिलेस्वया न्ह्य हे न्ह्यथंगु ख। थ्व साम्राज्यं थगु भूभागया च्वका सम्राट [[त्राजन]]या इले [[देसिया]]या कब्जा( इ सं[[१०६]]य्) धुंका थ्यन। थुकिया भूभागया दक्ले तधंगु बिले, रोमन साम्राज्यं थ्यंमथ्यं ५&nbsp;९००&nbsp;०००&nbsp;वर्ग किमि (२,३००,००० वर्ग माइल) भूक्षेत्रय् फैलेजुगु खने दु। हलिमया संस्कृतिय्, विधानय्, प्रविधिइ, कलाय्, भाषाय्, सैन्यय्, वास्तुय् आदि यक्व सभ्यताया ख्यले रोमन साम्राज्यया प्रत्यक्ष/परोक्ष प्रभाव आतक्क नं खने दनि। रोमन साम्राज्यया अन्त्य धका ऐतिहासिक घोषणा मजु। तर थ्व साम्राज्यया अन्त्ययात [[सेप्टेम्बर ४]] [[४७६]]या खुनु काय्‌छिं। थ्व खुनु [[पश्चिमी रोमन साम्राज्य]]या अन्तिम सम्राट [[रोमुलस अगस्टस]] पदच्यूत जुल व लिपा थ्व पदपूर्ति गब्लें मजुल। तर मबागु रोमन साम्राज्यया अन्तिम जुजु दायोक्लेतियन ख। वय्‌कःलं [[३०५]]य् सकल रोमया सम्राटया पदं अवकास कया दिल्। वय्‌कःया राजधानी रोम ख। वय्‌कःलं रोमन साम्राज्ययात पूर्व व पश्चिम साम्राज्यय् बायादिल। वय्‌कःलं साम्राज्ययात बाय्‌धुंका निगु हे साम्राज्यं थःयात रोमन साम्राज्य देकेयागु यक्व कुतः यात। पश्चिमी रोमन साम्राज्य क्वह्यना वना [[५औं शताब्दी]]य् ध्वस्त जुल। पूर्वी रोमन साम्राज्य (थ्व लिपा [[युनानी]] तत्त्वया समिश्रण याना छगु सहश्राब्दी तक्क म्वाय्‌ फतः व लिपा [[अट्टोम्यान साम्राज्य]]या ल्हातं १४५३य् पतन जुल), थौं-कन्हेया भाषाय् [[बैजन्टाइन साम्राज्य]] , नं ग्रेको-रोमन वैधानिक व सांस्कृतिक चलनयात हेलेन्सिक (युनानी) व [[पूर्वी अर्थोडक्स चर्च]]या समिश्रणय् छुं ई या निंति म्वाका तल। ==मध्यकालीन इतिहास== थ्व देय्या इतिहास थीथी लागा व ईया मंका इतिहास ख। ===गथिक हताः=== {{मू पौ|गथिक युद्ध}} गथिक हताः छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं [[इटालियन प्रायद्वीप]] व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ===गुएल्फ व गिबेलिन=== {{मू पौ|गुएल्फ व गिबेलिन}} थ्व मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ===मेडिसी छेँजः=== {{मू पौ|मेडिसी छेँजः}} थ्व इटालीया छगू शक्तिशाली राजनीतिक वंश, [[ध्येबा कुथि]] (bank) न्ह्याकीपिं [[छेँजः]], व जुजुखलः खः। १५गू सदीइ फ्लोरेन्स गणतन्त्रय् (Republic of Florence) थ्व परिवारया तःधंगु प्रभाव खनेदत। युरोपेली इतिहासय् इमित दकलय् महत्त्वपूर्ण [[छेँजः]] मध्ये छगू कथं कायेगु याइ, छाय्धाःसा इटालीया पुनर्जागरण (Italian Renaissance) न्ह्याकेत व विकास यायेत इमिगु तःधंगु योगदान दु।<ref>Strathern, Paul (2003). The Medici: Godfathers of the Renaissance. Vintage Books.</ref> ===लोम्बार्द=== {{मू पौ|लोम्बार्द}} लोम्बार्द छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु जुजु अल्बोइन (Alboin) या नेतृत्वय् लोम्बार्दतयेसं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अधीनय् च्वंगु इटालियन प्रायद्वीपय् आक्रमण यात। इपिं आल्प्स च्वकाझ्वः पुलाः उत्तरी इटलीइ थ्यन व अल्पावधिइ यक्व भूभाग कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्य (Kingdom of the Lombards) नीस्वायेफत। थ्व खलकं इटालीइ थःगु शासन पलिस्था यायेधुंकाः उत्तरी इटालीया क्षेत्रयात "लोम्बार्दी" (Lombardy) नामं म्हसीकल। न्हापा थःगु धर्म हनिपिं लोम्बार्दतयेसं लिपा इटालियन मनूतेगु क्याथोलिक धर्मयात नालाकाल। इमिसं इटालीया स्थानीय ल्याटिन भाषा, कानून व संस्कृति यात थःगु परम्परा नाप स्वानाः न्हुगु संस्कृति दयेकल। लोम्बार्दतयेगु राज्यया राजधानी पाभिया (Pavia) खः, गन निसें इमिसं इटालीया तःधँगु भूभाग शासन यात। लोम्बार्द शासकत व रोमया पोप (Pope) दथुइ निरन्तर राजनीतिक व क्षेत्रीय तनाव जुयाच्वन। थ्व तनावया लिच्वः कथं पोप नं फ्र्याङ्कतयेगु जुजु सार्लेमेन (Charlemagne) यात ग्वहालि काः वल। सन् ७७४ इ सार्लेमेनं लोम्बार्दतयेगु राजधानी पाभिया कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्ययात थःगु फ्र्याङ्किश साम्राज्यय् विलय यात। ===पेपल राज्य=== {{मू पौ|पेपल राज्य}} थ्व मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत ५गू व ८गू शताब्दीया दथुइ क्याथोलिक चर्चयात प्राप्त जूगु भूमि व दानया आधारय् विकास जूगु ख। सन् ७५६ इ फ्र्याङ्किश जुजु पेपिन द सर्ट (Pepin the Short) नं पोप स्टिफन द्वितीययात ब्यूगु "पेपिनया दान" (Donation of Pepin) थ्व राज्यया औपचारिक जग खः। थ्व राज्यया केन्द्र रोम (Rome) नगर खः व थुकिया क्षेत्र मध्य इटलीया [[लातियम]], [[अम्ब्रिया]], मार्चे, व रोमान्या तक्क थ्यंगु खः। पेपल राज्यया मू थःहे क्याथोलिक चर्चया पोप जुइगु चलन जुल, गुकिं थुकियात छगू पादरी सम्प्रदाय आधारित राज्य (theocracy) या रूप दयेकल। थ्व राज्यं मध्यकालीन युरोपियन राजनीतिइ, विशेष यानाः [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] नापया स्वापू व कूटनीतिइ तःधँगु भूमिका म्हितल। पुनर्जागरण कालय् पेपल राज्यं कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधँगु लगानी यात, गुकिं यानाः रोम युरोपया सांस्कृतिक राजधानी जुल। १९गू शताब्दीइ [[इटालियन एकीकरण]] (Risorgimento) या अभियान न्ह्याःगु खँय् पोप राज्यया क्षेत्रत इटली राज्यय् दुथ्यायेगु ज्या जुल। सन् १८७० इ इटालियन सेनां रोम नगर कायेधुंकाः पेपल राज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। लिपा सन् १९२९ या ल्याटरन सन्धिया (Lateran Treaty) माध्यमं भेटिकन सिटी (Vatican City) या रूपय् पोपया सार्वभौमिकतायात पुनः मान्यता बिल। ===सिसिली राज्य=== {{मू पौ|सिसिली राज्य}} थ्व मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक कालय् दक्षिणी इटाली व सिसिली न्हसिभुइ दूगु छगू महत्वपूर्ण ऐतिहासिक राज्य ख। थ्व राज्यया पलिस्था सन् ११३० इ नर्मन जुजु रोजर द्वितीय (Roger II) नं याःगु खः, गुम्हेस्यां सिसिलीइ च्वंगु अरब व बिजन्तिन भूभागतयेत छधी यात। थ्व राज्यया राजधानी पालेर्मो (Palermo) खः, गुगु उगु ईया युरोपया दक्ले तःमि व बहुसांस्कृतिक नगर दथुइ छगू खः। नर्मन शासनकालय् सिसिलीइ अरब, ग्रीक, ल्याटिन, व नर्मन संस्कृतिया अभूतपूर्व ल्वाकबुकः खनेदत। लिपा थ्व राज्य होहेनस्टाउफेन (Hohenstaufen) वंशया अधीनय् वन, गन सम्राट फ्रेडरिक द्वितीय (Frederick II) नं थुकियात छगू बौद्धिक व प्रशासनिक केन्द्रया रूपय् विकास यात। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् सन् १२८२ या "सिसिलियन भेस्पर्स" (Sicilian Vespers) विद्रोह धुंकाः थ्व राज्य निब्वलय् ब्वथल: सिसिली न्हसिभु व नेपल्स राज्य (Kingdom of Naples)। लिपा थ्व राज्य आरागोन (Aragon), स्पेन, व बोर्बोन (Bourbon) वंशया प्रभुत्वय् वन। १८१६ इ थ्व राज्य व नेपल्स राज्ययात नापं स्वानाः "निता सिसिलीतेगु राज्य" (Kingdom of Two Sicilies) दयेकल। अन्त्यय् सन् १८६१ इ इटालियन एकीकरण (Risorgimento) या झ्वलय् थ्व राज्य आधुनिक इटाली राज्यय् विलय जुल। ===जेनोआ गणराज्य=== {{मू पौ|जेनोआ गणराज्य}} थ्व उत्तर-पश्चिम इटलीया लिगुरिया (Liguria) क्षेत्रय् अवस्थित छगू शक्तिशाली मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक समुद्री गणराज्य (Maritime Republic) ख। थ्व गणराज्य ११गू शताब्दीया उत्तरार्धय् स्वायत्त नगर-राज्य (commune) या रूपय् न्ह्याःगु खः व लिपा भूमध्यसागरया छगू तःधँगु व्यापारिक साम्राज्य जुल। जेनोआया समृद्धिया मू आधार उकिया नौसेना शक्ति, व्यापारिक जहाज, व वित्तीय प्रणाली खः। थ्व गणराज्यं भूमध्यसागर, एजियन सागर, व हाकु सागर (Black Sea) या तटीय क्षेत्रय् थःगु व्यापारिक उपनिवेश व केन्द्रत पलिस्था यात। जेनोआ व उकिया मू प्रतिद्वंद्वी भेनिस गणराज्य (Republic of Venice) दथुइ व्यापारिक वर्चस्वयात कयाः यक्व ई तक्क तच्वःगु धेधेबल्ला व हताः जुल। जेनोआया ब्याङ्करतयेसं १५गू व १६गू शताब्दीइ युरोपियन जुजुत, विशेष यानाः स्पेनया साम्राज्ययात तःधँगु ऋण त्याः बिल व अन्तर्राष्ट्रिय वित्तिय प्रणालीइ प्रभाव दयेकल। प्रसिद्ध अन्वेषक क्रिस्टोफर कोलम्बस (Christopher Columbus) जेनोआ नगरया हे च्वंमि खः। थ्व गणराज्यय् "डोज" (Doge) धइगु मुख्य प्रशासकं शासन याइगु खः व उकिया व्यवस्थापन कुलीन परिवारतयेसं याइगु खः। १८गू शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपोलियनया आक्रमण धुंकाः सन् १७९७ इ थ्व प्राचीन गणराज्यया अन्त्य जुल। ===भेनिस गणराज्य=== {{मू पौ|भेनिस गणराज्य}} थ्व उत्तर-पूर्वी इटालीइ [[एड्रियाटिक सागर]]या तटय् अवस्थित मध्यकाल व पुनर्जागरण कालया छगू तसकं शक्तिशाली व समृद्ध समुद्री साम्राज्य ख। थ्व गणराज्य ६गू शताब्दीइ [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या संरक्षणय् पलिस्था जूगु खः व लिपा पूर्ण स्वायत्त जुयाः तःधँगु व्यापारिक शक्ति जुल। भेनिसया मू समृद्धि [[भूमध्यसागर]] व रेशम मार्ग (Silk Road) जुयाः जुइगु युरोप व पूर्व (Orient) दथुया व्यापारं वःगु ख। थ्व राज्ययात छगू विशेष राजनीतिक संरचनां सञ्चालन याइगु जुल, गुकिया प्रमुखयात "डोज" (Doge) धाइगु खः व थुकियात कुलीन सभां चयन याइगु ख। भेनिसया नौसेना युरोपया दक्ले शक्तिशाली सेना खः, गुकिं भेनिसयात व्यापारिक लं व उपनिवेशत रक्षा यायेत ग्वहालि यात। थ्व गणराज्यं एड्रियाटिक तट, ग्रीसया न्हसिभुत, व साइप्रस तक्क थःगु क्षेत्र विस्तार यात। भेनिस थःगु अद्वितीय वास्तुकला, नहर प्रणाली, व कलात्मक समृद्धिया निसिं युरोपया छगू प्रमुख सांस्कृतिक केन्द्र जुयाच्वन। १६गू व १७गू शताब्दीइ [[अटोमन साम्राज्य]]या उदय व न्हुगु समुद्री व्यापार लंया मालेज्या धुंकाः भेनिसया आर्थिक व व्यापारिक प्रभाव म्हो जुल। सन् १७९७ इ नेपोलियन बोनापार्टया आक्रमण धुंकाः ११०० दँ स्वया अप्वः ताःहाकःगु इतिहास दःगु थ्व गणराज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[Category:इटालीया इतिहास]] [[en:History of Italy]] fb1cxjsire4xfajj17byqok6su2bj1b 1124838 1124837 2026-09-15T05:44:39Z Eukesh 11 /* =साम्राज्य */ 1124838 wikitext text/x-wiki '''इटालीया इतिहास''' धाःगु भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु राष्ट्रया इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==प्राचीन इतिहास== ===साम्राज्य=== {{मू पौ|रोमन साम्राज्य}} '''रोमन साम्राज्य''' [[प्राचीन रोम|प्राचीन रोमन सभ्यता]]या साम्राज्य ख। थ्व कालखण्डय् [[सरकार]] [[अटोक्र्यासी|अटोक्र्याटिक]] जुवन। थ्व कालखण्ड ५००दंया [[रोमन गणतन्त्र]] (५१०इ पू - १गु शताब्दी इ पू) धुंका वगु ख। रोमन गणतन्त्र [[गाइयस मारियस]] व [[सुल्ला]]या कन्फ्लिक्ट व [[पोम्पी महान]]या बिरुद्धया [[जुलियस सिजर]]या [[जनयुद्ध|जनयुद्धं]] याना कमजोर जुवन।.<ref> थ्व स्ट्रगलय् सच्छिऔं सांसदतेत स्यागु ज्या जुल व मेमेपिं सांसदत नं कालं सिना वन। अतः, [[रोमन सेनेट]]य् [[प्रथम त्रायमभाइरेत]] व लिपा [[द्वितीय त्रायमभाइरेत]]या पक्षधारीतेगु ल्याखं त्च्ववन।</ref> रोम गणतन्त्रं साम्राज्यय् वंगु तिथि थ्व हे धका मदु। तर थ्व हिउपाया निंति यक्व उम्मेद्वार झाकातेगु लिधंसा काय्‌गु या। थुकिलि जुलियस सिजरया पर्पेच्युवल कथं रोमन डिक्टेटरया पदय् मनोनयन ([[४४ इ पू]]), सिजरया उत्तराधिकारी [[अगस्टस]]या [[एक्तियमया ब्याटल]]य् विजय ([[सेप्टेम्बर २]], [[३१ इ पू]]), व रोमन सेनेटं अक्टेभियनयात [[मानार्थ]] (अनरिफिक) ''[[अगस्टस (मानार्थ)|अगस्टस]]'' पद ब्युगु ([[ज्यानुवरी १६]], [[२७ इ पू]]) दक्ले मू झाकात ख।