Wikipedia newwiki https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A5%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter माध्यम विशेष खँलाबँला छ्येलेमि छ्येलेमि खँलाबँला विकिपिडिया विकिपिडिया खँलाबँला किपा किपा खँलाबँला मिडियाविकि मिडियाविकि खँलाबँला Template Template talk ग्वाहालि ग्वाहालि खँलाबँला पुचः पुचः खँलाबँला दबू दबू खँलाबँला TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 73 1126646 1057341 2026-09-29T10:39:47Z Eukesh 11 1126646 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/कला (ख्यः)}} [[Image:Venus of Brassempouy.jpg|thumb|The [[Venus of Brassempouy]]]] [[Image:Catullus-at-Lesbia's-large.jpg|thumb|[[Lawrence Alma-Tadema]]]] [[Image:The Parthenon in Athens.jpg|thumb|The [[Parthenon]]]] '''कला''' (Arts) धाःगु मानविकीया छगू ख्यः ख। कला संस्कृतिया अभिन्न अंग ख। कलाया छुं कचा थ्व कथं दु- * [[काव्य]] * [[प्याखं]] * [[नाटक]] * [[शिल्पकला]] * [[ललितकला]] * [[वाद्यःकला]] * [[चित्रकला]] * [[गायनकला]] * [[दिजितल आर्त]] ==खँग्वःया छ्यला== कला धाःगु खँग्वः संस्कृतं वःगु ख। संस्कृतय् थ्व खँग्वःयात मेमेगु रुपय् नं छ्यलिगु या- * तिमिलाया १६गु अंशयात चन्द्रकला धाइगु या।<ref>[http://books.google.com.np/books?id=bsSZ27z5fSYC&pg=PA190&lpg=PA190&dq=%E0%A5%A7%E0%A5%AC+%E0%A4%9A%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0+%E0%A4%95%E0%A4%B2%E0%A4%BE+sanskrit&source=bl&ots=7GuDoA9fKu&sig=Jk3Si5r-SL83gJFp6pfnQUY51ms&hl=en&sa=X&ei=vnprU6SXLcTj8AX88oKAAg&redir_esc=y#v=onepage&q=%E0%A5%A7%E0%A5%AC%20%E0%A4%9A%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%20%E0%A4%95%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20sanskrit&f=false संस्कृत-हिन्दी कोश]</ref> थ्व कलात अमृता, मानदा, पूषा, तुष्टिः, पुष्टिः, रतिः, धृतिः, शशिनी, चन्द्रिका, कान्ति, ज्योत्स्ना, श्रीः, प्रीतिः, अङ्गदा, पूर्णा व पूर्णामृता ख। * सूर्द्यःया १२गु संक्रान्तिया नांयात नं सूर्यकला धाइ। सूर्यकलात तपिनी, तापिनी, धूम्रा, मरीचिः, ज्वालिनी, रुचिः, सुषुम्णा, भोगदा, विश्वा, बोधिनी, धारिणी व क्षमा ख। * म्हया थी-थी भागयात नं कला धाइगु या। थुकिलि मांसधरा, रक्तधरा, मेदोधरा, श्लेष्मधरा, मलधरा, पित्तधरा व रेतोधरा ला। * अग्निमण्डलया १०गु कला: धूम्राचिः, ऊष्मा, ज्वलिनी, ज्वालिनी, विस्फुलिङ्गिनी, सुश्रीः, सुरूपा, कपिला, हव्यम् व कव्याम्। ==कलाय् दर्शन== === पूर्वीय === ==== कामसूत्र कथं ==== [[कामशास्त्र]]य् आधारित ग्रन्थ [[कामसूत्र]]या न्हापांगु खण्डया स्वंगुगु अध्यायय् वात्सायन मुनिं क्वसं बियातःगु ६४गु कलाया बारेय् च्वयादिगु दु <ref>[http://www.gutenberg.org/files/27827/27827-h/27827-h.htm#CHAPTER_PI_III गुतेनबर्गय् कामसूत्र]</ref> * गीतम् - म्ये हालिगु कौशल। * वाद्यम् - वेणु, वीणा, मृदङ्ग आदिया वादन कौशल। * नृत्यम् - नाट्य कौशल । * आलेख्यम् - किपा रचना कौशल । * विशेषकच्छेद्यम् - ललाट तिलक रचना कौशल । * तण्डुलकुसुमबलिविकाराः - द्यःयात पुज्यायेत माःगु कि, रंग, स्वां आदि ब्वयेसःगु कौशल । * पुष्पास्तरणम् - स्वांयात तिसाया रुपय् छ्येलिगु कौशलम् । * दशनवसनाङ्गरागः - म्ह स्वया वसः फी सःगु कौशल। * मणीभूमिकाकर्म - तिसाया कौशल । * शयनरचनम् - द्यनिगु थाय्/खाता बांलाकिगु कौशल । * उदकवादम्- जलतरङ्ग थायेफूगु कौशल। * उदकाघातः - नालिकया जलसेचनम् । * चित्राश्च योगाः - अनेककष्टदानेन इन्द्रियनिस्तेजकरणम् । * माल्यग्रथनविकल्पाः -थीथी माला/क्वखा दयेकिगु कला। * शेखरकापीडयोजनम् - केशग्रन्थिं विरचय्य अलङ्करणम् । * नेपथ्यप्रयोगः - नाट्क आदिया वेषभूषा प्रसाधन यायेगु। * कर्णपत्रभङ्गाः - रत्नखचितपत्राकारस्य आभरणैः कर्णयोः अलङ्करणम् । * गन्धयुक्तिः - सुगन्ध द्रव्य दयेकिगु। * भूषणयोजनम् - म्ह कथं ल्वइगु आभूषण सीकिगु कला । * ऐन्दजालाः कौचुमाराश्च योगाः - यक्षविद्या अपिच शरीरसम्बद्धलोपान् दुरीकृत्य सौभाग्ययोगनिर्माणम् । * हस्तलाघवम् - हस्तचालनकौशलम् । * विचित्रशकयूषभक्ष्यविकारक्रिया - विविधैः शकैः भक्ष्यभोज्यनिर्माणम् । * पानकरसरागासवयोजनम् - पनकेत्यादीनां पानीयनिर्माणम् । * सूचीवानकर्माणि - सूचीतन्तुभिः वस्त्रचित्रविन्यासः । * सूत्रक्रीडा - सूत्रेण विविधेन्द्रजालप्रदर्शनम्। * वीनाडमरुकवाद्यानि - वीणाडमरुगेत्यादिवादानां वादनकौशलम् । * प्रहेलिका - गूढार्थयुक्तचातुश्लोकानां निर्माणम् । * प्रतिमाला - अन्त्याक्षरीपठनकौशलम् । * दुर्वाचकयोगः - वादार्थं वा विनोदार्थं वा दुरुच्चारयुक्तशब्दनिर्माणम् । * पुस्तकवाचनम् - अधिकपुस्तकानां पठनकौशलम् । * नाटकाख्यायिकादर्शनम् - रूपकाणाम् आभिनयकौशलम् । * कव्यसमस्यापूर्णम् - पद्यरूपसमस्यानां पूरणस्य कौशलम् । * पट्टिकावेत्रवानविकल्पाः - वेत्रदण्डैः करण्डिका स्थाली इत्यादीनां ग्रथनम् । * तक्षककर्माणि - दारुकर्म । * तक्षणम् - सिंया शिल्प दयेकिगु। * वास्तुविद्या - गृहनिर्माणकौशलम् । * रूप्यरत्नपरीक्षा - रजतसुवर्णेत्यादीनां सुलोहानां परीक्षणम् । * धातुवादः - सिला मृत्तिका लोहः रत्नम् इत्यादीनां धातूनां शोधनं परिशीलनम् च। * मणिरागकारज्ञानम् - रत्नानां वर्णाकारादीनां ज्ञानम् । * वृक्षायुर्वेदयोगाः - वृक्षकानाम् अरोपेन वाटिकानिर्माणम् । * मेषकुक्कुटलषकयुद्धविधिः - मेषकुक्कुटेत्यादीनाम् कदनसंयोजनम् । * शुकशारिकाप्रलापनम् - कीरेत्यादिपक्षीणां वगभ्यासकरणम् । *उत्सादने संवहने केशमर्दने च कौशलम् - पादाघातने अङ्गमर्धने केशतैलाभ्यङ्गे नैपुण्यसम्पादनम् । * अक्षरमुष्टिकाकथनम् - अङ्गुलिमुद्राभिः विविधविषयानां निरूपणकौशलम् । * म्लेच्छितविकल्पाः - रहस्यविषयानां ज्ञापने युक्तियुक्तपदानां प्रयोगकौशलम् । * देशभाषाविज्ञानम् - थी-थी देय्‌या भाय् सीकिगु कौशल। * निमित्तज्ञानम् - शकुनविज्ञानम् । *पुष्पशकटिका - जलयुद्धारथं सजीवनिर्जीवयन्त्राणां संयोजनम् । * धारणमातृका - अधीतशास्त्राणां दृढीकरणशास्त्राभ्यासः । * सम्पाठ्यम् - सम्यक पठनम् । * मानसी - दृश्यानाम् अदृश्यानां वस्तूनां भेदविषयचिन्तनम् । * काव्यक्रिया - काव्य आदि रचना यायेगु। * अभिधानकोशः - निघण्टुनिर्माणम् । * छन्दोविज्ञानम् - वृत्तादीनां ज्ञानम् । * क्रियाकल्पः - कार्यविधानस्य कौशलम् । * छलितकयोगः - द्यूतेत्यादिभिः जनसम्मोहनम् । * वस्त्रगोपनानि - थी-थी वसःत स्वथनिगु व संरक्षण यायेगु । * द्यूतविशेषाः - विविधद्यूतक्रीडाः । * आकर्षक्रीडा - चतुरङ्गक्रीडकौशलम् । * बालक्रीडनकानि - बाललीलार्थं विविधाः खेलनज्ञानम् । * वैनयिकीनाम् - विनयबोधनविद्या । * वैजयिकीनाम् - विजयप्राप्तेः विधानबोधनज्ञानम् । * व्यायामिकीनां च विद्या - व्यायमस्य विदिबोधनस्य विद्याज्ञानम् । ==== शुक्रनीति कथं ==== "शुक्रनीति" कथं कला असंख्य दु। वय्‌कःया समाजय् अति प्रचलित ६४ कला "शुक्रनीति" अनुसार थ्व कथं दु :- नर्तन (नृत्य), (2) वादन, (3) वस्त्रसज्जा, (4) रूपपरिवर्तन, (5) शैय्या बांलाकिगु, (6) द्यूत क्रीड़ा, (7) सासन रतिज्ञान, (8) मद्य दयेकिगु व उकियात सुवासित याइगु, (9) शल्य क्रिया, (10) पाक कार्य, (11) बागवानी, (12) पाषाणु, धातु आदियात भस्म यायेगु, (13) मरि दयेकिगु, (14) धात्वोषधि दयेकिगु, (15) मिश्रित धातुया पृथक्करण, (16) धातुमिश्रण, (17) चि दयेकिगु, (18) शस्त्रसंचालन, (19) कुश्ती (मल्लयुद्ध), (20) लक्ष्यवेध, (21) वाद्यसंकेत द्वारा व्यूहरचना, (22) गजादि द्वारा युद्धकर्म, (23) विविध मुद्राद्वारा देवपूजन, (24) सारथ्य, (25) गजादिया गतिशिक्षा, (26) थल दयेकिगु, (27) चित्रकला, (28) पुखु, प्रासाद आदिया भूमि दयेकिगु, (29) घटादि द्वारा वादन, (30) रंगसाजी, (31) भापया प्रयोग-जलवाटवग्नि संयोगनिरोधै: क्रिया, (32) नौका, रथादि यानया ज्ञान, (33) यज्ञया खिपः बायेगु ज्ञान, (34) वसः दयेकिगु, (35) रत्नपरीक्षण, (36) स्वर्णपरीक्षण, (37) कृत्रिम धातु दयेकिगु, (38) आभूषण दयेकिगु, (39) कलई याइगु, (40) चर्मकार्य, (41) छेंगु लिकायेगु, (42) दुरुया थीथी प्रयोग, (43) वसः सुइगु, (44) लखय् स्विमिंग, (45) थल सिलिगु, (46) वस्त्रप्रक्षालन, (47) क्षौरकर्म, (48) चिकं दयेकिगु, (49) कृषिकार्य, (50) वृक्षारोहण, (51) सेवाकार्य, (52) टोकरी दयेकिगु, (53) खाया थल दयेकिगु, (54) बुंइ ह्वलाज्या, (55) धातुया ल्वाभः दयेकिगु, (56) जीन, काठी वा हौदा दयेकिगु, (57) शिशुपालन, (58) दंडकार्य, (59) सुलेखन, (60) तांबूलरक्षण, (61) कलामर्मज्ञता, (62) नटकर्म, (63) कलाशिक्षण, व (64) साधनक्रिया। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} ==स्वयादिसँ== * [[मिपुचः|समाज]] [[Category:संस्कृति]] [[Category:कला| ]] rn5ywlskhpmbcudrythr0qnsj37fp2k 0 866 1126548 1113880 2026-09-28T23:42:18Z Eukesh 11 1126548 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सल्जक साम्राज्य}} [[Image:Tughrul Tower (cropped).jpg|thumb|right|[[Toghrol Tower|Tughrul tower]]]] [[Image:Dinar of Muhammad Alp Arslan, AH 455-465.jpg|thumb|right|Coin minted in the name of Alp Arslan with the title [[Shahanshah]]]] [[Image:A miniature depicting the war with the Oghuz during the reign of Sultan Sanjar. Topkapı Sarayı Müzesi 1653-3 (315 A).jpg|thumb|upright=1.4|A miniature depicting the war with the Oghuz during the reign of [[Ahmad Sanjar|Sultan Sanjar]]]] {{Infobox Former Country |conventional_long_name = Büyük Selçuklu Devleti<br>دولت سلجوقیان<br>''Dawlat-i Saljūqiān''<br>Great Seljuq Empire |common_name = सल्जक साम्राज्य |continent = moved from Category:Asia to the Middle East |region = the Middle East |government_type = Monarchy |year_start = 1037 |year_end = 1194 |event_start = [[Tughril]] formed the state system |event_end = Replaced by the [[Khwarezmian Empire]]<ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988),159,161; "In 1194, Togrul III would succumb to the onslaught of the Khwarizmian Turks, who were destined at last to succeed the Seljuks to the empire of the Middle East."</ref> |image_flag = |flag_type = <!-- |image_coat = Divrigi02.jpg ---Please give the reference!--> |image_map = Seljuk Empire correct locator map.png |image_map_caption = Great Seljuq Empire in its zenith in 1092,<br> upon the death of [[Malik Shah I]] |capital = [[Nishapur]]<br><small>(1037–1043)</small><br> [[Rey, Iran|Rey]]<br><small>(1043–1051)</small><br>[[Isfahan]]<br><small>(1051–1118)</small><br> [[Hamadan]], <small>Western capital</small> <small>(1118–1194)</small><br> [[Merv]], <small>Eastern capital</small> <small>(1118–1153) |title_leader = [[Seljuq dynasty#Seljuq leaders|Sultan]] |leader1 = [[Tughril|Toghrul I]] (first) |year_leader1 = 1037–1063 |leader2 = [[Toghrul III of Seljuq|Toghrul III]] (last)<ref>''A New General Biographical Dictionary'', Vol.2, Ed. Hugh James Rose, (London, 1853), 214.</ref><ref>Grousset, Rene, ''The Empire of the Steppes'', (New Brunswick:Rutgers University Press, 1988), 167.</ref> |year_leader2 = 1174–1194 |stat_year1 = 1080 est. |stat_area1 = 3900000 |common_languages = *[[Persian language|Persian]] (official & court language, primary literary/spoken language)<ref name="ReferenceA">Savory, R. M. and Roger Savory, ''Introduction to Islamic civilisation'', (Cambridge University Press, 1976 ), 82.</ref><ref>Black, Edwin, ''Banking on Baghdad: inside Iraq's 7,000-year history of war, profit and conflict'', (John Wiley and sons, 2004), 38.</ref><ref name="Bosworth">C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: "While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time)</ref> *[[Arabic language|Arabic]] (language of scholarship,<ref name="ReferenceA"/> science and theology<ref name="Bosworth" />) *[[Oghuz languages|Oghuz Turkish]]<ref name="Bosworth" /><ref>''Concise encyclopedia of languages of the world'', Ed. Keith Brown, Sarah Ogilvie, (Elsevier Ltd., 2009), 1110;''Oghuz Turkic is first represented by Old Anatolian Turkish which was a subordinate written medium until the end of the Seljuk rule.".</ref> (spoken in everyday speech and by the military and ruling elite) |p1=Ghaznavid Empire |flag_p1=Ghaznavid Empire 975 - 1187 (AD).PNG |s1=Khwarezmian Empire |flag_s1= Khwarezmian Empire 1190 - 1220 (AD).PNG |s2=Seljuk Sultanate of Rûm |s3=Ayyubid dynasty |s4=Atabegs of Azerbaijan |s5=Burid dynasty |s6=Zengid dynasty |s7=Danishmends |s8=Artuqid dynasty |s9=Saltukids |today = {{Collapsible list |titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=Countries today| {{flag|Afghanistan}}|{{flag|Armenia}}|{{flag|Azerbaijan}}|{{flag|China}}|{{flag|Egypt}}|{{flag|Georgia}}|{{flag|Iran}}|{{flag|Iraq}}|{{flag|Israel}}|{{flag|Jordan}}|{{flag| Kazakhstan}}|{{flag|Kuwait}}|{{flag| Kyrgyzstan}}|{{flag|Lebanon}}|{{flag|Oman}}|{{flagicon|Palestine}} [[Palestinian Authority]]|{{flag|Russia}}|{{flag| Saudi Arabia}}|{{flag|Syria}}|{{flag| Tajikistan}}|{{flag|Turkey}}|{{flag|Turkmenistan}}|{{flag|UAE}}|{{flag|Uzbekistan}}|{{flag|Yemen}} }} }} '''सल्जक साम्राज्य''' वा '''सेल्जुक साम्राज्य''' छगू तुर्क-पारसी साम्राज्य ख। ११गू निसें १२गू शताब्दी तक्क [[मध्य एसिया]], [[इरान]], [[इराक]] व [[अनातोलिया]]य् शासन याःगु थ्व छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थ्व साम्राज्यया पलिस्था तुग्रिल बेगं (Tughril Beg) ई.सं. १०३७ य् याःगु खः। थ्व साम्राज्यया पलिस्था ओगुज तुर्कया कानिक खलकं यात। सल्जक साम्राज्यं थःगु मातृभूमि, अराल सागरया सिथं खुरासानय् हमला यात, व लिपा ईरानया मध्य भागय् दुहांवलः। थ्व धुंका इमिसं मन्जिकर्टया युद्धय् (Battle of Manzikert) [[बिजन्तिन साम्राज्य]]यात बुकाः एनातोलियाय् कब्जा यात। तुग्रेल बेया शासनकालय् सेल्जुकतेसं बगदादय् स्थित अब्बासिद खलिफतय् राजनीतिक प्रभुत्व स्थापित यासें व्यावहारिक रूपय् मुस्मां हलिंया नेतृत्व थःगु ल्हातय् लाकलः। सेल्जुक शासकतेसं [[अब्बासिद खलिफत]]या रक्षा यानाः "सुल्तान" या उपाधि काःगु खः। थःगु चरम उत्कर्ष बिले सेल्जुक साम्राज्यं पूर्वय् हिंदू कुश गुंझ्वः तक, पश्चिमय् एशिया माइनर व लेभान्त तक, उत्तरय् मध्य एशिया तक व दक्षिणय् यमन तक थःगु साम्राज्य विस्तार यातः। तुगरल सेल्जूक बेया माध्यमं सिंहासनय् च्वन। थ्व पद ओगुज तुर्कतेगु प्रमुखय् छगू खः। सेल्जुकतेसं मुस्मां हलिंयातः छधि यासें प्रथम व द्वितीय धर्मयुद्ध (क्रुसेड्स)य् महत्वपूर्ण भूमिका म्हितल। सेल्जुकतेत इरानी संस्कृति व फारसी भाषां यक्व प्रभावित यात व इमिसं तुर्की-ईरानी तजिलजिया दथुइ स्वापू दयेकेतः महत्वपूर्ण भूमिका म्हितलः। थ्व कथं, थ्व साम्राज्य इरानी संस्कृतियात एनातोलियन पठारय् स्थानांतरित यायेगु कारक नं जुवन। फारसी भाषा (अरबी स्वया) सांस्कृतिक रुपय् स्वतन्त्र जुया सेल्जुक साम्राज्यय् विस्तारित जुल। सेल्जुकतेगु थःगु स्थायी मुस्मां परम्परा वा साहित्यिक धरोहर मदूगुलिं इमिसं इस्लामय् थःगु फारसी गुरुतेगु सांस्कृतिक भाषायात नालाःकालः। थ्व कथं, फारसी भाषा व साहित्य सकल ईरानय् विस्तारित जुल व धार्मिक कार्य व शिक्षा त्वताः मेमेगु ख्यलय् अरबी भाषा इरानं लुप्त जूवन। विदेशी शत्रुतेगु संभावित हमलाया विरुद्ध सेल्जुक साम्राज्यया उत्तरी व उत्तर-पश्चिमी सीमाय् रणनीतिक क्षेत्रय् तुर्क वंशजया यक्व मनूतेत मेमेगु थासं हलः। थ्व थासय् न्हूगु जातिया स्थापित यायेगु ज्यायात थ्व क्षेत्रया तुर्कीकरण धाइ। थ्व साम्राज्यय् फारसी भाषा, संस्कृति व प्रशासनिक संरचनां मू स्थान काःगु खः। प्रसिद्ध विद्वान निजाम अल-मुल्क व निजामिया मदरसाया पलिस्था थ्व हे ईलय् जुल। लिपा आन्तरिक विभाजन, क्रुसेड्स (Crusades) युद्धया कारणं साम्राज्य कमजोर जुया वनाः थीथी चिधंगु सल्तनतय् विभाजित जुल। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतिहास]] 329epi5sjpii8r676i9k6s76s8hte43 0 889 1126494 1116744 2026-09-28T13:15:14Z Eukesh 11 1126494 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सोङ्ग राजवंश}} [[Image:Song Taizu.jpg|alt=Painted image of a portly man sitting in a red throne-chair with dragon-head decorations, wearing white silk robes, black shoes, and a black hat, and sporting a black mustache and goatee.|thumb|left|upright|Court portrait of [[Emperor Taizu of Song|Emperor Taizu]]]] [[Image:Taizong of Song.jpg|thumb|left|upright=0.7|alt=A man in heavy white robes, wearing a black hat with long horizontal protrusions coming from the bottom of the hat.|Portrait of [[Emperor Taizong of Song|Emperor Taizong]]]] [[Image:Song-Bodhisattva1.jpg|thumb|upright=0.7|left|A Song-era wooden Bodhisattva]] {{Infobox Former Country |native_name = 宋 |conventional_long_name = Song<!-- See the talk page before editing please. --> |common_name = Northern Song Dynasty |national_motto = |continent = Asia |region = चीन |country = चीन |era = |status = साम्राज्य |status_text = |government_type = राजतन्त्र |year_start = 960 |year_end = 1279<!--putting AD or CE here breaks the category listings at the bottom of article--> |p1 = ताङ वंश |s1 = युआन वंश |event_start = [[Zhao Kuangyin]] taking over the throne of the [[Later Zhou Dynasty]] |date_start = |event_end = [[Battle of Yamen]]; the end of Song rule |date_end = |year_exile_start = 1276 |year_exile_end = 1279 |event1 = [[Jingkang Incident]] |date_event1 = 1127 |event2 = Surrender of [[Hangzhou|Lin'an]] |date_event2 = 1276 |event3 = |date_event3 = |event4 = |date_event4 = |event5 = |date_event5 = |image_map = China 11a.jpg |image_map_alt = A map showing the territory of the Song, Liao, and Xia dynasties. The Song dynasty occupies the east half of what constitutes the territory of the modern People's Republic of China, except for the northernmost areas (modern Inner Mongolia province and above). The Xia occupy a small strip of land surrounding a river in what is now Inner Mongolia, and the Liao occupy a large section of what is today northeast China. |image_map_caption= Northern Song in 1111 |capital = [[Kaifeng|Bianjing]] (汴京)<small><br/>(960–1127)</small><br/>[[Hangzhou|Lin'an]] (臨安)<small><br/>(1127–1276)</small> |common_languages = [[Chinese language|Chinese]] |religion = [[Buddhism]], [[Taoism]], [[Confucianism]], [[Chinese folk religion]] |currency = [[Jiaozi (currency)|Jiaozi]], [[Huizi (currency)|Huizi]], [[Chinese cash (currency unit)|Chinese cash]], [[Chinese coin]], [[copper coins]] etc. |leader1 = [[Emperor Taizu of Song|Emperor Taizu]] |leader2 = [[Emperor Taizong of Song|Emperor Taizong]] |leader3 = [[Emperor Zhenzong of Song|Emperor Zhenzong]] |leader4 = [[Emperor Renzong of Song|Emperor Renzong]] |leader5 = [[Emperor Yingzong of Song|Emperor Yingzong]] |leader6 = [[Emperor Shenzong of Song|Emperor Shenzong]] |leader7 = [[Emperor Zhezong of Song|Emperor Zhezong]] |leader8 = [[Emperor Huizong of Song|Emperor Huizong]] |leader9 = [[Emperor Qinzong of Song|Emperor Qinzong]] |leader10 = [[Emperor Gaozong of Song|Emperor Gaozong]] |leader11 = [[Emperor Xiaozong of Song|Emperor Xiaozong]] |leader12 = [[Emperor Guangzong of Song|Emperor Guangzong]] |leader13 = [[Emperor Ningzong of Song|Emperor Ningzong]] |leader14 = [[Emperor Lizong of Song|Emperor Lizong]] |leader15 = [[Emperor Duzong of Song|Emperor Duzong]] |leader16 = [[Emperor Gongzong of Song|Emperor Gongzong]] |leader17 = [[Emperor Duanzong of Song|Emperor Duanzong]] |leader18 = [[Emperor Bing of Song|Emperor Bing]] |year_leader1 = 960–976 |year_leader9 = 1126–1127 |year_leader10 = 1127–1162 |year_leader18 = 1278–1279 |title_leader = [[List of Song Emperors|Emperor]] |deputy1 = [[Cai Jing]], |deputy2 = [[Fan Zhongyan]], |deputy3 = [[Han Tuozhou]], |deputy4 = [[Li Fang (Song Dynasty)|Li Fang]], |deputy5 = [[Qin Hui (Song Dynasty)|Qin Hui]], |deputy6 = [[Sima Guang]], |deputy7 = [[Tong Guan]], |deputy8 = [[Wang Anshi]], |deputy9 = [[Wen Tianxiang]], |year_deputy1 = – |year_deputy2 = – |year_deputy3 = |year_deputy4 = – |year_deputy5 = |year_deputy6 = |year_deputy7 = – |year_deputy8 = – |year_deputy9 = – |title_deputy = [[Chancellor of China|Chancellor]] |legislature = |stat_year1 = 962 est. |stat_area1 = 1050000 |stat_pop1 = |stat_year2 = 1111 est. |stat_area2 = 2800000 |stat_pop2 = |stat_year3 = 1142 est. |stat_area3 = 2000000 |stat_pop3 = |stat_year4 = 1120 |stat_area4 = |stat_pop4 = 118,800,000{{Cref|a}} }} '''सोङ राजवंश''' ({{zh|c=宋朝|p=Sòng Cháo}}; [[Wade-Giles]]: Sung Ch'ao; {{IPA-cmn|sʊ̂ŋ tʂʰɑ̌ʊ̯|IPA}}) [[चीन]]या इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन याःगु छगू सांस्कृतिक व आर्थिक रूपं समृद्ध राजवंश ख। थ्व राजवंश [[न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल]] धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका [[युआन वंश]]या जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् बारुद, व न्हापांगु कम्पास दयेकल। थुकिया पलिस्था सम्राट् ताइझु (जोउ खाङयिन) नं याःगु खः। सोङ कालयात निगु भागय् ब्वथलेछिं: [[उत्तरी सोङ]] (९६०-११२७) व [[दक्षिणी सोङ]] (११२७-१२७९)। थ्व ईलय् चीनय् भ्वं, बारुद, कम्पास व छापाखानाया तःधंगु आविष्कार व विकास जुल। अर्थव्यवस्था, व्यापार व कृषि क्षेत्रय् थ्व ईलय् अभूतपूर्व वृद्धि जुल व न्हापांगु भ्वंया ध्येबा (jiaozi) छ्येलिगु चलन सुरु जुल। नव-कन्फ्युसियसवाद (Neo-Confucianism) या उदय व साहित्य, चित्रकला तथा सेरामिक्स कलाया स्वर्ण युग थ्व हे ईलय् खनेदत। लिपा १२७९ य् मङ्गोल शासक कुब्लाइ खानया युआन राजवंशं सोङ साम्राज्ययात पूर्ण रूपं त्याकल। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} ==स्वयादिसँ== * [[चीन]] * [[चीनया इतिहास]] [[पुचः:इतिहास]] 7floqrsw0l9pug18ddmnc5l2ngn5vlv 0 892 1126505 1101296 2026-09-28T13:34:46Z Eukesh 11 1126505 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/युआन राजवंश}} [[Image:YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg|thumb|left|[[Kublai Khan]]]] [[Image:Empire_of_the_Great_Khan_(Catayo)_according_to_the_Catalan_Atlas_(1375).jpg|thumb|300px|Empire of the Great Khan ("''Catayo''" for [[Cathay]]]] {{Infobox Former Country |native_name = {{lang|zh|大元|nocat=true}}<br />[[File:Dai Ön Yeke Mongghul Ulus.PNG|80px]] |conventional_long_name = Great Yuan |common_name = Yuan dynasty |continent = Asia |region = Central Asia |era = [[Postclassical Era]] |status = [[Sinicization|Sinicized]] [[nomadic empire]]<br />[[Conquest Dynasties|Conquest Dynasty]] [[Dynasties in Chinese history|in China]] |status_text = |empire = Mongol Empire |government_type = [[Monarchy]] |year_start = 1271 |year_end = 1368 |event_start = Formal proclamation of the Yuan dynasty |date_start = 18 December 1271 |event_end = Fall of [[Khanbaliq]] |date_end = 14 September |event_pre = [[Genghis Khan]] founds [[Mongol Empire]] |date_pre = Spring, 1206 |event1 = [[Battle of Xiangyang]] |date_event1 = 1268-1273 |event2 = Conquest of Southern Song |date_event2 = 4 February 1276 |event3 = [[Battle of Yamen]] |date_event3 = 19 March 1279 |event_4 = [[Red Turban Rebellion]] |date_event4 = 1351-1368 |event_post = Formation of [[Northern Yuan dynasty]] |date_post = 1368-1388 |p1 = Mongol Empire |flag_p1 = |p2 = Song dynasty |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = Northern Yuan dynasty |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Ming dynasty |image_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = | |image_flag = |flag = |flag_type = | |image_coat = |symbol = |symbol_type = |image_map = Yuan Dynasty 1294.png |image_map_caption = Yuan dynasty in 1294 |capital = [[Khanbaliq]] ([[Beijing]]) |capital_exile = |latd = 39 |latm = 54 |latNS = N |longd = 116 |longm = 23 |longEW = | |national_motto = |national_anthem = |common_languages = [[Chinese language|Chinese]]<br />[[Mongolian language|Mongolian]] |religion = [[Buddhism]] - [[Chinese Buddhism|Chinese]] and [[Tibetan Buddhism|Tibetan]]<br />[[Taoism]]<br />[[Confucianism]]<br />[[Chinese folk religion]]<br />[[Tengriism]]<br />[[Christianity]]<br />[[Islam]] |currency = Predominantly [[Banknote|Paper Currency]] ([[Chao (currency)|Chao]]), with a small amount of [[Cash (Chinese coin)|Chinese cash]] in use | |leader1 = Kublai Khan |leader2 = Ukhaatu Khan |year_leader1 = 1260–1294 |year_leader2 = 1333–1370 (Cont.) |leader_pre = Genghis Khan |year_leader_pre = 1206–1227 |title_leader = [[List of rulers of China|Emperor]] |stat_year1 = 1290 |stat_area1 = |stat_pop1 = 77000000 |title_deputy = [[Chancellor of China|Chancellor]] |legislature = |stat_year2 = 1293 |stat_area2 = |stat_pop2 = 79816000 |stat_year3 = 1310 |stat_area3 =14000000 |stat_pop3 = |stat_year4 = 1330 |stat_area4 = |stat_pop4 = 83873000 |stat_year5 = 1350 |stat_area5 = |stat_pop5 = 87147000 |today = {{Flag|Myanmar}}<br />{{Flag|China}}<br />&nbsp;{{Flag|Hong Kong}}<br />&nbsp;{{Flag|Macau}}<br />{{Flag|India}}<br />{{Flag|North Korea}}<br />{{Flag|South Korea}}<br />{{Flag|Laos}}<br />{{Flag|Mongolia}}<br />{{Flag|Russia}} }} '''युआन राजवंश''' (Yuan dynasty) ई.सं. १२७१ निसें १३६८ तक्क चीनय् शासन याःगु मङ्गोल नेतृत्वया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था [[चिङ्गीस खान]]या छेय् [[कुब्लाइ खान|कुब्लाइ खानं]] याःगु खः। थ्व राजवंश चिनियाँ इतिहासय् दक्ले न्हापांगु गैह्र-हान बाय् विदेशी मूलया शासकतेसं चीनयात छप्पँ यानाः शासन याःगु साम्राज्य खः। युआन शासकतेसं चीनया परम्परागत [[सोङ राजवंश]]यात ई.सं. १२७९ य् पूर्ण रूपं त्याकाः चीनयात छगू हे शासनया अधीनय् लाकल। थ्व साम्राज्यया राजधानी [[खानबालिक]] (Khanbaliq - आःया बेइजिङ) खः। युआन राजवंशया ईलय् विशाल मङ्गोल साम्राज्यया आधारय् एसिया व युरोप दथुइ व्यापार, प्रविधि व सांस्कृतिक आदान-प्रदान (Silk Road) तःधंगु स्तरय् जुल। थ्व हे ईलय् प्रसिद्ध इटालिमि यात्री [[मार्को पोलो]] चीनय् वनाः यक्व दँ तक्क च्वन व युआन लाय्कूया वर्णन यानाः सफू च्वल। थ्व राजवंशया ईलय् [[बुद्ध धर्म]], विशेष यानाः बज्रयान बुद्ध धर्म, व नेपाःया नांजाम्ह कलाकार [[अरनिको]]या योगदानं वास्तुकला व कलाया क्षेत्रय् तःधंगु प्रभाव लाकल। अरानिकों बेइजिङय् दयेकूगु "शाबाउ ता" बाय् तुयु स्तुप (White Stupa) आः नं युआन कालया महान् कलाया रूपय् दयाच्वंगु दु। अथे जुसां मङ्गोल शासकतेसं चिनियाँ जनतायात सामाजिक वर्गय् ब्वथलाः कर अप्वः काःगु कारणं हान चिनियाँतेगु दथुइ असन्तोष अप्वया वन। लिपा १४गू शताब्दीया मध्यय् प्राकृतिक विपत्ति, महामारी व आन्तरिक विद्रोहया कारणं साम्राज्य कमजोर जुल। ई.सं. १३६८य् [[जु युआनझाङ]]या नेतृत्वय् जूगु रेड टर्बन विद्रोहं (Red Turban Rebellion) युआन राजवंशयात क्वथलाः [[मिङ राजवंश]]या पलिस्था यात। ==स्वयादिसँ== * [[चीन]] {{Commonscat|Yuan Dynasty}} [[पुचः:इतिहास]] ieu9xmnob4olu6i5vh2ynsbfw8l1016 1126511 1126505 2026-09-28T13:45:16Z Eukesh 11 1126511 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/युआन राजवंश}} [[Image:YuanEmperorAlbumKhubilaiPortrait.jpg|thumb|left|[[Kublai Khan]]]] [[Image:Empire_of_the_Great_Khan_(Catayo)_according_to_the_Catalan_Atlas_(1375).jpg|thumb|300px|Empire of the Great Khan ("''Catayo''" for [[Cathay]]]] {{Infobox Former Country |native_name = {{lang|zh|大元|nocat=true}}<br />[[File:Dai Ön Yeke Mongghul Ulus.PNG|80px]] |conventional_long_name = Great Yuan |common_name = Yuan dynasty |continent = Asia |region = Central Asia |era = [[Postclassical Era]] |status = [[Sinicization|Sinicized]] [[nomadic empire]]<br />[[Conquest Dynasties|Conquest Dynasty]] [[Dynasties in Chinese history|in China]] |status_text = |empire = Mongol Empire |government_type = [[Monarchy]] |year_start = 1271 |year_end = 1368 |event_start = Formal proclamation of the Yuan dynasty |date_start = 18 December 1271 |event_end = Fall of [[Khanbaliq]] |date_end = 14 September |event_pre = [[Genghis Khan]] founds [[Mongol Empire]] |date_pre = Spring, 1206 |event1 = [[Battle of Xiangyang]] |date_event1 = 1268-1273 |event2 = Conquest of Southern Song |date_event2 = 4 February 1276 |event3 = [[Battle of Yamen]] |date_event3 = 19 March 1279 |event_4 = [[Red Turban Rebellion]] |date_event4 = 1351-1368 |event_post = Formation of [[Northern Yuan dynasty]] |date_post = 1368-1388 |p1 = Mongol Empire |flag_p1 = |p2 = Song dynasty |flag_p2 = |p3 = |flag_p3 = |p4 = |flag_p4 = |p5 = |flag_p5 = |s1 = Northern Yuan dynasty |flag_s1 = |image_s1 = |s2 = Ming dynasty |image_s2 = |s3 = |flag_s3 = |s4 = |flag_s4 = |s5 = |flag_s5 = | |image_flag = |flag = |flag_type = | |image_coat = |symbol = |symbol_type = |image_map = Yuan Dynasty 1294.png |image_map_caption = Yuan dynasty in 1294 |capital = [[Khanbaliq]] ([[Beijing]]) |capital_exile = |latd = 39 |latm = 54 |latNS = N |longd = 116 |longm = 23 |longEW = | |national_motto = |national_anthem = |common_languages = [[Chinese language|Chinese]]<br />[[Mongolian language|Mongolian]] |religion = [[Buddhism]] - [[Chinese Buddhism|Chinese]] and [[Tibetan Buddhism|Tibetan]]<br />[[Taoism]]<br />[[Confucianism]]<br />[[Chinese folk religion]]<br />[[Tengriism]]<br />[[Christianity]]<br />[[Islam]] |currency = Predominantly [[Banknote|Paper Currency]] ([[Chao (currency)|Chao]]), with a small amount of [[Cash (Chinese coin)|Chinese cash]] in use | |leader1 = Kublai Khan |leader2 = Ukhaatu Khan |year_leader1 = 1260–1294 |year_leader2 = 1333–1370 (Cont.) |leader_pre = Genghis Khan |year_leader_pre = 1206–1227 |title_leader = [[List of rulers of China|Emperor]] |stat_year1 = 1290 |stat_area1 = |stat_pop1 = 77000000 |title_deputy = [[Chancellor of China|Chancellor]] |legislature = |stat_year2 = 1293 |stat_area2 = |stat_pop2 = 79816000 |stat_year3 = 1310 |stat_area3 =14000000 |stat_pop3 = |stat_year4 = 1330 |stat_area4 = |stat_pop4 = 83873000 |stat_year5 = 1350 |stat_area5 = |stat_pop5 = 87147000 |today = {{Flag|Myanmar}}<br />{{Flag|China}}<br />&nbsp;{{Flag|Hong Kong}}<br />&nbsp;{{Flag|Macau}}<br />{{Flag|India}}<br />{{Flag|North Korea}}<br />{{Flag|South Korea}}<br />{{Flag|Laos}}<br />{{Flag|Mongolia}}<br />{{Flag|Russia}} }} '''युआन राजवंश''' (Yuan dynasty) ई.सं. १२७१ निसें १३६८ तक्क चीनय् शासन याःगु मङ्गोल नेतृत्वया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था [[चिङ्गीस खान]]या छेय् [[कुब्लाइ खान|कुब्लाइ खानं]] याःगु खः। थ्व राजवंश चिनियाँ इतिहासय् दक्ले न्हापांगु गैह्र-हान बाय् विदेशी मूलया शासकतेसं चीनयात छप्पँ यानाः शासन याःगु साम्राज्य खः। युआन शासकतेसं चीनया परम्परागत [[सोङ राजवंश]]यात ई.सं. १२७९ य् पूर्ण रूपं त्याकाः चीनयात छगू हे शासनया अधीनय् लाकल। थ्व साम्राज्यया राजधानी [[खानबालिक]] (Khanbaliq - आःया बेइजिङ) खः। युआन राजवंशया ईलय् विशाल मङ्गोल साम्राज्यया आधारय् एसिया व युरोप दथुइ व्यापार, प्रविधि व सांस्कृतिक आदान-प्रदान (Silk Road) तःधंगु स्तरय् जुल। थ्व हे ईलय् प्रसिद्ध इटालिमि यात्री [[मार्को पोलो]] चीनय् वनाः यक्व दँ तक्क च्वन व युआन लाय्कूया वर्णन यानाः सफू च्वल। थ्व राजवंशया ईलय् [[बुद्ध धर्म]], विशेष यानाः बज्रयान बुद्ध धर्म, व नेपाःया नांजाम्ह कलाकार [[अरनिको]]या योगदानं वास्तुकला व कलाया क्षेत्रय् तःधंगु प्रभाव लाकल। अरानिकों बेइजिङय् दयेकूगु "शाबाउ ता" बाय् तुयु स्तुप (White Stupa) आः नं युआन कालया महान् कलाया रूपय् दयाच्वंगु दु। अथे जुसां मङ्गोल शासकतेसं चिनियाँ जनतायात सामाजिक वर्गय् ब्वथलाः कर अप्वः काःगु कारणं हान चिनियाँतेगु दथुइ असन्तोष अप्वया वन। लिपा १४गू शताब्दीया मध्यय् प्राकृतिक विपत्ति, महामारी व आन्तरिक विद्रोहया कारणं साम्राज्य कमजोर जुल। ई.सं. १३६८य् [[जु युआनझाङ]]या नेतृत्वय् जूगु रेड टर्बन विद्रोहं (Red Turban Rebellion) युआन राजवंशयात क्वथलाः [[मिङ राजवंश]]या पलिस्था यात। ==पलिस्था== ===कुब्लाइ खान=== {{मू पौ|कुब्लाइ खान}} कुब्लाइ खान १३गू शताब्दीया छम्ह महान् मङ्गोल शासक, योद्धा व चीनया युआन राजवंशया पलिस्थामि खः। वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया पलिस्थामि चिङ्गीस खानया छेय् व तोलुइया काय् खः। ई.सं. १२६० य् थः पासा व थःथितितेत त्याकाः वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया "खागान" (तःधंम्ह खान) जुल। ई.सं. १२७१ य् वय्कलं चीनय् मङ्गोल शासनयात चिनियाँ शैली बियाः आधिकारिक रूपं युआन राजवंशया पलिस्था यानादिल। वय्कलं ई.सं. १२७९ य् दक्षिण सोङ राजवंशयात पूर्ण रूपं त्याकाः न्हापांगु खुसि मुक्कं चीनयात गैर-हान (मङ्गोल) शासनया अधीनय् छप्पँ यानादिल। कुब्लाइ खानं थःगु साम्राज्यया राजधानी ददु (Dadu - आःया बेइजिङ) य् स्थानान्तरण यानादिल, गुकिं बेइजिङयात चीनया मू राजनीतिक केन्द्रया रूपय् पलिस्था यात। वय्कःया शासनकालय् सिल्क रोड (Silk Road) या लँपु सुरक्षित जुल, गुकिं यानाः युरोप व एसिया दथुइ व्यापार व सांस्कृतिक आदान-प्रदान अभूतपूर्व रूपं अप्वल। प्रसिद्ध इटालीया यात्रि मार्को पोलो थ्व हे ईलय् चीनय् वयाः कुब्लाइ खानया लाय्कूलि यक्व दँ च्वनाः ज्या याःगु खः। कुब्लाइ खानं कला, वास्तुकला व धर्मयात तःधंगु प्रवर्धन बिल; वय्कलं तिब्बती बुद्ध धर्मयात राज्यया विशेष दर्जा बियादिल। नेपाःया नांजाःम्ह कलाकार अरनिकोयात लाय्कूलि च्याम्बरलेन (तःधंम्ह मन्त्री सरह) या पद बियाः श्वेत चैत्य (White Stupa) थें ज्याःगु महान् वास्तुकला दयेकेगु जिम्मेवारी बियाद्यूम्ह शासक नं कुब्लाइ खान हे खः। वय्कलं चीनया प्रशासन सुधार यायेगु, भ्वंया ध्येबा (chao) या व्यवस्थित छ्येलिज्या यायेगु व व्यापारयात प्रोत्साहन बिइगु ज्या यानादिल। अथे जुसां वय्कलं जापान (१२७४ व १२८१) व भियतनामय् याःगु सैन्य अभियान धाःसा असफल जुल। वय्कःया नीतिया कारणं मङ्गोल साम्राज्य प्यंगु स्वायत्त भागय् विभाजित जुल, गुकिलि वय्कः स्वयं चीन व पूर्वी एसियाया प्रत्यक्ष शासक जुयाच्वन। ई.सं. १२९४ य् ८० दँय् वय्कः मदयादील व वय्कःयात मङ्गोलियाया गुप्त थासय् समाधि यात। कुब्लाइ खानयात मङ्गोल व चिनियाँ इतिहासय् छम्ह दूरदर्शी, कलाप्रेमी व शक्तिशाली सम्राट् या रूपय् कायेगु या। ==स्वयादिसँ== * [[चीन]] {{Commonscat|Yuan Dynasty}} [[पुचः:इतिहास]] 25vbxdsjvg2k23haqhnyle3hawve9k6 0 893 1126450 1074775 2026-09-28T12:20:50Z Eukesh 11 /* लिधंसा */ 1126450 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/ताङ्ग राजवंश}} [[Image:TangGaozu.jpg|thumb|upright=0.5|Portrait of [[Emperor Gaozu of Tang]]]] [[Image:武曌像.jpg|thumb|upright=0.8|[[Wu Zetian]]]] [[Image:西方淨土變.jpg|thumb|Mural depicting Tang architecture constructed in 707–710{{snd}}[[Mogao Grotto]]]] {{Infobox former country | native_name = {{nobold|{{lang|zh-hant|唐|nocat=true}}}} | conventional_long_name = ताङ्ग राजवंश | common_name = ताङ्ग राजवंश | era = [[History of Asia#Tang dynasty|Medieval East Asia]] | status = साम्राज्य | p1 = सुइ राजवंश | p2 = Western Turkic Khaganate | p3 = Eastern Turkic Khaganate | p4 = | s1 = Later Liang (Five Dynasties){{!}}Later Liang | s2 = Yang Wu | s3 = Wuyue | s4 = Min (Ten Kingdoms){{!}}Min | s5 = Former Shu | s6 = Liao dynasty | s7 = Second Turkic Khaganate | image_map = Tang outline map, 661.svg | image_map_caption = The empire in 661, when it reached its greatest extent{{sfnp|Blunden|Elvin|1983|pp=26, 92–93}}{{sfnp|Twitchett|Wechsler|1979|p=281}}{{sfnp|Shin|2014|pp=39, 47}} {{legend-table|style="border:0;" |#c11e1e|Civil administration |#df8d83|Military administration |#f7dcca|Briefly-controlled areas}} | capital = {{plainlist| * [[Chang'an]] {{nowrap|(618–904)}} * [[Luoyang]] {{nowrap|(904–907)}}}} | common_languages = [[Middle Chinese]] | religion = {{ublist |[[Chinese Buddhism]] |[[Taoism]] |[[Chinese folk religion]] |[[Church of the East in China|Chinese Nestorian Christianity]] |[[Chinese Manicheism]] |[[Zoroastrianism]] |[[Islam]]}} | government_type = [[Absolute monarchy]] | title_leader = [[List of emperors of the Tang dynasty|Emperor]] | leader1 = [[Emperor Gaozu of Tang|Emperor Gaozu]] | year_leader1 = 618–626 (first) | leader2 = [[Emperor Taizong of Tang|Emperor Taizong]] | year_leader2 = 626–649 | leader3 = [[Emperor Xuanzong of Tang|Emperor Xuanzong]] | year_leader3 = 712–756 | leader4 = [[Emperor Ai of Tang|Emperor Ai]] | year_leader4 = 904–907 (last) | life_span = {{plainlist| * 618–690, 705–907 * {{nowrap|{{nobold|(690–705: [[Wu Zhou]])}}}}}} | event_start = [[Transition from Sui to Tang|Established]] | date_start = June 18, | year_start = 618 | event1 = [[Wu Zhou]] interregnum | date_event1 = 690–705 | event2 = [[An Lushan Rebellion]] | date_event2 = 755–763 | event_end = Abdication in favor of [[Later Liang (Five Dynasties)|Later Liang]] | date_end = June 1, | year_end = 907 | stat_year2 = 715 | ref_area2 = <ref>{{cite journal |last1= Turchin|first1= Peter|last2= Adams|first2= Jonathan M.|last3= Hall|first3= Thomas D | title = East-West Orientation of Historical Empires |journal = Journal of World-Systems Research|date= December 2006 |volume= 12 |issue=2 |page=222 |url = http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381 |issn = 1076-156X }}</ref><ref>{{cite journal |title= Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |first= Rein |last= Taagepera |author-link= Rein Taagepera |journal= [[International Studies Quarterly]] |year= 1997 |volume= 41 |issue= 3 |page= 492 |doi= 10.1111/0020-8833.00053 |jstor= 2600793 |url= http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807 }}</ref> | stat_area2 = 5400000 | stat_year3 = | stat_area3 = | stat_year4 = 7th century | stat_area4 = | stat_pop4 = 50 million | stat_year5 = 9th century | stat_area5 = | stat_pop5 = 80 million | currency = [[Cash (Chinese coin)|Cash coins]] }} '''ताङ्ग राजवंश''' (जुन १८, ६१८ - अक्टोबर १६, ६९०, व मार्च ३, ७०५ - मे १२, ९०७; चिनिया भासय्:唐朝), वा ताङ्ग साम्राज्य [[चीन]]या छगू एक शाही राजवंश ख। थ्व राजवंशं सन् [[६१८]] निसें सन् [[९०७]] ईस्वी तक शासन यात। थ्व शासन कालय् सन् ६९० निसें ७०५ तक अराजक काल ख। थ्व राजवंश स्वया न्हापा चीनय् [[सुई राजवंश]] दयाच्वन धाःसा थ्व राजवंश धुंका चीनय् पञ्च राजवंश व १० साम्राज्य दयावल। इतिहासकारतेसं आपालं ताङ्गयात चिनिया लहनाया छगू उच्च बिन्दु व महानगरीय संस्कृतिया स्वर्ण युगया रूपय् वर्णन यानातःगु दु। ताङ्ग वंशया पूर्वार्धय् सैन्य अभियानतेगु माध्यमं हासिल याःगु ताङ्ग क्षेत्र, आकारया हिसाबं [[हान राजवंश]]या क्षेत्रफलया समकक्षी जु। थ्व राजवंशं २८९ दँ तक २१ सम्राटया (वु जेतियान त्वता) अधीनय् शासन यात। थ्व वंशय् देय्या नां ताङ, जिनया प्राचीन नामं वःगु ख। थ्व थाय् वर्तमान शान्सी प्रान्तया केन्द्रीय क्षेत्रय् ला। ताङ्ग राजवंश छगू शक्तिशाली बहु-जातीय एकीकृत साम्राज्य ख गुकियात ताङ गाओजु ली युआनं पलिस्था याःगु खः। ताङ राजवंशया राजपरिवार गुआनलोङ समूहं वःगु ख, व इमिगु पुर्खा लि हू दक्षिणी व उत्तरी राजवंशया पश्चिमी वेइ राजवंशया ८ राज्यय् छगू ख। सुइ राजवंशया इलय् लि युआन जिन्याङ (थौंकन्हय् ताइयुआन , शान्सी ) य् च्वनादिल। मू सम्राट * 618-626 (प्रथम) सम्राट गाओज़ु * 626-649 सम्राट ताइझोङ्ग * 712–756: सम्राट जुआनझोङ्ग * 904–907 (अंतिम) सम्राट ऐ ==कालखण्ड== ===आन लुशान विद्रोह=== {{मू पौ|आन लुशान विद्रोह}} आन लुशान विद्रोह चीनया ताङ राजवंशया ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} ==स्वयादिसँ== * [[चीन]] {{Commonscat|Tang Dynasty}} [[पुचः:इतिहास]] h93xhutm935ylmrclvsk85mpc4c836u 1126457 1126450 2026-09-28T12:27:09Z Eukesh 11 1126457 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/ताङ्ग राजवंश}} [[Image:TangGaozu.jpg|thumb|upright=0.5|Portrait of [[Emperor Gaozu of Tang]]]] [[Image:武曌像.jpg|thumb|upright=0.8|[[Wu Zetian]]]] [[Image:西方淨土變.jpg|thumb|Mural depicting Tang architecture constructed in 707–710{{snd}}[[Mogao Grotto]]]] {{Infobox former country | native_name = {{nobold|{{lang|zh-hant|唐|nocat=true}}}} | conventional_long_name = ताङ्ग राजवंश | common_name = ताङ्ग राजवंश | era = [[History of Asia#Tang dynasty|Medieval East Asia]] | status = साम्राज्य | p1 = सुइ राजवंश | p2 = Western Turkic Khaganate | p3 = Eastern Turkic Khaganate | p4 = | s1 = Later Liang (Five Dynasties){{!}}Later Liang | s2 = Yang Wu | s3 = Wuyue | s4 = Min (Ten Kingdoms){{!}}Min | s5 = Former Shu | s6 = Liao dynasty | s7 = Second Turkic Khaganate | image_map = Tang outline map, 661.svg | image_map_caption = The empire in 661, when it reached its greatest extent{{sfnp|Blunden|Elvin|1983|pp=26, 92–93}}{{sfnp|Twitchett|Wechsler|1979|p=281}}{{sfnp|Shin|2014|pp=39, 47}} {{legend-table|style="border:0;" |#c11e1e|Civil administration |#df8d83|Military administration |#f7dcca|Briefly-controlled areas}} | capital = {{plainlist| * [[Chang'an]] {{nowrap|(618–904)}} * [[Luoyang]] {{nowrap|(904–907)}}}} | common_languages = [[Middle Chinese]] | religion = {{ublist |[[Chinese Buddhism]] |[[Taoism]] |[[Chinese folk religion]] |[[Church of the East in China|Chinese Nestorian Christianity]] |[[Chinese Manicheism]] |[[Zoroastrianism]] |[[Islam]]}} | government_type = [[Absolute monarchy]] | title_leader = [[List of emperors of the Tang dynasty|Emperor]] | leader1 = [[Emperor Gaozu of Tang|Emperor Gaozu]] | year_leader1 = 618–626 (first) | leader2 = [[Emperor Taizong of Tang|Emperor Taizong]] | year_leader2 = 626–649 | leader3 = [[Emperor Xuanzong of Tang|Emperor Xuanzong]] | year_leader3 = 712–756 | leader4 = [[Emperor Ai of Tang|Emperor Ai]] | year_leader4 = 904–907 (last) | life_span = {{plainlist| * 618–690, 705–907 * {{nowrap|{{nobold|(690–705: [[Wu Zhou]])}}}}}} | event_start = [[Transition from Sui to Tang|Established]] | date_start = June 18, | year_start = 618 | event1 = [[Wu Zhou]] interregnum | date_event1 = 690–705 | event2 = [[An Lushan Rebellion]] | date_event2 = 755–763 | event_end = Abdication in favor of [[Later Liang (Five Dynasties)|Later Liang]] | date_end = June 1, | year_end = 907 | stat_year2 = 715 | ref_area2 = <ref>{{cite journal |last1= Turchin|first1= Peter|last2= Adams|first2= Jonathan M.|last3= Hall|first3= Thomas D | title = East-West Orientation of Historical Empires |journal = Journal of World-Systems Research|date= December 2006 |volume= 12 |issue=2 |page=222 |url = http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381 |issn = 1076-156X }}</ref><ref>{{cite journal |title= Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia |first= Rein |last= Taagepera |author-link= Rein Taagepera |journal= [[International Studies Quarterly]] |year= 1997 |volume= 41 |issue= 3 |page= 492 |doi= 10.1111/0020-8833.00053 |jstor= 2600793 |url= http://www.escholarship.org/uc/item/3cn68807 }}</ref> | stat_area2 = 5400000 | stat_year3 = | stat_area3 = | stat_year4 = 7th century | stat_area4 = | stat_pop4 = 50 million | stat_year5 = 9th century | stat_area5 = | stat_pop5 = 80 million | currency = [[Cash (Chinese coin)|Cash coins]] }} '''ताङ्ग राजवंश''' (जुन १८, ६१८ - अक्टोबर १६, ६९०, व मार्च ३, ७०५ - मे १२, ९०७; चिनिया भासय्:唐朝), वा ताङ्ग साम्राज्य [[चीन]]या छगू शाही राजवंश ख। थ्व राजवंशं सन् [[६१८]] निसें सन् [[९०७]] ईस्वी तक शासन यात। थ्व शासन कालय् सन् ६९० निसें ७०५ तक अराजक काल ख। थ्व राजवंश स्वया न्हापा चीनय् [[सुई राजवंश]] दयाच्वन धाःसा थ्व राजवंश धुंका चीनय् पञ्च राजवंश व १० साम्राज्य दयावल। इतिहासकारतेसं आपालं ताङ्गयात चिनिया लहनाया छगू उच्च बिन्दु व महानगरीय संस्कृतिया स्वर्ण युगया रूपय् वर्णन यानातःगु दु। ताङ्ग वंशया पूर्वार्धय् सैन्य अभियानतेगु माध्यमं हासिल याःगु ताङ्ग क्षेत्र, आकारया हिसाबं [[हान राजवंश]]या क्षेत्रफलया समकक्षी जु। थ्व राजवंशं २८९ दँ तक २१ सम्राटया (वु जेतियान त्वता) अधीनय् शासन यात। थ्व वंशय् देय्या नां ताङ, जिनया प्राचीन नामं वःगु ख। थ्व थाय् वर्तमान शान्सी प्रान्तया केन्द्रीय क्षेत्रय् ला। ताङ्ग राजवंश छगू शक्तिशाली बहु-जातीय एकीकृत साम्राज्य ख गुकियात ताङ गाओजु ली युआनं पलिस्था याःगु खः। ताङ राजवंशया राजपरिवार गुआनलोङ समूहं वःगु ख, व इमिगु पुर्खा लि हू दक्षिणी व उत्तरी राजवंशया पश्चिमी वेइ राजवंशया ८ राज्यय् छगू ख। सुइ राजवंशया इलय् लि युआन जिन्याङ (थौंकन्हय् ताइयुआन , शान्सी ) य् च्वनादिल। मू सम्राट * 618-626 (प्रथम) सम्राट गाओज़ु * 626-649 सम्राट ताइझोङ्ग * 712–756: सम्राट जुआनझोङ्ग * 904–907 (अंतिम) सम्राट ऐ ==कालखण्ड== ===आन लुशान विद्रोह=== {{मू पौ|आन लुशान विद्रोह}} आन लुशान विद्रोह चीनया ताङ राजवंशया ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} ==स्वयादिसँ== * [[चीन]] {{Commonscat|Tang Dynasty}} [[पुचः:इतिहास]] 9tgsdwu8voyy75ayc90ui3p8zig3wyk 0 1296 1126611 1118912 2026-09-29T00:50:54Z Eukesh 11 1126611 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/हिन्द महासागर}} [[Image:Indian Ocean Monsoon.jpg|thumb|During summer, warm continental masses draw moist air from the Indian Ocean hence producing heavy rainfall. The process is reversed during winter, resulting in dry conditions.]] [[Image:Aerosol pollution over Northern India, Bangladesh, and Bay of Bengal.jpg|thumb|upright=.9|Air pollution in South Asia spread over the Bay of Bengal and beyond.]] [[Image:Vogeleiland.jpg|thumb|Madagascar's elephant bird]] '''हिन्द महासागर''' हलिंया छगू मू महासागर खः। थुकिया उत्तरय् एसिया महाद्वीप, पश्चिमय् अफ्रिका, पूर्वय् अस्ट्रेलिया व दक्षिणय् अन्टार्कटिका महाद्वीप ला। थुकिया कुल क्षेत्रफल ७ कोटी वर्ग किलोमिटर दु गुकिं पृथ्वीया सतहया २० प्रतिशत भाग त्वपुयातःगु दु। थ्व महासागरया औसत गाः ३,७४१ मिटर दु धाःसा दक्ले गाःवंगु थाय् सुन्दा खाडल (Sunda Trench) य् ७,२५८ मिटर गाः दु। थ्व महासागरया नां भारत देय्या नामं तःगु खः। थ्व महासागरय् मनसुनी फय्या तःधंगु प्रभाव दु गुकिं दक्षिण एसियाया मौसमयात निर्धारण याइ। थ्व महासागर अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारया निंतिं तस्कं रणनीतिक दु छाय् धाःसा विश्वया अप्वः धया थें कच्चा चिकं थ्व हे सागरया जलमार्गं (होर्मुज व मलक्का जलसन्धि जुसें) थुखे-उखे जुइ। थ्व महासागरय् मादागास्कर, माल्दिभ्स, सेशेल्स व श्रीलङ्का थें ज्याःगु महत्त्वपूर्ण टापुत ला। ==स्वयादिसँ== * [[महासागर]] {{Commonscat|Indian Ocean}} [[पुचः:भूगोल]] [[पुचः:महासागर]] 7mm3jbqc07kmwyl6cxbg7yxwkl2evoa 0 1308 1126573 1122415 2026-09-29T00:18:46Z Eukesh 11 /* स्वापू दूगु समुद्र */ 1126573 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्रशान्त महासागर}} [[किपा:Pacific Ocean.png|right|300px|Pacific Ocean]] '''प्रशान्त महासागर''' हलिमयागु दक्ले तधंगु महासागर खः। थ्व एसिया व अमेरिकायागु दथुइ लाः। थ्व महासागरया नां ल्यातिन भासां ''Mare Pacificum'' बाय् "शान्त सागर"या नामं वःगु ख। थ्व नां पोर्चुगिज अन्वेषक [[फर्दिन्यान्द म्यागेलेन]])या नामं वःगु ख। थ्व महसागर उत्तरय् आर्क्तिक महासागरं दक्षिणय् एन्तार्क्तिक महासागर तक थ्यं। थुकिया सिथय् [[एसिया]] व [[अस्त्रेलिया]] पश्चिमय् व [[अमेरिका]] पूर्वय् ला। १६९.२ मिलियन वर्ग किमि (६५.३ मिलियन &nbsp;वर्ग माइल) क्षेत्रफल दूगु थ्व महासागर हलिंया दकलय् चकंगु व तःधंगु महासागर ख। थुकिया दुने पृथ्वीया ४६% लः व ३२% पृथ्वीया सतह दुथ्याः। थुकिया सतह क्षेत्र सकल बँ क्षेत्रस्वया अप्व दु। <ref name=ebc>"[http://concise.britannica.com/ebc/article-9374340/Pacific-Ocean Pacific Ocean]". ''[[Encyclopædia Britannica|Britannica Concise]].'' 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.</ref> इक्वेतरं थुकियात उत्तर प्रशान्त महासागर व दक्षिण प्रशान्त महासागरय् ब्वथलातःगु दु। [[मेरियाना ट्रेञ्च]] पश्चिमी उत्तर प्रशान्तया दकलय् गाःवंगु थाय् ख व थ्व हलिंया दकलय् गाःवंगु थाय् नं ख। थुकिया गाः १०,९११ मि (३५,७९८ फित) दु <ref>{{cite web|url=http://web-japan.org/atlas/technology/tec03.html|title=Japan Atlas: Japan Marine Science and Technology Center|accessdate=2007-07-04}}</ref> ==स्वापू दूगु समुद्र== {{multicol}} * [[अराफुरा सागर]] * [[बांडा सागर]] * [[बेरिङ्ग सागर]] * [[बिस्मार्क सागर]] * [[बोहाई सागर]] * [[बोहोल सागर]] (मिन्डानाओ सागर नं धाइ) * [[कामोट्स समुद्र]] * [[सेलिबेस समुद्र]] {{col-break}} * [[सेराम समुद्र]] * [[चिलिचा समुद्र]] * [[प्रवाल समुद्र]] * [[पूर्वी चीन सागर]] * [[फ्लोरेस समुद्र]] * [[अलास्काया खाडी]] * [[क्यालिफोर्निया खाडी]] (कोर्टेसया समुद्रया नामं नं म्हसीकिगु या) {{col-break}} * [[कार्पेन्टेरियाया खाडी]] * [[थाइया खाडी]] * [[हलमहेरा समुद्र]] * [[जावा समुद्र]] * [[कोरो सागर]] * [[मोलक्का सागर]] * [[फिलिपिन्स सागर]] * [[सावु सागर]] {{col-break}} * [[जापान समुद्र]] * [[ओखोत्स्कया समुद्र]] * [[सेटो अन्तर्देशीय समुद्र]] * [[सिबुयान सागर]] * [[सोलोमन समुद्र]] * [[दक्षिण चीनी समुद्र]] * [[सुलु सागर]] * [[तसमान समुद्र]] * [[विसायन सागर]] * [[पिवला समुद्र]] {{col-end}} == म्हसीका == The ocean encompasses a third of the [[Earth]]'s surface, having an area of 179.7 million square kilometres (69.4 million sq mi and 161 million cubic mi) —significantly larger than Earth's entire landmass, with room for another [[Africa]] to spare. Extending approximately 15,500&nbsp;kilometres (9,600&nbsp; mi) from the [[Bering Sea]] in the [[Arctic]] to the icy margins of [[Antarctica]]'s [[Ross Sea]] in the south (although the Antarctic regions of the Pacific are sometimes described as part of the circumpolar [[Southern Ocean]]), the Pacific reaches its greatest east-west width at about 5°N latitude, where it stretches approximately 19,800&nbsp;kilometres (12,300 mi) from [[Indonesia]] to the coast of [[Colombia]] and [[Peru]] - halfway across the world, and more than five times the diameter of the Moon. The western limit of the ocean is often placed at the [[Strait of Malacca]]. The lowest point on earth—the [[Mariana Trench]]—lies 10,911 metres (35,797 ft) below sea level. Its average depth is 4,280 metres (14,000 ft)<ref name=ebc />. [[किपा:Palmbeach.JPG|thumb|250px|right|The shoreline at [[Palm Beach, New South Wales]]]] The Pacific contains about 25,000 [[Pacific islands|islands]] (more than the total number in the rest of the world's oceans combined), the majority of which are found south of the [[equator]]. The Pacific Ocean is currently shrinking from [[plate tectonics]], while the [[Atlantic Ocean]] is increasing in size. Along the Pacific Ocean's irregular western margins lie many seas, the largest of which are the [[Celebes Sea]], [[Coral Sea]], [[East China Sea]], [[Philippine Sea]], [[Sea of Japan]], [[South China Sea]], [[Sulu Sea]], [[Tasman Sea]], and [[Yellow Sea]]. The [[Strait of Malacca]] joins the Pacific and the [[Indian Ocean]]s on the west, and the [[Strait of Magellan]] links the Pacific with the Atlantic Ocean on the east. To the north, the [[Bering Strait]] connects the Pacific with the [[Arctic Ocean]]. As the Pacific straddles the ±&nbsp;180° meridian, the ''West Pacific'' (or ''western Pacific'', near Asia) is actually in the [[Eastern Hemisphere]], while the ''East Pacific'' (or ''eastern Pacific'', near the Americas) is actually in the [[Western Hemisphere]]. For most of Magellan's voyage from the Strait of Magellan to the [[Philippines]], the explorer indeed found the ocean peaceful. However, the Pacific is not always peaceful. Many [[tropical cyclone]]s ([[typhoon]]s, the equivalent of Atlantic [[hurricane]]s), batter the islands of the Pacific. The lands around the Pacific rim are full of [[volcano]]es and often affected by [[earthquake]]s. [[Tsunami]]s, caused by underwater earthquakes, have devastated many islands and destroyed entire towns. == लया गुण == [[किपा:Storm in Pacifica.jpg|thumb|200px|left|Storm in [[:en:Pacifica, California|Pacifica]], [[California]]]] [[किपा:Sunset Marina.JPG|thumb|200px|left|Sunset in [[Monterey County, California]], [[United States|U.S.]].]] Water temperatures in the Pacific vary from freezing in the poleward areas to about 25-30&nbsp;°C [[Celsius]] 84&nbsp;°F [[Fahrenheit]] near the equator. [[Salinity]] also varies latitudinally. The water near the equator is less salty than that found in the mid-latitudes because of abundant equatorial precipitation throughout the year. Poleward of the temperate latitudes salinity is also low, because little evaporation of seawater takes place in these frigid areas. The Pacific Ocean is generally warmer than the Atlantic ocean.{{Fact|date=August 2007}} The surface circulation of Pacific waters is generally clockwise in the [[Northern Hemisphere]] (the [[North Pacific Gyre]]) and counter-clockwise in the [[Southern Hemisphere]]. The [[North Equatorial Current]], driven westward along latitude 15°N by the [[trade wind]]s, turns north near the Philippines to become the warm Japan or [[Kuroshio Current]]. Turning eastward at about 45°N, the Kuroshio forks and some waters move northward as the [[Aleutian Current]], while the rest turn southward to rejoin the North Equatorial Current. The Aleutian Current branches as it approaches North America and forms the base of a counter-clockwise circulation in the Bering Sea. Its southern arm becomes the chilled slow, south-flowing California Current. The [[South Equatorial Current]], flowing west along the equator, swings southward east of [[New Guinea]], turns east at about 50°S, and joins the main westerly circulation of the Southern Pacific, which includes the Earth-circling [[Antarctic Circumpolar Current]]. As it approaches the [[Chile]]an coast, the South Equatorial Current divides; one branch flows around [[Cape Horn]] and the other turns north to form the Peru or [[Humboldt Current]]. == खनिजशास्त्र == [[किपा:Iss007e10807.jpg|300px|thumb|right|Sunset over the Pacific Ocean as seen from the [[International Space Station]]. Anvil tops of [[thundercloud]]s are also visible.]] The [[andesite line]] is the most significant regional distinction in the Pacific. It separates the deeper, [[mafic]] [[igneous rock]] of the Central Pacific Basin from the partially submerged continental areas of [[felsic]] igneous rock on its margins. The andesite line follows the western edge of the islands off [[California]] and passes south of the [[Aleutian Islands|Aleutian arc]], along the eastern edge of the [[Kamchatka Peninsula]], the [[Kuril Islands]], [[Japan]], the [[Mariana Islands]], the [[Solomon Islands]], and [[New Zealand]]. The dissimilarity continues northeastward along the western edge of the [[Andes]] Cordillera along [[South America]] to [[Mexico]], returning then to the islands off California. [[Indonesia]], the Philippines, Japan, New Guinea, and New Zealand—all eastward extensions of the continental blocks of [[Australia]] and [[Asia]]—lie outside the Andesite Line. Within the closed loop of the andesite line are most of the deep troughs, submerged volcanic mountains, and oceanic volcanic islands that characterize the [[Pacific basin]]. Here basaltic lavas gently flow out of rifts to build huge dome-shaped volcanic mountains whose eroded summits form island arcs, chains, and clusters. Outside the Andesite Line, volcanism is of the explosive type, and the [[Pacific Ring of Fire]] is the world's foremost belt of explosive volcanism. The Ring of Fire is named after the several hundred active volcanoes that sit above the various subduction zones. The Pacific Ocean is the only ocean which is almost totally bounded by subduction zones. Only the boundary with the Antarctic plate is not a subduction zone. == Landmasses == [[किपा:Pacific elevation.jpg|thumb|300px|The Pacific is ringed by many volcanoes and [[oceanic trench]]es]] The largest landmass entirely within the Pacific Ocean is the [[island]] of [[New Guinea]]— the second largest island in the world. Almost all of the smaller islands of the Pacific lie between 30°N and 30°S, extending from [[Southeast Asia]] to [[Easter Island]]; the rest of the Pacific Basin is almost entirely submerged. The great triangle of [[Polynesia]], connecting [[Hawaii]], [[Easter Island]], and [[New Zealand]], encompasses the island arcs and clusters of the [[Cook Islands]], [[Marquesas]], [[Samoa]], [[Society Islands|Society]], [[Tokelau]], [[Tonga]], [[Tuamotu]], [[Tuvalu]] and the [[Wallis and Futuna]] islands. North of the equator and west of the International Date Line are the numerous small islands of [[Micronesia]], including the [[Caroline Islands]], the [[Marshall Islands]] and the [[Mariana Islands]]. In the southwestern corner of the Pacific lie the islands of [[Melanesia]], dominated by New Guinea. Other important island groups of Melanesia include the [[Bismarck Archipelago]], [[Fiji]], [[New Caledonia]], the [[Solomon Islands]] and [[Vanuatu]]. Islands in the Pacific Ocean are of four basic types: continental islands, high islands, coral reefs, and uplifted coral platforms. Continental islands lie outside the [[Andesite Line]] and include New Guinea, the islands of New Zealand, and the [[Philippines]]. These islands are structurally associated with nearby continents. High islands are of volcanic origin, and many contain active volcanoes. Among these are [[Bougainville Island|Bougainville]], Hawaii, and the Solomon Islands. The third and fourth types of islands are both the result of coralline island building. Coral reefs are low-lying structures that have built up on basaltic lava flows under the ocean's surface. One of the most dramatic is the [[Great Barrier Reef]] off northeastern [[Australia]]. A second island type formed of coral is the uplifted coral platform, which is usually slightly larger than the low coral islands. Examples include [[Banaba Island|Banaba]] (formerly Ocean Island) and [[Makatea]] in the Tuamotu group of [[French Polynesia]]. == इतिहास व अर्थतन्त्र == {{See|ओसेनिया}} [[किपा:Ortelius - Maris Pacifici 1589.jpg|right|thumb|300px|Maris Pacifici by [[Ortelius]] (1589). Probably the first printed map that shows the Pacific Ocean.]] [[किपा:Bathyscaphe Trieste with USS Lewis (DE-535) over the Marianas Trench, 23 January 1960 (NH 96797).jpg|thumb|right|300px|[[Bathyscaphe Trieste]], before her record dive to the bottom of the [[Marianas Trench]], 23 January 1960.]] Important [[human]] migrations occurred in the Pacific in prehistoric times, most notably those of the [[Austronesian people|Austronesians]] (specifically, the [[Polynesians]]), from the Asian edge of the ocean to [[Tahiti]] and then to Hawaii, New Zealand, and Easter Island. The ocean was sighted by Europeans early in the [[16th century]], first by the [[Spain|Spanish]] explorer [[Vasco Núñez de Balboa]] (1513), who crossed the Isthmus of Panama, and then by Ferdinand Magellan, who sailed the Pacific during his circumnavigation (1519-1522). In 1564, [[conquistador]]s crossed the ocean from Mexico led by [[Miguel López de Legazpi]] who sailed to the [[Philippines]] and Mariana Islands. For the remainder of the 16th century, [[Spain|Spanish]] influence was paramount, with ships sailing from Spain to the Philippines, New Guinea, and the Solomon Islands; the [[Manila Galleon]]s linked [[Manila]] and [[Acapulco]]. During the [[17th century]], the [[Netherlands|Dutch]], sailing around southern Africa, dominated discovery and trade; [[Abel Tasman|Abel Janszoon Tasman]] discovering [[Tasmania]] and New Zealand in 1642. The [[18th century]] marked a burst of exploration by the [[Russia]]ns in [[Alaska]] and the Aleutian Islands, the [[France|French]] in Polynesia, and the British in the three voyages of [[James Cook]] (to the South Pacific and Australia, Hawaii, and the [[North America]]n [[Pacific Northwest]]). Growing [[imperialism]] during the [[19th century]] resulted in the occupation of much of Oceania by Great Britain and France, followed by the [[United States]]. Significant contributions to oceanographic knowledge were made by the voyages of [[HMS Beagle|HMS ''Beagle'']] in the 1830s, with [[Charles Darwin]] aboard; [[HMS Challenger|HMS ''Challenger'']] during the 1870s; the USS ''Tuscarora'' (1873-76); and the German Gazelle (1874-76). Although the United States conquered the Philippines in 1898, Japan controlled the western Pacific by 1914 and occupied many other islands during [[World War II]]. By the end of the war, the [[United States Navy|U.S. Pacific Fleet]] was the virtual master of the ocean. Seventeen independent states are located in the Pacific: Australia, [[Fiji]], Japan, Kiribati, Marshall Islands, Micronesia, [[Nauru]], New Zealand, [[Palau]], Papua New Guinea, the Philippines, Samoa, Solomon Islands, [[Republic of China]] ([[Taiwan]]), Tonga, Tuvalu, and [[Vanuatu]]. Eleven of these nations have achieved full independence since 1960. The Northern Mariana Islands are self-governing with external affairs handled by the United States, and [[Cook Islands]] and [[Niue]] are in similar relationships with New Zealand. Also within the Pacific is the U.S. state of Hawaii and several island territories and possessions of Australia, Chile, [[Ecuador]], France, Japan, New Zealand, the [[United Kingdom]], and the United States. The exploitation of the Pacific's mineral wealth is hampered by the ocean's great depths. In shallow waters of the continental shelves off the coasts of Australia and New Zealand, petroleum and natural gas are extracted, and pearls are harvested along the coasts of Australia, Japan, Papua New Guinea, [[Nicaragua]], [[Panama]], and the Philippines, although in sharply declining volume in some cases. The Pacific's greatest asset is its fish. The shoreline waters of the continents and the more temperate islands yield [[herring]], [[salmon]], [[sardine]]s, [[snapper]], [[swordfish]], and [[tuna]], as well as [[shellfish]]. In 1986, the member nations of the [[South Pacific Forum]] declared the area a nuclear-free zone in an effort to halt [[nuclear testing]] and prevent the dumping of [[nuclear waste]] there. == Environmental Issues == {{main|Marine pollution}} Marine pollution is a generic term for the harmful entry into the ocean of chemicals or particles. The biggest culprit are rivers that empty into the Ocean, and with it the many chemicals used as [[fertilizers]] in agriculture as well as waste from [[livestock]] and [[humans]]. The excess of oxygen depleting chemicals in the water leads to [[hypoxia (environmental)|hypoxia]] and the creation of a [[dead zone (ecology)]].<ref>Gerlach: Marine Pollution, Springer, Berlin (1975)</ref> {{see also|North Pacific Gyre}} {{see also|Ship pollution}} == मू बन्दरगाह == {{col-start}} {{col-2}} * [[अकापुल्को]], [[मेक्सिको]] * [[एन्कोरेज, अलास्का]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] * [[एन्टोफागास्ता]], [[चिली]] * [[अरिका, चिली|अरिका]], [[चिली]] * [[अकल्याण्ड]], [[न्युजिल्याण्ड]] * [[बैंकक]], [[थाइल्याण्ड]] * [[बटांगास]], [[फिलिपिन्स]] * [[पोर्टोभिएजो]], [[इक्वेडर]] * [[ब्रिस्बेन, क्वीन्सल्याण्ड]], [[अष्ट्रेलिया]] * [[बुएनाभेन्चुरा, कोलम्बिया]] * [[बुसान]], [[दक्षिण कोरिया]] * [[काबो सान लुकास]], [[मेक्सिको]] * [[कल्लाओ]], [[पेरु]] * [[सेबु शहर]], [[फिलिपिन्स]] * [[चोंगजिन]], [[उत्तर कोरिया]] * [[डालियान]], [[चीन]]] * [[एन्सेनाडा]], [[मेक्सिको]] * [[एसमेराल्डास, इक्वेडर|एसमेराल्डास]], इक्वेडर * [[ग्वायाकिल]], [[इक्वेडर]] * [[हङकङ]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[होनोलुलु, हवाई]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] * [[इन्चियन]], [[दक्षिण कोरिया]] * [[इक्विक]], [[चिली]] * [[काओसिउङ]], [[गणतन्त्र चीन|गणतन्त्र चीन (ताइवान)]] * [[किटिमत, ब्रिटिश कोलम्बिया]], [[कनाडा]] * [[कीलुङ]], [[गणतन्त्र चीन]] ([[ताइवान]]) * [[क्लाङ्ग]], [[मलेशिया]] * [[कोबे]], [[जापान]] * [[लेम चाबाङ]], थाइल्याण्ड * [[लङ्ग बीच, क्यालिफोर्निया]], संयुक्त राज्य अमेरिका * [[लस एन्जलस, क्यालिफोर्निया]], संयुक्त राज्य अमेरिका {{col-2}} * [[मान्ता]], इक्वेडर * [[मान्जानिलो]], मेक्सिको * [[माजाटलान]], मेक्सिको * [[मेलबर्न|मेलबर्न, भिक्टोरिया]], [[अष्ट्रेलिया]] * [[मेट्रो मनिला]], फिलिपिन्स * [[नाम्पो]], [[उत्तर कोरिया]] * [[न्युक्यासल, न्यू साउथ वेल्स]], [[अष्ट्रेलिया]] * [[ओकल्याण्ड, क्यालिफोर्निया]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] * [[पानामा सिटी, पानामा]] * [[पोर्टल्याण्ड, ओरेगन]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] * [[राजकुमार रुपर्ट, ब्रिटिश कोलम्बिया]], [[कनाडा]] * [[प्यूर्टो मोन्ट]], [[चिली]] * [[पुएर्टो भल्लार्टा]], [[मेक्सिको]] * [[किङ्दाओ]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[सान एन्टोनियो, चिली|सान एन्टोनियो]], [[चिली]] * [[सैन डिएगो, क्यालिफोर्निया]], संयुक्त राज्य अमेरिका * [[स्यान फ्रान्सिस्को, क्यालिफोर्निया]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] * [[सियाटल, वाशिंगटन]], संयुक्त राज्य अमेरिका * [[सांघाई]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[शेन्जेन]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[सिंगापुर]] * [[सोङ्गख्ला]], थाइल्याण्ड * [[सिड्नी, न्यू साउथ वेल्स]], अष्ट्रेलिया * [[टाकोमा, वाशिंगटन]], संयुक्त राज्य अमेरिका * [[ताइचुङ]], गणराज्य चीन (ताइवान) २. * [[तालकाहुआनो]], [[चिली]] * [[तौरंगा]], [[न्युजिल्याण्ड]] * [[तियानजिन]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[तिजुआना]], मेक्सिको * [[वालपाराइसो]], [[चिली]] * [[भ्यान्कुभर, ब्रिटिश कोलम्बिया]], क्यानाडा * [[भिक्टोरिया, ब्रिटिश कोलम्बिया]], क्यानाडा * [[भ्लादिभोस्तोक]], [[रुस]] * [[सियामेन]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[यान्ताई]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[योकोहामा]], जापान {{col-end}} == स्वयादिसँ == * [[War of the Pacific]] * [[Asia-Pacific Economic Cooperation]] * [[Pacific-Antarctic Ridge]] * [[Pacific Coast]] * [[Pacific hurricane]] * [[Pacific Islands]] * [[Pacific Rim]] * [[Pacific Time Zone]] * [[Pacific War]] == लिधँसा == <div class="references-small"> <!--See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for an explanation of how to generate footnotes using the <ref(erences/)> tags--> <references/> </div> == स्वयादिसँ == :''Based on public domain text from US Naval Oceanographer'' * {{cite book|last=Barkley|first=Richard A.|title=Oceanographic Atlas of the Pacific Ocean|year=1968|publisher=University of Hawaii Press|location=Honolulu}} * {{cite book|title=Blue Horizons: Paradise Isles of the Pacific|url=https://archive.org/details/bluehorizonspara0000ronf_a9g5|year=1985|publisher=National Geographic Society|location=Washington, D.C.|id=ISBN 0-87044-544-8}} * {{cite book|last=Cameron|first=Ian|title=Lost Paradise: The Exploration of the Pacific|url=https://archive.org/details/lostparadiseexpl00came|year=1987|publisher=Salem House|location=Topsfield, Mass.|id=ISBN 0-88162-275-3}} * {{cite book|last=Couper|first=A. D. (ed.)