<ref>अक्टेभियनं आधिकारिक कथं थःमेस्यां रोमन साम्राज्य संरक्षण यानागु धका थगु अधिकारयात गणतान्त्रिक फर्मयात सुचुकातल। वय्‌कया इले गणतन्त्रय् थें हे [[कन्सुल]]त निर्वाचित जुया च्वन, व्यवस्थापिकायात प्लेबियनतेगु [[त्रिब्युन]]त वना हे च्वन, नापं सांसदतेसं (senators) [[क्युरिया|रोमन क्युरिया]]या बारेय् वादविवाद याना हे च्वंगु खने दु। अथे जुसां लिच्वःय् सकल विषयय् प्रभाव व सकल विवादय् अन्तिम निर्णय अक्टेभियनया हे जुगु खने दु। थ्व प्रभावयात क्वातुक्क ज्व्नातेत वय्‌कलं माबिलेयात [[रोमन लिजियन]]या समर्थन कयादिगु खने दु।</ref> [[ल्याटिन भाषा]]या खँग्वः [[''इम्पेरियम रोमानम'']] (रोमन साम्राज्य) हे ल्याटिन एक्स्प्रेसनय् दक्ले बांलाक्क स्युगु खँग्व जुइफु गन खँग्वः "''imperium''" वा इन्पेरियमयात रोमन साम्राज्यया दुने लाःगु हलिमया कथं ईंगीत यागु दु। अगस्टसया ई निसें [[रोमन साम्राज्यया पतन]] तक्कया दुने रोमं [[पश्चिमी युरेसियाया इतिहास|पश्चिमी युरेसिया]] व [[मागारेब|उत्तरी अफ्रिका]]यात डोमिनेट यात व थ्व साम्राज्यं थ्व थाय्‌या जनसंख्याय् मू जनसंख्या देकल। रोमन एक्स्पान्सन थ्व देय् साम्राज्यय् हिलेस्वया न्ह्य हे न्ह्यथंगु ख। थ्व साम्राज्यं थगु भूभागया च्वका सम्राट [[त्राजन]]या इले [[देसिया]]या कब्जा( इ सं[[१०६]]य्) धुंका थ्यन। थुकिया भूभागया दक्ले तधंगु बिले, रोमन साम्राज्यं थ्यंमथ्यं ५&nbsp;९००&nbsp;०००&nbsp;वर्ग किमि (२,३००,००० वर्ग माइल) भूक्षेत्रय् फैलेजुगु खने दु। हलिमया संस्कृतिय्, विधानय्, प्रविधिइ, कलाय्, भाषाय्, सैन्यय्, वास्तुय् आदि यक्व सभ्यताया ख्यले रोमन साम्राज्यया प्रत्यक्ष/परोक्ष प्रभाव आतक्क नं खने दनि। रोमन साम्राज्यया अन्त्य धका ऐतिहासिक घोषणा मजु। तर थ्व साम्राज्यया अन्त्ययात [[सेप्टेम्बर ४]] [[४७६]]या खुनु काय्‌छिं। थ्व खुनु [[पश्चिमी रोमन साम्राज्य]]या अन्तिम सम्राट [[रोमुलस अगस्टस]] पदच्यूत जुल व लिपा थ्व पदपूर्ति गब्लें मजुल। तर मबागु रोमन साम्राज्यया अन्तिम जुजु दायोक्लेतियन ख। वय्‌कःलं [[३०५]]य् सकल रोमया सम्राटया पदं अवकास कया दिल्। वय्‌कःया राजधानी रोम ख। वय्‌कःलं रोमन साम्राज्ययात पूर्व व पश्चिम साम्राज्यय् बायादिल। वय्‌कःलं साम्राज्ययात बाय्‌धुंका निगु हे साम्राज्यं थःयात रोमन साम्राज्य देकेयागु यक्व कुतः यात। पश्चिमी रोमन साम्राज्य क्वह्यना वना [[५औं शताब्दी]]य् ध्वस्त जुल। पूर्वी रोमन साम्राज्य (थ्व लिपा [[युनानी]] तत्त्वया समिश्रण याना छगु सहश्राब्दी तक्क म्वाय्‌ फतः व लिपा [[अट्टोम्यान साम्राज्य]]या ल्हातं १४५३य् पतन जुल), थौं-कन्हेया भाषाय् [[बैजन्टाइन साम्राज्य]] , नं ग्रेको-रोमन वैधानिक व सांस्कृतिक चलनयात हेलेन्सिक (युनानी) व [[पूर्वी अर्थोडक्स चर्च]]या समिश्रणय् छुं ई या निंति म्वाका तल। ==मध्यकालीन इतिहास== थ्व देय्या इतिहास थीथी लागा व ईया मंका इतिहास ख। ===गथिक हताः=== {{मू पौ|गथिक युद्ध}} गथिक हताः छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं [[इटालियन प्रायद्वीप]] व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ===गुएल्फ व गिबेलिन=== {{मू पौ|गुएल्फ व गिबेलिन}} थ्व मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ===मेडिसी छेँजः=== {{मू पौ|मेडिसी छेँजः}} थ्व इटालीया छगू शक्तिशाली राजनीतिक वंश, [[ध्येबा कुथि]] (bank) न्ह्याकीपिं [[छेँजः]], व जुजुखलः खः। १५गू सदीइ फ्लोरेन्स गणतन्त्रय् (Republic of Florence) थ्व परिवारया तःधंगु प्रभाव खनेदत। युरोपेली इतिहासय् इमित दकलय् महत्त्वपूर्ण [[छेँजः]] मध्ये छगू कथं कायेगु याइ, छाय्धाःसा इटालीया पुनर्जागरण (Italian Renaissance) न्ह्याकेत व विकास यायेत इमिगु तःधंगु योगदान दु।<ref>Strathern, Paul (2003). The Medici: Godfathers of the Renaissance. Vintage Books.</ref> ===लोम्बार्द=== {{मू पौ|लोम्बार्द}} लोम्बार्द छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु जुजु अल्बोइन (Alboin) या नेतृत्वय् लोम्बार्दतयेसं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अधीनय् च्वंगु इटालियन प्रायद्वीपय् आक्रमण यात। इपिं आल्प्स च्वकाझ्वः पुलाः उत्तरी इटलीइ थ्यन व अल्पावधिइ यक्व भूभाग कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्य (Kingdom of the Lombards) नीस्वायेफत। थ्व खलकं इटालीइ थःगु शासन पलिस्था यायेधुंकाः उत्तरी इटालीया क्षेत्रयात "लोम्बार्दी" (Lombardy) नामं म्हसीकल। न्हापा थःगु धर्म हनिपिं लोम्बार्दतयेसं लिपा इटालियन मनूतेगु क्याथोलिक धर्मयात नालाकाल। इमिसं इटालीया स्थानीय ल्याटिन भाषा, कानून व संस्कृति यात थःगु परम्परा नाप स्वानाः न्हुगु संस्कृति दयेकल। लोम्बार्दतयेगु राज्यया राजधानी पाभिया (Pavia) खः, गन निसें इमिसं इटालीया तःधँगु भूभाग शासन यात। लोम्बार्द शासकत व रोमया पोप (Pope) दथुइ निरन्तर राजनीतिक व क्षेत्रीय तनाव जुयाच्वन। थ्व तनावया लिच्वः कथं पोप नं फ्र्याङ्कतयेगु जुजु सार्लेमेन (Charlemagne) यात ग्वहालि काः वल। सन् ७७४ इ सार्लेमेनं लोम्बार्दतयेगु राजधानी पाभिया कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्ययात थःगु फ्र्याङ्किश साम्राज्यय् विलय यात। ===पेपल राज्य=== {{मू पौ|पेपल राज्य}} थ्व मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत ५गू व ८गू शताब्दीया दथुइ क्याथोलिक चर्चयात प्राप्त जूगु भूमि व दानया आधारय् विकास जूगु ख। सन् ७५६ इ फ्र्याङ्किश जुजु पेपिन द सर्ट (Pepin the Short) नं पोप स्टिफन द्वितीययात ब्यूगु "पेपिनया दान" (Donation of Pepin) थ्व राज्यया औपचारिक जग खः। थ्व राज्यया केन्द्र रोम (Rome) नगर खः व थुकिया क्षेत्र मध्य इटलीया [[लातियम]], [[अम्ब्रिया]], मार्चे, व रोमान्या तक्क थ्यंगु खः। पेपल राज्यया मू थःहे क्याथोलिक चर्चया पोप जुइगु चलन जुल, गुकिं थुकियात छगू पादरी सम्प्रदाय आधारित राज्य (theocracy) या रूप दयेकल। थ्व राज्यं मध्यकालीन युरोपियन राजनीतिइ, विशेष यानाः [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] नापया स्वापू व कूटनीतिइ तःधँगु भूमिका म्हितल। पुनर्जागरण कालय् पेपल राज्यं कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधँगु लगानी यात, गुकिं यानाः रोम युरोपया सांस्कृतिक राजधानी जुल। १९गू शताब्दीइ [[इटालियन एकीकरण]] (Risorgimento) या अभियान न्ह्याःगु खँय् पोप राज्यया क्षेत्रत इटली राज्यय् दुथ्यायेगु ज्या जुल। सन् १८७० इ इटालियन सेनां रोम नगर कायेधुंकाः पेपल राज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। लिपा सन् १९२९ या ल्याटरन सन्धिया (Lateran Treaty) माध्यमं भेटिकन सिटी (Vatican City) या रूपय् पोपया सार्वभौमिकतायात पुनः मान्यता बिल। ===सिसिली राज्य=== {{मू पौ|सिसिली राज्य}} थ्व मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक कालय् दक्षिणी इटाली व सिसिली न्हसिभुइ दूगु छगू महत्वपूर्ण ऐतिहासिक राज्य ख। थ्व राज्यया पलिस्था सन् ११३० इ नर्मन जुजु रोजर द्वितीय (Roger II) नं याःगु खः, गुम्हेस्यां सिसिलीइ च्वंगु अरब व बिजन्तिन भूभागतयेत छधी यात। थ्व राज्यया राजधानी पालेर्मो (Palermo) खः, गुगु उगु ईया युरोपया दक्ले तःमि व बहुसांस्कृतिक नगर दथुइ छगू खः। नर्मन शासनकालय् सिसिलीइ अरब, ग्रीक, ल्याटिन, व नर्मन संस्कृतिया अभूतपूर्व ल्वाकबुकः खनेदत। लिपा थ्व राज्य होहेनस्टाउफेन (Hohenstaufen) वंशया अधीनय् वन, गन सम्राट फ्रेडरिक द्वितीय (Frederick II) नं थुकियात छगू बौद्धिक व प्रशासनिक केन्द्रया रूपय् विकास यात। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् सन् १२८२ या "सिसिलियन भेस्पर्स" (Sicilian Vespers) विद्रोह धुंकाः थ्व राज्य निब्वलय् ब्वथल: सिसिली न्हसिभु व नेपल्स राज्य (Kingdom of Naples)। लिपा थ्व राज्य आरागोन (Aragon), स्पेन, व बोर्बोन (Bourbon) वंशया प्रभुत्वय् वन। १८१६ इ थ्व राज्य व नेपल्स राज्ययात नापं स्वानाः "निता सिसिलीतेगु राज्य" (Kingdom of Two Sicilies) दयेकल। अन्त्यय् सन् १८६१ इ इटालियन एकीकरण (Risorgimento) या झ्वलय् थ्व राज्य आधुनिक इटाली राज्यय् विलय जुल। ===जेनोआ गणराज्य=== {{मू पौ|जेनोआ गणराज्य}} थ्व उत्तर-पश्चिम इटलीया लिगुरिया (Liguria) क्षेत्रय् अवस्थित छगू शक्तिशाली मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक समुद्री गणराज्य (Maritime Republic) ख। थ्व गणराज्य ११गू शताब्दीया उत्तरार्धय् स्वायत्त नगर-राज्य (commune) या रूपय् न्ह्याःगु खः व लिपा भूमध्यसागरया छगू तःधँगु व्यापारिक साम्राज्य जुल। जेनोआया समृद्धिया मू आधार उकिया नौसेना शक्ति, व्यापारिक जहाज, व वित्तीय प्रणाली खः। थ्व गणराज्यं भूमध्यसागर, एजियन सागर, व हाकु सागर (Black Sea) या तटीय क्षेत्रय् थःगु व्यापारिक उपनिवेश व केन्द्रत पलिस्था यात। जेनोआ व उकिया मू प्रतिद्वंद्वी भेनिस गणराज्य (Republic of Venice) दथुइ व्यापारिक वर्चस्वयात कयाः यक्व ई तक्क तच्वःगु धेधेबल्ला व हताः जुल। जेनोआया ब्याङ्करतयेसं १५गू व १६गू शताब्दीइ युरोपियन जुजुत, विशेष यानाः स्पेनया साम्राज्ययात तःधँगु ऋण त्याः बिल व अन्तर्राष्ट्रिय वित्तिय प्रणालीइ प्रभाव दयेकल। प्रसिद्ध अन्वेषक क्रिस्टोफर कोलम्बस (Christopher Columbus) जेनोआ नगरया हे च्वंमि खः। थ्व गणराज्यय् "डोज" (Doge) धइगु मुख्य प्रशासकं शासन याइगु खः व उकिया व्यवस्थापन कुलीन परिवारतयेसं याइगु खः। १८गू शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपोलियनया आक्रमण धुंकाः सन् १७९७ इ थ्व प्राचीन गणराज्यया अन्त्य जुल। ===भेनिस गणराज्य=== {{मू पौ|भेनिस गणराज्य}} थ्व उत्तर-पूर्वी इटालीइ [[एड्रियाटिक सागर]]या तटय् अवस्थित मध्यकाल व पुनर्जागरण कालया छगू तसकं शक्तिशाली व समृद्ध समुद्री साम्राज्य ख। थ्व गणराज्य ६गू शताब्दीइ [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या संरक्षणय् पलिस्था जूगु खः व लिपा पूर्ण स्वायत्त जुयाः तःधँगु व्यापारिक शक्ति जुल। भेनिसया मू समृद्धि [[भूमध्यसागर]] व रेशम मार्ग (Silk Road) जुयाः जुइगु युरोप व पूर्व (Orient) दथुया व्यापारं वःगु ख। थ्व राज्ययात छगू विशेष राजनीतिक संरचनां सञ्चालन याइगु जुल, गुकिया प्रमुखयात "डोज" (Doge) धाइगु खः व थुकियात कुलीन सभां चयन याइगु ख। भेनिसया नौसेना युरोपया दक्ले शक्तिशाली सेना खः, गुकिं भेनिसयात व्यापारिक लं व उपनिवेशत रक्षा यायेत ग्वहालि यात। थ्व गणराज्यं एड्रियाटिक तट, ग्रीसया न्हसिभुत, व साइप्रस तक्क थःगु क्षेत्र विस्तार यात। भेनिस थःगु अद्वितीय वास्तुकला, नहर प्रणाली, व कलात्मक समृद्धिया निसिं युरोपया छगू प्रमुख सांस्कृतिक केन्द्र जुयाच्वन। १६गू व १७गू शताब्दीइ [[अटोमन साम्राज्य]]या उदय व न्हुगु समुद्री व्यापार लंया मालेज्या धुंकाः भेनिसया आर्थिक व व्यापारिक प्रभाव म्हो जुल। सन् १७९७ इ नेपोलियन बोनापार्टया आक्रमण धुंकाः ११०० दँ स्वया अप्वः ताःहाकःगु इतिहास दःगु थ्व गणराज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[Category:इटालीया इतिहास]] [[en:History of Italy]] fcgti7tejy7jzgppktg1pxi9unzyg9g 1124840 1124838 2026-09-15T05:47:54Z Eukesh 11 /* प्राचीन इतिहास */ 1124840 wikitext text/x-wiki '''इटालीया इतिहास''' धाःगु भूमध्यसागरीय क्षेत्रया कला, संस्कृति व साम्राज्यया केन्द्र जुयाच्वंगु राष्ट्रया इतिहास खः। प्राचीन ईलय् थन एट्रस्कन सभ्याता व लिपा '[[रोमन साम्राज्य]]' (Roman Empire) या उदय जुल, गुकिं मुक्कं युरोप, उत्तर अफ्रिका व मध्यपूर्वय् शासन यात। रोमन साम्राज्यया पतन लिपा इटाली थीथी चिधँपिं राज्य, नगर-राज्य (दसु भेनिस, फ्लोरेन्स, मिलान) व पोपया राज्यय् ब्वथला वन। १४गु निसें १७गु शताब्दीया दथुइ इटाली निसें '[[पुनर्जागरण]]' (Renaissance) न्ह्याः वल, गुकिं हलिमया कला, विज्ञान, व साहित्यय् क्रान्ति हल। [[लियोनार्डो दा भिन्ची]] व [[माइकेलएन्जेलो]] थेंज्याःपिं महान कलाकारत थ्व हे ईलय् दत। १९गु शताब्दीइ जुसेपे गारिबाल्डी व काभुरया नेतृत्वय् 'रिसोरजिमेन्टो' (Risorgimento) आन्दोलन मार्फत सन् १८६१य् इटालीया एकीकृत राज्य दयेकल। प्रथम विश्वयुद्ध लिपा बेनितो मुसोलिनीया नेतृत्वय् फासीवादी (Fascist) तानाशाही शासनया उदय जुल। द्वितीय विश्वयुद्धय् मुसोलिनीया पतन व युद्धया हार लिपा सन् १९४६य् इटाली गणतन्त्र (Republic) पलिस्था जुल। थौंकन्हे इटली युरोपया मू आर्थिक व सांस्कृतिक शक्ति खः व थःगु समृद्ध ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं नां जाः। ==प्राचीन इतिहास== {{मू पौ|प्राचीन रोम}} '''प्राचीन रोम''' [[इतालियन प्रायद्विप]]य् ८गु शताब्दी ईपूइ न्ह्यथंगु छगू प्राचीन जीवन्त [[लहना]] ख। [[भूमध्य सागर]]या सिथय् [[रोम]] नगरय् केन्द्रित थ्व लहना परिमार्जित जुया प्राचीन कालया दकले तःधंगु सभ्यताय् छगू जूवन। <ref>Chris Scarre, ''The Penguin Historical Atlas of Ancient Rome'' (London: [[Penguin Books]], 1995).