|title=Development and Social Change in the Pacific Islands|year=1989|publisher=Routledge|location=London|id=ISBN 0-415-00917-0}} * {{cite book|last=Gilbert|first=John|title=Charting the Vast Pacific|url=https://archive.org/details/chartingvastpaci0000gilb|year=1971|publisher=Aldus|location=London|id=ISBN 0-490-00226-9}} * {{cite book|last=Lower|first=J. Arthur|title=Ocean of Destiny: A Concise History of the North Pacific, 1500-1978|url=https://archive.org/details/oceanofdestinyco0000lowe|year=1978|publisher=University of British Columbia Press|location=Vancouver|id=ISBN 0-7748-0101-8}} * {{cite book|last=Napier|first=W.|coauthors=Gilbert, J., and Holland, J.|title=Pacific Voyages|year=1973|publisher=Doubleday|location=Garden City, N.Y.|id=ISBN 0-385-04335-X}} * {{cite book|last=Oliver|first=Douglas L.|title=The Pacific Islands|url=https://archive.org/details/pacificislands03edoliv_i0p2|year=1989|edition=3rd ed.|publisher=University of Hawaii Press|location=Honolulu|id=ISBN 0-8248-1233-6}} * {{cite book|last=Ridgell|first=Reilly|title=Pacific Nations and Territories: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia|year=1988|edition=2nd ed.|publisher=Bess Press|location=Honolulu|id=ISBN 0-935848-50-9}} * {{cite book|last=Soule|first=Gardner|title=The Greatest Depths: Probing the Seas to 20,000 Feet and Below|url=https://archive.org/details/greatestdepthspr00soul|year=1970|publisher=Macrae Smith|location=Philadelphia|id=ISBN 0-8255-8350-0}} * {{cite book|last=Spate|first=O. H. K.|title=Paradise Found and Lost|url=https://archive.org/details/paradisefoundlos0000spat|year=1988|publisher=University of Minnesota Press|location=Minneapolis|id=ISBN 0-8166-1715-5}} * {{cite book|last=Terrell|first=John|title=Prehistory in the Pacific Islands: A Study of Variation in Language, Customs, and Human Biology|url=https://archive.org/details/prehistoryinpaci0000john|year=1986|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|id=ISBN 0-521-30604-3}} == पिनेया स्वापूत == {{wiktionary}} {{commonscat|Pacific Ocean}} * [https://web.archive.org/web/20090510172130/http://www.latimes.com/news/local/oceans/la-oceans-series,0,7842752.special LA Times special Altered Oceans] * [https://web.archive.org/web/20100504012429/http://www.epic.noaa.gov/epic/ewb/ EPIC Pacific Ocean Data Collection] Viewable on-line collection of observational data * [https://web.archive.org/web/20071225143109/http://dapper.pmel.noaa.gov/dchart/ NOAA In-situ Ocean Data Viewer] Plot and download ocean observations * [https://web.archive.org/web/20051229005041/http://www.oscar.noaa.gov/datadisplay/ NOAA Ocean Surface Current Analyses - Realtime (OSCAR)] Near-realtime Pacific Ocean Surface Currents derived from satellite altimeter and scatterometer data * [https://web.archive.org/web/20060210183949/http://floats.pmel.noaa.gov/floats/ NOAA PMEL Argo profiling floats] Realtime Pacific Ocean data * [http://www.pmel.noaa.gov/tao/jsdisplay/ NOAA TAO El Niño data] Realtime Pacific Ocean El Niño buoy data {{coor title d|0|N|160|W|type:waterbody_scale:100000000}} [[पुचः:प्रशान्त महासागर|*]] [[पुचः:भूगोल]] [[पुचः:महासागर]] bp6b3fj9xgw3giji4n67lg6xzeu69xj 1126606 1126573 2026-09-29T00:44:34Z Eukesh 11 /* स्वापू दूगु समुद्र */ 1126606 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्रशान्त महासागर}} [[किपा:Pacific Ocean.png|right|300px|Pacific Ocean]] '''प्रशान्त महासागर''' हलिमयागु दक्ले तधंगु महासागर खः। थ्व एसिया व अमेरिकायागु दथुइ लाः। थ्व महासागरया नां ल्यातिन भासां ''Mare Pacificum'' बाय् "शान्त सागर"या नामं वःगु ख। थ्व नां पोर्चुगिज अन्वेषक [[फर्दिन्यान्द म्यागेलेन]])या नामं वःगु ख। थ्व महसागर उत्तरय् आर्क्तिक महासागरं दक्षिणय् एन्तार्क्तिक महासागर तक थ्यं। थुकिया सिथय् [[एसिया]] व [[अस्त्रेलिया]] पश्चिमय् व [[अमेरिका]] पूर्वय् ला। १६९.२ मिलियन वर्ग किमि (६५.३ मिलियन &nbsp;वर्ग माइल) क्षेत्रफल दूगु थ्व महासागर हलिंया दकलय् चकंगु व तःधंगु महासागर ख। थुकिया दुने पृथ्वीया ४६% लः व ३२% पृथ्वीया सतह दुथ्याः। थुकिया सतह क्षेत्र सकल बँ क्षेत्रस्वया अप्व दु। <ref name=ebc>"[http://concise.britannica.com/ebc/article-9374340/Pacific-Ocean Pacific Ocean]". ''[[Encyclopædia Britannica|Britannica Concise]].'' 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.</ref> इक्वेतरं थुकियात उत्तर प्रशान्त महासागर व दक्षिण प्रशान्त महासागरय् ब्वथलातःगु दु। [[मेरियाना ट्रेञ्च]] पश्चिमी उत्तर प्रशान्तया दकलय् गाःवंगु थाय् ख व थ्व हलिंया दकलय् गाःवंगु थाय् नं ख। थुकिया गाः १०,९११ मि (३५,७९८ फित) दु <ref>{{cite web|url=http://web-japan.org/atlas/technology/tec03.html|title=Japan Atlas: Japan Marine Science and Technology Center|accessdate=2007-07-04}}</ref> ==स्वापू दूगु समुद्र== {{multicol}} * [[अराफुरा सागर]] * [[बांडा सागर]] * [[बेरिङ्ग सागर]] * [[बिस्मार्क सागर]] * [[बोहाई सागर]] * [[बोहोल सागर]] (मिन्डानाओ सागर नं धाइ) * [[कामोट्स समुद्र]] * [[सेलिबेस समुद्र]] {{col-break}} * [[सेराम समुद्र]] * [[चिलिचा समुद्र]] * [[प्रवाल समुद्र]] * [[पूर्वी चीन सागर]] * [[फ्लोरेस समुद्र]] * [[अलास्काया खाडी]] * [[क्यालिफोर्निया खाडी]] (कोर्टेसया समुद्रया नामं नं म्हसीकिगु या) {{col-break}} * [[कार्पेन्टेरियाया खाडी]] * [[थाइया खाडी]] * [[हलमहेरा समुद्र]] * [[जावा समुद्र]] * [[कोरो सागर]] * [[मोलक्का सागर]] * [[फिलिपिन्स सागर]] * [[सावु सागर]] {{col-break}} * [[जापान समुद्र]] * [[ओखोत्स्कया समुद्र]] * [[सेटो अन्तर्देशीय समुद्र]] * [[सिबुयान सागर]] * [[सोलोमन समुद्र]] * [[दक्षिण चीनी समुद्र]] * [[सुलु सागर]] * [[तसमान समुद्र]] * [[विसायन सागर]] * [[म्हासु समुद्र]] {{col-end}} == म्हसीका == The ocean encompasses a third of the [[Earth]]'s surface, having an area of 179.7 million square kilometres (69.4 million sq mi and 161 million cubic mi) —significantly larger than Earth's entire landmass, with room for another [[Africa]] to spare. Extending approximately 15,500&nbsp;kilometres (9,600&nbsp; mi) from the [[Bering Sea]] in the [[Arctic]] to the icy margins of [[Antarctica]]'s [[Ross Sea]] in the south (although the Antarctic regions of the Pacific are sometimes described as part of the circumpolar [[Southern Ocean]]), the Pacific reaches its greatest east-west width at about 5°N latitude, where it stretches approximately 19,800&nbsp;kilometres (12,300 mi) from [[Indonesia]] to the coast of [[Colombia]] and [[Peru]] - halfway across the world, and more than five times the diameter of the Moon. The western limit of the ocean is often placed at the [[Strait of Malacca]]. The lowest point on earth—the [[Mariana Trench]]—lies 10,911 metres (35,797 ft) below sea level. Its average depth is 4,280 metres (14,000 ft)<ref name=ebc />. [[किपा:Palmbeach.JPG|thumb|250px|right|The shoreline at [[Palm Beach, New South Wales]]]] The Pacific contains about 25,000 [[Pacific islands|islands]] (more than the total number in the rest of the world's oceans combined), the majority of which are found south of the [[equator]]. The Pacific Ocean is currently shrinking from [[plate tectonics]], while the [[Atlantic Ocean]] is increasing in size. Along the Pacific Ocean's irregular western margins lie many seas, the largest of which are the [[Celebes Sea]], [[Coral Sea]], [[East China Sea]], [[Philippine Sea]], [[Sea of Japan]], [[South China Sea]], [[Sulu Sea]], [[Tasman Sea]], and [[Yellow Sea]]. The [[Strait of Malacca]] joins the Pacific and the [[Indian Ocean]]s on the west, and the [[Strait of Magellan]] links the Pacific with the Atlantic Ocean on the east. To the north, the [[Bering Strait]] connects the Pacific with the [[Arctic Ocean]]. As the Pacific straddles the ±&nbsp;180° meridian, the ''West Pacific'' (or ''western Pacific'', near Asia) is actually in the [[Eastern Hemisphere]], while the ''East Pacific'' (or ''eastern Pacific'', near the Americas) is actually in the [[Western Hemisphere]]. For most of Magellan's voyage from the Strait of Magellan to the [[Philippines]], the explorer indeed found the ocean peaceful. However, the Pacific is not always peaceful. Many [[tropical cyclone]]s ([[typhoon]]s, the equivalent of Atlantic [[hurricane]]s), batter the islands of the Pacific. The lands around the Pacific rim are full of [[volcano]]es and often affected by [[earthquake]]s. [[Tsunami]]s, caused by underwater earthquakes, have devastated many islands and destroyed entire towns. == लया गुण == [[किपा:Storm in Pacifica.jpg|thumb|200px|left|Storm in [[:en:Pacifica, California|Pacifica]], [[California]]]] [[किपा:Sunset Marina.JPG|thumb|200px|left|Sunset in [[Monterey County, California]], [[United States|U.S.]].]] Water temperatures in the Pacific vary from freezing in the poleward areas to about 25-30&nbsp;°C [[Celsius]] 84&nbsp;°F [[Fahrenheit]] near the equator. [[Salinity]] also varies latitudinally. The water near the equator is less salty than that found in the mid-latitudes because of abundant equatorial precipitation throughout the year. Poleward of the temperate latitudes salinity is also low, because little evaporation of seawater takes place in these frigid areas. The Pacific Ocean is generally warmer than the Atlantic ocean.{{Fact|date=August 2007}} The surface circulation of Pacific waters is generally clockwise in the [[Northern Hemisphere]] (the [[North Pacific Gyre]]) and counter-clockwise in the [[Southern Hemisphere]]. The [[North Equatorial Current]], driven westward along latitude 15°N by the [[trade wind]]s, turns north near the Philippines to become the warm Japan or [[Kuroshio Current]]. Turning eastward at about 45°N, the Kuroshio forks and some waters move northward as the [[Aleutian Current]], while the rest turn southward to rejoin the North Equatorial Current. The Aleutian Current branches as it approaches North America and forms the base of a counter-clockwise circulation in the Bering Sea. Its southern arm becomes the chilled slow, south-flowing California Current. The [[South Equatorial Current]], flowing west along the equator, swings southward east of [[New Guinea]], turns east at about 50°S, and joins the main westerly circulation of the Southern Pacific, which includes the Earth-circling [[Antarctic Circumpolar Current]]. As it approaches the [[Chile]]an coast, the South Equatorial Current divides; one branch flows around [[Cape Horn]] and the other turns north to form the Peru or [[Humboldt Current]]. == खनिजशास्त्र == [[किपा:Iss007e10807.jpg|300px|thumb|right|Sunset over the Pacific Ocean as seen from the [[International Space Station]]. Anvil tops of [[thundercloud]]s are also visible.]] The [[andesite line]] is the most significant regional distinction in the Pacific. It separates the deeper, [[mafic]] [[igneous rock]] of the Central Pacific Basin from the partially submerged continental areas of [[felsic]] igneous rock on its margins. The andesite line follows the western edge of the islands off [[California]] and passes south of the [[Aleutian Islands|Aleutian arc]], along the eastern edge of the [[Kamchatka Peninsula]], the [[Kuril Islands]], [[Japan]], the [[Mariana Islands]], the [[Solomon Islands]], and [[New Zealand]]. The dissimilarity continues northeastward along the western edge of the [[Andes]] Cordillera along [[South America]] to [[Mexico]], returning then to the islands off California. [[Indonesia]], the Philippines, Japan, New Guinea, and New Zealand—all eastward extensions of the continental blocks of [[Australia]] and [[Asia]]—lie outside the Andesite Line. Within the closed loop of the andesite line are most of the deep troughs, submerged volcanic mountains, and oceanic volcanic islands that characterize the [[Pacific basin]]. Here basaltic lavas gently flow out of rifts to build huge dome-shaped volcanic mountains whose eroded summits form island arcs, chains, and clusters. Outside the Andesite Line, volcanism is of the explosive type, and the [[Pacific Ring of Fire]] is the world's foremost belt of explosive volcanism. The Ring of Fire is named after the several hundred active volcanoes that sit above the various subduction zones. The Pacific Ocean is the only ocean which is almost totally bounded by subduction zones. Only the boundary with the Antarctic plate is not a subduction zone. == Landmasses == [[किपा:Pacific elevation.jpg|thumb|300px|The Pacific is ringed by many volcanoes and [[oceanic trench]]es]] The largest landmass entirely within the Pacific Ocean is the [[island]] of [[New Guinea]]— the second largest island in the world. Almost all of the smaller islands of the Pacific lie between 30°N and 30°S, extending from [[Southeast Asia]] to [[Easter Island]]; the rest of the Pacific Basin is almost entirely submerged. The great triangle of [[Polynesia]], connecting [[Hawaii]], [[Easter Island]], and [[New Zealand]], encompasses the island arcs and clusters of the [[Cook Islands]], [[Marquesas]], [[Samoa]], [[Society Islands|Society]], [[Tokelau]], [[Tonga]], [[Tuamotu]], [[Tuvalu]] and the [[Wallis and Futuna]] islands. North of the equator and west of the International Date Line are the numerous small islands of [[Micronesia]], including the [[Caroline Islands]], the [[Marshall Islands]] and the [[Mariana Islands]]. In the southwestern corner of the Pacific lie the islands of [[Melanesia]], dominated by New Guinea. Other important island groups of Melanesia include the [[Bismarck Archipelago]], [[Fiji]], [[New Caledonia]], the [[Solomon Islands]] and [[Vanuatu]]. Islands in the Pacific Ocean are of four basic types: continental islands, high islands, coral reefs, and uplifted coral platforms. Continental islands lie outside the [[Andesite Line]] and include New Guinea, the islands of New Zealand, and the [[Philippines]]. These islands are structurally associated with nearby continents. High islands are of volcanic origin, and many contain active volcanoes. Among these are [[Bougainville Island|Bougainville]], Hawaii, and the Solomon Islands. The third and fourth types of islands are both the result of coralline island building. Coral reefs are low-lying structures that have built up on basaltic lava flows under the ocean's surface. One of the most dramatic is the [[Great Barrier Reef]] off northeastern [[Australia]]. A second island type formed of coral is the uplifted coral platform, which is usually slightly larger than the low coral islands. Examples include [[Banaba Island|Banaba]] (formerly Ocean Island) and [[Makatea]] in the Tuamotu group of [[French Polynesia]]. == इतिहास व अर्थतन्त्र == {{See|ओसेनिया}} [[किपा:Ortelius - Maris Pacifici 1589.jpg|right|thumb|300px|Maris Pacifici by [[Ortelius]] (1589). Probably the first printed map that shows the Pacific Ocean.]] [[किपा:Bathyscaphe Trieste with USS Lewis (DE-535) over the Marianas Trench, 23 January 1960 (NH 96797).jpg|thumb|right|300px|[[Bathyscaphe Trieste]], before her record dive to the bottom of the [[Marianas Trench]], 23 January 1960.]] Important [[human]] migrations occurred in the Pacific in prehistoric times, most notably those of the [[Austronesian people|Austronesians]] (specifically, the [[Polynesians]]), from the Asian edge of the ocean to [[Tahiti]] and then to Hawaii, New Zealand, and Easter Island. The ocean was sighted by Europeans early in the [[16th century]], first by the [[Spain|Spanish]] explorer [[Vasco Núñez de Balboa]] (1513), who crossed the Isthmus of Panama, and then by Ferdinand Magellan, who sailed the Pacific during his circumnavigation (1519-1522). In 1564, [[conquistador]]s crossed the ocean from Mexico led by [[Miguel López de Legazpi]] who sailed to the [[Philippines]] and Mariana Islands. For the remainder of the 16th century, [[Spain|Spanish]] influence was paramount, with ships sailing from Spain to the Philippines, New Guinea, and the Solomon Islands; the [[Manila Galleon]]s linked [[Manila]] and [[Acapulco]]. During the [[17th century]], the [[Netherlands|Dutch]], sailing around southern Africa, dominated discovery and trade; [[Abel Tasman|Abel Janszoon Tasman]] discovering [[Tasmania]] and New Zealand in 1642. The [[18th century]] marked a burst of exploration by the [[Russia]]ns in [[Alaska]] and the Aleutian Islands, the [[France|French]] in Polynesia, and the British in the three voyages of [[James Cook]] (to the South Pacific and Australia, Hawaii, and the [[North America]]n [[Pacific Northwest]]). Growing [[imperialism]] during the [[19th century]] resulted in the occupation of much of Oceania by Great Britain and France, followed by the [[United States]]. Significant contributions to oceanographic knowledge were made by the voyages of [[HMS Beagle|HMS ''Beagle'']] in the 1830s, with [[Charles Darwin]] aboard; [[HMS Challenger|HMS ''Challenger'']] during the 1870s; the USS ''Tuscarora'' (1873-76); and the German Gazelle (1874-76). Although the United States conquered the Philippines in 1898, Japan controlled the western Pacific by 1914 and occupied many other islands during [[World War II]]. By the end of the war, the [[United States Navy|U.S. Pacific Fleet]] was the virtual master of the ocean. Seventeen independent states are located in the Pacific: Australia, [[Fiji]], Japan, Kiribati, Marshall Islands, Micronesia, [[Nauru]], New Zealand, [[Palau]], Papua New Guinea, the Philippines, Samoa, Solomon Islands, [[Republic of China]] ([[Taiwan]]), Tonga, Tuvalu, and [[Vanuatu]]. Eleven of these nations have achieved full independence since 1960. The Northern Mariana Islands are self-governing with external affairs handled by the United States, and [[Cook Islands]] and [[Niue]] are in similar relationships with New Zealand. Also within the Pacific is the U.S. state of Hawaii and several island territories and possessions of Australia, Chile, [[Ecuador]], France, Japan, New Zealand, the [[United Kingdom]], and the United States. The exploitation of the Pacific's mineral wealth is hampered by the ocean's great depths. In shallow waters of the continental shelves off the coasts of Australia and New Zealand, petroleum and natural gas are extracted, and pearls are harvested along the coasts of Australia, Japan, Papua New Guinea, [[Nicaragua]], [[Panama]], and the Philippines, although in sharply declining volume in some cases. The Pacific's greatest asset is its fish. The shoreline waters of the continents and the more temperate islands yield [[herring]], [[salmon]], [[sardine]]s, [[snapper]], [[swordfish]], and [[tuna]], as well as [[shellfish]]. In 1986, the member nations of the [[South Pacific Forum]] declared the area a nuclear-free zone in an effort to halt [[nuclear testing]] and prevent the dumping of [[nuclear waste]] there. == Environmental Issues == {{main|Marine pollution}} Marine pollution is a generic term for the harmful entry into the ocean of chemicals or particles. The biggest culprit are rivers that empty into the Ocean, and with it the many chemicals used as [[fertilizers]] in agriculture as well as waste from [[livestock]] and [[humans]]. The excess of oxygen depleting chemicals in the water leads to [[hypoxia (environmental)|hypoxia]] and the creation of a [[dead zone (ecology)]].<ref>Gerlach: Marine Pollution, Springer, Berlin (1975)</ref> {{see also|North Pacific Gyre}} {{see also|Ship pollution}} == मू बन्दरगाह == {{col-start}} {{col-2}} * [[अकापुल्को]], [[मेक्सिको]] * [[एन्कोरेज, अलास्का]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] * [[एन्टोफागास्ता]], [[चिली]] * [[अरिका, चिली|अरिका]], [[चिली]] * [[अकल्याण्ड]], [[न्युजिल्याण्ड]] * [[बैंकक]], [[थाइल्याण्ड]] * [[बटांगास]], [[फिलिपिन्स]] * [[पोर्टोभिएजो]], [[इक्वेडर]] * [[ब्रिस्बेन, क्वीन्सल्याण्ड]], [[अष्ट्रेलिया]] * [[बुएनाभेन्चुरा, कोलम्बिया]] * [[बुसान]], [[दक्षिण कोरिया]] * [[काबो सान लुकास]], [[मेक्सिको]] * [[कल्लाओ]], [[पेरु]] * [[सेबु शहर]], [[फिलिपिन्स]] * [[चोंगजिन]], [[उत्तर कोरिया]] * [[डालियान]], [[चीन]]] * [[एन्सेनाडा]], [[मेक्सिको]] * [[एसमेराल्डास, इक्वेडर|एसमेराल्डास]], इक्वेडर * [[ग्वायाकिल]], [[इक्वेडर]] * [[हङकङ]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[होनोलुलु, हवाई]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] * [[इन्चियन]], [[दक्षिण कोरिया]] * [[इक्विक]], [[चिली]] * [[काओसिउङ]], [[गणतन्त्र चीन|गणतन्त्र चीन (ताइवान)]] * [[किटिमत, ब्रिटिश कोलम्बिया]], [[कनाडा]] * [[कीलुङ]], [[गणतन्त्र चीन]] ([[ताइवान]]) * [[क्लाङ्ग]], [[मलेशिया]] * [[कोबे]], [[जापान]] * [[लेम चाबाङ]], थाइल्याण्ड * [[लङ्ग बीच, क्यालिफोर्निया]], संयुक्त राज्य अमेरिका * [[लस एन्जलस, क्यालिफोर्निया]], संयुक्त राज्य अमेरिका {{col-2}} * [[मान्ता]], इक्वेडर * [[मान्जानिलो]], मेक्सिको * [[माजाटलान]], मेक्सिको * [[मेलबर्न|मेलबर्न, भिक्टोरिया]], [[अष्ट्रेलिया]] * [[मेट्रो मनिला]], फिलिपिन्स * [[नाम्पो]], [[उत्तर कोरिया]] * [[न्युक्यासल, न्यू साउथ वेल्स]], [[अष्ट्रेलिया]] * [[ओकल्याण्ड, क्यालिफोर्निया]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] * [[पानामा सिटी, पानामा]] * [[पोर्टल्याण्ड, ओरेगन]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] * [[राजकुमार रुपर्ट, ब्रिटिश कोलम्बिया]], [[कनाडा]] * [[प्यूर्टो मोन्ट]], [[चिली]] * [[पुएर्टो भल्लार्टा]], [[मेक्सिको]] * [[किङ्दाओ]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[सान एन्टोनियो, चिली|सान एन्टोनियो]], [[चिली]] * [[सैन डिएगो, क्यालिफोर्निया]], संयुक्त राज्य अमेरिका * [[स्यान फ्रान्सिस्को, क्यालिफोर्निया]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] * [[सियाटल, वाशिंगटन]], संयुक्त राज्य अमेरिका * [[सांघाई]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[शेन्जेन]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[सिंगापुर]] * [[सोङ्गख्ला]], थाइल्याण्ड * [[सिड्नी, न्यू साउथ वेल्स]], अष्ट्रेलिया * [[टाकोमा, वाशिंगटन]], संयुक्त राज्य अमेरिका * [[ताइचुङ]], गणराज्य चीन (ताइवान) २. * [[तालकाहुआनो]], [[चिली]] * [[तौरंगा]], [[न्युजिल्याण्ड]] * [[तियानजिन]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[तिजुआना]], मेक्सिको * [[वालपाराइसो]], [[चिली]] * [[भ्यान्कुभर, ब्रिटिश कोलम्बिया]], क्यानाडा * [[भिक्टोरिया, ब्रिटिश कोलम्बिया]], क्यानाडा * [[भ्लादिभोस्तोक]], [[रुस]] * [[सियामेन]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[यान्ताई]], [[जनवादी गणराज्य चीन]] * [[योकोहामा]], जापान {{col-end}} == स्वयादिसँ == * [[War of the Pacific]] * [[Asia-Pacific Economic Cooperation]] * [[Pacific-Antarctic Ridge]] * [[Pacific Coast]] * [[Pacific hurricane]] * [[Pacific Islands]] * [[Pacific Rim]] * [[Pacific Time Zone]] * [[Pacific War]] == लिधँसा == <div class="references-small"> <!--See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for an explanation of how to generate footnotes using the <ref(erences/)> tags--> <references/> </div> == स्वयादिसँ == :''Based on public domain text from US Naval Oceanographer'' * {{cite book|last=Barkley|first=Richard A.|title=Oceanographic Atlas of the Pacific Ocean|year=1968|publisher=University of Hawaii Press|location=Honolulu}} * {{cite book|title=Blue Horizons: Paradise Isles of the Pacific|url=https://archive.org/details/bluehorizonspara0000ronf_a9g5|year=1985|publisher=National Geographic Society|location=Washington, D.C.|id=ISBN 0-87044-544-8}} * {{cite book|last=Cameron|first=Ian|title=Lost Paradise: The Exploration of the Pacific|url=https://archive.org/details/lostparadiseexpl00came|year=1987|publisher=Salem House|location=Topsfield, Mass.|id=ISBN 0-88162-275-3}} * {{cite book|last=Couper|first=A. D. (ed.)|title=Development and Social Change in the Pacific Islands|year=1989|publisher=Routledge|location=London|id=ISBN 0-415-00917-0}} * {{cite book|last=Gilbert|first=John|title=Charting the Vast Pacific|url=https://archive.org/details/chartingvastpaci0000gilb|year=1971|publisher=Aldus|location=London|id=ISBN 0-490-00226-9}} * {{cite book|last=Lower|first=J. Arthur|title=Ocean of Destiny: A Concise History of the North Pacific, 1500-1978|url=https://archive.org/details/oceanofdestinyco0000lowe|year=1978|publisher=University of British Columbia Press|location=Vancouver|id=ISBN 0-7748-0101-8}} * {{cite book|last=Napier|first=W.|coauthors=Gilbert, J., and Holland, J.|title=Pacific Voyages|year=1973|publisher=Doubleday|location=Garden City, N.Y.|id=ISBN 0-385-04335-X}} * {{cite book|last=Oliver|first=Douglas L.|title=The Pacific Islands|url=https://archive.org/details/pacificislands03edoliv_i0p2|year=1989|edition=3rd ed.|publisher=University of Hawaii Press|location=Honolulu|id=ISBN 0-8248-1233-6}} * {{cite book|last=Ridgell|first=Reilly|title=Pacific Nations and Territories: The Islands of Micronesia, Melanesia, and Polynesia|year=1988|edition=2nd ed.|publisher=Bess Press|location=Honolulu|id=ISBN 0-935848-50-9}} * {{cite book|last=Soule|first=Gardner|title=The Greatest Depths: Probing the Seas to 20,000 Feet and Below|url=https://archive.org/details/greatestdepthspr00soul|year=1970|publisher=Macrae Smith|location=Philadelphia|id=ISBN 0-8255-8350-0}} * {{cite book|last=Spate|first=O. H. K.|title=Paradise Found and Lost|url=https://archive.org/details/paradisefoundlos0000spat|year=1988|publisher=University of Minnesota Press|location=Minneapolis|id=ISBN 0-8166-1715-5}} * {{cite book|last=Terrell|first=John|title=Prehistory in the Pacific Islands: A Study of Variation in Language, Customs, and Human Biology|url=https://archive.org/details/prehistoryinpaci0000john|year=1986|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|id=ISBN 0-521-30604-3}} == पिनेया स्वापूत == {{wiktionary}} {{commonscat|Pacific Ocean}} * [https://web.archive.org/web/20090510172130/http://www.latimes.com/news/local/oceans/la-oceans-series,0,7842752.special LA Times special Altered Oceans] * [https://web.archive.org/web/20100504012429/http://www.epic.noaa.gov/epic/ewb/ EPIC Pacific Ocean Data Collection] Viewable on-line collection of observational data * [https://web.archive.org/web/20071225143109/http://dapper.pmel.noaa.gov/dchart/ NOAA In-situ Ocean Data Viewer] Plot and download ocean observations * [https://web.archive.org/web/20051229005041/http://www.oscar.noaa.gov/datadisplay/ NOAA Ocean Surface Current Analyses - Realtime (OSCAR)] Near-realtime Pacific Ocean Surface Currents derived from satellite altimeter and scatterometer data * [https://web.archive.org/web/20060210183949/http://floats.pmel.noaa.gov/floats/ NOAA PMEL Argo profiling floats] Realtime Pacific Ocean data * [http://www.pmel.noaa.gov/tao/jsdisplay/ NOAA TAO El Niño data] Realtime Pacific Ocean El Niño buoy data {{coor title d|0|N|160|W|type:waterbody_scale:100000000}} [[पुचः:प्रशान्त महासागर|*]] [[पुचः:भूगोल]] [[पुचः:महासागर]] s1tlrruzbnzf83s2d6q06g622gv08sr 0 1453 1126662 1058793 2026-09-29T11:00:06Z Eukesh 11 1126662 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/किपा}} [[Image:Raster to Vector Mechanical Example.jpg|thumb|right|च्वेया किपा [[फोतोग्राफी]] छ्य्‌ला कागु ख। क्वेया किपा [[चित्रकला]] कथं रेन्डरिङ यागु ख।]] [[Image:Image created with a mobile phone.png|thumb|left|किपा]] [[Image:Faust bei der Arbeit.JPG|thumb|left|]] छुं छगू विषय नाप मेल नैगु कथं देकुगु उकियागु प्रतिलिपियात किपा धाइ। ==ख्यः== ===किपाहना ज्या=== किपाहना ज्या बाय् इलस्त्रेसन (Illustration) धइगु छगू विचाः, बाखँ, वा अवधारणायात स्पष्ट यायेत दयेकातःगु किपा/चिहाकः संकिपा खः। थुकिया मू उद्देश्य च्वखँ (text) यात थुइकेगु व स्वयेबिले बांलाकेगु खः। किपाहना ज्यां सफू, पत्रिका, बुखँपौ, विज्ञापन, पोस्टर, व डिजिटल मिडियाय् व्यापक रूपं छ्येलिगु या। थ्व कला दयेकेत पारम्परिक माध्यम (पेन्सिल, वाटरकलर, मसी) वा डिजिटल माध्यम (डिजिटल पेन्टिङ) या प्रयोग जुइ। छगू बांलाःगु इलस्त्रेसनं बाखँया भावयात ब्वंनामिपिंके अःपुक्क थ्यङ्केत ग्वहालि याइ। मस्तयेगु सफू व किपासफू (कमिक्स) ख्यलय् इलस्त्रेसन तःधंगु व मू भूमिका जुइ। इलस्ट्रेटरतेसं थःगु कल्पनाशीलता व कलात्मक शैलीयात छ्येलाः जटिल विषययात नं सरल दृश्य रूप बी। ==स्वयादिसँ== *[[चित्रकला]] *[[फोतोग्राफी]] {{Commonscat|Paintings}} [[पुचः:संस्कृति]] [[पुचः:कला]] nx4pt445jnhoitoofluu0w0xhcrfa30 1126663 1126662 2026-09-29T11:00:22Z Eukesh 11 /* किपाहना ज्या */ 1126663 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/किपा}} [[Image:Raster to Vector Mechanical Example.jpg|thumb|right|च्वेया किपा [[फोतोग्राफी]] छ्य्‌ला कागु ख। क्वेया किपा [[चित्रकला]] कथं रेन्डरिङ यागु ख।]] [[Image:Image created with a mobile phone.png|thumb|left|किपा]] [[Image:Faust bei der Arbeit.JPG|thumb|left|]] छुं छगू विषय नाप मेल नैगु कथं देकुगु उकियागु प्रतिलिपियात किपा धाइ। ==ख्यः== ===किपाहना ज्या=== {{मू पौ|किपाहना ज्या}} किपाहना ज्या बाय् इलस्त्रेसन (Illustration) धइगु छगू विचाः, बाखँ, वा अवधारणायात स्पष्ट यायेत दयेकातःगु किपा/चिहाकः संकिपा खः। थुकिया मू उद्देश्य च्वखँ (text) यात थुइकेगु व स्वयेबिले बांलाकेगु खः। किपाहना ज्यां सफू, पत्रिका, बुखँपौ, विज्ञापन, पोस्टर, व डिजिटल मिडियाय् व्यापक रूपं छ्येलिगु या। थ्व कला दयेकेत पारम्परिक माध्यम (पेन्सिल, वाटरकलर, मसी) वा डिजिटल माध्यम (डिजिटल पेन्टिङ) या प्रयोग जुइ। छगू बांलाःगु इलस्त्रेसनं बाखँया भावयात ब्वंनामिपिंके अःपुक्क थ्यङ्केत ग्वहालि याइ। मस्तयेगु सफू व किपासफू (कमिक्स) ख्यलय् इलस्त्रेसन तःधंगु व मू भूमिका जुइ। इलस्ट्रेटरतेसं थःगु कल्पनाशीलता व कलात्मक शैलीयात छ्येलाः जटिल विषययात नं सरल दृश्य रूप बी। ==स्वयादिसँ== *[[चित्रकला]] *[[फोतोग्राफी]] {{Commonscat|Paintings}} [[पुचः:संस्कृति]] [[पुचः:कला]] jwd7h1tit9ds6aq40nqdju6p8uto0by 1126668 1126663 2026-09-29T11:09:34Z Eukesh 11 1126668 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/किपा}} [[Image:Raster to Vector Mechanical Example.jpg|thumb|right|च्वेया किपा [[फोतोग्राफी]] छ्य्‌ला कागु ख। क्वेया किपा [[चित्रकला]] कथं रेन्डरिङ यागु ख।]] [[Image:Image created with a mobile phone.png|thumb|left|किपा]] [[Image:Faust bei der Arbeit.JPG|thumb|left|]] छुं छगू विषय नाप मेल नैगु कथं देकुगु उकियागु प्रतिलिपियात किपा धाइ। ==ख्यः== ===किपाहना ज्या=== {{मू पौ|किपाहना ज्या}} किपाहना ज्या बाय् इलस्त्रेसन (Illustration) धइगु छगू विचाः, बाखँ, वा अवधारणायात स्पष्ट यायेत दयेकातःगु किपा/चिहाकः संकिपा खः। थुकिया मू उद्देश्य च्वखँ (text) यात थुइकेगु व स्वयेबिले बांलाकेगु खः। किपाहना ज्यां सफू, पत्रिका, बुखँपौ, विज्ञापन, पोस्टर, व डिजिटल मिडियाय् व्यापक रूपं छ्येलिगु या। थ्व कला दयेकेत पारम्परिक माध्यम (पेन्सिल, वाटरकलर, मसी) वा डिजिटल माध्यम (डिजिटल पेन्टिङ) या प्रयोग जुइ। छगू बांलाःगु इलस्त्रेसनं बाखँया भावयात ब्वंनामिपिंके अःपुक्क थ्यङ्केत ग्वहालि याइ। मस्तयेगु सफू व किपासफू (कमिक्स) ख्यलय् इलस्त्रेसन तःधंगु व मू भूमिका जुइ। इलस्ट्रेटरतेसं थःगु कल्पनाशीलता व कलात्मक शैलीयात छ्येलाः जटिल विषययात नं सरल दृश्य रूप बी। ==किपाया कला== किपा दयेकीगु कलाया छुं ब्व परम्परागत चित्रकला दुने दुथ्याः। अथे जुसां दिजितल फोतोग्राफि, मोजायक आदि कला धाःसा थन्याःगु परम्परागत चित्रकला कला स्वया नं पिने थःगु हे कला (फोतोग्राफी) बाय् चित्र-शिल्प (मोजायक) दुने दुथ्यायेछिं। ===मोजायक=== {{मू पौ|मोजायक}} मोजायक धइगु ची-धंगु रंग दूगु ग्वः, खा, सेरामिक टाइल वा तःधंगु अपाया कुचातय्त छथासय् मुंका [[किपा]] वा प्याटर्न दयेकेगु छगू परम्परागत कला खः। थ्व कलाया छ्येलाः विशेष यानाः अंगः, बँ (floor) व छेंया पलिया दुने (ceiling) समा यायेत जुइ। मोजायक कलाया इतिहास प्राचीन मेसोपोटामिया, ग्रीस व [[रोमन साम्राज्य]] निसें तस्कं समृद्ध दु। प्राचीन ईलय् रोमन व [[बिजन्तिन साम्राज्य]]य् झःझःधाःगु छेँ, लाय्कू व चर्चतेगु दुने मोजायक तयाः समा यायेगु या। थ्व कला दयेकेत तःधंगु धैर्य व सूक्ष्म शिल्पकला माः। मोजायक कला तस्कं ताहाः ई तक्क मस्यंसे दयाच्वनि। आधुनिक युगय् मोजायक कला सार्वजनिक थाय्, पार्क व आधुनिक वास्तुकलाय् कलात्मक सौन्दर्यया निंतिं छ्येलिगु या। ==स्वयादिसँ== *[[चित्रकला]] *[[फोतोग्राफी]] {{Commonscat|Paintings}} [[पुचः:संस्कृति]] [[पुचः:कला]] gycmxvm3iooau6rmw7zpwr6uwv77h8a 1126672 1126668 2026-09-29T11:17:29Z Eukesh 11 /* किपाया कला */ 1126672 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/किपा}} [[Image:Raster to Vector Mechanical Example.jpg|thumb|right|च्वेया किपा [[फोतोग्राफी]] छ्य्‌ला कागु ख। क्वेया किपा [[चित्रकला]] कथं रेन्डरिङ यागु ख।]] [[Image:Image created with a mobile phone.png|thumb|left|किपा]] [[Image:Faust bei der Arbeit.JPG|thumb|left|]] छुं छगू विषय नाप मेल नैगु कथं देकुगु उकियागु प्रतिलिपियात किपा धाइ। ==ख्यः== ===किपाहना ज्या=== {{मू पौ|किपाहना ज्या}} किपाहना ज्या बाय् इलस्त्रेसन (Illustration) धइगु छगू विचाः, बाखँ, वा अवधारणायात स्पष्ट यायेत दयेकातःगु किपा/चिहाकः संकिपा खः। थुकिया मू उद्देश्य च्वखँ (text) यात थुइकेगु व स्वयेबिले बांलाकेगु खः। किपाहना ज्यां सफू, पत्रिका, बुखँपौ, विज्ञापन, पोस्टर, व डिजिटल मिडियाय् व्यापक रूपं छ्येलिगु या। थ्व कला दयेकेत पारम्परिक माध्यम (पेन्सिल, वाटरकलर, मसी) वा डिजिटल माध्यम (डिजिटल पेन्टिङ) या प्रयोग जुइ। छगू बांलाःगु इलस्त्रेसनं बाखँया भावयात ब्वंनामिपिंके अःपुक्क थ्यङ्केत ग्वहालि याइ। मस्तयेगु सफू व किपासफू (कमिक्स) ख्यलय् इलस्त्रेसन तःधंगु व मू भूमिका जुइ। इलस्ट्रेटरतेसं थःगु कल्पनाशीलता व कलात्मक शैलीयात छ्येलाः जटिल विषययात नं सरल दृश्य रूप बी। ==किपाया कला== किपा दयेकीगु कलाया छुं ब्व परम्परागत चित्रकला दुने दुथ्याः। अथे जुसां दिजितल फोतोग्राफि, मोजायक आदि कला धाःसा थन्याःगु परम्परागत चित्रकला कला स्वया नं पिने थःगु हे कला (फोतोग्राफी) बाय् चित्र-शिल्प (मोजायक) दुने दुथ्यायेछिं। ===अंगः किपा=== {{मू पौ|अंगः किपा}} '''म्युरल''' वा '''अंगःकिपा''' (Mural) धइगु अंगः, पलिदुने, धलिं, वा मेगु तःधंगु स्थायी सतहय् प्रत्यक्ष रूपं दयेकातःगु तःधंगु आकारया किपा खः। अंगःकिपाया मुख्य विशेषता धइगु थ्व वास्तुकलाया ब्व नाप पूर्ण रूपं एकीकृत जुयाच्वनि। थुकिया इतिहास प्राचीन [[गुफा किपा]] (Cave paintings) निसें कयाः अजन्ताया गुफा व पुनर्जागरण (Renaissance) कालया सिस्टिन च्यापलया पलि तक्क खनेदु। म्युरल कलां सार्वजनिक थाय्यात झःझः धायेकिगु व धार्मिक, सामाजिक, ऐतिहासिक वा राजनीतिक सन्देश बी। थ्व कला दयेकेत रंग, पेन्ट, स्प्रे, वा [[मोजायक]] प्रविधिया छ्यलाः जुइ। आधुनिक युगय् नगरया दुने दयेकिगु स्ट्रिट आर्ट नं म्युरलया हे छगू रूप खः। थ्व कलां सार्वजनिक स्थानतेत जीवन्तता व सांस्कृतिक पहिचां प्रदान याइ। ===मोजायक=== {{मू पौ|मोजायक}} मोजायक धइगु ची-धंगु रंग दूगु ग्वः, खा, सेरामिक टाइल वा तःधंगु अपाया कुचातय्त छथासय् मुंका [[किपा]] वा प्याटर्न दयेकेगु छगू परम्परागत कला खः। थ्व कलाया छ्येलाः विशेष यानाः अंगः, बँ (floor) व छेंया पलिया दुने (ceiling) समा यायेत जुइ। मोजायक कलाया इतिहास प्राचीन मेसोपोटामिया, ग्रीस व [[रोमन साम्राज्य]] निसें तस्कं समृद्ध दु। प्राचीन ईलय् रोमन व [[बिजन्तिन साम्राज्य]]य् झःझःधाःगु छेँ, लाय्कू व चर्चतेगु दुने मोजायक तयाः समा यायेगु या। थ्व कला दयेकेत तःधंगु धैर्य व सूक्ष्म शिल्पकला माः। मोजायक कला तस्कं ताहाः ई तक्क मस्यंसे दयाच्वनि। आधुनिक युगय् मोजायक कला सार्वजनिक थाय्, पार्क व आधुनिक वास्तुकलाय् कलात्मक सौन्दर्यया निंतिं छ्येलिगु या। ==स्वयादिसँ== *[[चित्रकला]] *[[फोतोग्राफी]] {{Commonscat|Paintings}} [[पुचः:संस्कृति]] [[पुचः:कला]] fpuea303eb96dolzq5kssqlidjzh9fo 0 1512 1126518 1046525 2026-09-28T14:01:27Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1126518 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अजरबैजान}} [[Image:Azərbaycan marşı instrumental.ogg]] [[Image:Azerbaijan orthographic projection.svg|225px]] [[Image:Azerbaijan - Location Map (2013) - AZE - UNOCHA.svg|frameless]] {{Infobox Country | native_name = ''Azərbaycan Respublikası'' | conventional_long_name = Republic of Azerbaijan | common_name = Azerbaijan | national_motto = none | national_anthem = ''[[Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni]]''<br />March of Azerbaijan | image_flag = Flag of Azerbaijan.svg | image_coat = Emblem of Azerbaijan.svg | image_map = LocationAzerbaijan.png | capital = [[Baku]] [[किपा:Gerb Baku.GIF|20px|]]|latd=40|latm=22|latNS=N|longd=49|longm=53|longEW=E | largest_city = Baku | official_languages = [[Azerbaijani language|Azerbaijani]] | government_type = [[Republic]] | leader_title1 = [[President of Azerbaijan|President]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Azerbaijan|Prime Minister]] | leader_name1 = [[Ilham Aliyev]] | leader_name2 = [[Artur Rasizade]] | sovereignty_type = [[Collapse of the Soviet Union|Independence]] | sovereignty_note = From the [[Soviet Union]] | established_event1 = Declared | established_event2 = Completed | established_date1 = [[August 30]], [[1991]] | established_date2 = [[December 25]], [[1991]] | area = 86,600 | areami² = 33,436 <!-- Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 114th | area_magnitude = 1 E9 | percent_water = negligible | population_estimate = 9,164,600<ref>[http://www.azstat.org/press_reliz.php?id=996 ''The International Population Day'', The demographic situation in Azerbaijan, The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan, 11 July 2011]</ref> | population_estimate_year = 2011 | population_estimate_rank = 89th | population_census = 7,953,438 | population_census_year = 1999 | population_density = 106 | population_densitymi² = 274 <!-- Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 100th | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP = $94.318 billion<ref name="imf2">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=912&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=45&pr.y=0 |title=Azerbaijan:Report for Selected Countries and Subjects|publisher=International Monetary Fund|accessdate=April 12, 2011}}</ref> | GDP_PPP_rank = 88th | GDP_PPP_per_capita = $10,340<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = 89th | HDI_year = 2003 | HDI = 0.729 | HDI_rank = 101st | HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> | currency = [[Manat (Azerbaijan)|Manat]] | currency_code = AZN | time_zone = | utc_offset = +4 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = +5 | cctld = [[.az]] | calling_code = 994 | footnotes = }} '''अजरबैजान''' (गणतन्त्र अजरबैजान) युरेशियाया दक्षिणी कफकाजया दक्ले तःधंगु व दक्ले अप्व जनसंख्या दूगु देय्‌ ख। पूर्वी युरोप व पश्चिमी एशियाया दथुइ लाःगु थ्व देय्‌या पूर्वय् क्यास्पियन सागर, उत्तरय् रूस, पश्चिमय् टर्की, उत्तर पश्चिमय् जर्जिया, पश्चिमय् आर्मेनिया व दक्षिणय् इरान ला। थ्व देय्‌या क्षेत्रफलय् क्यास्पियन सागरया ३० वर्ग किलोमीटरया ल नं ला। थ्व देय्‌ छगू धर्मनिरपेक्ष व युनिटरी गणतन्त्र ख। == नामाकरण == "अजरबैजान" नांया उद्गमयात कया यक्व कथंया अवधारणात प्रस्तुत जूगु दु। थन्याःगु अवधारणाय् दक्ले प्रचलित अवधारणा कथं थ्व देय्‌या नां "अट्रोपटन" खँग्वःलं वःगु ख। अट्रोपट फारसी अकामीनाईड राजवंशया ईया छगू क्षत्रपति ख। वय्‌कःयात [[अलेक्जेण्डर महान]]नं आक्रमण याना बुकल व अट्रोपटनयात स्वाधीनता दत। व ईले थ्व क्षेत्र मीदिया अट्रोपाटिया वा अट्रोपाटीनया नामं नांजाःगु जुयाच्वन। थ्व नांया मू उत्पत्तिया जरा प्राचीन ईरानी पन्थ [[पारसी धर्म]]य् दूगु विश्वास दु। आवेस्ताया छगू दस्तावेजय् थ्व खँ धयातःगु दु"''âterepâtahe ashaonô fravashîm ýazamaide''", प्राचीन फारसीय् गुक्यिआ शाब्दिक अनुवाद "''पवित्र अटारे-पटाया फ्रावशीयात झिसं वन्दना याये''" जुवइ। अट्रोपटनतयेसं अट्रोपटन (वर्तमान ईरानी अजरबैजान) क्षेत्रय् शासन यात। "अट्रोपटन" नां थःमंतुं छगू प्राचीन-ईरानी, संभवतः मीदन,या यूनानी ध्वन्यात्मक युग्म ख, गुकिया अर्थ "पवित्र अग्निद्वारा रक्षित" जुइ। == इतिहास == अजरबैजानय् प्रारम्भिक मानव बस्तितयेगु चिं [[पाषाण युग]] धुंकाया ईया खनेदु। ५५० ईसापूर्वय् एक्यूमेनिडा राजवंशं थ्व क्षेत्र त्याये धुंका [[पारसी धर्म]]या उदय जुल व लिपा थ्व क्षेत्र अलेक्जेन्डर महानया साम्राज्यया भाग जूवन व लिपा वय्‌कःया उत्तराधिकारी, सेलियूसिडा साम्राज्यया भूभाग जूवन। अल्बानियामि ककेशन मनुतयेसं ४गु शताबदी ईसापूर्वय् थ्व क्षेत्रय् छगू स्वतन्त्र अधिराज्यया पलिस्था यात। ९५-६७ ईसापूर्वय् [[टिगरानीस २ महान]]नं थ्व राज्य थःगु अधिकारय् लाकल। ===अक कोयुनलु=== {{मू पौ|अक कोयुनलु}} अक कोयुनलु (Aq Qoyunlu) वा "तुयु फै दुपिं तुर्कमेन" १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क अनातोलिया, अजरबैजान, इराक व इरानया छुं भागय् शासन याःगु छगू सुन्नी तुर्कमेन आदिवासी महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातितेसं याःगु खः। १५गू शताब्दीया मध्यय् उजुन हसन (Uzun Hasan) या नेतृत्वय् थ्व राज्यं तःधंगु शक्ति कायेफत व प्रतिद्वंद्वी कारा कोयुनलु (Qara Qoyunlu)यात त्याकाः थःगु साम्राज्य विस्तार यात। अक कोयुनलुं फारसी संस्कृति, कला व इस्लामिक वास्तुकलायात प्रोत्साहन बिल। थ्व राज्यया ओटोमन साम्राज्य नाप ताःहाकःगु सैन्य व राजनीतिक प्रतिस्पर्धा जुयाच्वन। उजुन हसनं युरोपीय शक्तित नाप स्वापू दयेकाः ओटोमन विरुद्ध गठबन्धन दयेकेगु कुतः याःगु खः। लिपा १५०१ य् शाह इस्माइल सफाविदं थ्व राज्ययात त्याकाः सफाविद साम्राज्यया पलिस्था यात, गुकिं अक कोयुनलुया अन्त जुल। == भूगोल == == लिधंसा == {{लिधंसा}} {{देय्‌ च्वसु|अजरबैजान}} {{एसिया}} {{Commonscat|Azerbaijan}} [[पुचः:देय्‌‌]] [[पुचः:देय्]] o853f65nud29alu3m7itnovnvva8vd4 0 1518 1126607 1126446 2026-09-29T00:46:02Z Eukesh 11 /* फिसःबुँ */ 1126607 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीन}} [[Image:CEM-09-Asiae-Nova-Descriptio-China-2510.jpg|thumb|''China'' (today's [[Guangdong]]]] [[Image:2024 Foreign exchange reserves of China.png|thumb]] {{Infobox country | native_name = <center>中华人民共和国<br /><center>''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''</center> | conventional_long_name = जनवादी गणतन्त्र चीन | common_name = चीन | image_flag = Flag of the People's Republic of China.svg | image_coat = 中華人民共和國國徽.svg | symbol_type = चिं | image_map = China in its region (claimed hatched).svg | map_width = 220px | national_anthem = <center>[[किपा:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center><br />"[[March of the Volunteers]]"<br />《义勇军进行曲》 ([[Pinyin]]: "Yìyǒngjūn Jìnxíngqǔ") | official_languages = {{nobr|[[Standard Chinese|Modern Standard Mandarin]]<br />(or Putonghua)<ref name="langlaw">{{cite web |url=http://www.gov.cn/english/laws/2005-09/19/content_64906.htm |title=Law of the People's Republic of China on the Standard Spoken and Written Chinese Language (Order of the President No.37) |publisher=Gov.cn |date= |accessdate=27 April 2010 |quote=For purposes of this Law, the standard spoken and written Chinese language means Putonghua (a common speech with pronunciation based on the Beijing dialect) and the standardized Chinese characters. }}</ref>}} | languages_type = आधिकारिक च्वेगु भाषा | languages = [[च्वेगु भर्नाकुलर चिनिया]] | languages_sub = yes | languages2_type = [[आधिकारिक लिपि script]] | languages2 = [[सरलीकृत चिनिया लिपि]]<ref name="langlaw"/> | languages2_sub = yes | regional_languages = <small>[[मङ्गोल भाषा]], [[सँदेय् भाषा]], [[उइघुर भाषा]], [[झुआङ भाषा]], व थीथी मेमेगु </small> | ethnic_groups = 91.51% [[Han Chinese|Han]];<ref name="Census2010" /> 55 recognised minorities<br />{{Collapsible list|title=<small>[[List of ethnic groups in China|List of ethnic groups]]</small>|1.30% [[Zhuang people|Zhuang]]|0.86% [[Manchu people|Manchu]]|0.79% [[Uyghur people|Uyghur]]|0.79% [[Hui people|Hui]]|0.72% [[Miao people|Miao]]|0.65% [[Yi people|Yi]]|0.62% [[Tujia people|Tujia]]|0.47% [[Ethnic Mongols in China|Mongol]]|0.44% [[Tibetan people|Tibetan]]|0.26% [[Buyei]]|0.15% [[Koreans in China|Korean]]|1.05% other}} | capital = [[Beijing]] | latd=39 |latm=55 |latNS=N |longd=116 |longm=23 |longEW=E | largest_city = [[Shanghai]]<ref>{{cite journal |author=Chan, Kam Wing |title=Misconceptions and Complexities in the Study of China's Cities: Definitions, Statistics, and Implications |journal=[[Eurasian Geography and Economics]] |year=2007 |volume=48 |issue=4 |pages=383–412 |url=http://courses.washington.edu/chinageo/ChanCityDefinitionsEGE2007.pdf |accessdate=2011-08-07 |doi=10.2747/1538-7216.48.4.383}} p. 395</ref><ref>{{cite web | url=http://china.usc.edu/(S(swqn0p55xbqmsu45cwso5lzy)A(IEcheuFczAEkAAAAODRlNTk2OTMtMDViMC00Yjk5LWFmZTgtODc1OTA1YWYxMDM4e9e8O7-g5_HYhuft0Huy7h2GlGg1))/ShowAverageDay.aspx?articleID=910 | title=What are China's largest and richest cities? | publisher=University of Southern California}}</ref> | demonym = Chinese <!-- NOTE: Describing the PRC's *GOVERNMENT TYPE* has been a contentious issue. PLEASE READ THE ARCHIVES of past discussions BEFORE MAKING/SUGGESTING CHANGES! --> | government_type = [[Single-party state]],<br />nominal [[communist state]]<ref name="pplrepub">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |title=China |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/111803/China |accessdate=2010-03-15 |quote=Form of government: single-party people's republic with one legislative house}}</ref>{{Ref label |complex|a|}} | leader_title1 = [[President of the People's Republic of China|President]] (and [[General Secretary of the Communist Party of China|CPC&nbsp;General&nbsp;Secretary]]) | leader_name1 = [[Xi Jinping]] | leader_title2 = [[Premier of the People's Republic of China|Premier]] | leader_name2 = [[Li Qiang]] | leader_title3 = [[Chairman of the Standing Committee of the National People's Congress|Congress&nbsp;Chairman]] | leader_name3 = [[Wu Bangguo]] | leader_title4 = [[CPPCC Chairman|Conference&nbsp;Chairman]] | leader_name4 = [[Jia Qinglin]] | legislature = [[National People's Congress]] | sovereignty_type = [[History of China|Establishment]] | established_event1 = [[Qin's wars of unification#Conquest of Qi|Unification of China]] under the Qin Dynasty | established_date1 = 221 BC | established_event2 = [[Xinhai Revolution#Establishment of the Republic|Republic established]] | established_date2 = 1 January 1912 | established_event3 = [[Mao zedong controls china|People's Republic of China proclaimed]] | established_date3 = 1 October 1949 | area_footnote ={{Ref label |territory|b|}} or 9,671,018&nbsp;km²{{Ref label |territory|b|}} | area_km2 = 9,640,821 | area_sq_mi = 3704427 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | area_rank = 3rd/4th | area_magnitude = 1 E12 | percent_water = 2.8{{Ref label |mainland|c|}} | population_census = 1,339,724,852<ref name="Census2010">{{cite web|url=http://www.stats.gov.cn/english/newsandcomingevents/t20110428_402722244.htm |title=Communiqué of the National Bureau of Statistics of People's Republic of China on Major Figures of the 2010 Population Census |publisher=Stats.gov.cn |date= |accessdate=2011-11-01}}</ref> | population_census_year = 2010 | population_census_rank = 1st | pop_den_footnote = | population_density_km2 = 139.6 | population_density_sq_mi = 363.3 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = 53rd | GDP_nominal = $6.988 trillion | GDP_nominal_rank = 2nd | GDP_nominal_year = 2011 | GDP_nominal_per_capita = $5,184 | GDP_nominal_per_capita_rank = 90th | GDP_PPP_year = 2011 | GDP_PPP = $11.316 trillion | GDP_PPP_rank = 2nd | GDP_PPP_per_capita = $8,394 | GDP_PPP_per_capita_rank = 91st | Gini = 41.5<ref name="Ref_">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html CIA World Factbook] [Gini rankings]</ref> | Gini_year = 2007 | HDI_year = 2011 | HDI = {{increase}} 0.687<ref name="HDI">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Table1.pdf|title=Human Development Report 2011|year=2011|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2011}}</ref> | HDI_rank = 101st | HDI_category = <span style="color:#fc0;">medium</span> | currency = [[Renminbi|Renminbi (yuan)]] (¥) | currency_code = CNY | time_zone = [[China Standard Time]] | utc_offset = +8 | date_format = yyyy-mm-dd <br />''or'' yyyy{{lang|zh|年}}m{{lang|zh|月}}d{{lang|zh|日}} <br />([[Common Era|CE]]; [[Chinese calendar|CE-1949]]) | drives_on = right, except for Hong Kong & Macau | cctld = [[.cn]]{{Ref label |mainland|c|}} [[.中國]]<ref>{{cite web |url=http://brussels38.icann.org/meetings/brussels2010/transcript-board-25jun10-en.txt |title=ICANN Board Meeting Minutes |publisher=ICANN |accessdate=25 June 2010 }}</ref> [[.中国]] | calling_code = [[+86]]{{Ref label |mainland|c|}} | footnotes = a. {{note|complex}} Simple characterizations of the [[political structure]] since the 1980s are no longer possible. b. {{note|territory}} {{convert|9598086|km2|sqmi|abbr=on}} excludes all disputed territories.<br /> {{convert|9640821|km2|sqmi|abbr=on}} Includes Chinese-administered area ([[Aksai Chin]] and [[Trans-Karakoram Tract]], both territories claimed by India), Taiwan is not included.<ref>{{cite web |url=http://www.chinadaily.net/china/2008-01/24/content_6418067.htm |title=GDP expands 11.4 percent, fastest in 13 years |publisher=Chinadaily.net |date=24 January 2008 |accessdate=15 June 2009 }}</ref> c. {{note|mainland}} Information for mainland China only. Hong Kong, Macau, and territories under the jurisdiction of the Republic of China (Taiwan) are excluded. |}} '''चीन''' हलिमया दकले अप्व जनसंख्या दूगु देय् ख। थ्व देय्या जनसंख्या १ अर्ब ३० कोटी दु। पूर्वी एसियाय् लाःगु थ्व देय्या सकल क्षेत्रफल करिब ९६ लख वर्ग किमि (३७ लख वर्ग माइल) दु। बुँया क्षेत्रफल कथं थ्व देय् हलिमया निगु दकले तःधंगु देय् ख। <ref name="listofcountriesoftheworld.com">{{cite web |url=http://www.listofcountriesoftheworld.com/area-land.html |title=Countries of the world ordered by land area |publisher=Listofcountriesoftheworld.com |accessdate=27 April 2010}}</ref> सकल क्षेत्रफल कथं थ्व देय् हलिमया ३गु वा ४गु दकले तःधंगु देय् ख (सकल क्षेत्रफलया परिभाषा कथं) । <ref name="Ref_b">The total area ranking relative to the United States depends on the measurement of the total areas of China and the United States. See [[List of countries and outlying territories by area]] for more information.</ref> == राजनीति == चीन छगू एकल पार्टी राज्य ख। थ्व राज्य सञ्चालन चिनिया कम्युनिष्ट पार्टीं या। <ref name="Walton2001">{{Cite book |last=Walton |first=Greg |coauthors=International Centre for Human Rights and Democratic Development |title=China's golden shield: Corporations and the development of surveillance technology in the People's Republic of China |publisher=Rights & Democracy |year=2001 |page=5 |chapter=Executive Summary |isbn=9782922084429 |url=http://books.google.com/?id=S9rP0A2q14UC&lpg=PA4&dq=single-party%20%22people's%20republic%20of%20china%22&pg=PA5#v=onepage&q=%22single-party%20state%22 |accessdate=29 August 2009}}</ref> थ्व देशय् २२ प्रान्त ५गु स्वशासित क्षेत्र ४गु प्रत्यक्ष सञ्चालित नगर ([[बेइजिङ]], [[तियाञिन]], [[साङ्घाइ]], व [[चोङकिङ]]), व निगु प्रायः थमंतुं शासित <ref name="Ref_a">{{cite web|url=http://en.wikisource.org/wiki/Sino-British_Joint_Declaration |title=Sino-British Joint Declaration |accessdate=8 September 2008}}</ref> विशेष प्रशासनिक क्षेत्र [[हङकङ|हङ कङ]] व [[मकाउ]] ला। थ्व देय्या राजधानी बेइजिङ ख। <ref>{{Cite news|url=http://english.people.com.cn/constitution/constitution.html |title=Constitution of the People's Republic of China |work=People's Daily Online |accessdate=23 November 2009 |quote=Article 138. The capital of the People's Republic of China is Beijing.}}</ref> चीनं ताइवानयात नं थःगु २३गु प्रान्तया रुपय् कायेगु या। == भूगोल == चीनया भूसतह तःधं व थाय् कथं यक्व हे पा। मङ्गोल-मञ्चुरियाया गुं-घाँय् ख्यः व गोबी मरुभूमि व ताक्लामाकान मरुभूमिं उत्तरी चीन व उत्तरपश्चिमया मङ्गोलिया व मध्य एसिया नापंया लागाय् ला धाःसा सबट्रपिकल गुं दक्षिणपूर्वी एसिया नापंया क्षेत्रय् खनेदु। पश्चिमी चीनया भूभाग मेमेगु भूभाग स्वया तज्जा व पालुसे च्वं। [[हिमालय]], [[काराकोरम]], पामिर पर्वत व तियान शान पर्वतं चीनयात दक्षिण एसिया व मध्य एसियानाप बायातःगु दु। हलिमया दकले तज्जागु च्वापुगुं सगरमाथाया च्वका नेपालय् लाः धाःसा थ्व च्वापुगुंया उत्तरी पा चीनय् ला। नापं निगु दकले तःज्जागु च्वापुगुं के२या उत्तरी पा नं चीनय् ला। थ्व देय्या दकले चिज्जागु थाय् एइदिङ पुखु (-१५४ मि) ख। थ्व थाय् हलिमया हे ३गु दकले चिज्जागु थाय् ख। याङ्त्से खुसि व वांगु खुसि हलिमया ३गु व ६गु दकले ताःहाकगु खुसि ख। थ्व निगु हे खुसि चीनया सँदेय् पठारं न्ह्यथना पूर्वी घनाबस्ती दूगु समुद्री क्षेत्रय् क्वचाइ। चीनया तटीय क्षेत्र प्रशान्त महासागर सीमाय् ला व थ्व तट १४५०० किमि ताःहाकः। थ्व तटय् बोहाइ सागर, वांगु सागर, पूर्व चीन सागर व दक्षिण चीन सागर ला। ===फिसःबुँ=== * ताकलामकान फिसःबुँ: थ्व उत्तर-पश्चिम [[चीन]]या सिन्चियाङ (Xinjiang) स्वायत्त क्षेत्रय् लाःगु छगू विशाल फिसःबुँ खः। थ्व फिसःबुँ तारिम बेसिन (Tarim Basin)या दथुइ ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ३७ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व हलिंया दकले तःधँगु संकुचित फि थू दुगु फिसःबुँत मध्ये छगू खः। थुकिया दक्षिणय् कुनलुन गुंच्वः व उत्तरय् तियान शान गुंच्वः दु। थनयागु जलवायु तसकं गंगु व चिकुगु (cold desert) जुइ। थन ताहाःलाय् लुमुइ तर चिकुलाय् तसकँ ख्वाउँइ व च्वापु गायेफु। प्राचीन सिल्क रोड (Silk Road) या उत्तर व दक्षिण मार्गत थ्व फिसःबुँया सिथँ दयाच्वंगु खः। थ्व फिसःबुँया नांया अर्थ छुं भाषाय् 'जिं दुहाँ वने फु तर पिहाँ वये मफु' धैगु जुइ। थन लःया अभाव तसकँ दु व मनूयागु बस्ती अप्वः मदु। ओएसिस सहरत जक थुकिया सिथय् ला। ताकलामकान फिसःबुँ एसियाया भौगोलिक व ऐतिहासिक दृष्टिं तसकँ महत्त्वपूर्ण थाय्‌ खः। ===सागर=== * म्हासु सागर: थ्व [[पूर्वी चीन सागर]]या उत्तरी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीनया मुख्यभूमि व [[कोरिया|कोरियन प्रायद्वीप]]या दथुइ ला। थुकिया नां थुकिया लःया रङ म्हासु जुया च्वंगु कारणं तःगु खः। थ्व रङ ह्वाङ हो खुसि (Yellow River) व गोबी मरुभूमि निसें वइगु फिया कारणं दःगु खः। थुकिया कूल क्षेत्रफल ३,८०,००० वर्ग किलोमिटर दु व थुकिया औसत गाः ४४ मिटर जक दु। थुकिया उत्तरी भागयात [[बोहाई सागर]] (Bohai Sea) धाइ, गुगु चीनया छगू तःधंगु व्यापारिक केन्द्र खः। थ्व सागरय् दँय्-दँच्छि तःधंगु परिमाणय् खुसिया ल वइ गुकिं थुकिया जलचर वातावरणयात विशिष्ट दयेकी। थ्व सागर चीन व दक्षिण कोरिया निगुलिं देय्या व्यापार, न्या लायेगु व औद्योगिकीकरणया निंतिं अति महत्त्वपूर्ण दु। थ्व सागरया सिथय् च्वंगु बन्दरगाह नगरत दसु छिङदाओ, डालियान व इन्चोन तस्कं नांजाः। == इतिहास == {{मू पौ|चीनया इतिहास}} प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। === राजवंश === ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''सोङ राजवंशं''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन यात। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् चीनं हलिमय् हे दकलय् न्हापांगु बारुद व कम्पास दयेकल। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> == अर्थतन्त्र == सन् १९७८य् बजाःमुखी आर्थिक सुधार अवलम्बन यायेधुंलिं चीनया अर्थतन्त्रय् तीब्र हिउपा वल। चीन हलिमया दकले याकनं विकशित जुयाच्वंगु अर्थतन्त्रय् छगू व जि -२० मू अर्थतन्त्रय् छगू जुवन। <ref>{{Cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1287798.stm |title=Country profile: China |publisher=BBC News |date=1 July 2009 |accessdate=14 July 2009 }}</ref> नापं आःया ईले चीन हलिमया दकले तःधंगु निर्यातक व निगु दकले तःधंगु आयातक देय् नं ख। संरा अमेरिका धुंका जिदिपि (नोमिनल) व जिदिपि (पर्चेजिङ पावर प्यारिटी) निगु हे कथं थ्व हलिमया दकले तःधंगु अर्थतन्त्र ख। <ref name="Altucher2010">{{Cite news | title=There's no stopping China |work=New York Post | date=8 January 2010 | url=http://www.nypost.com/p/news/business/there_no_stopping_china_0H8GJaMgzHCYenL038Yh2N | accessdate=2 August 2010 | first=James | last=Altucher}}</ref> आइएमएफ अथं जिडिपि नोमिनल प्रति मनु कथं धाःसा चीन ९०गु थासय् व पर्चेजिङ पावर प्यारिटी कथं ९१ थासय् ला। चीन आणविक हतियार दूगु देय् ख व नापं हलिमया दकले अप्व मनु दूगु सेना दूगु देय् नं ख। थ्व देय्या सेना बजेट संरा अमेरिका धुंका हलिमया हे दकले अप्व दू। सन् २००३इ चीन (सोभियत संघ व सं रा अमेरिका धुंका) खगोलय् मनु छ्वैगु ३गु देय् जूगु दु। चीनयात यक्व विज्ञतयेसं <ref>{{cite web |url=http://www.carnegieendowment.org/events/index.cfm?fa=eventDetail&id=851&prog=zch |title=From Rural Transformation to Global Integration: The Environmental and Social Impacts of China's Rise to Superpower |last=Muldavin |first=Joshua |date=9 February 2006 |publisher=Carnegie Endowment for International Peace |accessdate=17 January 2010 }}</ref> सेना विश्लेषकतयेसं, <ref>{{Cite journal |last=(Lt Colonel, USAF) Uckert |first=Merri B. |date=April 1995 |title=China as an Economic and Military Superpower: A Dangerous Combination? |publisher=Air War College, Air University |location=Maxwell Air Force Base, Alabama |page=33 |url=http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/awc/uckertmb.pdf }}</ref> नागरिक नियम विज्ञ व अर्थविज्ञतयेसं <ref>{{Cite book |title=China: The Balance Sheet: What the World Needs to Know about the Emerging Superpower |publisher=PublicAffairs |date=17 April 2006 |edition=Illustrated Hardcover |page=224 |isbn=9781586484644 |first1=C. Fred |last1=Bergsten |first2=Bates |last2=Gill |first3=Nicholas R. |last3=Lardy |first4=Derek |last4=Mitchell }}</ref> उदयमान शक्तिकेन्द्रया रुपय् कायेगु या। {{TOC limit|limit=3}} ==तजिलजि== चीन देय्‌ थःगु तजिलजिया निंतिं हलिमय् नांजाः। चीनया नसाः (चाउमिन, दिमसुम, चिनिया जा, पेकिङ डक, कङ् पाओ चिकेन आदि) हलिमय् नां जाः। थ्व देय्‌या नसा जाकि व छ्वः आधारित दु। थ्व देय्‌या मू भाय् मन्दारिन ख। मन्दारिन नापं क्यान्तोनिज, मङ्गोलियन, कोरियन, मञ्चुरियन, यि, सँदेय् भाय् आदि थीथी भाय् थ्व देसय् ल्हाइगु या। चिनिया लिपि थीथी चिनिया भाय्‌या मंका लिपि ख। थ्व लिपिइ च्वैगु आखःया थीथी भासय् उच्चारण पाइगु जुसां अर्थ छगू हे जुइ। थ्व देय्‌या पारम्परिक वैचारिक पहः व चिन्तनय् स्वता धर्मया यक्व प्रभाव दु। थ्व स्वता धर्म कन्फ्युसियस, लाओ व बुद्ध धर्म ख। थ्व देय्‌या सामरिक कला (मार्सल आर्त) हलिमय् नां जाः। बुद्ध धर्मया शाओलिन संघ थ्व कलाया निंतिं नांजाः। चिनिया वास्तुकलाय् प्यागोडा शैली दकलय् प्रसिद्ध दु। थ्व देय्‌या दबू प्याखंया थःगु हे छगू म्हसीका दु। ===दबू प्याखं=== चीनय् दबू प्याखंया छगू तःधंगु तजिलजि दु। चिनिया दबू प्याखं (अःपू लिपिइ: 戏曲; परम्परागत लिपिइ: 戲曲; पिन्यिन्: xìqǔ; Jyutping: hei3kuk1; Pe̍h-ōe-jī: hì-khek) हलिंया छगू नांजाःगु दबू म्ये-प्याखं ख। थ्व दबूप्याखंया पलिस्था प्राचीन चीनय् जूगु ख। थी-थी तत्त्व दूगु थ्व दबू प्याखं प्राचीन चीनय् दयाच्वंगु थी-थी दबूकलायात समिस्रित यासें बुयावःगु छगू उन्नत कला ख। शदीयौं शदी तक्क परिष्कृत जुसें थ्व कलां थःगु निश्चित रुप १३गू शदीइ सोङ्ग राजवंशया इलय् काल। थ्व दबूप्याखंया दकलय् न्हापांगु रुप सरल जुसां, समयनापं विस्तार जुसें, संगीत, म्ये, प्याखं, सामरिक कला, एक्रोब्यातिक्स आदि थीथी कलात्मक तत्त्वतेत दुथ्यासें थ्व कलां थःगु आधुनिक दबू प्याखंया रुपय् विकशित जूगु दु। थ्व कला छगू मंका कला ख। थुकिया दुने नं थाय्, सम्प्रदाय आदिया आधारय् थीथी उप-विधात दु। थन्यागु उपविधाय् दकलय् नांजाःगु उपविधा पेकिङ ओपेरा (बेइजिङया दबू म्ये-प्याखं वा जिङ्जु) ख। <br><gallery class=center caption="चीन - China"> Beijing-Verbotene Stadt-Halle der Wahrung der Harmonie-04-gje.jpg|Beijing China-Grosse Mauer-174-2012-gje.jpg|Great Wall of China Dazu-Baoding Shan-316-No21-2012-gje.jpg|Dazu, Baoding Shan Li-Flussfahrt-222-Anlegestelle-2012-gje.jpg|Li river Yangshuo-Markt-68-Gefluegel-2012-gje.jpg|Yangshuo Longmen-Grotten-22-2012-gje.jpg|Luoyang, Longmen grottoes Xian-Terrakotta-Armee-42-2012-gje.jpg|Xi'an, Terracotta Army‎‎ Shanghai-Skyline-32-2012-gje.jpg|Shanghai </gallery> ===नसा=== '''चिनियाँ नसा''' (चिनियाँ: 中國菜) [[चीन]]या थीथी प्रान्त, तजिलजि, व इतिहास पाखें विकास जूगु नसा-त्वँसाया थीथी पहः खः। थ्व हलिमया दकलय् पुलांगु, जटिल, व विविधतां जाःगु नसा-त्वँसा मध्ये छगू खः। चिनियाँ नसाया इतिहास द्वलंद्वः दँ पुलांगु दु व थुकिलि राजवंश, मौसम, भूगोल, व स्थानीय उत्पादनया तःधंगु प्रभाव दु। चिनियाँ नसाया मू सिद्धान्त "यिन व यांग" (Yin and Yang) या सन्तुलन व "न्यागू सवाः" (Five Flavors) - चाकु, पाउं, चिसवाः, खायु, व मसला (Sweet, sour, salty, bitter, spicy) या मिश्रण खः। नसा दयेकेगु प्रविधिइ "सिगु" (Stir-frying), "हां दायेकेगु" (Steaming), "दायेकेगु" (Boiling), व "छुइगु" (Roasting) मू खः। चिनियाँ नसाय् "जा" (Rice) व "चाउचाउ/चाउमिन/थुक्पा" मू आधार नसा (Staple food) खः, गन दक्षिणय् जा व उत्तरय् छ्वया नसा अप्व छ्यली। नसा नयेत चपस्टिक छ्यलीगु चिनियाँ तजिलजिया अभिन्न अंग खः। चिनियाँ नसायात मू कथं "च्यागू महान परम्परा" (Eight Great Cuisines) य् ब्वथले छिं, गुकिलि सिचुआन (Sichuan), क्यान्टोनिज (Cantonese), शान्डोङ (Shandong), व हुनान (Hunan) दकलय् नांजाः। सिचुआन नसा थःगु "मल्ता" (Mala - Numbing spicy) सवाःया निंतिं नांजाः, गन "सिचुआन मल्ता" (Sichuan peppercorn) छ्यली। क्यान्टोनिज नसा हलिम न्यंकं (विशेष यानाः विदेशय्) दकलय् लोकंह्वाः, गन "डिम सम" (Dim sum) व "स्टिम" याःगु नसा अप्व दइ। चिनियाँ नसाय् "सोइ सस" (Soy sauce), "पालु" (Ginger), "लाभा", व "वांगु लाभा" (Scallions) मू ज्वलंया कथं छ्यली। चिनियाँ नसाया मेगु विशेषता "वासःया गुण" (Medicinal properties) खः, गन नसायात वासःया रुपय् नं काइ। चीनय् नसा नयेगु धयागु प्वाः जाएकेगु जक मखु, सामाजिक स्वापू बल्लाकेगु माध्यम नं खः। "पेकिङ डक" (Peking Duck) बेइजिङया शाही नसा खः गुगु थःगु क्रिस्पी छ्येंगुया निंतिं नांजाः। "हट पट" (Hot pot) परिवार वा पासापिं जानाः छगू हे थलय् नसा दायेकाः नइगु लोकंह्वाःगु शैली खः। हलिमया सकल देशय् चिनियाँ रेस्टुरेन्टत खनेदु, गुकिं थुकिया विश्वव्यापी प्रभाव क्यनी। चिनियाँ नसाय् नसाया रङ्ग (Color), नसवाः (Aroma), व सवाः (Taste) या सन्तुलनयात तसकं महत्त्व बिइ। ==== मू नसात ==== * '''मू नसा (Staple):''' जा, चाउमिन, लोमिन, मान्तोउ (Mantou - Steamed buns), मःम (Dumplings/Jiaozi)। * '''ला:''' पेकिङ डक (Peking Duck), कुङ पाओ चिकेन (Kung Pao Chicken), स्वीट एण्ड सावर पोर्क (Sweet and Sour Pork), चार सिउ (Char Siu - BBQ Pork)। * '''सिचुआन (Sichuan):''' मापो तोफु (Mapo Tofu), हट पट (Hot Pot), डान डान नुडल्स (Dan Dan Noodles)। * '''क्यान्टोनिज (Cantonese):''' डिम सम वा सुमाइ (Dim Sum - Har Gow, Siu Mai), वोन्टन सुप (Wonton Soup), चाउ फान (Fried Rice)। * '''शाकाहारी:''' बुद्ध डिलाइट (Buddha's Delight), स्टिम याःगु तरकारी। * '''त्वँसा:''' चिनियाँ च्या (ग्रीन ति Green tea, ऊलोङ च्या Oolong tea, ज्यास्मिन च्या Jasmine tea), बाइजिउ (Baijiu - Liquor)। === वास्तुकला === '''चिनियाँ वास्तुकला''' हलिंया दकलय् पुलांगु व महत्वपूर्ण वास्तुकला परम्परामध्ये छगू खः, गुगु द्वलंद्वः दँ निसें निरन्तर रूपं विकास जुया वयाच्वंगु दु। थ्व शैली थःगु 'सिंया संरचना' (Wooden timber frames), 'कुलिचिंगु व बेक्वःगु पलि' (Curved roofs), व 'ब्रम्हाण्डीय सन्तुलन' (Cosmological balance) या निंतिं हलिं न्यंकं '''नांजाः'''। चिनियाँ वास्तुकलां पूर्व एसियाली देय् दसु [[जापान]], [[कोरिया]] व [[भियतनाम]]या वास्तुकलाय् तःधंगु '''प्रभाव''' लाकूगु दु। चिनियाँ वास्तुकलाया विशिष्ट पहिचानया तत्वत थथे दु: * '''सिंया फ्रेम संरचना:''' चिनियाँ भवनत मुख्यतया सिंया थां व धलिं (beams) य् आधारित जुइ। अंगःतयेसं भवनया भार क्वबिइमखु, थ्व केवल क्वथा खुनेगु ज्याया निंतिं जक जुइ। * '''दोउगोङ (Dougong) ब्र्याकेट:''' थ्व छगू जटिल सिं स्वाइगु प्रणाली खः, गुकिं पलिया भारयात थां तक थ्यङ्की। थ्व भूखाः प्रतिरोधी जुइ अले थुकिं भवनयात झःझः धायेकी। * '''चाकलाःगु/कुलिछिंगु पलि (Curved Roofs):''' चिनियाँ भवनया पलिया कुं आपालं च्वखे चाकलाना च्वनि। थुकी रङ्गीन टायल व [[मलः]] थेंज्याःगु पौराणिक जीवतयगु मूर्ति दयेकातःगु दइ। * '''निखें ज्वलंक च्वनिगु पहः (Bilateral Symmetry):''' महत्वपूर्ण भवनत आपालं दथुया छफुतिया आधारय् सन्तुलित जुइ, गुकिं स्थायित्व व झ्वः क्यनी। चिनियाँ वास्तुकलाय् परम्परागत बिचाःया तःधंगु भूमिका दु: # '''फेङ्ग शुइ (Feng Shui):''' भवनया अवस्थिति व दिशा निर्धारण यायेबलय् प्राकृतिक उर्जा (Qi) या प्रवाहयात ध्यानय् तइ। आपालं मू भवनया ख्वाः दक्षिण पाखे जुइ। # '''कन्फुसियस विचारधारा:''' सामाजिक वर्ग व मर्यादा क्यनेत भवनया आकार व सजावट निर्धारण याइ। # '''बौद्ध व ताओ विचारधारा:''' देगः व प्यागोडाय् थ्व विचारधाराया प्रभाव खनेदु। चिनियाँ वास्तुकलाय् रङया विशेष अर्थ दइ: * '''ह्यांगु (Red):''' सौभाग्य व लसताया चिं (आपालं थां व पालय् छ्यली)। * '''लुँ (Yellow/Gold):''' साम्राज्य व शक्तिया चिं (सम्राटया भवनया पलिइ जक छ्यले दइगु)। * '''मलः व फिनिक्स:''' सम्राट व साम्राज्ञीया प्रतीक। ==== नां-जाःगु संरचनात ==== # '''[[चीनया तःधंगु पःखाः]]:''' रक्षात्मक वास्तुकलाया हलिंया दकलय् तःधंगु दसु। # '''[[फर्बिडन नगर]] (Forbidden City) - बेइजिङ:''' चिनियाँ शाही वास्तुकलाया पराकाष्ठा, गन द्वलंद्वः भवनत ज्वलंक झ्वलय् रूपं दयेकातःगु दु। # '''टेम्पल अफ हेभन (Temple of Heaven):''' थ्व थःगु चाकलाःगु संरचनाया निंतिं नांजाः, गुकिं स्वर्ग व पृथ्वीया स्वापूयात क्यनी। # '''प्यागोडा:''' बुद्ध धर्म नाप वःगु थ्व तज्जाःगु बहु-तलीय संरचनात चिनियाँ वास्तुकलाया छगू म्हसीका खः। ===संकिपा=== {{मू पौ|चीनया संकिपा}} चीनया संकिपा चीनया मुख्यभूमि, हङकङ, व ताइवानय् दयेकिगु चिनियाँ भाषाया संकिपातयेगु क्षेत्र खः। चीनय् संकिपाया इतिहास सन् १८९६ य् सुरु जूगु खः व न्हापांगु चिनियाँ संकिपा 'दिङ्जुन पर्वत' १९०५ य् दयेकातःगु खः। १९३० या दशकय् [[साङ्घाई]] नगर चिनियाँ सिनेमाया मू केन्द्र जुयाः थुकियात 'पूर्वया हलिउड' नामं म्हसीकल। चीनीयाँ सिनेमायात इतिहासय् थीथी 'पुस्ता' (Generations) य् बायाः अध्ययन याइ, गुकिइ न्यागु पुस्ताया निर्देशकत (गथे कि झाङ यिमोउ व चेन काइगे) नं चिनियाँ सिनेमायात अन्तर्राष्ट्रिय स्तरय् म्हसीका दयेकल। हङकङ सिनेमां मार्सल आर्ट्स (Wuxia / Kung Fu) व एक्शन संकिपा पाखे [[ब्रुस ली]] व [[ज्याकी चान]] थेंज्याःपिं हलिमय् नांजाःपिं कलाकारत बिल। ताइवान सिनेमां थःगु कलात्मक व यथार्थवादी शैलीया निंतिं अन्तर्राष्ट्रिय स्तरय् प्रशंसा काःगु दु। 'क्राउचिङ टाइगर, हिडन ड्र्यागन' व 'फेयरवेल माइ कन्कुबाइन' थेंज्याःगु संकिपात चिनियाँ सिनेमाया कालजयी दसुत खः। चीन थौंकन्हे हलिमया निक्वःगु दक्ले तःधंगु संकिपा बजाः खः गन विशाल बजेटया ऐतिहासिक व एक्शन संकिपात दयेकी। चिनियाँ सिनेमां थःगु समृद्ध इतिहास, संस्कृति व आधुनिक परिवर्तनयात धकिंइ क्यनेगु ज्या यानाच्वंगु दु। == लिधंसा == {{लिधंसा|}} {{देय् च्वसु|चीन}} {{चीनयागु प्रशासनिक बायेज्या}} {{Commonscat|China}} [[पुचः:देय्]] ixwqe5p52gk5yd3zbva79ce4atachl8 0 1523 1126543 1051284 2026-09-28T23:34:18Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1126543 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/इरान}} {{Infobox Country |native_name = <big>جمهوری اسلامی ايران</big><br />''जोम्हुरी-ए इस्लामी-ए इरान'' |conventional_long_name = इस्लामी गणतन्त्र इरान |common_name = इरान |image_flag = Flag of Iran.svg |image_coat = Coat of arms of Iran.svg |symbol_type = Emblem |image_map = Iran in its region.svg |official_religion = [[इस्लाम]] |national_motto = [[पारसी भाषा|फारसी भाषा]]: ''इस्तेकाल, आजादी, जोम्हुरी-ए इस्लामी''<br /> ([[नेपालभाषा|नेपाल भाषा]]: "आत्मनिर्भर, स्वतन्त्रता, इस्लामी गणतन्त्र") |national_anthem = [[सोरुद-ए मेल्ली-ए इरान]] |capital = [[तेहरान]] |latd=35|latm=40|latNS=N|longd=44|longm=26|longEW=E |official_languages = [[पारसी भाषा|फारसी भाषा]] |government_type = [[Islamic republic|Islamic Republic]] |leader_title1 = [[Supreme Leader of Iran|Supreme Leader]] |leader_title2 = [[President of Iran|President]] |leader_name1 = [[Ayatollah Ali Khamenei]] |leader_name2 = [[Mahmoud Ahmadinejad]] |largest_city = [[Tehran]] |sovereignty_type = [[Achaemenid Empire|Establishment]] |sovereignty_note = 550 B.C.E [[Cyrus the Great]] Overthrew [[Medes|Median]] Overlords, [[Achaemenid Empire|Persian Empire]] is born |established_event1 = [[Iranian Revolution|Revolution]] Declared |established_date1 = [[February 11]], [[1979]] Overthrew [[Mohammad Reza Pahlavi|Monarchy]] |area = 1,648,195 |areami²=636,372 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |area_rank = 18th |area_magnitude = 1 E12 |percent_water = 0.7% |population_estimate = 68,467,413 <ref name="pop_est">{{cite web| url=http://www.sci.org.ir/Englishold/SEL/j-shvro-84.htm| title="Selected Statistical Information"| first=Government of Iran| last=Statistical Centre| accessdate=2006-04-14}}</ref> |population_estimate_year = 2005 |population_estimate_rank = 17th |population_density = 42 |population_densitymi² =109 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> |population_density_rank = 158th |population_census = 60,055,488 <ref name="pop_cen">{{cite web| url=http://www.sci.org.ir/Englishold/SEL/F2/S2_16S.htm| title="Population by Religion and Ostan, 1375 Census (1996 CE)"| first=Government of Iran| last=Statistical Centre| accessdate=2006-04-14}}</ref> |population_census_year = 1996 |GDP_PPP = $561.6 billion |GDP_PPP_rank = 20th |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP_per_capita = $8,300 |GDP_PPP_per_capita_rank = 71th |HDI_year = 2006 |HDI = 0.736 |HDI_rank = 99th |HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> |currency = [[Iranian Rial|Rial]] (<big>ريال</big>) |currency_code = IRR |time_zone = |utc_offset = +3.30 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +3.30 |cctld = [[.ir]] |calling_code = 98 |footnotes = }} '''इरान''' (आधिकारिक नां:इस्लामी गणतन्त्र इरान) पश्चिम एशियाय् दूगु छगू देय् ख। थ्व देय्या सीमाय् पश्चिमय् तर्की व इराक, उत्तर पश्चिमय् आर्मेनिया व अजरबैजान, उत्तरय् क्यास्पियन सागर व तुर्कमेनिस्तान, पूर्वय् अफगानिस्तान व पाकिस्तान व दक्षिणय् ओमान सागर व फारसया खाडी ला। १.६४ मिलियन वर्ग किलोमीटर क्षेत्रफल नापं इरान हलिंया १७गू दकलय् तःधंगु देय् ख। ८९.४ मिलियन जनसंख्या नामप्प थ्व हलिंया १७गू दकलय् अधिक जनसंख्या दूगु देय् ख। इरान ३१ गू प्रान्तय् विभाजित दु। इरानया आधिकारिक भाषा फारसी ख। थ्व देय्या राजधानी व दकलय् अधिक जनसंख्या दूगु नगर [[तेहरान]] ख। नापं मशहद, इस्फहान, करज व शिराज शहर राजधानी धुंका दकलय् अप्व जनसंख्या दूगु नगर ख। इरान छगू प्राचीन लहना व समृद्ध तजिलजि दूगु देय् ख। स्व द्व दँ स्वया ताहाकःगु इतिहास दूगु थ्व देसय् थीथी राजवंशं शासनयासें हलिंया इतिहासय् थःगु पृथक पहिचां दयेकूगु दु। वर्तमानय् थ्व देय् छगु सिहा मुस्मां बाहुल देय् ख। थ्व देय्या मूनगर तेहरान ख। इरान छगू जातीय विविधता दूगु देय् ख। थ्व देसय् थीथी भाषापुचःतेगु मनूतेसं दयावःगु ख। थ्व देय्या यक्व मनूतेसं इरानी फारसी, अजरबैजानी तुर्की, कुर्द, लोरी, बलोची, माजंदरानी, ​​गिल्की, तल्शी व अरब भाय् ल्हाइ। अथेजुसां थनया विविध भासातेगु मध्यवर्ती भाषा फारसी ख। == इतिहास == {{मू पौ|इरानया इतिहास}} थ्व देय् प्राचीन ई निसें हे सिक्क नां जागु देय् खः। थ्व देय्‌यात न्हापा न्हापा पर्सिया धका नं धाई। थ्व देय्‌या जुजुतेगु वंशया बाखनय् आधारित काव्य [[शाहनामे]] थ्व देय्या छगू ऐतिहासिक दस्ताबेज ख। थ्व देसय् यक्व प्रभावशाली साम्राज्यत दयेधुंकल दसु- [[सासानी साम्राज्य]]। झिद्वः दँया इतिहास व लहना दूगु इरानया भूमिं ४गू सहस्राब्दी ईसा पूर्वय् एलाम लहना थेंन्यागु प्राचीन लहना दयावल। ७गू शताब्दी इपू बिले मेदियन साम्राज्यं इरानी पठारया महत्वपूर्ण भूभागयात एकीकृत यात। खुगु शताब्दी इपूया इलय् इरानया इतिहासया दकलय् तःधंगु साम्राज्यय् छगू, साइरस जुजुं दयेकूगु [[अकिमनिद साम्राज्य]]या पलिस्था जुल। ४गू शताब्दी ई.पू.स म्यासेदोनियाया अलेक्जेन्दरं थ्व क्षेत्र त्याकल व इरानयात हेलेनिक भूमिया अधीनय् लाकल। ३गू शताब्दी ईसा पूर्वय् पार्थियन साम्राज्यया उदय जुल। थुकिया लिच्वःया कथं हानं छकः थ्व देसय् इरानी राजवंश दयावल। थ्व राजवंशया उत्तराधिकारी ३गू शताब्दी ई.पू.स [[ससानी राजवंश]] जुवन। ७गू शताब्दी ईस्वीस, अरब मुस्मांतेसं थ्व राज्यय् कब्जा यात, गुकिया कारणं इरानितेसं इस्लाम नालेमाल। अनंलि, इरानितेसं इस्लामी हलिमय् विज्ञान व तजिलजिइ यक्व प्रभाव दयेकल। ९गू शताब्दी निसें इरानी मूलया मुस्मां राजवंश दयावल, थ्व राजवंश सेल्जुक तुर्क व इलखानी मंगोलतेगु समकक्षी ख। १६गू शताब्दीस सफाविद साम्राज्यं इरानया सरकारयात हानं छकः एकीकृत यात। १८गू शताब्दीइ नादिर शाहं सेनाया नायः जुल। १९गू शताब्दीइ रूसी साम्राज्यनाप हताःया कारणं इरानी सीमाया महत्वपूर्ण भाग बायावन। २०गू शताब्दीइ संवैधानिक आन्दोलन खनेदत। इरानया चिकं उद्योगया राष्ट्रीयकरणया झ्वलय् थनया सरकार अस्थीर जुल। लिपा छगू इस्लामी क्रान्ति धुंका वर्तमान इस्लामी गणराज्यया पलिस्था थ्व देय्या न्हापाम्ह सर्वोच्च नेता सैय्यद रूहुल्लाह खुमैनीजुं यानादिल। == भूगोल == थ्व छगु मध्य एसियाली देय् खः। थ्व देय्या पूर्वय् पाकिस्तान व पश्चिमय् इराक ला। थ्व देय्या दक्षिणय् पर्सियन खाडि ला। == वास्तुकला== '''इरानी वास्तुकला''' वा फारसी वास्तुकला ५,००० दँ स्वया पुलांगु इतिहास दुगु वास्तुकला खः। थ्व [[इरान]] व मध्य एसियाया क्षेत्रय् विकास जूगु खः। इरानी वास्तुकलाया मू विशेषता "संरचनात्मक व कलात्मक विविधता" खः। थुकिलि चिधंगु च्याः पसः निसें त-तःधंगु लाय्कू व मस्जिद तक ला। इरानी वास्तुकलाय् "डोम" (Dome) वा गुम्बजया प्रयोग तसकं महत्त्वपूर्ण दु। इरानया गुम्बजत प्रायः प्याज आकारया जुइ व उकी रंगीन अंय्पा (Tiles) तयातइ। "इवान" (Iwan) इरानी वास्तुकलाया मेगु मू तत्त्व खः, गुगु स्वखेरं अंगः दइगु व न्ह्यःने पाखे खुल्ला दइगु तःजाःगु हल खः। "पर्सेपोलिस" (Persepolis) प्राचीन फारसी साम्राज्यया भव्यता क्यनीगु भग्नावशेष खः, गन त-तःधंगु खम्बा व ल्वहँया ब्या-किपा (Reliefs) दु। इस्लामिक कालखण्डय्, इरानी वास्तुकलाय् "मोजाइक" (Mosaic) व "क्यालिग्राफी" (Calligraphy) या प्रयोग अप्व यात। "इस्फावान" (Isfahan) या "शाह मस्जिद" (Shah Mosque) थुकिया उत्कृष्ट दसु खः, गन वचुगु (Blue) अंय्पातय्सं स्वर्गया आभास बिइगु उद्देश्यं दयेकातल। इरानी वास्तुकलाय् "केबः" (Garden) वा "चारबाग" (Charbagh) या अवधारणा नं महत्त्वपूर्ण दु, गन लःया स्रोत व स्वाँमातय्सं सन्तुलन दयेकी। "विन्दक्याचर" (Windcatcher) वा "बाद्गिर" (Badgir) मरुभूमिइ छेँयात फस कायाः ख्वाउँकेत दयेकातःगु प्राचीन वातानुकूलन (Air conditioning) प्रणाली खः। इरानी वास्तुकलां भारतया मुगल वास्तुकलायात तःधंगु प्रभाव लाकूगु दु। {| class="wikitable" |+ इरानी वास्तुकलाया छुं मू तत्त्व |- ! तत्त्व !! लिखँ |- | '''इवान (Iwan)''' || स्वखेरं अंगः व छखेरं खुल्ला दुगु तःजाःगु मूलुखा वा हल। |- | '''गुम्बज (Dome)''' || प्रायः प्याज आकारया व रंगीन अंय्पां भुनातःगु संरचना। |- | '''मुकारनास (Muqarnas)''' || हाया ग्वला (Honeycomb) थें च्वंगु सजावटी भल्तिङ (Vaulting)। |- | '''बाद्गिर (Windcatcher)''' || प्राकृतिक फय् सञ्चालन यानाः भवन ख्वाउँकेगु टावर। |} == राजनीति == थ्व देय् छगु शिहा मुस्मां देय् ख। ==प्रशासन== [[इरान]]यात थीथी प्रान्तय् बायातःगु दु। थ्व देय्‌या प्रान्त थ्व कथं दु- {| {{table}} | align="center" style="background:#f0f0f0;"|ल्या | align="center" style="background:#f0f0f0;"|उस्तान (प्रान्त) | align="center" style="background:#f0f0f0;"|मू नगर | align="center" style="background:#f0f0f0;"|पलिस्था (इरान सम्बत) | align="center" style="background:#f0f0f0;"|क्षेत्रफल | align="center" style="background:#f0f0f0;"|जनसंख्या (सन् २०११) | align="center" style="background:#f0f0f0;"|मू नगर | align="center" style="background:#f0f0f0;"|मानकिपा | align="center" style="background:#f0f0f0;"|भौगोलिक क्षेत्र |- | १||आज़रबाएजान पूर्व||तब्रेज़||१३१६||४५६६५०||३७२४६२०||मराग़े, मरनद-ओ-मियाने||[[किपा:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||३८.०५२४६७५ उत्तर ४६.२८४९९२७ पूर्व |- | २||आज़रबाएजान ग़र्बी||अरोमीए||१३१६||३७६४११||३०८०५७६||खोई, मयानदवाब-ओ-मेआबाद||[[किपा:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||३७.५२९६०७१ उत्तर ४५.०४६५४८७ पूर्व |- | ३||अरदबील||अरदबील||१३७२||१७६८००||१२४८४८८||पार्स आबाद, मशगीन शेर-ओ-ख़लख़ाल||[[किपा:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||३८.२४६४७१ उत्तर ४८.२९५०५२ पूर्व |- | ४||असफ़ेआन||असफ़ेआन||१३१६||१०७६०२९||४८७९३१२||काशान, खुमैनी शेर-ओ-नजफ़ आबाद||[[किपा:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||३२.६५१३९ उत्तर ५१.६७९१९२ पूर्व |- | ५||अलबुर्ज़||कर्ज||१३८९||५६८३३||२४१२५१३||हशतगरद, नज़र आबाद-ओ-मुहम्मद शेर||[[किपा:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||३५४९2१७.१६3 उत्तर ५०५७2४४.९५3 पूर्व |- | ६||ईलाम||ईलाम||१३५३||२०६१३३||५५७५९९||ऐवान, देलरान-ओ-आबिदा नान||[[किपा:IranIlam-SVG.svg|80px]]||३३.६३८५३१ उत्तर ४६.४२२६४९ पूर्व |- | ७||बोशेर||बंदर बोशेर||१३५२||२२६७४३||१०३२९४९||बराज़ जान, बंदर गुना वे-ओ-ख़ोरमोज||[[किपा:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||२८.९२२०४१ उत्तर ५०.८३३०९२ पूर्व |- | ८||तीरान||तीरान||१३५७||१२६९८१||१२१८३३९१||इस्लाम शेर, शेर री-ओ-क़ुदस||[[किपा:IranTehran-SVG.svg|80px]]||३५४१2५९.०३3 उत्तर ५१२०2१६.९८3 शरक़ीमख़तसात: ३५४१2५९.०३3 उत्तर ५१२०2१६.९८3 पूर्व |- | ९||चेआरमहाल-ओ-बख़तयारी||शेरकरद||१३५२||१६६३३२||८९५२६३||बरोजन, फ़र्ख़ शेर-ओ-फ़ारसान||[[किपा:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||३२.३५५५९४२ उत्तर ५०.८२७४२६७ पूर्व |- | १०||खुरासान जुनूबी[१]||बीर जिन्द||१३८३||१५१६१९३||६८५५८१||क़ाइन, तबस, फ़िर्दोस-ओ-नेबनदान||[[किपा:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||३२.८४६२१५९ उत्तर ५९.२९११४२२ पूर्व |- | ११||खुरासान रिज़वी||मशीद||१३१६||११८६८५४||५९९४४०२||सब्ज़वार, नीशा बोर-ओ-तुर्बत हैदर ये||[[किपा:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||३६.३ उत्तर ५९.६ पूर्व |- | १२||खुरासान उत्तर||बजनोरद||१३८३||२८६४३४||८६७७२७||शेरो इन, अस्फ़र एन-ओ-गर्मे जा जुर्म||[[किपा:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||३७.४५२४३८३ उत्तर ५७.३२३५१७७ पूर्व |- | १३||ख़ोज़िस्तान||अएवाज़||१३१६||६४६०५५||४५३१७२०||दज़ फ़ूल, आबादान-ओ-ख़र मुशीर||[[किपा:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||३१.५३१७१६२ उत्तर ४९.८८०३२८१ पूर्व |- | १४||ज़नजान||ज़नजान||१३५२||२१६७७३||१०१५७३४||अबीर, ख़रमदरे-ओ-केदार||[[किपा:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||३६.६७०९४ उत्तर ४८.४८५१११ पूर्व |- | १५||समनान||समनान||१३५५||९७६४९१||६३१२१८||शाएरोद, दामग़ान-ओ-गिर मिसा्र||[[किपा:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||३५.५७२२६९ उत्तर ५३.३९६०४९ पूर्व |- | १६||सीसतान-ओ-बलोचिस्तान||ज़ाएदान||१३३६||१८०६७२६||२५३४३२७||ज़ाबुल, एरानशेर-ओ-चाबेआर||[[किपा:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||२९.४५४५७८६ उत्तर ६०.८५३६४७ पूर्व |- | १७||फ़ारस||शीराज़||१३१६||१२२६६०८||४५९६६८५||काज़ रूण, जेरम-ओ-मरोदशत||[[किपा:IranFars-SVG.svg|80px]]||२९.६४९६८८४ उत्तर ५२.५०८८६९६ पूर्व |- | १८||क़ज़वीन||क़ज़वीन||१३७६||१५६५६७||१२०१५६५||ताकसतान, अलवंद-ओ-अक़बा लियए||[[किपा:IranQazvin.svg|80px]]||३६.२६६८१९ उत्तर ५०.००३८११ पूर्व |- | १९||क़ुम||क़ुम||१३७५||११६५२६||११५१६७२||क़नवात, जाफ़र ये-ओ-केक||[[किपा:IranQom-SVG.svg|80px]]||३४.६४३७११ उत्तर ५०.८९०६४ पूर्व |- | २०||कुर्दिस्तान||सननदज||१३३७||२९६१३७||१४९३६४५||सक़ज़, मरीवान-ओ-बाने||[[किपा:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||३५.३०२९४२२ उत्तर ४७.००२६३१२ पूर्व |- | २१||किरमान||किरमान||१३१६||१८१६७८५||२९३८९८८||सीरजान, रफ़सनजान-ओ-जीरफ़त||[[किपा:IranKerman-SVG.svg|80px]]||३०.२८०२७ उत्तर ५७.०६७०२ पूर्व |- | २२||करमानशाए||करमानशाए||१३१६||२४६९९८||१९४५२२७||ईस्लामाबाद ग़र्ब, ेरसीन-ओ-कनगावर||[[किपा:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||३४.३४६४८१ उत्तर ४६.४२०५५९ पूर्व |- | २३||केगीलवीए-ओ-बवीराहमद||यासोज||१३५५||१५६५०४||६५८६२९||दो गनबद इन, देदशत-ओ-लीकक||[[किपा:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||३०३९2२५.४७3 उत्तर ५१३६2१.०६3 पूर्व |- | २४||गुलिस्ताँ||गरगान||१३७६||२०६३६७||१७७७०१४||गनबद कावूस, अली आबाद कतोल-ओ-बंदर तरकमन||[[किपा:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||३६.८६३३९१४ उत्तर ५४.४४८५७८२ पूर्व |- | २५||ग़ैलान||रिश्त||१३१६||१४६०४२||२४८०८७४||बंदर अनज़ली, लाएईजान-ओ-आ सितारा||[[किपा:IranGilan-SVG.svg|80px]]||३७.२२३४३१ उत्तर ४९.६३५५०९१ पूर्व |- | २६||लर स्तान||ख़ुर्रम आबाद||१३५२||२८६२९४||१७५४२४३||बरोजरद, अलीगोदरज़-ओ-दूरूद||[[किपा:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||३३.४६६६६६७ उत्तर ४८.३५ पूर्व |- | २७||माज़ंदरान||सारी||१३१६||२३६८४२||३०७३९४३||बाबुल, आमिल-ओ-क़ायम शेर||[[किपा:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||३६.५६५८३३३ उत्तर ५३.०५९७२२२ पूर्व |- | २८||मर्कज़ी||अराक||१३२६||२९६१२७||१४१३९५९||सावी, ख़मीन-ओ-महलात||[[किपा:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||३४.०८००११२ उत्तर ४९.६७७२३३४ पूर्व |- | २९||हरमज़गान||बंदर अब्बास||१३४६||७०६६९७||१५७८१८३||मीनाब, दीबा रज़-ओ-बंदर लंगे||[[किपा:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||२७.१८३३३३३ उत्तर ५६.२६६६६६७ पूर्व |- | ३०||हमदान||हमदान||१३५२||१९६३६८||१७५८२६८||मलाएर, नेआवनद-ओ-तो युसुर कान||[[किपा:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||३४.८०६५ उत्तर ४८.५१६२४७२ पूर्व |- | ३१||यज़्द||यज़्द||१३५२||७३६४७७||१०११३८१||मीबद, अरदकान-ओ-बाफ़क़||[[किपा:IranYazd-SVG.svg|80px]]||३१.८९६६१ उत्तर ५४.३६०६८ पूर्व |} == लिधंसा == {{reflist|}} {{देय् च्वसु|इरान}} {{इरान}} {{Commonscat|Iran}} [[पुचः:देय्]] 2u6t30e38vngkzca2qrmluyib8re5mm 0 1526 1126466 1126444 2026-09-28T12:40:30Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1126466 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/जापान}} [[Image:Gyomei kokuji.svg|80px|Seal of the State of Japan]] [[Image:Kimi ga Yo instrumental.ogg]] [[Image:Emperor Jimmu.jpg|thumb|upright|[[Legend]]]] {{Infobox Country |native_name = 日本国<br />निप्पोन/निहोन (कोकु) |conventional_long_name = जापान |common_name = जापान |image_flag = Flag of Japan.svg |image_coat = Imperial Seal of Japan.svg |symbol_type = इम्पेरियल सिल |image_map = Japan-location-cia.png |national_anthem = ''"[[किमि गा यो]]"'' (君が代)<br />([[नेपालभाषा|नेपाल भाषा]] ''सम्राटयागु शासन'') |official_languages = [[जापानी भाषा|जापानी भाय]] |capital = [[तोक्यो|टोक्यो]] |latd=35 |latm=41 |latNS=N |longd=139 |longm=46 |longEW=E | |largest_settlement_type = Most populous conurbation |largest_city = [[तोक्यो|टोक्यो]]^१ |government_type = [[संवैधानिक राजतन्त्र]] |leader_title1 = [[जापानयाम्ह जुजु]] |leader_title2 = [[जापानयागु प्रधानमन्त्री]] |leader_name1 = [[Naruhito]] |leader_name2 = [[शिन्जो आबे]] |area_rank = ६२औं |area_magnitude = 1 E11 |area = 377,873 |areami² = 145,883 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.8% |population_estimate = 128,085,000 |population_estimate_year = 2005 |population_estimate_rank = 10th |population_census = 127,333,002 |population_census_year = 2004 |population_density = 337 |population_densitymi² = 873 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 30th |GDP_nominal_year = 2004 |GDP_nominal = 4.8 trillion |GDP_nominal_rank = 2nd |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $3.911 trillion |GDP_PPP_rank = ३थासे |GDP_PPP_per_capita = $३०,६१५ |GDP_PPP_per_capita_rank = १६गु |sovereignty_type = [[जापानयागु इतिहास|दयावगु]] |established_event1 = [[National Foundation Day]] |established_event2 = [[मेइजी संविधान]] |established_event3 = [[जापानी संविधान|आयागु संविधान]] |established_event4 = [[स्यान फ्र्यान्सिस्कोयागु सन्धि]] |established_date1 = [[फेब्रुवरी ११]], ६६० बी सी² |established_date2 = [[नोभेम्बर २९]], [[१८९०]] |established_date3 = [[मे ३]], [[१९४७]] |established_date4 = [[अप्रिल २८]], [[१९५२]] |HDI_year = 2003 |HDI = 0.943 |HDI_rank = 11th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[जापानी येन|येन]] (¥) |currency_code = JPY |country_code = JPN |time_zone = [[Japan Standard Time|JST]] |utc_offset = +9 |time_zone_DST = none |utc_offset_DST = |cctld = [[.jp]] |calling_code = 81 |ISO_3166-1_alpha2 = JP |ISO_3166-1_alpha3 = JPN |ISO_3166-1_numeric = ३९२ |sport_code = JPN |vehicle_code = J |footnotes = ^१ [[योकोहामा]] is the largest incorporated city. ² Japan was founded on this date by the legendary [[Emperor Jimmu]], first emperor of Japan; it is seen as largely symbolic. }} '''जापान''' पूर्व एसियाय् दूगु देय् खः। [[प्रशान्त महासागर]]य् दूगु जुगु थ्व देय् जापान सागर, चीन, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरिया, रूया पूर्व भागय् ला। जापानय् प्यंगु तःधंगु व यक्व चीधंगु द्वीप दुथ्याः। थ्व द्वीप देय् [[एसिया]]या पूर्व समुद्रतट व [[प्रशान्त महासागर]]या पश्चिमय् ला। जापानया राजधानी [[तोक्यो|टोक्यो]] खः व थ्व देय्या मू महानगर [[योकोहामा]], [[ओसाका]] व [[क्योटो]] खः। == नामाकरण == [[जापानी भाषा|जापानी]] भासं जापानया नां कान्जि日本छ्यलाः च्वइ व उच्चारण {{Transl|ja|निहोन}} वा {{Transl|ja|निपोन}} जुइ । <ref name="schreiber">{{Cite web|title=You say 'Nihon', I say 'Nippon', or let's call the whole thing 'Japan'?|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2019/11/26/language/nihon-nippon-japan/|date=November 26, 2019|archivedate=October 27, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027120630/https://www.japantimes.co.jp/life/2019/11/26/language/nihon-nippon-japan/}}</ref> थ्व नां ८ गूगु शताब्दीया सुरुइ नालाकाल। थ्व स्वया न्ह्यः थ्व देय्यात चीनय् {{Transl|zh|वा}} ({{Lang|zh|倭}}) धाइगु याः गुकियात जापानय् ७५७ या जःखः 和य् हिल व जापानय् {{Transl|ja|यामोतो}} एन्दोनिम प्रचलित जुल। <ref name="carr">{{Cite journal|title=Wa Wa Lexicography|date=March 1992|url=https://academic.oup.com/ijl/article/5/1/1/950449}}</ref> {{Transl|ja|निपोन}} धाःगु मूल चीन-जापानी आखः, आधिकारिक कथं छ्येलातःगु दु। थ्व नां जापानी नोट व हुलाक टिकटय् नं दु। <ref name="schreiber" /> {{Transl|ja|निहोन}} सामान्यतया न्हिथंया खँल्हाबल्हाय् छ्यलिगु या व इदो कालय् जापानी ध्वनिशास्त्रय् हिउपाः वःगु खँ प्रतिबिम्बित याइ। <ref name="carr" /> 日本 अर्थ "सूर्य उत्पत्ति" खः, <ref name="schreiber" /> गुकिलिं थ्व देय्या लोकंह्वाःगु पश्चिमी उपनाम "Land of the Rising Sun" वःगु ख। <ref>{{Cite book|title=The Emergence of Japanese Kingship|url=https://books.google.com/books?id=BruaJSZmjHcC}}</ref> "जापान" नां日本या [[मिन भाषा|मिन]] बाय् [[वु भाषा|वु चिनियाँ]] उच्चारणय् आधारित दु। थ्व नां प्रारम्भिक व्यापारया माध्यमं युरोपेली भाषाय् नांजालः। <ref name="Mancall" /> १३ गूगु शताब्दीइ [[मार्को पोलो|मार्को पोलों]] पुलां मन्डारिन भासय् चिनियाँ आखः{{Lang|zh|日本國}} च्वःया तल गुकिया उच्चारण {{Transl|cmn|Cipangu}} ख। <ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2008/07/27/general/cipangus-landlocked-isles/|title=Cipangu's landlocked isles|date=July 27, 2008}}</ref> जापानया पुलांगु मलेय नां जापाङ {{Lang|ms|Japang}} वा जापुन {{Lang|ms|Japun}} ख। थ्व नां दक्षिणी तटीय चिनियाँ भाषिकां त्याः काःगु खँग्वः ख। थ्व नां दक्षिण पूर्व एसियाय् पोर्चुगिज व्यापारीतयेसं सीका १६गु शताब्दीया सुरुइ थ्व खँग्वः युरोपय् हःगु ख। <ref>{{Cite book|title=Asia in the Making of Europe}}</ref> अंग्रेजी भासं थ्व नांया न्हापांगु संस्करण सन् १५७७इ पिदंगु छगू सफुतिइ खनेदु, गुकिलि सन् १५६५या पोर्चुगिज आखःया अनुवादय् थ्व नांयात ''गियापान (Giapan)'' धकाः च्वयातःगु दु। <ref>{{Cite book|title=Travel Narratives from the Age of Discovery: an anthology}}</ref> <ref name="Mancall">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=giZnAgAAQBAJ&pg=PAPA79|title=London: The Selden Map and the Making of a Global City, 1549–1689}}</ref> == इतिहास == {{मू पौ|जापानया इतिहास}} जापानी लोकबाखं कथं हलिमयु निर्माता नं सूर्द्य देवी व तिमिला देवी यात नं देकल। लिपा वेकयागु छेय् [[क्यूशू]] द्वीपय् वल व लिपा उइगु सन्तान [[होन्शू]] द्वीपय् फैले जुलः। === प्राचीन काल === जापानयु प्रथम च्वयातगु दस्तावेज ५७ ईस्वीय् छम्ह चीनी च्वमि नं लुगु दु। थुकिलि छम्ह थन्यागु राजनीतिज्ञयु [[चीन]] भ्रमणयु वर्णन दु सु ''पूर्वयु छगु द्वीप'' नं वगु खः। बिस्तारं निगु देय् तेगु दथुइ राजनैतिक व सांस्कृतिक सम्बन्ध पलिस्था जुल। व ईले जापानीतेसं छगु बहुदैविक धर्मयु पालना याना च्वंगु दै गुकिलि यक्व द्य दयाच्वनि। खुगु शताब्दीय् चीन नं जुया [[बुद्ध धर्म|बौद्ध धर्म]] जापान थ्येन। थ्व धुंका पुलांगु धर्मयात ''[[शिन्तो]]'' यु नां बिल। थ्व खंग्वयु अर्थ खः ''द्यतेगु [[पंथ]]''। बौद्ध धर्म नं पुलांगु मान्यतातेत मसीधेकुसें हे मू धर्म जुलः। चीन नं बौद्ध धर्म जक्क मखु [[लिपि]], प्यागोडा आदि नं जापान थ्यनः। शिन्तो मान्यता कथं छम्ह जुजु सी धुंका लिपायाम्ह शासक नं थगु राजधानी न्हुगु थासे देके माः। बौद्ध धर्मयु आगमन धुंका मनुतेसं थ्व मान्यतायात त्वता बिलः। ७१० ईस्वीय् जुजु नं ''नांरा'' नांयागु छगु सहरय् थगु स्थायी राजधानी देकलः। शताब्दीयु अन्तय् थुकित ''हाइरा'' नामक नगरय् स्थानान्तरित याना बिल। व धुंका थ्व थाय् यात [[क्योटो]] यु नां बिल। सन् ९१०य् जापानी शासक फूजीवारा नं थयात जापानयु राजनैतिक शक्ति नं अलग यात। थ्व धुंका जापानयु सत्तायु मू राजनैतिक रूप पातः। थ्व दे थगु समकालीन [[भारतीय]], [[युरोपेली]] व [[इस्लामी]] क्षेत्र स्वया पूवंक पाना वन गनकि सत्ता प्रमुख हे शक्तियु प्रमुख नं जुइ। थ्व वंशयु शासन ११गु शताब्दी यागु अन्त तक्क दयाच्वन। यक्व मनुतेगु मिखाय् थ्व काल जापानी सभ्यतायु स्वर्णकाल खः। चीन नाप सम्पर्क म्हो जुल व जापान नं थगु छगु म्हसीका देकल। १०औं शताव्दीय् बौद्ध धर्मयु मार्ग जापानय् लोकंह्वात। जापानय् यक्व [[प्यागोडा]]यु देकेज्या जुलः। === मध्यकाल === मध्यकालय् जापानय् [[सामन्तवाद]] यु जन्म जुलः। जापानी सामन्ततेत [[सामुराइ]] धाइ। जापानी सामन्ततेत कोरिया नं निक हमला यासां जापानीतेसं कोरिया व चीनयु मिंग शासकतेत बुकाबिल। १६गु सताव्दीय् युरोपयु पोर्तुगाली व्यापारिय व मिशनरीतेसं जापानयात पश्चिमी हलिम नाप सांस्कृतिक तालमेल याकेगु ज्या न्ह्यथंकल। ===तोकुगावा शोगुनत=== {{मू पौ|तोकुगावा शोगुनत}} थ्व काल जापानया इतिहासय् सन् १६०३ निसें १८६७ तक शासन याःगु सैन्य सरकार खः। थ्व सरकारयात 'एदो शोगुनत' (Edo shogunate) नं धाइ छाय्‌ धाःसा थुकिया मू राजधानी एदो (थौंकन्हेया तोकियो) नगरय् खः। थ्व शोगुनतया पलिस्था तोकुगावा इएयासु (Tokugawa Ieyasu) नं सेकिगाहाराया युद्धय् त्याये लिपा याःगु खः। थ्व कालखण्डयात जापानी इतिहासय् '[[एदो काल]]' (Edo period) धाइ। थ्व शासनकालय् तोकुगावा खलःया १५ म्ह शोगुनतय्‌सः जापानय् शासन यात। थ्व ईलय् जापानय् शान्ति, स्थिरता व सांस्कृतिक विकास जूगु खः। थ्व शोगुनत स्वया न्ह्यः जापानय् यक्व दँ तक आन्तरिक गृहयुद्ध जूगु खः गुकियात थ्व शासनं अन्त्य यात। तोकुगावा शासनं 'साकोकु' (Sakoku) धइगु कडा विदेश नीति लागू यात, गुकिं जापानयात पिनेया हलिम स्वया ब्यगलं तयाः तिनाः तःगु खः। थ्व ईलय् डच व चिनियाँ व्यापारीतय्त जक नागासाकीया देजिमा न्हसिभुइ सीमित व्यापार यायेगु अनुमति बियातःगु खः। थ्व कालखण्डय् जापानी कला, साहित्य, नाटक दसु काबुकी (Kabuki), व व्यापारया तःधंगु विकास जुल। सामाजिक संरचनाय् सामुराई (Samurai) वर्गयात उच्च स्थान बियातःगु खः व वर्ग विभाजन तसकं कडा जूगु खः। १९गू शताब्दीया दथुइ अमेरिकन कमोडोर म्याथ्यू पेरीया आगमन लिपा जापानं पश्चिमी देय्लिसे व्यापार यायेत बाध्य जुल। थुकिया लिच्वः कथं तोकुगावा शोगुनत कमजोर जुल व राजनीतिक अशान्ति ब्वलन। सन् १८६७ य् अन्तिम शोगुन तोकुगावा योशिनोबु (Tokugawa Yoshinobu) नं थःगु शक्ति सम्राट मीजीयात हस्तान्तरण यात। थ्व घटनायात '[[मेइजी पूनर्स्थापना]]' (Meiji Restoration) धाइ, गुकिं तोकुगावा शोगुनतया अन्त्य यात। थ्व शासनया अन्त्य लिपा जापान छगू आधुनिक राष्ट्र-राज्यया रूपय् न्ह्याः वन। === आधुनिक काल === १८५४य् दक्ले न्हापालाक्क जापानं पश्चिमी देय् नाप बनेज्या सम्बन्ध स्थापित यात। थगु तधंगु औद्योगिक क्षमतायु संचालनयु लागि जापानयात प्राकृतिक संसाधनतेगु आवश्यकता दया वल। थुकिगु लागि जापानं १८९४-९५य् चीन व १९०४-०५य् रूसनाप ल्वापु यात। जापान नं रूस-जापान युद्धय् रूसयात बुकलः। छगु एसियाली देय् नं छगु युरोपेली शक्तियात बुकुगु थ्व दक्ले न्हापांगु अवसर ख। जापान नं [[तःहताः २|विश्व युद्ध २]]य् [[धुरी राष्ट्र]] यु साथ बिल। १९४५य् [[अमेरिका]] नं [[हिरोशिमा]] व [[नागासाकी]] य् [[परमाणु बम]] क्येके धुंका जापान नं आत्मसमर्पण यात। थ्व धुंका जापान नं थयात छगु आर्थिक शक्तियु रूपय् सुदृढिकरण यात व आ प्रविधिय् थ्व देय् अग्रणी देय् जुया च्वंगु दु। == भूगोल == जापान यक्व द्वीप नं दुगु देय् खः। '''होक्काइदो''' (Hokkaido) [[जापान]]या निगूगु दकलय् तःधंगु [[न्हसिभु]] (island) व दकलय् उत्तरी प्रान्त खः। जापानय् [[होन्सु]] (Honshu) धुंका थ्व हे दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। पुलांगु इलय् थुकियात "एजो" (Ezo) धकाः नं म्हसीकिगु या। थ्व जापानया [[न्हसिभु पुचः]] (archipelago) या छगू महत्त्वपूर्ण भाग खः व थुकिया प्राकृतिक सौन्दर्य हलिमय् हे नांजाः।<ref>Irish, Ann B. (2009). Hokkaido: A History of Ethnic Transition and Development on Japan's Northern Island. McFarland.</ref> '''होन्शु''' (Honshu) [[जापान]]यागु दकलय् तःधंगु व मू [[न्हसिभु]] खः। थ्व न्हसिभुइ जापानयागु मू शहरत ला। थ्व [[जाभा]] (Java) लिपा हलिमया दकलय् अप्व जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः।<ref>Encyclopedia Britannica. "Honshu". Retrieved 2026-01-16.</ref> होन्शुयागु क्षेत्र २२७,९६० वर्ग किलोमिटर ति दु। थ्व टापुयागु ७५% भाग गुंइ भुनाच्वंगु दु। जापानया दकलय् तःजाःगु च्वका [[माउन्ट फुजी]] (३,७७६ मिटर) थन हे ला। थ्व न्हसिभुयात प्रशान्त महासागर व जापान सागरं घेरे यानातःगु दु।जापानयागु मू आर्थिक व सांस्कृतिक केन्द्रत थन हे दु। दसु: * '''[[टोकियो]]''' (Tokyo): जापानया राजधानी व हलिमया दकलय् तःधंगु महानगर। * '''[[ओसाका]]''' (Osaka): जापानया मू व्यापारिक केन्द्र। * '''[[क्योतो]]''' (Kyoto): पुलांगु राजधानी व सांस्कृतिक सम्पदाया शहर। '''क्युशु''' (Kyushu) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ स्वंगूगु दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थ्व होन्शुया दक्षिण-पश्चिमय् ला। "क्युशु" यागु अर्थ "गुंगू प्रान्त" (Nine Provinces) खः।<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kyūshū" in ''Japan Encyclopedia''.</ref> थ्व न्हसिभुइ तसकं सक्रिय ज्वालामुखी दु। [[माउन्ट आसो]] (Mount Aso) हलिमया दकलय् सक्रिय ज्वालामुखिइ छगू खः। थनयागु क्वाःगु लःया पुखु (Onsen) तसकं नांजाः। क्युशुयात जापानया "सभ्यतायागु थाय्" (Cradle of Civilization) नं धाइ। थनया मू नगरत थथे दु: * [[फुकुओका]]: क्युशुया दकलय् तःधंगु शहर। * [[नागासाकी]]: निगूगु विश्व हताःलय् आणविक बम लाःगु शहर व विदेशी व्यापारया पुलांगु केन्द्र। '''शिकोकु''' (四国) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ दकलय् चिधंगु व दकलय् म्हो जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः। थ्व [[होन्शु]]या दक्षिणय् व [[क्युशु]]या पूर्वय् ला। थन [[बुद्ध धर्म]]यागु ८८ गु देगःया तीर्थयात्रा (88 Temple Pilgrimage) तसकं नांजाः। '''र्‌युक्यु न्हसिभु पुचः''' ([[अङ्ग्रेजी भाय्|अङ्ग्रेजी]]: Ryukyu Islands) जापानया दक्षिण भागय् लाःगु न्हसिभुतेगु पुचः खः। थ्व न्हसिभुत [[क्युशु]] निसें [[ताइवान]] तक न्यनाच्वंगु दु। थन न्हापा "र्‌युक्यु अधिराज्य" (Ryukyu Kingdom) नांयागु थःगु हे ब्यागलं देश दुगु खः। सन् १८७९ य् जापानं थुकियात थःगु भूभागय् दुथ्याकल। [[ओकिनावा]] थ्व पुचःया दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थन अमेरिकी सेनायागु बेस (Base) दु। ==प्रशासन== {{मू पौ|जापानया प्रिफेक्चरत}} जापानयात प्रशासनया निंतिं ४७ गु प्रशासनिक व क्षेत्रीय विभाजनय् ब्वथलातःगु दु। जापानयात मू रूपं च्यागू क्षेत्रय् बायातःगु दु, गुकिइ होक्काइदौ, तोहोकु, कान्तो, चुबु, कन्साई (किन्की), चुगोकु, शिकोकु, व क्युशु (ओकिनावा नापं) ला। होक्काइदो क्षेत्रय् होक्काइदो प्रिफेक्चर जक ला, गुगु जापानया उत्तरय् दुगु दक्ले तःधंगु टापु ख। तोहोकु क्षेत्र उत्तर-पूर्वी जापानय् ला व थुकिया दुने आओमोरी, इवाते, मियागी, आकिता, यामागाता, व फुकुसिमा प्रिफेक्चरत ला। कान्तो क्षेत्र जापानया राजधानी तोक्यो नापं दुगु मध्य-पूर्वी क्षेत्र ख, गुकिइ इबाराकी, तोचिगी, गुन्मा, साइतामा, चिबा, तोक्यो, व कानागावा ला। चुउबु क्षेत्र जापानया दथुइ ला, गुकिइ निइगाता, तोयामा, इशिकावा, फुकुइ, यामानाशी, नागानो, गिफु, शिजोका, व आइची प्रिफेक्चरत ला। किन्की (कन्साई) क्षेत्र सांस्कृतिक व ऐतिहासिक दृष्टिकोणं तसक्यं महत्त्वःगु क्षेत्र ख, गुकिइ मिए, शिगा, क्योतो, ओसाका, ह्योगो, नारा, व वाकायामा प्रिफेक्चरत ला। चुउगोकु क्षेत्र होन्शू टापुया पश्चिम भागय् ला, गुकिइ तोत्तोरी, शिमाने, ओकायामा, हिरोशिमा, व यामागुची प्रिफेक्चरत ला। शिकोकु क्षेत्र जापानया मू टापुत मध्ये छगू ख, गुकिइ तोकुशिमा, कागावा, एहिमे, व कोइची प्रिफेक्चरत ला। क्युशु व ओकिनावा क्षेत्र जापानया दक्षिण-पश्चिम भागय् ला, गुकिइ फुकुओका, सागा, नागासाकी, कुमामोतो, ओइता, मियाजाकी, कागोशिमा, व ओकिनावा प्रिफेक्चरत ला। थ्व सकल प्रिफेक्चरतया थःगु हे स्थानीय सरकार, गवर्नर, व विधायिका दइ गुकिं जापानया प्रशासनिक संरचनायात सञ्चालन याइ। {|class="wikitable" |- | style="background:#FF8585" | [[होक्काइदौ क्षेत्र]] || [[ होक्काइदौ ]] |- | style="background:#FFFB91" | [[ तौहोकु क्षेत्र ]] || [[ आओमोरी ]] [[ इवाते ]] [[ मियागी ]] [[ आकिता ]] [[ यामागाता ]] [[ फुकुसिमा]] |- | style="background:#79FF76" | [[ कान्तौ क्षेत्र ]] || [[ इबाराकी ]] [[ तोचिगी ]] [[ गुन्मा ]] [[ साइतामा ]] [[ चिबा ]] [[ तोक्यो ]] [[ कानागावा ]] |- | style="background:#8BFFE8" | [[ चुउबु क्षेत्र ]] || [[ निइगाता ]] [[ तोयामा ]] [[ इशिकावा ]] [[ फुकुइ ]] [[ यामानाशी ]] [[ नागानो ]] [[ गिफु ]] [[ शिजौका ]] [[ आइची ]] |- | style="background:#9696FF" | [[ किन्की क्षेत्र ]] || [[ मिए ]] [[ शिगा ]] [[ क्योतो ]] [[ ओसाका ]] [[ ह्योउगो ]] [[ नारा ]] [[ वाकायामा ]] |- | style="background:#FF9148" | [[ चुउगोकु क्षेत्र ]] || [[ तोत्तोरी ]] [[ शिमाने ]] [[ ओकायामा ]] [[ हिरोशिमा ]] [[ यामागुची ]] |- | style="background:#D16EFF" | [[ शिकोकु क्षेत्र ]] || [[ तोकुशिमा ]] [[ कागावा ]] [[ एहिमे ]] [[ कोउचिके ]] |- | style="background:#C5C5C5" | [[ क्युउशु क्षेत्र ]] || [[ फुकुओका ]] [[ सागा ]] [[ नागासाकी ]] [[ कुमामोतो ]] [[ ओइता ]] [[ मियाजाकी ]] [[ कागोशिमा ]] |- | style="background:#C5C5C5" | ओकिनावा क्षेत्र || [[ ओकिनावा ]] |} == शासन व राजनीति == जापान संवैधानिक राजतन्त्र खः। थ्व देय् ये बहुदलीय प्रजातन्त्र दु। === विदेश नीति === सैनिक रूपय् अमेरिका नाप निर्भर जापानयु सम्बन्ध अमेरिका नाप बांला । === सेना === जापानयु वर्तमान संविधानं थ्व देय् यु सेना नं मेगु देय् ये सैनिक अभियान वा अतिक्रमण याये मब्यु। == अर्थव्यवस्था == जापान हलिमयागु निगुगु तधंगु अर्थव्यवस्था खः। == विज्ञान व प्रविधि == जापान छुं दशक निसें विज्ञानय् अग्रणी थासे लाः। == तजिलजि== ===नसा=== '''जापानी नसा''' (जापानी: 和食 - Washoku) [[जापान]]या परम्परागत नसा-त्वँसा खः, गुगु मौसम, नसाया गुणस्तर, व प्रस्तुति (Presentation) य् आधारित दु। "वाशोकु" (Washoku) वा परम्परागत जापानी नसायात सन् २०१३ य् युनेस्को (UNESCO) नं विश्व सम्पदा धलखय् सूचीकृत यात। जापानी नसाया मू आधार "जा" (Rice - Gohan) खः, गुकियात "मिसो सुप" (Miso soup) व मेमेगु "साइड डिश" (Okazu) नाप नइ। जापानी नसाया दकलय् नांजाःगु परिकार "सुशी" (Sushi) व "साशिमी" (Sashimi) खः, गन कचिगु न्या (Raw fish) यात जा नाप वा ब्यागलं नइ। जापानी नसाया मू सवाः "उमामी" (Umami) खः, गुगु "डाशी" (Dashi - सूप स्टक), "सोया सस", व "मिसो" (Miso - Fermented soybean paste) पाखें वइ। जापानय् नसायात कलात्मक रुपं ब्वयेगु याइ, व नसाया रङ्ग व थलया डिजाइनयात नं ध्यानय् तइ। जापानी नसायात हलिमया दकलय् उसाँय् अनुकूल (Healthy) नसा मानय् याइ, छाय्धाःसा थुकिलि दा म्हो दइ व न्या, तरकारी, व तोफु अप्व छ्यली। "तेम्पुरा" (Tempura) - न्या वा तरकारीयात छुचुंइ ल्हानाः सियातैगु, पोर्चुगिज प्रभावं वःगु नसा खः। "रामेन", "उदोन" (Udon), व "सोबा" (Soba) थें न्याःगु परिकार जापानय् तसकं लोकंह्वाः। "वाग्यु" (Wagyu) बीफ हलिमया दकलय् थिकेगु व गुणस्तरीय ला मध्ये छगू खः। जापानी नसाया मेगु विशेषता "काइसेकी" (Kaiseki) खः, गुगु यक्व कोर्स दुगु परम्परागत शाही भोजन खः। जापानय् च्या त्वनेगु परम्परा "च्या समारोह" (Tea Ceremony) तसकं महत्त्वपूर्ण दु, गन "माचा" (Matcha - Green tea) दयेकी। जापानय् नसा नये न्ह्यः "इतादाकिमास" (Itadakimasu - I humbly receive) व नये धुंकाः "गोचिसोसामा" (Gochisosama - It was a feast) धायेगु चलन दु। "बेन्टो बक्स" (Bento box) जापानया नांजाःगु लंच बक्स खः। ==== मू नसात ==== * '''जा व सुशी:''' सुशी (Sushi - निगिरि Nigiri, माकि Maki), साशिमी (Sashimi), दोनबुरी (Donburi - Rice bowl), ओनिगिरी (Onigiri - Rice ball)। * '''नुडल्स:''' रामेन (Ramen - तोङ्कात्सु Tonkotsu, शोयु Shoyu, मिसो Miso), उदोन (Udon), सोबा (Soba), याकििसोबा (Yakisoba)। * '''फ्राइड/ग्रिल्ड:''' तेम्पुरा (Tempura), याकितोरी (Yakitori - Grilled chicken skewers), तोनकात्सु (Tonkatsu - Fried pork cutlet), तेप्पान्याकी (Teppanyaki), तकोयाकी (Takoyaki)। * '''सूप व हट पट:''' मिसो सुप (Miso soup), सुकियाकी (Sukiyaki), शाबु-शाबु (Shabu-shabu)। * '''मेमेगु:''' तोफु (Tofu), एडामामे (Edamame), नात्तो (Natto - Fermented beans)। * '''त्वँसा:''' साके (Sake - Rice wine), माचा (Matcha), ग्रीन टी। ===संकिपा=== {{मू पौ|जापानया संकिपा}} जापानया संकिपा हलिमया दक्ले पुलांगु व कलात्मक दृष्टिकोणं समृद्ध संकिपा उद्योगत मध्ये छगू खः। जापानय् १८९६ निसें संकिपा निर्माणया इतिहास सुरु जूगु खः। जापानी सिनेमा थःगु विशिष्ट सांस्कृतिक पहिचान, इतिहास, व कलात्मक प्रयोगया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। जापानी सिनेमाय् सामूराई (Samurai) युगया बाखनय् आधारित 'जिदाइगेकी' व आधुनिक सामाजिक जीवनय् आधारित संकिपात यक्व दयेकी। महान निर्देशक [[अकिरा कुरोसावा]] (Akira Kurosawa) नं 'राशोमोन' व 'सेभेन सामूराई' थेंज्याःगु कालजयी संकिपात दयेकाः हलिम सिनेमाय् गम्भीर प्रभाव यानादिल। अथेहे यासुजिरो ओजु व केन्जी मिजोगुची थेंज्याःपिं निर्देशकपिंसं जापानी सिनेमायात विश्वस्तरीय स्वरुप बियादीगु खः। जापानी एनिमेसन संकिपा अर्थात '[[एनिमे]]' (Anime) हलिंन्यंक तसकं लोकंह्वाःगु दु, गुकिइ स्टुडियो जिब्ली व हायाओ मियाजाकीया योगदान अतुलनीय दु। जापानं 'गडजिला' थेंज्याःगु मोन्स्टर (Kaiju) संकिपा व हरर (J-Horror) संकिपा शैलीयात नं हलिमय् नांजाकल। जापानी संकिपातयेसं अस्कर व कान संकिपा उत्सवय् यक्व मू सिरपा त्याःगु दु। थौंकन्हे जापानी सिनेमा आधुनिक प्रविधि व सांस्कृतिक परम्पराया सुन्दर संगम जुयाच्वंगु दु। ===एनिमे=== {{मू पौ|एनिमे}} एनिमे जापानी ल्हातं च्वयातःगु व कम्प्यूटर एनिमेसन संकिपा पहः खः। थ्व खँग्वः जापानय् सकल कथंया एनिमेसनया निंतिं छ्यलिगु खःसां जापान स्वया पिने थुकियात जापानी एनिमेसनया रूपय् म्हसीकी। एनिमेया इतिहास नीगु शताब्दीया न्हापांगु भाग निसें सुरु जूगु खः, गन जापानी किपामितयेसं न्हूगु एनिमेसन प्रविधिया छ्यला सुरु यात। एनिमे थःगु विशिष्ट चित्रकला शैली, जीवन्त पात्र, व गहन कथावस्तुया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। थुकिलि झःझःधाःगु रङ्ग, तःग्वःगु मिखा दुगु पात्रत, व विविध विषयवस्तुतयेगु प्रयोग जुइ। एनिमे मचातयेगु निंतिं जक मखुसे सकल दँया मनूतयेगु निंतिं दयेकी। थुकिलि फ्यान्टेसी, विज्ञान कथा, रोमान्स, एक्सन, व दैनिक जीवन थेंज्याःगु थीथी विधा दइ। यक्व एनिमेत जापानी कमिक्स बाय् 'माङ्गा' (Manga) या आधारय् निर्माण जुइ। ओसामु तेजुकायात आधुनिक एनिमेया अबुया कथं म्हसीकी, गुम्हेस्यां थ्व शैलीयात तःजाःगु थासय् थ्यंकादीगु खः। स्टुडियो जिब्ली (Studio Ghibli) थेंज्याःगु प्रसिद्ध स्टुडियोतयेसं 'स्पिरिटेद अवे' थेंज्याःगु अस्कर त्यामि एनिमे संकिपा दयेकातःगु दु। थौंकन्हे एनिमे जापानी संस्कृतिया छगू मुख्य ब्व व हलिमया दक्ले नांजाःगु लय्तायेगु माध्यमत मध्ये छगू खः। थुकिया प्रभाव हलिंन्यंक [[पप कल्चर]], [[संकिपा]] व कला क्षेत्रय् खनेदु। == जनजीवन == === धर्म === जापानयु ८४ प्रतिशत जनता शिन्तो व बौद्ध निगु हे धर्मयु पालना याई। === भाषा === लगभग ९९% जनता [[जापानी भाषा|जापानी भाय]]य् नवाइ। === शिक्षा === == स्वयादिसं == * [[wikt:जापान|जापान]] (विकिस्नरी) {{देय् च्वसु|जापान}} {{एसिया}} {{Commonscat|Japan}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:जापान]] [[पुचः:देय्]] 6t9pvkqufhf8a1uoklmmra87tzypq1h 1126486 1126466 2026-09-28T13:06:11Z Eukesh 11 /* तजिलजि */ 1126486 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/जापान}} [[Image:Gyomei kokuji.svg|80px|Seal of the State of Japan]] [[Image:Kimi ga Yo instrumental.ogg]] [[Image:Emperor Jimmu.jpg|thumb|upright|[[Legend]]]] {{Infobox Country |native_name = 日本国<br />निप्पोन/निहोन (कोकु) |conventional_long_name = जापान |common_name = जापान |image_flag = Flag of Japan.svg |image_coat = Imperial Seal of Japan.svg |symbol_type = इम्पेरियल सिल |image_map = Japan-location-cia.png |national_anthem = ''"[[किमि गा यो]]"'' (君が代)<br />([[नेपालभाषा|नेपाल भाषा]] ''सम्राटयागु शासन'') |official_languages = [[जापानी भाषा|जापानी भाय]] |capital = [[तोक्यो|टोक्यो]] |latd=35 |latm=41 |latNS=N |longd=139 |longm=46 |longEW=E | |largest_settlement_type = Most populous conurbation |largest_city = [[तोक्यो|टोक्यो]]^१ |government_type = [[संवैधानिक राजतन्त्र]] |leader_title1 = [[जापानयाम्ह जुजु]] |leader_title2 = [[जापानयागु प्रधानमन्त्री]] |leader_name1 = [[Naruhito]] |leader_name2 = [[शिन्जो आबे]] |area_rank = ६२औं |area_magnitude = 1 E11 |area = 377,873 |areami² = 145,883 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.8% |population_estimate = 128,085,000 |population_estimate_year = 2005 |population_estimate_rank = 10th |population_census = 127,333,002 |population_census_year = 2004 |population_density = 337 |population_densitymi² = 873 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 30th |GDP_nominal_year = 2004 |GDP_nominal = 4.8 trillion |GDP_nominal_rank = 2nd |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $3.911 trillion |GDP_PPP_rank = ३थासे |GDP_PPP_per_capita = $३०,६१५ |GDP_PPP_per_capita_rank = १६गु |sovereignty_type = [[जापानयागु इतिहास|दयावगु]] |established_event1 = [[National Foundation Day]] |established_event2 = [[मेइजी संविधान]] |established_event3 = [[जापानी संविधान|आयागु संविधान]] |established_event4 = [[स्यान फ्र्यान्सिस्कोयागु सन्धि]] |established_date1 = [[फेब्रुवरी ११]], ६६० बी सी² |established_date2 = [[नोभेम्बर २९]], [[१८९०]] |established_date3 = [[मे ३]], [[१९४७]] |established_date4 = [[अप्रिल २८]], [[१९५२]] |HDI_year = 2003 |HDI = 0.943 |HDI_rank = 11th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[जापानी येन|येन]] (¥) |currency_code = JPY |country_code = JPN |time_zone = [[Japan Standard Time|JST]] |utc_offset = +9 |time_zone_DST = none |utc_offset_DST = |cctld = [[.jp]] |calling_code = 81 |ISO_3166-1_alpha2 = JP |ISO_3166-1_alpha3 = JPN |ISO_3166-1_numeric = ३९२ |sport_code = JPN |vehicle_code = J |footnotes = ^१ [[योकोहामा]] is the largest incorporated city. ² Japan was founded on this date by the legendary [[Emperor Jimmu]], first emperor of Japan; it is seen as largely symbolic. }} '''जापान''' पूर्व एसियाय् दूगु देय् खः। [[प्रशान्त महासागर]]य् दूगु जुगु थ्व देय् जापान सागर, चीन, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरिया, रूया पूर्व भागय् ला। जापानय् प्यंगु तःधंगु व यक्व चीधंगु द्वीप दुथ्याः। थ्व द्वीप देय् [[एसिया]]या पूर्व समुद्रतट व [[प्रशान्त महासागर]]या पश्चिमय् ला। जापानया राजधानी [[तोक्यो|टोक्यो]] खः व थ्व देय्या मू महानगर [[योकोहामा]], [[ओसाका]] व [[क्योटो]] खः। == नामाकरण == [[जापानी भाषा|जापानी]] भासं जापानया नां कान्जि日本छ्यलाः च्वइ व उच्चारण {{Transl|ja|निहोन}} वा {{Transl|ja|निपोन}} जुइ । <ref name="schreiber">{{Cite web|title=You say 'Nihon', I say 'Nippon', or let's call the whole thing 'Japan'?|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2019/11/26/language/nihon-nippon-japan/|date=November 26, 2019|archivedate=October 27, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027120630/https://www.japantimes.co.jp/life/2019/11/26/language/nihon-nippon-japan/}}</ref> थ्व नां ८ गूगु शताब्दीया सुरुइ नालाकाल। थ्व स्वया न्ह्यः थ्व देय्यात चीनय् {{Transl|zh|वा}} ({{Lang|zh|倭}}) धाइगु याः गुकियात जापानय् ७५७ या जःखः 和य् हिल व जापानय् {{Transl|ja|यामोतो}} एन्दोनिम प्रचलित जुल। <ref name="carr">{{Cite journal|title=Wa Wa Lexicography|date=March 1992|url=https://academic.oup.com/ijl/article/5/1/1/950449}}</ref> {{Transl|ja|निपोन}} धाःगु मूल चीन-जापानी आखः, आधिकारिक कथं छ्येलातःगु दु। थ्व नां जापानी नोट व हुलाक टिकटय् नं दु। <ref name="schreiber" /> {{Transl|ja|निहोन}} सामान्यतया न्हिथंया खँल्हाबल्हाय् छ्यलिगु या व इदो कालय् जापानी ध्वनिशास्त्रय् हिउपाः वःगु खँ प्रतिबिम्बित याइ। <ref name="carr" /> 日本 अर्थ "सूर्य उत्पत्ति" खः, <ref name="schreiber" /> गुकिलिं थ्व देय्या लोकंह्वाःगु पश्चिमी उपनाम "Land of the Rising Sun" वःगु ख। <ref>{{Cite book|title=The Emergence of Japanese Kingship|url=https://books.google.com/books?id=BruaJSZmjHcC}}</ref> "जापान" नां日本या [[मिन भाषा|मिन]] बाय् [[वु भाषा|वु चिनियाँ]] उच्चारणय् आधारित दु। थ्व नां प्रारम्भिक व्यापारया माध्यमं युरोपेली भाषाय् नांजालः। <ref name="Mancall" /> १३ गूगु शताब्दीइ [[मार्को पोलो|मार्को पोलों]] पुलां मन्डारिन भासय् चिनियाँ आखः{{Lang|zh|日本國}} च्वःया तल गुकिया उच्चारण {{Transl|cmn|Cipangu}} ख। <ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2008/07/27/general/cipangus-landlocked-isles/|title=Cipangu's landlocked isles|date=July 27, 2008}}</ref> जापानया पुलांगु मलेय नां जापाङ {{Lang|ms|Japang}} वा जापुन {{Lang|ms|Japun}} ख। थ्व नां दक्षिणी तटीय चिनियाँ भाषिकां त्याः काःगु खँग्वः ख। थ्व नां दक्षिण पूर्व एसियाय् पोर्चुगिज व्यापारीतयेसं सीका १६गु शताब्दीया सुरुइ थ्व खँग्वः युरोपय् हःगु ख। <ref>{{Cite book|title=Asia in the Making of Europe}}</ref> अंग्रेजी भासं थ्व नांया न्हापांगु संस्करण सन् १५७७इ पिदंगु छगू सफुतिइ खनेदु, गुकिलि सन् १५६५या पोर्चुगिज आखःया अनुवादय् थ्व नांयात ''गियापान (Giapan)'' धकाः च्वयातःगु दु। <ref>{{Cite book|title=Travel Narratives from the Age of Discovery: an anthology}}</ref> <ref name="Mancall">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=giZnAgAAQBAJ&pg=PAPA79|title=London: The Selden Map and the Making of a Global City, 1549–1689}}</ref> == इतिहास == {{मू पौ|जापानया इतिहास}} जापानी लोकबाखं कथं हलिमयु निर्माता नं सूर्द्य देवी व तिमिला देवी यात नं देकल। लिपा वेकयागु छेय् [[क्यूशू]] द्वीपय् वल व लिपा उइगु सन्तान [[होन्शू]] द्वीपय् फैले जुलः। === प्राचीन काल === जापानयु प्रथम च्वयातगु दस्तावेज ५७ ईस्वीय् छम्ह चीनी च्वमि नं लुगु दु। थुकिलि छम्ह थन्यागु राजनीतिज्ञयु [[चीन]] भ्रमणयु वर्णन दु सु ''पूर्वयु छगु द्वीप'' नं वगु खः। बिस्तारं निगु देय् तेगु दथुइ राजनैतिक व सांस्कृतिक सम्बन्ध पलिस्था जुल। व ईले जापानीतेसं छगु बहुदैविक धर्मयु पालना याना च्वंगु दै गुकिलि यक्व द्य दयाच्वनि। खुगु शताब्दीय् चीन नं जुया [[बुद्ध धर्म|बौद्ध धर्म]] जापान थ्येन। थ्व धुंका पुलांगु धर्मयात ''[[शिन्तो]]'' यु नां बिल। थ्व खंग्वयु अर्थ खः ''द्यतेगु [[पंथ]]''। बौद्ध धर्म नं पुलांगु मान्यतातेत मसीधेकुसें हे मू धर्म जुलः। चीन नं बौद्ध धर्म जक्क मखु [[लिपि]], प्यागोडा आदि नं जापान थ्यनः। शिन्तो मान्यता कथं छम्ह जुजु सी धुंका लिपायाम्ह शासक नं थगु राजधानी न्हुगु थासे देके माः। बौद्ध धर्मयु आगमन धुंका मनुतेसं थ्व मान्यतायात त्वता बिलः। ७१० ईस्वीय् जुजु नं ''नांरा'' नांयागु छगु सहरय् थगु स्थायी राजधानी देकलः। शताब्दीयु अन्तय् थुकित ''हाइरा'' नामक नगरय् स्थानान्तरित याना बिल। व धुंका थ्व थाय् यात [[क्योटो]] यु नां बिल। सन् ९१०य् जापानी शासक फूजीवारा नं थयात जापानयु राजनैतिक शक्ति नं अलग यात। थ्व धुंका जापानयु सत्तायु मू राजनैतिक रूप पातः। थ्व दे थगु समकालीन [[भारतीय]], [[युरोपेली]] व [[इस्लामी]] क्षेत्र स्वया पूवंक पाना वन गनकि सत्ता प्रमुख हे शक्तियु प्रमुख नं जुइ। थ्व वंशयु शासन ११गु शताब्दी यागु अन्त तक्क दयाच्वन। यक्व मनुतेगु मिखाय् थ्व काल जापानी सभ्यतायु स्वर्णकाल खः। चीन नाप सम्पर्क म्हो जुल व जापान नं थगु छगु म्हसीका देकल। १०औं शताव्दीय् बौद्ध धर्मयु मार्ग जापानय् लोकंह्वात। जापानय् यक्व [[प्यागोडा]]यु देकेज्या जुलः। === मध्यकाल === मध्यकालय् जापानय् [[सामन्तवाद]] यु जन्म जुलः। जापानी सामन्ततेत [[सामुराइ]] धाइ। जापानी सामन्ततेत कोरिया नं निक हमला यासां जापानीतेसं कोरिया व चीनयु मिंग शासकतेत बुकाबिल। १६गु सताव्दीय् युरोपयु पोर्तुगाली व्यापारिय व मिशनरीतेसं जापानयात पश्चिमी हलिम नाप सांस्कृतिक तालमेल याकेगु ज्या न्ह्यथंकल। ===तोकुगावा शोगुनत=== {{मू पौ|तोकुगावा शोगुनत}} थ्व काल जापानया इतिहासय् सन् १६०३ निसें १८६७ तक शासन याःगु सैन्य सरकार खः। थ्व सरकारयात 'एदो शोगुनत' (Edo shogunate) नं धाइ छाय्‌ धाःसा थुकिया मू राजधानी एदो (थौंकन्हेया तोकियो) नगरय् खः। थ्व शोगुनतया पलिस्था तोकुगावा इएयासु (Tokugawa Ieyasu) नं सेकिगाहाराया युद्धय् त्याये लिपा याःगु खः। थ्व कालखण्डयात जापानी इतिहासय् '[[एदो काल]]' (Edo period) धाइ। थ्व शासनकालय् तोकुगावा खलःया १५ म्ह शोगुनतय्‌सः जापानय् शासन यात। थ्व ईलय् जापानय् शान्ति, स्थिरता व सांस्कृतिक विकास जूगु खः। थ्व शोगुनत स्वया न्ह्यः जापानय् यक्व दँ तक आन्तरिक गृहयुद्ध जूगु खः गुकियात थ्व शासनं अन्त्य यात। तोकुगावा शासनं 'साकोकु' (Sakoku) धइगु कडा विदेश नीति लागू यात, गुकिं जापानयात पिनेया हलिम स्वया ब्यगलं तयाः तिनाः तःगु खः। थ्व ईलय् डच व चिनियाँ व्यापारीतय्त जक नागासाकीया देजिमा न्हसिभुइ सीमित व्यापार यायेगु अनुमति बियातःगु खः। थ्व कालखण्डय् जापानी कला, साहित्य, नाटक दसु काबुकी (Kabuki), व व्यापारया तःधंगु विकास जुल। सामाजिक संरचनाय् सामुराई (Samurai) वर्गयात उच्च स्थान बियातःगु खः व वर्ग विभाजन तसकं कडा जूगु खः। १९गू शताब्दीया दथुइ अमेरिकन कमोडोर म्याथ्यू पेरीया आगमन लिपा जापानं पश्चिमी देय्लिसे व्यापार यायेत बाध्य जुल। थुकिया लिच्वः कथं तोकुगावा शोगुनत कमजोर जुल व राजनीतिक अशान्ति ब्वलन। सन् १८६७ य् अन्तिम शोगुन तोकुगावा योशिनोबु (Tokugawa Yoshinobu) नं थःगु शक्ति सम्राट मीजीयात हस्तान्तरण यात। थ्व घटनायात '[[मेइजी पूनर्स्थापना]]' (Meiji Restoration) धाइ, गुकिं तोकुगावा शोगुनतया अन्त्य यात। थ्व शासनया अन्त्य लिपा जापान छगू आधुनिक राष्ट्र-राज्यया रूपय् न्ह्याः वन। === आधुनिक काल === १८५४य् दक्ले न्हापालाक्क जापानं पश्चिमी देय् नाप बनेज्या सम्बन्ध स्थापित यात। थगु तधंगु औद्योगिक क्षमतायु संचालनयु लागि जापानयात प्राकृतिक संसाधनतेगु आवश्यकता दया वल। थुकिगु लागि जापानं १८९४-९५य् चीन व १९०४-०५य् रूसनाप ल्वापु यात। जापान नं रूस-जापान युद्धय् रूसयात बुकलः। छगु एसियाली देय् नं छगु युरोपेली शक्तियात बुकुगु थ्व दक्ले न्हापांगु अवसर ख। जापान नं [[तःहताः २|विश्व युद्ध २]]य् [[धुरी राष्ट्र]] यु साथ बिल। १९४५य् [[अमेरिका]] नं [[हिरोशिमा]] व [[नागासाकी]] य् [[परमाणु बम]] क्येके धुंका जापान नं आत्मसमर्पण यात। थ्व धुंका जापान नं थयात छगु आर्थिक शक्तियु रूपय् सुदृढिकरण यात व आ प्रविधिय् थ्व देय् अग्रणी देय् जुया च्वंगु दु। == भूगोल == जापान यक्व द्वीप नं दुगु देय् खः। '''होक्काइदो''' (Hokkaido) [[जापान]]या निगूगु दकलय् तःधंगु [[न्हसिभु]] (island) व दकलय् उत्तरी प्रान्त खः। जापानय् [[होन्सु]] (Honshu) धुंका थ्व हे दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। पुलांगु इलय् थुकियात "एजो" (Ezo) धकाः नं म्हसीकिगु या। थ्व जापानया [[न्हसिभु पुचः]] (archipelago) या छगू महत्त्वपूर्ण भाग खः व थुकिया प्राकृतिक सौन्दर्य हलिमय् हे नांजाः।<ref>Irish, Ann B. (2009). Hokkaido: A History of Ethnic Transition and Development on Japan's Northern Island. McFarland.</ref> '''होन्शु''' (Honshu) [[जापान]]यागु दकलय् तःधंगु व मू [[न्हसिभु]] खः। थ्व न्हसिभुइ जापानयागु मू शहरत ला। थ्व [[जाभा]] (Java) लिपा हलिमया दकलय् अप्व जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः।<ref>Encyclopedia Britannica. "Honshu". Retrieved 2026-01-16.</ref> होन्शुयागु क्षेत्र २२७,९६० वर्ग किलोमिटर ति दु। थ्व टापुयागु ७५% भाग गुंइ भुनाच्वंगु दु। जापानया दकलय् तःजाःगु च्वका [[माउन्ट फुजी]] (३,७७६ मिटर) थन हे ला। थ्व न्हसिभुयात प्रशान्त महासागर व जापान सागरं घेरे यानातःगु दु।जापानयागु मू आर्थिक व सांस्कृतिक केन्द्रत थन हे दु। दसु: * '''[[टोकियो]]''' (Tokyo): जापानया राजधानी व हलिमया दकलय् तःधंगु महानगर। * '''[[ओसाका]]''' (Osaka): जापानया मू व्यापारिक केन्द्र। * '''[[क्योतो]]''' (Kyoto): पुलांगु राजधानी व सांस्कृतिक सम्पदाया शहर। '''क्युशु''' (Kyushu) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ स्वंगूगु दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थ्व होन्शुया दक्षिण-पश्चिमय् ला। "क्युशु" यागु अर्थ "गुंगू प्रान्त" (Nine Provinces) खः।<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kyūshū" in ''Japan Encyclopedia''.</ref> थ्व न्हसिभुइ तसकं सक्रिय ज्वालामुखी दु। [[माउन्ट आसो]] (Mount Aso) हलिमया दकलय् सक्रिय ज्वालामुखिइ छगू खः। थनयागु क्वाःगु लःया पुखु (Onsen) तसकं नांजाः। क्युशुयात जापानया "सभ्यतायागु थाय्" (Cradle of Civilization) नं धाइ। थनया मू नगरत थथे दु: * [[फुकुओका]]: क्युशुया दकलय् तःधंगु शहर। * [[नागासाकी]]: निगूगु विश्व हताःलय् आणविक बम लाःगु शहर व विदेशी व्यापारया पुलांगु केन्द्र। '''शिकोकु''' (四国) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ दकलय् चिधंगु व दकलय् म्हो जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः। थ्व [[होन्शु]]या दक्षिणय् व [[क्युशु]]या पूर्वय् ला। थन [[बुद्ध धर्म]]यागु ८८ गु देगःया तीर्थयात्रा (88 Temple Pilgrimage) तसकं नांजाः। '''र्‌युक्यु न्हसिभु पुचः''' ([[अङ्ग्रेजी भाय्|अङ्ग्रेजी]]: Ryukyu Islands) जापानया दक्षिण भागय् लाःगु न्हसिभुतेगु पुचः खः। थ्व न्हसिभुत [[क्युशु]] निसें [[ताइवान]] तक न्यनाच्वंगु दु। थन न्हापा "र्‌युक्यु अधिराज्य" (Ryukyu Kingdom) नांयागु थःगु हे ब्यागलं देश दुगु खः। सन् १८७९ य् जापानं थुकियात थःगु भूभागय् दुथ्याकल। [[ओकिनावा]] थ्व पुचःया दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थन अमेरिकी सेनायागु बेस (Base) दु। ==प्रशासन== {{मू पौ|जापानया प्रिफेक्चरत}} जापानयात प्रशासनया निंतिं ४७ गु प्रशासनिक व क्षेत्रीय विभाजनय् ब्वथलातःगु दु। जापानयात मू रूपं च्यागू क्षेत्रय् बायातःगु दु, गुकिइ होक्काइदौ, तोहोकु, कान्तो, चुबु, कन्साई (किन्की), चुगोकु, शिकोकु, व क्युशु (ओकिनावा नापं) ला। होक्काइदो क्षेत्रय् होक्काइदो प्रिफेक्चर जक ला, गुगु जापानया उत्तरय् दुगु दक्ले तःधंगु टापु ख। तोहोकु क्षेत्र उत्तर-पूर्वी जापानय् ला व थुकिया दुने आओमोरी, इवाते, मियागी, आकिता, यामागाता, व फुकुसिमा प्रिफेक्चरत ला। कान्तो क्षेत्र जापानया राजधानी तोक्यो नापं दुगु मध्य-पूर्वी क्षेत्र ख, गुकिइ इबाराकी, तोचिगी, गुन्मा, साइतामा, चिबा, तोक्यो, व कानागावा ला। चुउबु क्षेत्र जापानया दथुइ ला, गुकिइ निइगाता, तोयामा, इशिकावा, फुकुइ, यामानाशी, नागानो, गिफु, शिजोका, व आइची प्रिफेक्चरत ला। किन्की (कन्साई) क्षेत्र सांस्कृतिक व ऐतिहासिक दृष्टिकोणं तसक्यं महत्त्वःगु क्षेत्र ख, गुकिइ मिए, शिगा, क्योतो, ओसाका, ह्योगो, नारा, व वाकायामा प्रिफेक्चरत ला। चुउगोकु क्षेत्र होन्शू टापुया पश्चिम भागय् ला, गुकिइ तोत्तोरी, शिमाने, ओकायामा, हिरोशिमा, व यामागुची प्रिफेक्चरत ला। शिकोकु क्षेत्र जापानया मू टापुत मध्ये छगू ख, गुकिइ तोकुशिमा, कागावा, एहिमे, व कोइची प्रिफेक्चरत ला। क्युशु व ओकिनावा क्षेत्र जापानया दक्षिण-पश्चिम भागय् ला, गुकिइ फुकुओका, सागा, नागासाकी, कुमामोतो, ओइता, मियाजाकी, कागोशिमा, व ओकिनावा प्रिफेक्चरत ला। थ्व सकल प्रिफेक्चरतया थःगु हे स्थानीय सरकार, गवर्नर, व विधायिका दइ गुकिं जापानया प्रशासनिक संरचनायात सञ्चालन याइ। {|class="wikitable" |- | style="background:#FF8585" | [[होक्काइदौ क्षेत्र]] || [[ होक्काइदौ ]] |- | style="background:#FFFB91" | [[ तौहोकु क्षेत्र ]] || [[ आओमोरी ]] [[ इवाते ]] [[ मियागी ]] [[ आकिता ]] [[ यामागाता ]] [[ फुकुसिमा]] |- | style="background:#79FF76" | [[ कान्तौ क्षेत्र ]] || [[ इबाराकी ]] [[ तोचिगी ]] [[ गुन्मा ]] [[ साइतामा ]] [[ चिबा ]] [[ तोक्यो ]] [[ कानागावा ]] |- | style="background:#8BFFE8" | [[ चुउबु क्षेत्र ]] || [[ निइगाता ]] [[ तोयामा ]] [[ इशिकावा ]] [[ फुकुइ ]] [[ यामानाशी ]] [[ नागानो ]] [[ गिफु ]] [[ शिजौका ]] [[ आइची ]] |- | style="background:#9696FF" | [[ किन्की क्षेत्र ]] || [[ मिए ]] [[ शिगा ]] [[ क्योतो ]] [[ ओसाका ]] [[ ह्योउगो ]] [[ नारा ]] [[ वाकायामा ]] |- | style="background:#FF9148" | [[ चुउगोकु क्षेत्र ]] || [[ तोत्तोरी ]] [[ शिमाने ]] [[ ओकायामा ]] [[ हिरोशिमा ]] [[ यामागुची ]] |- | style="background:#D16EFF" | [[ शिकोकु क्षेत्र ]] || [[ तोकुशिमा ]] [[ कागावा ]] [[ एहिमे ]] [[ कोउचिके ]] |- | style="background:#C5C5C5" | [[ क्युउशु क्षेत्र ]] || [[ फुकुओका ]] [[ सागा ]] [[ नागासाकी ]] [[ कुमामोतो ]] [[ ओइता ]] [[ मियाजाकी ]] [[ कागोशिमा ]] |- | style="background:#C5C5C5" | ओकिनावा क्षेत्र || [[ ओकिनावा ]] |} == शासन व राजनीति == जापान संवैधानिक राजतन्त्र खः। थ्व देय् ये बहुदलीय प्रजातन्त्र दु। === विदेश नीति === सैनिक रूपय् अमेरिका नाप निर्भर जापानयु सम्बन्ध अमेरिका नाप बांला । === सेना === जापानयु वर्तमान संविधानं थ्व देय् यु सेना नं मेगु देय् ये सैनिक अभियान वा अतिक्रमण याये मब्यु। == अर्थव्यवस्था == जापान हलिमयागु निगुगु तधंगु अर्थव्यवस्था खः। == विज्ञान व प्रविधि == जापान छुं दशक निसें विज्ञानय् अग्रणी थासे लाः। == तजिलजि== ===नसा=== '''जापानी नसा''' (जापानी: 和食 - Washoku) [[जापान]]या परम्परागत नसा-त्वँसा खः, गुगु मौसम, नसाया गुणस्तर, व प्रस्तुति (Presentation) य् आधारित दु। "वाशोकु" (Washoku) वा परम्परागत जापानी नसायात सन् २०१३ य् युनेस्को (UNESCO) नं विश्व सम्पदा धलखय् सूचीकृत यात। जापानी नसाया मू आधार "जा" (Rice - Gohan) खः, गुकियात "मिसो सुप" (Miso soup) व मेमेगु "साइड डिश" (Okazu) नाप नइ। जापानी नसाया दकलय् नांजाःगु परिकार "सुशी" (Sushi) व "साशिमी" (Sashimi) खः, गन कचिगु न्या (Raw fish) यात जा नाप वा ब्यागलं नइ। जापानी नसाया मू सवाः "उमामी" (Umami) खः, गुगु "डाशी" (Dashi - सूप स्टक), "सोया सस", व "मिसो" (Miso - Fermented soybean paste) पाखें वइ। जापानय् नसायात कलात्मक रुपं ब्वयेगु याइ, व नसाया रङ्ग व थलया डिजाइनयात नं ध्यानय् तइ। जापानी नसायात हलिमया दकलय् उसाँय् अनुकूल (Healthy) नसा मानय् याइ, छाय्धाःसा थुकिलि दा म्हो दइ व न्या, तरकारी, व तोफु अप्व छ्यली। "तेम्पुरा" (Tempura) - न्या वा तरकारीयात छुचुंइ ल्हानाः सियातैगु, पोर्चुगिज प्रभावं वःगु नसा खः। "रामेन", "उदोन" (Udon), व "सोबा" (Soba) थें न्याःगु परिकार जापानय् तसकं लोकंह्वाः। "वाग्यु" (Wagyu) बीफ हलिमया दकलय् थिकेगु व गुणस्तरीय ला मध्ये छगू खः। जापानी नसाया मेगु विशेषता "काइसेकी" (Kaiseki) खः, गुगु यक्व कोर्स दुगु परम्परागत शाही भोजन खः। जापानय् च्या त्वनेगु परम्परा "च्या समारोह" (Tea Ceremony) तसकं महत्त्वपूर्ण दु, गन "माचा" (Matcha - Green tea) दयेकी। जापानय् नसा नये न्ह्यः "इतादाकिमास" (Itadakimasu - I humbly receive) व नये धुंकाः "गोचिसोसामा" (Gochisosama - It was a feast) धायेगु चलन दु। "बेन्टो बक्स" (Bento box) जापानया नांजाःगु लंच बक्स खः। ==== मू नसात ==== * '''जा व सुशी:''' सुशी (Sushi - निगिरि Nigiri, माकि Maki), साशिमी (Sashimi), दोनबुरी (Donburi - Rice bowl), ओनिगिरी (Onigiri - Rice ball)। * '''नुडल्स:''' रामेन (Ramen - तोङ्कात्सु Tonkotsu, शोयु Shoyu, मिसो Miso), उदोन (Udon), सोबा (Soba), याकििसोबा (Yakisoba)। * '''फ्राइड/ग्रिल्ड:''' तेम्पुरा (Tempura), याकितोरी (Yakitori - Grilled chicken skewers), तोनकात्सु (Tonkatsu - Fried pork cutlet), तेप्पान्याकी (Teppanyaki), तकोयाकी (Takoyaki)। * '''सूप व हट पट:''' मिसो सुप (Miso soup), सुकियाकी (Sukiyaki), शाबु-शाबु (Shabu-shabu)। * '''मेमेगु:''' तोफु (Tofu), एडामामे (Edamame), नात्तो (Natto - Fermented beans)। * '''त्वँसा:''' साके (Sake - Rice wine), माचा (Matcha), ग्रीन टी। ===संकिपा=== {{मू पौ|जापानया संकिपा}} जापानया संकिपा हलिमया दक्ले पुलांगु व कलात्मक दृष्टिकोणं समृद्ध संकिपा उद्योगत मध्ये छगू खः। जापानय् १८९६ निसें संकिपा निर्माणया इतिहास सुरु जूगु खः। जापानी सिनेमा थःगु विशिष्ट सांस्कृतिक पहिचान, इतिहास, व कलात्मक प्रयोगया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। जापानी सिनेमाय् सामूराई (Samurai) युगया बाखनय् आधारित 'जिदाइगेकी' व आधुनिक सामाजिक जीवनय् आधारित संकिपात यक्व दयेकी। महान निर्देशक [[अकिरा कुरोसावा]] (Akira Kurosawa) नं 'राशोमोन' व 'सेभेन सामूराई' थेंज्याःगु कालजयी संकिपात दयेकाः हलिम सिनेमाय् गम्भीर प्रभाव यानादिल। अथेहे यासुजिरो ओजु व केन्जी मिजोगुची थेंज्याःपिं निर्देशकपिंसं जापानी सिनेमायात विश्वस्तरीय स्वरुप बियादीगु खः। जापानी एनिमेसन संकिपा अर्थात '[[एनिमे]]' (Anime) हलिंन्यंक तसकं लोकंह्वाःगु दु, गुकिइ स्टुडियो जिब्ली व हायाओ मियाजाकीया योगदान अतुलनीय दु। जापानं 'गडजिला' थेंज्याःगु मोन्स्टर (Kaiju) संकिपा व हरर (J-Horror) संकिपा शैलीयात नं हलिमय् नांजाकल। जापानी संकिपातयेसं अस्कर व कान संकिपा उत्सवय् यक्व मू सिरपा त्याःगु दु। थौंकन्हे जापानी सिनेमा आधुनिक प्रविधि व सांस्कृतिक परम्पराया सुन्दर संगम जुयाच्वंगु दु। ===एनिमे=== {{मू पौ|एनिमे}} एनिमे जापानी ल्हातं च्वयातःगु व कम्प्यूटर एनिमेसन संकिपा पहः खः। थ्व खँग्वः जापानय् सकल कथंया एनिमेसनया निंतिं छ्यलिगु खःसां जापान स्वया पिने थुकियात जापानी एनिमेसनया रूपय् म्हसीकी। एनिमेया इतिहास नीगु शताब्दीया न्हापांगु भाग निसें सुरु जूगु खः, गन जापानी किपामितयेसं न्हूगु एनिमेसन प्रविधिया छ्यला सुरु यात। एनिमे थःगु विशिष्ट चित्रकला शैली, जीवन्त पात्र, व गहन कथावस्तुया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। थुकिलि झःझःधाःगु रङ्ग, तःग्वःगु मिखा दुगु पात्रत, व विविध विषयवस्तुतयेगु प्रयोग जुइ। एनिमे मचातयेगु निंतिं जक मखुसे सकल दँया मनूतयेगु निंतिं दयेकी। थुकिलि फ्यान्टेसी, विज्ञान कथा, रोमान्स, एक्सन, व दैनिक जीवन थेंज्याःगु थीथी विधा दइ। यक्व एनिमेत जापानी कमिक्स बाय् 'माङ्गा' (Manga) या आधारय् निर्माण जुइ। ओसामु तेजुकायात आधुनिक एनिमेया अबुया कथं म्हसीकी, गुम्हेस्यां थ्व शैलीयात तःजाःगु थासय् थ्यंकादीगु खः। स्टुडियो जिब्ली (Studio Ghibli) थेंज्याःगु प्रसिद्ध स्टुडियोतयेसं 'स्पिरिटेद अवे' थेंज्याःगु अस्कर त्यामि एनिमे संकिपा दयेकातःगु दु। थौंकन्हे एनिमे जापानी संस्कृतिया छगू मुख्य ब्व व हलिमया दक्ले नांजाःगु लय्तायेगु माध्यमत मध्ये छगू खः। थुकिया प्रभाव हलिंन्यंक [[पप कल्चर]], [[संकिपा]] व कला क्षेत्रय् खनेदु। ===ऐतिहासिक पात्र=== * निन्जा (Ninja) वा शिनोबी (Shinobi) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया गुप्तचर, छापामार योद्धा व हत्यारा (assassin) खः। इपिंस साधारणतया सामुराईतेगु औपचारिक आचारसंहिता (बुशिदो) या सिमा पिने गुप्त ज्या यायेगु या। निन्जातेगु मू ज्याय् गुप्तचरी, तोडफोड, घुसपैठ, व दुश्मनया योजना निष्फल यायेगु लाः। इगा (Iga) व कोगा (Kōga) क्षेत्रत निन्जा परम्परा व तालिमया मू केन्द्रया रूपय् नांजाः। इपिंसं विशेष ल्वाभः दसु शुरिकेन (कुनि/मिला ल्वाभः), कुनाई, व विष तथा भेष हिलेगु ज्या छ्येलिगु या। जापानी Sengoku (गृहयुद्ध) या ईलय् थीथी दाइम्यो (सामन्त) निसें निन्जातेगु तःधंगु छ्येलिगु यात। एदो कालय् शान्ति कायम जुया वयेधुंकाः निन्जातेगु लोकप्रियता लोककथा, नाटक व आख्यानय् अप्वया वन। आःया आधुनिक पप कल्चरय् निन्जा छगू लोकंह्वागु रहस्यमयी पात्रया रूपय् स्थापित दु। == जनजीवन == === धर्म === जापानयु ८४ प्रतिशत जनता शिन्तो व बौद्ध निगु हे धर्मयु पालना याई। === भाषा === लगभग ९९% जनता [[जापानी भाषा|जापानी भाय]]य् नवाइ। === शिक्षा === == स्वयादिसं == * [[wikt:जापान|जापान]] (विकिस्नरी) {{देय् च्वसु|जापान}} {{एसिया}} {{Commonscat|Japan}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:जापान]] [[पुचः:देय्]] 165ic0doqgecl75j3cknsyu8trups2z 1126490 1126486 2026-09-28T13:09:36Z Eukesh 11 /* ऐतिहासिक पात्र */ 1126490 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/जापान}} [[Image:Gyomei kokuji.svg|80px|Seal of the State of Japan]] [[Image:Kimi ga Yo instrumental.ogg]] [[Image:Emperor Jimmu.jpg|thumb|upright|[[Legend]]]] {{Infobox Country |native_name = 日本国<br />निप्पोन/निहोन (कोकु) |conventional_long_name = जापान |common_name = जापान |image_flag = Flag of Japan.svg |image_coat = Imperial Seal of Japan.svg |symbol_type = इम्पेरियल सिल |image_map = Japan-location-cia.png |national_anthem = ''"[[किमि गा यो]]"'' (君が代)<br />([[नेपालभाषा|नेपाल भाषा]] ''सम्राटयागु शासन'') |official_languages = [[जापानी भाषा|जापानी भाय]] |capital = [[तोक्यो|टोक्यो]] |latd=35 |latm=41 |latNS=N |longd=139 |longm=46 |longEW=E | |largest_settlement_type = Most populous conurbation |largest_city = [[तोक्यो|टोक्यो]]^१ |government_type = [[संवैधानिक राजतन्त्र]] |leader_title1 = [[जापानयाम्ह जुजु]] |leader_title2 = [[जापानयागु प्रधानमन्त्री]] |leader_name1 = [[Naruhito]] |leader_name2 = [[शिन्जो आबे]] |area_rank = ६२औं |area_magnitude = 1 E11 |area = 377,873 |areami² = 145,883 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.8% |population_estimate = 128,085,000 |population_estimate_year = 2005 |population_estimate_rank = 10th |population_census = 127,333,002 |population_census_year = 2004 |population_density = 337 |population_densitymi² = 873 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 30th |GDP_nominal_year = 2004 |GDP_nominal = 4.8 trillion |GDP_nominal_rank = 2nd |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $3.911 trillion |GDP_PPP_rank = ३थासे |GDP_PPP_per_capita = $३०,६१५ |GDP_PPP_per_capita_rank = १६गु |sovereignty_type = [[जापानयागु इतिहास|दयावगु]] |established_event1 = [[National Foundation Day]] |established_event2 = [[मेइजी संविधान]] |established_event3 = [[जापानी संविधान|आयागु संविधान]] |established_event4 = [[स्यान फ्र्यान्सिस्कोयागु सन्धि]] |established_date1 = [[फेब्रुवरी ११]], ६६० बी सी² |established_date2 = [[नोभेम्बर २९]], [[१८९०]] |established_date3 = [[मे ३]], [[१९४७]] |established_date4 = [[अप्रिल २८]], [[१९५२]] |HDI_year = 2003 |HDI = 0.943 |HDI_rank = 11th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[जापानी येन|येन]] (¥) |currency_code = JPY |country_code = JPN |time_zone = [[Japan Standard Time|JST]] |utc_offset = +9 |time_zone_DST = none |utc_offset_DST = |cctld = [[.jp]] |calling_code = 81 |ISO_3166-1_alpha2 = JP |ISO_3166-1_alpha3 = JPN |ISO_3166-1_numeric = ३९२ |sport_code = JPN |vehicle_code = J |footnotes = ^१ [[योकोहामा]] is the largest incorporated city. ² Japan was founded on this date by the legendary [[Emperor Jimmu]], first emperor of Japan; it is seen as largely symbolic. }} '''जापान''' पूर्व एसियाय् दूगु देय् खः। [[प्रशान्त महासागर]]य् दूगु जुगु थ्व देय् जापान सागर, चीन, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरिया, रूया पूर्व भागय् ला। जापानय् प्यंगु तःधंगु व यक्व चीधंगु द्वीप दुथ्याः। थ्व द्वीप देय् [[एसिया]]या पूर्व समुद्रतट व [[प्रशान्त महासागर]]या पश्चिमय् ला। जापानया राजधानी [[तोक्यो|टोक्यो]] खः व थ्व देय्या मू महानगर [[योकोहामा]], [[ओसाका]] व [[क्योटो]] खः। == नामाकरण == [[जापानी भाषा|जापानी]] भासं जापानया नां कान्जि日本छ्यलाः च्वइ व उच्चारण {{Transl|ja|निहोन}} वा {{Transl|ja|निपोन}} जुइ । <ref name="schreiber">{{Cite web|title=You say 'Nihon', I say 'Nippon', or let's call the whole thing 'Japan'?