</ref> थ्व सभ्यताया करिब १२गु शताब्दीया अस्तित्त्वय् रोमन सभ्यता [[राजतन्त्र|राजतन्त्रं]] कूलीनतन्त्रीय रोमन गणतन्त्र जुया निरंकुश रोमन साम्राज्य जुवन। थी-थी थाय्‌या मनुतयेत आक्रमण याना व सांस्कृतिक घुलन याना थ्व लहना दक्षिणी युरोप, पश्चिमी युरोप, एसिया माइनर, उत्तर अफ्रिका, उत्तर युरोपया भूभाग व पूर्वी युरोपया छुं भूभागयात थःगु अधीनय् लाकल। रोम सकल भूमध्यसागरीय क्षेत्रय् मू नगर व प्राचीन हलिमया छगू अहम् शक्ति केन्द्रया रुपय् स्थापित जुल। थ्व लहनायात थ्व स्वया न्ह्यः दूगु [[प्राचीन यवन]] लहनानाप स्वाना क्लासिकल एन्तिक्वितिया ग्रेको-रोमन हलिमया रुपय् नं कायेगु या। प्राचीन रोमया लहना रोम नगरं विकशित जूगु ख। रोमया बाखंकथं थ्व नगरया पलिस्था ७५३ इपूस रोमुलस व रिमस धाःपिं निम्ह दाजुकिजां याःगु ख। थ्व दाजुकिजापिंत छम्ह मिसा-धुं लहिना तधंयाःगु धैगु खं बाखनय् कनातःगु दु। थ्व नगर गन दयेकिगु धैगु खँय् दाजुकिजाया ल्वापू जुया रोमुलसं रिमसयात स्याःगु धका बाखनय कनातःगु दु। रोमुलसया नामं थ्व नगरया नां रोम जुवन। थ्व नगरय नगरवासीतेत आकर्षित यायेत मेमेगु थासं पिथना छ्वपिं मनूतेत थ्व नगरय दुथ्याःगु बाखं दु। प्राचीन ग्रीक इतिहासकार दायोनिसियसया बाखनय् त्रोजन हताः धुंका त्रोयया राजकुमार एसियासं (Aeneas) छपुचः त्रोयमि नापं समुद्रया लं जुया न्हूगु त्रोइ नगर पलिस्था यायेत थाय् मालाःच्वंबिलय् ताइबर खुसिया सिथय् थ्यन। थ्व थासय् थ्यंबिलय् थ्व पुचःया मिजंत समुद्र जुजुं मेगु थाय माःवनिगु बिचाः तल धाःसा मिस्तेसं धाःसा थ्व हे थासय् च्वनिगु बिचाः यात। थ्व पुचःया छम्ह रोमा धाम्ह मिसां दक्वं [[लःख]] छ्वेका थ्व हे थासय् च्वनिगु बिचाः तल। थ्व पुचःया मिजंत न्हापा तंचाःसां लिपा थ्व थाय् च्वनेत सेल्लाःगु थाय् धकाः सीका थ्व पुचलं थन हे नगर दयेकल। थ्व हे रोमा धाम्ह मिसाया नामं थ्व नगरया नां वःगु धैगु बाखनय् कनातःगु दु। रोमन चिनाखँमि [[भर्जिल]]या महाकाव्य [[एनिद]]य् धाःसा त्रोयमि राजकुमार एनियसं मिसात ताइबर खुसिं समुद्रय लिहां मवनिगु खं न्यंसा ताइबर खुसिइ मच्वंगु व लिपा एनियसया वंशजत अल्बान (Alban) जुजु जूगु व थ्व हे अल्बान वंशजं रोमुलस बुयावःगु धका च्वयातःगु दु। प्राचीन रोमया इतिहासयात स्वंगु कालखण्डय् बिभाजित यायेछिं- * राजतन्त्रकाल * गणतन्त्रकाल * साम्राज्यकाल ===राजतन्त्रकाल=== प्राचीन रोमया राजतन्त्रकालया यक्व च्वयातःगु दसु मदु। थ्व कालया अप्व खँ लिपाया गणतन्त्रकाल व साम्राज्यकालय् च्वयातःगु च्वखँया लिधंसाय् आधारित दु। थ्व कालया जुजुतेगु नां थ्व कथं दु- ;''<small>कालखण्ड</small>'' <timeline> ImageSize = width:800 height:75 PlotArea = width:700 height:50 left:65 bottom:20 AlignBars = justify Colors = id:time value:rgb(0.7,0.7,1) # id:period value:rgb(1,0.7,0.5) # id:age value:rgb(0.95,0.85,0.5) # id:era value:rgb(1,0.85,0.5) # id:eon value:rgb(1,0.85,0.7) # id:filler value:gray(0.8) # background bar id:black value:black Period = from:-753 till:-509 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:50 start:-753 ScaleMinor = unit:year increment:5 start:-753 PlotData = align:center textcolor:black fontsize:10 mark:(line,black) width:15 shift:(0,-5) bar:Rulers color:era from:-753 till:-717 text: [[रोमुलस]] from:-717 till:-673 text: [[नुमा पम्पिलियस|पम्पिलियस]] from:-673 till:-642 text: [[तुलस हस्तिलियस|हस्तिलियस]] from:-642 till:-616 text: [[एङ्कस मार्सियस|मार्सियस]] from:-616 till:-579 text: [[लुसियस तार्किनियस प्रिस्कस|प्रिस्कस]] from:-579 till:-535 text: [[सर्भियस तुलियस|सर्भियस]] from:-535 till:-509 text: [[लुसियस तार्किनियस सुपर्बस|तार्किनियस]] bar:&nbsp; color:filler from: -753 till: -614 text:न्हापांगु from: -614 till: -544 text:दथु from: -544 till: -509 text:लिपांगु </timeline> :::''सन्निकट कालखण्ड '' {| style="margin-left:auto; margin-right:auto;" border="0" width=700px class="wikitable sortable" ! दँ !! जुजु !! लिखँ |- |width=111px| 753–717 इपू ||[[रोमुलस]]||रोमुलस व रिमसया दन्त्यकथाया पात्र |- |716–673 इपू ||[[नुमा पम्पिलियस]]||रोमया दकलय् महत्त्वपूर्ण धार्मिक व राजनैतिक संस्था थ्व जुजुं दयेकूगु धैगु या |- |673–642 इपू ||[[तुलस हस्तिलियस]]||[[अल्बा लङ्गा]]या पराजय |- |640–616 इपू ||[[एङ्कस मार्सियस]]|| सेबिन्स् व अल्बान् नाप हताः |- |616–579 इपू ||[[लुसियस तार्किनियस प्रिस्कस]]|| सेनेतया ल्या परिमार्जित याःगु व [[सर्कस म्याक्सिमस]] दयेकूगु |- |578–535 इपू ||[[सर्भियस तुलियस]]||[[कम्पितालिया]] नखः व [[रोमन टंकण]]या विकास |- |535–509 इपू ||[[लुसियस तार्किनियस सुपर्बस]]||रोमया अन्तिम जुजु |} ===गणतन्त्रकाल=== रोमन गणतन्त्रकाल (लातिन भासय् Res publica Romana; प्राचीन लातिन भासय्: [ˈreːs ˈpuːb.lɪ.ka roːˈmaː.na]) प्राचीन रोमन लहनाया राजतन्त्र व साम्राज्य कालखण्डया दथुया कालखण्ड ख। थ्व कालखण्ड ५०९इपूस रोमन राजतन्त्रया पतन निसें २७इपूस रोमन साम्राज्यया पलिस्था तक दयाच्वन। थ्व कालखण्डय् थ्व लहनां थःगु प्रभाव बिस्तार यासें सकल भूमध्यसागरया प्राधान्य व दकलय् प्रभावशाली जुल। थ्व कालखण्डय् रोमन सरकारया नेतृत्व निम्ह कन्सुल(consul)तेसं यायेगु व्यवस्था जुल। कन्सुलत दँय् दच्छि नागरिकतेसं निर्वाचित यायेगु व्यवस्था दयाच्वन। कन्सुलतेत नियुक्त म्याजिस्त्रेसतेगु सेनेतं सल्लाह बीगु व्यवस्था दयाच्वन। तत्कालीन रोमन समाज व राजनीति श्रेणीबद्ध कथं विभक्त निपुचःतेगु संघर्षं प्रभावित जूगु खनेदु। थ्व निपुचः प्यात्रिसियन(patrician) व प्लेबियन(plebeian) ख। थ्व निपुचलय् प्यात्रिसियनत रोमया कुलीन बुं-थुवातेगु पुचः खः। थ्व पुचःया मनूत रोमया पलिस्थामितेगु वंशज जुयाच्वन। प्लेबियनत धाःसा लिपा रोमय् वःपिं बहुसंख्यक साधारण नागरिक जुयाच्वन। गणतन्त्रकालया पूर्वार्धय् वैधानिक कथं हे रोमया उच्चतम् ज्या कुलीनवर्ग वा प्यात्रिसियनतेगु जक ल्हातय् बीगु नियम दयाच्वन। थ्व कालखण्डय् बिस्तारं थन्यागु नियमत भंग जुजुं वन। थ्व नापं प्लेबियन वर्गया परिवार नं रोमया उच्च वर्ग जुइगु लं चाल। गणतन्त्रया नायःतेसं जनसेवा व जनसंरक्षणया सेल्लाःगु परम्परा व नैतिक नियम दयेकल। थुकिया लिच्वःया कथं रोमन लहनां थीथी सामरिक र राजनैतिक सफलता ल्हालाके फत। रोमया यक्व वैधानिक व व्यवस्थापिक संरचना लिपा जस्तिनियन संहिता (Justinian Code) व नेपोलियोनिक संहिता (Napoleonic Code) थें न्याःगु थी-थी च्वखँय् लिपिबद्ध जूवन। वर्तमान युरोप व हलिंया आपा देसय् नापं आधुनिक अन्तराष्ट्रिय संघ-संस्थाय् थ्व लहनाया वैधानिक सूत्रया छाप वर्तमान इलय् नं खनेदु। गणतन्त्रकालया न्हापांगु निगु शदीइ रोमन गणतन्त्रं रणनीति व कूटनीति छ्येला मध्य इतालिं थःगु प्रभाव सकल इतालियन प्रायद्वीपय् थ्यंकल। थ्व लिपाया सदीइ थ्व लहनां थःगु प्रभाव उत्तर अफ्रिका, आइबेरियन प्रायद्विप व वर्तमान दक्षिण फ्रान्सय् विस्तारित यात। थुकिया २ सदीइ १गू सदीया अन्त्यय् थ्व लहनां थःगु प्रभाव आधुनिक फ्रान्स, ग्रीस व पूर्वी भूमध्यसागरीय तटय् थ्यंकल। थ्व कालखण्डय् गणतन्त्रय् आन्तरिक कलह तच्वल गुकिया लिच्वःकथं छझ्वः गृहयुद्ध जुल। थ्व गृहयुद्ध जुलियस सिजरया हत्याय् क्वचाल। जुलियस सिजरया हत्या धुंका गणतन्त्र साम्राज्यय् परिणत जुल। गणतन्त्रकालया अन्त्य व साम्राज्यया सुरुवात गन जुल धैगु विषयय् मतभेद दु। थीथी इतिहासकारतेसं ४९इपूस जुलियस सिजरया रुबिकन खुसि पुलेगु तिथि, ४४इपूस सिजरया आजीवन अधिनायकत्त्वय् नियुक्ति व ३१इपूस मार्क एन्तनि व क्लियोप्यात्राया पराजययात साम्राज्यया पलिस्थातिथिया रुपय् कायेगु या। अथेजुसां आपालं इतिहासकारतेसं व प्राचीन रोमनतेसं रोमया सेनेतं अक्तेभियन सिजरयात असाधारण अधिकार बिया अगस्तस् पदवी ब्युगु २७इपूया तिथियात गणतन्त्रया पतनया रुपय् कायेगु या। ===साम्राज्य=== {{मू पौ|रोमन साम्राज्य}} '''रोमन साम्राज्य''' [[प्राचीन रोम|प्राचीन रोमन सभ्यता]]या साम्राज्य ख। थ्व कालखण्डय् [[सरकार]] [[अटोक्र्यासी|अटोक्र्याटिक]] जुवन। थ्व कालखण्ड ५००दंया [[रोमन गणतन्त्र]] (५१०इ पू - १गु शताब्दी इ पू) धुंका वगु ख। रोमन गणतन्त्र [[गाइयस मारियस]] व [[सुल्ला]]या कन्फ्लिक्ट व [[पोम्पी महान]]या बिरुद्धया [[जुलियस सिजर]]या [[जनयुद्ध|जनयुद्धं]] याना कमजोर जुवन।.<ref> थ्व स्ट्रगलय् सच्छिऔं सांसदतेत स्यागु ज्या जुल व मेमेपिं सांसदत नं कालं सिना वन। अतः, [[रोमन सेनेट]]य् [[प्रथम त्रायमभाइरेत]] व लिपा [[द्वितीय त्रायमभाइरेत]]या पक्षधारीतेगु ल्याखं त्च्ववन।</ref> रोम गणतन्त्रं साम्राज्यय् वंगु तिथि थ्व हे धका मदु। तर थ्व हिउपाया निंति यक्व उम्मेद्वार झाकातेगु लिधंसा काय्‌गु या। थुकिलि जुलियस सिजरया पर्पेच्युवल कथं रोमन डिक्टेटरया पदय् मनोनयन ([[४४ इ पू]]), सिजरया उत्तराधिकारी [[अगस्टस]]या [[एक्तियमया ब्याटल]]य् विजय ([[सेप्टेम्बर २]], [[३१ इ पू]]), व रोमन सेनेटं अक्टेभियनयात [[मानार्थ]] (अनरिफिक) ''[[अगस्टस (मानार्थ)|अगस्टस]]'' पद ब्युगु ([[ज्यानुवरी १६]], [[२७ इ पू]]) दक्ले मू झाकात ख।<ref>अक्टेभियनं आधिकारिक कथं थःमेस्यां रोमन साम्राज्य संरक्षण यानागु धका थगु अधिकारयात गणतान्त्रिक फर्मयात सुचुकातल। वय्‌कया इले गणतन्त्रय् थें हे [[कन्सुल]]त निर्वाचित जुया च्वन, व्यवस्थापिकायात प्लेबियनतेगु [[त्रिब्युन]]त वना हे च्वन, नापं सांसदतेसं (senators) [[क्युरिया|रोमन क्युरिया]]या बारेय् वादविवाद याना हे च्वंगु खने दु। अथे जुसां लिच्वःय् सकल विषयय् प्रभाव व सकल विवादय् अन्तिम निर्णय अक्टेभियनया हे जुगु खने दु। थ्व प्रभावयात क्वातुक्क ज्व्नातेत वय्‌कलं माबिलेयात [[रोमन लिजियन]]या समर्थन कयादिगु खने दु।</ref> [[ल्याटिन भाषा]]या खँग्वः [[''इम्पेरियम रोमानम'']] (रोमन साम्राज्य) हे ल्याटिन एक्स्प्रेसनय् दक्ले बांलाक्क स्युगु खँग्व जुइफु गन खँग्वः "''imperium''" वा इन्पेरियमयात रोमन साम्राज्यया दुने लाःगु हलिमया कथं ईंगीत यागु दु। अगस्टसया ई निसें [[रोमन साम्राज्यया पतन]] तक्कया दुने रोमं [[पश्चिमी युरेसियाया इतिहास|पश्चिमी युरेसिया]] व [[मागारेब|उत्तरी अफ्रिका]]यात डोमिनेट यात व थ्व साम्राज्यं थ्व थाय्‌या जनसंख्याय् मू जनसंख्या देकल। रोमन एक्स्पान्सन थ्व देय् साम्राज्यय् हिलेस्वया न्ह्य हे न्ह्यथंगु ख। थ्व साम्राज्यं थगु भूभागया च्वका सम्राट [[त्राजन]]या इले [[देसिया]]या कब्जा( इ सं[[१०६]]य्) धुंका थ्यन। थुकिया भूभागया दक्ले तधंगु बिले, रोमन साम्राज्यं थ्यंमथ्यं ५&nbsp;९००&nbsp;०००&nbsp;वर्ग किमि (२,३००,००० वर्ग माइल) भूक्षेत्रय् फैलेजुगु खने दु। हलिमया संस्कृतिय्, विधानय्, प्रविधिइ, कलाय्, भाषाय्, सैन्यय्, वास्तुय् आदि यक्व सभ्यताया ख्यले रोमन साम्राज्यया प्रत्यक्ष/परोक्ष प्रभाव आतक्क नं खने दनि। रोमन साम्राज्यया अन्त्य धका ऐतिहासिक घोषणा मजु। तर थ्व साम्राज्यया अन्त्ययात [[सेप्टेम्बर ४]] [[४७६]]या खुनु काय्‌छिं। थ्व खुनु [[पश्चिमी रोमन साम्राज्य]]या अन्तिम सम्राट [[रोमुलस अगस्टस]] पदच्यूत जुल व लिपा थ्व पदपूर्ति गब्लें मजुल। तर मबागु रोमन साम्राज्यया अन्तिम जुजु दायोक्लेतियन ख। वय्‌कःलं [[३०५]]य् सकल रोमया सम्राटया पदं अवकास कया दिल्। वय्‌कःया राजधानी रोम ख। वय्‌कःलं रोमन साम्राज्ययात पूर्व व पश्चिम साम्राज्यय् बायादिल। वय्‌कःलं साम्राज्ययात बाय्‌धुंका निगु हे साम्राज्यं थःयात रोमन साम्राज्य देकेयागु यक्व कुतः यात। पश्चिमी रोमन साम्राज्य क्वह्यना वना [[५औं शताब्दी]]य् ध्वस्त जुल। पूर्वी रोमन साम्राज्य (थ्व लिपा [[युनानी]] तत्त्वया समिश्रण याना छगु सहश्राब्दी तक्क म्वाय्‌ फतः व लिपा [[अट्टोम्यान साम्राज्य]]या ल्हातं १४५३य् पतन जुल), थौं-कन्हेया भाषाय् [[बैजन्टाइन साम्राज्य]] , नं ग्रेको-रोमन वैधानिक व सांस्कृतिक चलनयात हेलेन्सिक (युनानी) व [[पूर्वी अर्थोडक्स चर्च]]या समिश्रणय् छुं ई या निंति म्वाका तल। ==मध्यकालीन इतिहास== थ्व देय्या इतिहास थीथी लागा व ईया मंका इतिहास ख। ===गथिक हताः=== {{मू पौ|गथिक युद्ध}} गथिक हताः छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं [[इटालियन प्रायद्वीप]] व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ===गुएल्फ व गिबेलिन=== {{मू पौ|गुएल्फ व गिबेलिन}} थ्व मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ===मेडिसी छेँजः=== {{मू पौ|मेडिसी छेँजः}} थ्व इटालीया छगू शक्तिशाली राजनीतिक वंश, [[ध्येबा कुथि]] (bank) न्ह्याकीपिं [[छेँजः]], व जुजुखलः खः। १५गू सदीइ फ्लोरेन्स गणतन्त्रय् (Republic of Florence) थ्व परिवारया तःधंगु प्रभाव खनेदत। युरोपेली इतिहासय् इमित दकलय् महत्त्वपूर्ण [[छेँजः]] मध्ये छगू कथं कायेगु याइ, छाय्धाःसा इटालीया पुनर्जागरण (Italian Renaissance) न्ह्याकेत व विकास यायेत इमिगु तःधंगु योगदान दु।<ref>Strathern, Paul (2003). The Medici: Godfathers of the Renaissance. Vintage Books.</ref> ===लोम्बार्द=== {{मू पौ|लोम्बार्द}} लोम्बार्द छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु जुजु अल्बोइन (Alboin) या नेतृत्वय् लोम्बार्दतयेसं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अधीनय् च्वंगु इटालियन प्रायद्वीपय् आक्रमण यात। इपिं आल्प्स च्वकाझ्वः पुलाः उत्तरी इटलीइ थ्यन व अल्पावधिइ यक्व भूभाग कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्य (Kingdom of the Lombards) नीस्वायेफत। थ्व खलकं इटालीइ थःगु शासन पलिस्था यायेधुंकाः उत्तरी इटालीया क्षेत्रयात "लोम्बार्दी" (Lombardy) नामं म्हसीकल। न्हापा थःगु धर्म हनिपिं लोम्बार्दतयेसं लिपा इटालियन मनूतेगु क्याथोलिक धर्मयात नालाकाल। इमिसं इटालीया स्थानीय ल्याटिन भाषा, कानून व संस्कृति यात थःगु परम्परा नाप स्वानाः न्हुगु संस्कृति दयेकल। लोम्बार्दतयेगु राज्यया राजधानी पाभिया (Pavia) खः, गन निसें इमिसं इटालीया तःधँगु भूभाग शासन यात। लोम्बार्द शासकत व रोमया पोप (Pope) दथुइ निरन्तर राजनीतिक व क्षेत्रीय तनाव जुयाच्वन। थ्व तनावया लिच्वः कथं पोप नं फ्र्याङ्कतयेगु जुजु सार्लेमेन (Charlemagne) यात ग्वहालि काः वल। सन् ७७४ इ सार्लेमेनं लोम्बार्दतयेगु राजधानी पाभिया कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्ययात थःगु फ्र्याङ्किश साम्राज्यय् विलय यात। ===पेपल राज्य=== {{मू पौ|पेपल राज्य}} थ्व मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत ५गू व ८गू शताब्दीया दथुइ क्याथोलिक चर्चयात प्राप्त जूगु भूमि व दानया आधारय् विकास जूगु ख। सन् ७५६ इ फ्र्याङ्किश जुजु पेपिन द सर्ट (Pepin the Short) नं पोप स्टिफन द्वितीययात ब्यूगु "पेपिनया दान" (Donation of Pepin) थ्व राज्यया औपचारिक जग खः। थ्व राज्यया केन्द्र रोम (Rome) नगर खः व थुकिया क्षेत्र मध्य इटलीया [[लातियम]], [[अम्ब्रिया]], मार्चे, व रोमान्या तक्क थ्यंगु खः। पेपल राज्यया मू थःहे क्याथोलिक चर्चया पोप जुइगु चलन जुल, गुकिं थुकियात छगू पादरी सम्प्रदाय आधारित राज्य (theocracy) या रूप दयेकल। थ्व राज्यं मध्यकालीन युरोपियन राजनीतिइ, विशेष यानाः [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] नापया स्वापू व कूटनीतिइ तःधँगु भूमिका म्हितल। पुनर्जागरण कालय् पेपल राज्यं कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधँगु लगानी यात, गुकिं यानाः रोम युरोपया सांस्कृतिक राजधानी जुल। १९गू शताब्दीइ [[इटालियन एकीकरण]] (Risorgimento) या अभियान न्ह्याःगु खँय् पोप राज्यया क्षेत्रत इटली राज्यय् दुथ्यायेगु ज्या जुल। सन् १८७० इ इटालियन सेनां रोम नगर कायेधुंकाः पेपल राज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। लिपा सन् १९२९ या ल्याटरन सन्धिया (Lateran Treaty) माध्यमं भेटिकन सिटी (Vatican City) या रूपय् पोपया सार्वभौमिकतायात पुनः मान्यता बिल। ===सिसिली राज्य=== {{मू पौ|सिसिली राज्य}} थ्व मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक कालय् दक्षिणी इटाली व सिसिली न्हसिभुइ दूगु छगू महत्वपूर्ण ऐतिहासिक राज्य ख। थ्व राज्यया पलिस्था सन् ११३० इ नर्मन जुजु रोजर द्वितीय (Roger II) नं याःगु खः, गुम्हेस्यां सिसिलीइ च्वंगु अरब व बिजन्तिन भूभागतयेत छधी यात। थ्व राज्यया राजधानी पालेर्मो (Palermo) खः, गुगु उगु ईया युरोपया दक्ले तःमि व बहुसांस्कृतिक नगर दथुइ छगू खः। नर्मन शासनकालय् सिसिलीइ अरब, ग्रीक, ल्याटिन, व नर्मन संस्कृतिया अभूतपूर्व ल्वाकबुकः खनेदत। लिपा थ्व राज्य होहेनस्टाउफेन (Hohenstaufen) वंशया अधीनय् वन, गन सम्राट फ्रेडरिक द्वितीय (Frederick II) नं थुकियात छगू बौद्धिक व प्रशासनिक केन्द्रया रूपय् विकास यात। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् सन् १२८२ या "सिसिलियन भेस्पर्स" (Sicilian Vespers) विद्रोह धुंकाः थ्व राज्य निब्वलय् ब्वथल: सिसिली न्हसिभु व नेपल्स राज्य (Kingdom of Naples)। लिपा थ्व राज्य आरागोन (Aragon), स्पेन, व बोर्बोन (Bourbon) वंशया प्रभुत्वय् वन। १८१६ इ थ्व राज्य व नेपल्स राज्ययात नापं स्वानाः "निता सिसिलीतेगु राज्य" (Kingdom of Two Sicilies) दयेकल। अन्त्यय् सन् १८६१ इ इटालियन एकीकरण (Risorgimento) या झ्वलय् थ्व राज्य आधुनिक इटाली राज्यय् विलय जुल। ===जेनोआ गणराज्य=== {{मू पौ|जेनोआ गणराज्य}} थ्व उत्तर-पश्चिम इटलीया लिगुरिया (Liguria) क्षेत्रय् अवस्थित छगू शक्तिशाली मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक समुद्री गणराज्य (Maritime Republic) ख। थ्व गणराज्य ११गू शताब्दीया उत्तरार्धय् स्वायत्त नगर-राज्य (commune) या रूपय् न्ह्याःगु खः व लिपा भूमध्यसागरया छगू तःधँगु व्यापारिक साम्राज्य जुल। जेनोआया समृद्धिया मू आधार उकिया नौसेना शक्ति, व्यापारिक जहाज, व वित्तीय प्रणाली खः। थ्व गणराज्यं भूमध्यसागर, एजियन सागर, व हाकु सागर (Black Sea) या तटीय क्षेत्रय् थःगु व्यापारिक उपनिवेश व केन्द्रत पलिस्था यात। जेनोआ व उकिया मू प्रतिद्वंद्वी भेनिस गणराज्य (Republic of Venice) दथुइ व्यापारिक वर्चस्वयात कयाः यक्व ई तक्क तच्वःगु धेधेबल्ला व हताः जुल। जेनोआया ब्याङ्करतयेसं १५गू व १६गू शताब्दीइ युरोपियन जुजुत, विशेष यानाः स्पेनया साम्राज्ययात तःधँगु ऋण त्याः बिल व अन्तर्राष्ट्रिय वित्तिय प्रणालीइ प्रभाव दयेकल। प्रसिद्ध अन्वेषक क्रिस्टोफर कोलम्बस (Christopher Columbus) जेनोआ नगरया हे च्वंमि खः। थ्व गणराज्यय् "डोज" (Doge) धइगु मुख्य प्रशासकं शासन याइगु खः व उकिया व्यवस्थापन कुलीन परिवारतयेसं याइगु खः। १८गू शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपोलियनया आक्रमण धुंकाः सन् १७९७ इ थ्व प्राचीन गणराज्यया अन्त्य जुल। ===भेनिस गणराज्य=== {{मू पौ|भेनिस गणराज्य}} थ्व उत्तर-पूर्वी इटालीइ [[एड्रियाटिक सागर]]या तटय् अवस्थित मध्यकाल व पुनर्जागरण कालया छगू तसकं शक्तिशाली व समृद्ध समुद्री साम्राज्य ख। थ्व गणराज्य ६गू शताब्दीइ [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या संरक्षणय् पलिस्था जूगु खः व लिपा पूर्ण स्वायत्त जुयाः तःधँगु व्यापारिक शक्ति जुल। भेनिसया मू समृद्धि [[भूमध्यसागर]] व रेशम मार्ग (Silk Road) जुयाः जुइगु युरोप व पूर्व (Orient) दथुया व्यापारं वःगु ख। थ्व राज्ययात छगू विशेष राजनीतिक संरचनां सञ्चालन याइगु जुल, गुकिया प्रमुखयात "डोज" (Doge) धाइगु खः व थुकियात कुलीन सभां चयन याइगु ख। भेनिसया नौसेना युरोपया दक्ले शक्तिशाली सेना खः, गुकिं भेनिसयात व्यापारिक लं व उपनिवेशत रक्षा यायेत ग्वहालि यात। थ्व गणराज्यं एड्रियाटिक तट, ग्रीसया न्हसिभुत, व साइप्रस तक्क थःगु क्षेत्र विस्तार यात। भेनिस थःगु अद्वितीय वास्तुकला, नहर प्रणाली, व कलात्मक समृद्धिया निसिं युरोपया छगू प्रमुख सांस्कृतिक केन्द्र जुयाच्वन। १६गू व १७गू शताब्दीइ [[अटोमन साम्राज्य]]या उदय व न्हुगु समुद्री व्यापार लंया मालेज्या धुंकाः भेनिसया आर्थिक व व्यापारिक प्रभाव म्हो जुल। सन् १७९७ इ नेपोलियन बोनापार्टया आक्रमण धुंकाः ११०० दँ स्वया अप्वः ताःहाकःगु इतिहास दःगु थ्व गणराज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[Category:इटालीया इतिहास]] [[en:History of Italy]] 27kutadve4a4k70hg9rzf4awsyuaksf 0 308609 1124803 2026-09-15T05:01:20Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''गथिक युद्ध''' (Gothic War) छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं इटालियन प्रायद्वीप व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्व... 1124803 wikitext text/x-wiki '''गथिक युद्ध''' (Gothic War) छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं इटालियन प्रायद्वीप व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Gothic War]] rl83h5h3jk6s6kslk85fbsf7nmakpln 1124804 1124803 2026-09-15T05:01:28Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Gothic War (535–554)]] to [[गथिक युद्ध]] 1124803 wikitext text/x-wiki '''गथिक युद्ध''' (Gothic War) छगू ऐतिहासिक सैन्याभियान व ल्वापूया झ्वः खः, गुकिं इटालियन प्रायद्वीप व उकिया लिकया लागातयेत प्रभावित याःगु ख। थ्व युद्ध आपालं ५३५ निसें ५५४ ईस्वी तक्क पूर्वी रोमन साम्राज्य ([[बिजन्तिन साम्राज्य]]) व [[अस्त्रोगथिक राज्य]] (Ostrogothic Kingdom) या दथुइ जुःगु ख। सम्राट