|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2019/11/26/language/nihon-nippon-japan/|date=November 26, 2019|archivedate=October 27, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027120630/https://www.japantimes.co.jp/life/2019/11/26/language/nihon-nippon-japan/}}</ref> थ्व नां ८ गूगु शताब्दीया सुरुइ नालाकाल। थ्व स्वया न्ह्यः थ्व देय्यात चीनय् {{Transl|zh|वा}} ({{Lang|zh|倭}}) धाइगु याः गुकियात जापानय् ७५७ या जःखः 和य् हिल व जापानय् {{Transl|ja|यामोतो}} एन्दोनिम प्रचलित जुल। <ref name="carr">{{Cite journal|title=Wa Wa Lexicography|date=March 1992|url=https://academic.oup.com/ijl/article/5/1/1/950449}}</ref> {{Transl|ja|निपोन}} धाःगु मूल चीन-जापानी आखः, आधिकारिक कथं छ्येलातःगु दु। थ्व नां जापानी नोट व हुलाक टिकटय् नं दु। <ref name="schreiber" /> {{Transl|ja|निहोन}} सामान्यतया न्हिथंया खँल्हाबल्हाय् छ्यलिगु या व इदो कालय् जापानी ध्वनिशास्त्रय् हिउपाः वःगु खँ प्रतिबिम्बित याइ। <ref name="carr" /> 日本 अर्थ "सूर्य उत्पत्ति" खः, <ref name="schreiber" /> गुकिलिं थ्व देय्या लोकंह्वाःगु पश्चिमी उपनाम "Land of the Rising Sun" वःगु ख। <ref>{{Cite book|title=The Emergence of Japanese Kingship|url=https://books.google.com/books?id=BruaJSZmjHcC}}</ref> "जापान" नां日本या [[मिन भाषा|मिन]] बाय् [[वु भाषा|वु चिनियाँ]] उच्चारणय् आधारित दु। थ्व नां प्रारम्भिक व्यापारया माध्यमं युरोपेली भाषाय् नांजालः। <ref name="Mancall" /> १३ गूगु शताब्दीइ [[मार्को पोलो|मार्को पोलों]] पुलां मन्डारिन भासय् चिनियाँ आखः{{Lang|zh|日本國}} च्वःया तल गुकिया उच्चारण {{Transl|cmn|Cipangu}} ख। <ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2008/07/27/general/cipangus-landlocked-isles/|title=Cipangu's landlocked isles|date=July 27, 2008}}</ref> जापानया पुलांगु मलेय नां जापाङ {{Lang|ms|Japang}} वा जापुन {{Lang|ms|Japun}} ख। थ्व नां दक्षिणी तटीय चिनियाँ भाषिकां त्याः काःगु खँग्वः ख। थ्व नां दक्षिण पूर्व एसियाय् पोर्चुगिज व्यापारीतयेसं सीका १६गु शताब्दीया सुरुइ थ्व खँग्वः युरोपय् हःगु ख। <ref>{{Cite book|title=Asia in the Making of Europe}}</ref> अंग्रेजी भासं थ्व नांया न्हापांगु संस्करण सन् १५७७इ पिदंगु छगू सफुतिइ खनेदु, गुकिलि सन् १५६५या पोर्चुगिज आखःया अनुवादय् थ्व नांयात ''गियापान (Giapan)'' धकाः च्वयातःगु दु। <ref>{{Cite book|title=Travel Narratives from the Age of Discovery: an anthology}}</ref> <ref name="Mancall">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=giZnAgAAQBAJ&pg=PAPA79|title=London: The Selden Map and the Making of a Global City, 1549–1689}}</ref> == इतिहास == {{मू पौ|जापानया इतिहास}} जापानी लोकबाखं कथं हलिमयु निर्माता नं सूर्द्य देवी व तिमिला देवी यात नं देकल। लिपा वेकयागु छेय् [[क्यूशू]] द्वीपय् वल व लिपा उइगु सन्तान [[होन्शू]] द्वीपय् फैले जुलः। === प्राचीन काल === जापानयु प्रथम च्वयातगु दस्तावेज ५७ ईस्वीय् छम्ह चीनी च्वमि नं लुगु दु। थुकिलि छम्ह थन्यागु राजनीतिज्ञयु [[चीन]] भ्रमणयु वर्णन दु सु ''पूर्वयु छगु द्वीप'' नं वगु खः। बिस्तारं निगु देय् तेगु दथुइ राजनैतिक व सांस्कृतिक सम्बन्ध पलिस्था जुल। व ईले जापानीतेसं छगु बहुदैविक धर्मयु पालना याना च्वंगु दै गुकिलि यक्व द्य दयाच्वनि। खुगु शताब्दीय् चीन नं जुया [[बुद्ध धर्म|बौद्ध धर्म]] जापान थ्येन। थ्व धुंका पुलांगु धर्मयात ''[[शिन्तो]]'' यु नां बिल। थ्व खंग्वयु अर्थ खः ''द्यतेगु [[पंथ]]''। बौद्ध धर्म नं पुलांगु मान्यतातेत मसीधेकुसें हे मू धर्म जुलः। चीन नं बौद्ध धर्म जक्क मखु [[लिपि]], प्यागोडा आदि नं जापान थ्यनः। शिन्तो मान्यता कथं छम्ह जुजु सी धुंका लिपायाम्ह शासक नं थगु राजधानी न्हुगु थासे देके माः। बौद्ध धर्मयु आगमन धुंका मनुतेसं थ्व मान्यतायात त्वता बिलः। ७१० ईस्वीय् जुजु नं ''नांरा'' नांयागु छगु सहरय् थगु स्थायी राजधानी देकलः। शताब्दीयु अन्तय् थुकित ''हाइरा'' नामक नगरय् स्थानान्तरित याना बिल। व धुंका थ्व थाय् यात [[क्योटो]] यु नां बिल। सन् ९१०य् जापानी शासक फूजीवारा नं थयात जापानयु राजनैतिक शक्ति नं अलग यात। थ्व धुंका जापानयु सत्तायु मू राजनैतिक रूप पातः। थ्व दे थगु समकालीन [[भारतीय]], [[युरोपेली]] व [[इस्लामी]] क्षेत्र स्वया पूवंक पाना वन गनकि सत्ता प्रमुख हे शक्तियु प्रमुख नं जुइ। थ्व वंशयु शासन ११गु शताब्दी यागु अन्त तक्क दयाच्वन। यक्व मनुतेगु मिखाय् थ्व काल जापानी सभ्यतायु स्वर्णकाल खः। चीन नाप सम्पर्क म्हो जुल व जापान नं थगु छगु म्हसीका देकल। १०औं शताव्दीय् बौद्ध धर्मयु मार्ग जापानय् लोकंह्वात। जापानय् यक्व [[प्यागोडा]]यु देकेज्या जुलः। === मध्यकाल === मध्यकालय् जापानय् [[सामन्तवाद]] यु जन्म जुलः। जापानी सामन्ततेत [[सामुराइ]] धाइ। जापानी सामन्ततेत कोरिया नं निक हमला यासां जापानीतेसं कोरिया व चीनयु मिंग शासकतेत बुकाबिल। १६गु सताव्दीय् युरोपयु पोर्तुगाली व्यापारिय व मिशनरीतेसं जापानयात पश्चिमी हलिम नाप सांस्कृतिक तालमेल याकेगु ज्या न्ह्यथंकल। ===तोकुगावा शोगुनत=== {{मू पौ|तोकुगावा शोगुनत}} थ्व काल जापानया इतिहासय् सन् १६०३ निसें १८६७ तक शासन याःगु सैन्य सरकार खः। थ्व सरकारयात 'एदो शोगुनत' (Edo shogunate) नं धाइ छाय्‌ धाःसा थुकिया मू राजधानी एदो (थौंकन्हेया तोकियो) नगरय् खः। थ्व शोगुनतया पलिस्था तोकुगावा इएयासु (Tokugawa Ieyasu) नं सेकिगाहाराया युद्धय् त्याये लिपा याःगु खः। थ्व कालखण्डयात जापानी इतिहासय् '[[एदो काल]]' (Edo period) धाइ। थ्व शासनकालय् तोकुगावा खलःया १५ म्ह शोगुनतय्‌सः जापानय् शासन यात। थ्व ईलय् जापानय् शान्ति, स्थिरता व सांस्कृतिक विकास जूगु खः। थ्व शोगुनत स्वया न्ह्यः जापानय् यक्व दँ तक आन्तरिक गृहयुद्ध जूगु खः गुकियात थ्व शासनं अन्त्य यात। तोकुगावा शासनं 'साकोकु' (Sakoku) धइगु कडा विदेश नीति लागू यात, गुकिं जापानयात पिनेया हलिम स्वया ब्यगलं तयाः तिनाः तःगु खः। थ्व ईलय् डच व चिनियाँ व्यापारीतय्त जक नागासाकीया देजिमा न्हसिभुइ सीमित व्यापार यायेगु अनुमति बियातःगु खः। थ्व कालखण्डय् जापानी कला, साहित्य, नाटक दसु काबुकी (Kabuki), व व्यापारया तःधंगु विकास जुल। सामाजिक संरचनाय् सामुराई (Samurai) वर्गयात उच्च स्थान बियातःगु खः व वर्ग विभाजन तसकं कडा जूगु खः। १९गू शताब्दीया दथुइ अमेरिकन कमोडोर म्याथ्यू पेरीया आगमन लिपा जापानं पश्चिमी देय्लिसे व्यापार यायेत बाध्य जुल। थुकिया लिच्वः कथं तोकुगावा शोगुनत कमजोर जुल व राजनीतिक अशान्ति ब्वलन। सन् १८६७ य् अन्तिम शोगुन तोकुगावा योशिनोबु (Tokugawa Yoshinobu) नं थःगु शक्ति सम्राट मीजीयात हस्तान्तरण यात। थ्व घटनायात '[[मेइजी पूनर्स्थापना]]' (Meiji Restoration) धाइ, गुकिं तोकुगावा शोगुनतया अन्त्य यात। थ्व शासनया अन्त्य लिपा जापान छगू आधुनिक राष्ट्र-राज्यया रूपय् न्ह्याः वन। === आधुनिक काल === १८५४य् दक्ले न्हापालाक्क जापानं पश्चिमी देय् नाप बनेज्या सम्बन्ध स्थापित यात। थगु तधंगु औद्योगिक क्षमतायु संचालनयु लागि जापानयात प्राकृतिक संसाधनतेगु आवश्यकता दया वल। थुकिगु लागि जापानं १८९४-९५य् चीन व १९०४-०५य् रूसनाप ल्वापु यात। जापान नं रूस-जापान युद्धय् रूसयात बुकलः। छगु एसियाली देय् नं छगु युरोपेली शक्तियात बुकुगु थ्व दक्ले न्हापांगु अवसर ख। जापान नं [[तःहताः २|विश्व युद्ध २]]य् [[धुरी राष्ट्र]] यु साथ बिल। १९४५य् [[अमेरिका]] नं [[हिरोशिमा]] व [[नागासाकी]] य् [[परमाणु बम]] क्येके धुंका जापान नं आत्मसमर्पण यात। थ्व धुंका जापान नं थयात छगु आर्थिक शक्तियु रूपय् सुदृढिकरण यात व आ प्रविधिय् थ्व देय् अग्रणी देय् जुया च्वंगु दु। == भूगोल == जापान यक्व द्वीप नं दुगु देय् खः। '''होक्काइदो''' (Hokkaido) [[जापान]]या निगूगु दकलय् तःधंगु [[न्हसिभु]] (island) व दकलय् उत्तरी प्रान्त खः। जापानय् [[होन्सु]] (Honshu) धुंका थ्व हे दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। पुलांगु इलय् थुकियात "एजो" (Ezo) धकाः नं म्हसीकिगु या। थ्व जापानया [[न्हसिभु पुचः]] (archipelago) या छगू महत्त्वपूर्ण भाग खः व थुकिया प्राकृतिक सौन्दर्य हलिमय् हे नांजाः।<ref>Irish, Ann B. (2009). Hokkaido: A History of Ethnic Transition and Development on Japan's Northern Island. McFarland.</ref> '''होन्शु''' (Honshu) [[जापान]]यागु दकलय् तःधंगु व मू [[न्हसिभु]] खः। थ्व न्हसिभुइ जापानयागु मू शहरत ला। थ्व [[जाभा]] (Java) लिपा हलिमया दकलय् अप्व जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः।<ref>Encyclopedia Britannica. "Honshu". Retrieved 2026-01-16.</ref> होन्शुयागु क्षेत्र २२७,९६० वर्ग किलोमिटर ति दु। थ्व टापुयागु ७५% भाग गुंइ भुनाच्वंगु दु। जापानया दकलय् तःजाःगु च्वका [[माउन्ट फुजी]] (३,७७६ मिटर) थन हे ला। थ्व न्हसिभुयात प्रशान्त महासागर व जापान सागरं घेरे यानातःगु दु।जापानयागु मू आर्थिक व सांस्कृतिक केन्द्रत थन हे दु। दसु: * '''[[टोकियो]]''' (Tokyo): जापानया राजधानी व हलिमया दकलय् तःधंगु महानगर। * '''[[ओसाका]]''' (Osaka): जापानया मू व्यापारिक केन्द्र। * '''[[क्योतो]]''' (Kyoto): पुलांगु राजधानी व सांस्कृतिक सम्पदाया शहर। '''क्युशु''' (Kyushu) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ स्वंगूगु दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थ्व होन्शुया दक्षिण-पश्चिमय् ला। "क्युशु" यागु अर्थ "गुंगू प्रान्त" (Nine Provinces) खः।<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kyūshū" in ''Japan Encyclopedia''.</ref> थ्व न्हसिभुइ तसकं सक्रिय ज्वालामुखी दु। [[माउन्ट आसो]] (Mount Aso) हलिमया दकलय् सक्रिय ज्वालामुखिइ छगू खः। थनयागु क्वाःगु लःया पुखु (Onsen) तसकं नांजाः। क्युशुयात जापानया "सभ्यतायागु थाय्" (Cradle of Civilization) नं धाइ। थनया मू नगरत थथे दु: * [[फुकुओका]]: क्युशुया दकलय् तःधंगु शहर। * [[नागासाकी]]: निगूगु विश्व हताःलय् आणविक बम लाःगु शहर व विदेशी व्यापारया पुलांगु केन्द्र। '''शिकोकु''' (四国) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ दकलय् चिधंगु व दकलय् म्हो जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः। थ्व [[होन्शु]]या दक्षिणय् व [[क्युशु]]या पूर्वय् ला। थन [[बुद्ध धर्म]]यागु ८८ गु देगःया तीर्थयात्रा (88 Temple Pilgrimage) तसकं नांजाः। '''र्‌युक्यु न्हसिभु पुचः''' ([[अङ्ग्रेजी भाय्|अङ्ग्रेजी]]: Ryukyu Islands) जापानया दक्षिण भागय् लाःगु न्हसिभुतेगु पुचः खः। थ्व न्हसिभुत [[क्युशु]] निसें [[ताइवान]] तक न्यनाच्वंगु दु। थन न्हापा "र्‌युक्यु अधिराज्य" (Ryukyu Kingdom) नांयागु थःगु हे ब्यागलं देश दुगु खः। सन् १८७९ य् जापानं थुकियात थःगु भूभागय् दुथ्याकल। [[ओकिनावा]] थ्व पुचःया दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थन अमेरिकी सेनायागु बेस (Base) दु। ==प्रशासन== {{मू पौ|जापानया प्रिफेक्चरत}} जापानयात प्रशासनया निंतिं ४७ गु प्रशासनिक व क्षेत्रीय विभाजनय् ब्वथलातःगु दु। जापानयात मू रूपं च्यागू क्षेत्रय् बायातःगु दु, गुकिइ होक्काइदौ, तोहोकु, कान्तो, चुबु, कन्साई (किन्की), चुगोकु, शिकोकु, व क्युशु (ओकिनावा नापं) ला। होक्काइदो क्षेत्रय् होक्काइदो प्रिफेक्चर जक ला, गुगु जापानया उत्तरय् दुगु दक्ले तःधंगु टापु ख। तोहोकु क्षेत्र उत्तर-पूर्वी जापानय् ला व थुकिया दुने आओमोरी, इवाते, मियागी, आकिता, यामागाता, व फुकुसिमा प्रिफेक्चरत ला। कान्तो क्षेत्र जापानया राजधानी तोक्यो नापं दुगु मध्य-पूर्वी क्षेत्र ख, गुकिइ इबाराकी, तोचिगी, गुन्मा, साइतामा, चिबा, तोक्यो, व कानागावा ला। चुउबु क्षेत्र जापानया दथुइ ला, गुकिइ निइगाता, तोयामा, इशिकावा, फुकुइ, यामानाशी, नागानो, गिफु, शिजोका, व आइची प्रिफेक्चरत ला। किन्की (कन्साई) क्षेत्र सांस्कृतिक व ऐतिहासिक दृष्टिकोणं तसक्यं महत्त्वःगु क्षेत्र ख, गुकिइ मिए, शिगा, क्योतो, ओसाका, ह्योगो, नारा, व वाकायामा प्रिफेक्चरत ला। चुउगोकु क्षेत्र होन्शू टापुया पश्चिम भागय् ला, गुकिइ तोत्तोरी, शिमाने, ओकायामा, हिरोशिमा, व यामागुची प्रिफेक्चरत ला। शिकोकु क्षेत्र जापानया मू टापुत मध्ये छगू ख, गुकिइ तोकुशिमा, कागावा, एहिमे, व कोइची प्रिफेक्चरत ला। क्युशु व ओकिनावा क्षेत्र जापानया दक्षिण-पश्चिम भागय् ला, गुकिइ फुकुओका, सागा, नागासाकी, कुमामोतो, ओइता, मियाजाकी, कागोशिमा, व ओकिनावा प्रिफेक्चरत ला। थ्व सकल प्रिफेक्चरतया थःगु हे स्थानीय सरकार, गवर्नर, व विधायिका दइ गुकिं जापानया प्रशासनिक संरचनायात सञ्चालन याइ। {|class="wikitable" |- | style="background:#FF8585" | [[होक्काइदौ क्षेत्र]] || [[ होक्काइदौ ]] |- | style="background:#FFFB91" | [[ तौहोकु क्षेत्र ]] || [[ आओमोरी ]] [[ इवाते ]] [[ मियागी ]] [[ आकिता ]] [[ यामागाता ]] [[ फुकुसिमा]] |- | style="background:#79FF76" | [[ कान्तौ क्षेत्र ]] || [[ इबाराकी ]] [[ तोचिगी ]] [[ गुन्मा ]] [[ साइतामा ]] [[ चिबा ]] [[ तोक्यो ]] [[ कानागावा ]] |- | style="background:#8BFFE8" | [[ चुउबु क्षेत्र ]] || [[ निइगाता ]] [[ तोयामा ]] [[ इशिकावा ]] [[ फुकुइ ]] [[ यामानाशी ]] [[ नागानो ]] [[ गिफु ]] [[ शिजौका ]] [[ आइची ]] |- | style="background:#9696FF" | [[ किन्की क्षेत्र ]] || [[ मिए ]] [[ शिगा ]] [[ क्योतो ]] [[ ओसाका ]] [[ ह्योउगो ]] [[ नारा ]] [[ वाकायामा ]] |- | style="background:#FF9148" | [[ चुउगोकु क्षेत्र ]] || [[ तोत्तोरी ]] [[ शिमाने ]] [[ ओकायामा ]] [[ हिरोशिमा ]] [[ यामागुची ]] |- | style="background:#D16EFF" | [[ शिकोकु क्षेत्र ]] || [[ तोकुशिमा ]] [[ कागावा ]] [[ एहिमे ]] [[ कोउचिके ]] |- | style="background:#C5C5C5" | [[ क्युउशु क्षेत्र ]] || [[ फुकुओका ]] [[ सागा ]] [[ नागासाकी ]] [[ कुमामोतो ]] [[ ओइता ]] [[ मियाजाकी ]] [[ कागोशिमा ]] |- | style="background:#C5C5C5" | ओकिनावा क्षेत्र || [[ ओकिनावा ]] |} == शासन व राजनीति == जापान संवैधानिक राजतन्त्र खः। थ्व देय् ये बहुदलीय प्रजातन्त्र दु। === विदेश नीति === सैनिक रूपय् अमेरिका नाप निर्भर जापानयु सम्बन्ध अमेरिका नाप बांला । === सेना === जापानयु वर्तमान संविधानं थ्व देय् यु सेना नं मेगु देय् ये सैनिक अभियान वा अतिक्रमण याये मब्यु। == अर्थव्यवस्था == जापान हलिमयागु निगुगु तधंगु अर्थव्यवस्था खः। == विज्ञान व प्रविधि == जापान छुं दशक निसें विज्ञानय् अग्रणी थासे लाः। == तजिलजि== ===नसा=== '''जापानी नसा''' (जापानी: 和食 - Washoku) [[जापान]]या परम्परागत नसा-त्वँसा खः, गुगु मौसम, नसाया गुणस्तर, व प्रस्तुति (Presentation) य् आधारित दु। "वाशोकु" (Washoku) वा परम्परागत जापानी नसायात सन् २०१३ य् युनेस्को (UNESCO) नं विश्व सम्पदा धलखय् सूचीकृत यात। जापानी नसाया मू आधार "जा" (Rice - Gohan) खः, गुकियात "मिसो सुप" (Miso soup) व मेमेगु "साइड डिश" (Okazu) नाप नइ। जापानी नसाया दकलय् नांजाःगु परिकार "सुशी" (Sushi) व "साशिमी" (Sashimi) खः, गन कचिगु न्या (Raw fish) यात जा नाप वा ब्यागलं नइ। जापानी नसाया मू सवाः "उमामी" (Umami) खः, गुगु "डाशी" (Dashi - सूप स्टक), "सोया सस", व "मिसो" (Miso - Fermented soybean paste) पाखें वइ। जापानय् नसायात कलात्मक रुपं ब्वयेगु याइ, व नसाया रङ्ग व थलया डिजाइनयात नं ध्यानय् तइ। जापानी नसायात हलिमया दकलय् उसाँय् अनुकूल (Healthy) नसा मानय् याइ, छाय्धाःसा थुकिलि दा म्हो दइ व न्या, तरकारी, व तोफु अप्व छ्यली। "तेम्पुरा" (Tempura) - न्या वा तरकारीयात छुचुंइ ल्हानाः सियातैगु, पोर्चुगिज प्रभावं वःगु नसा खः। "रामेन", "उदोन" (Udon), व "सोबा" (Soba) थें न्याःगु परिकार जापानय् तसकं लोकंह्वाः। "वाग्यु" (Wagyu) बीफ हलिमया दकलय् थिकेगु व गुणस्तरीय ला मध्ये छगू खः। जापानी नसाया मेगु विशेषता "काइसेकी" (Kaiseki) खः, गुगु यक्व कोर्स दुगु परम्परागत शाही भोजन खः। जापानय् च्या त्वनेगु परम्परा "च्या समारोह" (Tea Ceremony) तसकं महत्त्वपूर्ण दु, गन "माचा" (Matcha - Green tea) दयेकी। जापानय् नसा नये न्ह्यः "इतादाकिमास" (Itadakimasu - I humbly receive) व नये धुंकाः "गोचिसोसामा" (Gochisosama - It was a feast) धायेगु चलन दु। "बेन्टो बक्स" (Bento box) जापानया नांजाःगु लंच बक्स खः। ==== मू नसात ==== * '''जा व सुशी:''' सुशी (Sushi - निगिरि Nigiri, माकि Maki), साशिमी (Sashimi), दोनबुरी (Donburi - Rice bowl), ओनिगिरी (Onigiri - Rice ball)। * '''नुडल्स:''' रामेन (Ramen - तोङ्कात्सु Tonkotsu, शोयु Shoyu, मिसो Miso), उदोन (Udon), सोबा (Soba), याकििसोबा (Yakisoba)। * '''फ्राइड/ग्रिल्ड:''' तेम्पुरा (Tempura), याकितोरी (Yakitori - Grilled chicken skewers), तोनकात्सु (Tonkatsu - Fried pork cutlet), तेप्पान्याकी (Teppanyaki), तकोयाकी (Takoyaki)। * '''सूप व हट पट:''' मिसो सुप (Miso soup), सुकियाकी (Sukiyaki), शाबु-शाबु (Shabu-shabu)। * '''मेमेगु:''' तोफु (Tofu), एडामामे (Edamame), नात्तो (Natto - Fermented beans)। * '''त्वँसा:''' साके (Sake - Rice wine), माचा (Matcha), ग्रीन टी। ===संकिपा=== {{मू पौ|जापानया संकिपा}} जापानया संकिपा हलिमया दक्ले पुलांगु व कलात्मक दृष्टिकोणं समृद्ध संकिपा उद्योगत मध्ये छगू खः। जापानय् १८९६ निसें संकिपा निर्माणया इतिहास सुरु जूगु खः। जापानी सिनेमा थःगु विशिष्ट सांस्कृतिक पहिचान, इतिहास, व कलात्मक प्रयोगया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। जापानी सिनेमाय् सामूराई (Samurai) युगया बाखनय् आधारित 'जिदाइगेकी' व आधुनिक सामाजिक जीवनय् आधारित संकिपात यक्व दयेकी। महान निर्देशक [[अकिरा कुरोसावा]] (Akira Kurosawa) नं 'राशोमोन' व 'सेभेन सामूराई' थेंज्याःगु कालजयी संकिपात दयेकाः हलिम सिनेमाय् गम्भीर प्रभाव यानादिल। अथेहे यासुजिरो ओजु व केन्जी मिजोगुची थेंज्याःपिं निर्देशकपिंसं जापानी सिनेमायात विश्वस्तरीय स्वरुप बियादीगु खः। जापानी एनिमेसन संकिपा अर्थात '[[एनिमे]]' (Anime) हलिंन्यंक तसकं लोकंह्वाःगु दु, गुकिइ स्टुडियो जिब्ली व हायाओ मियाजाकीया योगदान अतुलनीय दु। जापानं 'गडजिला' थेंज्याःगु मोन्स्टर (Kaiju) संकिपा व हरर (J-Horror) संकिपा शैलीयात नं हलिमय् नांजाकल। जापानी संकिपातयेसं अस्कर व कान संकिपा उत्सवय् यक्व मू सिरपा त्याःगु दु। थौंकन्हे जापानी सिनेमा आधुनिक प्रविधि व सांस्कृतिक परम्पराया सुन्दर संगम जुयाच्वंगु दु। ===एनिमे=== {{मू पौ|एनिमे}} एनिमे जापानी ल्हातं च्वयातःगु व कम्प्यूटर एनिमेसन संकिपा पहः खः। थ्व खँग्वः जापानय् सकल कथंया एनिमेसनया निंतिं छ्यलिगु खःसां जापान स्वया पिने थुकियात जापानी एनिमेसनया रूपय् म्हसीकी। एनिमेया इतिहास नीगु शताब्दीया न्हापांगु भाग निसें सुरु जूगु खः, गन जापानी किपामितयेसं न्हूगु एनिमेसन प्रविधिया छ्यला सुरु यात। एनिमे थःगु विशिष्ट चित्रकला शैली, जीवन्त पात्र, व गहन कथावस्तुया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। थुकिलि झःझःधाःगु रङ्ग, तःग्वःगु मिखा दुगु पात्रत, व विविध विषयवस्तुतयेगु प्रयोग जुइ। एनिमे मचातयेगु निंतिं जक मखुसे सकल दँया मनूतयेगु निंतिं दयेकी। थुकिलि फ्यान्टेसी, विज्ञान कथा, रोमान्स, एक्सन, व दैनिक जीवन थेंज्याःगु थीथी विधा दइ। यक्व एनिमेत जापानी कमिक्स बाय् 'माङ्गा' (Manga) या आधारय् निर्माण जुइ। ओसामु तेजुकायात आधुनिक एनिमेया अबुया कथं म्हसीकी, गुम्हेस्यां थ्व शैलीयात तःजाःगु थासय् थ्यंकादीगु खः। स्टुडियो जिब्ली (Studio Ghibli) थेंज्याःगु प्रसिद्ध स्टुडियोतयेसं 'स्पिरिटेद अवे' थेंज्याःगु अस्कर त्यामि एनिमे संकिपा दयेकातःगु दु। थौंकन्हे एनिमे जापानी संस्कृतिया छगू मुख्य ब्व व हलिमया दक्ले नांजाःगु लय्तायेगु माध्यमत मध्ये छगू खः। थुकिया प्रभाव हलिंन्यंक [[पप कल्चर]], [[संकिपा]] व कला क्षेत्रय् खनेदु। ===ऐतिहासिक पात्र=== * निन्जा (Ninja) वा शिनोबी (Shinobi) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया गुप्तचर, छापामार योद्धा व हत्यारा (assassin) खः। इपिंस साधारणतया सामुराईतेगु औपचारिक आचारसंहिता (बुशिदो) या सिमा पिने गुप्त ज्या यायेगु या। निन्जातेगु मू ज्याय् गुप्तचरी, तोडफोड, घुसपैठ, व दुश्मनया योजना निष्फल यायेगु लाः। इगा (Iga) व कोगा (Kōga) क्षेत्रत निन्जा परम्परा व तालिमया मू केन्द्रया रूपय् नांजाः। इपिंसं विशेष ल्वाभः दसु शुरिकेन (कुनि/मिला ल्वाभः), कुनाई, व विष तथा भेष हिलेगु ज्या छ्येलिगु या। जापानी Sengoku (गृहयुद्ध) या ईलय् थीथी दाइम्यो (सामन्त) निसें निन्जातेगु तःधंगु छ्येलिगु यात। एदो कालय् शान्ति कायम जुया वयेधुंकाः निन्जातेगु लोकप्रियता लोककथा, नाटक व आख्यानय् अप्वया वन। आःया आधुनिक पप कल्चरय् निन्जा छगू लोकंह्वागु रहस्यमयी पात्रया रूपय् स्थापित दु। * सामुराई (Samurai) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया कुलीन सैन्य व योद्धा वर्ग खः। इपिंसं जापानी इतिहासया १०गू शताब्दी निसें १९गू शताब्दीया मेइजी पुनर्स्थापना तक्क तःधंगु सामाजिक व राजनीतिक भूमिका म्हितल। सामुराईतेसं "बुशिदो" (Bushido) धइगु कडा आचारसंहिताया पालना यायेमागु परम्परा दत, गुकिं वफादारी, आत्म-अनुशासन, साहस व सम्मानयात प्राथमिकता बी। वय्कःपिंसं निगु खड्ग (कताना व वाकिजाशी) थःगु म्हसीकाया रूपय् कुबिइगु या। हेइआन कालया लिपांगु ईलय् शक्तिशाली जुया वःपिं सामुराईतेसं लिपा कामाकुरा, मुरोमाची व एदो शोगुनत (सैन्य सरकार) दयेकाः जापानय् शासन यात। एदो कालया शान्तिपूर्ण ईलय् सामुराईतेसं प्रशासक, सैन्य व शिक्षकया रूपय् नं ज्या यात। १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् सामन्ती व्यवस्था सिधःसां सामुराई संस्कृति व विचाःतेसं आधुनिक जापानी समाजयात आः नं प्रभावित यानाच्वंगु दु। == जनजीवन == === धर्म === जापानयु ८४ प्रतिशत जनता शिन्तो व बौद्ध निगु हे धर्मयु पालना याई। === भाषा === लगभग ९९% जनता [[जापानी भाषा|जापानी भाय]]य् नवाइ। === शिक्षा === == स्वयादिसं == * [[wikt:जापान|जापान]] (विकिस्नरी) {{देय् च्वसु|जापान}} {{एसिया}} {{Commonscat|Japan}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:जापान]] [[पुचः:देय्]] bgohg896bn5r13ywt3sbmo8yn5rmf5z 1126582 1126490 2026-09-29T00:24:15Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1126582 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/जापान}} [[Image:Gyomei kokuji.svg|80px|Seal of the State of Japan]] [[Image:Kimi ga Yo instrumental.ogg]] [[Image:Emperor Jimmu.jpg|thumb|upright|[[Legend]]]] {{Infobox Country |native_name = 日本国<br />निप्पोन/निहोन (कोकु) |conventional_long_name = जापान |common_name = जापान |image_flag = Flag of Japan.svg |image_coat = Imperial Seal of Japan.svg |symbol_type = इम्पेरियल सिल |image_map = Japan-location-cia.png |national_anthem = ''"[[किमि गा यो]]"'' (君が代)<br />([[नेपालभाषा|नेपाल भाषा]] ''सम्राटयागु शासन'') |official_languages = [[जापानी भाषा|जापानी भाय]] |capital = [[तोक्यो|टोक्यो]] |latd=35 |latm=41 |latNS=N |longd=139 |longm=46 |longEW=E | |largest_settlement_type = Most populous conurbation |largest_city = [[तोक्यो|टोक्यो]]^१ |government_type = [[संवैधानिक राजतन्त्र]] |leader_title1 = [[जापानयाम्ह जुजु]] |leader_title2 = [[जापानयागु प्रधानमन्त्री]] |leader_name1 = [[Naruhito]] |leader_name2 = [[शिन्जो आबे]] |area_rank = ६२औं |area_magnitude = 1 E11 |area = 377,873 |areami² = 145,883 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.8% |population_estimate = 128,085,000 |population_estimate_year = 2005 |population_estimate_rank = 10th |population_census = 127,333,002 |population_census_year = 2004 |population_density = 337 |population_densitymi² = 873 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 30th |GDP_nominal_year = 2004 |GDP_nominal = 4.8 trillion |GDP_nominal_rank = 2nd |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $3.911 trillion |GDP_PPP_rank = ३थासे |GDP_PPP_per_capita = $३०,६१५ |GDP_PPP_per_capita_rank = १६गु |sovereignty_type = [[जापानयागु इतिहास|दयावगु]] |established_event1 = [[National Foundation Day]] |established_event2 = [[मेइजी संविधान]] |established_event3 = [[जापानी संविधान|आयागु संविधान]] |established_event4 = [[स्यान फ्र्यान्सिस्कोयागु सन्धि]] |established_date1 = [[फेब्रुवरी ११]], ६६० बी सी² |established_date2 = [[नोभेम्बर २९]], [[१८९०]] |established_date3 = [[मे ३]], [[१९४७]] |established_date4 = [[अप्रिल २८]], [[१९५२]] |HDI_year = 2003 |HDI = 0.943 |HDI_rank = 11th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[जापानी येन|येन]] (¥) |currency_code = JPY |country_code = JPN |time_zone = [[Japan Standard Time|JST]] |utc_offset = +9 |time_zone_DST = none |utc_offset_DST = |cctld = [[.jp]] |calling_code = 81 |ISO_3166-1_alpha2 = JP |ISO_3166-1_alpha3 = JPN |ISO_3166-1_numeric = ३९२ |sport_code = JPN |vehicle_code = J |footnotes = ^१ [[योकोहामा]] is the largest incorporated city. ² Japan was founded on this date by the legendary [[Emperor Jimmu]], first emperor of Japan; it is seen as largely symbolic. }} '''जापान''' पूर्व एसियाय् दूगु देय् खः। [[प्रशान्त महासागर]]य् दूगु जुगु थ्व देय् जापान सागर, चीन, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरिया, रूया पूर्व भागय् ला। जापानय् प्यंगु तःधंगु व यक्व चीधंगु द्वीप दुथ्याः। थ्व द्वीप देय् [[एसिया]]या पूर्व समुद्रतट व [[प्रशान्त महासागर]]या पश्चिमय् ला। जापानया राजधानी [[तोक्यो|टोक्यो]] खः व थ्व देय्या मू महानगर [[योकोहामा]], [[ओसाका]] व [[क्योटो]] खः। == नामाकरण == [[जापानी भाषा|जापानी]] भासं जापानया नां कान्जि日本छ्यलाः च्वइ व उच्चारण {{Transl|ja|निहोन}} वा {{Transl|ja|निपोन}} जुइ । <ref name="schreiber">{{Cite web|title=You say 'Nihon', I say 'Nippon', or let's call the whole thing 'Japan'?|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2019/11/26/language/nihon-nippon-japan/|date=November 26, 2019|archivedate=October 27, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027120630/https://www.japantimes.co.jp/life/2019/11/26/language/nihon-nippon-japan/}}</ref> थ्व नां ८ गूगु शताब्दीया सुरुइ नालाकाल। थ्व स्वया न्ह्यः थ्व देय्यात चीनय् {{Transl|zh|वा}} ({{Lang|zh|倭}}) धाइगु याः गुकियात जापानय् ७५७ या जःखः 和य् हिल व जापानय् {{Transl|ja|यामोतो}} एन्दोनिम प्रचलित जुल। <ref name="carr">{{Cite journal|title=Wa Wa Lexicography|date=March 1992|url=https://academic.oup.com/ijl/article/5/1/1/950449}}</ref> {{Transl|ja|निपोन}} धाःगु मूल चीन-जापानी आखः, आधिकारिक कथं छ्येलातःगु दु। थ्व नां जापानी नोट व हुलाक टिकटय् नं दु। <ref name="schreiber" /> {{Transl|ja|निहोन}} सामान्यतया न्हिथंया खँल्हाबल्हाय् छ्यलिगु या व इदो कालय् जापानी ध्वनिशास्त्रय् हिउपाः वःगु खँ प्रतिबिम्बित याइ। <ref name="carr" /> 日本 अर्थ "सूर्य उत्पत्ति" खः, <ref name="schreiber" /> गुकिलिं थ्व देय्या लोकंह्वाःगु पश्चिमी उपनाम "Land of the Rising Sun" वःगु ख। <ref>{{Cite book|title=The Emergence of Japanese Kingship|url=https://books.google.com/books?id=BruaJSZmjHcC}}</ref> "जापान" नां日本या [[मिन भाषा|मिन]] बाय् [[वु भाषा|वु चिनियाँ]] उच्चारणय् आधारित दु। थ्व नां प्रारम्भिक व्यापारया माध्यमं युरोपेली भाषाय् नांजालः। <ref name="Mancall" /> १३ गूगु शताब्दीइ [[मार्को पोलो|मार्को पोलों]] पुलां मन्डारिन भासय् चिनियाँ आखः{{Lang|zh|日本國}} च्वःया तल गुकिया उच्चारण {{Transl|cmn|Cipangu}} ख। <ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2008/07/27/general/cipangus-landlocked-isles/|title=Cipangu's landlocked isles|date=July 27, 2008}}</ref> जापानया पुलांगु मलेय नां जापाङ {{Lang|ms|Japang}} वा जापुन {{Lang|ms|Japun}} ख। थ्व नां दक्षिणी तटीय चिनियाँ भाषिकां त्याः काःगु खँग्वः ख। थ्व नां दक्षिण पूर्व एसियाय् पोर्चुगिज व्यापारीतयेसं सीका १६गु शताब्दीया सुरुइ थ्व खँग्वः युरोपय् हःगु ख। <ref>{{Cite book|title=Asia in the Making of Europe}}</ref> अंग्रेजी भासं थ्व नांया न्हापांगु संस्करण सन् १५७७इ पिदंगु छगू सफुतिइ खनेदु, गुकिलि सन् १५६५या पोर्चुगिज आखःया अनुवादय् थ्व नांयात ''गियापान (Giapan)'' धकाः च्वयातःगु दु। <ref>{{Cite book|title=Travel Narratives from the Age of Discovery: an anthology}}</ref> <ref name="Mancall">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=giZnAgAAQBAJ&pg=PAPA79|title=London: The Selden Map and the Making of a Global City, 1549–1689}}</ref> == इतिहास == {{मू पौ|जापानया इतिहास}} जापानी लोकबाखं कथं हलिमयु निर्माता नं सूर्द्य देवी व तिमिला देवी यात नं देकल। लिपा वेकयागु छेय् [[क्यूशू]] द्वीपय् वल व लिपा उइगु सन्तान [[होन्शू]] द्वीपय् फैले जुलः। === प्राचीन काल === जापानयु प्रथम च्वयातगु दस्तावेज ५७ ईस्वीय् छम्ह चीनी च्वमि नं लुगु दु। थुकिलि छम्ह थन्यागु राजनीतिज्ञयु [[चीन]] भ्रमणयु वर्णन दु सु ''पूर्वयु छगु द्वीप'' नं वगु खः। बिस्तारं निगु देय् तेगु दथुइ राजनैतिक व सांस्कृतिक सम्बन्ध पलिस्था जुल। व ईले जापानीतेसं छगु बहुदैविक धर्मयु पालना याना च्वंगु दै गुकिलि यक्व द्य दयाच्वनि। खुगु शताब्दीय् चीन नं जुया [[बुद्ध धर्म|बौद्ध धर्म]] जापान थ्येन। थ्व धुंका पुलांगु धर्मयात ''[[शिन्तो]]'' यु नां बिल। थ्व खंग्वयु अर्थ खः ''द्यतेगु [[पंथ]]''। बौद्ध धर्म नं पुलांगु मान्यतातेत मसीधेकुसें हे मू धर्म जुलः। चीन नं बौद्ध धर्म जक्क मखु [[लिपि]], प्यागोडा आदि नं जापान थ्यनः। शिन्तो मान्यता कथं छम्ह जुजु सी धुंका लिपायाम्ह शासक नं थगु राजधानी न्हुगु थासे देके माः। बौद्ध धर्मयु आगमन धुंका मनुतेसं थ्व मान्यतायात त्वता बिलः। ७१० ईस्वीय् जुजु नं ''नांरा'' नांयागु छगु सहरय् थगु स्थायी राजधानी देकलः। शताब्दीयु अन्तय् थुकित ''हाइरा'' नामक नगरय् स्थानान्तरित याना बिल। व धुंका थ्व थाय् यात [[क्योटो]] यु नां बिल। सन् ९१०य् जापानी शासक फूजीवारा नं थयात जापानयु राजनैतिक शक्ति नं अलग यात। थ्व धुंका जापानयु सत्तायु मू राजनैतिक रूप पातः। थ्व दे थगु समकालीन [[भारतीय]], [[युरोपेली]] व [[इस्लामी]] क्षेत्र स्वया पूवंक पाना वन गनकि सत्ता प्रमुख हे शक्तियु प्रमुख नं जुइ। थ्व वंशयु शासन ११गु शताब्दी यागु अन्त तक्क दयाच्वन। यक्व मनुतेगु मिखाय् थ्व काल जापानी सभ्यतायु स्वर्णकाल खः। चीन नाप सम्पर्क म्हो जुल व जापान नं थगु छगु म्हसीका देकल। १०औं शताव्दीय् बौद्ध धर्मयु मार्ग जापानय् लोकंह्वात। जापानय् यक्व [[प्यागोडा]]यु देकेज्या जुलः। === मध्यकाल === मध्यकालय् जापानय् [[सामन्तवाद]] यु जन्म जुलः। जापानी सामन्ततेत [[सामुराइ]] धाइ। जापानी सामन्ततेत कोरिया नं निक हमला यासां जापानीतेसं कोरिया व चीनयु मिंग शासकतेत बुकाबिल। १६गु सताव्दीय् युरोपयु पोर्तुगाली व्यापारिय व मिशनरीतेसं जापानयात पश्चिमी हलिम नाप सांस्कृतिक तालमेल याकेगु ज्या न्ह्यथंकल। ===तोकुगावा शोगुनत=== {{मू पौ|तोकुगावा शोगुनत}} थ्व काल जापानया इतिहासय् सन् १६०३ निसें १८६७ तक शासन याःगु सैन्य सरकार खः। थ्व सरकारयात 'एदो शोगुनत' (Edo shogunate) नं धाइ छाय्‌ धाःसा थुकिया मू राजधानी एदो (थौंकन्हेया तोकियो) नगरय् खः। थ्व शोगुनतया पलिस्था तोकुगावा इएयासु (Tokugawa Ieyasu) नं सेकिगाहाराया युद्धय् त्याये लिपा याःगु खः। थ्व कालखण्डयात जापानी इतिहासय् '[[एदो काल]]' (Edo period) धाइ। थ्व शासनकालय् तोकुगावा खलःया १५ म्ह शोगुनतय्‌सः जापानय् शासन यात। थ्व ईलय् जापानय् शान्ति, स्थिरता व सांस्कृतिक विकास जूगु खः। थ्व शोगुनत स्वया न्ह्यः जापानय् यक्व दँ तक आन्तरिक गृहयुद्ध जूगु खः गुकियात थ्व शासनं अन्त्य यात। तोकुगावा शासनं 'साकोकु' (Sakoku) धइगु कडा विदेश नीति लागू यात, गुकिं जापानयात पिनेया हलिम स्वया ब्यगलं तयाः तिनाः तःगु खः। थ्व ईलय् डच व चिनियाँ व्यापारीतय्त जक नागासाकीया देजिमा न्हसिभुइ सीमित व्यापार यायेगु अनुमति बियातःगु खः। थ्व कालखण्डय् जापानी कला, साहित्य, नाटक दसु काबुकी (Kabuki), व व्यापारया तःधंगु विकास जुल। सामाजिक संरचनाय् सामुराई (Samurai) वर्गयात उच्च स्थान बियातःगु खः व वर्ग विभाजन तसकं कडा जूगु खः। १९गू शताब्दीया दथुइ अमेरिकन कमोडोर म्याथ्यू पेरीया आगमन लिपा जापानं पश्चिमी देय्लिसे व्यापार यायेत बाध्य जुल। थुकिया लिच्वः कथं तोकुगावा शोगुनत कमजोर जुल व राजनीतिक अशान्ति ब्वलन। सन् १८६७ य् अन्तिम शोगुन तोकुगावा योशिनोबु (Tokugawa Yoshinobu) नं थःगु शक्ति सम्राट मीजीयात हस्तान्तरण यात। थ्व घटनायात '[[मेइजी पूनर्स्थापना]]' (Meiji Restoration) धाइ, गुकिं तोकुगावा शोगुनतया अन्त्य यात। थ्व शासनया अन्त्य लिपा जापान छगू आधुनिक राष्ट्र-राज्यया रूपय् न्ह्याः वन। === आधुनिक काल === १८५४य् दक्ले न्हापालाक्क जापानं पश्चिमी देय् नाप बनेज्या सम्बन्ध स्थापित यात। थगु तधंगु औद्योगिक क्षमतायु संचालनयु लागि जापानयात प्राकृतिक संसाधनतेगु आवश्यकता दया वल। थुकिगु लागि जापानं १८९४-९५य् चीन व १९०४-०५य् रूसनाप ल्वापु यात। जापान नं रूस-जापान युद्धय् रूसयात बुकलः। छगु एसियाली देय् नं छगु युरोपेली शक्तियात बुकुगु थ्व दक्ले न्हापांगु अवसर ख। जापान नं [[तःहताः २|विश्व युद्ध २]]य् [[धुरी राष्ट्र]] यु साथ बिल। १९४५य् [[अमेरिका]] नं [[हिरोशिमा]] व [[नागासाकी]] य् [[परमाणु बम]] क्येके धुंका जापान नं आत्मसमर्पण यात। थ्व धुंका जापान नं थयात छगु आर्थिक शक्तियु रूपय् सुदृढिकरण यात व आ प्रविधिय् थ्व देय् अग्रणी देय् जुया च्वंगु दु। == भूगोल == जापान यक्व द्वीप नं दुगु देय् खः। ===न्हसिभु=== '''होक्काइदो''' (Hokkaido) [[जापान]]या निगूगु दकलय् तःधंगु [[न्हसिभु]] (island) व दकलय् उत्तरी प्रान्त खः। जापानय् [[होन्सु]] (Honshu) धुंका थ्व हे दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। पुलांगु इलय् थुकियात "एजो" (Ezo) धकाः नं म्हसीकिगु या। थ्व जापानया [[न्हसिभु पुचः]] (archipelago) या छगू महत्त्वपूर्ण भाग खः व थुकिया प्राकृतिक सौन्दर्य हलिमय् हे नांजाः।<ref>Irish, Ann B. (2009). Hokkaido: A History of Ethnic Transition and Development on Japan's Northern Island. McFarland.</ref> '''होन्शु''' (Honshu) [[जापान]]यागु दकलय् तःधंगु व मू [[न्हसिभु]] खः। थ्व न्हसिभुइ जापानयागु मू शहरत ला। थ्व [[जाभा]] (Java) लिपा हलिमया दकलय् अप्व जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः।<ref>Encyclopedia Britannica. "Honshu". Retrieved 2026-01-16.</ref> होन्शुयागु क्षेत्र २२७,९६० वर्ग किलोमिटर ति दु। थ्व टापुयागु ७५% भाग गुंइ भुनाच्वंगु दु। जापानया दकलय् तःजाःगु च्वका [[माउन्ट फुजी]] (३,७७६ मिटर) थन हे ला। थ्व न्हसिभुयात प्रशान्त महासागर व जापान सागरं घेरे यानातःगु दु।जापानयागु मू आर्थिक व सांस्कृतिक केन्द्रत थन हे दु। दसु: * '''[[टोकियो]]''' (Tokyo): जापानया राजधानी व हलिमया दकलय् तःधंगु महानगर। * '''[[ओसाका]]''' (Osaka): जापानया मू व्यापारिक केन्द्र। * '''[[क्योतो]]''' (Kyoto): पुलांगु राजधानी व सांस्कृतिक सम्पदाया शहर। '''क्युशु''' (Kyushu) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ स्वंगूगु दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थ्व होन्शुया दक्षिण-पश्चिमय् ला। "क्युशु" यागु अर्थ "गुंगू प्रान्त" (Nine Provinces) खः।<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kyūshū" in ''Japan Encyclopedia''.</ref> थ्व न्हसिभुइ तसकं सक्रिय ज्वालामुखी दु। [[माउन्ट आसो]] (Mount Aso) हलिमया दकलय् सक्रिय ज्वालामुखिइ छगू खः। थनयागु क्वाःगु लःया पुखु (Onsen) तसकं नांजाः। क्युशुयात जापानया "सभ्यतायागु थाय्" (Cradle of Civilization) नं धाइ। थनया मू नगरत थथे दु: * [[फुकुओका]]: क्युशुया दकलय् तःधंगु शहर। * [[नागासाकी]]: निगूगु विश्व हताःलय् आणविक बम लाःगु शहर व विदेशी व्यापारया पुलांगु केन्द्र। '''शिकोकु''' (四国) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ दकलय् चिधंगु व दकलय् म्हो जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः। थ्व [[होन्शु]]या दक्षिणय् व [[क्युशु]]या पूर्वय् ला। थन [[बुद्ध धर्म]]यागु ८८ गु देगःया तीर्थयात्रा (88 Temple Pilgrimage) तसकं नांजाः। '''र्‌युक्यु न्हसिभु पुचः''' ([[अङ्ग्रेजी भाय्|अङ्ग्रेजी]]: Ryukyu Islands) जापानया दक्षिण भागय् लाःगु न्हसिभुतेगु पुचः खः। थ्व न्हसिभुत [[क्युशु]] निसें [[ताइवान]] तक न्यनाच्वंगु दु। थन न्हापा "र्‌युक्यु अधिराज्य" (Ryukyu Kingdom) नांयागु थःगु हे ब्यागलं देश दुगु खः। सन् १८७९ य् जापानं थुकियात थःगु भूभागय् दुथ्याकल। [[ओकिनावा]] थ्व पुचःया दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थन अमेरिकी सेनायागु बेस (Base) दु। ===सागर=== * [[सेतो आन्तरिक सागर]]: थ्व जापानया मू टापुत [[होन्शु]], शिकोकु व क्योशुया दथुइ लाःगु छगू जलक्षेत्र खः। थ्व सागरं जापानया आन्तरिक जलमार्गया रूपय् तःधंगु भूमिका म्हिती व थुकियात प्रशान्त महासागर नाप स्वाइ। थुकिया कूल क्षेत्रफल २३,२२८ वर्ग किलोमिटर दु व थ्व सागर तस्कं चिगाःगु (shallow) दु, गुकिया औसत गाः करिब ३८ मिटर जक दु। थ्व सागरय् ३,००० स्वया अप्वः टापुत लाः गुकिं थुकियात तस्कं सुन्दर व पर्यटकीय थाय् दयेकी। थ्व सागरया मौसम तस्कं शान्त व समशीतोष्ण जुइ, गुकियात "सेतोइची जलवायु" धाइ। ऐतिहासिक रूपं थ्व सागर जापानया व्यापार, उद्योग व यातायातया मू धुकू जुयाच्वंगु दु। आःया ईलय् थ्व सागरया सिथय् तः-तःधंगु औद्योगिक क्षेत्रत, कारखाना व बन्दरगाहत दयेकातःगु दु। सेतो ओहाशी बहु-पुल जलमार्गं होन्शु व शिकोकु टापुयात थ्व हे सागरया च्वसं स्वानातःगु दु। थ्व सागर सेतोनाइकाइ राष्ट्रिय निकुञ्जया भाग खः गुगु जापानया दक्ले न्हापांगु राष्ट्रिय निकुञ्जमध्ये छगू खः। ==प्रशासन== {{मू पौ|जापानया प्रिफेक्चरत}} जापानयात प्रशासनया निंतिं ४७ गु प्रशासनिक व क्षेत्रीय विभाजनय् ब्वथलातःगु दु। जापानयात मू रूपं च्यागू क्षेत्रय् बायातःगु दु, गुकिइ होक्काइदौ, तोहोकु, कान्तो, चुबु, कन्साई (किन्की), चुगोकु, शिकोकु, व क्युशु (ओकिनावा नापं) ला। होक्काइदो क्षेत्रय् होक्काइदो प्रिफेक्चर जक ला, गुगु जापानया उत्तरय् दुगु दक्ले तःधंगु टापु ख। तोहोकु क्षेत्र उत्तर-पूर्वी जापानय् ला व थुकिया दुने आओमोरी, इवाते, मियागी, आकिता, यामागाता, व फुकुसिमा प्रिफेक्चरत ला। कान्तो क्षेत्र जापानया राजधानी तोक्यो नापं दुगु मध्य-पूर्वी क्षेत्र ख, गुकिइ इबाराकी, तोचिगी, गुन्मा, साइतामा, चिबा, तोक्यो, व कानागावा ला। चुउबु क्षेत्र जापानया दथुइ ला, गुकिइ निइगाता, तोयामा, इशिकावा, फुकुइ, यामानाशी, नागानो, गिफु, शिजोका, व आइची प्रिफेक्चरत ला। किन्की (कन्साई) क्षेत्र सांस्कृतिक व ऐतिहासिक दृष्टिकोणं तसक्यं महत्त्वःगु क्षेत्र ख, गुकिइ मिए, शिगा, क्योतो, ओसाका, ह्योगो, नारा, व वाकायामा प्रिफेक्चरत ला। चुउगोकु क्षेत्र होन्शू टापुया पश्चिम भागय् ला, गुकिइ तोत्तोरी, शिमाने, ओकायामा, हिरोशिमा, व यामागुची प्रिफेक्चरत ला। शिकोकु क्षेत्र जापानया मू टापुत मध्ये छगू ख, गुकिइ तोकुशिमा, कागावा, एहिमे, व कोइची प्रिफेक्चरत ला। क्युशु व ओकिनावा क्षेत्र जापानया दक्षिण-पश्चिम भागय् ला, गुकिइ फुकुओका, सागा, नागासाकी, कुमामोतो, ओइता, मियाजाकी, कागोशिमा, व ओकिनावा प्रिफेक्चरत ला। थ्व सकल प्रिफेक्चरतया थःगु हे स्थानीय सरकार, गवर्नर, व विधायिका दइ गुकिं जापानया प्रशासनिक संरचनायात सञ्चालन याइ। {|class="wikitable" |- | style="background:#FF8585" | [[होक्काइदौ क्षेत्र]] || [[ होक्काइदौ ]] |- | style="background:#FFFB91" | [[ तौहोकु क्षेत्र ]] || [[ आओमोरी ]] [[ इवाते ]] [[ मियागी ]] [[ आकिता ]] [[ यामागाता ]] [[ फुकुसिमा]] |- | style="background:#79FF76" | [[ कान्तौ क्षेत्र ]] || [[ इबाराकी ]] [[ तोचिगी ]] [[ गुन्मा ]] [[ साइतामा ]] [[ चिबा ]] [[ तोक्यो ]] [[ कानागावा ]] |- | style="background:#8BFFE8" | [[ चुउबु क्षेत्र ]] || [[ निइगाता ]] [[ तोयामा ]] [[ इशिकावा ]] [[ फुकुइ ]] [[ यामानाशी ]] [[ नागानो ]] [[ गिफु ]] [[ शिजौका ]] [[ आइची ]] |- | style="background:#9696FF" | [[ किन्की क्षेत्र ]] || [[ मिए ]] [[ शिगा ]] [[ क्योतो ]] [[ ओसाका ]] [[ ह्योउगो ]] [[ नारा ]] [[ वाकायामा ]] |- | style="background:#FF9148" | [[ चुउगोकु क्षेत्र ]] || [[ तोत्तोरी ]] [[ शिमाने ]] [[ ओकायामा ]] [[ हिरोशिमा ]] [[ यामागुची ]] |- | style="background:#D16EFF" | [[ शिकोकु क्षेत्र ]] || [[ तोकुशिमा ]] [[ कागावा ]] [[ एहिमे ]] [[ कोउचिके ]] |- | style="background:#C5C5C5" | [[ क्युउशु क्षेत्र ]] || [[ फुकुओका ]] [[ सागा ]] [[ नागासाकी ]] [[ कुमामोतो ]] [[ ओइता ]] [[ मियाजाकी ]] [[ कागोशिमा ]] |- | style="background:#C5C5C5" | ओकिनावा क्षेत्र || [[ ओकिनावा ]] |} == शासन व राजनीति == जापान संवैधानिक राजतन्त्र खः। थ्व देय् ये बहुदलीय प्रजातन्त्र दु। === विदेश नीति === सैनिक रूपय् अमेरिका नाप निर्भर जापानयु सम्बन्ध अमेरिका नाप बांला । === सेना === जापानयु वर्तमान संविधानं थ्व देय् यु सेना नं मेगु देय् ये सैनिक अभियान वा अतिक्रमण याये मब्यु। == अर्थव्यवस्था == जापान हलिमयागु निगुगु तधंगु अर्थव्यवस्था खः। == विज्ञान व प्रविधि == जापान छुं दशक निसें विज्ञानय् अग्रणी थासे लाः। == तजिलजि== ===नसा=== '''जापानी नसा''' (जापानी: 和食 - Washoku) [[जापान]]या परम्परागत नसा-त्वँसा खः, गुगु मौसम, नसाया गुणस्तर, व प्रस्तुति (Presentation) य् आधारित दु। "वाशोकु" (Washoku) वा परम्परागत जापानी नसायात सन् २०१३ य् युनेस्को (UNESCO) नं विश्व सम्पदा धलखय् सूचीकृत यात। जापानी नसाया मू आधार "जा" (Rice - Gohan) खः, गुकियात "मिसो सुप" (Miso soup) व मेमेगु "साइड डिश" (Okazu) नाप नइ। जापानी नसाया दकलय् नांजाःगु परिकार "सुशी" (Sushi) व "साशिमी" (Sashimi) खः, गन कचिगु न्या (Raw fish) यात जा नाप वा ब्यागलं नइ। जापानी नसाया मू सवाः "उमामी" (Umami) खः, गुगु "डाशी" (Dashi - सूप स्टक), "सोया सस", व "मिसो" (Miso - Fermented soybean paste) पाखें वइ। जापानय् नसायात कलात्मक रुपं ब्वयेगु याइ, व नसाया रङ्ग व थलया डिजाइनयात नं ध्यानय् तइ। जापानी नसायात हलिमया दकलय् उसाँय् अनुकूल (Healthy) नसा मानय् याइ, छाय्धाःसा थुकिलि दा म्हो दइ व न्या, तरकारी, व तोफु अप्व छ्यली। "तेम्पुरा" (Tempura) - न्या वा तरकारीयात छुचुंइ ल्हानाः सियातैगु, पोर्चुगिज प्रभावं वःगु नसा खः। "रामेन", "उदोन" (Udon), व "सोबा" (Soba) थें न्याःगु परिकार जापानय् तसकं लोकंह्वाः। "वाग्यु" (Wagyu) बीफ हलिमया दकलय् थिकेगु व गुणस्तरीय ला मध्ये छगू खः। जापानी नसाया मेगु विशेषता "काइसेकी" (Kaiseki) खः, गुगु यक्व कोर्स दुगु परम्परागत शाही भोजन खः। जापानय् च्या त्वनेगु परम्परा "च्या समारोह" (Tea Ceremony) तसकं महत्त्वपूर्ण दु, गन "माचा" (Matcha - Green tea) दयेकी। जापानय् नसा नये न्ह्यः "इतादाकिमास" (Itadakimasu - I humbly receive) व नये धुंकाः "गोचिसोसामा" (Gochisosama - It was a feast) धायेगु चलन दु। "बेन्टो बक्स" (Bento box) जापानया नांजाःगु लंच बक्स खः। ==== मू नसात ==== * '''जा व सुशी:''' सुशी (Sushi - निगिरि Nigiri, माकि Maki), साशिमी (Sashimi), दोनबुरी (Donburi - Rice bowl), ओनिगिरी (Onigiri - Rice ball)। * '''नुडल्स:''' रामेन (Ramen - तोङ्कात्सु Tonkotsu, शोयु Shoyu, मिसो Miso), उदोन (Udon), सोबा (Soba), याकििसोबा (Yakisoba)। * '''फ्राइड/ग्रिल्ड:''' तेम्पुरा (Tempura), याकितोरी (Yakitori - Grilled chicken skewers), तोनकात्सु (Tonkatsu - Fried pork cutlet), तेप्पान्याकी (Teppanyaki), तकोयाकी (Takoyaki)। * '''सूप व हट पट:''' मिसो सुप (Miso soup), सुकियाकी (Sukiyaki), शाबु-शाबु (Shabu-shabu)। * '''मेमेगु:''' तोफु (Tofu), एडामामे (Edamame), नात्तो (Natto - Fermented beans)। * '''त्वँसा:''' साके (Sake - Rice wine), माचा (Matcha), ग्रीन टी। ===संकिपा=== {{मू पौ|जापानया संकिपा}} जापानया संकिपा हलिमया दक्ले पुलांगु व कलात्मक दृष्टिकोणं समृद्ध संकिपा उद्योगत मध्ये छगू खः। जापानय् १८९६ निसें संकिपा निर्माणया इतिहास सुरु जूगु खः। जापानी सिनेमा थःगु विशिष्ट सांस्कृतिक पहिचान, इतिहास, व कलात्मक प्रयोगया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। जापानी सिनेमाय् सामूराई (Samurai) युगया बाखनय् आधारित 'जिदाइगेकी' व आधुनिक सामाजिक जीवनय् आधारित संकिपात यक्व दयेकी। महान निर्देशक [[अकिरा कुरोसावा]] (Akira Kurosawa) नं 'राशोमोन' व 'सेभेन सामूराई' थेंज्याःगु कालजयी संकिपात दयेकाः हलिम सिनेमाय् गम्भीर प्रभाव यानादिल। अथेहे यासुजिरो ओजु व केन्जी मिजोगुची थेंज्याःपिं निर्देशकपिंसं जापानी सिनेमायात विश्वस्तरीय स्वरुप बियादीगु खः। जापानी एनिमेसन संकिपा अर्थात '[[एनिमे]]' (Anime) हलिंन्यंक तसकं लोकंह्वाःगु दु, गुकिइ स्टुडियो जिब्ली व हायाओ मियाजाकीया योगदान अतुलनीय दु। जापानं 'गडजिला' थेंज्याःगु मोन्स्टर (Kaiju) संकिपा व हरर (J-Horror) संकिपा शैलीयात नं हलिमय् नांजाकल। जापानी संकिपातयेसं अस्कर व कान संकिपा उत्सवय् यक्व मू सिरपा त्याःगु दु। थौंकन्हे जापानी सिनेमा आधुनिक प्रविधि व सांस्कृतिक परम्पराया सुन्दर संगम जुयाच्वंगु दु। ===एनिमे=== {{मू पौ|एनिमे}} एनिमे जापानी ल्हातं च्वयातःगु व कम्प्यूटर एनिमेसन संकिपा पहः खः। थ्व खँग्वः जापानय् सकल कथंया एनिमेसनया निंतिं छ्यलिगु खःसां जापान स्वया पिने थुकियात जापानी एनिमेसनया रूपय् म्हसीकी। एनिमेया इतिहास नीगु शताब्दीया न्हापांगु भाग निसें सुरु जूगु खः, गन जापानी किपामितयेसं न्हूगु एनिमेसन प्रविधिया छ्यला सुरु यात। एनिमे थःगु विशिष्ट चित्रकला शैली, जीवन्त पात्र, व गहन कथावस्तुया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। थुकिलि झःझःधाःगु रङ्ग, तःग्वःगु मिखा दुगु पात्रत, व विविध विषयवस्तुतयेगु प्रयोग जुइ। एनिमे मचातयेगु निंतिं जक मखुसे सकल दँया मनूतयेगु निंतिं दयेकी। थुकिलि फ्यान्टेसी, विज्ञान कथा, रोमान्स, एक्सन, व दैनिक जीवन थेंज्याःगु थीथी विधा दइ। यक्व एनिमेत जापानी कमिक्स बाय् 'माङ्गा' (Manga) या आधारय् निर्माण जुइ। ओसामु तेजुकायात आधुनिक एनिमेया अबुया कथं म्हसीकी, गुम्हेस्यां थ्व शैलीयात तःजाःगु थासय् थ्यंकादीगु खः। स्टुडियो जिब्ली (Studio Ghibli) थेंज्याःगु प्रसिद्ध स्टुडियोतयेसं 'स्पिरिटेद अवे' थेंज्याःगु अस्कर त्यामि एनिमे संकिपा दयेकातःगु दु। थौंकन्हे एनिमे जापानी संस्कृतिया छगू मुख्य ब्व व हलिमया दक्ले नांजाःगु लय्तायेगु माध्यमत मध्ये छगू खः। थुकिया प्रभाव हलिंन्यंक [[पप कल्चर]], [[संकिपा]] व कला क्षेत्रय् खनेदु। ===ऐतिहासिक पात्र=== * निन्जा (Ninja) वा शिनोबी (Shinobi) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया गुप्तचर, छापामार योद्धा व हत्यारा (assassin) खः। इपिंस साधारणतया सामुराईतेगु औपचारिक आचारसंहिता (बुशिदो) या सिमा पिने गुप्त ज्या यायेगु या। निन्जातेगु मू ज्याय् गुप्तचरी, तोडफोड, घुसपैठ, व दुश्मनया योजना निष्फल यायेगु लाः। इगा (Iga) व कोगा (Kōga) क्षेत्रत निन्जा परम्परा व तालिमया मू केन्द्रया रूपय् नांजाः। इपिंसं विशेष ल्वाभः दसु शुरिकेन (कुनि/मिला ल्वाभः), कुनाई, व विष तथा भेष हिलेगु ज्या छ्येलिगु या। जापानी Sengoku (गृहयुद्ध) या ईलय् थीथी दाइम्यो (सामन्त) निसें निन्जातेगु तःधंगु छ्येलिगु यात। एदो कालय् शान्ति कायम जुया वयेधुंकाः निन्जातेगु लोकप्रियता लोककथा, नाटक व आख्यानय् अप्वया वन। आःया आधुनिक पप कल्चरय् निन्जा छगू लोकंह्वागु रहस्यमयी पात्रया रूपय् स्थापित दु। * सामुराई (Samurai) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया कुलीन सैन्य व योद्धा वर्ग खः। इपिंसं जापानी इतिहासया १०गू शताब्दी निसें १९गू शताब्दीया मेइजी पुनर्स्थापना तक्क तःधंगु सामाजिक व राजनीतिक भूमिका म्हितल। सामुराईतेसं "बुशिदो" (Bushido) धइगु कडा आचारसंहिताया पालना यायेमागु परम्परा दत, गुकिं वफादारी, आत्म-अनुशासन, साहस व सम्मानयात प्राथमिकता बी। वय्कःपिंसं निगु खड्ग (कताना व वाकिजाशी) थःगु म्हसीकाया रूपय् कुबिइगु या। हेइआन कालया लिपांगु ईलय् शक्तिशाली जुया वःपिं सामुराईतेसं लिपा कामाकुरा, मुरोमाची व एदो शोगुनत (सैन्य सरकार) दयेकाः जापानय् शासन यात। एदो कालया शान्तिपूर्ण ईलय् सामुराईतेसं प्रशासक, सैन्य व शिक्षकया रूपय् नं ज्या यात। १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् सामन्ती व्यवस्था सिधःसां सामुराई संस्कृति व विचाःतेसं आधुनिक जापानी समाजयात आः नं प्रभावित यानाच्वंगु दु। == जनजीवन == === धर्म === जापानयु ८४ प्रतिशत जनता शिन्तो व बौद्ध निगु हे धर्मयु पालना याई। === भाषा === लगभग ९९% जनता [[जापानी भाषा|जापानी भाय]]य् नवाइ। === शिक्षा === == स्वयादिसं == * [[wikt:जापान|जापान]] (विकिस्नरी) {{देय् च्वसु|जापान}} {{एसिया}} {{Commonscat|Japan}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:जापान]] [[पुचः:देय्]] 9i5s6gj3drbo9d5j78p1v4juzn69xd2 1126583 1126582 2026-09-29T00:27:04Z Eukesh 11 /* सागर */ 1126583 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/जापान}} [[Image:Gyomei kokuji.svg|80px|Seal of the State of Japan]] [[Image:Kimi ga Yo instrumental.ogg]] [[Image:Emperor Jimmu.jpg|thumb|upright|[[Legend]]]] {{Infobox Country |native_name = 日本国<br />निप्पोन/निहोन (कोकु) |conventional_long_name = जापान |common_name = जापान |image_flag = Flag of Japan.svg |image_coat = Imperial Seal of Japan.svg |symbol_type = इम्पेरियल सिल |image_map = Japan-location-cia.png |national_anthem = ''"[[किमि गा यो]]"'' (君が代)<br />([[नेपालभाषा|नेपाल भाषा]] ''सम्राटयागु शासन'') |official_languages = [[जापानी भाषा|जापानी भाय]] |capital = [[तोक्यो|टोक्यो]] |latd=35 |latm=41 |latNS=N |longd=139 |longm=46 |longEW=E | |largest_settlement_type = Most populous conurbation |largest_city = [[तोक्यो|टोक्यो]]^१ |government_type = [[संवैधानिक राजतन्त्र]] |leader_title1 = [[जापानयाम्ह जुजु]] |leader_title2 = [[जापानयागु प्रधानमन्त्री]] |leader_name1 = [[Naruhito]] |leader_name2 = [[शिन्जो आबे]] |area_rank = ६२औं |area_magnitude = 1 E11 |area = 377,873 |areami² = 145,883 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 0.8% |population_estimate = 128,085,000 |population_estimate_year = 2005 |population_estimate_rank = 10th |population_census = 127,333,002 |population_census_year = 2004 |population_density = 337 |population_densitymi² = 873 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 30th |GDP_nominal_year = 2004 |GDP_nominal = 4.8 trillion |GDP_nominal_rank = 2nd |GDP_PPP_year = 2005 |GDP_PPP = $3.911 trillion |GDP_PPP_rank = ३थासे |GDP_PPP_per_capita = $३०,६१५ |GDP_PPP_per_capita_rank = १६गु |sovereignty_type = [[जापानयागु इतिहास|दयावगु]] |established_event1 = [[National Foundation Day]] |established_event2 = [[मेइजी संविधान]] |established_event3 = [[जापानी संविधान|आयागु संविधान]] |established_event4 = [[स्यान फ्र्यान्सिस्कोयागु सन्धि]] |established_date1 = [[फेब्रुवरी ११]], ६६० बी सी² |established_date2 = [[नोभेम्बर २९]], [[१८९०]] |established_date3 = [[मे ३]], [[१९४७]] |established_date4 = [[अप्रिल २८]], [[१९५२]] |HDI_year = 2003 |HDI = 0.943 |HDI_rank = 11th |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |currency = [[जापानी येन|येन]] (¥) |currency_code = JPY |country_code = JPN |time_zone = [[Japan Standard Time|JST]] |utc_offset = +9 |time_zone_DST = none |utc_offset_DST = |cctld = [[.jp]] |calling_code = 81 |ISO_3166-1_alpha2 = JP |ISO_3166-1_alpha3 = JPN |ISO_3166-1_numeric = ३९२ |sport_code = JPN |vehicle_code = J |footnotes = ^१ [[योकोहामा]] is the largest incorporated city. ² Japan was founded on this date by the legendary [[Emperor Jimmu]], first emperor of Japan; it is seen as largely symbolic. }} '''जापान''' पूर्व एसियाय् दूगु देय् खः। [[प्रशान्त महासागर]]य् दूगु जुगु थ्व देय् जापान सागर, चीन, उत्तर कोरिया, दक्षिण कोरिया, रूया पूर्व भागय् ला। जापानय् प्यंगु तःधंगु व यक्व चीधंगु द्वीप दुथ्याः। थ्व द्वीप देय् [[एसिया]]या पूर्व समुद्रतट व [[प्रशान्त महासागर]]या पश्चिमय् ला। जापानया राजधानी [[तोक्यो|टोक्यो]] खः व थ्व देय्या मू महानगर [[योकोहामा]], [[ओसाका]] व [[क्योटो]] खः। == नामाकरण == [[जापानी भाषा|जापानी]] भासं जापानया नां कान्जि日本छ्यलाः च्वइ व उच्चारण {{Transl|ja|निहोन}} वा {{Transl|ja|निपोन}} जुइ । <ref name="schreiber">{{Cite web|title=You say 'Nihon', I say 'Nippon', or let's call the whole thing 'Japan'?|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2019/11/26/language/nihon-nippon-japan/|date=November 26, 2019|archivedate=October 27, 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221027120630/https://www.japantimes.co.jp/life/2019/11/26/language/nihon-nippon-japan/}}</ref> थ्व नां ८ गूगु शताब्दीया सुरुइ नालाकाल। थ्व स्वया न्ह्यः थ्व देय्यात चीनय् {{Transl|zh|वा}} ({{Lang|zh|倭}}) धाइगु याः गुकियात जापानय् ७५७ या जःखः 和य् हिल व जापानय् {{Transl|ja|यामोतो}} एन्दोनिम प्रचलित जुल। <ref name="carr">{{Cite journal|title=Wa Wa Lexicography|date=March 1992|url=https://academic.oup.com/ijl/article/5/1/1/950449}}</ref> {{Transl|ja|निपोन}} धाःगु मूल चीन-जापानी आखः, आधिकारिक कथं छ्येलातःगु दु। थ्व नां जापानी नोट व हुलाक टिकटय् नं दु। <ref name="schreiber" /> {{Transl|ja|निहोन}} सामान्यतया न्हिथंया खँल्हाबल्हाय् छ्यलिगु या व इदो कालय् जापानी ध्वनिशास्त्रय् हिउपाः वःगु खँ प्रतिबिम्बित याइ। <ref name="carr" /> 日本 अर्थ "सूर्य उत्पत्ति" खः, <ref name="schreiber" /> गुकिलिं थ्व देय्या लोकंह्वाःगु पश्चिमी उपनाम "Land of the Rising Sun" वःगु ख। <ref>{{Cite book|title=The Emergence of Japanese Kingship|url=https://books.google.com/books?id=BruaJSZmjHcC}}</ref> "जापान" नां日本या [[मिन भाषा|मिन]] बाय् [[वु भाषा|वु चिनियाँ]] उच्चारणय् आधारित दु। थ्व नां प्रारम्भिक व्यापारया माध्यमं युरोपेली भाषाय् नांजालः। <ref name="Mancall" /> १३ गूगु शताब्दीइ [[मार्को पोलो|मार्को पोलों]] पुलां मन्डारिन भासय् चिनियाँ आखः{{Lang|zh|日本國}} च्वःया तल गुकिया उच्चारण {{Transl|cmn|Cipangu}} ख। <ref>{{Cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/life/2008/07/27/general/cipangus-landlocked-isles/|title=Cipangu's landlocked isles|date=July 27, 2008}}</ref> जापानया पुलांगु मलेय नां जापाङ {{Lang|ms|Japang}} वा जापुन {{Lang|ms|Japun}} ख। थ्व नां दक्षिणी तटीय चिनियाँ भाषिकां त्याः काःगु खँग्वः ख। थ्व नां दक्षिण पूर्व एसियाय् पोर्चुगिज व्यापारीतयेसं सीका १६गु शताब्दीया सुरुइ थ्व खँग्वः युरोपय् हःगु ख। <ref>{{Cite book|title=Asia in the Making of Europe}}</ref> अंग्रेजी भासं थ्व नांया न्हापांगु संस्करण सन् १५७७इ पिदंगु छगू सफुतिइ खनेदु, गुकिलि सन् १५६५या पोर्चुगिज आखःया अनुवादय् थ्व नांयात ''गियापान (Giapan)'' धकाः च्वयातःगु दु। <ref>{{Cite book|title=Travel Narratives from the Age of Discovery: an anthology}}</ref> <ref name="Mancall">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=giZnAgAAQBAJ&pg=PAPA79|title=London: The Selden Map and the Making of a Global City, 1549–1689}}</ref> == इतिहास == {{मू पौ|जापानया इतिहास}} जापानी लोकबाखं कथं हलिमयु निर्माता नं सूर्द्य देवी व तिमिला देवी यात नं देकल। लिपा वेकयागु छेय् [[क्यूशू]] द्वीपय् वल व लिपा उइगु सन्तान [[होन्शू]] द्वीपय् फैले जुलः। === प्राचीन काल === जापानयु प्रथम च्वयातगु दस्तावेज ५७ ईस्वीय् छम्ह चीनी च्वमि नं लुगु दु। थुकिलि छम्ह थन्यागु राजनीतिज्ञयु [[चीन]] भ्रमणयु वर्णन दु सु ''पूर्वयु छगु द्वीप'' नं वगु खः। बिस्तारं निगु देय् तेगु दथुइ राजनैतिक व सांस्कृतिक सम्बन्ध पलिस्था जुल। व ईले जापानीतेसं छगु बहुदैविक धर्मयु पालना याना च्वंगु दै गुकिलि यक्व द्य दयाच्वनि। खुगु शताब्दीय् चीन नं जुया [[बुद्ध धर्म|बौद्ध धर्म]] जापान थ्येन। थ्व धुंका पुलांगु धर्मयात ''[[शिन्तो]]'' यु नां बिल। थ्व खंग्वयु अर्थ खः ''द्यतेगु [[पंथ]]''। बौद्ध धर्म नं पुलांगु मान्यतातेत मसीधेकुसें हे मू धर्म जुलः। चीन नं बौद्ध धर्म जक्क मखु [[लिपि]], प्यागोडा आदि नं जापान थ्यनः। शिन्तो मान्यता कथं छम्ह जुजु सी धुंका लिपायाम्ह शासक नं थगु राजधानी न्हुगु थासे देके माः। बौद्ध धर्मयु आगमन धुंका मनुतेसं थ्व मान्यतायात त्वता बिलः। ७१० ईस्वीय् जुजु नं ''नांरा'' नांयागु छगु सहरय् थगु स्थायी राजधानी देकलः। शताब्दीयु अन्तय् थुकित ''हाइरा'' नामक नगरय् स्थानान्तरित याना बिल। व धुंका थ्व थाय् यात [[क्योटो]] यु नां बिल। सन् ९१०य् जापानी शासक फूजीवारा नं थयात जापानयु राजनैतिक शक्ति नं अलग यात। थ्व धुंका जापानयु सत्तायु मू राजनैतिक रूप पातः। थ्व दे थगु समकालीन [[भारतीय]], [[युरोपेली]] व [[इस्लामी]] क्षेत्र स्वया पूवंक पाना वन गनकि सत्ता प्रमुख हे शक्तियु प्रमुख नं जुइ। थ्व वंशयु शासन ११गु शताब्दी यागु अन्त तक्क दयाच्वन। यक्व मनुतेगु मिखाय् थ्व काल जापानी सभ्यतायु स्वर्णकाल खः। चीन नाप सम्पर्क म्हो जुल व जापान नं थगु छगु म्हसीका देकल। १०औं शताव्दीय् बौद्ध धर्मयु मार्ग जापानय् लोकंह्वात। जापानय् यक्व [[प्यागोडा]]यु देकेज्या जुलः। === मध्यकाल === मध्यकालय् जापानय् [[सामन्तवाद]] यु जन्म जुलः। जापानी सामन्ततेत [[सामुराइ]] धाइ। जापानी सामन्ततेत कोरिया नं निक हमला यासां जापानीतेसं कोरिया व चीनयु मिंग शासकतेत बुकाबिल। १६गु सताव्दीय् युरोपयु पोर्तुगाली व्यापारिय व मिशनरीतेसं जापानयात पश्चिमी हलिम नाप सांस्कृतिक तालमेल याकेगु ज्या न्ह्यथंकल। ===तोकुगावा शोगुनत=== {{मू पौ|तोकुगावा शोगुनत}} थ्व काल जापानया इतिहासय् सन् १६०३ निसें १८६७ तक शासन याःगु सैन्य सरकार खः। थ्व सरकारयात 'एदो शोगुनत' (Edo shogunate) नं धाइ छाय्‌ धाःसा थुकिया मू राजधानी एदो (थौंकन्हेया तोकियो) नगरय् खः। थ्व शोगुनतया पलिस्था तोकुगावा इएयासु (Tokugawa Ieyasu) नं सेकिगाहाराया युद्धय् त्याये लिपा याःगु खः। थ्व कालखण्डयात जापानी इतिहासय् '[[एदो काल]]' (Edo period) धाइ। थ्व शासनकालय् तोकुगावा खलःया १५ म्ह शोगुनतय्‌सः जापानय् शासन यात। थ्व ईलय् जापानय् शान्ति, स्थिरता व सांस्कृतिक विकास जूगु खः। थ्व शोगुनत स्वया न्ह्यः जापानय् यक्व दँ तक आन्तरिक गृहयुद्ध जूगु खः गुकियात थ्व शासनं अन्त्य यात। तोकुगावा शासनं 'साकोकु' (Sakoku) धइगु कडा विदेश नीति लागू यात, गुकिं जापानयात पिनेया हलिम स्वया ब्यगलं तयाः तिनाः तःगु खः। थ्व ईलय् डच व चिनियाँ व्यापारीतय्त जक नागासाकीया देजिमा न्हसिभुइ सीमित व्यापार यायेगु अनुमति बियातःगु खः। थ्व कालखण्डय् जापानी कला, साहित्य, नाटक दसु काबुकी (Kabuki), व व्यापारया तःधंगु विकास जुल। सामाजिक संरचनाय् सामुराई (Samurai) वर्गयात उच्च स्थान बियातःगु खः व वर्ग विभाजन तसकं कडा जूगु खः। १९गू शताब्दीया दथुइ अमेरिकन कमोडोर म्याथ्यू पेरीया आगमन लिपा जापानं पश्चिमी देय्लिसे व्यापार यायेत बाध्य जुल। थुकिया लिच्वः कथं तोकुगावा शोगुनत कमजोर जुल व राजनीतिक अशान्ति ब्वलन। सन् १८६७ य् अन्तिम शोगुन तोकुगावा योशिनोबु (Tokugawa Yoshinobu) नं थःगु शक्ति सम्राट मीजीयात हस्तान्तरण यात। थ्व घटनायात '[[मेइजी पूनर्स्थापना]]' (Meiji Restoration) धाइ, गुकिं तोकुगावा शोगुनतया अन्त्य यात। थ्व शासनया अन्त्य लिपा जापान छगू आधुनिक राष्ट्र-राज्यया रूपय् न्ह्याः वन। === आधुनिक काल === १८५४य् दक्ले न्हापालाक्क जापानं पश्चिमी देय् नाप बनेज्या सम्बन्ध स्थापित यात। थगु तधंगु औद्योगिक क्षमतायु संचालनयु लागि जापानयात प्राकृतिक संसाधनतेगु आवश्यकता दया वल। थुकिगु लागि जापानं १८९४-९५य् चीन व १९०४-०५य् रूसनाप ल्वापु यात। जापान नं रूस-जापान युद्धय् रूसयात बुकलः। छगु एसियाली देय् नं छगु युरोपेली शक्तियात बुकुगु थ्व दक्ले न्हापांगु अवसर ख। जापान नं [[तःहताः २|विश्व युद्ध २]]य् [[धुरी राष्ट्र]] यु साथ बिल। १९४५य् [[अमेरिका]] नं [[हिरोशिमा]] व [[नागासाकी]] य् [[परमाणु बम]] क्येके धुंका जापान नं आत्मसमर्पण यात। थ्व धुंका जापान नं थयात छगु आर्थिक शक्तियु रूपय् सुदृढिकरण यात व आ प्रविधिय् थ्व देय् अग्रणी देय् जुया च्वंगु दु। == भूगोल == जापान यक्व द्वीप नं दुगु देय् खः। ===न्हसिभु=== '''होक्काइदो''' (Hokkaido) [[जापान]]या निगूगु दकलय् तःधंगु [[न्हसिभु]] (island) व दकलय् उत्तरी प्रान्त खः। जापानय् [[होन्सु]] (Honshu) धुंका थ्व हे दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। पुलांगु इलय् थुकियात "एजो" (Ezo) धकाः नं म्हसीकिगु या। थ्व जापानया [[न्हसिभु पुचः]] (archipelago) या छगू महत्त्वपूर्ण भाग खः व थुकिया प्राकृतिक सौन्दर्य हलिमय् हे नांजाः।<ref>Irish, Ann B. (2009). Hokkaido: A History of Ethnic Transition and Development on Japan's Northern Island. McFarland.</ref> '''होन्शु''' (Honshu) [[जापान]]यागु दकलय् तःधंगु व मू [[न्हसिभु]] खः। थ्व न्हसिभुइ जापानयागु मू शहरत ला। थ्व [[जाभा]] (Java) लिपा हलिमया दकलय् अप्व जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः।<ref>Encyclopedia Britannica. "Honshu". Retrieved 2026-01-16.</ref> होन्शुयागु क्षेत्र २२७,९६० वर्ग किलोमिटर ति दु। थ्व टापुयागु ७५% भाग गुंइ भुनाच्वंगु दु। जापानया दकलय् तःजाःगु च्वका [[माउन्ट फुजी]] (३,७७६ मिटर) थन हे ला। थ्व न्हसिभुयात प्रशान्त महासागर व जापान सागरं घेरे यानातःगु दु।जापानयागु मू आर्थिक व सांस्कृतिक केन्द्रत थन हे दु। दसु: * '''[[टोकियो]]''' (Tokyo): जापानया राजधानी व हलिमया दकलय् तःधंगु महानगर। * '''[[ओसाका]]''' (Osaka): जापानया मू व्यापारिक केन्द्र। * '''[[क्योतो]]''' (Kyoto): पुलांगु राजधानी व सांस्कृतिक सम्पदाया शहर। '''क्युशु''' (Kyushu) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ स्वंगूगु दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थ्व होन्शुया दक्षिण-पश्चिमय् ला। "क्युशु" यागु अर्थ "गुंगू प्रान्त" (Nine Provinces) खः।<ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kyūshū" in ''Japan Encyclopedia''.</ref> थ्व न्हसिभुइ तसकं सक्रिय ज्वालामुखी दु। [[माउन्ट आसो]] (Mount Aso) हलिमया दकलय् सक्रिय ज्वालामुखिइ छगू खः। थनयागु क्वाःगु लःया पुखु (Onsen) तसकं नांजाः। क्युशुयात जापानया "सभ्यतायागु थाय्" (Cradle of Civilization) नं धाइ। थनया मू नगरत थथे दु: * [[फुकुओका]]: क्युशुया दकलय् तःधंगु शहर। * [[नागासाकी]]: निगूगु विश्व हताःलय् आणविक बम लाःगु शहर व विदेशी व्यापारया पुलांगु केन्द्र। '''शिकोकु''' (四国) जापानया प्यंगू मू न्हसिभुइ दकलय् चिधंगु व दकलय् म्हो जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः। थ्व [[होन्शु]]या दक्षिणय् व [[क्युशु]]या पूर्वय् ला। थन [[बुद्ध धर्म]]यागु ८८ गु देगःया तीर्थयात्रा (88 Temple Pilgrimage) तसकं नांजाः। '''र्‌युक्यु न्हसिभु पुचः''' ([[अङ्ग्रेजी भाय्|अङ्ग्रेजी]]: Ryukyu Islands) जापानया दक्षिण भागय् लाःगु न्हसिभुतेगु पुचः खः। थ्व न्हसिभुत [[क्युशु]] निसें [[ताइवान]] तक न्यनाच्वंगु दु। थन न्हापा "र्‌युक्यु अधिराज्य" (Ryukyu Kingdom) नांयागु थःगु हे ब्यागलं देश दुगु खः। सन् १८७९ य् जापानं थुकियात थःगु भूभागय् दुथ्याकल। [[ओकिनावा]] थ्व पुचःया दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः। थन अमेरिकी सेनायागु बेस (Base) दु। ===सागर=== * [[सेतो आन्तरिक सागर]]: थ्व जापानया मू टापुत [[होन्शु]], शिकोकु व क्योशुया दथुइ लाःगु छगू जलक्षेत्र खः। थ्व सागरं जापानया आन्तरिक जलमार्गया रूपय् तःधंगु भूमिका म्हिती व थुकियात प्रशान्त महासागर नाप स्वाइ। थुकिया कूल क्षेत्रफल २३,२२८ वर्ग किलोमिटर दु व थ्व सागर तस्कं चिगाःगु (shallow) दु, गुकिया औसत गाः करिब ३८ मिटर जक दु। थ्व सागरय् ३,००० स्वया अप्वः टापुत लाः गुकिं थुकियात तस्कं सुन्दर व पर्यटकीय थाय् दयेकी। थ्व सागरया मौसम तस्कं शान्त व समशीतोष्ण जुइ, गुकियात "सेतोइची जलवायु" धाइ। ऐतिहासिक रूपं थ्व सागर जापानया व्यापार, उद्योग व यातायातया मू धुकू जुयाच्वंगु दु। आःया ईलय् थ्व सागरया सिथय् तः-तःधंगु औद्योगिक क्षेत्रत, कारखाना व बन्दरगाहत दयेकातःगु दु। सेतो ओहाशी बहु-पुल जलमार्गं होन्शु व शिकोकु टापुयात थ्व हे सागरया च्वसं स्वानातःगु दु। थ्व सागर सेतोनाइकाइ राष्ट्रिय निकुञ्जया भाग खः गुगु जापानया दक्ले न्हापांगु राष्ट्रिय निकुञ्जमध्ये छगू खः। * [[जापान सागर]] वा पूर्वी सागर प्रशान्त महासागरया उत्तर-पश्चिमी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर जापानी न्हसिभुपुचः, सखालिन टापु, कोरियन प्रायद्वीप व रुसया सुदूर पूर्वी तटया दथुइ ला। थ्व सागरयात दक्षिण कोरियाय् "पूर्वी सागर" (East Sea) धकाः नं म्हसीकि। थुकिया कूल क्षेत्रफल ९,७८,००० वर्ग किलोमिटर दु व थुकिया औसत गाः १,७५२ मिटर दु। थ्व सागरया दक्ले गाःवंगु थासय् ३,७४२ मिटर तक्क थ्यं, गुकियात जापान बेसिन धाइ। थ्व सागर प्यखें थीथी थासय् तटं घेरेजुयाच्वंगु दु गुकिं यानाः थुकिया लहर मेगु खुला महासागर स्वया म्हो जुइ। कोरिया जलसन्धिं थुकियात पूर्वी चीन सागर नाप स्वाइ धाःसा त्सुगारु व ला पेरौस जलसन्धिं थुकियात प्रशान्त महासागर व ओखोत्स्क सागर नाप स्वाइ। थ्व सागरय् न्या लायेगु व्यापार तस्कं विकास जूगु दु व थ्व जलचर जीवतेगु समृद्ध प्राकृतिक आवास खः। थ्व सागरया उत्तर-पश्चिमी भाग चिकुलाय् ख्वाउँगु फय् व च्वापुं प्रभावित जुइ। थ्व सागरया क्षेत्रीय जलसीमा व न्हसिभुपुचः कयाः जापान, दक्षिण कोरिया व रुस दथुइ अन्तर्राष्ट्रिय चर्चा जुयाच्वंगु दु। * [[ओखोत्स्क सागर]] उत्तर-पश्चिमी प्रशान्त महासागरया छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर [[रुस]]या कामचटका प्रायद्वीप, कुरिल टापु, जापानया [[होक्काइदो]] व सखालिन टापुया दथुइ ला। थुकिया नां रुसया न्हापांगु पूर्वी बस्ती ओखोत्स्क नगरया नामं तःगु खः। थुकिया कुल क्षेत्रफल १५,८३,००० वर्ग किलोमिटर दु व औसत गाः ८३८ मिटर दु। थ्व सागरया दक्ले गाःवंगु थासय् ३,३७२ मिटर तक्क गाः दु। शीतकालय् (नोभेम्बर निसें अप्रिल तक्क) थ्व सागरया अप्वः धया थें भाग च्वापुं (pack ice) भुनाच्वनि, गुकिं यानाः थन लःखः संकेत यायेत तस्कं थाकुइ। थ्व सागरय् अमुर खुसि (Amur River) वयाः क्वचाइ, गुकिं थुकिया उत्तर-पश्चिमी भागया लःया चि-मात्रा (salinity) म्हो याइ। थ्व सागर न्या, विशेष यानाः साल्मन, क्र्याब व सिल (seal) या तःधंगु स्रोत खः। थ्व सागरया क्वय् तःधंगु परिमाणय् कचिगु चिकं व प्राकृतिक ग्यासया भण्डार लुयावःगु दु। थ्व सागर रुसी नौसेना व सामरिक सुरक्षाया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण जलक्षेत्र खः। ==प्रशासन== {{मू पौ|जापानया प्रिफेक्चरत}} जापानयात प्रशासनया निंतिं ४७ गु प्रशासनिक व क्षेत्रीय विभाजनय् ब्वथलातःगु दु। जापानयात मू रूपं च्यागू क्षेत्रय् बायातःगु दु, गुकिइ होक्काइदौ, तोहोकु, कान्तो, चुबु, कन्साई (किन्की), चुगोकु, शिकोकु, व क्युशु (ओकिनावा नापं) ला। होक्काइदो क्षेत्रय् होक्काइदो प्रिफेक्चर जक ला, गुगु जापानया उत्तरय् दुगु दक्ले तःधंगु टापु ख। तोहोकु क्षेत्र उत्तर-पूर्वी जापानय् ला व थुकिया दुने आओमोरी, इवाते, मियागी, आकिता, यामागाता, व फुकुसिमा प्रिफेक्चरत ला। कान्तो क्षेत्र जापानया राजधानी तोक्यो नापं दुगु मध्य-पूर्वी क्षेत्र ख, गुकिइ इबाराकी, तोचिगी, गुन्मा, साइतामा, चिबा, तोक्यो, व कानागावा ला। चुउबु क्षेत्र जापानया दथुइ ला, गुकिइ निइगाता, तोयामा, इशिकावा, फुकुइ, यामानाशी, नागानो, गिफु, शिजोका, व आइची प्रिफेक्चरत ला। किन्की (कन्साई) क्षेत्र सांस्कृतिक व ऐतिहासिक दृष्टिकोणं तसक्यं महत्त्वःगु क्षेत्र ख, गुकिइ मिए, शिगा, क्योतो, ओसाका, ह्योगो, नारा, व वाकायामा प्रिफेक्चरत ला। चुउगोकु क्षेत्र होन्शू टापुया पश्चिम भागय् ला, गुकिइ तोत्तोरी, शिमाने, ओकायामा, हिरोशिमा, व यामागुची प्रिफेक्चरत ला। शिकोकु क्षेत्र जापानया मू टापुत मध्ये छगू ख, गुकिइ तोकुशिमा, कागावा, एहिमे, व कोइची प्रिफेक्चरत ला। क्युशु व ओकिनावा क्षेत्र जापानया दक्षिण-पश्चिम भागय् ला, गुकिइ फुकुओका, सागा, नागासाकी, कुमामोतो, ओइता, मियाजाकी, कागोशिमा, व ओकिनावा प्रिफेक्चरत ला। थ्व सकल प्रिफेक्चरतया थःगु हे स्थानीय सरकार, गवर्नर, व विधायिका दइ गुकिं जापानया प्रशासनिक संरचनायात सञ्चालन याइ। {|class="wikitable" |- | style="background:#FF8585" | [[होक्काइदौ क्षेत्र]] || [[ होक्काइदौ ]] |- | style="background:#FFFB91" | [[ तौहोकु क्षेत्र ]] || [[ आओमोरी ]] [[ इवाते ]] [[ मियागी ]] [[ आकिता ]] [[ यामागाता ]] [[ फुकुसिमा]] |- | style="background:#79FF76" | [[ कान्तौ क्षेत्र ]] || [[ इबाराकी ]] [[ तोचिगी ]] [[ गुन्मा ]] [[ साइतामा ]] [[ चिबा ]] [[ तोक्यो ]] [[ कानागावा ]] |- | style="background:#8BFFE8" | [[ चुउबु क्षेत्र ]] || [[ निइगाता ]] [[ तोयामा ]] [[ इशिकावा ]] [[ फुकुइ ]] [[ यामानाशी ]] [[ नागानो ]] [[ गिफु ]] [[ शिजौका ]] [[ आइची ]] |- | style="background:#9696FF" | [[ किन्की क्षेत्र ]] || [[ मिए ]] [[ शिगा ]] [[ क्योतो ]] [[ ओसाका ]] [[ ह्योउगो ]] [[ नारा ]] [[ वाकायामा ]] |- | style="background:#FF9148" | [[ चुउगोकु क्षेत्र ]] || [[ तोत्तोरी ]] [[ शिमाने ]] [[ ओकायामा ]] [[ हिरोशिमा ]] [[ यामागुची ]] |- | style="background:#D16EFF" | [[ शिकोकु क्षेत्र ]] || [[ तोकुशिमा ]] [[ कागावा ]] [[ एहिमे ]] [[ कोउचिके ]] |- | style="background:#C5C5C5" | [[ क्युउशु क्षेत्र ]] || [[ फुकुओका ]] [[ सागा ]] [[ नागासाकी ]] [[ कुमामोतो ]] [[ ओइता ]] [[ मियाजाकी ]] [[ कागोशिमा ]] |- | style="background:#C5C5C5" | ओकिनावा क्षेत्र || [[ ओकिनावा ]] |} == शासन व राजनीति == जापान संवैधानिक राजतन्त्र खः। थ्व देय् ये बहुदलीय प्रजातन्त्र दु। === विदेश नीति === सैनिक रूपय् अमेरिका नाप निर्भर जापानयु सम्बन्ध अमेरिका नाप बांला । === सेना === जापानयु वर्तमान संविधानं थ्व देय् यु सेना नं मेगु देय् ये सैनिक अभियान वा अतिक्रमण याये मब्यु। == अर्थव्यवस्था == जापान हलिमयागु निगुगु तधंगु अर्थव्यवस्था खः। == विज्ञान व प्रविधि == जापान छुं दशक निसें विज्ञानय् अग्रणी थासे लाः। == तजिलजि== ===नसा=== '''जापानी नसा''' (जापानी: 和食 - Washoku) [[जापान]]या परम्परागत नसा-त्वँसा खः, गुगु मौसम, नसाया गुणस्तर, व प्रस्तुति (Presentation) य् आधारित दु। "वाशोकु" (Washoku) वा परम्परागत जापानी नसायात सन् २०१३ य् युनेस्को (UNESCO) नं विश्व सम्पदा धलखय् सूचीकृत यात। जापानी नसाया मू आधार "जा" (Rice - Gohan) खः, गुकियात "मिसो सुप" (Miso soup) व मेमेगु "साइड डिश" (Okazu) नाप नइ। जापानी नसाया दकलय् नांजाःगु परिकार "सुशी" (Sushi) व "साशिमी" (Sashimi) खः, गन कचिगु न्या (Raw fish) यात जा नाप वा ब्यागलं नइ। जापानी नसाया मू सवाः "उमामी" (Umami) खः, गुगु "डाशी" (Dashi - सूप स्टक), "सोया सस", व "मिसो" (Miso - Fermented soybean paste) पाखें वइ। जापानय् नसायात कलात्मक रुपं ब्वयेगु याइ, व नसाया रङ्ग व थलया डिजाइनयात नं ध्यानय् तइ। जापानी नसायात हलिमया दकलय् उसाँय् अनुकूल (Healthy) नसा मानय् याइ, छाय्धाःसा थुकिलि दा म्हो दइ व न्या, तरकारी, व तोफु अप्व छ्यली। "तेम्पुरा" (Tempura) - न्या वा तरकारीयात छुचुंइ ल्हानाः सियातैगु, पोर्चुगिज प्रभावं वःगु नसा खः। "रामेन", "उदोन" (Udon), व "सोबा" (Soba) थें न्याःगु परिकार जापानय् तसकं लोकंह्वाः। "वाग्यु" (Wagyu) बीफ हलिमया दकलय् थिकेगु व गुणस्तरीय ला मध्ये छगू खः। जापानी नसाया मेगु विशेषता "काइसेकी" (Kaiseki) खः, गुगु यक्व कोर्स दुगु परम्परागत शाही भोजन खः। जापानय् च्या त्वनेगु परम्परा "च्या समारोह" (Tea Ceremony) तसकं महत्त्वपूर्ण दु, गन "माचा" (Matcha - Green tea) दयेकी। जापानय् नसा नये न्ह्यः "इतादाकिमास" (Itadakimasu - I humbly receive) व नये धुंकाः "गोचिसोसामा" (Gochisosama - It was a feast) धायेगु चलन दु। "बेन्टो बक्स" (Bento box) जापानया नांजाःगु लंच बक्स खः। ==== मू नसात ==== * '''जा व सुशी:''' सुशी (Sushi - निगिरि Nigiri, माकि Maki), साशिमी (Sashimi), दोनबुरी (Donburi - Rice bowl), ओनिगिरी (Onigiri - Rice ball)। * '''नुडल्स:''' रामेन (Ramen - तोङ्कात्सु Tonkotsu, शोयु Shoyu, मिसो Miso), उदोन (Udon), सोबा (Soba), याकििसोबा (Yakisoba)। * '''फ्राइड/ग्रिल्ड:''' तेम्पुरा (Tempura), याकितोरी (Yakitori - Grilled chicken skewers), तोनकात्सु (Tonkatsu - Fried pork cutlet), तेप्पान्याकी (Teppanyaki), तकोयाकी (Takoyaki)। * '''सूप व हट पट:''' मिसो सुप (Miso soup), सुकियाकी (Sukiyaki), शाबु-शाबु (Shabu-shabu)। * '''मेमेगु:''' तोफु (Tofu), एडामामे (Edamame), नात्तो (Natto - Fermented beans)। * '''त्वँसा:''' साके (Sake - Rice wine), माचा (Matcha), ग्रीन टी। ===संकिपा=== {{मू पौ|जापानया संकिपा}} जापानया संकिपा हलिमया दक्ले पुलांगु व कलात्मक दृष्टिकोणं समृद्ध संकिपा उद्योगत मध्ये छगू खः। जापानय् १८९६ निसें संकिपा निर्माणया इतिहास सुरु जूगु खः। जापानी सिनेमा थःगु विशिष्ट सांस्कृतिक पहिचान, इतिहास, व कलात्मक प्रयोगया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। जापानी सिनेमाय् सामूराई (Samurai) युगया बाखनय् आधारित 'जिदाइगेकी' व आधुनिक सामाजिक जीवनय् आधारित संकिपात यक्व दयेकी। महान निर्देशक [[अकिरा कुरोसावा]] (Akira Kurosawa) नं 'राशोमोन' व 'सेभेन सामूराई' थेंज्याःगु कालजयी संकिपात दयेकाः हलिम सिनेमाय् गम्भीर प्रभाव यानादिल। अथेहे यासुजिरो ओजु व केन्जी मिजोगुची थेंज्याःपिं निर्देशकपिंसं जापानी सिनेमायात विश्वस्तरीय स्वरुप बियादीगु खः। जापानी एनिमेसन संकिपा अर्थात '[[एनिमे]]' (Anime) हलिंन्यंक तसकं लोकंह्वाःगु दु, गुकिइ स्टुडियो जिब्ली व हायाओ मियाजाकीया योगदान अतुलनीय दु। जापानं 'गडजिला' थेंज्याःगु मोन्स्टर (Kaiju) संकिपा व हरर (J-Horror) संकिपा शैलीयात नं हलिमय् नांजाकल। जापानी संकिपातयेसं अस्कर व कान संकिपा उत्सवय् यक्व मू सिरपा त्याःगु दु। थौंकन्हे जापानी सिनेमा आधुनिक प्रविधि व सांस्कृतिक परम्पराया सुन्दर संगम जुयाच्वंगु दु। ===एनिमे=== {{मू पौ|एनिमे}} एनिमे जापानी ल्हातं च्वयातःगु व कम्प्यूटर एनिमेसन संकिपा पहः खः। थ्व खँग्वः जापानय् सकल कथंया एनिमेसनया निंतिं छ्यलिगु खःसां जापान स्वया पिने थुकियात जापानी एनिमेसनया रूपय् म्हसीकी। एनिमेया इतिहास नीगु शताब्दीया न्हापांगु भाग निसें सुरु जूगु खः, गन जापानी किपामितयेसं न्हूगु एनिमेसन प्रविधिया छ्यला सुरु यात। एनिमे थःगु विशिष्ट चित्रकला शैली, जीवन्त पात्र, व गहन कथावस्तुया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। थुकिलि झःझःधाःगु रङ्ग, तःग्वःगु मिखा दुगु पात्रत, व विविध विषयवस्तुतयेगु प्रयोग जुइ। एनिमे मचातयेगु निंतिं जक मखुसे सकल दँया मनूतयेगु निंतिं दयेकी। थुकिलि फ्यान्टेसी, विज्ञान कथा, रोमान्स, एक्सन, व दैनिक जीवन थेंज्याःगु थीथी विधा दइ। यक्व एनिमेत जापानी कमिक्स बाय् 'माङ्गा' (Manga) या आधारय् निर्माण जुइ। ओसामु तेजुकायात आधुनिक एनिमेया अबुया कथं म्हसीकी, गुम्हेस्यां थ्व शैलीयात तःजाःगु थासय् थ्यंकादीगु खः। स्टुडियो जिब्ली (Studio Ghibli) थेंज्याःगु प्रसिद्ध स्टुडियोतयेसं 'स्पिरिटेद अवे' थेंज्याःगु अस्कर त्यामि एनिमे संकिपा दयेकातःगु दु। थौंकन्हे एनिमे जापानी संस्कृतिया छगू मुख्य ब्व व हलिमया दक्ले नांजाःगु लय्तायेगु माध्यमत मध्ये छगू खः। थुकिया प्रभाव हलिंन्यंक [[पप कल्चर]], [[संकिपा]] व कला क्षेत्रय् खनेदु। ===ऐतिहासिक पात्र=== * निन्जा (Ninja) वा शिनोबी (Shinobi) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया गुप्तचर, छापामार योद्धा व हत्यारा (assassin) खः। इपिंस साधारणतया सामुराईतेगु औपचारिक आचारसंहिता (बुशिदो) या सिमा पिने गुप्त ज्या यायेगु या। निन्जातेगु मू ज्याय् गुप्तचरी, तोडफोड, घुसपैठ, व दुश्मनया योजना निष्फल यायेगु लाः। इगा (Iga) व कोगा (Kōga) क्षेत्रत निन्जा परम्परा व तालिमया मू केन्द्रया रूपय् नांजाः। इपिंसं विशेष ल्वाभः दसु शुरिकेन (कुनि/मिला ल्वाभः), कुनाई, व विष तथा भेष हिलेगु ज्या छ्येलिगु या। जापानी Sengoku (गृहयुद्ध) या ईलय् थीथी दाइम्यो (सामन्त) निसें निन्जातेगु तःधंगु छ्येलिगु यात। एदो कालय् शान्ति कायम जुया वयेधुंकाः निन्जातेगु लोकप्रियता लोककथा, नाटक व आख्यानय् अप्वया वन। आःया आधुनिक पप कल्चरय् निन्जा छगू लोकंह्वागु रहस्यमयी पात्रया रूपय् स्थापित दु। * सामुराई (Samurai) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया कुलीन सैन्य व योद्धा वर्ग खः। इपिंसं जापानी इतिहासया १०गू शताब्दी निसें १९गू शताब्दीया मेइजी पुनर्स्थापना तक्क तःधंगु सामाजिक व राजनीतिक भूमिका म्हितल। सामुराईतेसं "बुशिदो" (Bushido) धइगु कडा आचारसंहिताया पालना यायेमागु परम्परा दत, गुकिं वफादारी, आत्म-अनुशासन, साहस व सम्मानयात प्राथमिकता बी। वय्कःपिंसं निगु खड्ग (कताना व वाकिजाशी) थःगु म्हसीकाया रूपय् कुबिइगु या। हेइआन कालया लिपांगु ईलय् शक्तिशाली जुया वःपिं सामुराईतेसं लिपा कामाकुरा, मुरोमाची व एदो शोगुनत (सैन्य सरकार) दयेकाः जापानय् शासन यात। एदो कालया शान्तिपूर्ण ईलय् सामुराईतेसं प्रशासक, सैन्य व शिक्षकया रूपय् नं ज्या यात। १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् सामन्ती व्यवस्था सिधःसां सामुराई संस्कृति व विचाःतेसं आधुनिक जापानी समाजयात आः नं प्रभावित यानाच्वंगु दु। == जनजीवन == === धर्म === जापानयु ८४ प्रतिशत जनता शिन्तो व बौद्ध निगु हे धर्मयु पालना याई। === भाषा === लगभग ९९% जनता [[जापानी भाषा|जापानी भाय]]य् नवाइ। === शिक्षा === == स्वयादिसं == * [[wikt:जापान|जापान]] (विकिस्नरी) {{देय् च्वसु|जापान}} {{एसिया}} {{Commonscat|Japan}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:जापान]] [[पुचः:देय्]] 20l5zedlmb5scszv3g9ooug0qdy1wnz 0 1529 1126608 1122075 2026-09-29T00:46:27Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1126608 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/उत्तर कोरिया}} [[Image:History of Korea-476.PNG|thumb|upright=0.7|left|The name ''Korea'' is derived from [[Goguryeo]]]] [[Image:Hangunhyeon.PNG|thumb|upright=0.75| The [[Four Commanderies of Han]]]] {{Infobox Country| native_name = 조선민주주의인민공화국<br>朝鮮民主主義人民共和國<br>''Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk''<ref>{{cite web|title = Administrative Divisions and Population Figures (#26)|work=NORTH KOREA: The Land of the Morning Calm|publisher = Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use|date=2003-04|url = http://www.pcgn.org.uk/North%20Korea-%20Land%20of%20the%20Morning%20Calm-%202003.pdf|format=PDF|accessdate = 2006-10-10}}</ref> | conventional_long_name = Democratic People's Republic of Korea | conventional_short_name = DPR Korea | common_name = North Korea | image_flag = Flag of North Korea.svg | image_coat = Coat of Arms of North Korea.png|20px | national_motto = ''Prosperous and Great Country (강성대국)'' <ref>http://transcripts.cnn.com/TRANSCRIPTS/0607/08/cst.04.html </ref>| image_map = Locator map of North Korea.svg | national_anthem = ''[[Aegukka]]'' | official_languages = [[कोरियाली भाषा|कोरियाली]]| capital = [[P'yŏngyang]] |latd=39|latm=2|latNS=N|longd=125|longm=45|longEW=E| government_type=[[समाजवादी देय्]]| leader_title1 = [[Eternal President of the Republic]]| leader_title2 = [[Chairman of the National Defence Commission of North Korea|Chairman of the NDC]] | leader_title3 = [[Presidium of the Supreme People's Assembly|President of the SPA]] | leader_title4 = [[Premier of North Korea|Premier]] | leader_name1 = [[Kim Il-sung]] (deceased, [[1994]])| leader_name2 = [[Kim Jong-il]]¹ | leader_name3 = [[Choe Ryong-hae]] | leader_name4 = [[Pak Pong-ju]] | largest_city = [[P'yŏngyang]] | area = 120,540 | areami²= 46,528 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->| area_rank = 98th| area_magnitude = 1 E11| percent_water = 4.87% | population_estimate = 23,113,019³ | population_estimate_year = 2006 | population_estimate_rank = 48th | population_census = N/A | population_census_year = | population_density = 190 | population_densitymi² =492 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --> | population_density_rank = 55th | GDP_PPP_year = 2005 | GDP_PPP = $40 billion| GDP_PPP_rank = 85th | GDP_PPP_per_capita = $1,800| GDP_PPP_per_capita_rank = 149th | HDI_year = 2003 | HDI = NA | HDI_rank = unranked | HDI_category = <font color=gray>NA</font> | sovereignty_type = [[Division of Korea#In the North|Establishment]] | established_event1 = [[Gojoseon|Kojosŏn]]| established_event2 = [[March 1st Movement|Declaration of Independence]]| established_event3 = [[Victory over Japan Day|Liberation]]| established_event4 = Republic | established_date1 = 2333 BC (legendary)| established_date2 = [[March 1]], [[1919]] (symbolic)| established_date3 = [[August 15]], [[1945]]| established_date4 = [[September 9]], [[1948]] | currency = [[North Korean won|Wŏn]] (₩) | currency_code = KPW | time_zone = | utc_offset = +८:३० | DST_note = Does not observe DST | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | cctld = none, [[.kp]] reserved | calling_code = 850 | footnotes=¹[[Kim Jong-il]] is the nation's most prominent leading figure and a government figure head, although he is not the head of state or the head of government; his official title is [[Chairman of the National Defence Commission of North Korea]], a position which he has held since 1994<br>²[[Kim Yong-nam]] is the "[[head of state]] for foreign affairs"; <br>³Source: CIA World Factbook [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/kn.html]. North Korea does not disclose figures.