जस्तिनियन प्रथम (Emperor Justinian I) या शासनकालय् बिजन्तिन सेनां प्राचीन [[रोमन साम्राज्य]]या पश्चिमी भूभाग लितः कायेगु उद्देश्यं थ्व युद्ध न्ह्याकाःगु ख। थ्व युद्धया न्हापांगु चरणय् बिजन्तिन सेनापति बेलिसारियस (Belisarius) या नेतृत्वय् रोमन सेनां इटलीया यक्व भाग व अस्त्रोगथिक राजधानी राभेना (Ravenna) कब्जा यात। तर, लिपा अस्त्रोगथया जुजु तोतिला (Totila) या नेतृत्वय् गथतयेसः पुनः संगठित जुयाः बिजन्तिन सेनाविरुद्ध तःच्वःगु प्रतिवाद यात। थ्व युद्ध निगू दशकति तक्क न्ह्याःगु खः व थुकिया कारणं इटलीया जनजीवन, अर्थतन्त्र व भौतिक संरचनाय् तःधँगु क्षति जुल। युद्धया अन्त्यय् बिजन्तिन सेनापति नार्सेस (Narses) नं गथतयेत बुकाः इटलीयात बिजन्तिन साम्राज्यया अधीनय् लाकल। तर, थ्व विजयया लिच्वः कथं इटली सामाजिक व आर्थिक रूपं तसकं कमजोर जुल, गुकिं यानाः लिपा लोम्बार्डतयेसं थ्व क्षेत्रय् अपुइकः आक्रमण यायेफत। इतिहासय् थ्व युद्धयात प्राचीन युगया अन्त्य व प्रारम्भिक मध्यकालया छगू निर्णायक झका कथं कायेगु या। थ्व युद्धं मध्यकालीन युरोप व इटलीया भू-राजनीतिक परिस्थितियात तःधँगु हिउपा हल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Gothic War]] rl83h5h3jk6s6kslk85fbsf7nmakpln 0 308610 1124805 2026-09-15T05:01:28Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Gothic War (535–554)]] to [[गथिक युद्ध]] 1124805 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[गथिक युद्ध]] 8z4zrkxc24g1d42t922lcdjhzli6yvu 0 308611 1124806 2026-09-15T05:06:52Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''गुएल्फ व गिबेलिन''' (Guelphs and Ghibellines) मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्... 1124806 wikitext text/x-wiki '''गुएल्फ व गिबेलिन''' (Guelphs and Ghibellines) मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Guelphs and Ghibellines]] 8f4wc1rigvfn6n4a4js2gmm43belff4 1124807 1124806 2026-09-15T05:07:01Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Guelphs and Ghibellines]] to [[गुएल्फ व गिबेलिन]] 1124806 wikitext text/x-wiki '''गुएल्फ व गिबेलिन''' (Guelphs and Ghibellines) मध्यकालीन इटलीया नगर-राज्यतयेगु राजनीतिक व सामाजिक जीवनय् महत्वपूर्ण प्रभाव दयेकूगु निगू विरोधी राजनीतिक खलःत खः। १२गू व १३गू शताब्दीइ इटालीइ थ्व निपुचःया दथुइ तःधँगु द्वन्द्व व युद्ध जूगु ख। गुएल्फ (Guelphs) पुचलं मुख्यतया क्याथोलिक चर्च व पोप (Pope) या समर्थन याइगु खःसा गिबेलिन (Ghibellines)पुचलं पवित्र रोमन सम्राट (Holy Roman Emperor) या राजनीतिक अधिकारया पहं काइगु ख। थ्व विवादया न्हापांगु जग इन्भेस्टिचर विवाद (Investiture Controversy) व चर्च व राज्य दथुया शक्ति संघर्षं दयेकूगु खः। इटलीया तःधँगू नगरत दसु [[फ्लोरेन्स]], [[सिएना]], [[मिलान]] व [[बोलोन्या]] थ्व राजनीतिक ध्रुवीकरणं ब्वथल। गुएल्फतयेगु प्रभाव फ्लोरेन्स व पोपया पहं लीगु नगरय् अप्वः खनेदत धाःसा गिबेलिनतयेगु प्रभाव सिएना व सम्राट समर्थित लागाय् खनेदत। थ्व निपुचःया दथुया ल्वापूं स्थानीय राजनीति, पारिवारिक स्वापू व व्यापारिक धेधेबल्ला नं उतिकं हे जुल। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् गुएल्फतयेसं इटलीया राजनीतिइ अप्वः वर्चस्व कायम यात, तर लिपा गुएल्फ गुट स्वयं नं "व्याक गुएल्फ" (Black Guelphs) व "व्हाइट गुएल्फ" (White Guelphs) इ ब्वथल। प्रसिद्ध इटालियन चिनाखँमि [[दान्ते अलिघिएरी]] (Dante Alighieri) थ्व राजनीतिक ब्वथला व युद्धया दथुइ सक्रिय जुयादीम्ह खः। थ्व निपुचःया द्वन्द्वं मध्यकालीन इटलीया स्वायत्त शहरतेगु (communes) पतन व निरंकुश शासकत (Signorie) या उदययात तःच्वयेकल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Guelphs and Ghibellines]] 8f4wc1rigvfn6n4a4js2gmm43belff4 0 308612 1124808 2026-09-15T05:07:01Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Guelphs and Ghibellines]] to [[गुएल्फ व गिबेलिन]] 1124808 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[गुएल्फ व गिबेलिन]] t6td9fjnltm74of06xmo6pu6a0ksurg 0 308613 1124809 2026-09-15T05:12:27Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''लोम्बार्द''' (Lombards वा Langobards) छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु ज... 1124809 wikitext text/x-wiki '''लोम्बार्द''' (Lombards वा Langobards) छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु जुजु अल्बोइन (Alboin) या नेतृत्वय् लोम्बार्दतयेसं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अधीनय् च्वंगु इटालियन प्रायद्वीपय् आक्रमण यात। इपिं आल्प्स च्वकाझ्वः पुलाः उत्तरी इटलीइ थ्यन व अल्पावधिइ यक्व भूभाग कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्य (Kingdom of the Lombards) नीस्वायेफत। थ्व खलकं इटालीइ थःगु शासन पलिस्था यायेधुंकाः उत्तरी इटालीया क्षेत्रयात "लोम्बार्दी" (Lombardy) नामं म्हसीकल। न्हापा थःगु धर्म हनिपिं लोम्बार्दतयेसं लिपा इटालियन मनूतेगु क्याथोलिक धर्मयात नालाकाल। इमिसं इटालीया स्थानीय ल्याटिन भाषा, कानून व संस्कृति यात थःगु परम्परा नाप स्वानाः न्हुगु संस्कृति दयेकल। लोम्बार्दतयेगु राज्यया राजधानी पाभिया (Pavia) खः, गन निसें इमिसं इटालीया तःधँगु भूभाग शासन यात। लोम्बार्द शासकत व रोमया पोप (Pope) दथुइ निरन्तर राजनीतिक व क्षेत्रीय तनाव जुयाच्वन। थ्व तनावया लिच्वः कथं पोप नं फ्र्याङ्कतयेगु जुजु सार्लेमेन (Charlemagne) यात ग्वहालि काः वल। सन् ७७४ इ सार्लेमेनं लोम्बार्दतयेगु राजधानी पाभिया कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्ययात थःगु फ्र्याङ्किश साम्राज्यय् विलय यात। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Lombards]] ef1s171bi56cqafdyhtryxtyu7jwxfd 1124810 1124809 2026-09-15T05:12:35Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Lombards]] to [[लोम्बार्द]] 1124809 wikitext text/x-wiki '''लोम्बार्द''' (Lombards वा Langobards) छगू प्राचीन जर्मेनिक खलः (Germanic tribe) खः, गुपिं उत्तरी युरोप निसें दक्षिण दिशाय् वनाः इटलीइ थःगु राज्य पलिस्था यात। ६गू शताब्दीया उत्तरार्धय्, सन् ५६८ इ, थःगु जुजु अल्बोइन (Alboin) या नेतृत्वय् लोम्बार्दतयेसं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अधीनय् च्वंगु इटालियन प्रायद्वीपय् आक्रमण यात। इपिं आल्प्स च्वकाझ्वः पुलाः उत्तरी इटलीइ थ्यन व अल्पावधिइ यक्व भूभाग कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्य (Kingdom of the Lombards) नीस्वायेफत। थ्व खलकं इटालीइ थःगु शासन पलिस्था यायेधुंकाः उत्तरी इटालीया क्षेत्रयात "लोम्बार्दी" (Lombardy) नामं म्हसीकल। न्हापा थःगु धर्म हनिपिं लोम्बार्दतयेसं लिपा इटालियन मनूतेगु क्याथोलिक धर्मयात नालाकाल। इमिसं इटालीया स्थानीय ल्याटिन भाषा, कानून व संस्कृति यात थःगु परम्परा नाप स्वानाः न्हुगु संस्कृति दयेकल। लोम्बार्दतयेगु राज्यया राजधानी पाभिया (Pavia) खः, गन निसें इमिसं इटालीया तःधँगु भूभाग शासन यात। लोम्बार्द शासकत व रोमया पोप (Pope) दथुइ निरन्तर राजनीतिक व क्षेत्रीय तनाव जुयाच्वन। थ्व तनावया लिच्वः कथं पोप नं फ्र्याङ्कतयेगु जुजु सार्लेमेन (Charlemagne) यात ग्वहालि काः वल। सन् ७७४ इ सार्लेमेनं लोम्बार्दतयेगु राजधानी पाभिया कब्जा यानाः लोम्बार्द राज्ययात थःगु फ्र्याङ्किश साम्राज्यय् विलय यात। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Lombards]] ef1s171bi56cqafdyhtryxtyu7jwxfd 0 308614 1124811 2026-09-15T05:12:35Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Lombards]] to [[लोम्बार्द]] 1124811 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[लोम्बार्द]] meli8pqm69udbp1jidjlmkedxtala1g 0 308615 1124812 2026-09-15T05:16:49Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''पेपल राज्य''' (Papal States) मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत... 1124812 wikitext text/x-wiki '''पेपल राज्य''' (Papal States) मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत ५गू व ८गू शताब्दीया दथुइ क्याथोलिक चर्चयात प्राप्त जूगु भूमि व दानया आधारय् विकास जूगु ख। सन् ७५६ इ फ्र्याङ्किश जुजु पेपिन द सर्ट (Pepin the Short) नं पोप स्टिफन द्वितीययात ब्यूगु "पेपिनया दान" (Donation of Pepin) थ्व राज्यया औपचारिक जग खः। थ्व राज्यया केन्द्र रोम (Rome) नगर खः व थुकिया क्षेत्र मध्य इटलीया [[लातियम]], [[अम्ब्रिया]], मार्चे, व रोमान्या तक्क थ्यंगु खः। पेपल राज्यया मू थःहे क्याथोलिक चर्चया पोप जुइगु चलन जुल, गुकिं थुकियात छगू पादरी सम्प्रदाय आधारित राज्य (theocracy) या रूप दयेकल। थ्व राज्यं मध्यकालीन युरोपियन राजनीतिइ, विशेष यानाः [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] नापया स्वापू व कूटनीतिइ तःधँगु भूमिका म्हितल। पुनर्जागरण कालय् पेपल राज्यं कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधँगु लगानी यात, गुकिं यानाः रोम युरोपया सांस्कृतिक राजधानी जुल। १९गू शताब्दीइ [[इटालियन एकीकरण]] (Risorgimento) या अभियान न्ह्याःगु खँय् पोप राज्यया क्षेत्रत इटली राज्यय् दुथ्यायेगु ज्या जुल। सन् १८७० इ इटालियन सेनां रोम नगर कायेधुंकाः पेपल राज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। लिपा सन् १९२९ या ल्याटरन सन्धिया (Lateran Treaty) माध्यमं भेटिकन सिटी (Vatican City) या रूपय् पोपया सार्वभौमिकतायात पुनः मान्यता बिल। ==स्वयादिसँ== * [[भेटिकन सिटी]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Papal States]] sja6uvclo4r4jfn6hu2a2iwzpp8di6o 1124813 1124812 2026-09-15T05:16:57Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Papal States]] to [[पेपल राज्य]] 1124812 wikitext text/x-wiki '''पेपल राज्य''' (Papal States) मध्यकालीन व आधुनिक कालया प्रारम्भय् इटालियन प्रायद्वीपय् पोप (Pope) या प्रत्यक्ष राजनीतिक व नागरिक प्रभुत्वय् च्वंगु क्षेत्र वा राज्यतयेगु पुचः ख। थ्व राज्यत ५गू व ८गू शताब्दीया दथुइ क्याथोलिक चर्चयात प्राप्त जूगु भूमि व दानया आधारय् विकास जूगु ख। सन् ७५६ इ फ्र्याङ्किश जुजु पेपिन द सर्ट (Pepin the Short) नं पोप स्टिफन द्वितीययात ब्यूगु "पेपिनया दान" (Donation of Pepin) थ्व राज्यया औपचारिक जग खः। थ्व राज्यया केन्द्र रोम (Rome) नगर खः व थुकिया क्षेत्र मध्य इटलीया [[लातियम]], [[अम्ब्रिया]], मार्चे, व रोमान्या तक्क थ्यंगु खः। पेपल राज्यया मू थःहे क्याथोलिक चर्चया पोप जुइगु चलन जुल, गुकिं थुकियात छगू पादरी सम्प्रदाय आधारित राज्य (theocracy) या रूप दयेकल। थ्व राज्यं मध्यकालीन युरोपियन राजनीतिइ, विशेष यानाः [[पवित्र रोमन साम्राज्य]] नापया स्वापू व कूटनीतिइ तःधँगु भूमिका म्हितल। पुनर्जागरण कालय् पेपल राज्यं कला व वास्तुकलाया विकासय् तःधँगु लगानी यात, गुकिं यानाः रोम युरोपया सांस्कृतिक राजधानी जुल। १९गू शताब्दीइ [[इटालियन एकीकरण]] (Risorgimento) या अभियान न्ह्याःगु खँय् पोप राज्यया क्षेत्रत इटली राज्यय् दुथ्यायेगु ज्या जुल। सन् १८७० इ इटालियन सेनां रोम नगर कायेधुंकाः पेपल राज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। लिपा सन् १९२९ या ल्याटरन सन्धिया (Lateran Treaty) माध्यमं भेटिकन सिटी (Vatican City) या रूपय् पोपया सार्वभौमिकतायात पुनः मान्यता बिल। ==स्वयादिसँ== * [[भेटिकन सिटी]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Papal States]] sja6uvclo4r4jfn6hu2a2iwzpp8di6o 0 308616 1124814 2026-09-15T05:16:57Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Papal States]] to [[पेपल राज्य]] 1124814 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[पेपल राज्य]] epb5a1yg29uynfuqcz6vx7sqc7pu1q7 0 308617 1124816 2026-09-15T05:22:50Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''सिसिली राज्य''' (Kingdom of Sicily) मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक कालय् दक्षिणी इटाली व सिसिली न्हसिभुइ दूगु छगू महत्वपूर्ण ऐतिहासिक राज्य ख। थ्व राज्यया पलिस्था सन् ११३० इ नर्मन जुजु रोज... 1124816 wikitext text/x-wiki '''सिसिली राज्य''' (Kingdom of Sicily) मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक कालय् दक्षिणी इटाली व सिसिली न्हसिभुइ दूगु छगू महत्वपूर्ण ऐतिहासिक राज्य ख। थ्व राज्यया पलिस्था सन् ११३० इ नर्मन जुजु रोजर द्वितीय (Roger II) नं याःगु खः, गुम्हेस्यां सिसिलीइ च्वंगु अरब व बिजन्तिन भूभागतयेत छधी यात। थ्व राज्यया राजधानी पालेर्मो (Palermo) खः, गुगु उगु ईया युरोपया दक्ले तःमि व बहुसांस्कृतिक नगर दथुइ छगू खः। नर्मन शासनकालय् सिसिलीइ अरब, ग्रीक, ल्याटिन, व नर्मन संस्कृतिया अभूतपूर्व ल्वाकबुकः खनेदत। लिपा थ्व राज्य होहेनस्टाउफेन (Hohenstaufen) वंशया अधीनय् वन, गन सम्राट फ्रेडरिक द्वितीय (Frederick II) नं थुकियात छगू बौद्धिक व प्रशासनिक केन्द्रया रूपय् विकास यात। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् सन् १२८२ या "सिसिलियन भेस्पर्स" (Sicilian Vespers) विद्रोह धुंकाः थ्व राज्य निब्वलय् ब्वथल: सिसिली न्हसिभु व नेपल्स राज्य (Kingdom of Naples)। लिपा थ्व राज्य आरागोन (Aragon), स्पेन, व बोर्बोन (Bourbon) वंशया प्रभुत्वय् वन। १८१६ इ थ्व राज्य व नेपल्स राज्ययात नापं स्वानाः "निता सिसिलीतेगु राज्य" (Kingdom of Two Sicilies) दयेकल। अन्त्यय् सन् १८६१ इ इटालियन एकीकरण (Risorgimento) या झ्वलय् थ्व राज्य आधुनिक इटाली राज्यय् विलय जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Kingdom of Sicily]] geym6unv6dq08covdxnwcbm7fbrm4ku 1124817 1124816 2026-09-15T05:22:58Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Kingdom of Sicily]] to [[सिसिली राज्य]] 1124816 wikitext text/x-wiki '''सिसिली राज्य''' (Kingdom of Sicily) मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक कालय् दक्षिणी इटाली व सिसिली न्हसिभुइ दूगु छगू महत्वपूर्ण ऐतिहासिक राज्य ख। थ्व राज्यया पलिस्था सन् ११३० इ नर्मन जुजु रोजर द्वितीय (Roger II) नं याःगु खः, गुम्हेस्यां सिसिलीइ च्वंगु अरब व बिजन्तिन भूभागतयेत छधी यात। थ्व राज्यया राजधानी पालेर्मो (Palermo) खः, गुगु उगु ईया युरोपया दक्ले तःमि व बहुसांस्कृतिक नगर दथुइ छगू खः। नर्मन शासनकालय् सिसिलीइ अरब, ग्रीक, ल्याटिन, व नर्मन संस्कृतिया अभूतपूर्व ल्वाकबुकः खनेदत। लिपा थ्व राज्य होहेनस्टाउफेन (Hohenstaufen) वंशया अधीनय् वन, गन सम्राट फ्रेडरिक द्वितीय (Frederick II) नं थुकियात छगू बौद्धिक व प्रशासनिक केन्द्रया रूपय् विकास यात। १३गू शताब्दीया लिपांगु भागय् सन् १२८२ या "सिसिलियन भेस्पर्स" (Sicilian Vespers) विद्रोह धुंकाः थ्व राज्य निब्वलय् ब्वथल: सिसिली न्हसिभु व नेपल्स राज्य (Kingdom of Naples)। लिपा थ्व राज्य आरागोन (Aragon), स्पेन, व बोर्बोन (Bourbon) वंशया प्रभुत्वय् वन। १८१६ इ थ्व राज्य व नेपल्स राज्ययात नापं स्वानाः "निता सिसिलीतेगु राज्य" (Kingdom of Two Sicilies) दयेकल। अन्त्यय् सन् १८६१ इ इटालियन एकीकरण (Risorgimento) या झ्वलय् थ्व राज्य आधुनिक इटाली राज्यय् विलय जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Kingdom of Sicily]] geym6unv6dq08covdxnwcbm7fbrm4ku 0 308618 1124818 2026-09-15T05:22:58Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Kingdom of Sicily]] to [[सिसिली राज्य]] 1124818 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[सिसिली राज्य]] nzz4tc695bb4c73z0k2xlfkdwdobyll 0 308619 1124819 2026-09-15T05:25:38Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''जेनोआ गणराज्य''' (Republic of Genoa) उत्तर-पश्चिम इटलीया लिगुरिया (Liguria) क्षेत्रय् अवस्थित छगू शक्तिशाली मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक समुद्री गणराज्य (Maritime Republic) ख। थ्व गणराज्य ११गू शताब्दीया... 1124819 wikitext text/x-wiki '''जेनोआ गणराज्य''' (Republic of Genoa) उत्तर-पश्चिम इटलीया लिगुरिया (Liguria) क्षेत्रय् अवस्थित छगू शक्तिशाली मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक समुद्री गणराज्य (Maritime Republic) ख। थ्व गणराज्य ११गू शताब्दीया उत्तरार्धय् स्वायत्त नगर-राज्य (commune) या रूपय् न्ह्याःगु खः व लिपा भूमध्यसागरया छगू तःधँगु व्यापारिक साम्राज्य जुल। जेनोआया समृद्धिया मू आधार उकिया नौसेना शक्ति, व्यापारिक जहाज, व वित्तीय प्रणाली खः। थ्व गणराज्यं भूमध्यसागर, एजियन सागर, व हाकु सागर (Black Sea) या तटीय क्षेत्रय् थःगु व्यापारिक उपनिवेश व केन्द्रत पलिस्था यात। जेनोआ व उकिया मू प्रतिद्वंद्वी भेनिस गणराज्य (Republic of Venice) दथुइ व्यापारिक वर्चस्वयात कयाः यक्व ई तक्क तच्वःगु धेधेबल्ला व हताः जुल। जेनोआया ब्याङ्करतयेसं १५गू व १६गू शताब्दीइ युरोपियन जुजुत, विशेष यानाः स्पेनया साम्राज्ययात तःधँगु ऋण त्याः बिल व अन्तर्राष्ट्रिय वित्तिय प्रणालीइ प्रभाव दयेकल। प्रसिद्ध अन्वेषक क्रिस्टोफर कोलम्बस (Christopher Columbus) जेनोआ नगरया हे च्वंमि खः। थ्व गणराज्यय् "डोज" (Doge) धइगु मुख्य प्रशासकं शासन याइगु खः व उकिया व्यवस्थापन कुलीन परिवारतयेसं याइगु खः। १८गू शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपोलियनया आक्रमण धुंकाः सन् १७९७ इ थ्व प्राचीन गणराज्यया अन्त्य जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Republic of Genoa]] 5pxum8ko6hrvb6omnfcw2s8d40wndra 1124820 1124819 2026-09-15T05:25:47Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Republic of Genoa]] to [[जेनोआ गणराज्य]] 1124819 wikitext text/x-wiki '''जेनोआ गणराज्य''' (Republic of Genoa) उत्तर-पश्चिम इटलीया लिगुरिया (Liguria) क्षेत्रय् अवस्थित छगू शक्तिशाली मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक समुद्री गणराज्य (Maritime Republic) ख। थ्व गणराज्य ११गू शताब्दीया उत्तरार्धय् स्वायत्त नगर-राज्य (commune) या रूपय् न्ह्याःगु खः व लिपा भूमध्यसागरया छगू तःधँगु व्यापारिक साम्राज्य जुल। जेनोआया समृद्धिया मू आधार उकिया नौसेना शक्ति, व्यापारिक जहाज, व वित्तीय प्रणाली खः। थ्व गणराज्यं भूमध्यसागर, एजियन सागर, व हाकु सागर (Black Sea) या तटीय क्षेत्रय् थःगु व्यापारिक उपनिवेश व केन्द्रत पलिस्था यात। जेनोआ व उकिया मू प्रतिद्वंद्वी भेनिस गणराज्य (Republic of Venice) दथुइ व्यापारिक वर्चस्वयात कयाः यक्व ई तक्क तच्वःगु धेधेबल्ला व हताः जुल। जेनोआया ब्याङ्करतयेसं १५गू व १६गू शताब्दीइ युरोपियन जुजुत, विशेष यानाः स्पेनया साम्राज्ययात तःधँगु ऋण त्याः बिल व अन्तर्राष्ट्रिय वित्तिय प्रणालीइ प्रभाव दयेकल। प्रसिद्ध अन्वेषक क्रिस्टोफर कोलम्बस (Christopher Columbus) जेनोआ नगरया हे च्वंमि खः। थ्व गणराज्यय् "डोज" (Doge) धइगु मुख्य प्रशासकं शासन याइगु खः व उकिया व्यवस्थापन कुलीन परिवारतयेसं याइगु खः। १८गू शताब्दीया लिपांगु भागय् नेपोलियनया आक्रमण धुंकाः सन् १७९७ इ थ्व प्राचीन गणराज्यया अन्त्य जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Republic of Genoa]] 5pxum8ko6hrvb6omnfcw2s8d40wndra 0 308620 1124821 2026-09-15T05:25:47Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Republic of Genoa]] to [[जेनोआ गणराज्य]] 1124821 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[जेनोआ गणराज्य]] g1vsgkvwbi6xz0l0zonw7fpyryoa0b0 0 308621 1124822 2026-09-15T05:28:52Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''भेनिस गणराज्य''' (Republic of Venice) उत्तर-पूर्वी इटालीइ [[एड्रियाटिक सागर]]या तटय् अवस्थित मध्यकाल व पुनर्जागरण कालया छगू तसकं शक्तिशाली व समृद्ध समुद्री साम्राज्य ख। थ्व गणराज्य ६गू शताब... 1124822 wikitext text/x-wiki '''भेनिस गणराज्य''' (Republic of Venice) उत्तर-पूर्वी इटालीइ [[एड्रियाटिक सागर]]या तटय् अवस्थित मध्यकाल व पुनर्जागरण कालया छगू तसकं शक्तिशाली व समृद्ध समुद्री साम्राज्य ख। थ्व गणराज्य ६गू शताब्दीइ [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या संरक्षणय् पलिस्था जूगु खः व लिपा पूर्ण स्वायत्त जुयाः तःधँगु व्यापारिक शक्ति जुल। भेनिसया मू समृद्धि [[भूमध्यसागर]] व रेशम मार्ग (Silk Road) जुयाः जुइगु युरोप व पूर्व (Orient) दथुया व्यापारं वःगु ख। थ्व राज्ययात छगू विशेष राजनीतिक संरचनां सञ्चालन याइगु जुल, गुकिया प्रमुखयात "डोज" (Doge) धाइगु खः व थुकियात कुलीन सभां चयन याइगु ख। भेनिसया नौसेना युरोपया दक्ले शक्तिशाली सेना खः, गुकिं भेनिसयात व्यापारिक लं व उपनिवेशत रक्षा यायेत ग्वहालि यात। थ्व गणराज्यं एड्रियाटिक तट, ग्रीसया न्हसिभुत, व साइप्रस तक्क थःगु क्षेत्र विस्तार यात। भेनिस थःगु अद्वितीय वास्तुकला, नहर प्रणाली, व कलात्मक समृद्धिया निसिं युरोपया छगू प्रमुख सांस्कृतिक केन्द्र जुयाच्वन। १६गू व १७गू शताब्दीइ [[अटोमन साम्राज्य]]या उदय व न्हुगु समुद्री व्यापार लंया मालेज्या धुंकाः भेनिसया आर्थिक व व्यापारिक प्रभाव म्हो जुल। सन् १७९७ इ नेपोलियन बोनापार्टया आक्रमण धुंकाः ११०० दँ स्वया अप्वः ताःहाकःगु इतिहास दःगु थ्व गणराज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Republic of Venice]] eddh8hwdcwb3ied44g14kzce5vh5hpz 1124823 1124822 2026-09-15T05:29:00Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Republic of Venice]] to [[भेनिस गणराज्य]] 1124822 wikitext text/x-wiki '''भेनिस गणराज्य''' (Republic of Venice) उत्तर-पूर्वी इटालीइ [[एड्रियाटिक सागर]]या तटय् अवस्थित मध्यकाल व पुनर्जागरण कालया छगू तसकं शक्तिशाली व समृद्ध समुद्री साम्राज्य ख। थ्व गणराज्य ६गू शताब्दीइ [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या संरक्षणय् पलिस्था जूगु खः व लिपा पूर्ण स्वायत्त जुयाः तःधँगु व्यापारिक शक्ति जुल। भेनिसया मू समृद्धि [[भूमध्यसागर]] व रेशम मार्ग (Silk Road) जुयाः जुइगु युरोप व पूर्व (Orient) दथुया व्यापारं वःगु ख। थ्व राज्ययात छगू विशेष राजनीतिक संरचनां सञ्चालन याइगु जुल, गुकिया प्रमुखयात "डोज" (Doge) धाइगु खः व थुकियात कुलीन सभां चयन याइगु ख। भेनिसया नौसेना युरोपया दक्ले शक्तिशाली सेना खः, गुकिं भेनिसयात व्यापारिक लं व उपनिवेशत रक्षा यायेत ग्वहालि यात। थ्व गणराज्यं एड्रियाटिक तट, ग्रीसया न्हसिभुत, व साइप्रस तक्क थःगु क्षेत्र विस्तार