| }} '''उत्तर कोरिया''' छगु पूर्वी एसियाली देय् ख। दक्षिण कोरिया नापं थ्व देय्‌ कोरियाली पेनिन्सुला देकी। थ्व देय्‌यु राजधानी प्योङयाङ ख। ==इतिहास== थ्व देय्‌यागु पलिस्था [[हलिम युद्ध २]] धुंका जुगु ख। हलिम युद्ध २य् जापान बुइ धुंका जापानयु उपनिवेषयु कथं दयाच्वंगु कोरियाली प्रायद्वीप सोभियत व अमेरिकी मतभेदयु कारणं याना ३८गु समानान्तर रेखाय् बाया निगु देय्‌यु पलिस्था जुल। थ्व थाय् सोभियत संघं प्रभावित देय्‌यु कथं विकास जुल। ==भूगोल== ===सागर=== * म्हासु सागर: थ्व [[पूर्वी चीन सागर]]या उत्तरी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीनया मुख्यभूमि व [[कोरिया|कोरियन प्रायद्वीप]]या दथुइ ला। थुकिया नां थुकिया लःया रङ म्हासु जुया च्वंगु कारणं तःगु खः। थ्व रङ ह्वाङ हो खुसि (Yellow River) व गोबी मरुभूमि निसें वइगु फिया कारणं दःगु खः। थुकिया कूल क्षेत्रफल ३,८०,००० वर्ग किलोमिटर दु व थुकिया औसत गाः ४४ मिटर जक दु। थुकिया उत्तरी भागयात [[बोहाई सागर]] (Bohai Sea) धाइ, गुगु चीनया छगू तःधंगु व्यापारिक केन्द्र खः। थ्व सागरय् दँय्-दँच्छि तःधंगु परिमाणय् खुसिया ल वइ गुकिं थुकिया जलचर वातावरणयात विशिष्ट दयेकी। थ्व सागर चीन व दक्षिण कोरिया निगुलिं देय्या व्यापार, न्या लायेगु व औद्योगिकीकरणया निंतिं अति महत्त्वपूर्ण दु। थ्व सागरया सिथय् च्वंगु बन्दरगाह नगरत दसु छिङदाओ, डालियान व इन्चोन तस्कं नांजाः। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{देय् च्वसु}} [[Category:देय्]] c66rhm9xq43e5rg00ta7jm84rudv7sa 0 1530 1126461 1076647 2026-09-28T12:31:41Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1126461 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/दक्षिण कोरिया}} [[Image:Seal of South Korea.svg|85px]] [[Image:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav]] [[Image:창덕궁 전경 (2012).jpg|thumb|[[Changdeokgung]]]] {{Infobox country |native_name = कोरिया गणतन्त्र<br />대한민국 / 大韓民國 |conventional_long_name = ''देहान् मिन्गुक'' |common_name = दक्षिण कोरिया |image_flag = Flag of South Korea.svg |image_coat = Coat of arms of South Korea.svg |image_map = Locator map of South Korea.svg |national_motto = <!--{{lang|ko-Hang-KR|널리 인간을 이롭게 하라}}<br/>{{lang|ko-Hant-KR|弘益人間}}<br/><small>"Broadly bring benefit to humanity"</small><p>{{cn}}</p> --> |national_anthem = ''[[अएगुकेगा]]'' (नेपालभाषा: देशभक्तिया म्ये) |official_languages = [[कोरियन भाषा व साहित्य|कोरियन]] |capital = [[सोल]] |latd=37 |latm=35 |latNS=N |longd=127 |longm=0 |longEW=E |largest_city = [[सोल]] |government_type = अध्यक्षीय गणतन्त्र |leader_title1 = [[दक्षिण कोरियाया राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] |leader_title2 = [[दक्षिण कोरियाया प्रधानमन्त्री|प्रधानमंत्री]] |leader_name1 = ली म्यूंग-बाक |leader_name2 = चुंग उन-चान |area_rank = १०८ गु |area_magnitude = 1 E10 |area = ९९,६४६ |areami² = ३८,४९२ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = ०.३ |population_estimate = ४८,८४६,८२३ <!--UN WPP--> |population_estimate_rank = २५ गु |population_estimate_year = जुलाई २००६ |population_density = ४८० |population_densitymi² = १,२७४ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = १९ गु |GDP_PPP = ९९४.४ अरब $ |GDP_PPP_rank = १४ गु |GDP_PPP_year = २००५ |GDP_PPP_per_capita = २०,५९० $ |GDP_PPP_per_capita_rank = ३३गु |sovereignty_type = [[दक्षिण कोरियाया इतिहास|पलिस्था]] |established_event1 = [[गोजोसिओन]] |established_event2 = गणराज्य घोषित |established_event3 = मुक्ति |established_event4 = प्रथम गणराज्य |established_event5 = संयुक्त राष्ट्र संघ मान्यता |established_date1 = [[अक्टोबर ३]], [[२३३३ ईपू]]^अ |established_date2 = [[मार्च १]] [[सन् १९१९]] (''[[de jure]]'') |established_date3 = [[अगस्ट १५]] [[सन् १९४५]] |established_date4 = [[अगस्ट १५]][[सन् १९४८]] |established_date5 = [[डिसेम्बर १२]] [[सन् १९४८]] |HDI = ०.९१२ |HDI_rank = २६ गु |HDI_year = २००४ |HDI_category = <font color="#009900">उच्च</font> |currency = [[दक्षिण कोरियामि वन]] |currency_code = KRW |country_code = KOR |time_zone = [[कोरिया मानक समय]] |utc_offset = +९ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +९ |cctld = [[.kr]] |calling_code = ८२ |footnotes = }} '''दक्षिण कोरिया''' आधिकारिक रुपं '''गणतन्त्र कोरिया''' पूर्वी एसियाया छगू देय् ख। थ्व देसं कोरियाली प्रायद्वीपया दक्षिणी भाग दयेकि। थ्व देय्या कोरियाली असैनिकीकृत क्षेत्रय् उत्तर कोरिया नाप सीमा स्वा धाःसा थ्व देसं सकल कोरियन प्रायद्वीपया भूभाग व चीन व रुसलिसेया भूमिगत सीमा नं दाबी याःगु दु। थ्व देय्या पश्चिमी सीमा म्यासुगु सागरं दयेकि धाःसा थुकिया पूर्वी सीमाय् जापान सागर दु । दक्षिण कोरियां मुक्कं प्रायद्वीप व लिक्कया टापुतेगु छगू जक वैध सरकार जूगु दाबी याःगु दु। थ्व देय्या जनसंख्या ५१.९६ मिलियन दु, गुकिलि बच्छि सोल राजधानी क्षेत्रय् च्वनि, हलिमया न्यागूगु दकलय् अप्व जनसंख्या दूगु महानगरीय क्षेत्र सोल ख। मेमेगु मू नगरय् बुसान, डेगु, व इन्चियन ला। कोरियाली प्रायद्वीपय् लोअर पाषाण काल ​​निसें हे मनूत च्वनाच्वंगु दु। थुकिया न्हापांगु राज्य ईसापूर्व ७गु शताब्दीया सुरुइ चिनिया अभिलेखय् न्ह्यथनातःगु दु। ७गु शताब्दीया अन्तय् कोरियाया स्वंगु राज्ययात सिल्ला व बल्हाय् एकीकरण यायेधुंका कोरियाय् [[गोर्यो राजवंश]] (९१८–१३९२) व [[जोसियन राजवंश]] (१३९२–१८९७)या शासन जुल। वयां लिपाया कोरियाली साम्राज्य (१८९७–१९१०) सन् १९१०इ जापान साम्राज्यय् दुथ्याःगु ख। निगूगु विश्वयुद्धय् जापानं आत्मसमर्पण यायेधुंकाः जापानी शासन क्वचाल, वयां लिपा कोरिया निगू क्षेत्रय् ब्वथल: छगू उत्तरी क्षेत्र , गुकियात सोभियत संघं कब्जा याःगु खः, व छगू दक्षिणी क्षेत्र , गुकियात अमेरिकां नियन्त्रण याःगु खः। पुनः एकीकरणया वार्ता असफल जुइधुंका सन् १९४८ अगस्टय् दक्षिणी अञ्चल गणतन्त्र कोरिया जुल धाःसा वयां लिपाया लाय् उत्तरी अञ्चल कम्युनिष्ट लोकतान्त्रिक जनगणतन्त्र कोरिया जुल। सन् १९५०य् उत्तर कोरियाली आक्रमणं कोरियाली युद्ध न्ह्याकल, गुगु सन् १९५३य् अमेरिकी नेतृत्वया संयुक्त राष्ट्र संघया कमाण्ड व सोभियत ग्वाहालिइ चीनं वःगु जनस्वयंसेवक सेना दुथ्याःगु व्यापक ल्वापु लिपा क्वचाल। युद्धं ३० लखः कोरियालीत सीगु खःसा अर्थतन्त्र नं बर्बाद जूगु खः। सन् १९६०या अप्रिल क्रान्तिइ सिंगम्यान रीया नेतृत्वय् निरंकुश प्रथम गणतन्त्र कोरिया सत्ताच्युत जुल तर निगूगु गणतन्त्रं क्रान्तिकारी उत्साहयात नियन्त्रण यायेमफुत। सन् १९६१ या मे १६य् पार्क चुङ हीया नेतृत्वय् जूगु तख्तापलटं निगूगु गणतन्त्रया अन्त्य यात, गुकिं सन् १९६३ य् स्वंगूगु गणतन्त्रया शुरुवातया संकेत बिल। पार्कया नेतृत्वय् दक्षिण कोरियाया अर्थतन्त्र सुथांलाये शुरु जुल, गुकिं प्रति व्यक्ति औसत जीडीपीइ दकलय् याकनं अप्वःगु छगू रेकर्ड दयेकल। प्राकृतिक संसाधनया अभाव जूसां नं थ्व राष्ट्र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार व आर्थिक विश्वव्यापीकरणय् आधारित च्यागू एसियाली टाइगरय् छगू जुसें तीव्र गतिं विकास जुल, निर्यात-उन्मुख औद्योगीकरणलिसे विश्व अर्थतन्त्र दुने थःत एकीकृत यात। सन् १९७२या अक्टोबर पुनर्स्थापना धुंका प्यंगूगु गणतन्त्र पलिस्था जुल, गुकिलि पार्कं पूर्ण शक्ति काःगु ख। युशिन संविधानं राष्ट्रपतिं आधारभूत मानव अधिकार निलम्बन यानाः संसदया स्वब्वय् छब्व नियुक्त यायेफइगु घोषणा याःगु खः। सरकारं विपक्षीयात दमन यायेगु व मानवअधिकार हनन् यायेगु ज्या थ्व इलय् झन तीव्र जुल। सन् १९७९य् पार्कया हत्या लिपा नं चुन डू-ह्वानया नेतृत्वय् प्यंगुगु गणतन्त्रय् निरंकुश शासन जारी जुल, गुकिलिं निगु तख्तापलटं हिंसक रुपं सत्ता कब्जा यात व ग्वाङजु विद्रोहयात क्रूरतापूर्वक दमन यात। सन् १९८७या जुनय् लोकतान्त्रिक संघर्षं निरंकुश शासनया अन्त्य यासें वर्तमान खुगु गणतन्त्र दयेकल। थ्व देय्‌यात आः महाद्वीपीय व पूर्वी एसियाया दकलय् उन्नत लोकतन्त्रया धलखय् कायेगु या। दक्षिण कोरियां सन् १९८७या संविधान कथं एकसदनीय व्यवस्थापिका संसद राष्ट्रिय सभा नापं एकात्मक राष्ट्रपति गणतन्त्र कायम यानाच्वंगु दु। थ्व देय्यात क्षेत्रीय शक्ति व विकसित देय् या रुपय् कायेगु या, थुकिया अर्थतन्त्र जीडीपी नोमिनलया ल्याखं हलिंया झिंप्यंगूगु दकलय् तःधंगु व जीडीपी (पीपीपी)या ल्याखं झिंप्यंगूगु दकलय् तःधंगु अर्थतन्त्र ख। थन हलिंया दकलय् द्रुत इन्टरनेट कनेक्सन व दकलय् घना तीव्र गतिया रेल नेटवर्क दु। थ्व देय् हलिंया गुंगु दकलय् तःधंगु निर्यातक व गुंगु दकलय् तःधंगु आयातकर्ता खः। थुकिया सशस्त्र सेना हलिमया दकलय् बल्लाःगु सैनिकय् छगू खः धाःसा सैनिक व अर्धसैनिक कर्मचारीया ल्याखं हलिंया निगुगु दकलय् तःधंगु स्थायी सेना ख। २१गु शताब्दीइ दक्षिण कोरिया विश्वव्यापी रुपं प्रभावशाली पप संस्कृतिया निंतिं नांजाःगु दु, विशेष यानाः संगीत, टिभी नाटक व संकिपाय्। थुकियात "कोरियन वेभ"या नामं म्हसीकिगु या। थ्व देय् ओइसिडि(OECD)या विकास ग्वाहालि समिति ( Development Assistance Committee), जी२० , आईपीईएफ, व पेरिस क्लबया दुजः खः। ==नामाकरण== कोरिया नां छगू एक्सोनिम (exonym) ख, यद्यपि थ्व छगू ऐतिहासिक राज्यया नां, "गोर्यो" वा "कोर्यो" नं वःगु ख। गोर्यो ५गु शताब्दीइ गोगुर्यों राज्यया चिहाकःगु नां ख व थुकिया १०गु शताब्दीया उत्तराधिकारी राज्य गोर्योया नां ख। आगन्तुक अरब व फारसी व्यापारीतयेसं थुकिया नां "कोरिया" धकाः उच्चारण यात। कोरियाया आधुनिक नां १५६८या न्हापांगु पोर्चुगिज नक्साय् जोआओ भाज डौराडों (João vaz Dourado) "कोनराई" (Conrai) व लिपा १६गु शताब्दीया अन्त व १७गु शताब्दीया सुरुइ कोरिया (कोरिया)या रुपय् १६३०या टेक्सेरा अल्बर्नाज (Teixeira Albernaz)या नक्साय् खनेदु। गोर्यो साम्राज्य दकलय् न्हापां पश्चिमीतेसं अफोन्सो डी अल्बुकर्कं सन् १५११य् मलाक्का त्याकूबलय् म्हसीकल व पोर्चुगिजतेसं गोरेसया नामं म्हसीकिगु हलिंया थ्व भागनाप व्यापार याइपिं मनुतेगु वर्णन यात। सन् १३९२इ गोर्योया थासय् जोसियन सत्ताय् थ्यनेधुंका जोसियन दक्वं भूभागया आधिकारिक नां जुल, यद्यपि थ्व नां सर्वव्यापी रुपं स्वीकार मजू। थ्व न्हुगु आधिकारिक नांया उत्पत्ति प्राचीन राज्य गोजोसिओं (२३३३ ईसापूर्व)य् दु। सन् १८९७इ जोसियन राजवंशं थ्व देय्‌या आधिकारिक नां जोसियनं देहान जेगुक ( कोरियाली साम्राज्य ) तःगु ख। दाएहान (महान हान) नां सम्हान (स्वंगु हान) पाखें वःगु ख, गुकिलिं कोरियाया स्वंगु राज्ययात संकेत याइ। तर जोसियन नां आः नं कोरियालीतेसं थःगु देय्यात संकेत यायेत व्यापक रुपं छ्येलिगु या, यद्यपि थ्व नां आः आधिकारिक नां मखु। जापानी शासनय् धाःसा निगु नां हान व जोसियन सहअस्तित्वय् दुगु खः। जापानया आत्मसमर्पण लिपा , सन् १९४५ य् "गणतन्त्र कोरिया" वा "तेहान मिनगुक" ( 대한민국 /大韓民國, IPA : /ˈtɛ̝ːɦa̠n.min.ɡuk̚/) न्हुगु देय्या कानूनी नांया रुपय् नालाकाल। तर थ्व कोरियन नांया प्रत्यक्ष अनुवाद मखु। थुकिया लिच्वः कथं कोरियाली नां "दाएहान मिंगुक" गबलें गबलें दक्षिण कोरियालीतेसं कोरियाली जातिया निंतिं छ्येलि व दक्षिण कोरियाली राज्यया निंतिं जक्क छ्येलिमखु। ==इतिहास== दक्षिण कोरियाया इतिहासया कालखण्ड थ्व कथं दु: * प्राचीन कोरिया * कोरियाया स्वंगु राज्य * एकीकृत राजवंश: गोर्यो (Goryeo) कोरियन प्रायद्वीपय् ई.सं. ९१८ निसें १३९२ तक्क शासन याःगु छगू साम्राज्यवादी राजवंश खः। थुकिया पलिस्था जुजु ताएजो (वाङ गोन) नं उत्तर-दक्षिण कोरियामि राज्यतेत छप्पँ यानाः याःगु खः। थ्व हे राजवंशया नां "गोर्यो" निसें आःया आधुनिक "कोरिया" नां वःगु खः। गोर्योया ईलय् बुद्ध धर्म राज्यया मू धर्म खः व थुकिया प्रभाव कला, वास्तुकला व संस्कृतिइ खनेदत। थ्व ईलय् हलिंया हे न्हापांगु धातुया संकेज्युगु छापाखाना (metal movable type) व प्रसिद्ध त्रिपितक कोरियाना (Tripitaka Koreana) दयेकेगु ज्या जुल। ११गू व १२गू शताब्दीइ थ्व राज्यं लियौ व जिन साम्राज्य नाप संघर्ष याःगु खः। १३गू शताब्दीइ मङ्गोल साम्राज्यया आक्रमणं गर्योयात मङ्गोलतेगु अधीनया राज्य (vassal state) दयेकल। लिपा १३९२ य् जोसोन राजवंशया पलिस्था नापं थ्व साम्राज्यया अन्त जुल। * जापानी कब्जा व निगूगु विश्वयुद्ध * आधुनिक इतिहास ** कोरियाली युद्ध ** कोरियाली युद्ध लिपा (१९६०–१९९०) ** समकालीन इतिहास ==भूगोल== दक्षिण कोरिया कोरियाली प्रायद्वीपया दक्षिणी भागय् ला। थ्व प्रायद्वीपया हाकः महाद्वीपीय व पूर्वी एसियाली मू भूभागं करिब १,१०० किमि (६८० माइल) तापाक्क थ्यं। थ्व पहाडी प्रायद्वीपया पश्चिमय् म्यासुगु सागर व पूर्वय् जापान सागर ला। थुकिया दक्षिणी सिथः [[कोरिया जलसन्धि]] व पूर्वी चीन सागरय् ला। थ्व देय्, दक्वं टापुत नापं, अक्षांश ३३° व ३९°N , व देशान्तर १२४° व १३०° पूर्वया दथुइ ला। थ्व देय्या कुल क्षेत्रफल १००,४१० वर्ग किलोमिटर (३८,७६८.५२ वर्ग माइल) दु। दक्षिण कोरियायात प्यंगू सामान्य क्षेत्रय् बायेछिं: * तजाःगु पर्वः झ्वः व संकीर्ण तटीय ख्यःया पूर्वी क्षेत्र; * चकंगु तटीय ख्यः, खुसिया स्वनिगः, व रोलिङ हिल्सया छगू पश्चिमी क्षेत्र; * पर्वः व स्वनिगःया दक्षिणपश्चिमी क्षेत्र; व * दक्षिणपूर्वी क्षेत्रय् नाक्डोङ खुसिया चकंगु स्वनिगः। दक्षिण कोरियाय् स्वंगु स्थलीय इकोरिजन दु: मध्य कोरियाली पर्णपाती जंगल ( Central Korean deciduous forests), मन्चुरियन मिश्रित जंगल, व दक्षिण कोरिया सदाबहार जंगल। दक्षिण कोरियाया भूभाग अप्व यानाः पहाडी दु, गुकिलि अप्व बुँज्या यायेबहः मजू। लोल्याण्ड, मू कथं पश्चिम व दक्षिणपूर्वय् ला व कुल भूमि क्षेत्रफलया ३०% जक दु। दक्षिण कोरियाय् २० राष्ट्रिय निकुञ्ज व लोकंह्वाःगु प्रकृतिया थाय् दु गथेकि बोसिओङ च्या ख्यः, सुन्चियन बे इकोलोजिकल पार्क , व जिरिसान। दक्षिण कोरियाया पश्चिमी व दक्षिणी तटय् थ्यंमथ्यं ३,००० टापुत दु। थन्याःगु आपालं टापू चिधं व मनूत च्वनिगु मयाः। जेजु प्रान्त दक्षिण कोरियाया दक्षिणी तट स्वया करिब १०० किलोमिटर (६२ माइल) तापाक्क ला। थ्व प्रान्त देय्‌या दकलय् तःधंगु टापु ख, गुकिया क्षेत्रफल १,८४५ वर्ग किलोमिटर (७१२ वर्ग माइल) दु। जेजुइ दक्षिण कोरियाया दकलय् तःजाःगु च्वका नं दु। थ्व च्वकाया ना हल्लासन खः व थ्व छगू ​​विलुप्त ज्वालामुखी ख। थ्व च्वका समुद्र सतह स्वया १९५० मिटर (६,४०० फिट) च्वय् थ्यं। दक्षिण कोरियाया दकलय् पूर्वी टापुइ उलेउङ्दो व लियान्कोर्ट रक्स (डोक्दो/ताकेशिमा) ला धाःसा मारादो व सोकोत्रा ​​रक दक्षिण कोरियाया दकलय् दक्षिणी टापु ख। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} {{देय्}} {{Commonscat|South Korea}} [[पुचः:देय्]] 1hm3467q7eh5m7f92bnl1jb09bbmw9u 1126609 1126461 2026-09-29T00:46:40Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1126609 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/दक्षिण कोरिया}} [[Image:Seal of South Korea.svg|85px]] [[Image:National anthem of South Korea, performed by the United States Navy Band.wav]] [[Image:창덕궁 전경 (2012).jpg|thumb|[[Changdeokgung]]]] {{Infobox country |native_name = कोरिया गणतन्त्र<br />대한민국 / 大韓民國 |conventional_long_name = ''देहान् मिन्गुक'' |common_name = दक्षिण कोरिया |image_flag = Flag of South Korea.svg |image_coat = Coat of arms of South Korea.svg |image_map = Locator map of South Korea.svg |national_motto = <!--{{lang|ko-Hang-KR|널리 인간을 이롭게 하라}}<br/>{{lang|ko-Hant-KR|弘益人間}}<br/><small>"Broadly bring benefit to humanity"</small><p>{{cn}}</p> --> |national_anthem = ''[[अएगुकेगा]]'' (नेपालभाषा: देशभक्तिया म्ये) |official_languages = [[कोरियन भाषा व साहित्य|कोरियन]] |capital = [[सोल]] |latd=37 |latm=35 |latNS=N |longd=127 |longm=0 |longEW=E |largest_city = [[सोल]] |government_type = अध्यक्षीय गणतन्त्र |leader_title1 = [[दक्षिण कोरियाया राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]] |leader_title2 = [[दक्षिण कोरियाया प्रधानमन्त्री|प्रधानमंत्री]] |leader_name1 = ली म्यूंग-बाक |leader_name2 = चुंग उन-चान |area_rank = १०८ गु |area_magnitude = 1 E10 |area = ९९,६४६ |areami² = ३८,४९२ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = ०.३ |population_estimate = ४८,८४६,८२३ <!--UN WPP--> |population_estimate_rank = २५ गु |population_estimate_year = जुलाई २००६ |population_density = ४८० |population_densitymi² = १,२७४ <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = १९ गु |GDP_PPP = ९९४.४ अरब $ |GDP_PPP_rank = १४ गु |GDP_PPP_year = २००५ |GDP_PPP_per_capita = २०,५९० $ |GDP_PPP_per_capita_rank = ३३गु |sovereignty_type = [[दक्षिण कोरियाया इतिहास|पलिस्था]] |established_event1 = [[गोजोसिओन]] |established_event2 = गणराज्य घोषित |established_event3 = मुक्ति |established_event4 = प्रथम गणराज्य |established_event5 = संयुक्त राष्ट्र संघ मान्यता |established_date1 = [[अक्टोबर ३]], [[२३३३ ईपू]]^अ |established_date2 = [[मार्च १]] [[सन् १९१९]] (''[[de jure]]'') |established_date3 = [[अगस्ट १५]] [[सन् १९४५]] |established_date4 = [[अगस्ट १५]][[सन् १९४८]] |established_date5 = [[डिसेम्बर १२]] [[सन् १९४८]] |HDI = ०.९१२ |HDI_rank = २६ गु |HDI_year = २००४ |HDI_category = <font color="#009900">उच्च</font> |currency = [[दक्षिण कोरियामि वन]] |currency_code = KRW |country_code = KOR |time_zone = [[कोरिया मानक समय]] |utc_offset = +९ |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +९ |cctld = [[.kr]] |calling_code = ८२ |footnotes = }} '''दक्षिण कोरिया''' आधिकारिक रुपं '''गणतन्त्र कोरिया''' पूर्वी एसियाया छगू देय् ख। थ्व देसं कोरियाली प्रायद्वीपया दक्षिणी भाग दयेकि। थ्व देय्या कोरियाली असैनिकीकृत क्षेत्रय् उत्तर कोरिया नाप सीमा स्वा धाःसा थ्व देसं सकल कोरियन प्रायद्वीपया भूभाग व चीन व रुसलिसेया भूमिगत सीमा नं दाबी याःगु दु। थ्व देय्या पश्चिमी सीमा म्यासुगु सागरं दयेकि धाःसा थुकिया पूर्वी सीमाय् जापान सागर दु । दक्षिण कोरियां मुक्कं प्रायद्वीप व लिक्कया टापुतेगु छगू जक वैध सरकार जूगु दाबी याःगु दु। थ्व देय्या जनसंख्या ५१.९६ मिलियन दु, गुकिलि बच्छि सोल राजधानी क्षेत्रय् च्वनि, हलिमया न्यागूगु दकलय् अप्व जनसंख्या दूगु महानगरीय क्षेत्र सोल ख। मेमेगु मू नगरय् बुसान, डेगु, व इन्चियन ला। कोरियाली प्रायद्वीपय् लोअर पाषाण काल ​​निसें हे मनूत च्वनाच्वंगु दु। थुकिया न्हापांगु राज्य ईसापूर्व ७गु शताब्दीया सुरुइ चिनिया अभिलेखय् न्ह्यथनातःगु दु। ७गु शताब्दीया अन्तय् कोरियाया स्वंगु राज्ययात सिल्ला व बल्हाय् एकीकरण यायेधुंका कोरियाय् [[गोर्यो राजवंश]] (९१८–१३९२) व [[जोसियन राजवंश]] (१३९२–१८९७)या शासन जुल। वयां लिपाया कोरियाली साम्राज्य (१८९७–१९१०) सन् १९१०इ जापान साम्राज्यय् दुथ्याःगु ख। निगूगु विश्वयुद्धय् जापानं आत्मसमर्पण यायेधुंकाः जापानी शासन क्वचाल, वयां लिपा कोरिया निगू क्षेत्रय् ब्वथल: छगू उत्तरी क्षेत्र , गुकियात सोभियत संघं कब्जा याःगु खः, व छगू दक्षिणी क्षेत्र , गुकियात अमेरिकां नियन्त्रण याःगु खः। पुनः एकीकरणया वार्ता असफल जुइधुंका सन् १९४८ अगस्टय् दक्षिणी अञ्चल गणतन्त्र कोरिया जुल धाःसा वयां लिपाया लाय् उत्तरी अञ्चल कम्युनिष्ट लोकतान्त्रिक जनगणतन्त्र कोरिया जुल। सन् १९५०य् उत्तर कोरियाली आक्रमणं कोरियाली युद्ध न्ह्याकल, गुगु सन् १९५३य् अमेरिकी नेतृत्वया संयुक्त राष्ट्र संघया कमाण्ड व सोभियत ग्वाहालिइ चीनं वःगु जनस्वयंसेवक सेना दुथ्याःगु व्यापक ल्वापु लिपा क्वचाल। युद्धं ३० लखः कोरियालीत सीगु खःसा अर्थतन्त्र नं बर्बाद जूगु खः। सन् १९६०या अप्रिल क्रान्तिइ सिंगम्यान रीया नेतृत्वय् निरंकुश प्रथम गणतन्त्र कोरिया सत्ताच्युत जुल तर निगूगु गणतन्त्रं क्रान्तिकारी उत्साहयात नियन्त्रण यायेमफुत। सन् १९६१ या मे १६य् पार्क चुङ हीया नेतृत्वय् जूगु तख्तापलटं निगूगु गणतन्त्रया अन्त्य यात, गुकिं सन् १९६३ य् स्वंगूगु गणतन्त्रया शुरुवातया संकेत बिल। पार्कया नेतृत्वय् दक्षिण कोरियाया अर्थतन्त्र सुथांलाये शुरु जुल, गुकिं प्रति व्यक्ति औसत जीडीपीइ दकलय् याकनं अप्वःगु छगू रेकर्ड दयेकल। प्राकृतिक संसाधनया अभाव जूसां नं थ्व राष्ट्र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार व आर्थिक विश्वव्यापीकरणय् आधारित च्यागू एसियाली टाइगरय् छगू जुसें तीव्र गतिं विकास जुल, निर्यात-उन्मुख औद्योगीकरणलिसे विश्व अर्थतन्त्र दुने थःत एकीकृत यात। सन् १९७२या अक्टोबर पुनर्स्थापना धुंका प्यंगूगु गणतन्त्र पलिस्था जुल, गुकिलि पार्कं पूर्ण शक्ति काःगु ख। युशिन संविधानं राष्ट्रपतिं आधारभूत मानव अधिकार निलम्बन यानाः संसदया स्वब्वय् छब्व नियुक्त यायेफइगु घोषणा याःगु खः। सरकारं विपक्षीयात दमन यायेगु व मानवअधिकार हनन् यायेगु ज्या थ्व इलय् झन तीव्र जुल। सन् १९७९य् पार्कया हत्या लिपा नं चुन डू-ह्वानया नेतृत्वय् प्यंगुगु गणतन्त्रय् निरंकुश शासन जारी जुल, गुकिलिं निगु तख्तापलटं हिंसक रुपं सत्ता कब्जा यात व ग्वाङजु विद्रोहयात क्रूरतापूर्वक दमन यात। सन् १९८७या जुनय् लोकतान्त्रिक संघर्षं निरंकुश शासनया अन्त्य यासें वर्तमान खुगु गणतन्त्र दयेकल। थ्व देय्‌यात आः महाद्वीपीय व पूर्वी एसियाया दकलय् उन्नत लोकतन्त्रया धलखय् कायेगु या। दक्षिण कोरियां सन् १९८७या संविधान कथं एकसदनीय व्यवस्थापिका संसद राष्ट्रिय सभा नापं एकात्मक राष्ट्रपति गणतन्त्र कायम यानाच्वंगु दु। थ्व देय्यात क्षेत्रीय शक्ति व विकसित देय् या रुपय् कायेगु या, थुकिया अर्थतन्त्र जीडीपी नोमिनलया ल्याखं हलिंया झिंप्यंगूगु दकलय् तःधंगु व जीडीपी (पीपीपी)या ल्याखं झिंप्यंगूगु दकलय् तःधंगु अर्थतन्त्र ख। थन हलिंया दकलय् द्रुत इन्टरनेट कनेक्सन व दकलय् घना तीव्र गतिया रेल नेटवर्क दु। थ्व देय् हलिंया गुंगु दकलय् तःधंगु निर्यातक व गुंगु दकलय् तःधंगु आयातकर्ता खः। थुकिया सशस्त्र सेना हलिमया दकलय् बल्लाःगु सैनिकय् छगू खः धाःसा सैनिक व अर्धसैनिक कर्मचारीया ल्याखं हलिंया निगुगु दकलय् तःधंगु स्थायी सेना ख। २१गु शताब्दीइ दक्षिण कोरिया विश्वव्यापी रुपं प्रभावशाली पप संस्कृतिया निंतिं नांजाःगु दु, विशेष यानाः संगीत, टिभी नाटक व संकिपाय्। थुकियात "कोरियन वेभ"या नामं म्हसीकिगु या। थ्व देय् ओइसिडि(OECD)या विकास ग्वाहालि समिति ( Development Assistance Committee), जी२० , आईपीईएफ, व पेरिस क्लबया दुजः खः। ==नामाकरण== कोरिया नां छगू एक्सोनिम (exonym) ख, यद्यपि थ्व छगू ऐतिहासिक राज्यया नां, "गोर्यो" वा "कोर्यो" नं वःगु ख। गोर्यो ५गु शताब्दीइ गोगुर्यों राज्यया चिहाकःगु नां ख व थुकिया १०गु शताब्दीया उत्तराधिकारी राज्य गोर्योया नां ख। आगन्तुक अरब व फारसी व्यापारीतयेसं थुकिया नां "कोरिया" धकाः उच्चारण यात। कोरियाया आधुनिक नां १५६८या न्हापांगु पोर्चुगिज नक्साय् जोआओ भाज डौराडों (João vaz Dourado) "कोनराई" (Conrai) व लिपा १६गु शताब्दीया अन्त व १७गु शताब्दीया सुरुइ कोरिया (कोरिया)या रुपय् १६३०या टेक्सेरा अल्बर्नाज (Teixeira Albernaz)या नक्साय् खनेदु। गोर्यो साम्राज्य दकलय् न्हापां पश्चिमीतेसं अफोन्सो डी अल्बुकर्कं सन् १५११य् मलाक्का त्याकूबलय् म्हसीकल व पोर्चुगिजतेसं गोरेसया नामं म्हसीकिगु हलिंया थ्व भागनाप व्यापार याइपिं मनुतेगु वर्णन यात। सन् १३९२इ गोर्योया थासय् जोसियन सत्ताय् थ्यनेधुंका जोसियन दक्वं भूभागया आधिकारिक नां जुल, यद्यपि थ्व नां सर्वव्यापी रुपं स्वीकार मजू। थ्व न्हुगु आधिकारिक नांया उत्पत्ति प्राचीन राज्य गोजोसिओं (२३३३ ईसापूर्व)य् दु। सन् १८९७इ जोसियन राजवंशं थ्व देय्‌या आधिकारिक नां जोसियनं देहान जेगुक ( कोरियाली साम्राज्य ) तःगु ख। दाएहान (महान हान) नां सम्हान (स्वंगु हान) पाखें वःगु ख, गुकिलिं कोरियाया स्वंगु राज्ययात संकेत याइ। तर जोसियन नां आः नं कोरियालीतेसं थःगु देय्यात संकेत यायेत व्यापक रुपं छ्येलिगु या, यद्यपि थ्व नां आः आधिकारिक नां मखु। जापानी शासनय् धाःसा निगु नां हान व जोसियन सहअस्तित्वय् दुगु खः। जापानया आत्मसमर्पण लिपा , सन् १९४५ य् "गणतन्त्र कोरिया" वा "तेहान मिनगुक" ( 대한민국 /大韓民國, IPA : /ˈtɛ̝ːɦa̠n.min.ɡuk̚/) न्हुगु देय्या कानूनी नांया रुपय् नालाकाल। तर थ्व कोरियन नांया प्रत्यक्ष अनुवाद मखु। थुकिया लिच्वः कथं कोरियाली नां "दाएहान मिंगुक" गबलें गबलें दक्षिण कोरियालीतेसं कोरियाली जातिया निंतिं छ्येलि व दक्षिण कोरियाली राज्यया निंतिं जक्क छ्येलिमखु। ==इतिहास== दक्षिण कोरियाया इतिहासया कालखण्ड थ्व कथं दु: * प्राचीन कोरिया * कोरियाया स्वंगु राज्य * एकीकृत राजवंश: गोर्यो (Goryeo) कोरियन प्रायद्वीपय् ई.सं. ९१८ निसें १३९२ तक्क शासन याःगु छगू साम्राज्यवादी राजवंश खः। थुकिया पलिस्था जुजु ताएजो (वाङ गोन) नं उत्तर-दक्षिण कोरियामि राज्यतेत छप्पँ यानाः याःगु खः। थ्व हे राजवंशया नां "गोर्यो" निसें आःया आधुनिक "कोरिया" नां वःगु खः। गोर्योया ईलय् बुद्ध धर्म राज्यया मू धर्म खः व थुकिया प्रभाव कला, वास्तुकला व संस्कृतिइ खनेदत। थ्व ईलय् हलिंया हे न्हापांगु धातुया संकेज्युगु छापाखाना (metal movable type) व प्रसिद्ध त्रिपितक कोरियाना (Tripitaka Koreana) दयेकेगु ज्या जुल। ११गू व १२गू शताब्दीइ थ्व राज्यं लियौ व जिन साम्राज्य नाप संघर्ष याःगु खः। १३गू शताब्दीइ मङ्गोल साम्राज्यया आक्रमणं गर्योयात मङ्गोलतेगु अधीनया राज्य (vassal state) दयेकल। लिपा १३९२ य् जोसोन राजवंशया पलिस्था नापं थ्व साम्राज्यया अन्त जुल। * जापानी कब्जा व निगूगु विश्वयुद्ध * आधुनिक इतिहास ** कोरियाली युद्ध ** कोरियाली युद्ध लिपा (१९६०–१९९०) ** समकालीन इतिहास ==भूगोल== दक्षिण कोरिया कोरियाली प्रायद्वीपया दक्षिणी भागय् ला। थ्व प्रायद्वीपया हाकः महाद्वीपीय व पूर्वी एसियाली मू भूभागं करिब १,१०० किमि (६८० माइल) तापाक्क थ्यं। थ्व पहाडी प्रायद्वीपया पश्चिमय् म्यासुगु सागर व पूर्वय् जापान सागर ला। थुकिया दक्षिणी सिथः [[कोरिया जलसन्धि]] व पूर्वी चीन सागरय् ला। थ्व देय्, दक्वं टापुत नापं, अक्षांश ३३° व ३९°N , व देशान्तर १२४° व १३०° पूर्वया दथुइ ला। थ्व देय्या कुल क्षेत्रफल १००,४१० वर्ग किलोमिटर (३८,७६८.५२ वर्ग माइल) दु। दक्षिण कोरियायात प्यंगू सामान्य क्षेत्रय् बायेछिं: * तजाःगु पर्वः झ्वः व संकीर्ण तटीय ख्यःया पूर्वी क्षेत्र; * चकंगु तटीय ख्यः, खुसिया स्वनिगः, व रोलिङ हिल्सया छगू पश्चिमी क्षेत्र; * पर्वः व स्वनिगःया दक्षिणपश्चिमी क्षेत्र; व * दक्षिणपूर्वी क्षेत्रय् नाक्डोङ खुसिया चकंगु स्वनिगः। दक्षिण कोरियाय् स्वंगु स्थलीय इकोरिजन दु: मध्य कोरियाली पर्णपाती जंगल ( Central Korean deciduous forests), मन्चुरियन मिश्रित जंगल, व दक्षिण कोरिया सदाबहार जंगल। दक्षिण कोरियाया भूभाग अप्व यानाः पहाडी दु, गुकिलि अप्व बुँज्या यायेबहः मजू। लोल्याण्ड, मू कथं पश्चिम व दक्षिणपूर्वय् ला व कुल भूमि क्षेत्रफलया ३०% जक दु। दक्षिण कोरियाय् २० राष्ट्रिय निकुञ्ज व लोकंह्वाःगु प्रकृतिया थाय् दु गथेकि बोसिओङ च्या ख्यः, सुन्चियन बे इकोलोजिकल पार्क , व जिरिसान। दक्षिण कोरियाया पश्चिमी व दक्षिणी तटय् थ्यंमथ्यं ३,००० टापुत दु। थन्याःगु आपालं टापू चिधं व मनूत च्वनिगु मयाः। जेजु प्रान्त दक्षिण कोरियाया दक्षिणी तट स्वया करिब १०० किलोमिटर (६२ माइल) तापाक्क ला। थ्व प्रान्त देय्‌या दकलय् तःधंगु टापु ख, गुकिया क्षेत्रफल १,८४५ वर्ग किलोमिटर (७१२ वर्ग माइल) दु। जेजुइ दक्षिण कोरियाया दकलय् तःजाःगु च्वका नं दु। थ्व च्वकाया ना हल्लासन खः व थ्व छगू ​​विलुप्त ज्वालामुखी ख। थ्व च्वका समुद्र सतह स्वया १९५० मिटर (६,४०० फिट) च्वय् थ्यं। दक्षिण कोरियाया दकलय् पूर्वी टापुइ उलेउङ्दो व लियान्कोर्ट रक्स (डोक्दो/ताकेशिमा) ला धाःसा मारादो व सोकोत्रा ​​रक दक्षिण कोरियाया दकलय् दक्षिणी टापु ख। ===सागर=== * म्हासु सागर: थ्व [[पूर्वी चीन सागर]]या उत्तरी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीनया मुख्यभूमि व [[कोरिया|कोरियन प्रायद्वीप]]या दथुइ ला। थुकिया नां थुकिया लःया रङ म्हासु जुया च्वंगु कारणं तःगु खः। थ्व रङ ह्वाङ हो खुसि (Yellow River) व गोबी मरुभूमि निसें वइगु फिया कारणं दःगु खः। थुकिया कूल क्षेत्रफल ३,८०,००० वर्ग किलोमिटर दु व थुकिया औसत गाः ४४ मिटर जक दु। थुकिया उत्तरी भागयात [[बोहाई सागर]] (Bohai Sea) धाइ, गुगु चीनया छगू तःधंगु व्यापारिक केन्द्र खः। थ्व सागरय् दँय्-दँच्छि तःधंगु परिमाणय् खुसिया ल वइ गुकिं थुकिया जलचर वातावरणयात विशिष्ट दयेकी। थ्व सागर चीन व दक्षिण कोरिया निगुलिं देय्या व्यापार, न्या लायेगु व औद्योगिकीकरणया निंतिं अति महत्त्वपूर्ण दु। थ्व सागरया सिथय् च्वंगु बन्दरगाह नगरत दसु छिङदाओ, डालियान व इन्चोन तस्कं नांजाः। ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} {{देय्}} {{Commonscat|South Korea}} [[पुचः:देय्]] kefft2esuayg03lxjuy07fjrcgkas60 0 1532 1126523 1059082 2026-09-28T14:10:32Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[कीर्गीस्तान]] to [[किर्गिजस्तान]] 1059082 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/कीर्गीस्तान}} [[Image:National anthem of Kyrgyzstan.ogg]] [[Image:Kyrgyzstan (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Kyrgyzstan.gif|frameless]] {{Infobox Country | native_name = Кыргыз Республикасы<br>''Kyrgyz Respublikasy''<br>Кыргызская республика<br>''Kyrgyzskaya respublika'' | conventional_long_name = Kyrgyz Republic | common_name = किर्गिस्तान| image_flag = Flag of Kyrgyzstan.svg | image_coat = Emblem of Kyrgyzstan.svg | national_motto = ''none'' | image_map = LocationKyrgyzstan.png | national_anthem = [[National Anthem of the Kyrgyz Republic|National Anthem of the <br> Kyrgyz Republic]] | official_languages = [[Kyrgyz language|Kyrgyz]], [[रुसी भाषा|Russian]] | latd=42 |latm=52 |latNS=N |longd=74 |longm=36 |longEW=E | government_type = [[Republic]] | leader_title1 = [[President of Kyrgyzstan|President]] | leader_title2 = [[Prime Minister of Kyrgyzstan|Prime Minister]] | leader_name1 = [[Kurmanbek Bakiyev]] | leader_name2 = [[Feliks Kulov]] | capital = [[Bishkek]] | largest_city = [[Bishkek]] | area = 199,900 | areami² = 77,181 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->| area_magnitude=1 E11| area_rank = 86th | percent_water = 3.6% | population_estimate = 5,264,000 |<!--UN WPP--> population_estimate_year = July 2005 | population_estimate_rank = 111th | population_census = 4,896,100 | population_census_year = 1999 | population_density = 26 | population_densitymi² = 67 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->| population_density_rank = 176th | GDP_PPP_year = 2005 | GDP_PPP = $10.764 billion |<!--IMF--> GDP_PPP_rank = 134th | GDP_PPP_per_capita = $2,088 | GDP_PPP_per_capita_rank = 140th | HDI_year = 2003 | HDI = 0.702 | HDI_rank = 109th | HDI_category = <font color="#FFCC00">medium</font> | sovereignty_type = [[History of the Soviet Union (1985-1991)|Independence]] | sovereignty_note = From the [[Soviet Union]] | established_event1 = Declared | established_event2 = Completed | established_date1 = [[31 August]] [[1991]] | established_date2 = [[25 December]] [[1991]] | currency = [[Kyrgyzstani Som|Som]] | currency_code = KGS | time_zone = [[Kyrgyzstan Time|KGT]] | utc_offset = +6 | time_zone_DST = | utc_offset_DST = | cctld = [[.kg]] | calling_code = 996 | footnotes = }} '''किर्गिस्तान''' छगू मध्य एसियाली देय् ख। थ्व देय्‌या प्रान्त थ्व कथं दु- * बीशकेक * बातकेन * चोई * जलालाबाद * ओश * तराज़ * नारैन * इसिक कोल * ओश नगर {{Commonscat|Kyrgyzstan}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] 6jmgrgyo2f01fyhttw6bkt0t5kxim42 0 1543 1126529 1124430 2026-09-28T15:59:33Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1126529 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/रुस}} [[Image:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]] [[Image:Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg|frameless]] [[Image:Map of Russia-en.svg|frameless]] {{Infobox Country or territory |native_name = <span style="line-height:1.33em;"> Российская Федерация <br />''Rossiyskaya Federatsiya''</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">रुसी महासंघ</span> |common_name = रुस |national_anthem = [[National Anthem of Russia|Hymn of the Russian Federation]] |image_flag = Flag of Russia.svg |image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg |image_map = LocationRussia.svg |capital = [[मस्को]] |latd=55 |latm=45 |latNS=N |longd=37 |longm=37 |longEW=E |largest_city = राजधानी |official_languages = [[रुसी भाषा]] official throughout nation; [[List of official languages in Russia|thirty others co-official]] in various regions |demonym = Russian |government_type = [[Semi-presidential system|Semi-presidential]]<br />[[federal republic]] |leader_title1 = [[President of Russia|President]] |leader_name1 = [[Dmitry Medvedev]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Russia|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Vladimir Putin]] |sovereignty_type = [[Russian Empire|Formation]] |established_event1 = Founded |established_date1 = 862 [[Anno Domini|AD]] |established_event2 = Declared |established_date2 = [[June 12]] [[1990]] <!--declared by Congress of People's Deputies (http://en.g8russia.ru/land/russia/history/) on June 12, 1991--> |established_event3 = Finalized |established_date3 = [[December 25]], [[1991]] |area = 17,075,400 <!--http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R--> |areami² = 6,592,800 |area_rank = 1st |area_magnitude = 1 E13 |percent_water = 13 <!--http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R--> |population_estimate = 142,754,000 <!--http://www.gks.ru/free_doc/2006/b06_13/04-01.htm--> |population_estimate_year = 2006 |population_estimate_rank = 9th |population_census = 145,274,019 <!--http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_01.htm--> |population_census_year = 2002 |population_density = 8.3 |population_densitymi² = 21.8 |population_density_rank = 209th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = $1.727 trillion<!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2005&ey=2008&ssd=1&sort=subject&ds=%2C&br=1&pr1.x=82&pr1.y=10&c=922&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPWGT%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CLP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=--> |GDP_PPP_rank = 8th¹ <!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2005&ey=2006&ssd=1&sort=subject&ds=%2C&br=1&pr1.x=36&pr1.y=13&c=273%2C223%2C156%2C924%2C922%2C184%2C132%2C134%2C534%2C136%2C112%2C158%2C111%2C542&s=PPPWGT&grp=0&a=--> |GDP_PPP_per_capita = $12,096<!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2005&ey=2008&ssd=1&sort=subject&ds=%2C&br=1&pr1.x=82&pr1.y=10&c=922&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPWGT%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CLP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=--> |GDP_PPP_per_capita_rank = 59th |GDP_nominal = $979 billion |GDP_nominal_rank = 11th |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $6,856 |GDP_nominal_per_capita_rank = 59th |HDI_year = 2004 |HDI = {{increase}} 0.797 |HDI_rank = 65th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 39.9 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Russian ruble|Ruble]] |currency_code = RUB |time_zone = |utc_offset = +2 to +12 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +3 to +13 |cctld = [[.ru]] ([[.su]] reserved) |calling_code = 7 |footnotes = <big>'''[[Portal:Russia|Russia portal]]'''</big> |footnote1 = Rank based on IMF April 2007 data. }} '''रुस''' वा रसिया छगु [[त्रान्सकन्तिनेन्तल देय्|त्रान्सकन्तिनेन्तल]] [[देय्]] ख। थ्व देय् उत्तरी [[युरेसिया]] ([[एसिया]] व [[युरोप]])य् ला। १,७०,७५,४०० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल दुगु थ्व देय् हलिमया दक्ले तधंगु देय् ख। हलिमया २गु तधंगु देय् [[क्यानादा]] स्वया थ्व देय् थ्यं-मथ्यं २ गुना तधं। थ्व देय्‌य् यक्व मात्राय् खनिज व उर्जा स्रोत दु। <ref>{{cite web|url=http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761569000&vv=450|title=Russia - MSN Encarta}}</ref> रुसया जनसंख्या हलिम देय्‌ कथंया जनसंख्याय् ९गु दक्ले तधंगु जनसंख्या ख। रुसया लागाय् [[नर्वे]], [[फिनल्यान्ड]], [[इस्टोनिया]], [[लात्भिया|ल्याट्भिया]], [[लिथुआनिया]], [[पोल्याण्ड|पोल्यान्ड]], [[बेलारुस|बेलारस]], [[युक्रेन]], [[ज्योर्जिया]], [[अजरबैजान]], [[कजाख्स्तान|कजाखस्तान]], [[चीन]], [[मंगोलिया|मङ्गोलिया]], व [[उत्तर कोरिया]] ला। थ्व देय्‌यात [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] ([[अलास्का]]य्), [[स्वीडेन]], व [[जापान]]नाप चिधंगु लया पुचः (क्रमशः[[बेरिङ स्ट्रेट]], [[बाल्टिक समुद्र]], व [[La Pérouse स्ट्रेट]])नं बायातगु दु। न्हापा [[सोभियत संघीय समाजवादी गणतन्त्र]]या [[सोभियत संघ]] (USSR)या छगु गणराज्य रुस, डिसेम्बर १९९१या [[सोभियत संघ]]या बाय्‌ज्या धुंका रूसी संघ जुल। [[सोभियत]] युग धुंका सोभियत युनियनया रुसय् लाःगु जनसंख्या व उद्योग रुसयात हस्तान्तरण जुल। रुसया बिघटन धुंका वगु न्हुगु देय् रुसी संघ सोभियत संघ थें [[ग्रेट पावर]] जुया पिहां वल।<ref name=Russiap38>Danilovic, op. cit., p38</ref> थ्व देय्‌यात [[उर्जा सुपरपावर]]या कथं नं काय्‌गु या। थ्व देय्‌यात सोभियत युनियनया उत्तराधिकरीया कथं [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा काउन्सिल]]य् स्थायी सिट ब्युगु दु नापं कूटनीतिक रुपय् नं थ्व देय्‌यात सोभियत संघया उत्तराधिकारीया कथं काय्‌गु या। थ्व देय् हलिमया आणविक शक्ति दुगु देय्‌य् छगु ख। रुस [[कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स]]या मूओ देय्‌ व [[जी८]]या छगु सदस्य नं ख। == इतिहास == {{मू पौ|रुसया इतिहास}} रुसया इतिहास धाःगु हलिमया दकले तःधँगु भूभाग दुगु राष्ट्रया विस्तृत इतिहास खः। ९गु शताब्दीइ पूर्वी स्लाभ मनूतयेसं 'किभन रुस' (Kievan Rus') या पलिस्था यात, गुगु रुसी राज्यया जग खः। १३गु शताब्दीइ मंगोल (गोल्डन होर्ड) आक्रमणं थ्व क्षेत्रयात तहस-नहस यात, तर लिपा मस्कोमितेसं मंगोलतयेत बुकाः मस्को राज्य दयेकल। १६गु शताब्दीइ 'इभान द तेरिबल' न्हापाम्ह जार (Tsar) जुल व [[रुसी साम्राज्य]]या विस्तार न्ह्याकल। पीटर द ग्रेट व क्याथरीन द ग्रेट थेंज्याःपिं शासकतयेसं रुसयात युरोपीय शक्ति व आधुनिक राष्ट्रय् परिणत यात। १९गु शताब्दीइ साम्राज्यया विस्तार साइबेरिया व मध्य एसिया तक जुल। सन् १९१७ या 'बोल्सेभिक क्रान्ति' य् जार शासन मदयेधुंका भ्लादिमिर लेनिनया नेतृत्वय् हलिमया न्हापांगु कम्युनिष्ट राज्य 'सोभियत संघ' (USSR) या पलिस्था जुल। जोसेफ स्टालिनया नेतृत्वय् सोभियत संघं द्वितीय विश्वयुद्धय् नाजी जर्मनीयात बुकेगु ख्यलय् मू भूमिका म्हीतल व हलिमया सुपरपावर जुल। सोभियत संघ व अमेरिका दथुइ ताःहाकःगु '[[शीत युद्ध]]' (Cold War) जुल। सन् १९९१य् सोभियत संघया विघटन जुल व आधुनिक 'रुसी महासंघ' (Russian Federation) दयावल। थौंकन्हे रुस हलिमया सैन्य व राजनीतिक ख्यलय् छगू मू शक्तिशाली राष्ट्र खः। == भूगोल == थ्व देय् उत्तर गोलार्धयागु उत्तरी थासे ला। युरोप व एसियायागु दक्ले उत्तरयागु थाय् थ्व हे देय्‌यागु अधीने ला। थ्व देय्‌यागु मू सहर मस्को व सन्त पिटरबर्ग ख। थ्व देय्‌यागु मू खुसि भोल्गा ख। == अर्थतन्त्र == थ्व देय्‌य् येक्व प्राकृतिक स्रोतत दु। थ्व स्रोतय् पेट्रोलियम, प्राकृतिक ग्यांस आदि ला। == राजनीति == थ्व देय्‌ छगु संसदीय प्रणाली दुगु देय् ख। थ्व देशय् राष्ट्रपति व प्रधानमन्त्री दु। == लिधंसा == {{लिधंसा}} {{देय् च्वसु|रुस}} {{Commonscat|Russia}} [[पुचः:देय्]] 5wrmmunvqkf32orseyxeyhrfczojixx 1126584 1126529 2026-09-29T00:27:35Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1126584 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/रुस}} [[Image:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]] [[Image:Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg|frameless]] [[Image:Map of Russia-en.svg|frameless]] {{Infobox Country or territory |native_name = <span style="line-height:1.33em;"> Российская Федерация <br />''Rossiyskaya Federatsiya''</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">रुसी महासंघ</span> |common_name = रुस |national_anthem = [[National Anthem of Russia|Hymn of the Russian Federation]] |image_flag = Flag of Russia.svg |image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg |image_map = LocationRussia.svg |capital = [[मस्को]] |latd=55 |latm=45 |latNS=N |longd=37 |longm=37 |longEW=E |largest_city = राजधानी |official_languages = [[रुसी भाषा]] official throughout nation; [[List of official languages in Russia|thirty others co-official]] in various regions |demonym = Russian |government_type = [[Semi-presidential system|Semi-presidential]]<br />[[federal republic]] |leader_title1 = [[President of Russia|President]] |leader_name1 = [[Dmitry Medvedev]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Russia|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Vladimir Putin]] |sovereignty_type = [[Russian Empire|Formation]] |established_event1 = Founded |established_date1 = 862 [[Anno Domini|AD]] |established_event2 = Declared |established_date2 = [[June 12]] [[1990]] <!--declared by Congress of People's Deputies (http://en.g8russia.ru/land/russia/history/) on June 12, 1991--> |established_event3 = Finalized |established_date3 = [[December 25]], [[1991]] |area = 17,075,400 <!--http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R--> |areami² = 6,592,800 |area_rank = 1st |area_magnitude = 1 E13 |percent_water = 13 <!--http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R--> |population_estimate = 142,754,000 <!--http://www.gks.ru/free_doc/2006/b06_13/04-01.htm--> |population_estimate_year = 2006 |population_estimate_rank = 9th |population_census = 145,274,019 <!--http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_01.htm--> |population_census_year = 2002 |population_density = 8.3 |population_densitymi² = 21.8 |population_density_rank = 209th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = $1.727 trillion<!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2005&ey=2008&ssd=1&sort=subject&ds=%2C&br=1&pr1.x=82&pr1.y=10&c=922&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPWGT%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CLP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=--> |GDP_PPP_rank = 8th¹ <!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2005&ey=2006&ssd=1&sort=subject&ds=%2C&br=1&pr1.x=36&pr1.y=13&c=273%2C223%2C156%2C924%2C922%2C184%2C132%2C134%2C534%2C136%2C112%2C158%2C111%2C542&s=PPPWGT&grp=0&a=--> |GDP_PPP_per_capita = $12,096<!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2005&ey=2008&ssd=1&sort=subject&ds=%2C&br=1&pr1.x=82&pr1.y=10&c=922&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPWGT%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CLP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=--> |GDP_PPP_per_capita_rank = 59th |GDP_nominal = $979 billion |GDP_nominal_rank = 11th |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $6,856 |GDP_nominal_per_capita_rank = 59th |HDI_year = 2004 |HDI = {{increase}} 0.797 |HDI_rank = 65th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 39.9 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Russian ruble|Ruble]] |currency_code = RUB |time_zone = |utc_offset = +2 to +12 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +3 to +13 |cctld = [[.ru]] ([[.su]] reserved) |calling_code = 7 |footnotes = <big>'''[[Portal:Russia|Russia portal]]'''</big> |footnote1 = Rank based on IMF April 2007 data. }} '''रुस''' वा रसिया छगु [[त्रान्सकन्तिनेन्तल देय्|त्रान्सकन्तिनेन्तल]] [[देय्]] ख। थ्व देय् उत्तरी [[युरेसिया]] ([[एसिया]] व [[युरोप]])य् ला। १,७०,७५,४०० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल दुगु थ्व देय् हलिमया दक्ले तधंगु देय् ख। हलिमया २गु तधंगु देय् [[क्यानादा]] स्वया थ्व देय् थ्यं-मथ्यं २ गुना तधं। थ्व देय्‌य् यक्व मात्राय् खनिज व उर्जा स्रोत दु। <ref>{{cite web|url=http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761569000&vv=450|title=Russia - MSN Encarta}}</ref> रुसया जनसंख्या हलिम देय्‌ कथंया जनसंख्याय् ९गु दक्ले तधंगु जनसंख्या ख। रुसया लागाय् [[नर्वे]], [[फिनल्यान्ड]], [[इस्टोनिया]], [[लात्भिया|ल्याट्भिया]], [[लिथुआनिया]], [[पोल्याण्ड|पोल्यान्ड]], [[बेलारुस|बेलारस]], [[युक्रेन]], [[ज्योर्जिया]], [[अजरबैजान]], [[कजाख्स्तान|कजाखस्तान]], [[चीन]], [[मंगोलिया|मङ्गोलिया]], व [[उत्तर कोरिया]] ला। थ्व देय्‌यात [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] ([[अलास्का]]य्), [[स्वीडेन]], व [[जापान]]नाप चिधंगु लया पुचः (क्रमशः[[बेरिङ स्ट्रेट]], [[बाल्टिक समुद्र]], व [[La Pérouse स्ट्रेट]])नं बायातगु दु। न्हापा [[सोभियत संघीय समाजवादी गणतन्त्र]]या [[सोभियत संघ]] (USSR)या छगु गणराज्य रुस, डिसेम्बर १९९१या [[सोभियत संघ]]या बाय्‌ज्या धुंका रूसी संघ जुल। [[सोभियत]] युग धुंका सोभियत युनियनया रुसय् लाःगु जनसंख्या व उद्योग रुसयात हस्तान्तरण जुल। रुसया बिघटन धुंका वगु न्हुगु देय् रुसी संघ सोभियत संघ थें [[ग्रेट पावर]] जुया पिहां वल।<ref name=Russiap38>Danilovic, op. cit., p38</ref> थ्व देय्‌यात [[उर्जा सुपरपावर]]या कथं नं काय्‌गु या। थ्व देय्‌यात सोभियत युनियनया उत्तराधिकरीया कथं [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा काउन्सिल]]य् स्थायी सिट ब्युगु दु नापं कूटनीतिक रुपय् नं थ्व देय्‌यात सोभियत संघया उत्तराधिकारीया कथं काय्‌गु या। थ्व देय् हलिमया आणविक शक्ति दुगु देय्‌य् छगु ख। रुस [[कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स]]या मूओ देय्‌ व [[जी८]]या छगु सदस्य नं ख। == इतिहास == {{मू पौ|रुसया इतिहास}} रुसया इतिहास धाःगु हलिमया दकले तःधँगु भूभाग दुगु राष्ट्रया विस्तृत इतिहास खः। ९गु शताब्दीइ पूर्वी स्लाभ मनूतयेसं 'किभन रुस' (Kievan Rus') या पलिस्था यात, गुगु रुसी राज्यया जग खः। १३गु शताब्दीइ मंगोल (गोल्डन होर्ड) आक्रमणं थ्व क्षेत्रयात तहस-नहस यात, तर लिपा मस्कोमितेसं मंगोलतयेत बुकाः मस्को राज्य दयेकल। १६गु शताब्दीइ 'इभान द तेरिबल' न्हापाम्ह जार (Tsar) जुल व [[रुसी साम्राज्य]]या विस्तार न्ह्याकल। पीटर द ग्रेट व क्याथरीन द ग्रेट थेंज्याःपिं शासकतयेसं रुसयात युरोपीय शक्ति व आधुनिक राष्ट्रय् परिणत यात। १९गु शताब्दीइ साम्राज्यया विस्तार साइबेरिया व मध्य एसिया तक जुल। सन् १९१७ या 'बोल्सेभिक क्रान्ति' य् जार शासन मदयेधुंका भ्लादिमिर लेनिनया नेतृत्वय् हलिमया न्हापांगु कम्युनिष्ट राज्य 'सोभियत संघ' (USSR) या पलिस्था जुल। जोसेफ स्टालिनया नेतृत्वय् सोभियत संघं द्वितीय विश्वयुद्धय् नाजी जर्मनीयात बुकेगु ख्यलय् मू भूमिका म्हीतल व हलिमया सुपरपावर जुल। सोभियत संघ व अमेरिका दथुइ ताःहाकःगु '[[शीत युद्ध]]' (Cold War) जुल। सन् १९९१य् सोभियत संघया विघटन जुल व आधुनिक 'रुसी महासंघ' (Russian Federation) दयावल। थौंकन्हे रुस हलिमया सैन्य व राजनीतिक ख्यलय् छगू मू शक्तिशाली राष्ट्र खः। == भूगोल == थ्व देय् उत्तर गोलार्धयागु उत्तरी थासे ला। युरोप व एसियायागु दक्ले उत्तरयागु थाय् थ्व हे देय्‌यागु अधीने ला। थ्व देय्‌यागु मू सहर मस्को व सन्त पिटरबर्ग ख। थ्व देय्‌यागु मू खुसि भोल्गा ख। ===सागर=== * ओखोत्स्क सागर: थ्व उत्तर-पश्चिमी प्रशान्त महासागरया छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर रुसया कामचटका प्रायद्वीप, कुरिल टापु, कुरुमु ([[होक्काइदो]]) टापु व सखालिन टापुया दथुइ ला। थुकिया नां रुसया न्हापांगु पूर्वी बस्ती ओखोत्स्क नगरया नामं तःगु खः। थुकिया कुल क्षेत्रफल १५,८३,००० वर्ग किलोमिटर दु व औसत गाः ८३८ मिटर दु। थ्व सागरया दक्ले गाःवंगु थासय् ३,३७२ मिटर तक्क गाः दु। शीतकालय् (नोभेम्बर निसें अप्रिल तक्क) थ्व सागरया अप्वः धया थें भाग च्वापुं (pack ice) भुनाच्वनि, गुकिं यानाः थन लःखः संकेत यायेत तस्कं थाकुइ। थ्व सागरय् अमुर खुसि (Amur River) वयाः क्वचाइ, गुकिं थुकिया उत्तर-पश्चिमी भागया लःया चि-मात्रा (salinity) म्हो याइ। थ्व सागर न्या, विशेष यानाः साल्मन, क्र्याब व सिल (seal) या तःधंगु स्रोत खः। थ्व सागरया क्वय् तःधंगु परिमाणय् कचिगु चिकं व प्राकृतिक ग्यासया भण्डार लुयावःगु दु। थ्व सागर रुसी नौसेना व सामरिक सुरक्षाया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण जलक्षेत्र खः। == अर्थतन्त्र == थ्व देय्‌य् येक्व प्राकृतिक स्रोतत दु। थ्व स्रोतय् पेट्रोलियम, प्राकृतिक ग्यांस आदि ला। == राजनीति == थ्व देय्‌ छगु संसदीय प्रणाली दुगु देय् ख। थ्व देशय् राष्ट्रपति व प्रधानमन्त्री दु। == लिधंसा == {{लिधंसा}} {{देय् च्वसु|रुस}} {{Commonscat|Russia}} [[पुचः:देय्]] blhm7ro1uc0kv4nv2a2oldbqlfdklnn 1126585 1126584 2026-09-29T00:28:45Z Eukesh 11 /* राजनीति */ 1126585 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/रुस}} [[Image:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]] [[Image:Russian Federation (orthographic projection) - All Territorial Disputes.svg|frameless]] [[Image:Map of Russia-en.svg|frameless]] {{Infobox Country or territory |native_name = <span style="line-height:1.33em;"> Российская Федерация <br />''Rossiyskaya Federatsiya''</span> |conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;">रुसी महासंघ</span> |common_name = रुस |national_anthem = [[National Anthem of Russia|Hymn of the Russian Federation]] |image_flag = Flag of Russia.svg |image_coat = Coat of Arms of the Russian Federation.svg |image_map = LocationRussia.svg |capital = [[मस्को]] |latd=55 |latm=45 |latNS=N |longd=37 |longm=37 |longEW=E |largest_city = राजधानी |official_languages = [[रुसी भाषा]] official throughout nation; [[List of official languages in Russia|thirty others co-official]] in various regions |demonym = Russian |government_type = [[Semi-presidential system|Semi-presidential]]<br />[[federal republic]] |leader_title1 = [[President of Russia|President]] |leader_name1 = [[Dmitry Medvedev]] |leader_title2 = [[Prime Minister of Russia|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Vladimir Putin]] |sovereignty_type = [[Russian Empire|Formation]] |established_event1 = Founded |established_date1 = 862 [[Anno Domini|AD]] |established_event2 = Declared |established_date2 = [[June 12]] [[1990]] <!--declared by Congress of People's Deputies (http://en.g8russia.ru/land/russia/history/) on June 12, 1991--> |established_event3 = Finalized |established_date3 = [[December 25]], [[1991]] |area = 17,075,400 <!--http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R--> |areami² = 6,592,800 |area_rank = 1st |area_magnitude = 1 E13 |percent_water = 13 <!--http://www.gks.ru/scripts/free/1c.exe?XXXX09F.2.1/010000R--> |population_estimate = 142,754,000 <!--http://www.gks.ru/free_doc/2006/b06_13/04-01.htm--> |population_estimate_year = 2006 |population_estimate_rank = 9th |population_census = 145,274,019 <!--http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_01.htm--> |population_census_year = 2002 |population_density = 8.3 |population_densitymi² = 21.8 |population_density_rank = 209th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP = $1.727 trillion<!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2005&ey=2008&ssd=1&sort=subject&ds=%2C&br=1&pr1.x=82&pr1.y=10&c=922&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPWGT%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CLP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=--> |GDP_PPP_rank = 8th¹ <!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2005&ey=2006&ssd=1&sort=subject&ds=%2C&br=1&pr1.x=36&pr1.y=13&c=273%2C223%2C156%2C924%2C922%2C184%2C132%2C134%2C534%2C136%2C112%2C158%2C111%2C542&s=PPPWGT&grp=0&a=--> |GDP_PPP_per_capita = $12,096<!--http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2007/01/data/weorept.aspx?sy=2005&ey=2008&ssd=1&sort=subject&ds=%2C&br=1&pr1.x=82&pr1.y=10&c=922&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPWGT%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CLP%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a=--> |GDP_PPP_per_capita_rank = 59th |GDP_nominal = $979 billion |GDP_nominal_rank = 11th |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $6,856 |GDP_nominal_per_capita_rank = 59th |HDI_year = 2004 |HDI = {{increase}} 0.797 |HDI_rank = 65th |HDI_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |Gini = 39.9 |Gini_year = 2002 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[Russian ruble|Ruble]] |currency_code = RUB |time_zone = |utc_offset = +2 to +12 |time_zone_DST = |utc_offset_DST = +3 to +13 |cctld = [[.ru]] ([[.su]] reserved) |calling_code = 7 |footnotes = <big>'''[[Portal:Russia|Russia portal]]'''</big> |footnote1 = Rank based on IMF April 2007 data. }} '''रुस''' वा रसिया छगु [[त्रान्सकन्तिनेन्तल देय्|त्रान्सकन्तिनेन्तल]] [[देय्]] ख। थ्व देय् उत्तरी [[युरेसिया]] ([[एसिया]] व [[युरोप]])य् ला। १,७०,७५,४०० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल दुगु थ्व देय् हलिमया दक्ले तधंगु देय् ख। हलिमया २गु तधंगु देय् [[क्यानादा]] स्वया थ्व देय् थ्यं-मथ्यं २ गुना तधं। थ्व देय्‌य् यक्व मात्राय् खनिज व उर्जा स्रोत दु। <ref>{{cite web|url=http://encarta.msn.com/encnet/refpages/RefArticle.aspx?refid=761569000&vv=450|title=Russia - MSN Encarta}}</ref> रुसया जनसंख्या हलिम देय्‌ कथंया जनसंख्याय् ९गु दक्ले तधंगु जनसंख्या ख। रुसया लागाय् [[नर्वे]], [[फिनल्यान्ड]], [[इस्टोनिया]], [[लात्भिया|ल्याट्भिया]], [[लिथुआनिया]], [[पोल्याण्ड|पोल्यान्ड]], [[बेलारुस|बेलारस]], [[युक्रेन]], [[ज्योर्जिया]], [[अजरबैजान]], [[कजाख्स्तान|कजाखस्तान]], [[चीन]], [[मंगोलिया|मङ्गोलिया]], व [[उत्तर कोरिया]] ला। थ्व देय्‌यात [[संयुक्त राज्य अमेरिका]] ([[अलास्का]]य्), [[स्वीडेन]], व [[जापान]]नाप चिधंगु लया पुचः (क्रमशः[[बेरिङ स्ट्रेट]], [[बाल्टिक समुद्र]], व [[La Pérouse स्ट्रेट]])नं बायातगु दु। न्हापा [[सोभियत संघीय समाजवादी गणतन्त्र]]या [[सोभियत संघ]] (USSR)या छगु गणराज्य रुस, डिसेम्बर १९९१या [[सोभियत संघ]]या बाय्‌ज्या धुंका रूसी संघ जुल। [[सोभियत]] युग धुंका सोभियत युनियनया रुसय् लाःगु जनसंख्या व उद्योग रुसयात हस्तान्तरण जुल। रुसया बिघटन धुंका वगु न्हुगु देय् रुसी संघ सोभियत संघ थें [[ग्रेट पावर]] जुया पिहां वल।<ref name=Russiap38>Danilovic, op. cit., p38</ref> थ्व देय्‌यात [[उर्जा सुपरपावर]]या कथं नं काय्‌गु या। थ्व देय्‌यात सोभियत युनियनया उत्तराधिकरीया कथं [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा काउन्सिल]]य् स्थायी सिट ब्युगु दु नापं कूटनीतिक रुपय् नं थ्व देय्‌यात सोभियत संघया उत्तराधिकारीया कथं काय्‌गु या। थ्व देय् हलिमया आणविक शक्ति दुगु देय्‌य् छगु ख। रुस [[कमनवेल्थ अफ इन्डिपेन्डेन्ट स्टेट्स]]या मूओ देय्‌ व [[जी८]]या छगु सदस्य नं ख। == इतिहास == {{मू पौ|रुसया इतिहास}} रुसया इतिहास धाःगु हलिमया दकले तःधँगु भूभाग दुगु राष्ट्रया विस्तृत इतिहास खः। ९गु शताब्दीइ पूर्वी स्लाभ मनूतयेसं 'किभन रुस' (Kievan Rus') या पलिस्था यात, गुगु रुसी राज्यया जग खः। १३गु शताब्दीइ मंगोल (गोल्डन होर्ड) आक्रमणं थ्व क्षेत्रयात तहस-नहस यात, तर लिपा मस्कोमितेसं मंगोलतयेत बुकाः मस्को राज्य दयेकल। १६गु शताब्दीइ 'इभान द तेरिबल' न्हापाम्ह जार (Tsar) जुल व [[रुसी साम्राज्य]]या विस्तार न्ह्याकल। पीटर द ग्रेट व क्याथरीन द ग्रेट थेंज्याःपिं शासकतयेसं रुसयात युरोपीय शक्ति व आधुनिक राष्ट्रय् परिणत यात। १९गु शताब्दीइ साम्राज्यया विस्तार साइबेरिया व मध्य एसिया तक जुल। सन् १९१७ या 'बोल्सेभिक क्रान्ति' य् जार शासन मदयेधुंका भ्लादिमिर लेनिनया नेतृत्वय् हलिमया न्हापांगु कम्युनिष्ट राज्य 'सोभियत संघ' (USSR) या पलिस्था जुल। जोसेफ स्टालिनया नेतृत्वय् सोभियत संघं द्वितीय विश्वयुद्धय् नाजी जर्मनीयात बुकेगु ख्यलय् मू भूमिका म्हीतल व हलिमया सुपरपावर जुल। सोभियत संघ व अमेरिका दथुइ ताःहाकःगु '[[शीत युद्ध]]' (Cold War) जुल। सन् १९९१य् सोभियत संघया विघटन जुल व आधुनिक 'रुसी महासंघ' (Russian Federation) दयावल। थौंकन्हे रुस हलिमया सैन्य व राजनीतिक ख्यलय् छगू मू शक्तिशाली राष्ट्र खः। == भूगोल == थ्व देय् उत्तर गोलार्धयागु उत्तरी थासे ला। युरोप व एसियायागु दक्ले उत्तरयागु थाय् थ्व हे देय्‌यागु अधीने ला। थ्व देय्‌यागु मू सहर मस्को व सन्त पिटरबर्ग ख। थ्व देय्‌यागु मू खुसि भोल्गा ख। ===सागर=== * ओखोत्स्क सागर: थ्व उत्तर-पश्चिमी प्रशान्त महासागरया छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर रुसया कामचटका प्रायद्वीप, कुरिल टापु, कुरुमु ([[होक्काइदो]]) टापु व सखालिन टापुया दथुइ ला। थुकिया नां रुसया न्हापांगु पूर्वी बस्ती ओखोत्स्क नगरया नामं तःगु खः। थुकिया कुल क्षेत्रफल १५,८३,००० वर्ग किलोमिटर दु व औसत गाः ८३८ मिटर दु। थ्व सागरया दक्ले गाःवंगु थासय् ३,३७२ मिटर तक्क गाः दु। शीतकालय् (नोभेम्बर निसें अप्रिल तक्क) थ्व सागरया अप्वः धया थें भाग च्वापुं (pack ice) भुनाच्वनि, गुकिं यानाः थन लःखः संकेत यायेत तस्कं थाकुइ। थ्व सागरय् अमुर खुसि (Amur River) वयाः क्वचाइ, गुकिं थुकिया उत्तर-पश्चिमी भागया लःया चि-मात्रा (salinity) म्हो याइ। थ्व सागर न्या, विशेष यानाः साल्मन, क्र्याब व सिल (seal) या तःधंगु स्रोत खः। थ्व सागरया क्वय् तःधंगु परिमाणय् कचिगु चिकं व प्राकृतिक ग्यासया भण्डार लुयावःगु दु। थ्व सागर रुसी नौसेना व सामरिक सुरक्षाया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण जलक्षेत्र खः। == अर्थतन्त्र == थ्व देय्‌य् येक्व प्राकृतिक स्रोतत दु। थ्व स्रोतय् पेट्रोलियम, प्राकृतिक ग्यांस आदि ला। == राजनीति == थ्व देय्‌ छगु संसदीय प्रणाली दुगु देय् ख। थ्व देशय् राष्ट्रपति व प्रधानमन्त्री दु। ==तजिलजि== ===साहित्य=== [[रुसी साहित्य]] धाःगु रुस देसय् व रुसी भासां च्वयातःगु साहित्यात्मक कृतियात थुइकेगु या। थ्व साहित्यया इतिहास मध्ययुगया धार्मिक च्वसुत पाखें न्ह्याःगु खसां १९गू शताब्दीइ थ्व साहित्यं हलिमय् तःधंगु स्वर्णयुगय् थ्यन। अलेक्जान्दर पुश्किनयात आधुनिक रुसी साहित्यया अबु व दकले महान चिनाखँमि कथं नालाकायेगु या। १९गू शताब्दीया उत्तरार्धय् लियो तल्स्तोय (War and Peace या च्वमि) व फिओदोर दोस्तोएभ्स्की (Crime and Punishment या च्वमि) थेंज्याःपिं उपन्यासकारतय्सं मनूया मनोविज्ञान व दर्शनया दकले गम्भीर च्वसुत च्वयादिल। एन्तोन चेखभ (Anton Chekhov) या च्वसुतय्सं हलिमया आधुनिक एकाङ्की बाखँ व नाट्य विधायात न्हूगु आयाम बिल। २०गू शताब्दीया सोभियत संघ (USSR) या इलय् साहित्यात्मक शैलीइ यक्व राजनैतिक नियन्त्रण व 'समाजवादी यथार्थवाद' (Socialist Realism) लागू जुल। थ्व हे इलय् म्याक्सिम गोर्की, बोरिस पास्तरनाक, व अलेक्ज्याण्डर सोल्झेनित्सिन थेंज्याःपिं च्वमिपिंसं वैचारिक संघर्ष यानाः नोबेल सिरपा त्याकल। रुसी साहित्य थःगु विशाल क्यानभास, गम्भीर दार्शनिक न्ह्यसः (जीवन, मृत्यु, द्यः, व नैतिकता), व सामाजिक यथार्थवादया निंतिं नांजाः। आःया इलय् नं रुसी साहित्य हलिमया फुकं साहित्यात्मक विचाः व दर्शनयात बांलाक अध्ययन यायेत छगू तःधंगु माध्यम जुयाच्वंगु दु। == लिधंसा == {{लिधंसा}} {{देय् च्वसु|रुस}} {{Commonscat|Russia}} [[पुचः:देय्]] 790qppe56dwkrvb24eellh519lkjy4v 0 1634 1126598 1124678 2026-09-29T00:38:51Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1126598 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अस्त्रेलिया}} [[Image:U.S. Navy Band, Advance Australia Fair (instrumental).ogg]] [[Image:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|upright=1.0|right|[[Aboriginal rock art]]]] [[Image:Landing of Lieutenant James Cook at Botany Bay, 29 April 1770 (painting by E Phillips Fox).jpg|alt=Landing of Lieutenant James Cook at Botany Bay, 29 April 1770|left|thumb|Landing of [[James Cook]]]] {{Infobox Country | native_name = Commonwealth of Australia | common_name = अस्ट्रेलिया | image_flag = Flag of Australia.svg | symbol_type = Coat of arms | image_coat = Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg | image_map = AustraliaWorldMap.png | national_motto = none | national_anthem = ''[[Advance Australia Fair]]''<br>[[Royal anthem]]: ''[[God Save the Queen]]'' | official_languages = [[English language|English]] (''de facto''&nbsp;¹) | capital = [[Canberra]] | latd=35|latm=15|latNS=S|longd=149|longm=28|longEW=E| | largest_city = [[Sydney]] | government_type = [[Federal Constitutional Monarchy|Constitutional&nbsp;monarchy (federal)]] | leader_title1 = [[Queen of Australia|Queen]] | leader_title2 = [[Governor-General of Australia|Governor-General]] | leader_title3 = [[Prime Minister of Australia|Prime Minister]] | leader_name1 = [[Elizabeth II of the United Kingdom|Elizabeth II]] | leader_name2 = [[Michael Jeffery]] | leader_name3 = [[John Howard]] | area_rank = 6th | area_magnitude = 1 E12 | area = 7,741,220 | areami² = 2,988,888 <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 1 | population_estimate = 20,555,300² | population_estimate_year = 2006 | population_estimate_rank = 53rd | population_census = 18,972,350 | population_census_year = 2001 | population_density = 2.6 | population_densitymi² = 6.7 <!--Do not remove [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 224th | sovereignty_type = [[Independence]] | sovereignty_note = from the [[बेलायत|UK]] | established_event1 = [[Constitution of Australia|Constitution]] | established_event2 = [[Statute of Westminster 1931|Statute of Westminster]] | established_event3 = [[Australia Act 1986|Australia Act]] | established_date1 = [[1 January]] [[1901]] | established_date2 = [[11 December]] [[1931]] | established_date3 = [[3 March]] [[1986]] | currency = [[Australian dollar]] | currency_code = AUD | time_zone = [[Time in Australia|various]]² | utc_offset = +8 to +10 | time_zone_DST = [[Time in Australia|various]]² | utc_offset_DST = +8 to +11 | cctld = [[.au]] | calling_code = +61 | ISO_3166-1_alpha2 = AU | ISO_3166-1_alpha3 = AUS | ISO_3166-1_numeric = 036 | sport_code = AUS | vehicle_code = AUS | GDP_PPP_year = 2006 | GDP_PPP = $674.9 billion | GDP_PPP_rank = 17th | GDP_PPP_per_capita = $32,220 (World Bank) | GDP_PPP_per_capita_rank = 14th | HDI_year = 2003 | HDI = 0.955 | HDI_rank = 3rd | HDI_category = <font color=#009900>high</font> | footnotes = ¹&nbsp;English does not have ''de jure'' official status ([http://www.immi.gov.au/media/publications/multicultural/confer/04/speech18b.htm source])<br>²&nbsp;mid-2006 population projection using Series B (medium variant) from [http://www.ausstats.abs.gov.au/Ausstats/subscriber.nsf/0/B1E6E31CD9A3EA61CA2570C7007296DD/$File/32220_2004%20to%202101.pdf]<br>³&nbsp;There are some minor variations from these three time zones, see [[Time in Australia]].<div class="noprint" style="float:right;"> </div> }} '''अस्ट्रेलिया''' प्रशान्त सागरय् दुगु छगु राज्य खः। ==इतिहास== थ्व थाय् य् न्हापा न्हापा निसें एबोरिजिनल मनुत च्वनावगु खः। लिपा थ्व थासे नेदरल्यान्ड व बेलायतीतेगु शासन जुलः। ==भूगोल== ===फिसःबुँ=== * ग्रेट भिक्टोरिया फिसःबुँ: [[अष्ट्रेलिया]] महाद्वीपय् लाःगु छगू तःधँगु फिसःबुँ खः। थ्व अष्ट्रेलियायागु पश्चिमी व दक्षिणी भागय् ला। थुकिया क्षेत्रफल ३ लखः ४८ द्व वर्ग किलोमिटर दु। थ्व अष्ट्रेलियाया दकले तःधँगु फिसःबुँ खः। थनया लफय् गंगु व क्वाःगु जुइ। थ्व थासय् फिया थू (sand dunes), गिटी, व झाः (spinifex grass) अप्वः खनेदु। थन वा तसकँ म्हो व अनियमित कथं जक वइ। थ्व थासय् अष्ट्रेलियायागु आदिवासीपिं (Aboriginal people) यक्व शताब्दी निसें च्वनाच्वँगु दु। थन यक्व कथंया सर्प, माय्बिलि (lizards), व चिधँगु स्तनधारी प्राणीत च्वनि। थ्व फिसःबुँ यक्व भागय् प्राकृतिक आरक्ष (nature reserves) दुने ला। थन मनूया स्थायी बस्ती व आधुनिक विकास तसकँ म्हो दु। थुकियागु नां बेलायतयागु रानी भिक्टोरियाया नामं तःगु खः। थ्व फिसःबुँ अष्ट्रेलियाया आन्तरिक आउटब्याक (Outback)या मू भाग खः। थुकिया विषम वातावरणया कारणं थन यात्रा यायेत तसकँ थाकुइ। ===सागर=== * तास्मान सागर: थ्व प्रशान्त महासागरया दक्षिण-पश्चिमी भागय् [[अस्ट्रेलिया]] व [[न्यूजील्याण्ड]]या दथुइ लाःगु सागर खः। थ्व सागरया नां प्रसिद्ध डच अन्वेषक आबेल तास्मान (Abel Tasman) या नामं तःगु खः, गुम्हेस्यां १६४२ य् थ्व क्षेत्रया यात्रा याःगु खः। थ्व सागर २,००० किलोमिटर ब्याः दु व थुकिया कुल क्षेत्रफल २३ लाख वर्ग किलोमिटर दु। थुकिया औसत गाः ३,००० मिटर स्वया अप्वः दु व दक्ले गाःवंगु थासय् ५,००० मिटर स्वया अप्वः गाः दु। अस्ट्रेलियामि मनूतसें थ्व सागरयात प्रायः "द डिच" (The Ditch) धकाः नं धाइ। थ्व सागरय् अस्ट्रेलियाया पूर्व निसें वइगु ख्वाउँगु व क्वाःगु समुद्री जलप्रवाह (East Australian Current) या तःधंगु प्रभाव दु। थ्व सागर अस्ट्रेलिया व न्यूजील्याण्ड दथुइ समुद्री व हवाई यातायातया मू लँपु खः। थ्व सागरय् मौसम तस्कं तीव्र गतिं हिलेफू व भयानक आँधी-तूफान (storms) वइगु खँया निंतिं म्हसीका दयेकातःगु दु। ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{देय् च्वसु}} [[Category:देय्]] 68llqk8r3cxkvr6jfzbwnsgenf1jx2s 0 1635 1126599 1082750 2026-09-29T00:39:32Z Eukesh 11 /* लिधँसा */ 1126599 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/न्यु जिल्यान्द}} [[Image:New Zealand national anthem, performed by the United States Navy Band.wav]] [[Image:Nova Zeelandia by Janssonius(134121958).jpg|thumb|left|Detail from a 1666 map showing the western coastline of {{lang|la|Nova Zeelandia}} (on this map, north is at the bottom)|alt=Brown square paper with Dutch writing and a thick red, curved line]] [[Image:Polynesian Migration.svg|thumb|alt=One set of arrows point from Taiwan to Melanesia to Fiji/Samoa and then to the Marquesas Islands. The population then spread, some going south to New Zealand and others going north to Hawai'i. A second set start in southern Asia and end in [[Melanesia]]]] {{Infobox Country |native_name = New Zealand<br />''Aotearoa''{{nbsp|2}}{{smaller|([[माओरी भाषा|माओरी]])}} |conventional_long_name = |common_name = न्यु जिल्यान्द |image_flag = Flag_of_New_Zealand.svg |image_coat = Coat of arms of New Zealand.svg |image_map = LocationNewZealand.png |national_anthem = "[[गद दिफेन्द न्यु जिल्यान्द]]" <br />"[[गद सेभ द क्विन]]"{{smallsup|1}}<!--Do not remove "God Save The Queen" as a national anthem; see http://www.mch.govt.nz/anthem/index.html--> |capital = [[वेलिङतन]] |latd=41 |latm=17 |latNS=S |longd=174 |longm=27 |longEW=E |largest_city = [[अक्ल्यान्द]]{{smallsup|2}} |official_languages = [[न्यु जिल्यान्द अङ्ग्रेजी|अङ्ग्रेजी]] (98%){{smallsup|3,11}}<br /> [[माओरी भाषा|माओरी]] (4.2%){{smallsup|3,11}}<br />[[New Zealand Sign Language|NZ&nbsp;Sign&nbsp;Language]] (0.6%){{smallsup|3,11}} |demonym = [[New Zealand People|New Zealander]] |sovereignty_type = [[Independence of New Zealand|Independence]] |sovereignty_note = from the [[United Kingdom]] |established_event1 = Dominion |established_date1 = [[26 September]] [[1907]]{{smallsup|4}} |established_event2 = Statute of Westminster |established_date2 = 1931 |established_event3 = Full Independence |established_date3 = 1947 |government_type = {{nowrap|[[Parliamentary democracy]]}} <small>{{nowrap|([[constitutional monarchy]])}} |leader_title1 = [[Monarchy in New Zealand|Head of State]] |leader_name1 = [[Elizabeth II of New Zealand|HM Queen Elizabeth II]] |leader_title2 = [[Governor-General of New Zealand|Governor-General]] |leader_name2 = [[Anand Satyanand]] |leader_title3 = [[Prime Minister of New Zealand|Prime Minister]] |leader_name3 = [[John Key]] |area_rank = 75th |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 268,680 |area_sq_mi = 103,738 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |percent_water = 2.1 |population_estimate = 4,239,300{{smallsup|5}} |population_estimate_rank = 122nd (2005) |population_estimate_year = September 2007 |population_census = 4,143,279{{smallsup|6}} |population_census_year = 2006 |population_density_km2 = 15 |population_density_sq_mi = 39 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 193rd |GDP_PPP = $108.799 [[1000000000 (number)|billion]]{{smallsup|7}} <!--IMF value from GDP article--> |GDP_PPP_rank = 58th |GDP_PPP_year = 2006 |GDP_PPP_per_capita = $26,470{{smallsup|8}} |GDP_PPP_per_capita_rank = 28th |GDP_nominal = $103.873 [[1000000000 (number)|billion]] <!--IMF value from GDP article--> |GDP_nominal_rank = 53th |GDP_nominal_year = 2006 |GDP_nominal_per_capita = $25,272 |GDP_nominal_per_capita_rank = 29th |HDI = {{increase}} 0.936 |HDI_rank = 20th |HDI_year = 2006 |HDI_category = <font color="#009900">high</font> |Gini = 36.2 <!--GINI valure from income equality article--> |Gini_year = 1997 |Gini_category = <font color="#ffcc00">medium</font> |currency = [[New Zealand dollar]] |currency_code = NZD |country_code = NZ |time_zone = [[Time in New Zealand|NZST]]{{smallsup|9}} |utc_offset = +12 |time_zone_DST = [[Time in New Zealand|NZDT]] |DST_note = (Sep to Apr) |utc_offset_DST = +13 |cctld = [[.nz]]{{smallsup|10}} |calling_code = 64 |footnotes = ¹&nbsp;"God Save the Queen" is officially a national anthem but is generally used only on regal and vice-regal occasions.&nbsp;<ref>[http://www.mch.govt.nz/anthem/index.html New Zealand's National Anthems]</ref><br />²&nbsp;[[Auckland]] is the largest urban area; [[Auckland City]] is the largest incorporated city.<br />³&nbsp;[http://www.beehive.govt.nz/ViewDocument.aspx?DocumentID=25408 beehive.govt.nz] - Sign Language to be third official language next to English and Mâori. See also [[Māori Language Act]].<br />⁴&nbsp;There is a multitude of dates that could be considered to mark independence (see [[Independence of New Zealand]]).<br />⁵&nbsp;Estimated resident population of New Zealand on [[30 September]] [[2007]] &nbsp;[http://www.stats.govt.nz/products-and-services/media-releases/national-population-estimates/national-population-estimates-sep07qtr-mr.htm National Population Estimates September 2007 quarter]<br />⁶&nbsp;New Zealand census 2006 final figures, including overseas visitors.&nbsp;{{PDFlink|[http://www.stats.govt.nz/NR/rdonlyres/CCA37BF2-2E49-44D4-82AB-35538608DEFD/0/quickstatsaboutnzspopanddwellings1.pdf]|370&nbsp;[[Kibibyte|KiB]]<!-- application/pdf, 379366 bytes -->}} <br />⁷2006 GDP data converted to PPP using World Bank Data;<ref>[http://www.stats.govt.nz/NR/rdonlyres/0893A059-C183-40DD-8AA8-4C7177D32B9A/19610/gdpmar07qtralltables1.xls Gross Domestic Product: March 2007 quarter - Statistics New Zealand]</ref> <br />⁸&nbsp;[http://siteresources.worldbank.org/DATASTATISTICS/Resources/GNIPC.pdf Word Bank GDP per capita data.]<br />⁹&nbsp;The [[Chatham Islands]] have a separate time zone, 45 minutes ahead of the rest of New Zealand.<br />¹⁰&nbsp;The territories of [[Niue]], the [[Cook Islands]] and [[Tokelau]] have their own cctlds, [[.nu]], [[.ck]] and [[.tk]] respectively. <br /> ¹¹&nbsp;Percentages do not add to 100% because some people speak more than one language. They exclude unusable responses and those who spoke no language (e.g. too young to talk). [http://www.stats.govt.nz/NR/rdonlyres/1C81F07B-28C6-4DDD-8EBA-80C592E8022A/0/20languagespokentotalresponse.xls Language spoken (total responses) for the census usually resident population count, 2006 (revised 21 December 2006)]. }} '''न्यु जिल्यान्द''' दक्षिण पश्चिमी प्रशान्त महासागरय् निगु तधंगु व यक्व चिधंगु तापूइ अवस्थित छगू देय् ख। थ्व देय्या जनजाति माओरीतयेगु भाषाय् थ्व देय्या नां आओतेअरोआ '''Aotearoa''' ख गुकिया अर्थ ताःहाकःगु तुयु सुपाँय्या देय् ख। [[रेल्म अफ न्युजिल्यान्द]]य् कूक तापु व निउइ (स्वसाशित व स्वतन्त्र सम्बन्धित) व तोकेलाउ व रस दिनेन्देन्सी (न्युजिल्यान्दया एन्तार्क्तिकाय् दावी यानातःगु थाय्) नं ला। थ्व देय् थःगु भौगोलिक सूदुरताया निंतिं नांजा। थ्व देय् अस्त्रेलिया स्वया करिब २००० किमि तापा व थ्व देय्या नापं या थाय् उत्तरय् न्यु क्यालेदोनिया, फिजि व तोङ्गा ख। थ्व देय्या मू जनसंख्या युरोपेली पूर्खौलीया जुसां थन माओरी व गैह्रमाओरी पोलिनेसियन व एसियन माइनोरिति नं दु। थ्व देय्या लानि एलिजाबेथ २ ख। वय्क देशय् मदैबिले थ्व देय्या राष्ट्राध्यक्षया भूमिका गैह्र राजनैतिक गभर्नर जेनेरलं यानादि। लानिया भूमिका सांकेतिक जक्क ख व वय्कःया छुं वास्तविक अधिकार मदु। <ref>{{cite web |url=http://www.royal.gov.uk//output/Page4913.asp |title=Over the course of her reign The Queen has been a regular visitor to New Zealand, paying 10 visits |publisher=The Monarchy Today |accessdate=2007-09-28}}</ref> राजनैतिक शक्ति लोकतान्त्रिक रुपं निर्वाचित संसदं सरकार प्रमुख प्रधानमन्त्रीया नेतृत्त्वय् याइ। ==भूगोल== ===सागर=== * तास्मान सागर: थ्व प्रशान्त महासागरया दक्षिण-पश्चिमी भागय् [[अस्ट्रेलिया]] व [[न्यूजील्याण्ड]]या दथुइ लाःगु सागर खः। थ्व सागरया नां प्रसिद्ध डच अन्वेषक आबेल तास्मान (Abel Tasman) या नामं तःगु खः, गुम्हेस्यां १६४२ य् थ्व क्षेत्रया यात्रा याःगु खः। थ्व सागर २,००० किलोमिटर ब्याः दु व थुकिया कुल क्षेत्रफल २३ लाख वर्ग किलोमिटर दु। थुकिया औसत गाः ३,००० मिटर स्वया अप्वः दु व दक्ले गाःवंगु थासय् ५,००० मिटर स्वया अप्वः गाः दु। अस्ट्रेलियामि मनूतसें थ्व सागरयात प्रायः "द डिच" (The Ditch) धकाः नं धाइ। थ्व सागरय् अस्ट्रेलियाया पूर्व निसें वइगु ख्वाउँगु व क्वाःगु समुद्री जलप्रवाह (East Australian Current) या तःधंगु प्रभाव दु। थ्व सागर अस्ट्रेलिया व न्यूजील्याण्ड दथुइ समुद्री व हवाई यातायातया मू लँपु खः। थ्व सागरय् मौसम तस्कं तीव्र गतिं हिलेफू व भयानक आँधी-तूफान (storms) वइगु खँया निंतिं म्हसीका दयेकातःगु दु। == लिधँसा == {{reflist|1}} == पिनेया स्वापू == {{portal}} {{wikimapia|-41967659|174726563|5|New Zealand}} * {{wikivoyage|New Zealand}} {{sisterlinks|New Zealand}} * [http://www.teara.govt.nz/ Te Ara, The Encyclopedia of New Zealand] * [http://www.mch.govt.nz/ Ministry for Culture and Heritage] - includes information on flag, anthems and coat of arms * [https://web.archive.org/web/20070813175450/http://newzealand.govt.nz/ New Zealand Government portal] * [https://web.archive.org/web/20080620030841/http://digital.library.unt.edu/govdocs/crs/search.tkl?q=new+zealand&search_crit=title&search=Search&date1=Anytime&date2=Anytime&type=form Congressional Research Service (CRS) Reports regarding New Zealand] * [http://www.metservice.co.nz/ New Zealand weather] * [http://www.nzhistory.net.nz/ NZHistory.net.nz New Zealand history website] * [https://web.archive.org/web/20110226234248/http://stats.govt.nz/ Statistics New Zealand] - Official statistics * [http://www.newzealand.com/ Tourism New Zealand] {{Realm of New Zealand}} {{Commonwealth Realms}} {{Countries and territories of Oceania}} {{Polynesia}} <!--Categories--> <!--Interwiki--> {{Commonscat|New Zealand}} [[पुचः:न्यु जिल्यान्द| ]] [[पुचः:कमनवेल्थ अफ नेसनया सदस्य]] [[पुचः:भूतपूर्व बेलायती उपनिवेश]] [[पुचः:पोलिनेसिया]] [[पुचः:टापू देय्]] [[पुचः:अंग्रेजी-ल्हाइगु देय् व लागा]] [[पुचः:संवैधानिक राजतन्त्रात्मक देय्]] [[पुचः:जियल्यान्दिया]] [[पुचः:उदार प्रजातन्त्र]] [[पुचः:सन् १९४७य् पलिस्था]] [[पुचः:देय्]] 0lzyi8x0dsfo7uzznkid3ro1x42rr1f 0 5802 1126504 1123967 2026-09-28T13:26:31Z Eukesh 11 /* प्रशासनिक बायेज्या */ 1126504 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सँदेय्}} [[Image:Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006 edit 1.jpg|thumb|250px|[[Mount Everest]]]] [[Image:IMG 1565 Yamdrok Tso.jpg|thumb|250px|[[Yamdrok Lake]]]] [[Image:NamTso scene.jpg|thumb|250px|[[Namtso Lake]]]] '''सँदेय्''' चीनया छगू स्वशाषित क्षेत्र ख। ==इतिहास== ===साम्राज्य=== {{मू पौ|सँदेय् साम्राज्य}} सँदेय् साम्राज्य (Tibetan Empire) ७गू निसें ९गू शताब्दी तक्क सँदेय् पठार व मध्य एसियाय् दयाच्वंगु छगू शक्तिशाली साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था स्रोङ्चन गोम्पोजुं ७गू शताब्दीया पूर्वार्धय् थीथी सँदेय्या खलःतेत छप्पँ यानाः याःगु खः। थ्व साम्राज्यं हिमालय लागा, मध्य एसियाया सिल्क रोड नगरत व चीनया छुं भागय् थःगु प्रभाव विस्तार यात। थ्व हे ईलय् भारत, नेपाः व चीन निसें बुद्ध धर्म सँदेसय् थ्यन व सँदेय् लिपिया विकास जुल। स्रोङ्चन गोम्पों चीनया ताङ राजकुमारी व नेपाःया राजकुमारी भृकुटी नाप इहिपा यानाः राजनीतिक स्वापू दयेकूगु इतिहास दु। सँदेय्या सेनां ई.सं. ७६३स ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन तक्क कब्जा याःगु खः। ९गू शताब्दीया मध्यय् गृहयुद्ध व धार्मिक संघर्षया कारणं थ्व साम्राज्य ब्वथलाः पतन जुल। ==प्रशासनिक बायेज्या== {| class="wikitable sortable sticky-header-multi sort-under" style="font-size:90%;" align="center" |- ! rowspan="2" |नां ! rowspan="2" |अंग्रेजी नां ! rowspan="2" |चिनिया नां!! rowspan="2" |प्रिफेक्चर!! rowspan="2" |प्रान्त!! rowspan="2" |ताजि ! rowspan="2" |क्षेत्रफल (किमि^२)!! rowspan="2" |मनूल्या (२०१०) ! colspan="2" |ब्वथला चिं |- !numerical !alphabetical |- |- |[[ल्हासा|छेङगुअन जिल्ला]] |Chengguan District | 城关区|| rowspan="8" |[[ल्हासा]]|| rowspan="74" |[[तिबेत स्वायत्त क्षेत्र|तिबेत]]||[[District of the People's Republic of China|जिल्ला]] | ५२५|| align="right" |२७९,०७४ |५४०१०२ |CGN |- |[[दोइलुनगदêच्यêन, लहासा|दोइलुनगदêच्यêन जिल्ला]] |Doilungdêqên District | 堆龙德庆区||[[CPRC|काउन्ति]] | २,६८२ || align="right" |५२,२४९ |५४०१०३ |DLD |- |[[दागजê, लहासा|दागजê जिल्ला]] |Dagzê District | 达孜区||[[CPRC|काउन्ति]] | १,३७३|| align="right" |२६,७०८ |५४०१०४ | - |- |[[लहüनझुब काउन्ति]] |Lhünzhub County | 林周县||[[CPRC|काउन्ति]] | ४,५१२|| align="right" |५०,२४६ |५४०१२१ |LZB |- |[[दामश्युङ काउन्ति]] |Damxung County | 当雄县||[[CPRC|काउन्ति]] | १०,०३६|| align="right" |४६,४६३ |५४०१२२ |DAM |- |[[नयêमो काउन्ति]] |Nyêmo County | 尼木县||[[CPRC|काउन्ति]] | ३,२७५|| align="right" |२८,१४९ |५४०१२३ |NYE |- |[[च्यüश्यü काउन्ति]] |Qüxü County | 曲水县||[[CPRC|काउन्ति]] | १,६२४|| align="right" |३१,८६० |५४०१२४ |QUX |- |[[माइझोकुनगगार काउन्ति]] |Maizhokunggar County | 墨竹工卡县||[[CPRC|काउन्ति]] | ५,४९२|| align="right" |४४,६७४ |५४०१२७ |MAI |- |[[सामझुबजê, श्यिगाजê|सामझुबजê जिल्ला]] |Samzhubzê District | 桑珠孜区|| rowspan="18" |[[शिगातसे]]||[[District of the People's Republic of China|जिल्ला]] | ३,६५४|| align="right" |१०२,८९४ |५४०२०२ |SAZ |- |[[नामलिङ काउन्ति]] |Namling County | 南木林县||[[CPRC|काउन्ति]] | ८,१०६|| align="right" |७९,९०९ |५४०२२१ |NAM |- |[[गयानतसे काउन्ति]] |Gyantse County | 江孜县||[[CPRC|काउन्ति]] | ३,८४९|| align="right" |६३,३९८ |५४०२२२ |GYZ |- |[[तिनगरि काउन्ति]] |Tingri County | 定日县||[[CPRC|काउन्ति]] | १३,८६१|| align="right" |४९,१०८ |५४०२२३ |TIN |- |[[सा'गया काउन्ति]] |Sa'gya County | 萨迦县||[[CPRC|काउन्ति]] | ५,७४८|| align="right" |४६,११८ |५४०२२४ |SGX |- |[[लहातसे काउन्ति]] |Lhatse County | 拉孜县||[[CPRC|काउन्ति]] | ४,४८८|| align="right" |४९,५७५ |५४०२२५ |LAZ |- |[[नगामरिङ काउन्ति]] |Ngamring County | 昂仁县||[[CPRC|काउन्ति]] | २८,२०५|| align="right" |४७,१९५ |५४०२२६ |NGA |- |[[श्याइतोङमोइन काउन्ति]] |Xaitongmoin County | 谢通门县||[[CPRC|काउन्ति]] | १३,९६४|| align="right" |४३,५३२ |५४०२२७ |XTM |- |[[बाइनाङ काउन्ति]] |Bainang County | 白朗县||[[CPRC|काउन्ति]] | २,८०५|| align="right" |४४,२४० |५४०२२८ |BAI |- |[[रिनबुङ काउन्ति]] |Rinbung County | 仁布县||[[CPRC|काउन्ति]] | २,१२४|| align="right" |३१,२८८ |५४०२२९ |RIN |- |[[काङमार काउन्ति]] |Kangmar County | 康马县||[[CPRC|काउन्ति]] | ६,१६३|| align="right" |२०,९१२ |५४०२३० |KAN |- |[[दिनगगयê काउन्ति]] |Dinggyê County | 定结县||[[CPRC|काउन्ति]] | ५,८३४|| align="right" |१८,४५८ |५४०२३१ |- |- |[[झोङबा काउन्ति]] |Zhongba County | 仲巴县||[[CPRC|काउन्ति]] | ४३,६०२|| align="right" |१९,४९३ |५४०२३२ |ZHB |- |[[यादोङ काउन्ति]] |Yadong County | 亚东县||[[CPRC|काउन्ति]] | ४,२४०|| align="right" |१२,१८९ |५४०२३३ |YDZ |- |[[गयिरोङ काउन्ति]] |Gyirong County | 吉隆县||[[CPRC|काउन्ति]] | ९,०१९|| align="right" |१३,३२९ |५४०२३४ |GIR |- |[[नयालाम काउन्ति]] |Nyalam County | 聂拉木县||[[CPRC|काउन्ति]] | ७,८६३|| align="right" |१५,१४७ |५४०२३५ |NYA |- |[[सागा काउन्ति]] |Saga County | 萨嘎县||[[CPRC|काउन्ति]] | १२,४१८|| align="right" |१२,९३९ |५४०२३६ |SAG |- |[[कामबा काउन्ति]] |Kamba County | 岗巴县||[[CPRC|काउन्ति]] | ४,२०४|| align="right" |१०,०४७ |५४०२३७ |GAM |- |[[कारुब, च्यामदो|कारुब जिल्ला]] |Karub District | 卡若区|| rowspan="11" |[[छामदो]]||[[District of the People's Republic of China|जिल्ला]] | १०,७९३|| align="right" |८७,३८७ |५४०३०२ |KRO |- |[[जोमदा काउन्ति]] |Jomda County | 江达县||[[CPRC|काउन्ति]] | १३,१५९|| align="right" |७५,२३८ |५४०३२१ |JOM |- |[[गोनजो काउन्ति]] |Gonjo County | 贡觉县||[[CPRC|काउन्ति]] | ६,३२२|| align="right" |३८,७४१ |५४०३२२ |KON |- |[[रिवोछे काउन्ति]] |Riwoche County | 类乌齐县||[[CPRC|काउन्ति]] | ६,३३७|| align="right" |४०,८१३ |५४०३२३ |RIW |- |[[दêनगच्यêन काउन्ति]] |Dêngqên County | 丁青县||[[CPRC|काउन्ति]] | १२,३६८|| align="right" |६३,२०९ |५४०३२४ |DEN |- |[[झाग'याब काउन्ति]] |Zhag'yab County | 察雅县||[[CPRC|काउन्ति]] | ८,२५५|| align="right" |५३,१३० |५४०३२५ |CHA |- |[[पाशो काउन्ति]] |Pasho County | 八宿县||[[CPRC|काउन्ति]] | १२,३२८|| align="right" |४१,१६३ |५४०३२६ |BAX |- |[[जोगाङ काउन्ति]] |Zogang County | 左贡县||[[CPRC|काउन्ति]] | ११,८३९|| align="right" |४०,८१९ |५४०३२७ |ZOX |- |[[मारकाम काउन्ति]] |Markam County | 芒康县||[[CPRC|काउन्ति]] | ११,५७६|| align="right" |८१,६५९ |५४०३२८ |MAN |- |[[लहोरोङ काउन्ति]] |Lhorong County | 洛隆县||[[CPRC|काउन्ति]] | ८,०६०|| align="right" |४४,२४१ |५४०३२९ |LHO |- |[[बानबार काउन्ति]] |Banbar County | 边坝县||[[CPRC|काउन्ति]] | ८,७७५|| align="right" |३२,४६२ |५४०३३० |BAN |- |[[बायि जिल्ला]] |Bayi District | 巴宜区|| rowspan="7" |[[नयिनगछि]]||[[CPRC|काउन्ति]] | ८,५५८|| align="right" |४०,४९६ |५४०४०२ |BYA |- |[[गोङबो'गयामदा काउन्ति]] |Gongbo'gyamda County | 工布江达县||[[CPRC|काउन्ति]] | १२,९६०|| align="right" |२५,६७७ |५४०४२१ |GOX |- |[[मêदोग काउन्ति]] |Mêdog County | 墨脱县||[[CPRC|काउन्ति]] | ६,६००|| align="right" |१०,६२३ |५४०४२३ |MET |- |[[बोमê काउन्ति]] |Bomê County | 波密县||[[CPRC|काउन्ति]] | १६,०७२|| align="right" |२८,२८८ |५४०४२४ |BMI |- |[[जायु काउन्ति]] |Zayu County | 察隅县||[[CPRC|काउन्ति]] | १९,०००|| align="right" |२५,७८४ |५४०४२५ |ZAY |- |[[नाङ काउन्ति]] |Nang County | 朗县||[[CPRC|काउन्ति]] | ४,१२०|| align="right" |१४,९५४ |५४०४२६ |NGX |- |[[माइनलिङ|माइनलिङ नगर]] |Mainling City | 米林市||[[CLPRC|नगर]] | ९,४९०|| align="right" |१८,५०९ |५४०४८१ |MAX |- |[[नेदोङ, शाननान|नेदोङ जिल्ला]] |Nedong District | 乃东区|| rowspan="12" |[[शाननान, तिबेत|शाननान]]||[[District of the People's Republic of China|जिल्ला]] | २,१८४|| align="right" |५७,३३४ |५४०५०२ |NDQ |- |[[झानाङ काउन्ति]] |Zhanang County | 扎囊县||[[CPRC|काउन्ति]] | २,१४१|| align="right" |३८,२६८ |५४०५२१ |CNG |- |[[गोङगार काउन्ति]] |Gonggar County | 贡嘎县||[[CPRC|काउन्ति]] | २,२८३|| align="right" |४७,२५५ |५४०५२२ |GON |- |[[साङरि काउन्ति]] |Sangri County | 桑日县||[[CPRC|काउन्ति]] | २,६३२|| align="right" |१६,४५३ |५४०५२३ |SRI |- |[[च्योङगयाइ काउन्ति]] |Qonggyai County | 琼结县||[[CPRC|काउन्ति]] | १,०३०|| align="right" |१८,०८९ |५४०५२४ |QON |- |[[च्युसुम काउन्ति]] |Qusum County | 曲松县||[[CPRC|काउन्ति]] | २,०६९|| align="right" |१६,९४३ |५४०५२५ |QUS |- |[[चोमाइ काउन्ति]] |Comai County | 措美县||[[CPRC|काउन्ति]] | ४,१७७|| align="right" |१४,३२० |५४०५२६ |COM |- |[[लहोझाग काउन्ति]] |Lhozhag County | 洛扎县||[[CPRC|काउन्ति]] | ५,०२२|| align="right" |१८,५११ |५४०५२७ |LHX |- |[[गयाचा काउन्ति]] |Gyaca County | 加查县||[[CPRC|काउन्ति]] | ४,३८८|| align="right" |१८,७४६ |५४०५२८ |GYA |- |[[लहüनजê काउन्ति]] |Lhünzê County | 隆子县||[[CPRC|काउन्ति]] | ८,१६५|| align="right" |३४,०९७ |५४०५२९ |LHZ |- |[[नागारजê काउन्ति]] |Nagarzê County | 浪卡子县||[[CPRC|काउन्ति]] | ७,९६९|| align="right" |३५,२३५ |५४०५३१ |NAX |- |[[तसोना|तसोना नगर]] |Tsona City | 错那市||[[CLPRC|नगर]] | ६,७०३|| align="right" |१४,९०१ |५४०५८१ |CON |- |[[सेनि, नागच्यु|सेनि जिल्ला]] |Seni District | 色尼区|| rowspan="11" |[[नागच्यु]]||[[District of the People's Republic of China|जिल्ला]] | १६,१९६|| align="right" |९१,८५९ |५४०६०२ | - |- |[[लहारि काउन्ति]] |Lhari County | 嘉黎县||[[CPRC|काउन्ति]] | १३,०६८|| align="right" |२७,९५५ |५४०६२१ |LHR |- |[[बिरु काउन्ति]] |Biru County | 比如县||[[CPRC|काउन्ति]] | ११,६८३|| align="right" |५१,४७३ |५४०६२२ |BRU |- |[[नयाइनरोङ काउन्ति]] |Nyainrong County | 聂荣县||[[CPRC|काउन्ति]] | ९,०१७|| align="right" |३१,२९२ |५४०६२३ |NRO |- |[[अमदो काउन्ति]] |Amdo County | 安多县||[[CPRC|काउन्ति]] | ४३,४१०|| align="right" |३५,९४७ |५४०६२४ |AMD |- |[[श्याइनजा काउन्ति]] |Xainza County | 申扎县||[[CPRC|काउन्ति]] | २५,५४६|| align="right" |१८,०३० |५४०६२५ |XZX |- |[[सोग काउन्ति]] |Sog County | 索县||[[CPRC|काउन्ति]] | ५,८५८|| align="right" |३९,०३६ |५४०६२६ |SOG |- |[[बाइनगोइन काउन्ति]] |Baingoin County | 班戈县||[[CPRC|काउन्ति]] | २८,३८३|| align="right" |३५,७८० |५४०६२७ |BGX |- |[[बाच्यêन काउन्ति]] |Baqên County | 巴青县||[[CPRC|काउन्ति]] | ९,८१०|| align="right" |४५,२५७ |५४०६२८ |BQE |- |[[नयिमा काउन्ति]] |Nyima County | 尼玛县||[[CPRC|काउन्ति]] | ७२,५३२|| align="right" |३७,९२५ |५४०६२९ |NYX |- |[[शुआङहु काउन्ति]] |Shuanghu County | 双湖县||[[CPRC|काउन्ति]] | ११६,४४०|| align="right" |१०,००० |५४०६३० |- |- |[[पुराङ काउन्ति]] |Purang County | 普兰县 | rowspan="7" |[[नगारि प्रिफेक्चर|नगारि]]||[[CPRC|काउन्ति]] | १२,५३९|| align="right" |८,६५८ |५४२५२१ |BUR |- |[[जानदा काउन्ति]] |Zanda County | 札达县||[[CPRC|काउन्ति]] | २४,६०१|| align="right" |६,५६७ |५४२५२२ |ZAN |- |[[गार काउन्ति]] |Gar County | 噶尔县||[[CPRC|काउन्ति]] | १७,६६९|| align="right" |१३,३६७ |५४२५२३ |GAR |- |[[रुतोग काउन्ति]] |Rutog County | 日土县||[[CPRC|काउन्ति]] | ८१,०४६|| align="right" |८,२९२ |५४२५२४ |RUT |- |[[गê'गयाइ काउन्ति]] |Gê'gyai County | 革吉县||[[CPRC|काउन्ति]] | ४६,१०४|| align="right" |१३,५२४ |५४२५२५ |GEG |- |[[गेरतसे काउन्ति]] |Gertse County | 改则县||[[CPRC|काउन्ति]] | १३५,०२५|| align="right" |२०,८७० |५४२५२६ |GER |- |[[चोच्यêन काउन्ति]] |Coqên County | 措勤县||[[CPRC|काउन्ति]] | २२,८९३|| align="right" |१२,१८३ |५४२५२७ |COQ |} <center> {| border=1 cellspacing=0 style="padding: 24em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" ! rowspan="2" | अञ्चल !! colspan="5" | जिल्ला |- ! देवनागरी !! [[सँदेय् लिपि]]!! विलि लिप्यान्तरण !![[चिनिया लिपि]]!! |- |rowspan="8"| [[ल्हासा अञ्चल|ल्हासा]] | [[ख्रिन कोन छुस|ख्रिन कोन छुस]] || || khrin kon chus || 城关区 || |- | [[ल्हुन ग्रुब जिल्ला |ल्हुन ग्रुब जिल्ला ]] || || lhun grub rdzong || 林周县 || |- | [[स्दम ग्झुङ जिल्ला |स्दम ग्झुङ जिल्ला ]] || || ऽdam gzhung rdzong || 当雄县 || |- | [[स्ञे मो जिल्ला |स्ञे मो जिल्ला ]] || || snye mo rdzong || 尼木县 || |- | [[छु शुर जिल्ला |छु शुर जिल्ला ]] || || chu shur rdzong || 曲水县 || |- | [[स्तोद लुङ बदे छेन जिल्ला |स्तोद लुङ बदे छेन जिल्ला ]] || || stod lung bde chen rdzong || 堆龙德庆县 || |- | [[स्तगर्चे जिल्ला |स्तग र्चे जिल्ला ]] || || stag rtse rdzong || 达孜县 || |- | [[मल ग्रो गुङ दकर जिल्ला |मल ग्रो गुङ दकर जिल्ला ]] || || mal gro gung dkar rdzong || 墨竹工卡县 || |- |rowspan="11"| [[नगछु अञ्चल|नगछु]] | [[नगछु जिल्ला |नगछु जिल्ला ]] || || nag chu rdzong || 那曲县 || |- | [[ल्हरि जिल्ला |ल्हरि जिल्ला ]] || || lha ri rdzong || 嘉黎县 || |- | [[स्ब्रिरु जिल्ला |स्ब्रिरु जिल्ला ]] || || ऽbri ru rdzong || 比如县 || |- | [[गञनरोङ जिल्ला |गञनरोङ जिल्ला ]] || || gnyan rong rdzong || 聂荣县 || |- | [[अमदो जिल्ला |अमदो जिल्ला ]] || || a mdo rdzong || 安多县 || |- | [[शनर्च जिल्ला |शनर्च जिल्ला ]] || || shan rtsa rdzong || 申扎县 || |- | [[सोग जिल्ला |सोग जिल्ला ]] || || sog rdzong || 索县 || |- | [[दपल मगोन जिल्ला |दपल मगोन जिल्ला ]] || || dpal mgon rdzong || 班戈县 || |- | [[स्ब्रछेन जिल्ला |स्ब्रछेन जिल्ला ]] || || sbra chen rdzong || 巴青县 || |- | [[ञिम जिल्ला |ञिम जिल्ला ]] || || nyi ma rdzong || 尼玛县 || |- | [[मछोगञिसदोन गचोद ख्रुसु|मछोगञिस दोन गचोद ख्रुसु]] || || mtsho gnyis don gcod khruऽu || 双湖特别区 || |- |rowspan="11"|[[ छबमदो अञ्चल| छबमदो]] | [[छबमदो जिल्ला |छब मदो जिल्ला ]] || || chab mdo rdzong || 昌都县 || |- | [[स्जोमदस जिल्ला |स्जोमदस जिल्ला ]] || || ऽjo mdaऽ rdzong || 江达县 || |- | [[गोस्जो जिल्ला |गोस्जो जिल्ला ]] || || go ऽjo rdzong || 贡觉县 || |- | [[रिबोछे जिल्ला |रिबोछे जिल्ला ]] || || ri bo che rdzong || 类乌齐县 || |- | [[स्तेङछेन जिल्ला |स्तेङछेन जिल्ला ]] || || steng chen rdzong || 丁青县 || |- | [[ब्रगगयब जिल्ला |ब्रगगयब जिल्ला ]] || || brag g-yab rdzong || 察雅县 || |- | [[दपसशोद जिल्ला |दपसशोद जिल्ला ]] || || dpaऽ shod rdzong || 八宿县 || |- | [[मजोस्गङ जिल्ला |मजोस्गङ जिल्ला ]] || || mdzo sgang rdzong || 左贡县 || |- | [[स्मरखमस जिल्ला |स्मरखमस जिल्ला ]] || || smar khams rdzong || 芒康县 || |- | [[ल्होरोङ जिल्ला |ल्होरोङ जिल्ला ]] || || lho rong rdzong || 洛隆县 || |- | [[दपलस्बर जिल्ला |दपलस्बर जिल्ला ]] || || dpal ऽbar rdzong || 边坝县 || |- |rowspan="7"| [[ञिङ ख्रि स अञ्चल|ञिङ ख्रि स अञ्चल]] | [[ञिङख्रि जिल्ला |ञिङख्रि जिल्ला ]] || || nying khri rdzong || 林芝县 || |- | [[कोङपोर्ग्यमदस जिल्ला |कोङपोर्ग्यमदस जिल्ला ]] || || kong po rgya mdaऽ rdzong || 工布江达县 || |- | [[स्मनग्लिङ जिल्ला |स्मनग्लिङ जिल्ला ]] || || sman gling rdzong || 米林县 || |- | [[मेतोग जिल्ला |मेतोग जिल्ला ]] || || me tog rdzong || 墨脱县 || |- | [[स्पोमेस जिल्ला |स्पोमेस जिल्ला ]] || || spo mes rdzong || 波密县 || |- | [[र्जयुल जिल्ला |र्जयुल जिल्ला ]] || || rdza yul rdzong || 察隅县 || |- | [[स्नङ जिल्ला |स्नङ जिल्ला ]] || || snang rdzong || 朗县 || |- |rowspan="12"| [[ल्होख अञ्चल|ल्होख अञ्चल]] | [[स्नेगदोङ जिल्ला |स्नेगदोङ जिल्ला ]] || || sne gdong rdzong || 乃东县 || |- | [[ग्रनङ जिल्ला |ग्रनङ जिल्ला ]] || || gra nang rdzong || 扎囊县 || |- | [[गोङदकर जिल्ला |गोङदकर जिल्ला ]] || || gong dkar rdzong || 贡嘎县 || |- | [[जङसरि जिल्ला |जङसरि जिल्ला ]] || || zangs ri rdzong || 桑日县 || |- | [[स्फ्योङसर्ग्यस जिल्ला |स्फ्योङसर्ग्यस जिल्ला ]] || || ऽphyongs rgyas rdzong || 琼结县 || |- | [[छुगसुम जिल्ला |छुगसुम जिल्ला ]] || || chu gsum rdzong || 曲松县 || |- | [[मछोसमद जिल्ला |मछोसमद जिल्ला ]] || || mtsho smad rdzong || 措美县 || |- | [[ल्होब्रग जिल्ला |ल्होब्रग जिल्ला ]] || || lho brag rdzong || 洛扎县 || |- | [[र्ग्यछ जिल्ला |र्ग्यछ जिल्ला ]] || || rgya tsha rdzong || 加查县 || |- | [[ल्हुनर्चे जिल्ला |ल्हुनर्चे जिल्ला ]] || || lhun rtse rdzong || 隆子县 || |- | [[मछोस्न जिल्ला |मछोस्न जिल्ला ]] || || mtsho sna rdzong || 错那县 || |- | [[स्नदकरर्चे जिल्ला |स्नदकर र्चे जिल्ला ]] || || sna dkar rtse rdzong || 浪卡子县 || |- |rowspan="18"| [[गझिसकर्चे अञ्चल|गझिसकर्चे अञ्चल]] | [[गझिसकर्चेग्रोङ जिल्ला|गझिसकर्चेग्रोङ जिल्ला]] || || gzhis ka rtse grong khyer || 日喀则市 || |- | [[र्नमग्लिङ जिल्ला |र्नमग्लिङ जिल्ला ]] || || rnam gling rdzong || 南木林县 || |- | [[र्ग्यलर्चे जिल्ला |र्ग्यलर्चे जिल्ला ]] || || rgyal rtse rdzong || 江孜县 || |- | [[दिङरि जिल्ला |दिङरि जिल्ला ]] || || ding ri rdzong || 定日县 || |- | [[सस्क्य जिल्ला |सस्क्य जिल्ला ]] || || sa skya rdzong || 萨迦县 || |- | [[ल्हर्चे जिल्ला |ल्हर्चे जिल्ला ]] || || lha rtse rdzong || 拉孜县 || |- | [[ङमरिङ जिल्ला |ङमरिङ जिल्ला ]] || || ngam ring rdzong || 昂仁县 || |- | [[बझदमथोङस्मोन जिल्ला |बझदमथोङस्मोन जिल्ला ]] || || bzhad mthong smon rdzong || 谢通门县 || |- | [[पस्नम जिल्ला |पस्नम जिल्ला ]] || || pa snam rdzong || 白朗县 || |- | [[रिनस्पुङस जिल्ला |रिनस्पुङस जिल्ला ]] || || rin spungs rdzong || 仁布县 || |- | [[खङदमर जिल्ला |खङदमर जिल्ला ]] || || khang dmar rdzong || 康马县 || |- | [[गदिङस्क्येस जिल्ला |गदिङस्क्येस जिल्ला ]] || || gding skyes rdzong || 定结县 || |- | [[स्ब्रोङप जिल्ला |स्ब्रोङ प जिल्ला ]] || || ऽbrong pa rdzong || 仲巴县 || |- | [[ग्रोमो जिल्ला |ग्रो मो जिल्ला ]] || || gro mo rdzong || 亚东县 || |- | [[स्क्यिदग्रोङ जिल्ला |स्क्यिद ग्रोङ जिल्ला ]] || || skyid grong rdzong || 吉隆县 || |- | [[गञस्लम जिल्ला |गञस् लम जिल्ला ]] || || gnyaऽ lam rdzong || 聂拉木县 || |- | [[सदगस् जिल्ला |स दगस् जिल्ला ]] || || sa dgaऽ rdzong || 萨嘎县 || |- | [[गमप जिल्ला |गम प जिल्ला ]] || || gam pa rdzong || 岗巴县 || |- |rowspan="7"| [[मङस्रिस अञ्चल|मङस्रिस अञ्चल]] | [[स्गर जिल्ला |स्गर जिल्ला ]] || || sgar rdzong || 噶尔县 || |- | [[स्पुह्रेङ जिल्ला |स्पुह्रेङ जिल्ला ]] || || spu hreng rdzong || 普兰县 || |- | [[र्चमदस जिल्ला |र्च मदस जिल्ला ]] || || rtsa mdaऽ rdzong || 札达县 || |- | [[रुथोग जिल्ला |रु थोग जिल्ला ]] || || ru thog rdzong || 日土县 || |- | [[दगे र्ग्यस जिल्ला |दगे र्ग्यस जिल्ला ]] || || dge rgyas rdzong || 革吉县 || |- | [[स्गेरर्चे जिल्ला |स्गेर र्चे जिल्ला ]] || || sger rtse rdzong || 改则县 || |- | [[मछोछेन जिल्ला |मछो छेन जिल्ला ]] || || mtsho chen rdzong || 措勤县 || |} </center> ==स्वयादिसँ== *[[चीन]] == लिधँसा == {{reflist}} {{चीनया प्रान्त}} [[पुचः:चीनया प्रान्त]] [[Category:सँदेय्]] [[पुचः:चीन]] b0gbhwm9wj6rrl6frmgdgmpzd2b1k14 0 155419 1126629 1110921 2026-09-29T01:12:48Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1126629 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सञ्चार}} [[Image:Lasswell's model of communication.svg|thumb|upright=1.5|alt=Diagram showing the five components of Lasswell's model: communicator, message, medium, recipient, and effect|Lasswell's model of communication, which is based on five questions corresponding to five basic components]] [[Image:Shannon-Weaver model of communication.svg|thumb|upright=1.5|alt=Diagram of the Shannon–Weaver model showing the different steps of a message on its way to the destination|Shannon–Weaver model of communication, which focuses on how a message is first translated into a [[signal]]]] [[Image:Schramm's model of communication.svg|thumb|upright=1.5|alt=Diagram of the feedback loop in Schramm's model of communication|Schramm's model of communication, which focuses on the processes of encoding and decoding as well as feedback]] '''सञ्चार''' वा '''संचार'''यात सामान्यतया सुचं छ थासं मेथासय् छ्वयेगु, ह्वलेगु वा इनेगु व्यवस्था धकाः परिभाषित याइ। संचारयात सामान्य कथं थथे वर्गीकृत यायेछिं: मनु, मेमेगु प्रजातिया दुजःत वा कम्प्युटर थें न्याःगु निर्जीव प्राणी दथुइ सुचंया आदानप्रदान। मानव संचारया निंतिं, मौखिक (म्हुतुं याइगु सञ्चार) व गैर-मौखिक संचारया दथुइ छगू केन्द्रीय विपरीतता दु। मौखिक संचारय् भाषिक रुपय् सन्देशया आदानप्रदान जुइ, गुकिलि न्ववायेगु व च्वयेगु सन्देश नापं सांकेतिक भाषा नं ला। गैर-मौखिक संचार छगू भाषिक प्रणालीया छ्येलेज्या मयासे जुइ, दसुया निंतिं, म्ह भाय् छ्येला, थीया (स्पर्श), व ख्वाःया भावं। मेगु कथं सञ्चारयात अन्तरव्यक्ति संचार, गुगु थीथी मनु दथुइ जुइ, व अन्तरमन संचार, गुगु थःलिसे संचारया कथं यायेछिं। संचारात्मक क्षमता धयागु बांलाक खँल्हाबल्हा यायेगु क्षमता खः गुकिलि सन्देश दयेकेगु व थुइकेगु सीप दुथ्याः। गैर-मानव संचारया रुपय् पशु व वनस्पति संचार दुथ्याः। पशुतेसं थःगु संचार क्षमता छ्येला प्रेमालाप व संभोग, मांअबु–सत्ता सम्बन्ध, नेभिगेसन, व आत्मरक्षा थें न्याःगु ज्या याः। अपेक्षाकृत मसनिगु स्वांमातेसं रसायनया माध्यमं संचार याइ, दसु मेपलया सिमां मेमेगु वनस्पतियात शाकाहारी आक्रमणया चेतावनी बीत तथाकथित वाष्पशील कार्बनिक यौगिक वायुमण्डलय् पिकाइ। सञ्चारय् अप्वः धयाथें खँल्हाबल्हा छगू हे प्रजातिया दुजःतय् दथुइ जुइ। छगू हे प्रजातितेगु उद्देश्यय् सामान्यतया छुं कथंया सहकार्य जुइगुलिं थथे जुइगु ख। अन्तरप्रजाति संचार खास यानाः साहचर्य सम्बन्धया अवस्थाय् जुइ। दसुया निंतिं, यक्व स्वांतेसं थीथी आकार व विशिष्ट रंग छ्यला कीतेत संकेत बी। लहिनातपिं पशुत व ज्या याइपिं पशुतलिसे अन्तरक्रिया यायेबलय् मनूतसें अन्तरप्रजाति संचारय् संलग्न जुइ। ==ध्वायेगु सञ्चार== च्वखँ च्वया बाय् ध्वायाः याइगु संचारया ताःहाकःगु इतिहास दु। ===ताइपोग्राफी=== ताइपोग्राफी धइगु आखः व पाठयात स्वयेबिले आकर्षक व ब्वनेत अःपुइगु कथं व्यवस्थापन यायेगु कला व प्रविधि खः। थुकिलि फन्टया ताजि, आकार, ध्वः गुलि तापाः (leading), आखः दथुया थाय् (tracking व kerning) आदि भिंकेगु ज्या ला। टाइपोग्राफीया मू उद्देश्य पाठयात ब्वने अपुइकेगु (legible), स्पष्ट व स्वकुमिपिंत प्रभावित यायेफूगु दयेकेगु खः। थ्व कला छापाखानाया विकास नापं सुरु जूगु खः व आःया दिजितल युगय् थुकिया महत्त्व अझ अप्वया वःगु दु। बांलाःगु टाइपोग्राफीं सन्देशया भाव व गम्भीरतायात थुइकेत ग्वहालि याइ। [[ग्राफिक दिजाइन]], सफू ध्वायेगु, विज्ञापन व वेब डिजाइनय् टाइपोग्राफीया तःधंगु भूमिका जुइ। टाइपोग्राफीइ सेरिफ, सान्स-सेरिफ, स्क्रिप्ट व डिस्प्ले थें ज्याःगु थी-थी फन्ट शैलीत दइ। आखःतेगु संरचना व रचनां ब्वंकुमिया ब्वनेगु अनुभवयात भिंकी। थ्व दिजाइन व संचारया छगू अति महत्त्वपूर्ण व सूक्ष्म ब्वः खः। ==स्वयादिसँ== * [[विकिपिडिया:विकिज्याझ्वः सञ्चार]] [[पुचः:सञ्चार]] cfcx3596b7dxktoeo565qdns2mtgn8f 0 199191 1126454 1068433 2026-09-28T12:24:58Z Eukesh 11 /* राजवंश */ 1126454 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीनया इतिहास}} [[चीन]] छगू देय् जक्क मजुसें मनू लहनाया छगू दसु ख। थ्व देय्‌या इतिहास मनू लहनाया इतिहासति हे पुलां। प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। == कालखण्ड == ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल''' चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। ताङ राजवंशया पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजवंशत छगू धुंकाः मेगु सत्ताय् वल व दक्षिण चीनय् झिगु स्वया अप्वः राज्यत पलिस्था जुल। थ्व ईलय् निरन्तर युद्ध, शक्ति सन्तुलनया हिलेज्या व प्रान्तीय सैन्य शासकतेगु दथुइ धेधेबल्ला जुयाच्वन। उत्तरय् लियौ राजवंश थें ज्याःगु जातीय साम्राज्यतेगु प्रभाव नं अप्वया वन। अथे जुसां थ्व ईलय् व्यापार, प्रविधि व कलाया विकास पूर्ण रूपं अन्त मजू। विशेष यानाः छापाखाना प्रविधि (woodblock printing) व छुं कलाया प्रवर्धन थ्व ईलय् नं निरन्तर जुल। ई.सं. ९६० या असपास जोउ खाङयिनं सोङ राजवंशया पलिस्था यानाः चीनयात हाकनः छप्पँ यायेगु ज्या सुरु यात। थ्व ई सोङ राजवंशया एकीकरण नापं ई.सं. ९७९य् सिधःगु खः। '''सोङ राजवंशं''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन यात। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् चीनं हलिमय् हे दकलय् न्हापांगु बारुद व कम्पास दयेकल। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:चीनया इतिहास]] 1wkkb7znwr1k7odmt79kkcnu7vm25vo 1126455 1126454 2026-09-28T12:25:51Z Eukesh 11 /* कालखण्ड */ 1126455 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीनया इतिहास}} [[चीन]] छगू देय् जक्क मजुसें मनू लहनाया छगू दसु ख। थ्व देय्‌या इतिहास मनू लहनाया इतिहासति हे पुलां। प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। == कालखण्ड == ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''आन लुशान विद्रोह''' चीनया [[ताङ राजवंश]]या ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। '''न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल''' चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। ताङ राजवंशया पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजवंशत छगू धुंकाः मेगु सत्ताय् वल व दक्षिण चीनय् झिगु स्वया अप्वः राज्यत पलिस्था जुल। थ्व ईलय् निरन्तर युद्ध, शक्ति सन्तुलनया हिलेज्या व प्रान्तीय सैन्य शासकतेगु दथुइ धेधेबल्ला जुयाच्वन। उत्तरय् लियौ राजवंश थें ज्याःगु जातीय साम्राज्यतेगु प्रभाव नं अप्वया वन। अथे जुसां थ्व ईलय् व्यापार, प्रविधि व कलाया विकास पूर्ण रूपं अन्त मजू। विशेष यानाः छापाखाना प्रविधि (woodblock printing) व छुं कलाया प्रवर्धन थ्व ईलय् नं निरन्तर जुल। ई.सं. ९६० या असपास जोउ खाङयिनं सोङ राजवंशया पलिस्था यानाः चीनयात हाकनः छप्पँ यायेगु ज्या सुरु यात। थ्व ई सोङ राजवंशया एकीकरण नापं ई.सं. ९७९य् सिधःगु खः। '''सोङ राजवंशं''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन यात। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् चीनं हलिमय् हे दकलय् न्हापांगु बारुद व कम्पास दयेकल। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:चीनया इतिहास]] 0bmkag91iget1kxgtnk9j6abqi3i08c 1126456 1126455 2026-09-28T12:26:54Z Eukesh 11 /* कालखण्ड */ 1126456 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीनया इतिहास}} [[चीन]] छगू देय् जक्क मजुसें मनू लहनाया छगू दसु ख। थ्व देय्‌या इतिहास मनू लहनाया इतिहासति हे पुलां। प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। == कालखण्ड == ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''ताङ्ग राजवंश''' चीनया छगू शाही राजवंश ख। थ्व राजवंशं सन् ६१८ निसें सन् ९०७ ईस्वी तक शासन यात। थ्व शासन कालय् सन् ६९० निसें ७०५ तक अराजक काल ख। थ्व राजवंश स्वया न्हापा चीनय् सुई राजवंश दयाच्वन धाःसा थ्व राजवंश धुंका चीनय् पञ्च राजवंश व १० साम्राज्य दयावल। इतिहासकारतेसं आपालं ताङ्गयात चिनिया लहनाया छगू उच्च बिन्दु व महानगरीय संस्कृतिया स्वर्ण युगया रूपय् वर्णन यानातःगु दु। ताङ्ग वंशया पूर्वार्धय् सैन्य अभियानतेगु माध्यमं हासिल याःगु ताङ्ग क्षेत्र, आकारया हिसाबं हान राजवंशया क्षेत्रफलया समकक्षी जु। थ्व राजवंशं २८९ दँ तक २१ सम्राटया (वु जेतियान त्वता) अधीनय् शासन यात। थ्व वंशय् देय्या नां ताङ, जिनया प्राचीन नामं वःगु ख। थ्व थाय् वर्तमान शान्सी प्रान्तया केन्द्रीय क्षेत्रय् ला। ताङ्ग राजवंश छगू शक्तिशाली बहु-जातीय एकीकृत साम्राज्य ख गुकियात ताङ गाओजु ली युआनं पलिस्था याःगु खः। ताङ राजवंशया राजपरिवार गुआनलोङ समूहं वःगु ख, व इमिगु पुर्खा लि हू दक्षिणी व उत्तरी राजवंशया पश्चिमी वेइ राजवंशया ८ राज्यय् छगू ख। सुइ राजवंशया इलय् लि युआन जिन्याङ (थौंकन्हय् ताइयुआन , शान्सी ) य् च्वनादिल। '''आन लुशान विद्रोह''' चीनया [[ताङ राजवंश]]या ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। '''न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल''' चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। ताङ राजवंशया पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजवंशत छगू धुंकाः मेगु सत्ताय् वल व दक्षिण चीनय् झिगु स्वया अप्वः राज्यत पलिस्था जुल। थ्व ईलय् निरन्तर युद्ध, शक्ति सन्तुलनया हिलेज्या व प्रान्तीय सैन्य शासकतेगु दथुइ धेधेबल्ला जुयाच्वन। उत्तरय् लियौ राजवंश थें ज्याःगु जातीय साम्राज्यतेगु प्रभाव नं अप्वया वन। अथे जुसां थ्व ईलय् व्यापार, प्रविधि व कलाया विकास पूर्ण रूपं अन्त मजू। विशेष यानाः छापाखाना प्रविधि (woodblock printing) व छुं कलाया प्रवर्धन थ्व ईलय् नं निरन्तर जुल। ई.सं. ९६० या असपास जोउ खाङयिनं सोङ राजवंशया पलिस्था यानाः चीनयात हाकनः छप्पँ यायेगु ज्या सुरु यात। थ्व ई सोङ राजवंशया एकीकरण नापं ई.सं. ९७९य् सिधःगु खः। '''सोङ राजवंशं''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन यात। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् चीनं हलिमय् हे दकलय् न्हापांगु बारुद व कम्पास दयेकल। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:चीनया इतिहास]] tjp5i4f33iagd26p89vc2sxa1knko4c 1126472 1126456 2026-09-28T12:51:12Z Eukesh 11 /* कालखण्ड */ 1126472 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीनया इतिहास}} [[चीन]] छगू देय् जक्क मजुसें मनू लहनाया छगू दसु ख। थ्व देय्‌या इतिहास मनू लहनाया इतिहासति हे पुलां। प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। == कालखण्ड == ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''ताङ्ग राजवंश''' चीनया छगू शाही राजवंश ख। थ्व राजवंशं सन् ६१८ निसें सन् ९०७ ईस्वी तक शासन यात। थ्व शासन कालय् सन् ६९० निसें ७०५ तक अराजक काल ख। थ्व राजवंश स्वया न्हापा चीनय् सुई राजवंश दयाच्वन धाःसा थ्व राजवंश धुंका चीनय् पञ्च राजवंश व १० साम्राज्य दयावल। इतिहासकारतेसं आपालं ताङ्गयात चिनिया लहनाया छगू उच्च बिन्दु व महानगरीय संस्कृतिया स्वर्ण युगया रूपय् वर्णन यानातःगु दु। ताङ्ग वंशया पूर्वार्धय् सैन्य अभियानतेगु माध्यमं हासिल याःगु ताङ्ग क्षेत्र, आकारया हिसाबं हान राजवंशया क्षेत्रफलया समकक्षी जु। थ्व राजवंशं २८९ दँ तक २१ सम्राटया (वु जेतियान त्वता) अधीनय् शासन यात। थ्व वंशय् देय्या नां ताङ, जिनया प्राचीन नामं वःगु ख। थ्व थाय् वर्तमान शान्सी प्रान्तया केन्द्रीय क्षेत्रय् ला। ताङ्ग राजवंश छगू शक्तिशाली बहु-जातीय एकीकृत साम्राज्य ख गुकियात ताङ गाओजु ली युआनं पलिस्था याःगु खः। ताङ राजवंशया राजपरिवार गुआनलोङ समूहं वःगु ख, व इमिगु पुर्खा लि हू दक्षिणी व उत्तरी राजवंशया पश्चिमी वेइ राजवंशया ८ राज्यय् छगू ख। सुइ राजवंशया इलय् लि युआन जिन्याङ (थौंकन्हय् ताइयुआन , शान्सी ) य् च्वनादिल। '''आन लुशान विद्रोह''' चीनया [[ताङ राजवंश]]या ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। '''न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल''' चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। ताङ राजवंशया पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजवंशत छगू धुंकाः मेगु सत्ताय् वल व दक्षिण चीनय् झिगु स्वया अप्वः राज्यत पलिस्था जुल। थ्व ईलय् निरन्तर युद्ध, शक्ति सन्तुलनया हिलेज्या व प्रान्तीय सैन्य शासकतेगु दथुइ धेधेबल्ला जुयाच्वन। उत्तरय् लियौ राजवंश थें ज्याःगु जातीय साम्राज्यतेगु प्रभाव नं अप्वया वन। अथे जुसां थ्व ईलय् व्यापार, प्रविधि व कलाया विकास पूर्ण रूपं अन्त मजू। विशेष यानाः छापाखाना प्रविधि (woodblock printing) व छुं कलाया प्रवर्धन थ्व ईलय् नं निरन्तर जुल। ई.सं. ९६० या असपास जोउ खाङयिनं सोङ राजवंशया पलिस्था यानाः चीनयात हाकनः छप्पँ यायेगु ज्या सुरु यात। थ्व ई सोङ राजवंशया एकीकरण नापं ई.सं. ९७९य् सिधःगु खः। '''सोङ राजवंशं''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन यात। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् चीनं हलिमय् हे दकलय् न्हापांगु बारुद व कम्पास दयेकल। '''जिन राजवंश''' ई.सं. १११५ निसें १२३४ तक्क उत्तर चीनय् शासन याःगु जुर्चेन (Jurchen) जातिया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था वानयान अगुदा (Wanyan Aguda)जुं लियौ राजवंशयात त्याकाः याःगु खः। जिन राजवंशं ई.सं. ११२७ य् सोङ राजवंशया राजधानी काइफेङ कब्जा यानाः सोङयात दक्षिण चीनय् लितः वनेत बाध्य यात (जिङ्काङ काण्ड)। थ्व स्वया लिपा जिन व दक्षिण सोङ राजवंशया दथुइ ताःहाकःगु युद्ध व व्यापारिक स्वापू दयाच्वन। थ्व साम्राज्यं चिनियाँ प्रशासनिक प्रणाली, संस्कृति व नीति नालाकाल। जिन साम्राज्यं उत्तर चीनया बुंज्या व व्यापारयात तःधंगु प्रवर्धन बिल। लिपा १३गू शताब्दीया सुरुइ चिङ्गीस खानया नेतृत्वय् मङ्गोल साम्राज्यया आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल व दक्षिण सोङया संयुक्त सेनां ई.सं. १२३४ य् जिन साम्राज्यया पूर्ण विनाश यात। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:चीनया इतिहास]] 0n5f4v0hr5ogq3sgae0nd7pj1f19y71 1126476 1126472 2026-09-28T12:56:53Z Eukesh 11 /* कालखण्ड */ 1126476 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीनया इतिहास}} [[चीन]] छगू देय् जक्क मजुसें मनू लहनाया छगू दसु ख। थ्व देय्‌या इतिहास मनू लहनाया इतिहासति हे पुलां। प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। == कालखण्ड == ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''[[ताङ्ग राजवंश]]''' चीनया छगू शाही राजवंश ख। थ्व राजवंशं सन् ६१८ निसें सन् ९०७ ईस्वी तक शासन यात। थ्व शासन कालय् सन् ६९० निसें ७०५ तक अराजक काल ख। थ्व राजवंश स्वया न्हापा चीनय् सुई राजवंश दयाच्वन धाःसा थ्व राजवंश धुंका चीनय् पञ्च राजवंश व १० साम्राज्य दयावल। इतिहासकारतेसं आपालं ताङ्गयात चिनिया लहनाया छगू उच्च बिन्दु व महानगरीय संस्कृतिया स्वर्ण युगया रूपय् वर्णन यानातःगु दु। ताङ्ग वंशया पूर्वार्धय् सैन्य अभियानतेगु माध्यमं हासिल याःगु ताङ्ग क्षेत्र, आकारया हिसाबं हान राजवंशया क्षेत्रफलया समकक्षी जु। थ्व राजवंशं २८९ दँ तक २१ सम्राटया (वु जेतियान त्वता) अधीनय् शासन यात। थ्व वंशय् देय्या नां ताङ, जिनया प्राचीन नामं वःगु ख। थ्व थाय् वर्तमान शान्सी प्रान्तया केन्द्रीय क्षेत्रय् ला। ताङ्ग राजवंश छगू शक्तिशाली बहु-जातीय एकीकृत साम्राज्य ख गुकियात ताङ गाओजु ली युआनं पलिस्था याःगु खः। ताङ राजवंशया राजपरिवार गुआनलोङ समूहं वःगु ख, व इमिगु पुर्खा लि हू दक्षिणी व उत्तरी राजवंशया पश्चिमी वेइ राजवंशया ८ राज्यय् छगू ख। सुइ राजवंशया इलय् लि युआन जिन्याङ (थौंकन्हय् ताइयुआन , शान्सी ) य् च्वनादिल। '''[[आन लुशान विद्रोह]]''' चीनया [[ताङ राजवंश]]या ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। '''[[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]]''' चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। ताङ राजवंशया पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजवंशत छगू धुंकाः मेगु सत्ताय् वल व दक्षिण चीनय् झिगु स्वया अप्वः राज्यत पलिस्था जुल। थ्व ईलय् निरन्तर युद्ध, शक्ति सन्तुलनया हिलेज्या व प्रान्तीय सैन्य शासकतेगु दथुइ धेधेबल्ला जुयाच्वन। उत्तरय् लियौ राजवंश थें ज्याःगु जातीय साम्राज्यतेगु प्रभाव नं अप्वया वन। अथे जुसां थ्व ईलय् व्यापार, प्रविधि व कलाया विकास पूर्ण रूपं अन्त मजू। विशेष यानाः छापाखाना प्रविधि (woodblock printing) व छुं कलाया प्रवर्धन थ्व ईलय् नं निरन्तर जुल। ई.सं. ९६० या असपास जोउ खाङयिनं सोङ राजवंशया पलिस्था यानाः चीनयात हाकनः छप्पँ यायेगु ज्या सुरु यात। थ्व ई सोङ राजवंशया एकीकरण नापं ई.सं. ९७९य् सिधःगु खः। '''सोङ राजवंशं''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन यात। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् चीनं हलिमय् हे दकलय् न्हापांगु बारुद व कम्पास दयेकल। '''[[लियौ राजवंश]]''' ई.सं. ९१६ निसें ११२५ तक्क उत्तर-पूर्व एसिया व उत्तरी चीनय् शासन याःगु खितान (Khitan) जातिया साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था येलु अबाओजी (Yelu Abaoji) नं याःगु खः। थ्व साम्राज्यं उत्तर चीनया १६ गु प्रान्त, मङ्गोलिया व कोरियाया छुं भागय् शासन यात। लियौ शासकतेसं थःगु खितान संस्कृति व चिनिया हान संस्कृति निगुलिंयात समानान्तर रूपं न्ह्याकेगु "द्वैध प्रशासनिक प्रणाली" (dual administration system) लागू यात। थ्व साम्राज्य सोङ राजवंशया तःधंगु सामरिक प्रतिद्वंद्वी खः व ई.सं. १००५ या चान्याङ सन्धि (Chanyuan Treaty) नापं सोङ निसें वार्षिक कर कायेगु ज्या न्ह्यथल। थ्व ईलय् बुद्ध धर्म व वास्तुकलाया तःधंगु प्रगति जुल। लिपा जुर्चेन जातिया जिन राजवंशं मङ्गोलतेगु ग्वहालि कायाः ई.सं. ११२५ य् लियौ साम्राज्ययात क्वथल। '''जिन राजवंश''' ई.सं. १११५ निसें १२३४ तक्क उत्तर चीनय् शासन याःगु जुर्चेन (Jurchen) जातिया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था वानयान अगुदा (Wanyan Aguda)जुं लियौ राजवंशयात त्याकाः याःगु खः। जिन राजवंशं ई.सं. ११२७ य् सोङ राजवंशया राजधानी काइफेङ कब्जा यानाः सोङयात दक्षिण चीनय् लितः वनेत बाध्य यात (जिङ्काङ काण्ड)। थ्व स्वया लिपा जिन व दक्षिण सोङ राजवंशया दथुइ ताःहाकःगु युद्ध व व्यापारिक स्वापू दयाच्वन। थ्व साम्राज्यं चिनियाँ प्रशासनिक प्रणाली, संस्कृति व नीति नालाकाल। जिन साम्राज्यं उत्तर चीनया बुंज्या व व्यापारयात तःधंगु प्रवर्धन बिल। लिपा १३गू शताब्दीया सुरुइ चिङ्गीस खानया नेतृत्वय् मङ्गोल साम्राज्यया आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल व दक्षिण सोङया संयुक्त सेनां ई.सं. १२३४ य् जिन साम्राज्यया पूर्ण विनाश यात। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:चीनया इतिहास]] jtnjrarmv7vx5yyea3g1j3d4ftssu2m 1126495 1126476 2026-09-28T13:15:58Z Eukesh 11 /* कालखण्ड */ 1126495 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीनया इतिहास}} [[चीन]] छगू देय् जक्क मजुसें मनू लहनाया छगू दसु ख। थ्व देय्‌या इतिहास मनू लहनाया इतिहासति हे पुलां। प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। == कालखण्ड == ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''[[ताङ्ग राजवंश]]''' चीनया छगू शाही राजवंश ख। थ्व राजवंशं सन् ६१८ निसें सन् ९०७ ईस्वी तक शासन यात। थ्व शासन कालय् सन् ६९० निसें ७०५ तक अराजक काल ख। थ्व राजवंश स्वया न्हापा चीनय् सुई राजवंश दयाच्वन धाःसा थ्व राजवंश धुंका चीनय् पञ्च राजवंश व १० साम्राज्य दयावल। इतिहासकारतेसं आपालं ताङ्गयात चिनिया लहनाया छगू उच्च बिन्दु व महानगरीय संस्कृतिया स्वर्ण युगया रूपय् वर्णन यानातःगु दु। ताङ्ग वंशया पूर्वार्धय् सैन्य अभियानतेगु माध्यमं हासिल याःगु ताङ्ग क्षेत्र, आकारया हिसाबं हान राजवंशया क्षेत्रफलया समकक्षी जु। थ्व राजवंशं २८९ दँ तक २१ सम्राटया (वु जेतियान त्वता) अधीनय् शासन यात। थ्व वंशय् देय्या नां ताङ, जिनया प्राचीन नामं वःगु ख। थ्व थाय् वर्तमान शान्सी प्रान्तया केन्द्रीय क्षेत्रय् ला। ताङ्ग राजवंश छगू शक्तिशाली बहु-जातीय एकीकृत साम्राज्य ख गुकियात ताङ गाओजु ली युआनं पलिस्था याःगु खः। ताङ राजवंशया राजपरिवार गुआनलोङ समूहं वःगु ख, व इमिगु पुर्खा लि हू दक्षिणी व उत्तरी राजवंशया पश्चिमी वेइ राजवंशया ८ राज्यय् छगू ख। सुइ राजवंशया इलय् लि युआन जिन्याङ (थौंकन्हय् ताइयुआन , शान्सी ) य् च्वनादिल। '''[[आन लुशान विद्रोह]]''' चीनया [[ताङ राजवंश]]या ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। '''[[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]]''' चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। ताङ राजवंशया पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजवंशत छगू धुंकाः मेगु सत्ताय् वल व दक्षिण चीनय् झिगु स्वया अप्वः राज्यत पलिस्था जुल। थ्व ईलय् निरन्तर युद्ध, शक्ति सन्तुलनया हिलेज्या व प्रान्तीय सैन्य शासकतेगु दथुइ धेधेबल्ला जुयाच्वन। उत्तरय् लियौ राजवंश थें ज्याःगु जातीय साम्राज्यतेगु प्रभाव नं अप्वया वन। अथे जुसां थ्व ईलय् व्यापार, प्रविधि व कलाया विकास पूर्ण रूपं अन्त मजू। विशेष यानाः छापाखाना प्रविधि (woodblock printing) व छुं कलाया प्रवर्धन थ्व ईलय् नं निरन्तर जुल। ई.सं. ९६० या असपास जोउ खाङयिनं सोङ राजवंशया पलिस्था यानाः चीनयात हाकनः छप्पँ यायेगु ज्या सुरु यात। थ्व ई सोङ राजवंशया एकीकरण नापं ई.सं. ९७९य् सिधःगु खः। '''सोङ राजवंश''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन याःगु छगू सांस्कृतिक व आर्थिक रूपं समृद्ध राजवंश ख। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् बारुद, व न्हापांगु कम्पास दयेकल। थुकिया पलिस्था सम्राट् ताइझु (जोउ खाङयिन) नं याःगु खः। सोङ कालयात निगु भागय् ब्वथलेछिं: उत्तरी सोङ (९६०-११२७) व दक्षिणी सोङ (११२७-१२७९)। थ्व ईलय् चीनय् भ्वं, बारुद, कम्पास व छापाखानाया तःधंगु आविष्कार व विकास जुल। अर्थव्यवस्था, व्यापार व कृषि क्षेत्रय् थ्व ईलय् अभूतपूर्व वृद्धि जुल व न्हापांगु भ्वंया ध्येबा (jiaozi) छ्येलिगु चलन सुरु जुल। नव-कन्फ्युसियसवाद (Neo-Confucianism) या उदय व साहित्य, चित्रकला तथा सेरामिक्स कलाया स्वर्ण युग थ्व हे ईलय् खनेदत। लिपा १२७९ य् मङ्गोल शासक कुब्लाइ खानया युआन राजवंशं सोङ साम्राज्ययात पूर्ण रूपं त्याकल। '''[[लियौ राजवंश]]''' ई.सं. ९१६ निसें ११२५ तक्क उत्तर-पूर्व एसिया व उत्तरी चीनय् शासन याःगु खितान (Khitan) जातिया साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था येलु अबाओजी (Yelu Abaoji) नं याःगु खः। थ्व साम्राज्यं उत्तर चीनया १६ गु प्रान्त, मङ्गोलिया व कोरियाया छुं भागय् शासन यात। लियौ शासकतेसं थःगु खितान संस्कृति व चिनिया हान संस्कृति निगुलिंयात समानान्तर रूपं न्ह्याकेगु "द्वैध प्रशासनिक प्रणाली" (dual administration system) लागू यात। थ्व साम्राज्य सोङ राजवंशया तःधंगु सामरिक प्रतिद्वंद्वी खः व ई.सं. १००५ या चान्याङ सन्धि (Chanyuan Treaty) नापं सोङ निसें वार्षिक कर कायेगु ज्या न्ह्यथल। थ्व ईलय् बुद्ध धर्म व वास्तुकलाया तःधंगु प्रगति जुल। लिपा जुर्चेन जातिया जिन राजवंशं मङ्गोलतेगु ग्वहालि कायाः ई.सं. ११२५ य् लियौ साम्राज्ययात क्वथल। '''जिन राजवंश''' ई.सं. १११५ निसें १२३४ तक्क उत्तर चीनय् शासन याःगु जुर्चेन (Jurchen) जातिया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था वानयान अगुदा (Wanyan Aguda)जुं लियौ राजवंशयात त्याकाः याःगु खः। जिन राजवंशं ई.सं. ११२७ य् सोङ राजवंशया राजधानी काइफेङ कब्जा यानाः सोङयात दक्षिण चीनय् लितः वनेत बाध्य यात (जिङ्काङ काण्ड)। थ्व स्वया लिपा जिन व दक्षिण सोङ राजवंशया दथुइ ताःहाकःगु युद्ध व व्यापारिक स्वापू दयाच्वन। थ्व साम्राज्यं चिनियाँ प्रशासनिक प्रणाली, संस्कृति व नीति नालाकाल। जिन साम्राज्यं उत्तर चीनया बुंज्या व व्यापारयात तःधंगु प्रवर्धन बिल। लिपा १३गू शताब्दीया सुरुइ चिङ्गीस खानया नेतृत्वय् मङ्गोल साम्राज्यया आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल व दक्षिण सोङया संयुक्त सेनां ई.सं. १२३४ य् जिन साम्राज्यया पूर्ण विनाश यात। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:चीनया इतिहास]] ng64miokvt1tmhaix08gudkv74gk30n 1126500 1126495 2026-09-28T13:20:18Z Eukesh 11 /* कालखण्ड */ 1126500 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीनया इतिहास}} [[चीन]] छगू देय् जक्क मजुसें मनू लहनाया छगू दसु ख। थ्व देय्‌या इतिहास मनू लहनाया इतिहासति हे पुलां। प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। == कालखण्ड == ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''[[सुई राजवंश]]''' (Sui dynasty) ई.सं. ५८१ निसें ६१८ तक्क चीनय् शासन याःगु अल्पकालीन सा अल्पसङ्ख्यक एकीकरणकर्ता राजवंश खः। थुकिया पलिस्था सम्राट् वेन (याङ जियान) नं उत्तर व दक्षिण राजवंशया तःधंगु विभाजनयात सिधयेकाः याःगु खः। सुई राजवंशं चीनयात ४०० दँ लिपा हाकनः छप्पँ यात व केन्द्रीय प्रशासनिक संरचना दयेकल। थ्व राजवंशं महान धः (Grand Canal) दयेकेगु तःधंगु ज्या यात, गुकिं उत्तर व दक्षिण चीनया व्यापारयात स्वायेगु ज्या यात। अथेहे चिनियाँ पःखाः (Great Wall) या पुनर्निर्माण व प्रशासनिक परीक्षा प्रणाली (Imperial Examination) या जग नं थ्व हे ईलय् तःगु खः। तर सम्राट् याङया कोरिया (गोर्यो) विरुद्धया असफल व थिकेगु सैन्य अभियान व तःधंगु निर्माण ज्यां यानाः जनताय् असन्तोष अप्वल। थुकिया कारणं व्यापक विद्रोह जुल व ई.सं. ६१८ य् सुई राजवंशया पतन जुयाः ताङ राजवंशया उदय जुल। '''[[ताङ्ग राजवंश]]''' चीनया छगू शाही राजवंश ख। थ्व राजवंशं सन् ६१८ निसें सन् ९०७ ईस्वी तक शासन यात। थ्व शासन कालय् सन् ६९० निसें ७०५ तक अराजक काल ख। थ्व राजवंश स्वया न्हापा चीनय् सुई राजवंश दयाच्वन धाःसा थ्व राजवंश धुंका चीनय् पञ्च राजवंश व १० साम्राज्य दयावल। इतिहासकारतेसं आपालं ताङ्गयात चिनिया लहनाया छगू उच्च बिन्दु व महानगरीय संस्कृतिया स्वर्ण युगया रूपय् वर्णन यानातःगु दु। ताङ्ग वंशया पूर्वार्धय् सैन्य अभियानतेगु माध्यमं हासिल याःगु ताङ्ग क्षेत्र, आकारया हिसाबं हान राजवंशया क्षेत्रफलया समकक्षी जु। थ्व राजवंशं २८९ दँ तक २१ सम्राटया (वु जेतियान त्वता) अधीनय् शासन यात। थ्व वंशय् देय्या नां ताङ, जिनया प्राचीन नामं वःगु ख। थ्व थाय् वर्तमान शान्सी प्रान्तया केन्द्रीय क्षेत्रय् ला। ताङ्ग राजवंश छगू शक्तिशाली बहु-जातीय एकीकृत साम्राज्य ख गुकियात ताङ गाओजु ली युआनं पलिस्था याःगु खः। ताङ राजवंशया राजपरिवार गुआनलोङ समूहं वःगु ख, व इमिगु पुर्खा लि हू दक्षिणी व उत्तरी राजवंशया पश्चिमी वेइ राजवंशया ८ राज्यय् छगू ख। सुइ राजवंशया इलय् लि युआन जिन्याङ (थौंकन्हय् ताइयुआन , शान्सी ) य् च्वनादिल। '''[[आन लुशान विद्रोह]]''' चीनया [[ताङ राजवंश]]या ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। '''[[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]]''' चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। ताङ राजवंशया पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजवंशत छगू धुंकाः मेगु सत्ताय् वल व दक्षिण चीनय् झिगु स्वया अप्वः राज्यत पलिस्था जुल। थ्व ईलय् निरन्तर युद्ध, शक्ति सन्तुलनया हिलेज्या व प्रान्तीय सैन्य शासकतेगु दथुइ धेधेबल्ला जुयाच्वन। उत्तरय् लियौ राजवंश थें ज्याःगु जातीय साम्राज्यतेगु प्रभाव नं अप्वया वन। अथे जुसां थ्व ईलय् व्यापार, प्रविधि व कलाया विकास पूर्ण रूपं अन्त मजू। विशेष यानाः छापाखाना प्रविधि (woodblock printing) व छुं कलाया प्रवर्धन थ्व ईलय् नं निरन्तर जुल। ई.सं. ९६० या असपास जोउ खाङयिनं सोङ राजवंशया पलिस्था यानाः चीनयात हाकनः छप्पँ यायेगु ज्या सुरु यात। थ्व ई सोङ राजवंशया एकीकरण नापं ई.सं. ९७९य् सिधःगु खः। '''सोङ राजवंश''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन याःगु छगू सांस्कृतिक व आर्थिक रूपं समृद्ध राजवंश ख। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् बारुद, व न्हापांगु कम्पास दयेकल। थुकिया पलिस्था सम्राट् ताइझु (जोउ खाङयिन) नं याःगु खः। सोङ कालयात निगु भागय् ब्वथलेछिं: उत्तरी सोङ (९६०-११२७) व दक्षिणी सोङ (११२७-१२७९)। थ्व ईलय् चीनय् भ्वं, बारुद, कम्पास व छापाखानाया तःधंगु आविष्कार व विकास जुल। अर्थव्यवस्था, व्यापार व कृषि क्षेत्रय् थ्व ईलय् अभूतपूर्व वृद्धि जुल व न्हापांगु भ्वंया ध्येबा (jiaozi) छ्येलिगु चलन सुरु जुल। नव-कन्फ्युसियसवाद (Neo-Confucianism) या उदय व साहित्य, चित्रकला तथा सेरामिक्स कलाया स्वर्ण युग थ्व हे ईलय् खनेदत। लिपा १२७९ य् मङ्गोल शासक कुब्लाइ खानया युआन राजवंशं सोङ साम्राज्ययात पूर्ण रूपं त्याकल। '''[[लियौ राजवंश]]''' ई.सं. ९१६ निसें ११२५ तक्क उत्तर-पूर्व एसिया व उत्तरी चीनय् शासन याःगु खितान (Khitan) जातिया साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था येलु अबाओजी (Yelu Abaoji) नं याःगु खः। थ्व साम्राज्यं उत्तर चीनया १६ गु प्रान्त, मङ्गोलिया व कोरियाया छुं भागय् शासन यात। लियौ शासकतेसं थःगु खितान संस्कृति व चिनिया हान संस्कृति निगुलिंयात समानान्तर रूपं न्ह्याकेगु "द्वैध प्रशासनिक प्रणाली" (dual administration system) लागू यात। थ्व साम्राज्य सोङ राजवंशया तःधंगु सामरिक प्रतिद्वंद्वी खः व ई.सं. १००५ या चान्याङ सन्धि (Chanyuan Treaty) नापं सोङ निसें वार्षिक कर कायेगु ज्या न्ह्यथल। थ्व ईलय् बुद्ध धर्म व वास्तुकलाया तःधंगु प्रगति जुल। लिपा जुर्चेन जातिया जिन राजवंशं मङ्गोलतेगु ग्वहालि कायाः ई.सं. ११२५ य् लियौ साम्राज्ययात क्वथल। '''जिन राजवंश''' ई.सं. १११५ निसें १२३४ तक्क उत्तर चीनय् शासन याःगु जुर्चेन (Jurchen) जातिया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था वानयान अगुदा (Wanyan Aguda)जुं लियौ राजवंशयात त्याकाः याःगु खः। जिन राजवंशं ई.सं. ११२७ य् सोङ राजवंशया राजधानी काइफेङ कब्जा यानाः सोङयात दक्षिण चीनय् लितः वनेत बाध्य यात (जिङ्काङ काण्ड)। थ्व स्वया लिपा जिन व दक्षिण सोङ राजवंशया दथुइ ताःहाकःगु युद्ध व व्यापारिक स्वापू दयाच्वन। थ्व साम्राज्यं चिनियाँ प्रशासनिक प्रणाली, संस्कृति व नीति नालाकाल। जिन साम्राज्यं उत्तर चीनया बुंज्या व व्यापारयात तःधंगु प्रवर्धन बिल। लिपा १३गू शताब्दीया सुरुइ चिङ्गीस खानया नेतृत्वय् मङ्गोल साम्राज्यया आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल व दक्षिण सोङया संयुक्त सेनां ई.सं. १२३४ य् जिन साम्राज्यया पूर्ण विनाश यात। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:चीनया इतिहास]] 2x99c2d8ufiv56zqtksff7vabv9r0dx 1126506 1126500 2026-09-28T13:36:17Z Eukesh 11 /* कालखण्ड */ 1126506 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/चीनया इतिहास}} [[चीन]] छगू देय् जक्क मजुसें मनू लहनाया छगू दसु ख। थ्व देय्‌या इतिहास मनू लहनाया इतिहासति हे पुलां। प्राचीन चिनिया सभ्यता म्हासु खुसिनापंया उब्जाउ बुँइ उत्तरी चिनिया ख्यले न्ह्यथंगु खनेदु। <ref>{{cite web |url=http://www.china.org.cn/english/features/China2004/106396.htm |title=Rivers and Lakes |publisher=China.org.cn |accessdate=15 June 2009 }}</ref> चीनया राजनैतिक व्यवस्था जहानिया राजतन्त्रय् आधारित जुगुलिं आपालं चीनया इतिहास वंश कथं म्हसीकिगु या। थ्व देय्‌या दकलय् न्हापांगु वंश अर्ध-कल्पित म्हासु खुसि सिथया २००० ईपूया जिया वंशं न्ह्यथं धाःसा थ्व देय्‌या लिपांगु वंश चिङ वंशया सन् १९१२या पतन धुंका क्वचाल। २२१ इपूइ चिन वंशं दकले न्ह्यः थी-थी राज्यतयेत थःगु अधीनय् लाका दकले न्हापांगु चिनिया साम्राज्य दयेकल। थ्व धुंका थ्व देय् थी-थी ईलय् एकीकरण जुइगु व हानं विभाजन जुइगु प्रक्रिया जुयाच्वन। मङ्गोल शासकतयेसं चीनय् शासन याःगु कालयात चीनया इतिहासय् युवान काल धाइ। == कालखण्ड == ऐतिहासिक रुपय् चीन आपाः ईलय् छगू व्यवस्थित शासनया दुने दयाच्वन। चीनयात थीथी कालय् थीथी राजवंशं व्यवस्थित रुपय् शासन यात। नापं, राजवंशतेगु शासन दथुइ म्हो जक्क ईलय् अव्यवस्था दयाच्वन। अथे जूगुलिं चीनया इतिहासयात राजवंशतेगु झ्वलय् सीकेछिं। [[किपा:Yellow Emperor.jpg|thumb|230px|म्हासुम्ह जुजु (हुआंग्दी/黃帝 वा येलो एम्पेरर) 'स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट'य् छम्ह ख। वय्‌कःया कलांः चिनिया तजिलजिइ रेशम दयेकिगु कला स्यनादिल]] चीनया दकलय् न्हापांगु काल '''स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट''' (<small>चिनिया भासय् 三皇五帝, सानहुआङ वूदी; अंग्रेजी भासय् Three Sovereigns and Five Emperors</small>) ख। थ्व ईलय् स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राटतेसं छझ्वलय् प्राचीन [[चीन]]य् २५०० ईसापूर्व निसें २१०० ईसापूर्व तक्क शासकत ख। जनश्रुति बाखँ व मिथकया आधारय् इमित चीनया सर्वप्रथम शासकया रुपय् हनिगु या। चिनिया तजिलजिइ थ्व शासकपिन्त हनिगु याःसां वय्‌कःपिनिगु बाखँय् धाथेंगु खँ व मिथ्या खँ छु खः धका सीके थाकु। बाखनय् अधिपतितेगु थाय् व वय्‌कपिनिगु शक्ति द्यःयेगु थें क्यनातःगु दु व सम्राटतेत महात्मा व शक्तिशाली मनूया रुपय् चित्रित यानातःगु दु। वय्‌कःपिं सकसिनं मानव-कल्याणया निंतिं ज्या याःगु व मनूतेत माःगु कला, प्रज्ञा व ज्ञान स्यनाथुकुगु धका जनश्रुतिइ म्हसीकेगु या। वय्‌कःपिनिगु बाखँया यक्व संस्करण दु व थन्यागु वर्णन छगू स्वया मेगु भति-भति जक्क पाइगु या। थ्व शासकत धुंका चीनय् [[शिया राजवंश]] (<small>夏朝, Xia dynasty</small>)या काल वल।<ref name="ref96fibal">[http://books.google.com/books?id=LbwnrRmLqPoC Zen sand: the book of capping phrases for kōan practice], Victor Sōgen Hori, University of Hawaii Press, 2003, ISBN 978-0-8248-2284-2, ''... 'Three Sovereigns and Five Emperors' refers in Chinese legend to the very first beings to initiate human culture ...''</ref> [[किपा:Dinastía Xia.jpg|thumb|210px|[[चीन]]या शिया राजवंशया क्षेत्र (गाढा म्हासु रंग)]] '''शिया राजवंश''' वा '''शिआ राजवंश''' (<small>चिनिया भासय्: 三皇五帝, शिया चाओ; पिनयिन: Xia dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब २०७० ईसापूर्व निसें १६०० ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू राजवंश ख। 'पँया बाखँत', 'इतिहासया शास्त्र' व '[[महान इतिहासकारया अभिलेख]]' थें न्याःगु चिनिया इतिहास ग्रन्थय् उल्लेख यानातःगु न्हापांगु राजवंश थ्व हे ख। शिया वंश स्वया न्ह्यः चीनय् [[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]]तेगु काल दयाच्वन। न्याम्ह सम्राटय् अन्तिम सम्राट "शुन" ख। वय्‌कलं थःगु गद्दी यु महानयात हस्तान्तरण यानादिल व थ्व नापं शिया राजवंश सत्ताय् वल। थ्व हे सम्राट यु महानयात चीनय् [[बुँज्या|बुंज्या]] शुरू याइगु श्रेय बीगु या। शिया राजवंश धुंका [[शाङ्ग राजवंश]]या शासन जुल गुकिया शासन १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क दयाच्वन।<ref name="ref42yedal">[http://books.google.com/books?id=Avn_-bMQZ5MC China: Ancient Culture, Modern Society], Peter Xiaoming Yu, G Wright Doyle, Strategic Book Publishing, 2011, ISBN 978-1-61204-331-9, ''... Yu the Great introduced the art of agriculture and made his tribe prosperous. He led his Hua-xia tribe to defend itself and gain control of the central plains. Around 2070 BC, Yu the Great declared the establishment of the Xia Dynasty ...''</ref> शिया राजवंशया वर्णन सिक्क लिपाया इतिहासकारतेगु च्वखँय् जक्क लूगु दु। अथे जूगुलिं थ्व वंश धाथें दूगु वा छगू मिथक वंश जक्क जूगु खँय् विवाद दु। ऐतिहासिक युगया ल्याखलं थ्व राजवंशया राजकाल [[कँय्‌ युग|कँय् युग]]य् ला। चीनय् व समयया छुं पुरातत्व स्थल लूगु दु, थन्याःगु लूगु थासय् नगरया तजिलजियात अर्लीतोउ तजिलजि(<small>Erlitou</small>)या नामं म्हसीकिगु या। आधुनिक चिनिया इतिहासकारतेसं शिया राजवंशया लहना दूगु ऐतिहासिक पुष्टि यायेत कुतः यानाच्वंगु दु, तर आःतक्क पुरातात्विक प्रमाण धाःसा मलूनि।<ref name="ref47fimup">[http://books.google.com/books?id=cCDlxPgu6LgC Archaeology of Asia], Miriam T. Stark, John Wiley &amp; Sons, 2006, ISBN 978-1-4051-0213-1, ''... On the one hand, many archaeologists and historians, especially those whose early education was received in China, argue that the Erlitou culture was a state-level society and represents a later part of the Xia dynasty ... On the other hand, with few exceptions agreeing with the viewpoints of Chinese scholars (eg, Childs- Johnson 1988, 1994), many Sinologists in the West question that the Erlitou culture represented a state-level polity ...''</ref> [[किपा:Shang-Orakelknochen.JPG|thumb|230px|शाङ्ग कालय् क्वँय्‌य् च्वयातःगु चिनिया [[किपालिपि]] - अबिलय् थ्व छ्येला भविष्यवाणी यायेगु जुयाच्वन।]] '''शाङ्ग राजवंश''' (<small>चिनिया भासय् 商朝, शाङ्ग चाओ; पिनयिन: Shang dynasty</small>) प्राचीन [[चीन]]य् करिब १६०० ईसापूर्व निसें १०४६ ईसापूर्व तक्क राज याःगु छगू चिनिया राजवंश ख। थ्व राजवंशया राज्य [[ह्वाङ्ग हो]] (म्हासु खुसि)या स्वनिगलय् जूगु ख। चिनिया स्रोततेगु अनुसार थ्व राजवंश [[शिया राजवंश]]या राजकाल धुंका वल धाःसा शाङ्ग राजवंश धुंका चीनय् [[झोऊ राजवंश]] सत्ताय् वल। चीनया [[हेनान प्रान्त]]या सुदूर उत्तरी क्षेत्रय् स्थित यिनशु पुरातत्व स्थलयात शांग राजधानीया स्थान धका कायेगु या। थ्व थासय् ११गू शाही चिहान लूगु दु व लाय्‌कू-देगःया भगनावशेष नं लूगु दु। नापं, ल्वाभः व पशु व मनूया बलि बीगु थाय् नं लूगु दु। द्वलंद्व [[कँय्]], [[हरिताश्म]] (जेड), ल्वहँ, क्वँय् व पिचूगु चाःया वस्तुत नं लूगु दु। थन्याःगु थीथी पदार्थय् भिंगु शिल्पज्यां थ्व तजिलजि सिक्क उन्नत जूगु खँ क्यनि।<ref name="ref61moyug">[http://books.google.com/books?id=2k8lAQAAIAAJ Lives and times: a world history reader, Volume 1], James P. Holoka, Jiu-Hwa Lo Upshur, West Pub. Co., 2002, ''... Since the sixth century mere were accounts of sporadic discoveries of inscribed bones from around Yinshu ('Waste of Yin' ... scientific study of inscribed oracle bones from the Shang dynasty ...''</ref> थ्व राजवंशया कालया लुयावःगु छुं कँय्‌या कुचाय् च्वयातःगु आखः लूगु दु। थ्व नापं क्वँय् व [[काबल्या]]या कबजयात छ्येला भविष्यवाणी यायेगु भः दयेकूसें उकिलि चिनिया किपाआखलय् च्वयातःगु "आखः" नं लूगु दु। थ्व चिनिया आखःया दकलय् पुलांगु दसिं ख। लखः स्वया अप्व लूगु थन्यागु च्वखँ नं व समयया विचार व चिन्तनया खँय् जः प्वंकेगु ज्या याःगु दु। थुकिलिं चिनिया लहनाया थ्व प्राचीन कालया आर्थिक व्यवस्था, राजनीति, धर्म, कला व चिकित्सा नाप स्वाःगु थीथी सूचं उपलब्ध याःगु दु। अबिलय्‌या ईलय् जुजु व जुजुया च्वमितेसं जक्क च्वये-ब्वने सःगु जुयाच्वन। अथे जूगुलिं थथे याना खोपेयानातःगु आखलं जुजुया हलिंया दृष्टिकोण क्यनिगु ज्या याःगु दु। छुं च्वखँय् हताःया खँ कनातःगु दु, छुं च्वखँय् लानि प्वाथय् दूगु खँ च्वयातःगु दु धाःसा छुं च्वखँय् जुजुया स्याःगु वाःया खँ च्वयातःगु दु।<ref name="ref25zumim">[http://books.google.com/books?id=hPwc_ylVEwAC Voyages in World History], Valerie Hansen, Kenneth R. Curtis, Cengage Learning, 2008, ISBN 978-0-618-07720-5, ''... During the Shang dynasty only the king and his scribes could read and write characters. Presenting the world from the king's vantage point, some oracle bones treat affairs of state, like the outcomes of battles, but many more touch on individual matters, such as his wife's pregnancy or his own aching teeth ...''</ref> '''[[सुई राजवंश]]''' (Sui dynasty) ई.सं. ५८१ निसें ६१८ तक्क चीनय् शासन याःगु अल्पकालीन सा अल्पसङ्ख्यक एकीकरणकर्ता राजवंश खः। थुकिया पलिस्था सम्राट् वेन (याङ जियान) नं उत्तर व दक्षिण राजवंशया तःधंगु विभाजनयात सिधयेकाः याःगु खः। सुई राजवंशं चीनयात ४०० दँ लिपा हाकनः छप्पँ यात व केन्द्रीय प्रशासनिक संरचना दयेकल। थ्व राजवंशं महान धः (Grand Canal) दयेकेगु तःधंगु ज्या यात, गुकिं उत्तर व दक्षिण चीनया व्यापारयात स्वायेगु ज्या यात। अथेहे चिनियाँ पःखाः (Great Wall) या पुनर्निर्माण व प्रशासनिक परीक्षा प्रणाली (Imperial Examination) या जग नं थ्व हे ईलय् तःगु खः। तर सम्राट् याङया कोरिया (गोर्यो) विरुद्धया असफल व थिकेगु सैन्य अभियान व तःधंगु निर्माण ज्यां यानाः जनताय् असन्तोष अप्वल। थुकिया कारणं व्यापक विद्रोह जुल व ई.