यात। भेनिस थःगु अद्वितीय वास्तुकला, नहर प्रणाली, व कलात्मक समृद्धिया निसिं युरोपया छगू प्रमुख सांस्कृतिक केन्द्र जुयाच्वन। १६गू व १७गू शताब्दीइ [[अटोमन साम्राज्य]]या उदय व न्हुगु समुद्री व्यापार लंया मालेज्या धुंकाः भेनिसया आर्थिक व व्यापारिक प्रभाव म्हो जुल। सन् १७९७ इ नेपोलियन बोनापार्टया आक्रमण धुंकाः ११०० दँ स्वया अप्वः ताःहाकःगु इतिहास दःगु थ्व गणराज्यया औपचारिक अन्त्य जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इतिहास]] [[en:Republic of Venice]] eddh8hwdcwb3ied44g14kzce5vh5hpz 0 308622 1124824 2026-09-15T05:29:00Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Republic of Venice]] to [[भेनिस गणराज्य]] 1124824 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[भेनिस गणराज्य]] 7pcdsbtrwqqv69m6i9flm7vqt0022jj 0 308623 1124825 2026-09-15T05:29:22Z Eukesh 11 Redirected page to [[एद्रियातिक सागर]] 1124825 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[एद्रियातिक सागर]] 6xp3kepdiwx1xsxbqk4jw2dx6ts2ybi 14 308624 1124835 2026-09-15T05:40:33Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: [[पुचः:इटाली]] 1124835 wikitext text/x-wiki [[पुचः:इटाली]] i92kvizphj3s9x95ctjxwiztycul67c 14 308625 1124836 2026-09-15T05:40:50Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: [[पुचः:देय्]] 1124836 wikitext text/x-wiki [[पुचः:देय्]] b6snx15glr5ya6vztvp8fqpqw9rxoms 0 308626 1124846 2026-09-15T05:55:59Z Eukesh 11 Redirected page to [[लियोनार्दो दा भिन्सी]] 1124846 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[लियोनार्दो दा भिन्सी]] etkx10r8ct0i2ir3gzunbos5q633osy 0 308627 1124847 2026-09-15T05:56:40Z Eukesh 11 Redirected page to [[माइकेलएञ्जेलो]] 1124847 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[माइकेलएञ्जेलो]] 8h0gaj7t6jx4yh4i0q6hxzslxhoj0yi 0 308628 1124848 2026-09-15T06:04:41Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''अब्रुजो''' (Abruzzo) दक्षिणी इटालीइ लाःगु छगू ऐतिहासिक व प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्रया उत्तरय् मार्चे, पश्चिम व दक्षिण-पश्चिमय् लाजियो, दक्षिण-पूर्वय् मोलिसे व पूर्वय् एड्रिया... 1124848 wikitext text/x-wiki '''अब्रुजो''' (Abruzzo) दक्षिणी इटालीइ लाःगु छगू ऐतिहासिक व प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्रया उत्तरय् मार्चे, पश्चिम व दक्षिण-पश्चिमय् लाजियो, दक्षिण-पूर्वय् मोलिसे व पूर्वय् [[एड्रियाटिक सागर]] ला। थ्व क्षेत्रया राजधानी लाक्विला (L'Aquila) खः सा दक्ले तःधँगु व्यापारिक व औद्योगिक शहर पेस्कारा (Pescara) ख। अब्रुजोयात थनया प्राकृतिक सौन्दर्य व राष्ट्रिय निकुञ्जतयेगु कारणं "युरोपया दक्ले वांगु क्षेत्र" (Greenest Region in Europe) नं धाइ। थ्व क्षेत्रया स्वंगू तःधँगु भाग राष्ट्रिय निकुञ्ज व संरक्षित वन्यजन्तु क्षेत्रतयेसं भुनातःगु दु। थन एपेनाइन च्वकाझ्वःया दक्ले तःजाःगु च्वका "कोर्नो ग्रान्दे" (Corno Grande) ला। मध्यकाल व प्राचीन कालय् थ्व क्षेत्र नेपल्स राज्य व निता सिसिलिज राज्यया अधीनय् शासन जूगु ख। थ्व क्षेत्रया भूगोलय् च्वका लागा, गुंच्वः लागा व तटीय ख्यः दुथ्या। अब्रुजो थःगु मध्यकालीन किल्ला, मोनास्तरी व प्राचीन गांतयेगु निंतिं नांजाः। थनया अर्थव्यवस्था बुंज्या, वाइन उत्पादन, पर्यटन व चिधंगु उद्योगय् आधारित दु। थन उत्पादन जुइगु "मोन्तेपुल्सियानो दि अब्रुजो" (Montepulciano d'Abruzzo) वाइन हलिंन्यंक नांजाः। थ्व क्षेत्रय् इटालियन भाषाया स्थानीय भाषिका ल्हाइगु या। थनया गुंच्वः प्राकृतिक वातावरण व तटीय सुन्दरतां यानाः थन दँय्‌दच्छि यक्व चाहिलामि वइ। थ्व क्षेत्र इटालियन संस्कृति व दक्षिण इटलीया इतिहासया छगू महत्वपूर्ण भाग ख। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इटलीया भूगोल]] [[en:Abruzzo]] kiepf7oi1o6hrmoorda2yx2ozve22rj 1124849 1124848 2026-09-15T06:04:52Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1124849 wikitext text/x-wiki '''अब्रुजो''' (Abruzzo) दक्षिणी इटालीइ लाःगु छगू ऐतिहासिक व प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्रया उत्तरय् मार्चे, पश्चिम व दक्षिण-पश्चिमय् लाजियो, दक्षिण-पूर्वय् मोलिसे व पूर्वय् [[एड्रियाटिक सागर]] ला। थ्व क्षेत्रया राजधानी लाक्विला (L'Aquila) खः सा दक्ले तःधँगु व्यापारिक व औद्योगिक शहर पेस्कारा (Pescara) ख। अब्रुजोयात थनया प्राकृतिक सौन्दर्य व राष्ट्रिय निकुञ्जतयेगु कारणं "युरोपया दक्ले वांगु क्षेत्र" (Greenest Region in Europe) नं धाइ। थ्व क्षेत्रया स्वंगू तःधँगु भाग राष्ट्रिय निकुञ्ज व संरक्षित वन्यजन्तु क्षेत्रतयेसं भुनातःगु दु। थन एपेनाइन च्वकाझ्वःया दक्ले तःजाःगु च्वका "कोर्नो ग्रान्दे" (Corno Grande) ला। मध्यकाल व प्राचीन कालय् थ्व क्षेत्र नेपल्स राज्य व निता सिसिलिज राज्यया अधीनय् शासन जूगु ख। थ्व क्षेत्रया भूगोलय् च्वका लागा, गुंच्वः लागा व तटीय ख्यः दुथ्या। अब्रुजो थःगु मध्यकालीन किल्ला, मोनास्तरी व प्राचीन गांतयेगु निंतिं नांजाः। थनया अर्थव्यवस्था बुंज्या, वाइन उत्पादन, पर्यटन व चिधंगु उद्योगय् आधारित दु। थन उत्पादन जुइगु "मोन्तेपुल्सियानो दि अब्रुजो" (Montepulciano d'Abruzzo) वाइन हलिंन्यंक नांजाः। थ्व क्षेत्रय् इटालियन भाषाया स्थानीय भाषिका ल्हाइगु या। थनया गुंच्वः प्राकृतिक वातावरण व तटीय सुन्दरतां यानाः थन दँय्‌दच्छि यक्व चाहिलामि वइ। थ्व क्षेत्र इटालियन संस्कृति व दक्षिण इटलीया इतिहासया छगू महत्वपूर्ण भाग ख। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इटालीया भूगोल]] [[en:Abruzzo]] 5501v7y7t0klr3cepj2vsjcrhw8h6kz 14 308629 1124850 2026-09-15T06:05:03Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: [[पुचः:इटाली]] 1124850 wikitext text/x-wiki [[पुचः:इटाली]] i92kvizphj3s9x95ctjxwiztycul67c 0 308630 1124851 2026-09-15T06:40:21Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''आओस्ता भ्याली''' (Aosta Valley वा Valle d'Aosta) उत्तर-पश्चिम इटालीइ लाःगु छगू स्वायत्त प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व इटालीया दक्ले चिधँगु व दक्ले म्हो मनू दुगु क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्रया उत्तरय् स्वि... 1124851 wikitext text/x-wiki '''आओस्ता भ्याली''' (Aosta Valley वा Valle d'Aosta) उत्तर-पश्चिम इटालीइ लाःगु छगू स्वायत्त प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व इटालीया दक्ले चिधँगु व दक्ले म्हो मनू दुगु क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्रया उत्तरय् [[स्विट्जरल्याण्ड]], पश्चिमय् [[फ्रान्स]], व दक्षिण तथा पूर्वय् [[पियदमोन्त]] क्षेत्र ला। थ्व क्षेत्रया मू व प्रशासनिक राजधानी आओस्ता (Aosta) शहर ख। थ्व क्षेत्र आल्प्स च्वापुझ्वः दथुइ लाःगु छगू तःजाःगु गुं स्वनिगः ख। युरोपया दक्ले तःजाःगु च्वकात मध्ये छगू मों ब्लां (Mont Blanc) थ्व हे क्षेत्रया सिमानाय् ला। थन इटालियन व फ्रेन्च (French) नितां भाय्यात आधिकारिक मान्यता बियातःगु दु। प्राचीन रोमन कालय् थ्व क्षेत्र अल्पाइन मार्गयात नियन्त्रण यायेगु छगू रणनीतिक केन्द्र जुयाच्वन। मध्य कालय् थ्व क्षेत्र साभोय राजवंश (House of Savoy) या प्रभाव व शासनय् वन। थनया मुख्य अर्थव्यवस्था पर्यटन, स्की रिसोर्ट, व शीतकालीन कासा आदिं सनाच्वनि। आओस्ता भ्याली थःगु मध्यकालीन किल्ला व ऐतिहासिक लाय्कूतेगु निंतिं नांजाः। थनया च्वापुगुं व स्कीइङ केन्द्रतयेसं हलिंन्यंकया चाहिलामितेत आकर्षित याइ। थनया स्थानीय मनूतयेसं बुंज्या, दुरु व नसा-त्वँसा उत्पादनय् नं संलग्न जुयाच्वंगु दु। थ्व क्षेत्र इटालीया मेमेगु क्षेत्र स्वया सांस्कृतिक व भासिक रूपं भिन्न व विशिष्ट दु। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इटालीया भूगोल]] [[en:Aosta Valley]] kwjtr7m6jksh1osu4llhvtnjsxztnqr 1124852 1124851 2026-09-15T06:40:37Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Aosta Valley]] to [[आओस्ता भ्याली]] 1124851 wikitext text/x-wiki '''आओस्ता भ्याली''' (Aosta Valley वा Valle d'Aosta) उत्तर-पश्चिम इटालीइ लाःगु छगू स्वायत्त प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व इटालीया दक्ले चिधँगु व दक्ले म्हो मनू दुगु क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्रया उत्तरय् [[स्विट्जरल्याण्ड]], पश्चिमय् [[फ्रान्स]], व दक्षिण तथा पूर्वय् [[पियदमोन्त]] क्षेत्र ला। थ्व क्षेत्रया मू व प्रशासनिक राजधानी आओस्ता (Aosta) शहर ख। थ्व क्षेत्र आल्प्स च्वापुझ्वः दथुइ लाःगु छगू तःजाःगु गुं स्वनिगः ख। युरोपया दक्ले तःजाःगु च्वकात मध्ये छगू मों ब्लां (Mont Blanc) थ्व हे क्षेत्रया सिमानाय् ला। थन इटालियन व फ्रेन्च (French) नितां भाय्यात आधिकारिक मान्यता बियातःगु दु। प्राचीन रोमन कालय् थ्व क्षेत्र अल्पाइन मार्गयात नियन्त्रण यायेगु छगू रणनीतिक केन्द्र जुयाच्वन। मध्य कालय् थ्व क्षेत्र साभोय राजवंश (House of Savoy) या प्रभाव व शासनय् वन। थनया मुख्य अर्थव्यवस्था पर्यटन, स्की रिसोर्ट, व शीतकालीन कासा आदिं सनाच्वनि। आओस्ता भ्याली थःगु मध्यकालीन किल्ला व ऐतिहासिक लाय्कूतेगु निंतिं नांजाः। थनया च्वापुगुं व स्कीइङ केन्द्रतयेसं हलिंन्यंकया चाहिलामितेत आकर्षित याइ। थनया स्थानीय मनूतयेसं बुंज्या, दुरु व नसा-त्वँसा उत्पादनय् नं संलग्न जुयाच्वंगु दु। थ्व क्षेत्र इटालीया मेमेगु क्षेत्र स्वया सांस्कृतिक व भासिक रूपं भिन्न व विशिष्ट दु। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इटालीया भूगोल]] [[en:Aosta Valley]] kwjtr7m6jksh1osu4llhvtnjsxztnqr 1124857 1124852 2026-09-15T06:49:31Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[आओस्ता भ्याली]] to [[अओस्ता स्वनिगः]] 1124851 wikitext text/x-wiki '''आओस्ता भ्याली''' (Aosta Valley वा Valle d'Aosta) उत्तर-पश्चिम इटालीइ लाःगु छगू स्वायत्त प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व इटालीया दक्ले चिधँगु व दक्ले म्हो मनू दुगु क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्रया उत्तरय् [[स्विट्जरल्याण्ड]], पश्चिमय् [[फ्रान्स]], व दक्षिण तथा पूर्वय् [[पियदमोन्त]] क्षेत्र ला। थ्व क्षेत्रया मू व प्रशासनिक राजधानी आओस्ता (Aosta) शहर ख। थ्व क्षेत्र आल्प्स च्वापुझ्वः दथुइ लाःगु छगू तःजाःगु गुं स्वनिगः ख। युरोपया दक्ले तःजाःगु च्वकात मध्ये छगू मों ब्लां (Mont Blanc) थ्व हे क्षेत्रया सिमानाय् ला। थन इटालियन व फ्रेन्च (French) नितां भाय्यात आधिकारिक मान्यता बियातःगु दु। प्राचीन रोमन कालय् थ्व क्षेत्र अल्पाइन मार्गयात नियन्त्रण यायेगु छगू रणनीतिक केन्द्र जुयाच्वन। मध्य कालय् थ्व क्षेत्र साभोय राजवंश (House of Savoy) या प्रभाव व शासनय् वन। थनया मुख्य अर्थव्यवस्था पर्यटन, स्की रिसोर्ट, व शीतकालीन कासा आदिं सनाच्वनि। आओस्ता भ्याली थःगु मध्यकालीन किल्ला व ऐतिहासिक लाय्कूतेगु निंतिं नांजाः। थनया च्वापुगुं व स्कीइङ केन्द्रतयेसं हलिंन्यंकया चाहिलामितेत आकर्षित याइ। थनया स्थानीय मनूतयेसं बुंज्या, दुरु व नसा-त्वँसा उत्पादनय् नं संलग्न जुयाच्वंगु दु। थ्व क्षेत्र इटालीया मेमेगु क्षेत्र स्वया सांस्कृतिक व भासिक रूपं भिन्न व विशिष्ट दु। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इटालीया भूगोल]] [[en:Aosta Valley]] kwjtr7m6jksh1osu4llhvtnjsxztnqr 0 308631 1124853 2026-09-15T06:40:37Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Aosta Valley]] to [[आओस्ता भ्याली]] 1124853 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[आओस्ता भ्याली]] 0hbwvd2igg0hjmv5tro6g9sq5kpmx4v 0 308632 1124854 2026-09-15T06:44:20Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''अपुलिया''' (Apulia वा Puglia) दक्षिण-पूर्वी इटलीइ लाःगु छगू तःधँगु प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्र इटालियन प्रायद्वीपया नक्साय् "लाकांया ग्वालि" (heel of the boot) थें च्वं। थ्व क्षेत्रया उत्तर-पश... 1124854 wikitext text/x-wiki '''अपुलिया''' (Apulia वा Puglia) दक्षिण-पूर्वी इटलीइ लाःगु छगू तःधँगु प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्र इटालियन प्रायद्वीपया नक्साय् "लाकांया ग्वालि" (heel of the boot) थें च्वं। थ्व क्षेत्रया उत्तर-पश्चिमय् [[मोलिसे]], पश्चिमय् [[काम्पानिया]] व [[बासिलिकाता]], व पूर्व तथा दक्षिणय् एड्रियाटिक व आयनियन सागर ला। थ्व क्षेत्रया राजधानी व मू शहर बांरी (Bari) खः धाःसा मेमेगु नांजाःगु नगरय् ताकेन्तो व लेच्चे दुथ्या। अपुलियाया तटीय लागा तसकं ताहाकःगु दु गुकिं यानाः थ्व प्राचीन काल निसें हे समुद्री व्यापारया केन्द्र जुल। थ्व क्षेत्र इतिहासय् ग्रीक, रोमन, बिजन्तिन, नर्मन, व स्पेनिश शासनया प्रभावय् च्वंगु दु। प्राचीन कालय् थ्व क्षेत्र माग्ना ग्रीसिया (Magna Graecia) या महत्वपूर्ण भाग जुयाच्वन। अपुलिया थःगु विशेष वास्तुकला "त्रुल्ली" (Trulli) धइगु छेँतयेगु निंतिं नांजाः। थ्व क्षेत्र इटालीया दक्ले अप्वः ओलिभ चिकं (olive oil) उत्पादन याइगु क्षेत्रत मध्ये छगू ख। थन बुंज्या, वाइन उत्पादन, न्या लायेगु, व पर्यटन अर्थव्यवस्थाया मू ज्या खः। थनया भू-भाग मू कथं ख्यः व चिधंगु गुंच्वः लागां दयेकातःगु दु। थनया भूमध्यसागरीय मौसम व स्वच्छ समुद्र तटतयेसं यानाः थन यक्व चाहिलामित वइ। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इटलीया भूगोल]] [[en:Apulia]] 36w1es5fea22olyzpwbrmt6aafaqdix 0 308633 1124856 2026-09-15T06:48:11Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''बासिलिकाता''' (Basilicata) दक्षिणी इटालीइ लाःगु छगू पहाडी व पर्वतीय प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्रया उत्तर व पूर्वय् [[अपुलिया]], पश्चिमय् [[काम्पानिया]], व दक्षिण-पश्चिमय् [[कालाब्रिया]]... 1124856 wikitext text/x-wiki '''बासिलिकाता''' (Basilicata) दक्षिणी इटालीइ लाःगु छगू पहाडी व पर्वतीय प्रशासनिक क्षेत्र ख। थ्व क्षेत्रया उत्तर व पूर्वय् [[अपुलिया]], पश्चिमय् [[काम्पानिया]], व दक्षिण-पश्चिमय् [[कालाब्रिया]] ला। थ्व क्षेत्र निगू समुद्र—टाइरेनियन सागर व आयोनियन सागर—नाप स्वानाच्वँगु दु। बासिलिकाताया राजधानी पोतेन्जा (Potenza) खः धाःसा मेमेगु नांजाःगु ऐतिहासिक शहर मातेरा (Matera) ख। मातेरा थःगु प्राचीन गूं-छेँत "सास्सी दि मातेरा" (Sassi di Matera) या निंतिं हलिंन्यंक नांजाः, गुगु युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीइ सूचीकृत दु। इतिहासय् थ्व क्षेत्र ग्रीक व रोमन सभ्यताया प्रभावय् च्वंगु खः व थुकियात "लुकानिया" (Lucania) नामं नं म्हसीकी। थ्व क्षेत्रया भूगोल मुख्यतया एपेनाइन च्वकाझ्वः व गुंच्वः लागाय् आधारित दु, गुकिं यानाः थनया जनघनत्व म्हो दु। थनया अर्थव्यवस्था मुख्यतया बुंज्या, लहिनाज्या, ओलिभ उत्पादन व चाहिलामिइ आधारित दु। लिपांगु ईलय् थन प्राकृतिक ग्यासया भण्डार खनेदयेका औद्योगिक विकास जुयाच्वंगु दु। थनया ऐतिहासिक संस्कृति, परम्परागत जीवनशैली व प्राचीन पुरातात्विक अवशेषतयेसं थुकियात विशिष्ट दयेकातःगु दु। थ्व क्षेत्र दक्षिणी इटालीया छगू शान्त व प्राकृतिक रूपं समृद्ध भाग ख। ==स्वयादिसँ== * [[इटाली]] [[पुचः:इटालीया भूगोल]] [[en:Basilicata]] la1ebqvzl2ynq2jjps7y3q2eke0y7pr 0 308634 1124858 2026-09-15T06:49:31Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[आओस्ता भ्याली]] to [[अओस्ता स्वनिगः]] 1124858 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अओस्ता स्वनिगः]] rjo8ax507x6e0engqp05m8qi9ihup9c 0 308635 1124860 2026-09-15T06:52:50Z Eukesh 11 Redirected page to [[लःखः]] 1124860 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[लःखः]] itmfgcul59818itci0djh8uhnxk33c0 0 308636 1124861 2026-09-15T09:34:37Z Nirvana869976 31848 article creation: 1124861 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=कोविद पन्थी|image=Kovid Panthy.jpg|caption=कोविद पन्थी|native_name=कोविद राज पन्थी|birth_date={{Birth date and age|2003|12|12}}|birth_place=नेपाल|nationality=नेपाःमिया|occupation=उद्यमी, कम्प्युटर प्रोग्रामर, नेतृत्व परामर्शदाता|years_active=२०१८–वर्तमान|known_for=आईबीएम च्याम्पियन, इम्प्याक्ट यसया सह-संस्थापक|website=https://kovidpanthy.com}} '''कोविद पन्थी''' (कोविद राज पन्थी) छम्ह नेपाःमिया उद्यमी तथा कम्प्युटर प्रोग्रामर खः। वय्कलं मचाया इलय् हे प्रोग्रामिङ व प्रविधि क्षेत्रय् ज्या न्ह्याकादीगु खः। सन् २०१८ य् १४ दँ दुगु इलय् वय्कः Glocal 20under20 य् ल्ययादीगु खः।<ref>{{cite web|title=Glocal's 20under20 2018|url=https://glocalteenhero.com/20under20-2018/|access-date=14 September 2026|website=Glocal Teen Hero}}</ref> सन् २०१९ य् वय्कः [[आइबिएम|आईबीएम]] च्याम्पियन कथं ल्ययादीगु खः।<ref>{{cite web|date=2019|title=Congratulations to the 2019 IBM Champions|url=https://www.ibm.com/developerworks/community/blogs/ibmchampion/entry/2019_IBM_Champions?lang=en|access-date=14 September 2026|website=IBM|archive-url=https://web.archive.org/web/20191231073456/https://www.ibm.com/developerworks/community/blogs/ibmchampion/entry/2019_IBM_Champions?lang=en|archive-date=31 December 2019}}</ref> पन्थीं प्रविधिया ज्या नापं उद्यमशीलता व ब्वनिगु ज्याय् नं ब्वति कयादीगु दु। ''ICT Samachar'' नं सन् २०२१ य् वय्कःयात “नेपालया न्हापाम्ह आईबीएम च्याम्पियन” कथं क्यँसें वय्कःया प्रोग्रामिङ, उद्यमशीलता व रोजगार सिर्जनासम्बन्धी गतिविधिबारे च्वयादीगु खः।<ref>{{cite web|date=1 April 2021|title=नेपालकै पहिलो आईबीएम च्याम्पियन १७ वर्षिय नेपाली युवा, जसले दिएका छन् ३५ जनालाई रोजगारी|url=https://ictsamachar.com/news/4833/|access-date=14 September 2026|website=ICT Samachar|language=ne}}</ref> वय्कः WordCamp Bharatpur २०१९ य् उद्यमशीलता व प्रविधिसम्बन्धी वक्ता कथं नं ब्वति कयादीगु खः।<ref>{{cite web|date=2019|title=Speakers|url=https://bharatpur.wordcamp.org/2019/speakers/|access-date=14 September 2026|website=WordCamp Bharatpur}}</ref> सन् २०२१ य् पन्थीं जर्मन उद्यमी किम बाडेनसँलिसे जानाः इम्प्याक्ट यस (Impact Yes) या सह-स्थापना [[संयुक्त राज्य अमेरिका|संयुक्त राज्य अमेरिकाय्]] कयादीगु खः।<ref>{{cite web|title=रामादा एन्कोर र इम्प्याक्ट एसबीच सहकार्य|url=https://ekantipur.com/market/2025/04/23/a-collaboration-between-ramada-encore-and-impact-s-59-52.html|access-date=13 September 2026|website=Ekantipur|language=ne}}<nowiki><ref></nowiki>{{cite web|date=29 April 2025|title=Ramada Encore, Impact Yes forge partnership to promote Nepal’s hospitality sector|url=https://kathmandupost.com/money/2025/04/29/ramada-encore-impact-yes-forge-partnership-to-promote-nepal-s-hospitality-sector|access-date=14 September 2026|website=The Kathmandu Post}}</ref> संस्थां नेतृत्व विकास तथा नेतृत्व मूल्याङ्कनसम्बन्धी ज्याझ्वः संचालन गर्दै वयाच्वंगु दु। ''[[The Kathmandu Post]]'' नं सन् २०२५ य् Impact Yes व Ramada Encore Kathmandu बीच नेपाःया आतिथ्य क्षेत्रय् नेतृत्व विकास प्रवर्द्धन गर्ने साझेदारीबारे रिपोर्ट याःगु खः।<ref>{{cite web|date=29 April 2025|title=Ramada Encore, Impact Yes forge partnership to promote Nepal’s hospitality sector|url=https://kathmandupost.com/money/2025/04/29/ramada-encore-impact-yes-forge-partnership-to-promote-nepal-s-hospitality-sector|access-date=14 September 2026|website=The Kathmandu Post}}</ref> पन्थी थीथी प्रविधि व उद्यमशीलतासम्बन्धी ज्याझ्वःलय् वक्ता कथं नं ब्वति कयादीगु दु। सन् २०२१ य् [[TEDx]] Durbarmarg ज्याझ्वःया निंतिं छायाङ्कन जूम्ह वक्तामध्ये वय्कः छम्ह खः।<ref>{{cite web|date=28 December 2021|title=Tedx Durbarmarg completes its TED Talks Filming|url=https://web.archive.org/web/20211230114427/https://www.nepalnews.com/s/entertainment-and-lifestyle/tedx-durbarmarg-completes-its-ted-talks-filming|access-date=14 September 2026|website=NepalNews|language=en}}</ref> वय्कःबारे ''News24'', ''Smart Media'' व ''SparkDiary'' नांया नेपाःमिया संचार व डिजिटल माध्यमं नं अन्तर्वार्ता तथा सामग्री पिथनादीगु दु।<ref>{{cite web|date=2024|title=२० वर्षको कलिलो उमेरमानै कम्पनीका मालिक|url=https://www.youtube.com/watch?v=Cx5nguogUGM|access-date=14 September 2026|website=News24 Nepal}}</ref> <ref>{{cite web|date=2022|title=कोविदको सफलता १८ बर्षमा नेपालदेखी अमेरिकासम्म कम्पनी - ITमा तहल्का अमेरिकादेखि चिनसम्म दिन्छन शिक्षा|url=https://www.youtube.com/watch?v=y1PspstFopE|access-date=14 September 2026|website=Smart Media}}</ref> <ref>{{cite web|date=30 May 2023|title=EP-4|url=https://shows.acast.com/sparkdiary/episodes/conversation-with-kovid-panthy-founder-of-techsamaj-impact-y|access-date=14 September 2026|website=SparkDiary}}</ref> == सामाजिक ज्या == पन्थी आः [[रोटरी इन्टरनेसनल]]या डिस्ट्रिक्ट ३२९२ अन्तर्गत लाःगु रोटरी क्लब अफ़ काठमांडू सर्कलसय् सक्रिय जुयाच्वनादीगु दु। वय्कः उगु क्लबया आर्थिक दँ २०२७–२८ या अध्यक्ष नं खः।<ref>{{cite web|title=Rotary in Nepal-Bhutan|url=https://rotarydistrict3292.org.np/club/kathmandu-circle/board|access-date=15 September 2026|website=Rotary District 3292}}</ref> <ref>{{cite web|author=Rotary Club of Kathmandu Circle|date=20 August 2026|title=Meet our President-elect Kovid Panthy|url=https://www.facebook.com/share/p/1KuJN5NPn5/|access-date=15 September 2026|website=Facebook}}</ref> == पिथनाहरू == * {{cite web|last=Panthy|first=Kovid|date=2019|title=Python Programming Hero: Leverage Your Time Learning Python|url=https://www.amazon.com/dp/B07ZMBTNYN|access-date=14 September 2026|website=Amazon}} == स्वापू दुगु पौहरू == * [[wikt:कोविद|कोविद]] — नेपाःमि विक्सनरी * [[पाइथन (प्रोगामिङ भाषा)]] * [[रामनाथ कोविन्द]] == संदर्भ == {{reflist}} 2u2qt2f8eg3mht338vbths2xib1kdaz