सं. ६१८ य् सुई राजवंशया पतन जुयाः ताङ राजवंशया उदय जुल। '''[[ताङ्ग राजवंश]]''' चीनया छगू शाही राजवंश ख। थ्व राजवंशं सन् ६१८ निसें सन् ९०७ ईस्वी तक शासन यात। थ्व शासन कालय् सन् ६९० निसें ७०५ तक अराजक काल ख। थ्व राजवंश स्वया न्हापा चीनय् सुई राजवंश दयाच्वन धाःसा थ्व राजवंश धुंका चीनय् पञ्च राजवंश व १० साम्राज्य दयावल। इतिहासकारतेसं आपालं ताङ्गयात चिनिया लहनाया छगू उच्च बिन्दु व महानगरीय संस्कृतिया स्वर्ण युगया रूपय् वर्णन यानातःगु दु। ताङ्ग वंशया पूर्वार्धय् सैन्य अभियानतेगु माध्यमं हासिल याःगु ताङ्ग क्षेत्र, आकारया हिसाबं हान राजवंशया क्षेत्रफलया समकक्षी जु। थ्व राजवंशं २८९ दँ तक २१ सम्राटया (वु जेतियान त्वता) अधीनय् शासन यात। थ्व वंशय् देय्या नां ताङ, जिनया प्राचीन नामं वःगु ख। थ्व थाय् वर्तमान शान्सी प्रान्तया केन्द्रीय क्षेत्रय् ला। ताङ्ग राजवंश छगू शक्तिशाली बहु-जातीय एकीकृत साम्राज्य ख गुकियात ताङ गाओजु ली युआनं पलिस्था याःगु खः। ताङ राजवंशया राजपरिवार गुआनलोङ समूहं वःगु ख, व इमिगु पुर्खा लि हू दक्षिणी व उत्तरी राजवंशया पश्चिमी वेइ राजवंशया ८ राज्यय् छगू ख। सुइ राजवंशया इलय् लि युआन जिन्याङ (थौंकन्हय् ताइयुआन , शान्सी ) य् च्वनादिल। '''[[आन लुशान विद्रोह]]''' चीनया [[ताङ राजवंश]]या ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। '''[[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]]''' चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। ताङ राजवंशया पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजवंशत छगू धुंकाः मेगु सत्ताय् वल व दक्षिण चीनय् झिगु स्वया अप्वः राज्यत पलिस्था जुल। थ्व ईलय् निरन्तर युद्ध, शक्ति सन्तुलनया हिलेज्या व प्रान्तीय सैन्य शासकतेगु दथुइ धेधेबल्ला जुयाच्वन। उत्तरय् लियौ राजवंश थें ज्याःगु जातीय साम्राज्यतेगु प्रभाव नं अप्वया वन। अथे जुसां थ्व ईलय् व्यापार, प्रविधि व कलाया विकास पूर्ण रूपं अन्त मजू। विशेष यानाः छापाखाना प्रविधि (woodblock printing) व छुं कलाया प्रवर्धन थ्व ईलय् नं निरन्तर जुल। ई.सं. ९६० या असपास जोउ खाङयिनं सोङ राजवंशया पलिस्था यानाः चीनयात हाकनः छप्पँ यायेगु ज्या सुरु यात। थ्व ई सोङ राजवंशया एकीकरण नापं ई.सं. ९७९य् सिधःगु खः। '''सोङ राजवंश''' चीनया इतिहासय् सन् ९६० निसें सन् १२७९तक्क शासन याःगु छगू सांस्कृतिक व आर्थिक रूपं समृद्ध राजवंश ख। थ्व राजवंश न्यागु वंश व झिगु राजतन्त्रया काल धुंका पलिस्था जूगु ख। थ्व वंश धुंका युआन वंशया जुजुतयेसं चीनय् शासन यात। थ्व वंशया सरकारं इतिहासय् हे दकलय् न्हापांगु राष्ट्रिय बैंक नोट वा भोंया ध्येबा दयेकल। नापं, थ्व ईलय् चीनं थःगु न्हापांगु जलसेना दयेकल। थ्व वंशया शासन दूबिलय् बारुद, व न्हापांगु कम्पास दयेकल। थुकिया पलिस्था सम्राट् ताइझु (जोउ खाङयिन) नं याःगु खः। सोङ कालयात निगु भागय् ब्वथलेछिं: उत्तरी सोङ (९६०-११२७) व दक्षिणी सोङ (११२७-१२७९)। थ्व ईलय् चीनय् भ्वं, बारुद, कम्पास व छापाखानाया तःधंगु आविष्कार व विकास जुल। अर्थव्यवस्था, व्यापार व कृषि क्षेत्रय् थ्व ईलय् अभूतपूर्व वृद्धि जुल व न्हापांगु भ्वंया ध्येबा (jiaozi) छ्येलिगु चलन सुरु जुल। नव-कन्फ्युसियसवाद (Neo-Confucianism) या उदय व साहित्य, चित्रकला तथा सेरामिक्स कलाया स्वर्ण युग थ्व हे ईलय् खनेदत। लिपा १२७९ य् मङ्गोल शासक कुब्लाइ खानया युआन राजवंशं सोङ साम्राज्ययात पूर्ण रूपं त्याकल। '''युआन राजवंश''' (Yuan dynasty) ई.सं. १२७१ निसें १३६८ तक्क चीनय् शासन याःगु मङ्गोल नेतृत्वया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था [[चिङ्गीस खान]]या छेय् [[कुब्लाइ खान|कुब्लाइ खानं]] याःगु खः। थ्व राजवंश चिनियाँ इतिहासय् दक्ले न्हापांगु गैह्र-हान बाय् विदेशी मूलया शासकतेसं चीनयात छप्पँ यानाः शासन याःगु साम्राज्य खः। युआन शासकतेसं चीनया परम्परागत [[सोङ राजवंश]]यात ई.सं. १२७९ य् पूर्ण रूपं त्याकाः चीनयात छगू हे शासनया अधीनय् लाकल। थ्व साम्राज्यया राजधानी [[खानबालिक]] (Khanbaliq - आःया बेइजिङ) खः। युआन राजवंशया ईलय् विशाल मङ्गोल साम्राज्यया आधारय् एसिया व युरोप दथुइ व्यापार, प्रविधि व सांस्कृतिक आदान-प्रदान (Silk Road) तःधंगु स्तरय् जुल। थ्व हे ईलय् प्रसिद्ध इटालिमि यात्री [[मार्को पोलो]] चीनय् वनाः यक्व दँ तक्क च्वन व युआन लाय्कूया वर्णन यानाः सफू च्वल। थ्व राजवंशया ईलय् [[बुद्ध धर्म]], विशेष यानाः बज्रयान बुद्ध धर्म, व नेपाःया नांजाम्ह कलाकार [[अरनिको]]या योगदानं वास्तुकला व कलाया क्षेत्रय् तःधंगु प्रभाव लाकल। अरानिकों बेइजिङय् दयेकूगु "शाबाउ ता" बाय् तुयु स्तुप (White Stupa) आः नं युआन कालया महान् कलाया रूपय् दयाच्वंगु दु। अथे जुसां मङ्गोल शासकतेसं चिनियाँ जनतायात सामाजिक वर्गय् ब्वथलाः कर अप्वः काःगु कारणं हान चिनियाँतेगु दथुइ असन्तोष अप्वया वन। लिपा १४गू शताब्दीया मध्यय् प्राकृतिक विपत्ति, महामारी व आन्तरिक विद्रोहया कारणं साम्राज्य कमजोर जुल। ई.सं. १३६८य् [[जु युआनझाङ]]या नेतृत्वय् जूगु रेड टर्बन विद्रोहं (Red Turban Rebellion) युआन राजवंशयात क्वथलाः [[मिङ राजवंश]]या पलिस्था यात। '''[[लियौ राजवंश]]''' ई.सं. ९१६ निसें ११२५ तक्क उत्तर-पूर्व एसिया व उत्तरी चीनय् शासन याःगु खितान (Khitan) जातिया साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था येलु अबाओजी (Yelu Abaoji) नं याःगु खः। थ्व साम्राज्यं उत्तर चीनया १६ गु प्रान्त, मङ्गोलिया व कोरियाया छुं भागय् शासन यात। लियौ शासकतेसं थःगु खितान संस्कृति व चिनिया हान संस्कृति निगुलिंयात समानान्तर रूपं न्ह्याकेगु "द्वैध प्रशासनिक प्रणाली" (dual administration system) लागू यात। थ्व साम्राज्य सोङ राजवंशया तःधंगु सामरिक प्रतिद्वंद्वी खः व ई.सं. १००५ या चान्याङ सन्धि (Chanyuan Treaty) नापं सोङ निसें वार्षिक कर कायेगु ज्या न्ह्यथल। थ्व ईलय् बुद्ध धर्म व वास्तुकलाया तःधंगु प्रगति जुल। लिपा जुर्चेन जातिया जिन राजवंशं मङ्गोलतेगु ग्वहालि कायाः ई.सं. ११२५ य् लियौ साम्राज्ययात क्वथल। '''जिन राजवंश''' ई.सं. १११५ निसें १२३४ तक्क उत्तर चीनय् शासन याःगु जुर्चेन (Jurchen) जातिया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था वानयान अगुदा (Wanyan Aguda)जुं लियौ राजवंशयात त्याकाः याःगु खः। जिन राजवंशं ई.सं. ११२७ य् सोङ राजवंशया राजधानी काइफेङ कब्जा यानाः सोङयात दक्षिण चीनय् लितः वनेत बाध्य यात (जिङ्काङ काण्ड)। थ्व स्वया लिपा जिन व दक्षिण सोङ राजवंशया दथुइ ताःहाकःगु युद्ध व व्यापारिक स्वापू दयाच्वन। थ्व साम्राज्यं चिनियाँ प्रशासनिक प्रणाली, संस्कृति व नीति नालाकाल। जिन साम्राज्यं उत्तर चीनया बुंज्या व व्यापारयात तःधंगु प्रवर्धन बिल। लिपा १३गू शताब्दीया सुरुइ चिङ्गीस खानया नेतृत्वय् मङ्गोल साम्राज्यया आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल व दक्षिण सोङया संयुक्त सेनां ई.सं. १२३४ य् जिन साम्राज्यया पूर्ण विनाश यात। '''मिङ शासन''', वा '''महान मिङया साम्राज्य''' चीनया इतिहासय् सन् १३६८निसें सन् १६४४ तक्कयाना २७६ दँतक्क [[मिङ वंश|मिङ वंशं]]याःगु शासन ख। थ्व वंशं चीनया शासन मंगोल [[युवान वंश्]]या पतन धुंका शुरु जुल। मिङकालयात छुं विज्ञतयेसँ मानव इतिहासया दकलय् स्थीर समाज व संरचना दूगु सरकारय् छगू (one of the greatest eras of orderly government and social stability in human history) धका नं वर्णन याःगु दु। <ref>Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen & Unwin Ltd.</ref> थ्व वंश चीन शासन याइगु अन्तिम [[हान जाति]]या वंश ख। थ्व वंशया राजधानी [[बेइजिङ]] सन् १६४४स लि जिचेङया विद्रोहं थःगु ल्हातय् लाका [[शुन वंश]] शुरु यात व म्हो इलय् हे थ्व वंशयात [[मञ्चु जाति]]या नेतृत्त्वया [[चिङ वंश|चिङ वंशं]] बुकल। अथेजुसां दक्षिणय् मिङ शासनया समर्थकतयेसं सन् १६६२तक्क दक्षिणी मिङ धागु शासन दयेकातल। [[किपा:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|380px|इतिहासय् [[चीन]]या थीथी राजवंशं नियन्त्रित क्षेत्र]] {|class="wikitable" |- !colspan="3"|राजवंश{{ref|1|1}} !colspan="1"|शासक !colspan="2"|शासनकाल |- |[[स्वम्ह अधिपति व न्याम्ह सम्राट]] |{{lang|zh-Hant|三皇五帝}} |sān huáng wǔ dì |([[:en:List of Chinese monarchs#3 Sovereigns & 5 Emperors Period|धलः]]) |२०७० ईसापूर्व स्वया न्ह्यः |??? |- |[[शिया राजवंश|शिआ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|夏}} |xià |([[:en:List of Chinese monarchs#Xia Dynasty|धलः]]) |2070–1600 ईसापूर्व |४७० |- |[[शाङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|商}} |shāng |([[:en:List of Chinese monarchs#Shang Dynasty|धलः]]) |1600–1046 ईसापूर्व |५५४ |- |[[झोऊ राजवंश|पश्चिमी झोऊ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西周}} |xī zhōu |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |1046–771 ईसापूर्व |२७५ |- |[[झोऊ राजवंश|पूर्वी झोऊ राजवंश]]<br /> <small>''गुकियात निता कालय् बायेछिं''<br /> [[बसन्त व शरद काल]]<br /> [[हताःमि राज्यतेगु काल]]</small> |{{lang|zh-Hant|東周 / 东周}}<br /> <br /> {{lang|zh-Hant|春秋}}<br /> {{lang|zh-Hant|戰國 / 战国}} |dōng zhōu <br /> chūn qiū<br /> zhàn guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> <br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]])<br /> ([[:en:List of Chinese monarchs#Zhou Dynasty|धलः]]) |770–256 ईसापूर्व<br /> <br /> 722–476 ईसापूर्व<br /> 475–221 ईसापूर्व |५१४<br /> <br /> २४६<br /> २५४ |- |[[चिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|秦}} |qín |([[:en:List of Chinese monarchs#Qin Dynasty|धलः]]) |221–206 ईसापूर्व |१५ |- |[[पश्चिमी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西漢 / 西汉}} |xī hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |206 ईसापूर्व – 9 ईसवी |२१५ |- |[[शिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|新}} |xīn |([[:en:Wang Mang|धलः]]) |9–23 |१४ |- |[[पूर्वी हान राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東漢 / 东汉}} |dōng hàn |([[:en:List of Chinese monarchs#Han Dynasty|धलः]]) |25–220 |१९५ |- |[[स्वंगु राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|三國 / 三国}} |sān guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Three Kingdoms Period|धलः]]) |220–265 |४५ |- |[[पश्चिमी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|西晉 / 西晋}} |xī jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |265–317 |५२ |- |[[पूर्वी जिन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|東晉 / 东晋}} |dōng jìn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty|धलः]]) |317–420 |१०३ |- |[[उत्तर व दक्षिण राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南北朝}} |nán běi cháo |([[:en:List of Chinese monarchs#Northern and Southern Dynasties|धलः]]) |420–589 |१६९ |- |[[सुई राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|隋}} |suí |([[:en:List of Chinese monarchs#Sui Dynasty|धलः]]) |581–618 |३७ |- |[[ताङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|唐}} |táng |([[:en:List of Chinese monarchs#Tang Dynasty|धलः]]) |618–907 |२८९ |- |[[न्यागु राजवंश व झिगु राजतन्त्र]] |{{lang|zh-Hant|五代十國 / 五代十国}} |wǔ dài shí guó |([[:en:List of Chinese monarchs#Five Dynasties and Ten Kingdoms|धलः]]) |907–960 |५३ |- |[[सोङ्ग राजवंश|उत्तरी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|北宋}} |běi sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |960–1127 |१६७ |- |[[सोङ्ग राजवंश|दक्षिणी सोङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|南宋}} |nán sòng |([[:en:List of Chinese monarchs#Song Dynasty|धलः]]) |1127–1279 |१५२ |- |[[लियाओ राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|遼 / 辽}} |liáo |([[:en:List of Chinese monarchs#Liao Dynasty|धलः]]) |916–1125 |२०९ |- |[[जिन राजवंश (१११५–१२३४)]] |{{lang|zh-Hant|金}} |jīn |([[:en:List of Chinese monarchs#Jin Dynasty 2|धलः]]) |1115–1234 |११९ |- |[[युआन राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|元}} |yuán |([[:en:List of Chinese monarchs#Yuan Dynasty|धलः]]) |1271–1368 |९७ |- |[[मिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|明}} |míng |([[:en:List of Emperors of the Ming Dynasty|धलः]]) |1368–1644 |२७६ |- |[[चिङ्ग राजवंश]] |{{lang|zh-Hant|清}} |qīng |([[:en:List of Emperors of the Qing Dynasty|धलः]]) |1644–1911 |२६८ |} :<small>1.{{note|1}} उच्चारण ग्वहालिया निंतिं [[पिनयिन]]य् रोमन आखः तयातःगु दु</small> ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:चीनया इतिहास]] l8s70mucvhn6hw087j4q1xcb18ac8cq 0 202316 1126512 1095306 2026-09-28T13:47:00Z Eukesh 11 1126512 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/मंगोल साम्राज्य}} [[Image:Kur Ulug Ulus.jpg|thumb|The empire's Turkic name, ''{{color|#990000|kür}} {{color|#009900|uluγ}} {{color|#000099|ulus}}'', in the [[letter from Güyük Khan to Pope Innocent IV]]]] [[Image:Mongol Empire polities circa 1200.png|thumb|left|upright=1.3|alt=Map of the Mongol tribes and nearby polities in the early thirteenth century|The major tribes of the [[Mongolian plateau]]]] [[Image:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|thumb|right|upright=.7|A 1278 portrait of [[Genghis Khan]]]] {{Distinguish|मुगल साम्राज्य}}   '''मंगोल साम्राज्य''' मंका संवतया १३गू व १४गू शदीइ दूगु इतिहासया हलिंया दकलय् तःधं बँ साम्राज्य ख। वर्तमान पूर्व एसियाया [[मंगोलिया]]य् पलिस्था जूगु मंगोल साम्राज्य थःगु उत्कर्षय् जापानय सागर निसें पूर्वी युरोपया भूभाग तक, उत्तरय् आक्तिक;<ref>{{Cite journal|last=Pow|first=Stephen|title=The Mongol Empire's Northern Border: Re-evaluating the Surface Area of the Mongol Empire|url=https://www.academia.edu/37799970|journal=Genius Loci – Laszlovszky 60|date=6 April 2020}}</ref> व दक्षिणय् भारतीय उपमहाद्वीप तक थ्यंसें दक्षिणपूर्व एसियायात अधिग्रहण यायेगु कुत यात धाःसा इरानी पठारयात थःगु अधीनय् लाकाः थ्व साम्राज्य पश्चिमय् लेभान्त व कार्पेथियन गुंझ्वःतक थ्यन। मंगोल साम्राज्यया पलिस्था थीथी मंगोल बंजारा जनजातितेगु, तेमुजिनया नेतृत्त्वय् जूगु एकिकरणं न्ह्यथंगु ख। तेमुजिनया नांजाःगु पदवी [[चेंगिस खान|गेंगिस खान]] (क. ११६२-१२२७)या नामं म्हसीकिगु या। वय्कःयात १२०६स सकल मंगोलतेगु गोष्ठिं मंगोलतेगु जुजु घोषित याःगु ख।थ्व साम्राज्य वय्कःया नेतृत्त्वय् तःसकं चकनावल व वय्कःया उत्तराधिकारीतेसं आक्रमणकारी सेना सकल दिशाय् छ्वल। थ्व वृहद अन्तरमहादेशीय साम्राज्यँ पूर्वयात पश्चिम नाप स्वात, व [[प्रशान्त महासागर]]यात [[मेडिटेरेनियन सागर|भूमध्य सागर]] लिसे छगू ''मंगोल शान्तिया'' दयेका [[युरेसिया]]य् व्यापार, प्रविधि, सामान, विचाः आदिया कायेबियेगु वातावरण पलिस्था यात। लिपा, उत्तराधिकारीया निंतिं जूगु युद्धया कारणं साम्राज्य विभाजित जुल। चंगेज खानया सन्तानतेसं राजवंश वय्कःया काय् व प्रारम्भिक उत्तराधिकारी ओगेदेइ वा वय्कःया मेपिं काय् मध्ये छम्ह, गथेकि तोलुइ, चागाताइ वा जोचींया खलकं जुइमा धैगु खँय् विवाद यात। ओगेदेइद व चागातायिद खलःयात नरसंहार याये धुंका तोलुइद खलःतेसं उत्तराधिकार ला त्यात तर तोलुइदया सन्तानतेगु दथुइ विवाद जारी जुल। मंगोल साम्राज्यं स्थायी, सभ्य जीवनशैली नालेगु वा थःगु अस्थाती, स्टेपय् आधारित चाहिलिगु जीवनशैलीइ च्वनेगु धइगु द्वन्द्व थ्व विभाजनया मू कारक जुल। मोङ्के खानया मृत्यु धुंका (१२५९) प्रतिद्वन्द्वी कुरुल्ताइ परिषद्तेसं छक्वलं थी-थी उत्तराधिकारीत, दाजुकिजा अरिक बोके व कुबलाई खान ल्यल, गुपिंसं तोलुइद गृहयुद्धय् (१२६०–१२६४) थःथवय् ल्वात व मेमेपिं चंगेजया काय् या सन्तानतेगु चुनौती नं सामना यात। कुबलाईं सफलतापूर्वक सत्ता कब्जा यात, तर वय्कलं चागाताइद व ओगेदेइद परिवारयात हाकनं नियन्त्रणय् कायेत असफल कुतःया झ्वलय् हानं युद्ध जुल। सन् १२९४इ कुबलाईया मृत्युया ई तक्क मंगोल साम्राज्य प्यंगू ब्यागलं ब्यागलं खानेत वा साम्राज्यय् विभाजित जुल, गुकिलिं थःगु हे स्वार्थ व उद्देश्य पूवंकल: उत्तरपश्चिमय् गोल्डेन होर्ड खान, मध्य एसियाय् चागाताई खान, इरानय् इल्खानेत व चीनय् [[युआन राजवंश]], आधुनिक बेइजिङय् आधारित जुसें शासन यात। सन् १३०४इ तेमुर खानया शासनकालय् स्वंगु पश्चिमी खानतेसं युआन राजवंशया प्रभुत्व स्वीकार यात। साम्राज्यया दकलय् न्हापां क्वचाःगु भाग इल्खानेत ख, गुकिलिं १३३५–१३५३या ईले विघटन जुल। थ्व धुंका युआन राजवंशं सन् १३५४ व १३६८इ तिब्बती पठार व चीनया उचित नियन्त्रण त्वःता थःगु राजधानी दादु [[मिङ्ग राजवंश]]या सेनां कब्जा यायेधुंका पतन जुल। थ्व धुंका युआनया चंगेज शासकत उत्तरपाखे लिचिलाः मंगोलियाया पठारय् शासन यानाच्वन। थ्व शासन व्यवस्थायात वयां लिपाया इतिहासलेखनय् उत्तरी युआन राजवंशया नामं म्हसीकिगु या, थ्व शासन सन् १६३०या दशकय् किङ राजवंशं त्याके धुंका मदयावन। गोल्डेन होर्डं १५गु शताब्दीया अन्त्य तक्क प्रतिस्पर्धी खानतय् टुक्रा जुल। पूर्वी युरोपय् थुकिया शासन सन् १४८०इ मस्कोया ग्रान्ड डचीं उग्रा खुसिइ ग्रेट स्ट्यान्द दयेकाः क्वचाःगु धकाः कायेगु या। चागाताई खानेत १६८७ तक दयाच्वन। ==सम्राट== ===चेंगिस खान=== ===कुब्लाइ खान=== {{मू पौ|कुब्लाइ खान}} कुब्लाइ खान १३गू शताब्दीया छम्ह महान् मङ्गोल शासक, योद्धा व चीनया युआन राजवंशया पलिस्थामि खः। वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया पलिस्थामि चिङ्गीस खानया छेय् व तोलुइया काय् खः। ई.सं. १२६० य् थः पासा व थःथितितेत त्याकाः वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया "खागान" (तःधंम्ह खान) जुल। ई.सं. १२७१ य् वय्कलं चीनय् मङ्गोल शासनयात चिनियाँ शैली बियाः आधिकारिक रूपं युआन राजवंशया पलिस्था यानादिल। वय्कलं ई.सं. १२७९ य् दक्षिण सोङ राजवंशयात पूर्ण रूपं त्याकाः न्हापांगु खुसि मुक्कं चीनयात गैर-हान (मङ्गोल) शासनया अधीनय् छप्पँ यानादिल। कुब्लाइ खानं थःगु साम्राज्यया राजधानी ददु (Dadu - आःया बेइजिङ) य् स्थानान्तरण यानादिल, गुकिं बेइजिङयात चीनया मू राजनीतिक केन्द्रया रूपय् पलिस्था यात। वय्कःया शासनकालय् सिल्क रोड (Silk Road) या लँपु सुरक्षित जुल, गुकिं यानाः युरोप व एसिया दथुइ व्यापार व सांस्कृतिक आदान-प्रदान अभूतपूर्व रूपं अप्वल। प्रसिद्ध इटालीया यात्रि मार्को पोलो थ्व हे ईलय् चीनय् वयाः कुब्लाइ खानया लाय्कूलि यक्व दँ च्वनाः ज्या याःगु खः। कुब्लाइ खानं कला, वास्तुकला व धर्मयात तःधंगु प्रवर्धन बिल; वय्कलं तिब्बती बुद्ध धर्मयात राज्यया विशेष दर्जा बियादिल। नेपाःया नांजाःम्ह कलाकार अरनिकोयात लाय्कूलि च्याम्बरलेन (तःधंम्ह मन्त्री सरह) या पद बियाः श्वेत चैत्य (White Stupa) थें ज्याःगु महान् वास्तुकला दयेकेगु जिम्मेवारी बियाद्यूम्ह शासक नं कुब्लाइ खान हे खः। वय्कलं चीनया प्रशासन सुधार यायेगु, भ्वंया ध्येबा (chao) या व्यवस्थित छ्येलिज्या यायेगु व व्यापारयात प्रोत्साहन बिइगु ज्या यानादिल। अथे जुसां वय्कलं जापान (१२७४ व १२८१) व भियतनामय् याःगु सैन्य अभियान धाःसा असफल जुल। वय्कःया नीतिया कारणं मङ्गोल साम्राज्य प्यंगु स्वायत्त भागय् विभाजित जुल, गुकिलि वय्कः स्वयं चीन व पूर्वी एसियाया प्रत्यक्ष शासक जुयाच्वन। ई.सं. १२९४ य् ८० दँय् वय्कः मदयादील व वय्कःयात मङ्गोलियाया गुप्त थासय् समाधि यात। कुब्लाइ खानयात मङ्गोल व चिनियाँ इतिहासय् छम्ह दूरदर्शी, कलाप्रेमी व शक्तिशाली सम्राट् या रूपय् कायेगु या। ==लिधंसा== [[पुचः: मंगोलिया]] [[पुचः:हलिंया इतिहास]] lhmfs21ltjss7fpb3tsprl64k7tf0cr 1126513 1126512 2026-09-28T13:47:53Z Eukesh 11 /* चेंगिस खान */ 1126513 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/मंगोल साम्राज्य}} [[Image:Kur Ulug Ulus.jpg|thumb|The empire's Turkic name, ''{{color|#990000|kür}} {{color|#009900|uluγ}} {{color|#000099|ulus}}'', in the [[letter from Güyük Khan to Pope Innocent IV]]]] [[Image:Mongol Empire polities circa 1200.png|thumb|left|upright=1.3|alt=Map of the Mongol tribes and nearby polities in the early thirteenth century|The major tribes of the [[Mongolian plateau]]]] [[Image:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|thumb|right|upright=.7|A 1278 portrait of [[Genghis Khan]]]] {{Distinguish|मुगल साम्राज्य}}   '''मंगोल साम्राज्य''' मंका संवतया १३गू व १४गू शदीइ दूगु इतिहासया हलिंया दकलय् तःधं बँ साम्राज्य ख। वर्तमान पूर्व एसियाया [[मंगोलिया]]य् पलिस्था जूगु मंगोल साम्राज्य थःगु उत्कर्षय् जापानय सागर निसें पूर्वी युरोपया भूभाग तक, उत्तरय् आक्तिक;<ref>{{Cite journal|last=Pow|first=Stephen|title=The Mongol Empire's Northern Border: Re-evaluating the Surface Area of the Mongol Empire|url=https://www.academia.edu/37799970|journal=Genius Loci – Laszlovszky 60|date=6 April 2020}}</ref> व दक्षिणय् भारतीय उपमहाद्वीप तक थ्यंसें दक्षिणपूर्व एसियायात अधिग्रहण यायेगु कुत यात धाःसा इरानी पठारयात थःगु अधीनय् लाकाः थ्व साम्राज्य पश्चिमय् लेभान्त व कार्पेथियन गुंझ्वःतक थ्यन। मंगोल साम्राज्यया पलिस्था थीथी मंगोल बंजारा जनजातितेगु, तेमुजिनया नेतृत्त्वय् जूगु एकिकरणं न्ह्यथंगु ख। तेमुजिनया नांजाःगु पदवी [[चेंगिस खान|गेंगिस खान]] (क. ११६२-१२२७)या नामं म्हसीकिगु या। वय्कःयात १२०६स सकल मंगोलतेगु गोष्ठिं मंगोलतेगु जुजु घोषित याःगु ख।थ्व साम्राज्य वय्कःया नेतृत्त्वय् तःसकं चकनावल व वय्कःया उत्तराधिकारीतेसं आक्रमणकारी सेना सकल दिशाय् छ्वल। थ्व वृहद अन्तरमहादेशीय साम्राज्यँ पूर्वयात पश्चिम नाप स्वात, व [[प्रशान्त महासागर]]यात [[मेडिटेरेनियन सागर|भूमध्य सागर]] लिसे छगू ''मंगोल शान्तिया'' दयेका [[युरेसिया]]य् व्यापार, प्रविधि, सामान, विचाः आदिया कायेबियेगु वातावरण पलिस्था यात। लिपा, उत्तराधिकारीया निंतिं जूगु युद्धया कारणं साम्राज्य विभाजित जुल। चंगेज खानया सन्तानतेसं राजवंश वय्कःया काय् व प्रारम्भिक उत्तराधिकारी ओगेदेइ वा वय्कःया मेपिं काय् मध्ये छम्ह, गथेकि तोलुइ, चागाताइ वा जोचींया खलकं जुइमा धैगु खँय् विवाद यात। ओगेदेइद व चागातायिद खलःयात नरसंहार याये धुंका तोलुइद खलःतेसं उत्तराधिकार ला त्यात तर तोलुइदया सन्तानतेगु दथुइ विवाद जारी जुल। मंगोल साम्राज्यं स्थायी, सभ्य जीवनशैली नालेगु वा थःगु अस्थाती, स्टेपय् आधारित चाहिलिगु जीवनशैलीइ च्वनेगु धइगु द्वन्द्व थ्व विभाजनया मू कारक जुल। मोङ्के खानया मृत्यु धुंका (१२५९) प्रतिद्वन्द्वी कुरुल्ताइ परिषद्तेसं छक्वलं थी-थी उत्तराधिकारीत, दाजुकिजा अरिक बोके व कुबलाई खान ल्यल, गुपिंसं तोलुइद गृहयुद्धय् (१२६०–१२६४) थःथवय् ल्वात व मेमेपिं चंगेजया काय् या सन्तानतेगु चुनौती नं सामना यात। कुबलाईं सफलतापूर्वक सत्ता कब्जा यात, तर वय्कलं चागाताइद व ओगेदेइद परिवारयात हाकनं नियन्त्रणय् कायेत असफल कुतःया झ्वलय् हानं युद्ध जुल। सन् १२९४इ कुबलाईया मृत्युया ई तक्क मंगोल साम्राज्य प्यंगू ब्यागलं ब्यागलं खानेत वा साम्राज्यय् विभाजित जुल, गुकिलिं थःगु हे स्वार्थ व उद्देश्य पूवंकल: उत्तरपश्चिमय् गोल्डेन होर्ड खान, मध्य एसियाय् चागाताई खान, इरानय् इल्खानेत व चीनय् [[युआन राजवंश]], आधुनिक बेइजिङय् आधारित जुसें शासन यात। सन् १३०४इ तेमुर खानया शासनकालय् स्वंगु पश्चिमी खानतेसं युआन राजवंशया प्रभुत्व स्वीकार यात। साम्राज्यया दकलय् न्हापां क्वचाःगु भाग इल्खानेत ख, गुकिलिं १३३५–१३५३या ईले विघटन जुल। थ्व धुंका युआन राजवंशं सन् १३५४ व १३६८इ तिब्बती पठार व चीनया उचित नियन्त्रण त्वःता थःगु राजधानी दादु [[मिङ्ग राजवंश]]या सेनां कब्जा यायेधुंका पतन जुल। थ्व धुंका युआनया चंगेज शासकत उत्तरपाखे लिचिलाः मंगोलियाया पठारय् शासन यानाच्वन। थ्व शासन व्यवस्थायात वयां लिपाया इतिहासलेखनय् उत्तरी युआन राजवंशया नामं म्हसीकिगु या, थ्व शासन सन् १६३०या दशकय् किङ राजवंशं त्याके धुंका मदयावन। गोल्डेन होर्डं १५गु शताब्दीया अन्त्य तक्क प्रतिस्पर्धी खानतय् टुक्रा जुल। पूर्वी युरोपय् थुकिया शासन सन् १४८०इ मस्कोया ग्रान्ड डचीं उग्रा खुसिइ ग्रेट स्ट्यान्द दयेकाः क्वचाःगु धकाः कायेगु या। चागाताई खानेत १६८७ तक दयाच्वन। ==सम्राट== ===चेंगिस खान=== {{मू पौ|चेंगिस खान}} '''चेंगिस खान बाय् चंगेज खान''' मंगोल साम्राज्यया पलिस्थामि व थ्व साम्राज्यया न्हापांम्ह खान ख। थःगु जीवनया अप्व ई मंगोल जनजातितेत एकताबद्ध यायेगु ज्याय् बिइधुंका वय्कलं चीन व मध्य एसियाया तःधंगु भाग त्याकाः सैन्य अभियानया झ्वः न्ह्याकादिल। ११५५ व ११६७या दथुइ जन्म जूम्ह व टेमुजिनया नां बियातम्ह वय्कः बोर्जिगिन कुलया मंगोल नायः येसुगेइ व वय्कःया कलाः हो'एलुनया दकलय् तःधिकःम्ह मचा ख। तेमुजिन च्यादँ दुबलय् वया अबु मन्त अले वया छेँजःयात अनया जनजातिं त्वःताः वन। गरिबीइ क्वपालाः च्वंम्ह तेमुजिनं थःगु पारिवारिक पद सुरक्षित यायेत थः तःधिकःम्ह सौतेनी किजायात स्यानाबिल। वय्कःया करिश्मात्मक व्यक्तित्वया कारणं वय्कलं थःगु अनुयायीत आकर्षित यानादिल। थुकिलिं वय्कःयात जमुखा व तोघरुल नांयापिं निम्ह मू स्टेप नायःत नाप गठबन्धन यायेत ग्वाहालि यात। इमिसं टेमुजिनया अपहरित न्हूम्ह कलाः बोर्तेयात लित कायेत छथाय् च्वनाः ज्या यात। टेमुजिनया प्रतिष्ठा अप्वया वंलिसे जमुखलिसेया स्वापू स्यनाः खुल्ला युद्धय् वन। सन् ११८७स तेमुजिन थ्व युद्धय् बांमलाक बुत। वयां लिपाया छुं दँ वय्कः जिन राजवंशया अधीनय् दूगु जुइफूगु विज्ञतेगु मत दु। ११९६इ हाकनं मंगोल ख्यलय् वयेवं वय्कलं याकनं हे शक्ति प्राप्त यायेगु शुरु यानादिल। तोघरुलं तेमुजिनयात खतराया रुपय् स्वयेत वल व सन् १२०३इ वयात आकाझाकां आक्रमण यात। तेमुजिन लि-चिलः, अनंलि हानं संगठित जुया तोघरुलयात पराजित यात। नैमान जनजातियात बुकाः जमुखायात स्यायेधुंका वय्कः मंगोलियन स्टेपया छम्ह जक शासकया रुपय् स्थापित जुल। तेमुजिनं सन् १२०६ य् जूगु छगू सभाय् "चेंगिस खान" उपाधियात औपचारिक रुपं नालाकाल, गुकिया अर्थ अनिश्चित दु। दीर्घकालीन स्थायित्व सुनिश्चित यायेत वय्कलं थीथी सुधार यासें वय्कलं मंगोलतय्गु आदिवासी संरचनायात छगू एकीकृत मेरिटोक्र्यासीइ रुपान्तरण यानादिल। छम्ह शक्तिशाली शमनया सत्ताहिउपाया कुतःयात असफल यायेधुंकाः चंगेजं थःगु शक्तियात बल्लाकेगु कुतः न्ह्यथनादिल। सन् १२०९इ वय्कलं जःलाखःला पश्चिमी सियाय् तःधंगु छापामारीया नेतृत्व यानादिल, गुकिलिं वयां लिपाया दँय् अनया शासकत मंगोल शर्तय् सहमत जुल। अनंलि वय्कलं जिन राजवंशया विरुद्ध अभियान न्ह्याकादिल गुकिलिं ४ दँ तक्क न्ह्यात व सन् १२१५य् जिन राजधानी झोङदु कब्जा याना क्वचाल। वय्कःया जनरल जेबें सन् १२१८इ मध्य एसियाया कारा खिताइ राज्ययात थःगु अधीनय् लाकल। वयां लिपाया दँय् वय्कःया दूततेत फाँसी बियाः ख्वाराजमियन साम्राज्यय् आक्रमण यायेत चंगेजयात उक्से यात; थ्व अभियानं ख्वाराजमियन राज्ययात क्वथल ​​व ट्रान्सोक्सियाना व खोरासनया क्षेत्रयात तहस नहस यात , धाःसा जेबे व वया सहकर्मी सुबुताइं जर्जिया व कीवान रुसय् थ्यंगु अभियानया नेतृत्व यात। सन् १२२७इ विद्रोही पश्चिमी सियायात थःगु अधीनय् तयेगु झ्वलय् चंगिस मन्त। निदँया अन्तरशासन लिपा , वय्कःया स्वम्हम्ह काय् व उत्तराधिकारी ओगेदेइ १२२९स राजगद्दीइ च्वन। चेंगिस खान विवादास्पद व्यक्तित्व जुयाच्वंगु दु। वय्कः थः अनुयायीतयेगु निंतिं उदार व तीव्र वफादार खः, तर थः शत्रुतय् प्रति निर्दयी खः। वय्कलं विश्व प्रभुत्वया वय्कःया अभियानय् थीथी थासं वःगु सल्लाहयात लसकुस यानादिल, गुकिया निंतिं वय्कलं शमनी परम देवता तेङ्ग्रीं वय्कःया नियति दयेकूगु विश्वास यानादिल। चेंगिसया नेतृत्वय् मंगोल सेनां लखौं मनूत स्यानाबिल, अथे जुसां वय्कःयागु विजयं छगू विशाल भौगोलिक क्षेत्रय् अभूतपूर्व व्यावसायिक व सांस्कृतिक आदानप्रदानया सुविधा बिल। वय्कःयात रुस व अरब जगतय् छम्ह लिउने लाःम्ह, जंगली अत्याचारीया रुपय् लुमंकेगु याइ। आधुनिक पश्चिमी विद्वतवर्गं वय्कःयात बर्बर योद्धाया रुपय् थःगु न्हापाया दृष्टिकोणयात पुनर्मूल्यांकन यायेगु शुरु याःगु दु। वय्कःयात मृत्यु लिपा मंगोलियाय् द्यः दयेकल; आधुनिक मंगोलियनतसें वय्कःयात थःगु देय्या संस्थापक अबुया रुपय् मान्यता बियातःगु दु। ===कुब्लाइ खान=== {{मू पौ|कुब्लाइ खान}} कुब्लाइ खान १३गू शताब्दीया छम्ह महान् मङ्गोल शासक, योद्धा व चीनया युआन राजवंशया पलिस्थामि खः। वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया पलिस्थामि चिङ्गीस खानया छेय् व तोलुइया काय् खः। ई.सं. १२६० य् थः पासा व थःथितितेत त्याकाः वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया "खागान" (तःधंम्ह खान) जुल। ई.सं. १२७१ य् वय्कलं चीनय् मङ्गोल शासनयात चिनियाँ शैली बियाः आधिकारिक रूपं युआन राजवंशया पलिस्था यानादिल। वय्कलं ई.सं. १२७९ य् दक्षिण सोङ राजवंशयात पूर्ण रूपं त्याकाः न्हापांगु खुसि मुक्कं चीनयात गैर-हान (मङ्गोल) शासनया अधीनय् छप्पँ यानादिल। कुब्लाइ खानं थःगु साम्राज्यया राजधानी ददु (Dadu - आःया बेइजिङ) य् स्थानान्तरण यानादिल, गुकिं बेइजिङयात चीनया मू राजनीतिक केन्द्रया रूपय् पलिस्था यात। वय्कःया शासनकालय् सिल्क रोड (Silk Road) या लँपु सुरक्षित जुल, गुकिं यानाः युरोप व एसिया दथुइ व्यापार व सांस्कृतिक आदान-प्रदान अभूतपूर्व रूपं अप्वल। प्रसिद्ध इटालीया यात्रि मार्को पोलो थ्व हे ईलय् चीनय् वयाः कुब्लाइ खानया लाय्कूलि यक्व दँ च्वनाः ज्या याःगु खः। कुब्लाइ खानं कला, वास्तुकला व धर्मयात तःधंगु प्रवर्धन बिल; वय्कलं तिब्बती बुद्ध धर्मयात राज्यया विशेष दर्जा बियादिल। नेपाःया नांजाःम्ह कलाकार अरनिकोयात लाय्कूलि च्याम्बरलेन (तःधंम्ह मन्त्री सरह) या पद बियाः श्वेत चैत्य (White Stupa) थें ज्याःगु महान् वास्तुकला दयेकेगु जिम्मेवारी बियाद्यूम्ह शासक नं कुब्लाइ खान हे खः। वय्कलं चीनया प्रशासन सुधार यायेगु, भ्वंया ध्येबा (chao) या व्यवस्थित छ्येलिज्या यायेगु व व्यापारयात प्रोत्साहन बिइगु ज्या यानादिल। अथे जुसां वय्कलं जापान (१२७४ व १२८१) व भियतनामय् याःगु सैन्य अभियान धाःसा असफल जुल। वय्कःया नीतिया कारणं मङ्गोल साम्राज्य प्यंगु स्वायत्त भागय् विभाजित जुल, गुकिलि वय्कः स्वयं चीन व पूर्वी एसियाया प्रत्यक्ष शासक जुयाच्वन। ई.सं. १२९४ य् ८० दँय् वय्कः मदयादील व वय्कःयात मङ्गोलियाया गुप्त थासय् समाधि यात। कुब्लाइ खानयात मङ्गोल व चिनियाँ इतिहासय् छम्ह दूरदर्शी, कलाप्रेमी व शक्तिशाली सम्राट् या रूपय् कायेगु या। ==लिधंसा== [[पुचः: मंगोलिया]] [[पुचः:हलिंया इतिहास]] 6sgp3xsakeb66azdwx319y99lby4ojv 1126514 1126513 2026-09-28T13:49:21Z Eukesh 11 /* लिधंसा */ 1126514 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/मंगोल साम्राज्य}} [[Image:Kur Ulug Ulus.jpg|thumb|The empire's Turkic name, ''{{color|#990000|kür}} {{color|#009900|uluγ}} {{color|#000099|ulus}}'', in the [[letter from Güyük Khan to Pope Innocent IV]]]] [[Image:Mongol Empire polities circa 1200.png|thumb|left|upright=1.3|alt=Map of the Mongol tribes and nearby polities in the early thirteenth century|The major tribes of the [[Mongolian plateau]]]] [[Image:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|thumb|right|upright=.7|A 1278 portrait of [[Genghis Khan]]]] {{Distinguish|मुगल साम्राज्य}}   '''मंगोल साम्राज्य''' मंका संवतया १३गू व १४गू शदीइ दूगु इतिहासया हलिंया दकलय् तःधं बँ साम्राज्य ख। वर्तमान पूर्व एसियाया [[मंगोलिया]]य् पलिस्था जूगु मंगोल साम्राज्य थःगु उत्कर्षय् जापानय सागर निसें पूर्वी युरोपया भूभाग तक, उत्तरय् आक्तिक;<ref>{{Cite journal|last=Pow|first=Stephen|title=The Mongol Empire's Northern Border: Re-evaluating the Surface Area of the Mongol Empire|url=https://www.academia.edu/37799970|journal=Genius Loci – Laszlovszky 60|date=6 April 2020}}</ref> व दक्षिणय् भारतीय उपमहाद्वीप तक थ्यंसें दक्षिणपूर्व एसियायात अधिग्रहण यायेगु कुत यात धाःसा इरानी पठारयात थःगु अधीनय् लाकाः थ्व साम्राज्य पश्चिमय् लेभान्त व कार्पेथियन गुंझ्वःतक थ्यन। मंगोल साम्राज्यया पलिस्था थीथी मंगोल बंजारा जनजातितेगु, तेमुजिनया नेतृत्त्वय् जूगु एकिकरणं न्ह्यथंगु ख। तेमुजिनया नांजाःगु पदवी [[चेंगिस खान|गेंगिस खान]] (क. ११६२-१२२७)या नामं म्हसीकिगु या। वय्कःयात १२०६स सकल मंगोलतेगु गोष्ठिं मंगोलतेगु जुजु घोषित याःगु ख।थ्व साम्राज्य वय्कःया नेतृत्त्वय् तःसकं चकनावल व वय्कःया उत्तराधिकारीतेसं आक्रमणकारी सेना सकल दिशाय् छ्वल। थ्व वृहद अन्तरमहादेशीय साम्राज्यँ पूर्वयात पश्चिम नाप स्वात, व [[प्रशान्त महासागर]]यात [[मेडिटेरेनियन सागर|भूमध्य सागर]] लिसे छगू ''मंगोल शान्तिया'' दयेका [[युरेसिया]]य् व्यापार, प्रविधि, सामान, विचाः आदिया कायेबियेगु वातावरण पलिस्था यात। लिपा, उत्तराधिकारीया निंतिं जूगु युद्धया कारणं साम्राज्य विभाजित जुल। चंगेज खानया सन्तानतेसं राजवंश वय्कःया काय् व प्रारम्भिक उत्तराधिकारी ओगेदेइ वा वय्कःया मेपिं काय् मध्ये छम्ह, गथेकि तोलुइ, चागाताइ वा जोचींया खलकं जुइमा धैगु खँय् विवाद यात। ओगेदेइद व चागातायिद खलःयात नरसंहार याये धुंका तोलुइद खलःतेसं उत्तराधिकार ला त्यात तर तोलुइदया सन्तानतेगु दथुइ विवाद जारी जुल। मंगोल साम्राज्यं स्थायी, सभ्य जीवनशैली नालेगु वा थःगु अस्थाती, स्टेपय् आधारित चाहिलिगु जीवनशैलीइ च्वनेगु धइगु द्वन्द्व थ्व विभाजनया मू कारक जुल। मोङ्के खानया मृत्यु धुंका (१२५९) प्रतिद्वन्द्वी कुरुल्ताइ परिषद्तेसं छक्वलं थी-थी उत्तराधिकारीत, दाजुकिजा अरिक बोके व कुबलाई खान ल्यल, गुपिंसं तोलुइद गृहयुद्धय् (१२६०–१२६४) थःथवय् ल्वात व मेमेपिं चंगेजया काय् या सन्तानतेगु चुनौती नं सामना यात। कुबलाईं सफलतापूर्वक सत्ता कब्जा यात, तर वय्कलं चागाताइद व ओगेदेइद परिवारयात हाकनं नियन्त्रणय् कायेत असफल कुतःया झ्वलय् हानं युद्ध जुल। सन् १२९४इ कुबलाईया मृत्युया ई तक्क मंगोल साम्राज्य प्यंगू ब्यागलं ब्यागलं खानेत वा साम्राज्यय् विभाजित जुल, गुकिलिं थःगु हे स्वार्थ व उद्देश्य पूवंकल: उत्तरपश्चिमय् गोल्डेन होर्ड खान, मध्य एसियाय् चागाताई खान, इरानय् इल्खानेत व चीनय् [[युआन राजवंश]], आधुनिक बेइजिङय् आधारित जुसें शासन यात। सन् १३०४इ तेमुर खानया शासनकालय् स्वंगु पश्चिमी खानतेसं युआन राजवंशया प्रभुत्व स्वीकार यात। साम्राज्यया दकलय् न्हापां क्वचाःगु भाग इल्खानेत ख, गुकिलिं १३३५–१३५३या ईले विघटन जुल। थ्व धुंका युआन राजवंशं सन् १३५४ व १३६८इ तिब्बती पठार व चीनया उचित नियन्त्रण त्वःता थःगु राजधानी दादु [[मिङ्ग राजवंश]]या सेनां कब्जा यायेधुंका पतन जुल। थ्व धुंका युआनया चंगेज शासकत उत्तरपाखे लिचिलाः मंगोलियाया पठारय् शासन यानाच्वन। थ्व शासन व्यवस्थायात वयां लिपाया इतिहासलेखनय् उत्तरी युआन राजवंशया नामं म्हसीकिगु या, थ्व शासन सन् १६३०या दशकय् किङ राजवंशं त्याके धुंका मदयावन। गोल्डेन होर्डं १५गु शताब्दीया अन्त्य तक्क प्रतिस्पर्धी खानतय् टुक्रा जुल। पूर्वी युरोपय् थुकिया शासन सन् १४८०इ मस्कोया ग्रान्ड डचीं उग्रा खुसिइ ग्रेट स्ट्यान्द दयेकाः क्वचाःगु धकाः कायेगु या। चागाताई खानेत १६८७ तक दयाच्वन। ==सम्राट== ===चेंगिस खान=== {{मू पौ|चेंगिस खान}} '''चेंगिस खान बाय् चंगेज खान''' मंगोल साम्राज्यया पलिस्थामि व थ्व साम्राज्यया न्हापांम्ह खान ख। थःगु जीवनया अप्व ई मंगोल जनजातितेत एकताबद्ध यायेगु ज्याय् बिइधुंका वय्कलं चीन व मध्य एसियाया तःधंगु भाग त्याकाः सैन्य अभियानया झ्वः न्ह्याकादिल। ११५५ व ११६७या दथुइ जन्म जूम्ह व टेमुजिनया नां बियातम्ह वय्कः बोर्जिगिन कुलया मंगोल नायः येसुगेइ व वय्कःया कलाः हो'एलुनया दकलय् तःधिकःम्ह मचा ख। तेमुजिन च्यादँ दुबलय् वया अबु मन्त अले वया छेँजःयात अनया जनजातिं त्वःताः वन। गरिबीइ क्वपालाः च्वंम्ह तेमुजिनं थःगु पारिवारिक पद सुरक्षित यायेत थः तःधिकःम्ह सौतेनी किजायात स्यानाबिल। वय्कःया करिश्मात्मक व्यक्तित्वया कारणं वय्कलं थःगु अनुयायीत आकर्षित यानादिल। थुकिलिं वय्कःयात जमुखा व तोघरुल नांयापिं निम्ह मू स्टेप नायःत नाप गठबन्धन यायेत ग्वाहालि यात। इमिसं टेमुजिनया अपहरित न्हूम्ह कलाः बोर्तेयात लित कायेत छथाय् च्वनाः ज्या यात। टेमुजिनया प्रतिष्ठा अप्वया वंलिसे जमुखलिसेया स्वापू स्यनाः खुल्ला युद्धय् वन। सन् ११८७स तेमुजिन थ्व युद्धय् बांमलाक बुत। वयां लिपाया छुं दँ वय्कः जिन राजवंशया अधीनय् दूगु जुइफूगु विज्ञतेगु मत दु। ११९६इ हाकनं मंगोल ख्यलय् वयेवं वय्कलं याकनं हे शक्ति प्राप्त यायेगु शुरु यानादिल। तोघरुलं तेमुजिनयात खतराया रुपय् स्वयेत वल व सन् १२०३इ वयात आकाझाकां आक्रमण यात। तेमुजिन लि-चिलः, अनंलि हानं संगठित जुया तोघरुलयात पराजित यात। नैमान जनजातियात बुकाः जमुखायात स्यायेधुंका वय्कः मंगोलियन स्टेपया छम्ह जक शासकया रुपय् स्थापित जुल। तेमुजिनं सन् १२०६ य् जूगु छगू सभाय् "चेंगिस खान" उपाधियात औपचारिक रुपं नालाकाल, गुकिया अर्थ अनिश्चित दु। दीर्घकालीन स्थायित्व सुनिश्चित यायेत वय्कलं थीथी सुधार यासें वय्कलं मंगोलतय्गु आदिवासी संरचनायात छगू एकीकृत मेरिटोक्र्यासीइ रुपान्तरण यानादिल। छम्ह शक्तिशाली शमनया सत्ताहिउपाया कुतःयात असफल यायेधुंकाः चंगेजं थःगु शक्तियात बल्लाकेगु कुतः न्ह्यथनादिल। सन् १२०९इ वय्कलं जःलाखःला पश्चिमी सियाय् तःधंगु छापामारीया नेतृत्व यानादिल, गुकिलिं वयां लिपाया दँय् अनया शासकत मंगोल शर्तय् सहमत जुल। अनंलि वय्कलं जिन राजवंशया विरुद्ध अभियान न्ह्याकादिल गुकिलिं ४ दँ तक्क न्ह्यात व सन् १२१५य् जिन राजधानी झोङदु कब्जा याना क्वचाल। वय्कःया जनरल जेबें सन् १२१८इ मध्य एसियाया कारा खिताइ राज्ययात थःगु अधीनय् लाकल। वयां लिपाया दँय् वय्कःया दूततेत फाँसी बियाः ख्वाराजमियन साम्राज्यय् आक्रमण यायेत चंगेजयात उक्से यात; थ्व अभियानं ख्वाराजमियन राज्ययात क्वथल ​​व ट्रान्सोक्सियाना व खोरासनया क्षेत्रयात तहस नहस यात , धाःसा जेबे व वया सहकर्मी सुबुताइं जर्जिया व कीवान रुसय् थ्यंगु अभियानया नेतृत्व यात। सन् १२२७इ विद्रोही पश्चिमी सियायात थःगु अधीनय् तयेगु झ्वलय् चंगिस मन्त। निदँया अन्तरशासन लिपा , वय्कःया स्वम्हम्ह काय् व उत्तराधिकारी ओगेदेइ १२२९स राजगद्दीइ च्वन। चेंगिस खान विवादास्पद व्यक्तित्व जुयाच्वंगु दु। वय्कः थः अनुयायीतयेगु निंतिं उदार व तीव्र वफादार खः, तर थः शत्रुतय् प्रति निर्दयी खः। वय्कलं विश्व प्रभुत्वया वय्कःया अभियानय् थीथी थासं वःगु सल्लाहयात लसकुस यानादिल, गुकिया निंतिं वय्कलं शमनी परम देवता तेङ्ग्रीं वय्कःया नियति दयेकूगु विश्वास यानादिल। चेंगिसया नेतृत्वय् मंगोल सेनां लखौं मनूत स्यानाबिल, अथे जुसां वय्कःयागु विजयं छगू विशाल भौगोलिक क्षेत्रय् अभूतपूर्व व्यावसायिक व सांस्कृतिक आदानप्रदानया सुविधा बिल। वय्कःयात रुस व अरब जगतय् छम्ह लिउने लाःम्ह, जंगली अत्याचारीया रुपय् लुमंकेगु याइ। आधुनिक पश्चिमी विद्वतवर्गं वय्कःयात बर्बर योद्धाया रुपय् थःगु न्हापाया दृष्टिकोणयात पुनर्मूल्यांकन यायेगु शुरु याःगु दु। वय्कःयात मृत्यु लिपा मंगोलियाय् द्यः दयेकल; आधुनिक मंगोलियनतसें वय्कःयात थःगु देय्या संस्थापक अबुया रुपय् मान्यता बियातःगु दु। ===कुब्लाइ खान=== {{मू पौ|कुब्लाइ खान}} कुब्लाइ खान १३गू शताब्दीया छम्ह महान् मङ्गोल शासक, योद्धा व चीनया युआन राजवंशया पलिस्थामि खः। वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया पलिस्थामि चिङ्गीस खानया छेय् व तोलुइया काय् खः। ई.सं. १२६० य् थः पासा व थःथितितेत त्याकाः वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया "खागान" (तःधंम्ह खान) जुल। ई.सं. १२७१ य् वय्कलं चीनय् मङ्गोल शासनयात चिनियाँ शैली बियाः आधिकारिक रूपं युआन राजवंशया पलिस्था यानादिल। वय्कलं ई.सं. १२७९ य् दक्षिण सोङ राजवंशयात पूर्ण रूपं त्याकाः न्हापांगु खुसि मुक्कं चीनयात गैर-हान (मङ्गोल) शासनया अधीनय् छप्पँ यानादिल। कुब्लाइ खानं थःगु साम्राज्यया राजधानी ददु (Dadu - आःया बेइजिङ) य् स्थानान्तरण यानादिल, गुकिं बेइजिङयात चीनया मू राजनीतिक केन्द्रया रूपय् पलिस्था यात। वय्कःया शासनकालय् सिल्क रोड (Silk Road) या लँपु सुरक्षित जुल, गुकिं यानाः युरोप व एसिया दथुइ व्यापार व सांस्कृतिक आदान-प्रदान अभूतपूर्व रूपं अप्वल। प्रसिद्ध इटालीया यात्रि मार्को पोलो थ्व हे ईलय् चीनय् वयाः कुब्लाइ खानया लाय्कूलि यक्व दँ च्वनाः ज्या याःगु खः। कुब्लाइ खानं कला, वास्तुकला व धर्मयात तःधंगु प्रवर्धन बिल; वय्कलं तिब्बती बुद्ध धर्मयात राज्यया विशेष दर्जा बियादिल। नेपाःया नांजाःम्ह कलाकार अरनिकोयात लाय्कूलि च्याम्बरलेन (तःधंम्ह मन्त्री सरह) या पद बियाः श्वेत चैत्य (White Stupa) थें ज्याःगु महान् वास्तुकला दयेकेगु जिम्मेवारी बियाद्यूम्ह शासक नं कुब्लाइ खान हे खः। वय्कलं चीनया प्रशासन सुधार यायेगु, भ्वंया ध्येबा (chao) या व्यवस्थित छ्येलिज्या यायेगु व व्यापारयात प्रोत्साहन बिइगु ज्या यानादिल। अथे जुसां वय्कलं जापान (१२७४ व १२८१) व भियतनामय् याःगु सैन्य अभियान धाःसा असफल जुल। वय्कःया नीतिया कारणं मङ्गोल साम्राज्य प्यंगु स्वायत्त भागय् विभाजित जुल, गुकिलि वय्कः स्वयं चीन व पूर्वी एसियाया प्रत्यक्ष शासक जुयाच्वन। ई.सं. १२९४ य् ८० दँय् वय्कः मदयादील व वय्कःयात मङ्गोलियाया गुप्त थासय् समाधि यात। कुब्लाइ खानयात मङ्गोल व चिनियाँ इतिहासय् छम्ह दूरदर्शी, कलाप्रेमी व शक्तिशाली सम्राट् या रूपय् कायेगु या। ==ब्वथला== ===युआन राजवंश=== {{मू पौ|युआन राजवंश}} युआन राजवंश ई.सं. १२७१ निसें १३६८ तक्क चीनय् शासन याःगु मङ्गोल नेतृत्वया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था चिङ्गीस खानया छेय् कुब्लाइ खानं याःगु खः। थ्व राजवंश चिनियाँ इतिहासय् दक्ले न्हापांगु गैह्र-हान बाय् विदेशी मूलया शासकतेसं चीनयात छप्पँ यानाः शासन याःगु साम्राज्य खः। युआन शासकतेसं चीनया परम्परागत सोङ राजवंशयात ई.सं. १२७९ य् पूर्ण रूपं त्याकाः चीनयात छगू हे शासनया अधीनय् लाकल। थ्व साम्राज्यया राजधानी खानबालिक (Khanbaliq - आःया बेइजिङ) खः। युआन राजवंशया ईलय् विशाल मङ्गोल साम्राज्यया आधारय् एसिया व युरोप दथुइ व्यापार, प्रविधि व सांस्कृतिक आदान-प्रदान (Silk Road) तःधंगु स्तरय् जुल। थ्व हे ईलय् प्रसिद्ध इटालिमि यात्री मार्को पोलो चीनय् वनाः यक्व दँ तक्क च्वन व युआन लाय्कूया वर्णन यानाः सफू च्वल। थ्व राजवंशया ईलय् बुद्ध धर्म, विशेष यानाः बज्रयान बुद्ध धर्म, व नेपाःया नांजाम्ह कलाकार अरनिकोया योगदानं वास्तुकला व कलाया क्षेत्रय् तःधंगु प्रभाव लाकल। अरानिकों बेइजिङय् दयेकूगु "शाबाउ ता" बाय् तुयु स्तुप (White Stupa) आः नं युआन कालया महान् कलाया रूपय् दयाच्वंगु दु। अथे जुसां मङ्गोल शासकतेसं चिनियाँ जनतायात सामाजिक वर्गय् ब्वथलाः कर अप्वः काःगु कारणं हान चिनियाँतेगु दथुइ असन्तोष अप्वया वन। लिपा १४गू शताब्दीया मध्यय् प्राकृतिक विपत्ति, महामारी व आन्तरिक विद्रोहया कारणं साम्राज्य कमजोर जुल। ई.सं. १३६८य् जु युआनझाङया नेतृत्वय् जूगु रेड टर्बन विद्रोहं (Red Turban Rebellion) युआन राजवंशयात क्वथलाः मिङ राजवंशया पलिस्था यात। ==लिधंसा== [[पुचः: मंगोलिया]] [[पुचः:हलिंया इतिहास]] 01rac8gxeonbi83cklvmjlwihje61fo 1126531 1126514 2026-09-28T16:01:21Z Eukesh 11 /* युआन राजवंश */ 1126531 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/मंगोल साम्राज्य}} [[Image:Kur Ulug Ulus.jpg|thumb|The empire's Turkic name, ''{{color|#990000|kür}} {{color|#009900|uluγ}} {{color|#000099|ulus}}'', in the [[letter from Güyük Khan to Pope Innocent IV]]]] [[Image:Mongol Empire polities circa 1200.png|thumb|left|upright=1.3|alt=Map of the Mongol tribes and nearby polities in the early thirteenth century|The major tribes of the [[Mongolian plateau]]]] [[Image:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|thumb|right|upright=.7|A 1278 portrait of [[Genghis Khan]]]] {{Distinguish|मुगल साम्राज्य}}   '''मंगोल साम्राज्य''' मंका संवतया १३गू व १४गू शदीइ दूगु इतिहासया हलिंया दकलय् तःधं बँ साम्राज्य ख। वर्तमान पूर्व एसियाया [[मंगोलिया]]य् पलिस्था जूगु मंगोल साम्राज्य थःगु उत्कर्षय् जापानय सागर निसें पूर्वी युरोपया भूभाग तक, उत्तरय् आक्तिक;<ref>{{Cite journal|last=Pow|first=Stephen|title=The Mongol Empire's Northern Border: Re-evaluating the Surface Area of the Mongol Empire|url=https://www.academia.edu/37799970|journal=Genius Loci – Laszlovszky 60|date=6 April 2020}}</ref> व दक्षिणय् भारतीय उपमहाद्वीप तक थ्यंसें दक्षिणपूर्व एसियायात अधिग्रहण यायेगु कुत यात धाःसा इरानी पठारयात थःगु अधीनय् लाकाः थ्व साम्राज्य पश्चिमय् लेभान्त व कार्पेथियन गुंझ्वःतक थ्यन। मंगोल साम्राज्यया पलिस्था थीथी मंगोल बंजारा जनजातितेगु, तेमुजिनया नेतृत्त्वय् जूगु एकिकरणं न्ह्यथंगु ख। तेमुजिनया नांजाःगु पदवी [[चेंगिस खान|गेंगिस खान]] (क. ११६२-१२२७)या नामं म्हसीकिगु या। वय्कःयात १२०६स सकल मंगोलतेगु गोष्ठिं मंगोलतेगु जुजु घोषित याःगु ख।थ्व साम्राज्य वय्कःया नेतृत्त्वय् तःसकं चकनावल व वय्कःया उत्तराधिकारीतेसं आक्रमणकारी सेना सकल दिशाय् छ्वल। थ्व वृहद अन्तरमहादेशीय साम्राज्यँ पूर्वयात पश्चिम नाप स्वात, व [[प्रशान्त महासागर]]यात [[मेडिटेरेनियन सागर|भूमध्य सागर]] लिसे छगू ''मंगोल शान्तिया'' दयेका [[युरेसिया]]य् व्यापार, प्रविधि, सामान, विचाः आदिया कायेबियेगु वातावरण पलिस्था यात। लिपा, उत्तराधिकारीया निंतिं जूगु युद्धया कारणं साम्राज्य विभाजित जुल। चंगेज खानया सन्तानतेसं राजवंश वय्कःया काय् व प्रारम्भिक उत्तराधिकारी ओगेदेइ वा वय्कःया मेपिं काय् मध्ये छम्ह, गथेकि तोलुइ, चागाताइ वा जोचींया खलकं जुइमा धैगु खँय् विवाद यात। ओगेदेइद व चागातायिद खलःयात नरसंहार याये धुंका तोलुइद खलःतेसं उत्तराधिकार ला त्यात तर तोलुइदया सन्तानतेगु दथुइ विवाद जारी जुल। मंगोल साम्राज्यं स्थायी, सभ्य जीवनशैली नालेगु वा थःगु अस्थाती, स्टेपय् आधारित चाहिलिगु जीवनशैलीइ च्वनेगु धइगु द्वन्द्व थ्व विभाजनया मू कारक जुल। मोङ्के खानया मृत्यु धुंका (१२५९) प्रतिद्वन्द्वी कुरुल्ताइ परिषद्तेसं छक्वलं थी-थी उत्तराधिकारीत, दाजुकिजा अरिक बोके व कुबलाई खान ल्यल, गुपिंसं तोलुइद गृहयुद्धय् (१२६०–१२६४) थःथवय् ल्वात व मेमेपिं चंगेजया काय् या सन्तानतेगु चुनौती नं सामना यात। कुबलाईं सफलतापूर्वक सत्ता कब्जा यात, तर वय्कलं चागाताइद व ओगेदेइद परिवारयात हाकनं नियन्त्रणय् कायेत असफल कुतःया झ्वलय् हानं युद्ध जुल। सन् १२९४इ कुबलाईया मृत्युया ई तक्क मंगोल साम्राज्य प्यंगू ब्यागलं ब्यागलं खानेत वा साम्राज्यय् विभाजित जुल, गुकिलिं थःगु हे स्वार्थ व उद्देश्य पूवंकल: उत्तरपश्चिमय् गोल्डेन होर्ड खान, मध्य एसियाय् चागाताई खान, इरानय् इल्खानेत व चीनय् [[युआन राजवंश]], आधुनिक बेइजिङय् आधारित जुसें शासन यात। सन् १३०४इ तेमुर खानया शासनकालय् स्वंगु पश्चिमी खानतेसं युआन राजवंशया प्रभुत्व स्वीकार यात। साम्राज्यया दकलय् न्हापां क्वचाःगु भाग इल्खानेत ख, गुकिलिं १३३५–१३५३या ईले विघटन जुल। थ्व धुंका युआन राजवंशं सन् १३५४ व १३६८इ तिब्बती पठार व चीनया उचित नियन्त्रण त्वःता थःगु राजधानी दादु [[मिङ्ग राजवंश]]या सेनां कब्जा यायेधुंका पतन जुल। थ्व धुंका युआनया चंगेज शासकत उत्तरपाखे लिचिलाः मंगोलियाया पठारय् शासन यानाच्वन। थ्व शासन व्यवस्थायात वयां लिपाया इतिहासलेखनय् उत्तरी युआन राजवंशया नामं म्हसीकिगु या, थ्व शासन सन् १६३०या दशकय् किङ राजवंशं त्याके धुंका मदयावन। गोल्डेन होर्डं १५गु शताब्दीया अन्त्य तक्क प्रतिस्पर्धी खानतय् टुक्रा जुल। पूर्वी युरोपय् थुकिया शासन सन् १४८०इ मस्कोया ग्रान्ड डचीं उग्रा खुसिइ ग्रेट स्ट्यान्द दयेकाः क्वचाःगु धकाः कायेगु या। चागाताई खानेत १६८७ तक दयाच्वन। ==सम्राट== ===चेंगिस खान=== {{मू पौ|चेंगिस खान}} '''चेंगिस खान बाय् चंगेज खान''' मंगोल साम्राज्यया पलिस्थामि व थ्व साम्राज्यया न्हापांम्ह खान ख। थःगु जीवनया अप्व ई मंगोल जनजातितेत एकताबद्ध यायेगु ज्याय् बिइधुंका वय्कलं चीन व मध्य एसियाया तःधंगु भाग त्याकाः सैन्य अभियानया झ्वः न्ह्याकादिल। ११५५ व ११६७या दथुइ जन्म जूम्ह व टेमुजिनया नां बियातम्ह वय्कः बोर्जिगिन कुलया मंगोल नायः येसुगेइ व वय्कःया कलाः हो'एलुनया दकलय् तःधिकःम्ह मचा ख। तेमुजिन च्यादँ दुबलय् वया अबु मन्त अले वया छेँजःयात अनया जनजातिं त्वःताः वन। गरिबीइ क्वपालाः च्वंम्ह तेमुजिनं थःगु पारिवारिक पद सुरक्षित यायेत थः तःधिकःम्ह सौतेनी किजायात स्यानाबिल। वय्कःया करिश्मात्मक व्यक्तित्वया कारणं वय्कलं थःगु अनुयायीत आकर्षित यानादिल। थुकिलिं वय्कःयात जमुखा व तोघरुल नांयापिं निम्ह मू स्टेप नायःत नाप गठबन्धन यायेत ग्वाहालि यात। इमिसं टेमुजिनया अपहरित न्हूम्ह कलाः बोर्तेयात लित कायेत छथाय् च्वनाः ज्या यात। टेमुजिनया प्रतिष्ठा अप्वया वंलिसे जमुखलिसेया स्वापू स्यनाः खुल्ला युद्धय् वन। सन् ११८७स तेमुजिन थ्व युद्धय् बांमलाक बुत। वयां लिपाया छुं दँ वय्कः जिन राजवंशया अधीनय् दूगु जुइफूगु विज्ञतेगु मत दु। ११९६इ हाकनं मंगोल ख्यलय् वयेवं वय्कलं याकनं हे शक्ति प्राप्त यायेगु शुरु यानादिल। तोघरुलं तेमुजिनयात खतराया रुपय् स्वयेत वल व सन् १२०३इ वयात आकाझाकां आक्रमण यात। तेमुजिन लि-चिलः, अनंलि हानं संगठित जुया तोघरुलयात पराजित यात। नैमान जनजातियात बुकाः जमुखायात स्यायेधुंका वय्कः मंगोलियन स्टेपया छम्ह जक शासकया रुपय् स्थापित जुल। तेमुजिनं सन् १२०६ य् जूगु छगू सभाय् "चेंगिस खान" उपाधियात औपचारिक रुपं नालाकाल, गुकिया अर्थ अनिश्चित दु। दीर्घकालीन स्थायित्व सुनिश्चित यायेत वय्कलं थीथी सुधार यासें वय्कलं मंगोलतय्गु आदिवासी संरचनायात छगू एकीकृत मेरिटोक्र्यासीइ रुपान्तरण यानादिल। छम्ह शक्तिशाली शमनया सत्ताहिउपाया कुतःयात असफल यायेधुंकाः चंगेजं थःगु शक्तियात बल्लाकेगु कुतः न्ह्यथनादिल। सन् १२०९इ वय्कलं जःलाखःला पश्चिमी सियाय् तःधंगु छापामारीया नेतृत्व यानादिल, गुकिलिं वयां लिपाया दँय् अनया शासकत मंगोल शर्तय् सहमत जुल। अनंलि वय्कलं जिन राजवंशया विरुद्ध अभियान न्ह्याकादिल गुकिलिं ४ दँ तक्क न्ह्यात व सन् १२१५य् जिन राजधानी झोङदु कब्जा याना क्वचाल। वय्कःया जनरल जेबें सन् १२१८इ मध्य एसियाया कारा खिताइ राज्ययात थःगु अधीनय् लाकल। वयां लिपाया दँय् वय्कःया दूततेत फाँसी बियाः ख्वाराजमियन साम्राज्यय् आक्रमण यायेत चंगेजयात उक्से यात; थ्व अभियानं ख्वाराजमियन राज्ययात क्वथल ​​व ट्रान्सोक्सियाना व खोरासनया क्षेत्रयात तहस नहस यात , धाःसा जेबे व वया सहकर्मी सुबुताइं जर्जिया व कीवान रुसय् थ्यंगु अभियानया नेतृत्व यात। सन् १२२७इ विद्रोही पश्चिमी सियायात थःगु अधीनय् तयेगु झ्वलय् चंगिस मन्त। निदँया अन्तरशासन लिपा , वय्कःया स्वम्हम्ह काय् व उत्तराधिकारी ओगेदेइ १२२९स राजगद्दीइ च्वन। चेंगिस खान विवादास्पद व्यक्तित्व जुयाच्वंगु दु। वय्कः थः अनुयायीतयेगु निंतिं उदार व तीव्र वफादार खः, तर थः शत्रुतय् प्रति निर्दयी खः। वय्कलं विश्व प्रभुत्वया वय्कःया अभियानय् थीथी थासं वःगु सल्लाहयात लसकुस यानादिल, गुकिया निंतिं वय्कलं शमनी परम देवता तेङ्ग्रीं वय्कःया नियति दयेकूगु विश्वास यानादिल। चेंगिसया नेतृत्वय् मंगोल सेनां लखौं मनूत स्यानाबिल, अथे जुसां वय्कःयागु विजयं छगू विशाल भौगोलिक क्षेत्रय् अभूतपूर्व व्यावसायिक व सांस्कृतिक आदानप्रदानया सुविधा बिल। वय्कःयात रुस व अरब जगतय् छम्ह लिउने लाःम्ह, जंगली अत्याचारीया रुपय् लुमंकेगु याइ। आधुनिक पश्चिमी विद्वतवर्गं वय्कःयात बर्बर योद्धाया रुपय् थःगु न्हापाया दृष्टिकोणयात पुनर्मूल्यांकन यायेगु शुरु याःगु दु। वय्कःयात मृत्यु लिपा मंगोलियाय् द्यः दयेकल; आधुनिक मंगोलियनतसें वय्कःयात थःगु देय्या संस्थापक अबुया रुपय् मान्यता बियातःगु दु। ===कुब्लाइ खान=== {{मू पौ|कुब्लाइ खान}} कुब्लाइ खान १३गू शताब्दीया छम्ह महान् मङ्गोल शासक, योद्धा व चीनया युआन राजवंशया पलिस्थामि खः। वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया पलिस्थामि चिङ्गीस खानया छेय् व तोलुइया काय् खः। ई.सं. १२६० य् थः पासा व थःथितितेत त्याकाः वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया "खागान" (तःधंम्ह खान) जुल। ई.सं. १२७१ य् वय्कलं चीनय् मङ्गोल शासनयात चिनियाँ शैली बियाः आधिकारिक रूपं युआन राजवंशया पलिस्था यानादिल। वय्कलं ई.सं. १२७९ य् दक्षिण सोङ राजवंशयात पूर्ण रूपं त्याकाः न्हापांगु खुसि मुक्कं चीनयात गैर-हान (मङ्गोल) शासनया अधीनय् छप्पँ यानादिल। कुब्लाइ खानं थःगु साम्राज्यया राजधानी ददु (Dadu - आःया बेइजिङ) य् स्थानान्तरण यानादिल, गुकिं बेइजिङयात चीनया मू राजनीतिक केन्द्रया रूपय् पलिस्था यात। वय्कःया शासनकालय् सिल्क रोड (Silk Road) या लँपु सुरक्षित जुल, गुकिं यानाः युरोप व एसिया दथुइ व्यापार व सांस्कृतिक आदान-प्रदान अभूतपूर्व रूपं अप्वल। प्रसिद्ध इटालीया यात्रि मार्को पोलो थ्व हे ईलय् चीनय् वयाः कुब्लाइ खानया लाय्कूलि यक्व दँ च्वनाः ज्या याःगु खः। कुब्लाइ खानं कला, वास्तुकला व धर्मयात तःधंगु प्रवर्धन बिल; वय्कलं तिब्बती बुद्ध धर्मयात राज्यया विशेष दर्जा बियादिल। नेपाःया नांजाःम्ह कलाकार अरनिकोयात लाय्कूलि च्याम्बरलेन (तःधंम्ह मन्त्री सरह) या पद बियाः श्वेत चैत्य (White Stupa) थें ज्याःगु महान् वास्तुकला दयेकेगु जिम्मेवारी बियाद्यूम्ह शासक नं कुब्लाइ खान हे खः। वय्कलं चीनया प्रशासन सुधार यायेगु, भ्वंया ध्येबा (chao) या व्यवस्थित छ्येलिज्या यायेगु व व्यापारयात प्रोत्साहन बिइगु ज्या यानादिल। अथे जुसां वय्कलं जापान (१२७४ व १२८१) व भियतनामय् याःगु सैन्य अभियान धाःसा असफल जुल। वय्कःया नीतिया कारणं मङ्गोल साम्राज्य प्यंगु स्वायत्त भागय् विभाजित जुल, गुकिलि वय्कः स्वयं चीन व पूर्वी एसियाया प्रत्यक्ष शासक जुयाच्वन। ई.सं. १२९४ य् ८० दँय् वय्कः मदयादील व वय्कःयात मङ्गोलियाया गुप्त थासय् समाधि यात। कुब्लाइ खानयात मङ्गोल व चिनियाँ इतिहासय् छम्ह दूरदर्शी, कलाप्रेमी व शक्तिशाली सम्राट् या रूपय् कायेगु या। ==ब्वथला== ===युआन राजवंश=== {{मू पौ|युआन राजवंश}} युआन राजवंश ई.सं. १२७१ निसें १३६८ तक्क चीनय् शासन याःगु मङ्गोल नेतृत्वया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था चिङ्गीस खानया छेय् कुब्लाइ खानं याःगु खः। थ्व राजवंश चिनियाँ इतिहासय् दक्ले न्हापांगु गैह्र-हान बाय् विदेशी मूलया शासकतेसं चीनयात छप्पँ यानाः शासन याःगु साम्राज्य खः। युआन शासकतेसं चीनया परम्परागत सोङ राजवंशयात ई.सं. १२७९ य् पूर्ण रूपं त्याकाः चीनयात छगू हे शासनया अधीनय् लाकल। थ्व साम्राज्यया राजधानी खानबालिक (Khanbaliq - आःया बेइजिङ) खः। युआन राजवंशया ईलय् विशाल मङ्गोल साम्राज्यया आधारय् एसिया व युरोप दथुइ व्यापार, प्रविधि व सांस्कृतिक आदान-प्रदान (Silk Road) तःधंगु स्तरय् जुल। थ्व हे ईलय् प्रसिद्ध इटालिमि यात्री मार्को पोलो चीनय् वनाः यक्व दँ तक्क च्वन व युआन लाय्कूया वर्णन यानाः सफू च्वल। थ्व राजवंशया ईलय् बुद्ध धर्म, विशेष यानाः बज्रयान बुद्ध धर्म, व नेपाःया नांजाम्ह कलाकार अरनिकोया योगदानं वास्तुकला व कलाया क्षेत्रय् तःधंगु प्रभाव लाकल। अरानिकों बेइजिङय् दयेकूगु "शाबाउ ता" बाय् तुयु स्तुप (White Stupa) आः नं युआन कालया महान् कलाया रूपय् दयाच्वंगु दु। अथे जुसां मङ्गोल शासकतेसं चिनियाँ जनतायात सामाजिक वर्गय् ब्वथलाः कर अप्वः काःगु कारणं हान चिनियाँतेगु दथुइ असन्तोष अप्वया वन। लिपा १४गू शताब्दीया मध्यय् प्राकृतिक विपत्ति, महामारी व आन्तरिक विद्रोहया कारणं साम्राज्य कमजोर जुल। ई.सं. १३६८य् जु युआनझाङया नेतृत्वय् जूगु रेड टर्बन विद्रोहं (Red Turban Rebellion) युआन राजवंशयात क्वथलाः मिङ राजवंशया पलिस्था यात। ===गोल्डेन हर्ड=== {{मू पौ|गोल्डेन हर्ड}} गोल्डेन हर्ड (Golden Horde) १३गू शताब्दी निसें १५गू शताब्दी तक्क पूर्वी युरोप, रुस व मध्य एसियाय् शासन याःगु मङ्गोल साम्राज्यया छगू उत्तरवर्ती राज्य खः। थुकिया पलिस्था चिङ्गीस खानया छेय् बाटु खानं (Batu Khan) मङ्गोल आक्रमण लिपा याःगु खः। थ्व राज्ययात मङ्गोल भाषाय् "उलुस जुची" (Ulus of Jochi) नं धाइ। थुकिया राजधानी भोल्गा खुसि सिथय् च्वंगु सराइ (Sarai) नगर खः। गोल्डेन हर्डं रुसी जनता निसें तःधंगु कर कायेगु याःगु खः, गुकिं रुसी इतिहासय् "तातार योक" (Tatar Yoke) या रूपय् म्हसीकि। १४गू शताब्दीइ उज्बेक खानया शासनकालय् थ्व राज्यं इस्लाम धर्मयात आधिकारिक धर्मया रूपय् नालाकयेकल। थ्व राज्यं युरोप व एसिया दथुइ व्यापारिक स्वापू दयेकेत तःधंगु योगदान बिल। लिपा आन्तरिक कलह व तैमूरया आक्रमणं थ्व साम्राज्य कमजोर जुल व १५गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् क्रिमियन, कजान व अस्त्रखान खानातय् विभाजित जुल। ==लिधंसा== [[पुचः: मंगोलिया]] [[पुचः:हलिंया इतिहास]] pdw3w0oxthgli00667g5gihlasowzgk 0 234700 1126544 1122329 2026-09-28T23:35:26Z Eukesh 11 /* सल्जक साम्राज्य */ 1126544 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/इरानया इतिहास}} इरान देय् प्राचीन ई निसें हे सिक्क नां जागु देय् खः। थ्व देय्‌यात न्हापा न्हापा पर्सिया धका नं धाई। थ्व देय्‌या जुजुतेगु वंशया बाखनय् आधारित काव्य [[शाहनामे]] थ्व देय्या छगू ऐतिहासिक दस्ताबेज ख। थ्व देसय् यक्व प्रभावशाली साम्राज्यत दयेधुंकल दसु- [[सासानी साम्राज्य]]। झिद्वः दँया इतिहास व लहना दूगु इरानया भूमिं ४गू सहस्राब्दी ईसा पूर्वय् एलाम लहना थेंन्यागु प्राचीन लहना दयावल। ७गू शताब्दी इपू बिले मेदियन साम्राज्यं इरानी पठारया महत्वपूर्ण भूभागयात एकीकृत यात। खुगु शताब्दी इपूया इलय् इरानया इतिहासया दकलय् तःधंगु साम्राज्यय् छगू, साइरस जुजुं दयेकूगु [[अकिमनिद साम्राज्य]]या पलिस्था जुल। ४गू शताब्दी ई.पू.स म्यासेदोनियाया अलेक्जेन्दरं थ्व क्षेत्र त्याकल व इरानयात हेलेनिक भूमिया अधीनय् लाकल। ३गू शताब्दी ईसा पूर्वय् पार्थियन साम्राज्यया उदय जुल। थुकिया लिच्वःया कथं हानं छकः थ्व देसय् इरानी राजवंश दयावल। थ्व राजवंशया उत्तराधिकारी ३गू शताब्दी ई.पू.स [[ससानी राजवंश]] जुवन। ७गू शताब्दी ईस्वीस, अरब मुस्मांतेसं थ्व राज्यय् कब्जा यात, गुकिया कारणं इरानितेसं इस्लाम नालेमाल। अनंलि, इरानितेसं इस्लामी हलिमय् विज्ञान व तजिलजिइ यक्व प्रभाव दयेकल। ९गू शताब्दी निसें इरानी मूलया मुस्मां राजवंश दयावल, थ्व राजवंश सेल्जुक तुर्क व इलखानी मंगोलतेगु समकक्षी ख। १६गू शताब्दीस सफाविद साम्राज्यं इरानया सरकारयात हानं छकः एकीकृत यात। १८गू शताब्दीइ नादिर शाहं सेनाया नायः जुल। १९गू शताब्दीइ रूसी साम्राज्यनाप हताःया कारणं इरानी सीमाया महत्वपूर्ण भाग बायावन। २०गू शताब्दीइ संवैधानिक आन्दोलन खनेदत। इरानया चिकं उद्योगया राष्ट्रीयकरणया झ्वलय् थनया सरकार अस्थीर जुल। लिपा छगू इस्लामी क्रान्ति धुंका वर्तमान इस्लामी गणराज्यया पलिस्था थ्व देय्या न्हापाम्ह सर्वोच्च नेता सैय्यद रूहुल्लाह खुमैनीजुं यानादिल। ==शाहनामेया बाखँ== शाहनामेय् इरानी मनूतेगु जातीय बाखँ च्वयेगु कुतः जूगु दु। इरानय् मुस्मा जुजुतेसं थःगु कब्जा दयेकेधुंका च्वःगु थ्व ग्रन्थय् इरानीतेगु उत्पत्ति निसें मुस्मांतेगु अधिग्रहणकाल स्वया न्ह्यः तक्कया बाखं तयातःगु दु। थ्व ग्रन्थयात मिथक, शौर्य व ऐतिहासिक खण्डय् बायातःगु दु। थीथी कालखण्डय् थीथी राजवंशतेगु ईलय् जूगु बाखँ दु। थ्व ग्रन्थ कथं इरानय् पेशदादयान वंश (پیشدادیان) , कियानयान वंश (کیانیان), इशिकानयान वंश (اشکانیان)(पार्थियन) व [[ससानी साम्राज्य|सासानयान]] (ساسانیان) थें न्याःगु वंशत दयाच्वन। ===मिथक खण्ड=== थ्व कालखण्ड मेमेगु खण्ड स्वया चिहाकः। थ्व खण्डय् सकल २,१००पु हरफ दु। सकल ग्रन्थया हरफया थ्व ४% जक्क ख। थ्व खण्डय् बाखँ निश्चित व सरल रुपय् ब्वयातःगु दु। परमेश्वर व प्रज्ञायागु वन्दना यासें न्ह्यथंगु थ्व ग्रन्थं [[ससानी साम्राज्य|ससानी काल]]या हलिं व मनूया उत्पत्तिया बाखं कनि। थ्व म्हसीका धुंका कीवमरस (केयुमर्स) धापिं दकलय् न्हापाया मनू पर्वतय् च्वने धुंका जुजु जूगु व पेशदाद राजवंशया बाखं दु। ====पेशदादयान राजवंश==== [[Image:Gayumars (The Shahnama of Shah Tahmasp).png|right|thumb|150px|[[Keyumars]]]] [[Image:Siyamak (The Shahnama of Shah Tahmasp).png|right|thumb|150px|[[Siyamak]]]] [[File:Kiumars fights Divs.jpg|thumb|250px|शाहनामेया छगू पाण्डूलिपिइ केयुमर्सं थःगु मनूतयेत अह्रिमननाप हताः यायेत निर्देशन बियाच्वंगु किपा।]] शाहनामेया बाखँ कथं कीवमरस (केयुमर्स) दकलय् न्हापांयाम्ह मनूतेगु जुजु ख। वय्‌कः गुफाय् च्वंसें तिँधुँया छ्येंगुया वसः पुनाः च्वनिम्ह मनू ख। थ्व बाखँ कथं अहुरा मज़्दा(परमेश्वर)या कृपां वय्‌कःयाके जुजुपिंके जक्क दैगु "फर" धाःगु आलौकिक रश्मि दयाच्वन। वय्‌कःया काय् सियामक (Siyāmak, سیامک) सकसितं नं ययाच्वन। थ्व खँ मयःगुलिं अह्रिमन (Ahriman) धाम्ह दैत्यं थःगु सेना दयेकल। सोरुस धाम्ह द्यः नं केयुमर्सयात थ्व खँ धाःबिलय् सियामकं थःगु सेना ज्वंसें अह्रिमननाप ल्वाः वन व दानवया ल्हातं सिनावन। केयुमर्स दच्छि तक्क बिचा हायेका च्वन व दच्छि धुंका सोरुशया अर्ती कथं अह्रिमननाप ल्वा वन। शियामकया काय् हुशंग थ्व ई तक्क ल्याम्ह जुल व कीवमर्सया सेनाया नेतृत्त्व यासें अह्रिमनया काय्‌यात बुकल। केयुमर्स ३०दँ तक्क राज याये धुंका थःगु गद्दि थःगु छेय् हुशंगयात त्वता मदयावन। हुशंगं आकल-झुकलय् [[मि]] सीकल व थ्व झकायात हनेत [[सदेह भ्वय्]]या चलन न्ह्यथल। तेमोरस, जमशेद, ज़ह्हाक, कवा, फरीदूँ व वय्‌कःया स्वम्ह काय् सल्लम, तौर व इराजया बाखँ नं थ्व हे कालखण्डय् दु। थ्व कालखण्डया मू पात्र कीवमरस (बादशाह) वय्‌कःया काय् सियामक, हुशंग (बादशाह), तेमोरस (बादशाह), जमशेद (बादशाह), अरनवाज़ (जमशेदया केहें वा म्ह्याय्), शेर नाज़ (जमशेदया केहें वा म्ह्याय्), मुर्दास (ज़ह्हाकया अबु), ज़ह्हाक (बादशाह), आबुतैन (फरीदूँया अबु), फ्रॉंक (फरीदूँया मा), जंदल (फरीदूँया नापंया मनू), कावेआएनगर (हिउपाया नायः), फरीदूँ (बादशाह), इराज (फरीदूँया काय् व बादशाह), तौर (फरीदूँया काय् तूरानया बादशाह), सल्लम (फरीदूँया काय् व शामया बादशाह), मनोचेर (बादशाह), आरिश कमा नगीर (इरानी [[बला]]मि), नोज़र (बादशाह), ज़ौ (बादशाह), गरशासप (बादशाह), साम (ज़ालया अबु खलःया मनू) ख। शाहनामे कथं थ्व राजवंशया बादशाह (जुजु)त थ्व कथं दु- * कीवमरस वा केयुमर्स (Keyumars) * हुशंग * तेमोरस * जमशेद * ज़ह्हाक * फरीदूँ * इराज * मनोचेर * नोज़र * ज़ौ वा जाव * गरशासप ===शौर्य खण्ड=== मनोचेर धुंकाया खण्डयात शौर्य खण्डया रुपय् कायेगु या। मनोचेर निसें इरानया अलेक्जेन्दरया युगयात थ्व खण्डय् दुथ्याःगु दु। थ्व खण्डया मू पात्रय् कैकुबाद (क्यानी बादशाह), तोस (नोज़रया काय्), कशवाद (गोदरज़या काय्), गोदरज़ (रेआमया काय्), रेआम (गोदरज़या काय्), गयो (बीझ़नया काय्), बीझ़न (गयोया काय्), अफ़्रासियाब (तूरानया बादशाह), मनीझ़े (अफ़्रासियाबया म्ह्याय्), कीकावूस (क्यानी बादशाह), सौदाबे (कीकावूसया कलाः), सियावश (कीकावूसया काय्), फ़रंगीस (अफ़्रासियाब-ओ-ज़न सयावश ?), ज़ाल (रुस्तमया अबु), रोदाबे (रुस्तमया मा), रुस्तम (छम्ह मू पात्र, ज़ालया काय्), तेमीने (रुस्तमया कलाः सेराबया मा), सेराब (रुस्तमया काय्), फरामुर्ज़ (रुस्तमया काय्), कैखुसरो (क्यानी बादशाह), लेरासप (क्यानी बादशाह), गोश्तास्प (क्यानी बादशाह), [[जोरोआस्तर|ज़रतुशत]] (जुरुआस्ता/Zoroaster) (इरानी धर्मगुरु), इस्फंदयार (गोश्तास्पया काय्), बेमन (क्यानी बादशाह), हेमाए (क्यानी बादशाह), दाराब (क्यानी बादशाह), दारा (Darius) (क्यानी बादशाह), [[अलेक्जेन्डर महान|सिकंदर]] (यूनानया म्यासेदोनियन जुजु) आदि दु। शाहनामेया २/३ भाग थ्व हे शौर्य गाथां जाःगु दु। मनोचेर(Manuchehr)या शासनं शुरु जूगु थ्व भाग एस्कन्दर (अलेक्जेन्दर)या पर्सिया कब्जा नापं क्वचाइ। सक (Saka) वा सिस्तानी (Sistānī) वीरतेसं पारसी साम्राज्य दयेकिगु ज्याय् [[दुगःक्वँय्]] जूगु भाव थ्व ग्रन्थं ब्यु। गर्शास्प (Garshāsp) व वय्‌कःया काय् नरिमान् (Narimān) व नरिमान्‌या काय् साम् (Sām), जुजु मनोचेरया सिस्तान शासन बिलय् मू अश्वरोही शूरवीर जूगु खं कनातःगु दु। मनोचेरया उत्तराधिकारी वय्‌कःया काय् ज़ाल, व छेय् रोस्तम् वीरतेगु वीर जूगु वीरगाथा कनातःगु दु। फरामुर्ज़(Farāmarz)या बाखँ नं कनातःगु दु। थ्व खण्डय् कनातःगु बाखँय् ज़ाल व रुदाबा/रोदाबे (Rudāba)या मतिनाया बाखँ, रोस्तमया परिश्रमया ७पू तकिं, रुस्तम व सोह्राब/सेराब, सियावश (Sīyāvash) व सौदाबे/सुदाबा (Sudāba), रुस्तम व अक्वान दिव (Akvān Dīv), बिजन व मनिजेह्‌या रति (romance of Bijan and Manijeh), अफ़्रासियाब (Afrāsīyāb)नापया हताः, दकिकिं कंगु गोश्तास्प व अर्जास्पया बाखँ, व रुस्तम व इस्फंदयार आदि दु। ===ऐतिहासिक खण्ड=== थ्व खण्ड पार्थियन राजवंशया खँ निसें शुरु जुया अलेक्जेन्दरया पर्सियाया कब्जा जुसें वनि। थ्व धुंका [[ससानी साम्राज्य]]या बाखँ कनातःगु दु। थ्व कालय्, विशेषयाना ससानी साम्राज्यया कालय् वया धाःसा थ्व ग्रन्थया खँ प्रामाणिक इतिहासनाप ज्वः। थ्व खण्डया मू पात्र अर्दशीर बाबकान (सासानी बादशाह), शापूर अर्दशीरया काय् (सासानी बादशाह), औरमज़्द-ए-शापूर (सासानी बादशाह), बेराम-ए-और मुज़द (सासानी बादशाह), बेराम-ए-बेराम (सासानी बादशाह), बेराम बीरा मियान (सासानी बादशाह), नर्से-ए-बेराम (सासानी बादशाह), औरमज़्द-ए-नरसी (सासानी बादशाह), शापूर ज़्वाला क़िताफ़ (सासानी बादशाह), अरदशीर निकोकार (सासानी बादशाह), शापूर पिसर शापूर (सासानी बादशाह), बेराम-ए-शापूर (सासानी बादशाह), यज़दगरद बज़े गिर (सासानी बादशाह), बेराम गुरू (सासानी बादशाह), यज़दगरद (सासानी बादशाह), हेरमज़ (सासानी बादशाह), पीर विज़-ए-यज़दगरद (सासानी बादशाह), बिलाश-ए-पैरौज़ (सासानी बादशाह), क़बाद (सासानी बादशाह), नौशीन रवाँ (सासानी बादशाह), हेरमज़द (सासानी बादशाह), ख़ुसरो परवेज़ (सासानी बादशाह), बेराम चोबीन (द्रोही), शेरोये (सासानी बादशाह), इर्द शेर-ए-शीरवी (सासानी बादशाह), फिरा येन (सासानी बादशाह), बोरानदुख्त (सासानी बादशाह), आज़रम दुखित (सासानी बादशाह), फ़र्ख़ ज़ाद ख़ुसरो (सासानी बादशाह) व यज़दगरद तृतीय (सासानी बादशाह) आदि खः। ==अकिमनिद साम्राज्य== [[Image:Achaemenid lineage.jpg|thumb|upright=1.6|Family tree of the Achaemenid rulers.]] [[Image:Achaemenid Empire under different kings (flat map).svg|thumb|upright=1.55|Map of the expansion process of Achaemenid territories]] [[Image:Pasargad_Tomb_Cyrus3.jpg|thumb|[[Tomb of Cyrus|Cyrus the Great's tomb]]]] '''अकिमनिद साम्राज्य''' वा प्रथम पारसी साम्राज्य (पश्चिमी इतिहासकारतेसं ब्यूगु नां) ( पुलां पारसी: 𐎧𐏁𐏂 वा 'ज़ासा') (५५०-३३० ईसा पूर्व) पश्चिमी एशियाय् दूगु छगू प्राचीन पारसी साम्राज्य ख। थ्व साम्राज्यया पलिस्था ५५० ईसा पूर्वय् साइरस महानं यानादीगु ख। जर्क्सेस प्रथमया शासनकालय् थ्व साम्राज्य थःगु दकलय् चकंगु सीमा तक थ्यन। थ्व इलय् थ्व साम्राज्यया पश्चिमय् क्रीमिया प्रायद्वीप, बाल्कन व पूर्वी यूरोप निसें पूर्वय् सिन्धु स्वनिगः तक थ्यन। थ्व साम्राज्य अबिलेया हलिंया दकलय् तःधंगु साम्राज्य खः। थ्व साम्राज्यया कुल क्षेत्रफल ५.५ मिलियन वर्ग किलोमीटर (२.१ मिलियन वर्ग माइल) दयाच्वन। थ्व नापं थ्व साम्राज्ययात हलिंया न्हापांगु महाशक्ति धका नं म्हसीकिगु या। थ्व साम्राज्यया पतन अलेक्जेन्दरया हमलां जुल। थ्व साम्राज्यं निगु शताब्दि स्वया अप्व समय तक हलिंया छगू तःधंगु भूभाग थःगु अधीनय् तयेफत। ४८० ईसा पूर्वय् इरानया साम्राज्य थःगु दकलय् चकंगु सीमाय् थ्यन। भारतया सिन्धु स्वनिगः निसें मिस्रया नाइल खुसि बेन्गाजी तकया वर्तमान लीबियाया क्षेत्र व यूरोपय् देन्युब खुसिं निसें मध्य एशिया तक थ्व साम्राज्य दयाच्वन। थ्व प्राचीन इतिहासया दकलय् तःधंगु साम्राज्यय् छगू खः। पार्स , इरानी पठारया दक्षिण-पश्चिमया थासं थ्व साम्राज्यया राजवंशं सत्ता ल्हातय् लाकूगु ख। यक्व शताब्दि तक थ्व क्षेत्रय् शासन यायेधुंका थ्व राजवंशया सदस्यय् छम्ह साइरस महानं मेडियन साम्राज्य, लिडियन साम्राज्य व बेबीलोनियन साम्राज्य त्याका थ्व साम्राज्यया पलिस्था यानादिल। वय्कलं दयेकादीगु शासन निसः दँ तक दयाच्वन व लिपा ३३०ईपूस अलेक्जेन्दरया ल्हातं थ्व शासया पतन जुल। थ्व साम्राज्यया विजयया छुं हे दँ धुंका अलेक्जेन्दरया मृत्यु जुल। थुकिया लिच्वःया कथं पूर्व अचमेनिद साम्राज्यया भूमिया अखण्डता नष्ट जुल। थ्व भूमि थीथी शासकया अधीनय् लावन। लिपा थ्व साम्राज्य दूगु थाय् सेल्यूसिद व तलेमिक शासकतेगु अधीनय् लावन।अन्ततः, इरानीतेसं थःगु स्वतंत्रता पुनः प्राप्त यात व इरानी पठारय् पार्थियन साम्राज्यया पलिस्था जुल। ==सासानी साम्राज्य== [[Image:SASANIAN KINGS. Ardashir I. As King of Persis, AD 205-6-223-4.jpg|thumb|left|Initial coinage of founder [[Ardashir I]]]] [[Image:Ambassador from Persia (波斯國), visiting the court of the Tang Dynasty. The Gathering of Kings (王会图) circa 650 CE.jpg|thumb]] '''सासानी साम्राज्य''' वा '''नव-पर्सियन साम्राज्य''',<ref>{{cite book|last=Fattah|first=Hala Mundhir|title=A Brief History Of Iraq|url=https://archive.org/details/briefhistoryofir0000fatt|year=2009|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=9780816057672|page=[https://archive.org/details/briefhistoryofir0000fatt/page/49 49]|quote=Historians have also referred to the Sassanian Empire as the Neo-Persian Empire.}}</ref> जनसाधारणया भासय् इरानशहर<ref name="native-name" /> व मध्य पारसी भासय् '''''एरान''''' व न्हुगु पारसी भासय् इरानशहर् वा इरान <ref>{{Citation |author=MacKenzie, D. N. |title=A Concise Pahlavi Dictionary |year=2005 |page=120 |publisher=Routledge Curzon|location=London & New York |isbn=0-19-713559-5}}</ref> इस्लाम स्वया न्ह्यःया दकलय् लिपांगु इरानी साम्राज्य ख। थ्व साम्राज्य थीथी इरानी शासकतयेगु अधीनय् [[सन् २२४]] निसें [[सन् ६५१]] इसं तक्क दयाच्वन। <ref name=wiesehofer>{{harv|Wiesehofer|1996}}</ref><ref>{{cite web|title=A Brief History |url=http://www.cultureofiran.com/b_history.php |date= |work=Culture of Iran |publisher= |accessdate=11 September 2009 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071011165840/http://cultureofiran.com/b_history.php |archivedate = October 11, 2007}}</ref> [[पार्थियन साम्राज्य]]या उत्तराधिकारीया रुपय् पलिस्था जूगु थ्व साम्राज्य [[बैजन्ताइन साम्राज्य]]नापं पश्चिमी एसिया व मध्य एसियाया मू शक्तिया रुपय् ४००दं तक्क दयाच्वन।<ref name=EIr-Sasanian>{{harv|Shapur Shahbazi|2005}}</ref> सासानी साम्राज्य [[आर्दाशिर १]] जुजुं आर्सासिद साम्राज्यया पतन धुंका अन्तिम आर्सासिद जुजु आर्ताबानस ५यात बुका पलिस्था याःगु ख। थ्व साम्राज्य दकलय् चकंबिलय् थ्व साम्राज्यय् थौंया [[इरान]], [[इराक]], [[लेभान्त]] ([[सिरिया]], [[लेबानन]], [[जोर्दन]], [[इजरायल]]), काउकस ([[आर्मेनिया]], [[जर्जिया]], [[अजरबैजान]]), [[मिस्र]], [[टर्की]]या छुं कुचा, मध्य एसियाया आपालं भूभाग ([[अफगानिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]], [[उज्बेकिस्तान]], [[ताजिकिस्तान]]), पारसी खाडीया देय् ([[यमन]], [[ओमान]] व [[पाकिस्तान]]या भूभाग) ला। [[Late Antiquity]] बिलय्‌या सासानी साम्राज्य इरानया दकलय् महत्त्वपूर्ण व प्रभावशाली ऐतिहासिक ईया रुपय् नालेगु या व इस्लामी कब्जा स्वया न्ह्यःया लिपांगु दकलय् शक्तिशाली साम्राज्यया रुपय् नं थ्व साम्राज्ययात नालेगु या।<ref>Hourani, p. 87.</ref> यक्व रुपय् सासानी कालं प्राचीन पारसी लहनाया दकलय् बांलाःगु पक्ष न्ह्यब्वंगु दु। थ्व कालय् पर्सियां प्राचीन रोमन संस्कृतियात नं प्रभावित याःगु दु। <ref name="J. B. Bury, p. 109">J. B. Bury, p. 109.</ref> सासानी लहनाया तजिलजि थ्व साम्राज्यया भूभाग स्वया सिक्क तापाःगु थासय् दसु पश्चिमी युरोपय्,<ref>Will Durant, ''Age of Faith'', (Simon and Schuster, 1950), 150; ''Repaying its debt, Sasanian art exported it forms and motives eastward into India, Turkestan, and China, westward into Syria, Asia Minor, Constantinople, the Balkans, Egypt, and Spain.''.</ref> [[अफ्रिका]]य्,<ref>{{cite web|url=http://www.transoxiana.com.ar/0104/sasanians.html |title=Transoxiana 04: Sasanians in Africa |publisher=Transoxiana.com.ar |date= |accessdate=2013-12-16}}</ref> [[चीन]]य् व [[भारत]]य् नं थ्यंगु खनेदु।<ref>Sarfaraz, pp. 329&ndash;330</ref> थ्व साम्राज्यं मध्यकालीन युरोपेली कला व पूर्वी एसियाली मध्यकालीन कलाय् नं थःगु प्रभाव तःगु खनेदु। <ref name="Iransaga: The art of Sassanians">{{cite web|url=http://www.artarena.force9.co.uk/sass2.htm |title=Iransaga: The art of Sassanians |publisher=Artarena.force9.co.uk |date= |accessdate=2013-12-16}}</ref> इस्लामी साम्राज्यय् थ्व साम्राज्य धुंका खंगु यक्व इस्लामी तजिलजि दसु वास्तु, चिनाखँ, व मेमेगु सभ्य पक्षत थ्व हे साम्राज्यं हस्तान्तरण जूगु खनेदु।<ref>Abdolhossein Zarinkoob: ''Ruzgaran: tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi'', page 305</ref> थ्व साम्राज्यया पतन जुइधुंका नं थ्व साम्राज्य संगठन, न्याय, राज्यशासन आदिया निंतिं पारसी-अरब चलनय् छता दसूया रुपय् पलिस्था जुयाच्वन व लिपाया साम्राज्य दसु [[अब्बासिद खलिफात]], [[उस्मान साम्राज्य]], [[सफाभी साम्राज्य]]या निंतिं राजकीय आदर्शया रुपय् दयाच्वन।<ref name="iranicaonline.org"/> === नां === आधिकारिक रुपय् सासानी साम्राज्ययात " इरानीतेगु साम्राज्य {{Efn|Also translated as ''realm''{{Sfn|Daryaee|2008|p=7: "This relief demonstrates that Ardashir believed or wanted others to believe that he was appointed by God to rule over a territory which the inscriptions call ''Iranshahr'' (realm of the Iranians/Aryans) and the people"}} or ''kingdom''.<ref name=DNM/>}} " ( मध्य फारसी : {{Lang|pal|𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩}} इरानसहर {{Transl|pal|Ērānšahr}} ; पार्थियन : {{Lang|xpr|𐭀𐭓𐭉𐭀𐭍𐭇𐭔𐭕𐭓}} आर्यनशहर {{Transl|xpr|Aryānxšahr}} ; ग्रीक : {{Lang|grc|Ἀριανῶν ἔθνος}} आरिआनन इथ्नोस {{Transl|grc|Arianōn Ethnos}})या नामं म्हसीकिगु या।. थ्व खँग्वः दकलय् न्हापां शापुर प्रथमया त्रिभाषिक महाशिलालेखय् च्वयातःगु दु, गुकिलि जुजुं "जि इरानीतेगु साम्राज्यया स्वामी ख" धकाः घोषणा याःगु दु। {{Efn|Middle Persian: {{transliteration|pal|an... ērānšahr xwadāy hēm}}, Parthian: {{transliteration|xpr|az... aryānšahr xwadāy ahēm}}, Greek: {{transliteration|grc|egō... tou Arianōn ethnous despotēs eimi}}}} सामान्य रुपय् धाःसा थ्व साम्राज्यया नां सासानी राजवंश ख व थ्व नां ऐतिहासिक व प्राज्ञिक स्रोतय् प्रत्यक्ष रुपं ससानया नामं वःगु ख। थ्व खँग्वःयात अंग्रेजी भासं थी-थी कथं '''सासानियन साम्राज्य''', '''सासानी साम्राज्य''', व '''सासानिद साम्राज्यया''' रुपय् च्वयेगु व म्हसीकेगु यानातःगु दु। === जुजुतयेगु धलः === * [[अर्दशीर​ प्रथम]] - वंशया पलिस्थामि। * [[शापुर प्रथम]] * [[होर्मज़्द प्रथम]] * [[बहराम प्रथम]] * [[बहराम द्वितीय]] * [[बहराम तृतीय]] * [[नरसेह]] * [[होर्मज़्द द्वितीय]] * [[शापुर द्वितीय]] * [[अर्दशीर​ द्वितीय]] * [[शापुर तृतीय]] * [[बहराम चतुर्थ]] * [[यज़्द-ए-गर्द प्रथम]] * [[बहराम पंचम]] * [[यज़्द-ए-गर्द द्वितीय]] * [[होर्मज़्द तृतीय]] * [[पेरोज़]] ===पर्सियाया मुस्मां विजय=== {{मू पौ|पर्सियाया मुस्मां विजय}} थ्व काल ई.सं. ६३३ निसें ६५१ तक्क जुगु रासिदुन खलिफतया तःधंगु सैन्य अभियान खः, गुकिं [[सासानी साम्राज्य]]या अन्त यात। थ्व अभियानया सुरु कादिसियाया युद्ध (Battle of Qadisiyyah) निसें जुल, गन मुस्मां सेनापति खालिद बिन वालिद व साअद बिन अबी वक्कासं सासानी सेनायात बुकल। थुकिया लिच्वः कथं ६४२ य् निहावन्दया युद्धय् (Battle of Nahavand) मुस्लिम सेनां सासानी साम्राज्ययात निर्णायक रूपं पराजित यात। थ्व विजय नापं इरानय् मुसल्मान शासन पलिस्था जुल व शताब्दीयौं निसें च्वंगु जोरोस्ट्रियन धर्मया थासय् इस्लाम धर्मया प्रसार सुरु जुल। अथे जुसां इरानी भाषा, कला व संस्कृतिं मुस्मां हलिंयात तःधंगु प्रभाव लाकल व लिपा फारसी संस्कृति इस्लामिक स्वर्ण युगया मू आधार जुल। थ्व घटनां मध्य पूर्वया राजनीतिक व सांस्कृतिक भूगोलयात सदांया लागिं हिलाबिल। ==सल्जक साम्राज्य== सल्जक साम्राज्य वा सेल्जुक साम्राज्य छगू तुर्क-पारसी साम्राज्य ख। थ्व साम्राज्यय् तुर्की-ईरानी संस्कृति व सुन्नी धर्म दयाच्वन। थ्व साम्राज्यया पलिस्था ओगुज तुर्कया कानिक कबीलां यात। सल्जक साम्राज्यं थःगु मातृभूमि, अराल सागरया सिथं खुरासानय् हमला यात, व लिपा ईरानया मध्य भागय् दुहांवलः। थ्व धुंका इमिसं मालाजगर्डया ल्वापूइ बैजन्ताइन साम्राज्ययात बुकाः एनातोलियाय् कब्जा यात। तुग्रेल बेया शासनकालय् सेल्जुकतेसं बगदादय् स्थित अब्बासिद खलिफतय् राजनीतिक प्रभुत्व स्थापित यासें व्यावहारिक रूपय् मुस्मां हलिंया नेतृत्व थःगु ल्हातय् लाकलः। थःगु चरम उत्कर्ष बिले सेल्जुक साम्राज्यं पूर्वय् हिंदू कुश गुंझ्वः तक, पश्चिमय् एशिया माइनर व लेभान्त तक, उत्तरय् मध्य एशिया तक व दक्षिणय् यमन तक थःगु साम्राज्य विस्तार यातः। सेल्जुक साम्राज्यया पलिस्था सन् १०३७स में तुग्रेल बे नं यानादिल। तुगरल सेल्जूक बेया माध्यमं सिंहासनय् च्वन। थ्व पद ओगुज तुर्कतेगु प्रमुखय् छगू खः। सेल्जुकतेसं मुस्मां हलिंयातः छधि यासें प्रथम व द्वितीय धर्मयुद्धय् महत्वपूर्ण भूमिका म्हितल। सेल्जुकतेत इरानी संस्कृति व फारसी भाषां यक्व प्रभावित यात व इमिसं तुर्की-ईरानी तजिलजिया दथुइ स्वापू दयेकेतः महत्वपूर्ण भूमिका म्हितलः। थ्व कथं, थ्व साम्राज्य इरानी संस्कृतियात एनातोलियन पठारय् स्थानांतरित यायेगु कारक नं जुवन। फारसी भाषा (अरबी स्वया) सांस्कृतिक रुपय् स्वतन्त्र जुया सेल्जुक साम्राज्यय् विस्तारित जुल। सेल्जुकतेगु थःगु स्थायी मुस्मां परम्परा वा साहित्यिक धरोहर मदूगुलिं इमिसं इस्लामय् थःगु फारसी गुरुतेगु सांस्कृतिक भाषायात नालाःकालः। थ्व कथं, फारसी भाषा व साहित्य सकल ईरानय् विस्तारित जुल व धार्मिक कार्य व शिक्षा त्वताः मेमेगु ख्यलय् अरबी भाषा इरानं लुप्त जूवन। विदेशी शत्रुतेगु संभावित हमलाया विरुद्ध सेल्जुक साम्राज्यया उत्तरी व उत्तर-पश्चिमी सीमाय् रणनीतिक क्षेत्रय् तुर्क वंशजया यक्व मनूतेत मेमेगु थासं हलः। थ्व थासय् न्हूगु जातिया स्थापित यायेगु ज्यायात थ्व क्षेत्रया तुर्कीकरण धाइ। ==स्वयादिसँ== * [[इरान]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इरान]] pfjbikc68n7kdstgnhdfof0uwkyjwdj 1126549 1126544 2026-09-28T23:43:00Z Eukesh 11 /* सल्जक साम्राज्य */ 1126549 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/इरानया इतिहास}} इरान देय् प्राचीन ई निसें हे सिक्क नां जागु देय् खः। थ्व देय्‌यात न्हापा न्हापा पर्सिया धका नं धाई। थ्व देय्‌या जुजुतेगु वंशया बाखनय् आधारित काव्य [[शाहनामे]] थ्व देय्या छगू ऐतिहासिक दस्ताबेज ख। थ्व देसय् यक्व प्रभावशाली साम्राज्यत दयेधुंकल दसु- [[सासानी साम्राज्य]]। झिद्वः दँया इतिहास व लहना दूगु इरानया भूमिं ४गू सहस्राब्दी ईसा पूर्वय् एलाम लहना थेंन्यागु प्राचीन लहना दयावल। ७गू शताब्दी इपू बिले मेदियन साम्राज्यं इरानी पठारया महत्वपूर्ण भूभागयात एकीकृत यात। खुगु शताब्दी इपूया इलय् इरानया इतिहासया दकलय् तःधंगु साम्राज्यय् छगू, साइरस जुजुं दयेकूगु [[अकिमनिद साम्राज्य]]या पलिस्था जुल। ४गू शताब्दी ई.पू.स म्यासेदोनियाया अलेक्जेन्दरं थ्व क्षेत्र त्याकल व इरानयात हेलेनिक भूमिया अधीनय् लाकल। ३गू शताब्दी ईसा पूर्वय् पार्थियन साम्राज्यया उदय जुल। थुकिया लिच्वःया कथं हानं छकः थ्व देसय् इरानी राजवंश दयावल। थ्व राजवंशया उत्तराधिकारी ३गू शताब्दी ई.पू.स [[ससानी राजवंश]] जुवन। ७गू शताब्दी ईस्वीस, अरब मुस्मांतेसं थ्व राज्यय् कब्जा यात, गुकिया कारणं इरानितेसं इस्लाम नालेमाल। अनंलि, इरानितेसं इस्लामी हलिमय् विज्ञान व तजिलजिइ यक्व प्रभाव दयेकल। ९गू शताब्दी निसें इरानी मूलया मुस्मां राजवंश दयावल, थ्व राजवंश सेल्जुक तुर्क व इलखानी मंगोलतेगु समकक्षी ख। १६गू शताब्दीस सफाविद साम्राज्यं इरानया सरकारयात हानं छकः एकीकृत यात। १८गू शताब्दीइ नादिर शाहं सेनाया नायः जुल। १९गू शताब्दीइ रूसी साम्राज्यनाप हताःया कारणं इरानी सीमाया महत्वपूर्ण भाग बायावन। २०गू शताब्दीइ संवैधानिक आन्दोलन खनेदत। इरानया चिकं उद्योगया राष्ट्रीयकरणया झ्वलय् थनया सरकार अस्थीर जुल। लिपा छगू इस्लामी क्रान्ति धुंका वर्तमान इस्लामी गणराज्यया पलिस्था थ्व देय्या न्हापाम्ह सर्वोच्च नेता सैय्यद रूहुल्लाह खुमैनीजुं यानादिल। ==शाहनामेया बाखँ== शाहनामेय् इरानी मनूतेगु जातीय बाखँ च्वयेगु कुतः जूगु दु। इरानय् मुस्मा जुजुतेसं थःगु कब्जा दयेकेधुंका च्वःगु थ्व ग्रन्थय् इरानीतेगु उत्पत्ति निसें मुस्मांतेगु अधिग्रहणकाल स्वया न्ह्यः तक्कया बाखं तयातःगु दु। थ्व ग्रन्थयात मिथक, शौर्य व ऐतिहासिक खण्डय् बायातःगु दु। थीथी कालखण्डय् थीथी राजवंशतेगु ईलय् जूगु बाखँ दु। थ्व ग्रन्थ कथं इरानय् पेशदादयान वंश (پیشدادیان) , कियानयान वंश (کیانیان), इशिकानयान वंश (اشکانیان)(पार्थियन) व [[ससानी साम्राज्य|सासानयान]] (ساسانیان) थें न्याःगु वंशत दयाच्वन। ===मिथक खण्ड=== थ्व कालखण्ड मेमेगु खण्ड स्वया चिहाकः। थ्व खण्डय् सकल २,१००पु हरफ दु। सकल ग्रन्थया हरफया थ्व ४% जक्क ख। थ्व खण्डय् बाखँ निश्चित व सरल रुपय् ब्वयातःगु दु। परमेश्वर व प्रज्ञायागु वन्दना यासें न्ह्यथंगु थ्व ग्रन्थं [[ससानी साम्राज्य|ससानी काल]]या हलिं व मनूया उत्पत्तिया बाखं कनि। थ्व म्हसीका धुंका कीवमरस (केयुमर्स) धापिं दकलय् न्हापाया मनू पर्वतय् च्वने धुंका जुजु जूगु व पेशदाद राजवंशया बाखं दु। ====पेशदादयान राजवंश==== [[Image:Gayumars (The Shahnama of Shah Tahmasp).png|right|thumb|150px|[[Keyumars]]]] [[Image:Siyamak (The Shahnama of Shah Tahmasp).png|right|thumb|150px|[[Siyamak]]]] [[File:Kiumars fights Divs.jpg|thumb|250px|शाहनामेया छगू पाण्डूलिपिइ केयुमर्सं थःगु मनूतयेत अह्रिमननाप हताः यायेत निर्देशन बियाच्वंगु किपा।]] शाहनामेया बाखँ कथं कीवमरस (केयुमर्स) दकलय् न्हापांयाम्ह मनूतेगु जुजु ख। वय्‌कः गुफाय् च्वंसें तिँधुँया छ्येंगुया वसः पुनाः च्वनिम्ह मनू ख। थ्व बाखँ कथं अहुरा मज़्दा(परमेश्वर)या कृपां वय्‌कःयाके जुजुपिंके जक्क दैगु "फर" धाःगु आलौकिक रश्मि दयाच्वन। वय्‌कःया काय् सियामक (Siyāmak, سیامک) सकसितं नं ययाच्वन। थ्व खँ मयःगुलिं अह्रिमन (Ahriman) धाम्ह दैत्यं थःगु सेना दयेकल। सोरुस धाम्ह द्यः नं केयुमर्सयात थ्व खँ धाःबिलय् सियामकं थःगु सेना ज्वंसें अह्रिमननाप ल्वाः वन व दानवया ल्हातं सिनावन। केयुमर्स दच्छि तक्क बिचा हायेका च्वन व दच्छि धुंका सोरुशया अर्ती कथं अह्रिमननाप ल्वा वन। शियामकया काय् हुशंग थ्व ई तक्क ल्याम्ह जुल व कीवमर्सया सेनाया नेतृत्त्व यासें अह्रिमनया काय्‌यात बुकल। केयुमर्स ३०दँ तक्क राज याये धुंका थःगु गद्दि थःगु छेय् हुशंगयात त्वता मदयावन। हुशंगं आकल-झुकलय् [[मि]] सीकल व थ्व झकायात हनेत [[सदेह भ्वय्]]या चलन न्ह्यथल। तेमोरस, जमशेद, ज़ह्हाक, कवा, फरीदूँ व वय्‌कःया स्वम्ह काय् सल्लम, तौर व इराजया बाखँ नं थ्व हे कालखण्डय् दु। थ्व कालखण्डया मू पात्र कीवमरस (बादशाह) वय्‌कःया काय् सियामक, हुशंग (बादशाह), तेमोरस (बादशाह), जमशेद (बादशाह), अरनवाज़ (जमशेदया केहें वा म्ह्याय्), शेर नाज़ (जमशेदया केहें वा म्ह्याय्), मुर्दास (ज़ह्हाकया अबु), ज़ह्हाक (बादशाह), आबुतैन (फरीदूँया अबु), फ्रॉंक (फरीदूँया मा), जंदल (फरीदूँया नापंया मनू), कावेआएनगर (हिउपाया नायः), फरीदूँ (बादशाह), इराज (फरीदूँया काय् व बादशाह), तौर (फरीदूँया काय् तूरानया बादशाह), सल्लम (फरीदूँया काय् व शामया बादशाह), मनोचेर (बादशाह), आरिश कमा नगीर (इरानी [[बला]]मि), नोज़र (बादशाह), ज़ौ (बादशाह), गरशासप (बादशाह), साम (ज़ालया अबु खलःया मनू) ख। शाहनामे कथं थ्व राजवंशया बादशाह (जुजु)त थ्व कथं दु- * कीवमरस वा केयुमर्स (Keyumars) * हुशंग * तेमोरस * जमशेद * ज़ह्हाक * फरीदूँ * इराज * मनोचेर * नोज़र * ज़ौ वा जाव * गरशासप ===शौर्य खण्ड=== मनोचेर धुंकाया खण्डयात शौर्य खण्डया रुपय् कायेगु या। मनोचेर निसें इरानया अलेक्जेन्दरया युगयात थ्व खण्डय् दुथ्याःगु दु। थ्व खण्डया मू पात्रय् कैकुबाद (क्यानी बादशाह), तोस (नोज़रया काय्), कशवाद (गोदरज़या काय्), गोदरज़ (रेआमया काय्), रेआम (गोदरज़या काय्), गयो (बीझ़नया काय्), बीझ़न (गयोया काय्), अफ़्रासियाब (तूरानया बादशाह), मनीझ़े (अफ़्रासियाबया म्ह्याय्), कीकावूस (क्यानी बादशाह), सौदाबे (कीकावूसया कलाः), सियावश (कीकावूसया काय्), फ़रंगीस (अफ़्रासियाब-ओ-ज़न सयावश ?), ज़ाल (रुस्तमया अबु), रोदाबे (रुस्तमया मा), रुस्तम (छम्ह मू पात्र, ज़ालया काय्), तेमीने (रुस्तमया कलाः सेराबया मा), सेराब (रुस्तमया काय्), फरामुर्ज़ (रुस्तमया काय्), कैखुसरो (क्यानी बादशाह), लेरासप (क्यानी बादशाह), गोश्तास्प (क्यानी बादशाह), [[जोरोआस्तर|ज़रतुशत]] (जुरुआस्ता/Zoroaster) (इरानी धर्मगुरु), इस्फंदयार (गोश्तास्पया काय्), बेमन (क्यानी बादशाह), हेमाए (क्यानी बादशाह), दाराब (क्यानी बादशाह), दारा (Darius) (क्यानी बादशाह), [[अलेक्जेन्डर महान|सिकंदर]] (यूनानया म्यासेदोनियन जुजु) आदि दु। शाहनामेया २/३ भाग थ्व हे शौर्य गाथां जाःगु दु। मनोचेर(Manuchehr)या शासनं शुरु जूगु थ्व भाग एस्कन्दर (अलेक्जेन्दर)या पर्सिया कब्जा नापं क्वचाइ। सक (Saka) वा सिस्तानी (Sistānī) वीरतेसं पारसी साम्राज्य दयेकिगु ज्याय् [[दुगःक्वँय्]] जूगु भाव थ्व ग्रन्थं ब्यु। गर्शास्प (Garshāsp) व वय्‌कःया काय् नरिमान् (Narimān) व नरिमान्‌या काय् साम् (Sām), जुजु मनोचेरया सिस्तान शासन बिलय् मू अश्वरोही शूरवीर जूगु खं कनातःगु दु। मनोचेरया उत्तराधिकारी वय्‌कःया काय् ज़ाल, व छेय् रोस्तम् वीरतेगु वीर जूगु वीरगाथा कनातःगु दु। फरामुर्ज़(Farāmarz)या बाखँ नं कनातःगु दु। थ्व खण्डय् कनातःगु बाखँय् ज़ाल व रुदाबा/रोदाबे (Rudāba)या मतिनाया बाखँ, रोस्तमया परिश्रमया ७पू तकिं, रुस्तम व सोह्राब/सेराब, सियावश (Sīyāvash) व सौदाबे/सुदाबा (Sudāba), रुस्तम व अक्वान दिव (Akvān Dīv), बिजन व मनिजेह्‌या रति (romance of Bijan and Manijeh), अफ़्रासियाब (Afrāsīyāb)नापया हताः, दकिकिं कंगु गोश्तास्प व अर्जास्पया बाखँ, व रुस्तम व इस्फंदयार आदि दु। ===ऐतिहासिक खण्ड=== थ्व खण्ड पार्थियन राजवंशया खँ निसें शुरु जुया अलेक्जेन्दरया पर्सियाया कब्जा जुसें वनि। थ्व धुंका [[ससानी साम्राज्य]]या बाखँ कनातःगु दु। थ्व कालय्, विशेषयाना ससानी साम्राज्यया कालय् वया धाःसा थ्व ग्रन्थया खँ प्रामाणिक इतिहासनाप ज्वः। थ्व खण्डया मू पात्र अर्दशीर बाबकान (सासानी बादशाह), शापूर अर्दशीरया काय् (सासानी बादशाह), औरमज़्द-ए-शापूर (सासानी बादशाह), बेराम-ए-और मुज़द (सासानी बादशाह), बेराम-ए-बेराम (सासानी बादशाह), बेराम बीरा मियान (सासानी बादशाह), नर्से-ए-बेराम (सासानी बादशाह), औरमज़्द-ए-नरसी (सासानी बादशाह), शापूर ज़्वाला क़िताफ़ (सासानी बादशाह), अरदशीर निकोकार (सासानी बादशाह), शापूर पिसर शापूर (सासानी बादशाह), बेराम-ए-शापूर (सासानी बादशाह), यज़दगरद बज़े गिर (सासानी बादशाह), बेराम गुरू (सासानी बादशाह), यज़दगरद (सासानी बादशाह), हेरमज़ (सासानी बादशाह), पीर विज़-ए-यज़दगरद (सासानी बादशाह), बिलाश-ए-पैरौज़ (सासानी बादशाह), क़बाद (सासानी बादशाह), नौशीन रवाँ (सासानी बादशाह), हेरमज़द (सासानी बादशाह), ख़ुसरो परवेज़ (सासानी बादशाह), बेराम चोबीन (द्रोही), शेरोये (सासानी बादशाह), इर्द शेर-ए-शीरवी (सासानी बादशाह), फिरा येन (सासानी बादशाह), बोरानदुख्त (सासानी बादशाह), आज़रम दुखित (सासानी बादशाह), फ़र्ख़ ज़ाद ख़ुसरो (सासानी बादशाह) व यज़दगरद तृतीय (सासानी बादशाह) आदि खः। ==अकिमनिद साम्राज्य== [[Image:Achaemenid lineage.jpg|thumb|upright=1.6|Family tree of the Achaemenid rulers.]] [[Image:Achaemenid Empire under different kings (flat map).svg|thumb|upright=1.55|Map of the expansion process of Achaemenid territories]] [[Image:Pasargad_Tomb_Cyrus3.jpg|thumb|[[Tomb of Cyrus|Cyrus the Great's tomb]]]] '''अकिमनिद साम्राज्य''' वा प्रथम पारसी साम्राज्य (पश्चिमी इतिहासकारतेसं ब्यूगु नां) ( पुलां पारसी: 𐎧𐏁𐏂 वा 'ज़ासा') (५५०-३३० ईसा पूर्व) पश्चिमी एशियाय् दूगु छगू प्राचीन पारसी साम्राज्य ख। थ्व साम्राज्यया पलिस्था ५५० ईसा पूर्वय् साइरस महानं यानादीगु ख। जर्क्सेस प्रथमया शासनकालय् थ्व साम्राज्य थःगु दकलय् चकंगु सीमा तक थ्यन। थ्व इलय् थ्व साम्राज्यया पश्चिमय् क्रीमिया प्रायद्वीप, बाल्कन व पूर्वी यूरोप निसें पूर्वय् सिन्धु स्वनिगः तक थ्यन। थ्व साम्राज्य अबिलेया हलिंया दकलय् तःधंगु साम्राज्य खः। थ्व साम्राज्यया कुल क्षेत्रफल ५.५ मिलियन वर्ग किलोमीटर (२.१ मिलियन वर्ग माइल) दयाच्वन। थ्व नापं थ्व साम्राज्ययात हलिंया न्हापांगु महाशक्ति धका नं म्हसीकिगु या। थ्व साम्राज्यया पतन अलेक्जेन्दरया हमलां जुल। थ्व साम्राज्यं निगु शताब्दि स्वया अप्व समय तक हलिंया छगू तःधंगु भूभाग थःगु अधीनय् तयेफत। ४८० ईसा पूर्वय् इरानया साम्राज्य थःगु दकलय् चकंगु सीमाय् थ्यन। भारतया सिन्धु स्वनिगः निसें मिस्रया नाइल खुसि बेन्गाजी तकया वर्तमान लीबियाया क्षेत्र व यूरोपय् देन्युब खुसिं निसें मध्य एशिया तक थ्व साम्राज्य दयाच्वन। थ्व प्राचीन इतिहासया दकलय् तःधंगु साम्राज्यय् छगू खः। पार्स , इरानी पठारया दक्षिण-पश्चिमया थासं थ्व साम्राज्यया राजवंशं सत्ता ल्हातय् लाकूगु ख। यक्व शताब्दि तक थ्व क्षेत्रय् शासन यायेधुंका थ्व राजवंशया सदस्यय् छम्ह साइरस महानं मेडियन साम्राज्य, लिडियन साम्राज्य व बेबीलोनियन साम्राज्य त्याका थ्व साम्राज्यया पलिस्था यानादिल। वय्कलं दयेकादीगु शासन निसः दँ तक दयाच्वन व लिपा ३३०ईपूस अलेक्जेन्दरया ल्हातं थ्व शासया पतन जुल। थ्व साम्राज्यया विजयया छुं हे दँ धुंका अलेक्जेन्दरया मृत्यु जुल। थुकिया लिच्वःया कथं पूर्व अचमेनिद साम्राज्यया भूमिया अखण्डता नष्ट जुल। थ्व भूमि थीथी शासकया अधीनय् लावन। लिपा थ्व साम्राज्य दूगु थाय् सेल्यूसिद व तलेमिक शासकतेगु अधीनय् लावन।अन्ततः, इरानीतेसं थःगु स्वतंत्रता पुनः प्राप्त यात व इरानी पठारय् पार्थियन साम्राज्यया पलिस्था जुल। ==सासानी साम्राज्य== [[Image:SASANIAN KINGS. Ardashir I. As King of Persis, AD 205-6-223-4.jpg|thumb|left|Initial coinage of founder [[Ardashir I]]]] [[Image:Ambassador from Persia (波斯國), visiting the court of the Tang Dynasty. The Gathering of Kings (王会图) circa 650 CE.jpg|thumb]] '''सासानी साम्राज्य''' वा '''नव-पर्सियन साम्राज्य''',<ref>{{cite book|last=Fattah|first=Hala Mundhir|title=A Brief History Of Iraq|url=https://archive.org/details/briefhistoryofir0000fatt|year=2009|publisher=[[Infobase Publishing]]|isbn=9780816057672|page=[https://archive.org/details/briefhistoryofir0000fatt/page/49 49]|quote=Historians have also referred to the Sassanian Empire as the Neo-Persian Empire.}}</ref> जनसाधारणया भासय् इरानशहर<ref name="native-name" /> व मध्य पारसी भासय् '''''एरान''''' व न्हुगु पारसी भासय् इरानशहर् वा इरान <ref>{{Citation |author=MacKenzie, D. N. |title=A Concise Pahlavi Dictionary |year=2005 |page=120 |publisher=Routledge Curzon|location=London & New York |isbn=0-19-713559-5}}</ref> इस्लाम स्वया न्ह्यःया दकलय् लिपांगु इरानी साम्राज्य ख। थ्व साम्राज्य थीथी इरानी शासकतयेगु अधीनय् [[सन् २२४]] निसें [[सन् ६५१]] इसं तक्क दयाच्वन। <ref name=wiesehofer>{{harv|Wiesehofer|1996}}</ref><ref>{{cite web|title=A Brief History |url=http://www.cultureofiran.com/b_history.php |date= |work=Culture of Iran |publisher= |accessdate=11 September 2009 |archiveurl = http://web.archive.org/web/20071011165840/http://cultureofiran.com/b_history.php |archivedate = October 11, 2007}}</ref> [[पार्थियन साम्राज्य]]या उत्तराधिकारीया रुपय् पलिस्था जूगु थ्व साम्राज्य [[बैजन्ताइन साम्राज्य]]नापं पश्चिमी एसिया व मध्य एसियाया मू शक्तिया रुपय् ४००दं तक्क दयाच्वन।<ref name=EIr-Sasanian>{{harv|Shapur Shahbazi|2005}}</ref> सासानी साम्राज्य [[आर्दाशिर १]] जुजुं आर्सासिद साम्राज्यया पतन धुंका अन्तिम आर्सासिद जुजु आर्ताबानस ५यात बुका पलिस्था याःगु ख। थ्व साम्राज्य दकलय् चकंबिलय् थ्व साम्राज्यय् थौंया [[इरान]], [[इराक]], [[लेभान्त]] ([[सिरिया]], [[लेबानन]], [[जोर्दन]], [[इजरायल]]), काउकस ([[आर्मेनिया]], [[जर्जिया]], [[अजरबैजान]]), [[मिस्र]], [[टर्की]]या छुं कुचा, मध्य एसियाया आपालं भूभाग ([[अफगानिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]], [[उज्बेकिस्तान]], [[ताजिकिस्तान]]), पारसी खाडीया देय् ([[यमन]], [[ओमान]] व [[पाकिस्तान]]या भूभाग) ला। [[Late Antiquity]] बिलय्‌या सासानी साम्राज्य इरानया दकलय् महत्त्वपूर्ण व प्रभावशाली ऐतिहासिक ईया रुपय् नालेगु या व इस्लामी कब्जा स्वया न्ह्यःया लिपांगु दकलय् शक्तिशाली साम्राज्यया रुपय् नं थ्व साम्राज्ययात नालेगु या।<ref>Hourani, p. 87.</ref> यक्व रुपय् सासानी कालं प्राचीन पारसी लहनाया दकलय् बांलाःगु पक्ष न्ह्यब्वंगु दु। थ्व कालय् पर्सियां प्राचीन रोमन संस्कृतियात नं प्रभावित याःगु दु। <ref name="J. B. Bury, p. 109">J. B. Bury, p. 109.</ref> सासानी लहनाया तजिलजि थ्व साम्राज्यया भूभाग स्वया सिक्क तापाःगु थासय् दसु पश्चिमी युरोपय्,<ref>Will Durant, ''Age of Faith'', (Simon and Schuster, 1950), 150; ''Repaying its debt, Sasanian art exported it forms and motives eastward into India, Turkestan, and China, westward into Syria, Asia Minor, Constantinople, the Balkans, Egypt, and Spain.''.</ref> [[अफ्रिका]]य्,<ref>{{cite web|url=http://www.transoxiana.com.ar/0104/sasanians.html |title=Transoxiana 04: Sasanians in Africa |publisher=Transoxiana.com.ar |date= |accessdate=2013-12-16}}</ref> [[चीन]]य् व [[भारत]]य् नं थ्यंगु खनेदु।<ref>Sarfaraz, pp. 329&ndash;330</ref> थ्व साम्राज्यं मध्यकालीन युरोपेली कला व पूर्वी एसियाली मध्यकालीन कलाय् नं थःगु प्रभाव तःगु खनेदु। <ref name="Iransaga: The art of Sassanians">{{cite web|url=http://www.artarena.force9.co.uk/sass2.htm |title=Iransaga: The art of Sassanians |publisher=Artarena.force9.co.uk |date= |accessdate=2013-12-16}}</ref> इस्लामी साम्राज्यय् थ्व साम्राज्य धुंका खंगु यक्व इस्लामी तजिलजि दसु वास्तु, चिनाखँ, व मेमेगु सभ्य पक्षत थ्व हे साम्राज्यं हस्तान्तरण जूगु खनेदु।<ref>Abdolhossein Zarinkoob: ''Ruzgaran: tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi'', page 305</ref> थ्व साम्राज्यया पतन जुइधुंका नं थ्व साम्राज्य संगठन, न्याय, राज्यशासन आदिया निंतिं पारसी-अरब चलनय् छता दसूया रुपय् पलिस्था जुयाच्वन व लिपाया साम्राज्य दसु [[अब्बासिद खलिफात]], [[उस्मान साम्राज्य]], [[सफाभी साम्राज्य]]या निंतिं राजकीय आदर्शया रुपय् दयाच्वन।<ref name="iranicaonline.org"/> === नां === आधिकारिक रुपय् सासानी साम्राज्ययात " इरानीतेगु साम्राज्य {{Efn|Also translated as ''realm''{{Sfn|Daryaee|2008|p=7: "This relief demonstrates that Ardashir believed or wanted others to believe that he was appointed by God to rule over a territory which the inscriptions call ''Iranshahr'' (realm of the Iranians/Aryans) and the people"}} or ''kingdom''.<ref name=DNM/>}} " ( मध्य फारसी : {{Lang|pal|𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩}} इरानसहर {{Transl|pal|Ērānšahr}} ; पार्थियन : {{Lang|xpr|𐭀𐭓𐭉𐭀𐭍𐭇𐭔𐭕𐭓}} आर्यनशहर {{Transl|xpr|Aryānxšahr}} ; ग्रीक : {{Lang|grc|Ἀριανῶν ἔθνος}} आरिआनन इथ्नोस {{Transl|grc|Arianōn Ethnos}})या नामं म्हसीकिगु या।. थ्व खँग्वः दकलय् न्हापां शापुर प्रथमया त्रिभाषिक महाशिलालेखय् च्वयातःगु दु, गुकिलि जुजुं "जि इरानीतेगु साम्राज्यया स्वामी ख" धकाः घोषणा याःगु दु। {{Efn|Middle Persian: {{transliteration|pal|an... ērānšahr xwadāy hēm}}, Parthian: {{transliteration|xpr|az... aryānšahr xwadāy ahēm}}, Greek: {{transliteration|grc|egō... tou Arianōn ethnous despotēs eimi}}}} सामान्य रुपय् धाःसा थ्व साम्राज्यया नां सासानी राजवंश ख व थ्व नां ऐतिहासिक व प्राज्ञिक स्रोतय् प्रत्यक्ष रुपं ससानया नामं वःगु ख। थ्व खँग्वःयात अंग्रेजी भासं थी-थी कथं '''सासानियन साम्राज्य''', '''सासानी साम्राज्य''', व '''सासानिद साम्राज्यया''' रुपय् च्वयेगु व म्हसीकेगु यानातःगु दु। === जुजुतयेगु धलः === * [[अर्दशीर​ प्रथम]] - वंशया पलिस्थामि। * [[शापुर प्रथम]] * [[होर्मज़्द प्रथम]] * [[बहराम प्रथम]] * [[बहराम द्वितीय]] * [[बहराम तृतीय]] * [[नरसेह]] * [[होर्मज़्द द्वितीय]] * [[शापुर द्वितीय]] * [[अर्दशीर​ द्वितीय]] * [[शापुर तृतीय]] * [[बहराम चतुर्थ]] * [[यज़्द-ए-गर्द प्रथम]] * [[बहराम पंचम]] * [[यज़्द-ए-गर्द द्वितीय]] * [[होर्मज़्द तृतीय]] * [[पेरोज़]] ===पर्सियाया मुस्मां विजय=== {{मू पौ|पर्सियाया मुस्मां विजय}} थ्व काल ई.सं. ६३३ निसें ६५१ तक्क जुगु रासिदुन खलिफतया तःधंगु सैन्य अभियान खः, गुकिं [[सासानी साम्राज्य]]या अन्त यात। थ्व अभियानया सुरु कादिसियाया युद्ध (Battle of Qadisiyyah) निसें जुल, गन मुस्मां सेनापति खालिद बिन वालिद व साअद बिन अबी वक्कासं सासानी सेनायात बुकल। थुकिया लिच्वः कथं ६४२ य् निहावन्दया युद्धय् (Battle of Nahavand) मुस्लिम सेनां सासानी साम्राज्ययात निर्णायक रूपं पराजित यात। थ्व विजय नापं इरानय् मुसल्मान शासन पलिस्था जुल व शताब्दीयौं निसें च्वंगु जोरोस्ट्रियन धर्मया थासय् इस्लाम धर्मया प्रसार सुरु जुल। अथे जुसां इरानी भाषा, कला व संस्कृतिं मुस्मां हलिंयात तःधंगु प्रभाव लाकल व लिपा फारसी संस्कृति इस्लामिक स्वर्ण युगया मू आधार जुल। थ्व घटनां मध्य पूर्वया राजनीतिक व सांस्कृतिक भूगोलयात सदांया लागिं हिलाबिल। ==सल्जक साम्राज्य== {{मू पौ|सल्जक साम्राज्य}} सल्जक साम्राज्य वा सेल्जुक साम्राज्य छगू तुर्क-पारसी साम्राज्य ख। थ्व साम्राज्यय् तुर्की-ईरानी संस्कृति व सुन्नी धर्म दयाच्वन। थ्व साम्राज्यया पलिस्था ओगुज तुर्कया कानिक कबीलां यात। सल्जक साम्राज्यं थःगु मातृभूमि, अराल सागरया सिथं खुरासानय् हमला यात, व लिपा ईरानया मध्य भागय् दुहांवलः। थ्व धुंका इमिसं मालाजगर्डया ल्वापूइ बैजन्ताइन साम्राज्ययात बुकाः एनातोलियाय् कब्जा यात। तुग्रेल बेया शासनकालय् सेल्जुकतेसं बगदादय् स्थित अब्बासिद खलिफतय् राजनीतिक प्रभुत्व स्थापित यासें व्यावहारिक रूपय् मुस्मां हलिंया नेतृत्व थःगु ल्हातय् लाकलः। थःगु चरम उत्कर्ष बिले सेल्जुक साम्राज्यं पूर्वय् हिंदू कुश गुंझ्वः तक, पश्चिमय् एशिया माइनर व लेभान्त तक, उत्तरय् मध्य एशिया तक व दक्षिणय् यमन तक थःगु साम्राज्य विस्तार यातः। सेल्जुक साम्राज्यया पलिस्था सन् १०३७स में तुग्रेल बे नं यानादिल। तुगरल सेल्जूक बेया माध्यमं सिंहासनय् च्वन। थ्व पद ओगुज तुर्कतेगु प्रमुखय् छगू खः। सेल्जुकतेसं मुस्मां हलिंयातः छधि यासें प्रथम व द्वितीय धर्मयुद्धय् महत्वपूर्ण भूमिका म्हितल। सेल्जुकतेत इरानी संस्कृति व फारसी भाषां यक्व प्रभावित यात व इमिसं तुर्की-ईरानी तजिलजिया दथुइ स्वापू दयेकेतः महत्वपूर्ण भूमिका म्हितलः। थ्व कथं, थ्व साम्राज्य इरानी संस्कृतियात एनातोलियन पठारय् स्थानांतरित यायेगु कारक नं जुवन। फारसी भाषा (अरबी स्वया) सांस्कृतिक रुपय् स्वतन्त्र जुया सेल्जुक साम्राज्यय् विस्तारित जुल। सेल्जुकतेगु थःगु स्थायी मुस्मां परम्परा वा साहित्यिक धरोहर मदूगुलिं इमिसं इस्लामय् थःगु फारसी गुरुतेगु सांस्कृतिक भाषायात नालाःकालः। थ्व कथं, फारसी भाषा व साहित्य सकल ईरानय् विस्तारित जुल व धार्मिक कार्य व शिक्षा त्वताः मेमेगु ख्यलय् अरबी भाषा इरानं लुप्त जूवन। विदेशी शत्रुतेगु संभावित हमलाया विरुद्ध सेल्जुक साम्राज्यया उत्तरी व उत्तर-पश्चिमी सीमाय् रणनीतिक क्षेत्रय् तुर्क वंशजया यक्व मनूतेत मेमेगु थासं हलः। थ्व थासय् न्हूगु जातिया स्थापित यायेगु ज्यायात थ्व क्षेत्रया तुर्कीकरण धाइ। ==स्वयादिसँ== * [[इरान]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इरान]] fcgh7zu84rcutgf27x08sf5z69ka9ml 0 234930 1126467 1070764 2026-09-28T12:42:21Z Eukesh 11 /* प्राचीन काल */ 1126467 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/जापानया इतिहास}} जापानया छगू ताःहाकःगु इतिहास दु। जापानी लोकबाखं कथं हलिंया दयेकामिं सूर्द्य देवी व तिमिला देवी यात नं देकल। लिपा वेकयागु छेय् [[क्यूशू]] द्वीपय् वल व लिपा उइगु सन्तान [[होन्शू]] द्वीपय् फैले जुलः। == प्राचीन काल == जापानयु प्रथम च्वयातगु दस्तावेज ५७ ईस्वीय् छम्ह चीनी च्वमि नं लुगु दु। थुकिलि छम्ह थन्यागु राजनीतिज्ञयु [[चीन]] भ्रमणयु वर्णन दु सु ''पूर्वयु छगु द्वीप'' नं वगु खः। बिस्तारं निगु देय् तेगु दथुइ राजनैतिक व सांस्कृतिक सम्बन्ध पलिस्था जुल। व ईले जापानीतेसं छगु बहुदैविक धर्मयु पालना याना च्वंगु दै गुकिलि यक्व द्य दयाच्वनि। खुगु शताब्दीय् चीन नं जुया [[बुद्ध धर्म|बौद्ध धर्म]] जापान थ्येन। थ्व धुंका पुलांगु धर्मयात ''[[शिन्तो]]'' यु नां बिल। थ्व खंग्वयु अर्थ खः ''द्यतेगु [[पंथ]]''। बौद्ध धर्म नं पुलांगु मान्यतातेत मसीधेकुसें हे मू धर्म जुलः। चीन नं बौद्ध धर्म जक्क मखु [[लिपि]], प्यागोडा आदि नं जापान थ्यनः। शिन्तो मान्यता कथं छम्ह जुजु सी धुंका लिपायाम्ह शासक नं थगु राजधानी न्हुगु थासे देके माः। बौद्ध धर्मयु आगमन धुंका मनुतेसं थ्व मान्यतायात त्वता बिलः। ७१० ईस्वीय् जुजु नं ''नांरा'' नांयागु छगु सहरय् थगु स्थायी राजधानी देकलः। शताब्दीयु अन्तय् थुकित ''हाइरा'' नामक नगरय् स्थानान्तरित याना बिल। व धुंका थ्व थाय् यात [[क्योटो]] यु नां बिल। सन् ९१०य् जापानी शासक फूजीवारा नं थयात जापानयु राजनैतिक शक्ति नं अलग यात। थ्व धुंका जापानयु सत्तायु मू राजनैतिक रूप पातः। थ्व दे थगु समकालीन [[भारतीय]], [[युरोपेली]] व [[इस्लामी]] क्षेत्र स्वया पूवंक पाना वन गनकि सत्ता प्रमुख हे शक्तियु प्रमुख नं जुइ। थ्व वंशयु शासन ११गु शताब्दी यागु अन्त तक्क दयाच्वन। यक्व मनुतेगु मिखाय् थ्व काल जापानी सभ्यतायु स्वर्णकाल खः। चीन नाप सम्पर्क म्हो जुल व जापान नं थगु छगु म्हसीका देकल। १०औं शताव्दीय् बौद्ध धर्मयु मार्ग जापानय् लोकंह्वात। जापानय् यक्व [[प्यागोडा]]यु देकेज्या जुलः। ===हेइयान काल=== {{मू पौ|हेइआन काल}} हेइआन काल जापानया इतिहासय् ई.सं. ७९४ निसें ११८५ तक्कया छगू महत्त्वपूर्ण संस्कृतिक व राजनीतिक ई खः। थ्व ईया सुरु सम्राट् मुन्मुं राजधानी हेइआन-क्यो (आःया क्योतो) य् स्थानान्तरण यायेगु नापं जुल। थ्व ई जापानी इतिहासया शास्त्रीय काल खः, गुकिं चीनया प्रभाव स्वयाः जापानी स्वदेशी संस्कृति, कला व साहित्यया विकासयात प्रोत्साहन बिल। फुजि वारा खलः (Fujiwara clan) तेसं थ्व ईलय् सम्राटया नामय् धकिं ल्युने च्वनाः वास्तविक शासन यात। थ्व हे ईलय् जापानी लिपि काना (Kana) या विकास जुल, गुकिं मिसा च्वमितेत साहित्यय् तःधंगु योगदान बिइत आधार दयेकल। मुरासाकी शिकिबुया "गेन्जीया बाखँ" (The Tale of Genji) थ्व हे ईया प्रसिद्ध च्वसु खः। लिपा प्रान्तीय सामन्त व सैन्य वर्ग (सामुराई) या शक्ति अप्वया वनाः हेइआन कालया अन्त जुल व कामाकुरा शोगुनत सुरु जुल। == मध्यकाल == मध्यकालय् जापानय् [[सामन्तवाद]] यु जन्म जुलः। जापानी सामन्ततेत [[सामुराइ]] धाइ। जापानी सामन्ततेत कोरिया नं निक हमला यासां जापानीतेसं कोरिया व चीनयु मिंग शासकतेत बुकाबिल। १६गु सताव्दीय् युरोपयु पोर्तुगाली व्यापारिय व मिशनरीतेसं जापानयात पश्चिमी हलिम नाप सांस्कृतिक तालमेल याकेगु ज्या न्ह्यथंकल। == आधुनिक काल == १८५४य् दक्ले न्हापालाक्क जापानं पश्चिमी देय् नाप बनेज्या सम्बन्ध स्थापित यात। थगु तधंगु औद्योगिक क्षमतायु संचालनयु लागि जापानयात प्राकृतिक संसाधनतेगु आवश्यकता दया वल। थुकिगु लागि जापानं १८९४-९५य् चीन व १९०४-०५य् रूसनाप ल्वापु यात। जापान नं रूस-जापान युद्धय् रूसयात बुकलः। छगु एसियाली देय् नं छगु युरोपेली शक्तियात बुकुगु थ्व दक्ले न्हापांगु अवसर ख। जापान नं [[तःहताः २|विश्व युद्ध २]]य् [[धुरी राष्ट्र]] यु साथ बिल। १९४५य् [[अमेरिका]] नं [[हिरोशिमा]] व [[नागासाकी]] य् [[परमाणु बम]] क्येके धुंका जापान नं आत्मसमर्पण यात। थ्व धुंका जापान नं थयात छगु आर्थिक शक्तियु रूपय् सुदृढिकरण यात व आ प्रविधिय् थ्व देय् अग्रणी देय् जुया च्वंगु दु। ===सात्सुमे विद्रोह (सन् १८७७)=== [[Image:Seinansenso snou.jpg|thumb|साइगो हताया निंतिं तैयारी यानाच्वंगु।]] मेइजी रिस्टोरेसनय् सामुराइतयेगु अस्तित्व संकटय् लायेधुंका वय्कलं कागोशिमाय् थःगु पदवी त्वता वपिं सामुराइयेगु निंतिं सैन्य शिविर चायेकादिल। थ्व असन्तुष्ट सामुराइतयेसं कागोशिमा सरकारय् थःगु प्रभुत्त्व दयेकल। कागोशिमाय् विद्रोह जुइ फैगु आशंकाय् सरकारं कागोशिमाया शस्त्रगृहं शस्त्र पिकायेत युद्धपोत छ्वल। विडम्बनां थ्व हे ज्यां सामुराइतयेत उत्तेजित यात व ल्वापू न्ह्यथन। सन् १८७७य् सामुराइतयेत बियातःगु जाकी वृत्तिका पना न्ह्यथंगु बांमलाःगु स्वापू थ्व फुतिइ वया ल्वापू जुवन। विद्रोहं सिक्कय् निराश जुयादिम्ह साइगों अन्तय् विद्रोहया नेतृत्त्व यायेत मानेजुयादिल। [[Image:SaigoWithOfficers.jpg|thumb|left|साइगो ताकामोरी (पाश्चात्य वसय् फ्यतुनादियाच्वंगु), वय्कःलिसें वय्कःया अफिसर सामुराइ वसय्। ले मोन्द इलुस्रेय् सन् १८७७य्।]] [[File:Saigo Takamori Gunmusho banknote 1877.jpg|thumb|left|साइगो ताकामोरी''गुनमुशो''(Gunmusho 軍務所) ध्येबा, सन् १८७७य् थःगु हता कुतयात तेवा बीत दयेकादिगु ध्येबा। जापानी मुद्रा संग्रहालयय्।]] थ्व विद्रोह छुं लाय् केन्द्रिय सरकारया सेनां कावामुरा सुमियोशीया नेतृत्त्वय् छ्वगु ३,००,००० सामुराइ व अनिवार्य भर्ती टुकडीं यात। थ्व ईले सेना सकल रुपय् छगू आधुनिक सेना जुइधुंकल। साम्राज्य सेनानाप हावित्जर व निरिक्षण मतकलः थें न्यागु व ईया आधुनिक सैन्य ज्याभः दयाच्वन। सात्सुमे विद्रोहीया ल्या न्हापा हे करिब ४०,००० जक्क दयाच्वन। लिपा थ्व ल्या म्हो जुया दकले लिपांगु ल्वापु (शिरोयिमाया ल्वापू)इ करिब ४००य् क्वाहांवल। सामुराइतयेसं थःगु सामाजिक भूमिकाया निंतिं ल्वागु जुसां इमिसं आधुनिक हतियार, बन्दुक, तोप आदि छ्यलाहःगु खनेदु। नापं साइगो ताकोमोरीयात सकल समकालीन च्वमितयेसं पाश्चात्य वस फिनातःगु धका वर्णन यानातःगु दु। ल्वापूया अन्तय् गोलाबारुद सिधया सामुराइतयेसं म्हो-दूरीया युक्ति व तरवार, धनुष व वाण छ्यला तक्क ल्वानाच्वन। [[Image:ShiroyamaBattle.jpg|thumb|साइगो ताकामोरी (च्वे जवय्) थःगु सेनायात शिरोयामाया ल्वापूइ नेतृत्त्व यानादियाच्वंगु।]] ल्वापूया ईले साइगोया खम्पाय् बांमलाक्क घापा जुल व थ्व हे झ्वले लिपा वय्कः मदयादिल। अथेजुसां वय्कः छु कथं मदूगु धाःसा अनिश्चित जु। वय्कःया मातहतया सेनाधिकृतया कथं वय्कलं घाःपा जुइधुंका थःयात धंका सेप्पुकु (आत्महत्या) यानादिल वा थःगु सहयोगीं बेप्पु शिन्सुकेयात आत्महत्या यायेत ग्वहालि कयादिल। थ्व विषयया विवेचनाय् छुं विज्ञतयेगु मत छु दु धाःसा वय्कःया घापांयाना वय्कः [[शक]]य् वना अचेत जुयादिल। वय्कःया अवस्था खना वय्कःया पासापिन्सं वय्कलं यहेकादिमाःगु योद्धाया आत्महत्या यायेत वय्कःयात ग्वहालि यानादिल। लिपा इमिसं वय्कःया सामुराइ पदयात संरक्षण यायेत वय्कलं सेप्पुकु यानादिल धका धाल। <ref>{{cite web|url=http://www.emory.edu/EMORY_MAGAZINE/spring2004/precis_samurai.html|title=The Real Last Samurai|publisher=Emory University|work=Emory Magazine|editor=Andrew M. Beierle|accessdate=10 April 2009}}</ref> साइगोयात वय्कःया मृत्यु धुंका छकलं छु यात धैगु वर्णन मलु। छुं किंवदन्ति कथं वय्कःया च्य नं वय्कःया छ्यं सुचुकल व लिपा सरकारी सेनां लुइकाकाल। न्ह्यागु हे जुसां सरकारी सेनां वय्कःया छ्यं लुइकाकाल व वय्कःया म्हय् स्वाना वय्कःया अधीनया सैन्य अधिकारी किरिनो व मुरातानापं समाधिइ छ्वल। थ्व ज्या अमेरिकी नाविक कप्तान जन क्यापेन ह्युबार्डं खनादिगु वर्णन दु। छगू किंवदन्ति कथं वय्कःया छ्यं गबलें हे मलु। न्ह्यागु हे जुसां वय्कःया मृत्युनापं सात्सुमे विद्रोह क्वचाल। ==स्वयादिसँ== * [[जापान]] * [[साइगो ताकामोरी]] * [[मेइजी पूनर्स्थापना]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:जापान]] ro2my8xr4x72k9ns0wcs2im8wka2jkg 0 286659 1126580 1126220 2026-09-29T00:22:26Z Eukesh 11 /* भूगोल */ 1126580 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/होन्शु}} '''होन्शु''' (Honshu) [[जापान]]यागु दकलय् तःधंगु व मू [[न्हसिभु]] खः। थ्व न्हसिभुइ जापानयागु मू शहरत ला। थ्व [[जाभा]] (Java) लिपा हलिमया दकलय् अप्व जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः।<ref>Encyclopedia Britannica. "Honshu". Retrieved 2026-01-16.</ref> == भूगोल == होन्शुयागु क्षेत्र २२७,९६० वर्ग किलोमिटर ति दु। थ्व टापुयागु ७५% भाग गुंइ भुनाच्वंगु दु। जापानया दकलय् तःजाःगु च्वका [[माउन्ट फुजी]] (३,७७६ मिटर) थन हे ला। थ्व न्हसिभुयात प्रशान्त महासागर व जापान सागरं घेरे यानातःगु दु। === अर्थतन्त्र व शहर === जापानयागु मू आर्थिक व सांस्कृतिक केन्द्रत थन हे दु। * [[टोकियो]] (जापानी: 東京, उच्चारणः तोउक्योउ) जापानया राजधानी व दक्ले तःधंगु नगर ख। थ्व नगरया जनसंख्या लगभग ८६ लखः दु। टोक्यो क्षेत्रय् दूगु १.२८ कोटी व उपनगरीय क्षेत्रतयेत स्वाना थन अनुमानित ३.७ कोटी मनुत च्वनि। अतः, थ्व हलिमया दक्ले अप्व जनसंख्या दूगु महानगरीय क्षेत्र ख। टोक्यो लगभग ८० किमीया क्षेत्रय् अवस्थित दु व थ्व क्षेत्रफलया दृष्टिं नं हलिमया दक्ले तःधंगु नगरीय क्षेत्र ख। * [[ओसाका]] (Osaka): जापानया मू व्यापारिक केन्द्र। थ्व नगर योदो खुसिया मुहानय् ओसाका खाडीया सिथय् ला। इतिहासय् ओसाका जापानया मू व्यापारिक व आर्थिक केन्द्रया रूपय् विकसित जुल, गुकियात "जापानया किचन" (Nation's Kitchen) नं धाइ। थ्व नगर थःगु समृद्ध नसा तजिलजि व स्ट्रिट फुडया निंतिं नांजाः, दसु ताकोयाकी (Takoyaki) व ओकोनोमियाकी (Okonomiyaki)। ओसाका क्वाः (Osaka Castle) थ्व नगरया मू ऐतिहासिक व वास्तुशिल्पया चिं ख। थनया दोतोन्बोरी (Dotonbori) व शिन्साईबाशी (Shinsaibashi) लागा थःगु [[नियोन]] लाइट व व्यापारिक चहलपहलया निंतिं नांजाः। ओसाकाय् युनिभर्सल स्टुडियो जापान (Universal Studios Japan) नांया तःधंगु मनोरञ्जन पार्क दु। थ्व नगरया मनूत थःगु खुल्ला व्यवहार व न्हिला पहः (Kansai dialect) या निंतिं म्हसीकातःगु दु। ओसाका जापानया तःधंगु वित्तीय, औद्योगिक, व नौवहन केन्द्र ख। थ्व नगरय् अन्तराष्ट्रिय कन्साइ विमानस्थल (Kansai International Airport) दु। ओसाकां २०२५ या विश्व एक्स्पो (World Expo 2025) ग्वसाग्वःगु खः। * [[क्योतो]] (Kyoto): पुलांगु राजधानी व सांस्कृतिक सम्पदाया शहर। थ्व कन्साई क्षेत्रय् लाःगु छगू ऐतिहासिक व सांस्कृतिक नगर ख। थ्व नगर सन् ७९४ निसें १८६८ दथुइ १००० दँ स्वया अप्वः ई जापानया राजधानी जुयाच्वन। थ्व नगरयात जापानया सांस्कृतिक व पारम्परिक नुगःया कथं म्हसीकिगु या। क्योतोय् द्वलंद्वः बौद्ध देगः, शिन्तो देगः, जापानी केबः, व शाही लाय्कू दु। थनया कियोमिजु-देरा (Kiyomizu-dera), लुंया मन्दः (Gold Pavilion), व फुशिमी इनारी ताएशा (Fushimi Inari Taisha) नांया देगःत हलिंन्यंक नांजाः। क्योतोया ऐतिहासिक स्मारक क्षेत्रयात युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा यानातःगु दु। थ्व नगर थःगु पारम्परिक गेइशा (Geisha) संस्कृति, च्या नखः (Tea Ceremony), व उत्कृष्ट हस्तकलाया निंतिं नांजाः। क्योतो द्वितीय विश्वयुद्धय् बम प्रहारं यक्व प्रभावित मजूगुलिं थनया प्राचीन वास्तुकला आः नं सुरक्षित दु। थ्व नगरय् क्योतो विश्वविद्यालय थेंज्याःगु प्रसिद्ध शिक्षण संस्था व विश्वस्तरीय प्रविधि कम्पनीत नं दु। थनया अरशियामा (Arashiyama) पं व हेआन देगः पर्यटकीय आकर्षणया मू केन्द्र ख। क्योतो जापानया इतिहास, कला, व दर्शनया मू केन्द्र ख। थन दँय्‌दँसं लखौं अन्तराष्ट्रिय व स्थानीय पर्यटकत वइ। थ्व नगर आधुनिकता व प्राचीन परम्पराया उत्कृष्ट मिश्रण ख। * [[हिरोशिमा]] जापानया [[होन्शु]] टापुया चुगोकू क्षेत्रया दक्ले तःधंगु नगर ख। थ्व नगर सेतो दुनेया सागर (Seto Inland Sea) या सिथय् सेता खुसि देल्ताय् ला। इतिहासय् हिरोशिमा छगू महत्त्वपूर्ण सैन्य व औद्योगिक नगरया रूपय् पलिस्था जूगु खः। थ्व नगर हलिम इतिहासय् न्हापांगु परमाणविक बम प्रहार (६ अगस्ट १९४५) जूगु नगरया रूपय् म्हसीकातःगु दु। परमाणु प्रहारं थ्व नगर पूर्ण रूपं ध्वस्त जूगु खः, तर लिपा थुकियात शान्तिया प्रतीक नगरया रूपय् पुनःनिर्माण यात। थौंकन्हे हिरोशिमा हलिम शान्ति व परमाणु निशस्त्रीकरणया मू केन्द्र ख। नगरय् दुगु हिरोशिमा शान्ति स्मारक (Atomic Bomb Dome) युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रय् सूचिकृत दु। हिरोशिमा नापं दुगु मियाजिमा न्हसिभु इत्सुकुशिमा देगः (Itsukushima Shrine) या लखय् दूगु तोरी ध्वाखा (Torii gate) तसकं नांजाः। थ्व नगर थःगु स्थानीय नसा ओकोनोमियाकी (Okonomiyaki) या निंतिं नं नांजाः। हिरोशिमा अटोमोबाइल उद्योग (दसु माज्दा कम्पनी) व भारी उद्योगया मू केन्द्र ख। थ्व नगरय् बांलाःगु यातायात प्रणाली, पार्क व सांस्कृतिक केन्द्रत दु। हिरोशिमा थःगु दुःखद् इतिहासयात पार यानाः छगू आधुनिक, शान्त व समृद्ध नगरया रूपय् पलिस्था जूगु दु। थन दँय्‌दँस ६ अगस्टय् शान्ति मेमोरियल समारोह याइ गन हलिंन्यंकया नेतात व पर्यटकत वइ। * [[कोबे]] थ्व न्हसिभुया कन्साई क्षेत्रय् लाःगु ह्योगो प्रिफेक्चरया राजधानी नगर ख। थ्व नगर ओसाका खाडीया उत्तर-पश्चिम तटय् रोक्को च्वकाझ्वः व समुद्रया दथुइ ला। १८६८ य् विदेशीतय्‌गु निंतिं चायेकूगु न्हापांगु जापानी बन्दरगाह मध्ये थ्व छगू ख। थ्व नगर थःगु अन्तराष्ट्रिय प्रभाव, ऐतिहासिक पश्चिमी शैलीया छेँ (Ijinkan), व विविधतापूर्ण तजिलजिया निंतिं नांजाः। कोबे थःगु उच्च गुणस्तरया कोबे बीफ (Kobe Beef) या निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। १९९५ या तःधंगु हान्शिन भुखाय् (Great Hanshin Earthquake) या विनाश लिपा थ्व नगरयात आधुनिक रूपं पुनःनिर्माण यात। थ्व नगर जापानया दक्ले तःधंगु व व्यस्ततम समुद्री बंदरगाह मध्ये छगू ख। थनया रोक्को च्वापुगुं (Mount Rokko) नं खनेदुगु नगर व खाडीया बहनिया लू (Night View) जापानया उत्कृष्ट दृश्यय् ला। कोबे इटाली, चीन, व पश्चिमी संस्कृतिया प्रभाव दुगु विविधतापूर्ण नगर ख। थ्व नगरय् बहुराष्ट्रीय कम्पनीया मूज्याकुथि, प्रविधि उद्योग व अनुसन्धान केन्द्रत दु। थ्व नगर थःगु फ्यासन, साके (Sake) अय्ला उत्पादन, व पर्यटकीय स्थलतया निंतिं म्हसीकातःगु दु। थ्व नगर कन्साई औद्योगिक क्षेत्रया छगू महत्त्वपूर्ण भाग ख। * [[नागोया]]: थ्व चुबु क्षेत्रय् लाःगु आइची प्रिफेक्चरया राजधानी ख। थ्व नगर [[तोकियो]] व [[ओसाका]]या दथुइ इइसे खाडीया सिथय् ला। नागोया जापानया दक्कले तःधंगु औद्योगिक व निर्माण केन्द्र ख। थ्व नगर अटोमोबाइल, एरोस्पेस, व प्रविधि उद्योगया निंतिं नांजाः, गन तोयोता (Toyota) कम्पनीया मू ज्याकुथि दु। इतिहासय् थ्व नगर [[एदो काल]]य् नागोया क्वाः (Nagoya Castle) या परिधिइ विकसित जूगु खः। थ्व नगरया नागोया क्वाः थःगु लुँया शिचिहोको (Gold Shachihoko) मूर्तिकिपाया निंतिं प्रसिद्ध दु। नागोयाइ दुगु अत्सुता देगः (Atsuta Shrine) जापानया दक्ले पवित्र शिन्तो देगलय् छगू ख। थ्व नगर थःगु अद्वितीय स्थानीय नसा गथे कि मिसो कात्सु (Miso Katsu) व हित्सुमाबुशी (Hitsumabushi) या निंतिं म्हसीकातःगु दु। नागोया जापानया यातायातया मू केन्द्र ख, गन सिन्कान्सेन बुलेट ट्रेन व तःधंगु राजमार्ग नेटवर्क स्वानाच्वंगु दु। थ्व नगरय् यक्व संग्रहालय, प्रविधि केन्द्र व विश्वविद्यालयत दु। नागोयाया अर्थतन्त्रं जापानया कुल औद्योगिक उत्पादनय् तःधंगु योगदान बियातःगु दु। थ्व नगर आधुनिक प्रविधि व ऐतिहासिक परम्पराया छगू बांलाःगु दसु ख। ==स्वयादिसँ== * [[जापान]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:जापान]] [[पुचः:न्हसिभु]] p3opsv48usrg072hf3401e74emzqs3r 1126581 1126580 2026-09-29T00:22:36Z Eukesh 11 /* अर्थतन्त्र व शहर */ 1126581 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/होन्शु}} '''होन्शु''' (Honshu) [[जापान]]यागु दकलय् तःधंगु व मू [[न्हसिभु]] खः। थ्व न्हसिभुइ जापानयागु मू शहरत ला। थ्व [[जाभा]] (Java) लिपा हलिमया दकलय् अप्व जनसंख्या दुगु न्हसिभु खः।<ref>Encyclopedia Britannica. "Honshu". Retrieved 2026-01-16.</ref> == भूगोल == होन्शुयागु क्षेत्र २२७,९६० वर्ग किलोमिटर ति दु। थ्व टापुयागु ७५% भाग गुंइ भुनाच्वंगु दु। जापानया दकलय् तःजाःगु च्वका [[माउन्ट फुजी]] (३,७७६ मिटर) थन हे ला। थ्व न्हसिभुयात प्रशान्त महासागर व जापान सागरं घेरे यानातःगु दु। == अर्थतन्त्र व शहर == जापानयागु मू आर्थिक व सांस्कृतिक केन्द्रत थन हे दु। * [[टोकियो]] (जापानी: 東京, उच्चारणः तोउक्योउ) जापानया राजधानी व दक्ले तःधंगु नगर ख। थ्व नगरया जनसंख्या लगभग ८६ लखः दु। टोक्यो क्षेत्रय् दूगु १.२८ कोटी व उपनगरीय क्षेत्रतयेत स्वाना थन अनुमानित ३.७ कोटी मनुत च्वनि। अतः, थ्व हलिमया दक्ले अप्व जनसंख्या दूगु महानगरीय क्षेत्र ख। टोक्यो लगभग ८० किमीया क्षेत्रय् अवस्थित दु व थ्व क्षेत्रफलया दृष्टिं नं हलिमया दक्ले तःधंगु नगरीय क्षेत्र ख। * [[ओसाका]] (Osaka): जापानया मू व्यापारिक केन्द्र। थ्व नगर योदो खुसिया मुहानय् ओसाका खाडीया सिथय् ला। इतिहासय् ओसाका जापानया मू व्यापारिक व आर्थिक केन्द्रया रूपय् विकसित जुल, गुकियात "जापानया किचन" (Nation's Kitchen) नं धाइ। थ्व नगर थःगु समृद्ध नसा तजिलजि व स्ट्रिट फुडया निंतिं नांजाः, दसु ताकोयाकी (Takoyaki) व ओकोनोमियाकी (Okonomiyaki)। ओसाका क्वाः (Osaka Castle) थ्व नगरया मू ऐतिहासिक व वास्तुशिल्पया चिं ख। थनया दोतोन्बोरी (Dotonbori) व शिन्साईबाशी (Shinsaibashi) लागा थःगु [[नियोन]] लाइट व व्यापारिक चहलपहलया निंतिं नांजाः। ओसाकाय् युनिभर्सल स्टुडियो जापान (Universal Studios Japan) नांया तःधंगु मनोरञ्जन पार्क दु। थ्व नगरया मनूत थःगु खुल्ला व्यवहार व न्हिला पहः (Kansai dialect) या निंतिं म्हसीकातःगु दु। ओसाका जापानया तःधंगु वित्तीय, औद्योगिक, व नौवहन केन्द्र ख। थ्व नगरय् अन्तराष्ट्रिय कन्साइ विमानस्थल (Kansai International Airport) दु। ओसाकां २०२५ या विश्व एक्स्पो (World Expo 2025) ग्वसाग्वःगु खः। * [[क्योतो]] (Kyoto): पुलांगु राजधानी व सांस्कृतिक सम्पदाया शहर। थ्व कन्साई क्षेत्रय् लाःगु छगू ऐतिहासिक व सांस्कृतिक नगर ख। थ्व नगर सन् ७९४ निसें १८६८ दथुइ १००० दँ स्वया अप्वः ई जापानया राजधानी जुयाच्वन। थ्व नगरयात जापानया सांस्कृतिक व पारम्परिक नुगःया कथं म्हसीकिगु या। क्योतोय् द्वलंद्वः बौद्ध देगः, शिन्तो देगः, जापानी केबः, व शाही लाय्कू दु। थनया कियोमिजु-देरा (Kiyomizu-dera), लुंया मन्दः (Gold Pavilion), व फुशिमी इनारी ताएशा (Fushimi Inari Taisha) नांया देगःत हलिंन्यंक नांजाः। क्योतोया ऐतिहासिक स्मारक क्षेत्रयात युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र घोषणा यानातःगु दु। थ्व नगर थःगु पारम्परिक गेइशा (Geisha) संस्कृति, च्या नखः (Tea Ceremony), व उत्कृष्ट हस्तकलाया निंतिं नांजाः। क्योतो द्वितीय विश्वयुद्धय् बम प्रहारं यक्व प्रभावित मजूगुलिं थनया प्राचीन वास्तुकला आः नं सुरक्षित दु। थ्व नगरय् क्योतो विश्वविद्यालय थेंज्याःगु प्रसिद्ध शिक्षण संस्था व विश्वस्तरीय प्रविधि कम्पनीत नं दु। थनया अरशियामा (Arashiyama) पं व हेआन देगः पर्यटकीय आकर्षणया मू केन्द्र ख। क्योतो जापानया इतिहास, कला, व दर्शनया मू केन्द्र ख। थन दँय्‌दँसं लखौं अन्तराष्ट्रिय व स्थानीय पर्यटकत वइ। थ्व नगर आधुनिकता व प्राचीन परम्पराया उत्कृष्ट मिश्रण ख। * [[हिरोशिमा]] जापानया [[होन्शु]] टापुया चुगोकू क्षेत्रया दक्ले तःधंगु नगर ख। थ्व नगर सेतो दुनेया सागर (Seto Inland Sea) या सिथय् सेता खुसि देल्ताय् ला। इतिहासय् हिरोशिमा छगू महत्त्वपूर्ण सैन्य व औद्योगिक नगरया रूपय् पलिस्था जूगु खः। थ्व नगर हलिम इतिहासय् न्हापांगु परमाणविक बम प्रहार (६ अगस्ट १९४५) जूगु नगरया रूपय् म्हसीकातःगु दु। परमाणु प्रहारं थ्व नगर पूर्ण रूपं ध्वस्त जूगु खः, तर लिपा थुकियात शान्तिया प्रतीक नगरया रूपय् पुनःनिर्माण यात। थौंकन्हे हिरोशिमा हलिम शान्ति व परमाणु निशस्त्रीकरणया मू केन्द्र ख। नगरय् दुगु हिरोशिमा शान्ति स्मारक (Atomic Bomb Dome) युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्रय् सूचिकृत दु। हिरोशिमा नापं दुगु मियाजिमा न्हसिभु इत्सुकुशिमा देगः (Itsukushima Shrine) या लखय् दूगु तोरी ध्वाखा (Torii gate) तसकं नांजाः। थ्व नगर थःगु स्थानीय नसा ओकोनोमियाकी (Okonomiyaki) या निंतिं नं नांजाः। हिरोशिमा अटोमोबाइल उद्योग (दसु माज्दा कम्पनी) व भारी उद्योगया मू केन्द्र ख। थ्व नगरय् बांलाःगु यातायात प्रणाली, पार्क व सांस्कृतिक केन्द्रत दु। हिरोशिमा थःगु दुःखद् इतिहासयात पार यानाः छगू आधुनिक, शान्त व समृद्ध नगरया रूपय् पलिस्था जूगु दु। थन दँय्‌दँस ६ अगस्टय् शान्ति मेमोरियल समारोह याइ गन हलिंन्यंकया नेतात व पर्यटकत वइ। * [[कोबे]] थ्व न्हसिभुया कन्साई क्षेत्रय् लाःगु ह्योगो प्रिफेक्चरया राजधानी नगर ख। थ्व नगर ओसाका खाडीया उत्तर-पश्चिम तटय् रोक्को च्वकाझ्वः व समुद्रया दथुइ ला। १८६८ य् विदेशीतय्‌गु निंतिं चायेकूगु न्हापांगु जापानी बन्दरगाह मध्ये थ्व छगू ख। थ्व नगर थःगु अन्तराष्ट्रिय प्रभाव, ऐतिहासिक पश्चिमी शैलीया छेँ (Ijinkan), व विविधतापूर्ण तजिलजिया निंतिं नांजाः। कोबे थःगु उच्च गुणस्तरया कोबे बीफ (Kobe Beef) या निंतिं हलिंन्यंक नांजाः। १९९५ या तःधंगु हान्शिन भुखाय् (Great Hanshin Earthquake) या विनाश लिपा थ्व नगरयात आधुनिक रूपं पुनःनिर्माण यात। थ्व नगर जापानया दक्ले तःधंगु व व्यस्ततम समुद्री बंदरगाह मध्ये छगू ख। थनया रोक्को च्वापुगुं (Mount Rokko) नं खनेदुगु नगर व खाडीया बहनिया लू (Night View) जापानया उत्कृष्ट दृश्यय् ला। कोबे इटाली, चीन, व पश्चिमी संस्कृतिया प्रभाव दुगु विविधतापूर्ण नगर ख। थ्व नगरय् बहुराष्ट्रीय कम्पनीया मूज्याकुथि, प्रविधि उद्योग व अनुसन्धान केन्द्रत दु। थ्व नगर थःगु फ्यासन, साके (Sake) अय्ला उत्पादन, व पर्यटकीय स्थलतया निंतिं म्हसीकातःगु दु। थ्व नगर कन्साई औद्योगिक क्षेत्रया छगू महत्त्वपूर्ण भाग ख। * [[नागोया]]: थ्व चुबु क्षेत्रय् लाःगु आइची प्रिफेक्चरया राजधानी ख। थ्व नगर [[तोकियो]] व [[ओसाका]]या दथुइ इइसे खाडीया सिथय् ला। नागोया जापानया दक्कले तःधंगु औद्योगिक व निर्माण केन्द्र ख। थ्व नगर अटोमोबाइल, एरोस्पेस, व प्रविधि उद्योगया निंतिं नांजाः, गन तोयोता (Toyota) कम्पनीया मू ज्याकुथि दु। इतिहासय् थ्व नगर [[एदो काल]]य् नागोया क्वाः (Nagoya Castle) या परिधिइ विकसित जूगु खः। थ्व नगरया नागोया क्वाः थःगु लुँया शिचिहोको (Gold Shachihoko) मूर्तिकिपाया निंतिं प्रसिद्ध दु। नागोयाइ दुगु अत्सुता देगः (Atsuta Shrine) जापानया दक्ले पवित्र शिन्तो देगलय् छगू ख। थ्व नगर थःगु अद्वितीय स्थानीय नसा गथे कि मिसो कात्सु (Miso Katsu) व हित्सुमाबुशी (Hitsumabushi) या निंतिं म्हसीकातःगु दु। नागोया जापानया यातायातया मू केन्द्र ख, गन सिन्कान्सेन बुलेट ट्रेन व तःधंगु राजमार्ग नेटवर्क स्वानाच्वंगु दु। थ्व नगरय् यक्व संग्रहालय, प्रविधि केन्द्र व विश्वविद्यालयत दु। नागोयाया अर्थतन्त्रं जापानया कुल औद्योगिक उत्पादनय् तःधंगु योगदान बियातःगु दु। थ्व नगर आधुनिक प्रविधि व ऐतिहासिक परम्पराया छगू बांलाःगु दसु ख। ==स्वयादिसँ== * [[जापान]] ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:जापान]] [[पुचः:न्हसिभु]] km3ql2qks39r8zzpgiqgcyff8pn8asa 0 308424 1126530 1124428 2026-09-28T16:00:36Z Eukesh 11 1126530 wikitext text/x-wiki '''रुसया इतिहास''' धाःगु हलिमया दकले तःधँगु भूभाग दुगु राष्ट्रया विस्तृत इतिहास खः। ९गु शताब्दीइ पूर्वी स्लाभ मनूतयेसं 'किभन रुस' (Kievan Rus') या पलिस्था यात, गुगु रुसी राज्यया जग खः। १३गु शताब्दीइ मंगोल (गोल्डन होर्ड) आक्रमणं थ्व क्षेत्रयात तहस-नहस यात, तर लिपा मस्कोमितेसं मंगोलतयेत बुकाः मस्को राज्य दयेकल। १६गु शताब्दीइ 'इभान द तेरिबल' न्हापाम्ह जार (Tsar) जुल व [[रुसी साम्राज्य]]या विस्तार न्ह्याकल। पीटर द ग्रेट व क्याथरीन द ग्रेट थेंज्याःपिं शासकतयेसं रुसयात युरोपीय शक्ति व आधुनिक राष्ट्रय् परिणत यात। १९गु शताब्दीइ साम्राज्यया विस्तार साइबेरिया व मध्य एसिया तक जुल। सन् १९१७ या 'बोल्सेभिक क्रान्ति' य् जार शासन मदयेधुंका भ्लादिमिर लेनिनया नेतृत्वय् हलिमया न्हापांगु कम्युनिष्ट राज्य 'सोभियत संघ' (USSR) या पलिस्था जुल। जोसेफ स्टालिनया नेतृत्वय् सोभियत संघं द्वितीय विश्वयुद्धय् नाजी जर्मनीयात बुकेगु ख्यलय् मू भूमिका म्हीतल व हलिमया सुपरपावर जुल। सोभियत संघ व अमेरिका दथुइ ताःहाकःगु '[[शीत युद्ध]]' (Cold War) जुल। सन् १९९१य् सोभियत संघया विघटन जुल व आधुनिक 'रुसी महासंघ' (Russian Federation) दयावल। थौंकन्हे रुस हलिमया सैन्य व राजनीतिक ख्यलय् छगू मू शक्तिशाली राष्ट्र खः। ==कालखण्ड== ===गोल्डेन हर्ड=== {{मू पौ|गोल्डेन हर्ड}} गोल्डेन हर्ड (Golden Horde) १३गू शताब्दी निसें १५गू शताब्दी तक्क पूर्वी युरोप, रुस व मध्य एसियाय् शासन याःगु मङ्गोल साम्राज्यया छगू उत्तरवर्ती राज्य खः। थुकिया पलिस्था चिङ्गीस खानया छेय् बाटु खानं (Batu Khan) मङ्गोल आक्रमण लिपा याःगु खः। थ्व राज्ययात मङ्गोल भाषाय् "उलुस जुची" (Ulus of Jochi) नं धाइ। थुकिया राजधानी भोल्गा खुसि सिथय् च्वंगु सराइ (Sarai) नगर खः। गोल्डेन हर्डं रुसी जनता निसें तःधंगु कर कायेगु याःगु खः, गुकिं रुसी इतिहासय् "तातार योक" (Tatar Yoke) या रूपय् म्हसीकि। १४गू शताब्दीइ उज्बेक खानया शासनकालय् थ्व राज्यं इस्लाम धर्मयात आधिकारिक धर्मया रूपय् नालाकयेकल। थ्व राज्यं युरोप व एसिया दथुइ व्यापारिक स्वापू दयेकेत तःधंगु योगदान बिल। लिपा आन्तरिक कलह व तैमूरया आक्रमणं थ्व साम्राज्य कमजोर जुल व १५गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् क्रिमियन, कजान व अस्त्रखान खानातय् विभाजित जुल। ===रुसी साम्राज्य=== ===सोभियत संघ=== {{मू पौ|सोभियत संघ}} ==स्वयादिसँ== * [[रुस]] [[Category:रुसया इतिहास]] [[en:History of Russia]] gyg9m0gx4nnfivjrqxntgyv9il54200 1126532 1126530 2026-09-28T16:01:53Z Eukesh 11 /* सोभियत संघ */ 1126532 wikitext text/x-wiki '''रुसया इतिहास''' धाःगु हलिमया दकले तःधँगु भूभाग दुगु राष्ट्रया विस्तृत इतिहास खः। ९गु शताब्दीइ पूर्वी स्लाभ मनूतयेसं 'किभन रुस' (Kievan Rus') या पलिस्था यात, गुगु रुसी राज्यया जग खः। १३गु शताब्दीइ मंगोल (गोल्डन होर्ड) आक्रमणं थ्व क्षेत्रयात तहस-नहस यात, तर लिपा मस्कोमितेसं मंगोलतयेत बुकाः मस्को राज्य दयेकल। १६गु शताब्दीइ 'इभान द तेरिबल' न्हापाम्ह जार (Tsar) जुल व [[रुसी साम्राज्य]]या विस्तार न्ह्याकल। पीटर द ग्रेट व क्याथरीन द ग्रेट थेंज्याःपिं शासकतयेसं रुसयात युरोपीय शक्ति व आधुनिक राष्ट्रय् परिणत यात। १९गु शताब्दीइ साम्राज्यया विस्तार साइबेरिया व मध्य एसिया तक जुल। सन् १९१७ या 'बोल्सेभिक क्रान्ति' य् जार शासन मदयेधुंका भ्लादिमिर लेनिनया नेतृत्वय् हलिमया न्हापांगु कम्युनिष्ट राज्य 'सोभियत संघ' (USSR) या पलिस्था जुल। जोसेफ स्टालिनया नेतृत्वय् सोभियत संघं द्वितीय विश्वयुद्धय् नाजी जर्मनीयात बुकेगु ख्यलय् मू भूमिका म्हीतल व हलिमया सुपरपावर जुल। सोभियत संघ व अमेरिका दथुइ ताःहाकःगु '[[शीत युद्ध]]' (Cold War) जुल। सन् १९९१य् सोभियत संघया विघटन जुल व आधुनिक 'रुसी महासंघ' (Russian Federation) दयावल। थौंकन्हे रुस हलिमया सैन्य व राजनीतिक ख्यलय् छगू मू शक्तिशाली राष्ट्र खः। ==कालखण्ड== ===गोल्डेन हर्ड=== {{मू पौ|गोल्डेन हर्ड}} गोल्डेन हर्ड (Golden Horde) १३गू शताब्दी निसें १५गू शताब्दी तक्क पूर्वी युरोप, रुस व मध्य एसियाय् शासन याःगु मङ्गोल साम्राज्यया छगू उत्तरवर्ती राज्य खः। थुकिया पलिस्था चिङ्गीस खानया छेय् बाटु खानं (Batu Khan) मङ्गोल आक्रमण लिपा याःगु खः। थ्व राज्ययात मङ्गोल भाषाय् "उलुस जुची" (Ulus of Jochi) नं धाइ। थुकिया राजधानी भोल्गा खुसि सिथय् च्वंगु सराइ (Sarai) नगर खः। गोल्डेन हर्डं रुसी जनता निसें तःधंगु कर कायेगु याःगु खः, गुकिं रुसी इतिहासय् "तातार योक" (Tatar Yoke) या रूपय् म्हसीकि। १४गू शताब्दीइ उज्बेक खानया शासनकालय् थ्व राज्यं इस्लाम धर्मयात आधिकारिक धर्मया रूपय् नालाकयेकल। थ्व राज्यं युरोप व एसिया दथुइ व्यापारिक स्वापू दयेकेत तःधंगु योगदान बिल। लिपा आन्तरिक कलह व तैमूरया आक्रमणं थ्व साम्राज्य कमजोर जुल व १५गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् क्रिमियन, कजान व अस्त्रखान खानातय् विभाजित जुल। ===रुसी साम्राज्य=== ===सोभियत संघ=== {{मू पौ|सोभियत संघ}} सोभियत संघ सन् १९२२ निसें १९९१ तक अस्तित्वय् दूगु उत्तर युरासियाया छगू विशाल साम्यवादी (Communist) देय् खः। थ्व देय्या पलिस्था सन् १९१७ या रुसी क्रान्ति (Russian Revolution) व भ्लादिमिर लेनिनया नेतृत्वय् जूगु अक्टोबर क्रान्ति लिपा जूगु खः। थ्व संघय् रसिया, युक्रेन, बेलारुस, व मध्य एशियाली राष्ट्रत नापं १५ गु गणराज्यत दुथ्याःगु खः। थुकिया राजधानी मस्को नगरय् च्वंगु खः। लेनिन मदयेधुंका जोसेफ स्टालिनं सोभियत संघया नेतृत्व काःगु खः व देय्यात छगू औद्योगिक व सैन्य महाशक्ति दयेकल। द्वितीय विश्वयुद्धय् सोभियत संघं नाजी जर्मनीयात पराजित यायेत मू भूमिका म्हितल, गुकिइ थुकिया २ कोटी स्वया अप्वः मनूतयेगु ज्यान वन। विश्वयुद्ध लिपा सोभियत संघ व संयुक्त राज्य अमेरिकाया दथुइ शीतयुद्ध (Cold War) सुरु जुल, गुकिं हलिमयात निगू वैचारिक गुटय् बायाबिल। सोभियत संघं अन्तरिक्ष विज्ञानय् तःधंगु सफलता प्राप्त याःगु खः, गुकिइ १९५७ य् न्हापांगु मानव निर्मित उपग्रह 'स्पुतनिक' व १९६१ य् न्हापांगु मनू युरी गगारिनयात अन्तरिक्षय् छ्वयेगु खँ मू खः। थ्व देशय् कम्युनिस्ट पार्टीया एकाधिकार शासन दत व राज्यं सकल अर्थतन्त्रयात नियन्त्रण यानातःगु खः। १९८० या दशकय् मिखाइल गोर्बाचोभं 'पेरेस्त्रोइका' (पुनर्संरचना) व 'ग्लासनोस्त' (खुल्लापन) नीति हयाः सुधार यायेगु कुतः यानादिल। तर थुकिया लिच्वः कथं राजनीतिक अस्थिरता व राष्ट्रवाद ब्वलाः सन् १९९१ या डिसेम्बरय् सोभियत संघ औपचारिक रूपं विघटित जुल। सोभियत संघया विघटन लिपा रुस (Russian Federation) थुकिया मू उत्तराधिकारी राज्य जुल। थ्व देय्या इतिहासं नीगु शताब्दीया हलिम राजनीति, अर्थतन्त्र व विचारधारायात गम्भीर रूपं प्रभावित यानातःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[रुस]] [[Category:रुसया इतिहास]] [[en:History of Russia]] pxng1isbv4d9ihrnxvtbe3cat6lucua 0 308850 1126447 2026-09-28T12:19:51Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''आन लुशान विद्रोह''' (An Lushan rebellion) चीनया [[ताङ राजवंश]]या ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध... 1126447 wikitext text/x-wiki '''आन लुशान विद्रोह''' (An Lushan rebellion) चीनया [[ताङ राजवंश]]या ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:चीनया इतिहास]] [[en:An Lushan Rebellion]] py90cl16oehd61l5bidqyk36ceesjet 1126448 1126447 2026-09-28T12:20:02Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[An Lushan rebellion]] to [[आन लुशान विद्रोह]] 1126447 wikitext text/x-wiki '''आन लुशान विद्रोह''' (An Lushan rebellion) चीनया [[ताङ राजवंश]]या ईलय् ई.सं. ७५५ निसें ७६३ तक्क जुगु छगू तःधंगु सैन्य विद्रोह खः। थ्व विद्रोह ताङ सेनापति आन लुशानं सम्राट् शुआनजोङया शासनविरुद्ध सुरु याःगु खः। आन लुशानं थुकिया लिसौ जाङयाङ (यान) राजवंशया पलिस्था यायेगु घोषणा याःगु खः। थ्व युद्धं चीनया तःधंगु भागयात प्रभावित याःगु खः व ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन व लोयाङ निसें कयाः आपालं शहरत कब्जा यात। थ्व विद्रोहया कारणं कोटी-कोटी मनुत मदूगु व अनिकाल, महामारी पुनेगु ज्या जुल। ताङ राजवंशं थ्व विद्रोहयात लिपा अन्त यायेफःसां साम्राज्यया केन्द्रीय शक्ति क्षीण जुल व प्रान्तीय सैन्य कमाण्डरत (जिदुशी) स्वायत्त जुल। थ्व घटनां चीनया इतिहासय् ताङ राजवंशया स्वर्ण युगया अन्त यानाः पतनया लँपु चायेकाबिल। थ्व युद्धयात विश्व इतिहासया दक्ले विनाशकारी द्वन्द्वमध्ये छगूया रूपय् कायेगु या। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:चीनया इतिहास]] [[en:An Lushan Rebellion]] py90cl16oehd61l5bidqyk36ceesjet 0 308851 1126449 2026-09-28T12:20:03Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[An Lushan rebellion]] to [[आन लुशान विद्रोह]] 1126449 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[आन लुशान विद्रोह]] 8boy1eehut7djhyoh47zw3v5wx0ckkz 0 308852 1126451 2026-09-28T12:23:21Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल''' (Five Dynasties and Ten Kingdoms period) चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। [[ताङ राजवंश]]या पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजव... 1126451 wikitext text/x-wiki '''न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल''' (Five Dynasties and Ten Kingdoms period) चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। [[ताङ राजवंश]]या पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजवंशत छगू धुंकाः मेगु सत्ताय् वल व दक्षिण चीनय् झिगु स्वया अप्वः राज्यत पलिस्था जुल। थ्व ईलय् निरन्तर युद्ध, शक्ति सन्तुलनया हिलेज्या व प्रान्तीय सैन्य शासकतेगु दथुइ धेधेबल्ला जुयाच्वन। उत्तरय् लियौ राजवंश थें ज्याःगु जातीय साम्राज्यतेगु प्रभाव नं अप्वया वन। अथे जुसां थ्व ईलय् व्यापार, प्रविधि व कलाया विकास पूर्ण रूपं अन्त मजू। विशेष यानाः छापाखाना प्रविधि (woodblock printing) व छुं कलाया प्रवर्धन थ्व ईलय् नं निरन्तर जुल। ई.सं. ९६० या असपास जोउ खाङयिनं [[सोङ राजवंश]]या पलिस्था यानाः चीनयात हाकनः छप्पँ यायेगु ज्या सुरु यात। थ्व ई सोङ राजवंशया एकीकरण नापं ई.सं. ९७९य् सिधःगु खः। ==स्वयादिसँ== * [[चीन]] * [[इतिहास]] * [[चीनया इतिहास]] [[पुचः:चीनया इतिहास]] [[en:Five Dynasties and Ten Kingdoms period]] 8ab2l2zt72j9dfi9qv2nnlxre5klzt0 1126452 1126451 2026-09-28T12:23:30Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Five Dynasties and Ten Kingdoms period]] to [[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]] 1126451 wikitext text/x-wiki '''न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल''' (Five Dynasties and Ten Kingdoms period) चीनया इतिहासय् ई.सं. ९०७ निसें ९७९ तक्कया राजनीतिक विभाजन व अस्थिरताया ई खः। [[ताङ राजवंश]]या पतन धुंकाः उत्तर चीनय् न्यागु राजवंशत छगू धुंकाः मेगु सत्ताय् वल व दक्षिण चीनय् झिगु स्वया अप्वः राज्यत पलिस्था जुल। थ्व ईलय् निरन्तर युद्ध, शक्ति सन्तुलनया हिलेज्या व प्रान्तीय सैन्य शासकतेगु दथुइ धेधेबल्ला जुयाच्वन। उत्तरय् लियौ राजवंश थें ज्याःगु जातीय साम्राज्यतेगु प्रभाव नं अप्वया वन। अथे जुसां थ्व ईलय् व्यापार, प्रविधि व कलाया विकास पूर्ण रूपं अन्त मजू। विशेष यानाः छापाखाना प्रविधि (woodblock printing) व छुं कलाया प्रवर्धन थ्व ईलय् नं निरन्तर जुल। ई.सं. ९६० या असपास जोउ खाङयिनं [[सोङ राजवंश]]या पलिस्था यानाः चीनयात हाकनः छप्पँ यायेगु ज्या सुरु यात। थ्व ई सोङ राजवंशया एकीकरण नापं ई.सं. ९७९य् सिधःगु खः। ==स्वयादिसँ== * [[चीन]] * [[इतिहास]] * [[चीनया इतिहास]] [[पुचः:चीनया इतिहास]] [[en:Five Dynasties and Ten Kingdoms period]] 8ab2l2zt72j9dfi9qv2nnlxre5klzt0 0 308853 1126453 2026-09-28T12:23:30Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Five Dynasties and Ten Kingdoms period]] to [[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]] 1126453 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]] 23sqbm3yo4jii6te89v8ifnsx3hygnl 0 308854 1126458 2026-09-28T12:30:35Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''गोर्यो''' (Goryeo) कोरियन प्रायद्वीपय् ई.सं. ९१८ निसें १३९२ तक्क शासन याःगु छगू साम्राज्यवादी राजवंश खः। थुकिया पलिस्था जुजु ताएजो (वाङ गोन) नं उत्तर-दक्षिण कोरियामि राज्यतेत छप्पँ या... 1126458 wikitext text/x-wiki '''गोर्यो''' (Goryeo) कोरियन प्रायद्वीपय् ई.सं. ९१८ निसें १३९२ तक्क शासन याःगु छगू साम्राज्यवादी राजवंश खः। थुकिया पलिस्था जुजु ताएजो (वाङ गोन) नं उत्तर-दक्षिण कोरियामि राज्यतेत छप्पँ यानाः याःगु खः। थ्व हे राजवंशया नां "गोर्यो" निसें आःया आधुनिक "कोरिया" नां वःगु खः। गोर्योया ईलय् [[बुद्ध धर्म]] राज्यया मू धर्म खः व थुकिया प्रभाव कला, वास्तुकला व संस्कृतिइ खनेदत। थ्व ईलय् हलिंया हे न्हापांगु धातुया संकेज्युगु छापाखाना (metal movable type) व प्रसिद्ध [[त्रिपितक कोरियाना]] (Tripitaka Koreana) दयेकेगु ज्या जुल। ११गू व १२गू शताब्दीइ थ्व राज्यं लियौ व जिन साम्राज्य नाप संघर्ष याःगु खः। १३गू शताब्दीइ [[मङ्गोल साम्राज्य]]या आक्रमणं गर्योयात मङ्गोलतेगु अधीनया राज्य (vassal state) दयेकल। लिपा १३९२ य् [[जोसोन राजवंश]]या पलिस्था नापं थ्व साम्राज्यया अन्त जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[कोरिया]] [[पुचः:कोरियाया इतिहास]] [[en:Goryeo]] sg53gxg9doh4yeyelzlmz3toyyykwrz 1126459 1126458 2026-09-28T12:30:43Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Goryeo]] to [[गोर्यो]] 1126458 wikitext text/x-wiki '''गोर्यो''' (Goryeo) कोरियन प्रायद्वीपय् ई.सं. ९१८ निसें १३९२ तक्क शासन याःगु छगू साम्राज्यवादी राजवंश खः। थुकिया पलिस्था जुजु ताएजो (वाङ गोन) नं उत्तर-दक्षिण कोरियामि राज्यतेत छप्पँ यानाः याःगु खः। थ्व हे राजवंशया नां "गोर्यो" निसें आःया आधुनिक "कोरिया" नां वःगु खः। गोर्योया ईलय् [[बुद्ध धर्म]] राज्यया मू धर्म खः व थुकिया प्रभाव कला, वास्तुकला व संस्कृतिइ खनेदत। थ्व ईलय् हलिंया हे न्हापांगु धातुया संकेज्युगु छापाखाना (metal movable type) व प्रसिद्ध [[त्रिपितक कोरियाना]] (Tripitaka Koreana) दयेकेगु ज्या जुल। ११गू व १२गू शताब्दीइ थ्व राज्यं लियौ व जिन साम्राज्य नाप संघर्ष याःगु खः। १३गू शताब्दीइ [[मङ्गोल साम्राज्य]]या आक्रमणं गर्योयात मङ्गोलतेगु अधीनया राज्य (vassal state) दयेकल। लिपा १३९२ य् [[जोसोन राजवंश]]या पलिस्था नापं थ्व साम्राज्यया अन्त जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[कोरिया]] [[पुचः:कोरियाया इतिहास]] [[en:Goryeo]] sg53gxg9doh4yeyelzlmz3toyyykwrz 0 308855 1126460 2026-09-28T12:30:43Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Goryeo]] to [[गोर्यो]] 1126460 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[गोर्यो]] stpljm1cpdnkjq0huj8o32kmbdnmb5z 0 308856 1126462 2026-09-28T12:37:24Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''हेइआन काल''' (Heian period) [[जापान]]या इतिहासय् ई.सं. ७९४ निसें ११८५ तक्कया छगू महत्त्वपूर्ण संस्कृतिक व राजनीतिक ई खः। थ्व ईया सुरु सम्राट् मुन्मुं राजधानी हेइआन-क्यो (आःया क्योतो) य् स्था... 1126462 wikitext text/x-wiki '''हेइआन काल''' (Heian period) [[जापान]]या इतिहासय् ई.सं. ७९४ निसें ११८५ तक्कया छगू महत्त्वपूर्ण संस्कृतिक व राजनीतिक ई खः। थ्व ईया सुरु सम्राट् मुन्मुं राजधानी हेइआन-क्यो (आःया क्योतो) य् स्थानान्तरण यायेगु नापं जुल। थ्व ई जापानी इतिहासया शास्त्रीय काल खः, गुकिं चीनया प्रभाव स्वयाः जापानी स्वदेशी संस्कृति, कला व साहित्यया विकासयात प्रोत्साहन बिल। फुजि वारा खलः (Fujiwara clan) तेसं थ्व ईलय् सम्राटया नामय् धकिं ल्युने च्वनाः वास्तविक शासन यात। थ्व हे ईलय् जापानी लिपि काना (Kana) या विकास जुल, गुकिं मिसा च्वमितेत साहित्यय् तःधंगु योगदान बिइत आधार दयेकल। [[मुरासाकी शिकिबु]]या "[[गेन्जीया बाखँ]]" (The Tale of Genji) थ्व हे ईया प्रसिद्ध च्वसु खः। लिपा प्रान्तीय सामन्त व सैन्य वर्ग (सामुराई) या शक्ति अप्वया वनाः हेइआन कालया अन्त जुल व [[कामाकुरा शोगुनत]] सुरु जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[जापान]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Heian period]] 3plztv0f2ypvynae6jk2a24jbvm0yv2 1126463 1126462 2026-09-28T12:37:32Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Heian period]] to [[हेइआन काल]] 1126462 wikitext text/x-wiki '''हेइआन काल''' (Heian period) [[जापान]]या इतिहासय् ई.सं. ७९४ निसें ११८५ तक्कया छगू महत्त्वपूर्ण संस्कृतिक व राजनीतिक ई खः। थ्व ईया सुरु सम्राट् मुन्मुं राजधानी हेइआन-क्यो (आःया क्योतो) य् स्थानान्तरण यायेगु नापं जुल। थ्व ई जापानी इतिहासया शास्त्रीय काल खः, गुकिं चीनया प्रभाव स्वयाः जापानी स्वदेशी संस्कृति, कला व साहित्यया विकासयात प्रोत्साहन बिल। फुजि वारा खलः (Fujiwara clan) तेसं थ्व ईलय् सम्राटया नामय् धकिं ल्युने च्वनाः वास्तविक शासन यात। थ्व हे ईलय् जापानी लिपि काना (Kana) या विकास जुल, गुकिं मिसा च्वमितेत साहित्यय् तःधंगु योगदान बिइत आधार दयेकल। [[मुरासाकी शिकिबु]]या "[[गेन्जीया बाखँ]]" (The Tale of Genji) थ्व हे ईया प्रसिद्ध च्वसु खः। लिपा प्रान्तीय सामन्त व सैन्य वर्ग (सामुराई) या शक्ति अप्वया वनाः हेइआन कालया अन्त जुल व [[कामाकुरा शोगुनत]] सुरु जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[जापान]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Heian period]] 3plztv0f2ypvynae6jk2a24jbvm0yv2 1126468 1126463 2026-09-28T12:46:44Z Eukesh 11 1126468 wikitext text/x-wiki '''हेइआन काल''' (Heian period) [[जापान]]या इतिहासय् ई.सं. ७९४ निसें ११८५ तक्कया छगू महत्त्वपूर्ण संस्कृतिक व राजनीतिक ई खः। थ्व ईया सुरु सम्राट् मुन्मुं राजधानी हेइआन-क्यो (आःया क्योतो) य् स्थानान्तरण यायेगु नापं जुल। थ्व ई जापानी इतिहासया शास्त्रीय काल खः, गुकिं चीनया प्रभाव स्वयाः जापानी स्वदेशी संस्कृति, कला व साहित्यया विकासयात प्रोत्साहन बिल। फुजि वारा खलः (Fujiwara clan) तेसं थ्व ईलय् सम्राटया नामय् धकिं ल्युने च्वनाः वास्तविक शासन यात। थ्व हे ईलय् जापानी लिपि काना (Kana) या विकास जुल, गुकिं मिसा च्वमितेत साहित्यय् तःधंगु योगदान बिइत आधार दयेकल। [[मुरासाकी शिकिबु]]या "[[गेन्जीया बाखँ]]" (The Tale of Genji) थ्व हे ईया प्रसिद्ध च्वसु खः। लिपा प्रान्तीय सामन्त व सैन्य वर्ग (सामुराई) या शक्ति अप्वया वनाः हेइआन कालया अन्त जुल व [[कामाकुरा शोगुनत]] सुरु जुल। ==साहित्य== थ्व काल हलिं साहित्यया छगू महत्वपूर्ण काल ख। थ्व कालय् विकशित जूगु काना लिपिया हुनिइ यक्व मनूतेसं च्वये/ब्वने फत। थ्व कालय् हलिंया न्हापांगु [[उपन्यास]] [[गेन्जीया बाखँ]] मिसा च्वमि [[मुरासाकी शिकिबु]]जुं च्वयादिल। ===गेन्जीया बाखँ=== '''गेन्जीया बाखँ''' (जापानी: 源氏物語, ''Genji Monogatari'') ११गू शताब्दीया सुरुइ जापानी च्वमि [[मुरासाकि शिकिबु]]जुं च्वयादीगु छगू विश्वप्रसिद्ध उपन्यास खः। थुकियात हलिंया दकलय् न्हापांगु उपन्यास धकाः नं म्हसीकी। थ्व सफू 'हेयान काल' (Heian Period) या जापानी लाय्‌कूया जीवन, मतिना, व राजनीति क्यनीगु छगू तःधंगु स्रोत खः। थ्व सफू मुरासाकी शिकिबु धइम्ह छम्ह लानीया सेवाय् च्वंम्ह मिसां च्वयादीगु खः। थुकी ५४पू अध्याय दु व थ्व सफू च्वयेत वय्‌कःयात यक्व दँ माःगु खः। थ्व उपन्यासया भाषा व शैली उगु ईया कूलीन वर्ग, जीवनशैली, व शिष्टाचार क्यनेत तसकं ग्वहालि याःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[जापान]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Heian period]] i67dh1o3sv8f7r2wckl19h4if6db6b8 1126491 1126468 2026-09-28T13:10:23Z Eukesh 11 1126491 wikitext text/x-wiki '''हेइआन काल''' (Heian period) [[जापान]]या इतिहासय् ई.सं. ७९४ निसें ११८५ तक्कया छगू महत्त्वपूर्ण संस्कृतिक व राजनीतिक ई खः। थ्व ईया सुरु सम्राट् मुन्मुं राजधानी हेइआन-क्यो (आःया क्योतो) य् स्थानान्तरण यायेगु नापं जुल। थ्व ई जापानी इतिहासया शास्त्रीय काल खः, गुकिं चीनया प्रभाव स्वयाः जापानी स्वदेशी संस्कृति, कला व साहित्यया विकासयात प्रोत्साहन बिल। फुजि वारा खलः (Fujiwara clan) तेसं थ्व ईलय् सम्राटया नामय् धकिं ल्युने च्वनाः वास्तविक शासन यात। थ्व हे ईलय् जापानी लिपि काना (Kana) या विकास जुल, गुकिं मिसा च्वमितेत साहित्यय् तःधंगु योगदान बिइत आधार दयेकल। [[मुरासाकी शिकिबु]]या "[[गेन्जीया बाखँ]]" (The Tale of Genji) थ्व हे ईया प्रसिद्ध च्वसु खः। लिपा प्रान्तीय सामन्त व सैन्य वर्ग (सामुराई) या शक्ति अप्वया वनाः हेइआन कालया अन्त जुल व [[कामाकुरा शोगुनत]] सुरु जुल। ==साहित्य== थ्व काल हलिं साहित्यया छगू महत्वपूर्ण काल ख। थ्व कालय् विकशित जूगु काना लिपिया हुनिइ यक्व मनूतेसं च्वये/ब्वने फत। थ्व कालय् हलिंया न्हापांगु [[उपन्यास]] [[गेन्जीया बाखँ]] मिसा च्वमि [[मुरासाकी शिकिबु]]जुं च्वयादिल। ===गेन्जीया बाखँ=== '''गेन्जीया बाखँ''' (जापानी: 源氏物語, ''Genji Monogatari'') ११गू शताब्दीया सुरुइ जापानी च्वमि [[मुरासाकि शिकिबु]]जुं च्वयादीगु छगू विश्वप्रसिद्ध उपन्यास खः। थुकियात हलिंया दकलय् न्हापांगु उपन्यास धकाः नं म्हसीकी। थ्व सफू 'हेयान काल' (Heian Period) या जापानी लाय्‌कूया जीवन, मतिना, व राजनीति क्यनीगु छगू तःधंगु स्रोत खः। थ्व सफू मुरासाकी शिकिबु धइम्ह छम्ह लानीया सेवाय् च्वंम्ह मिसां च्वयादीगु खः। थुकी ५४पू अध्याय दु व थ्व सफू च्वयेत वय्‌कःयात यक्व दँ माःगु खः। थ्व उपन्यासया भाषा व शैली उगु ईया कूलीन वर्ग, जीवनशैली, व शिष्टाचार क्यनेत तसकं ग्वहालि याःगु दु। ==सैन्य== ===सामुराई=== {{मू पौ|सामुराई}} सामुराई (Samurai) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया कुलीन सैन्य व योद्धा वर्ग खः। इपिंसं जापानी इतिहासया १०गू शताब्दी निसें १९गू शताब्दीया मेइजी पुनर्स्थापना तक्क तःधंगु सामाजिक व राजनीतिक भूमिका म्हितल। सामुराईतेसं "बुशिदो" (Bushido) धइगु कडा आचारसंहिताया पालना यायेमागु परम्परा दत, गुकिं वफादारी, आत्म-अनुशासन, साहस व सम्मानयात प्राथमिकता बी। वय्कःपिंसं निगु खड्ग (कताना व वाकिजाशी) थःगु म्हसीकाया रूपय् कुबिइगु या। हेइआन कालया लिपांगु ईलय् शक्तिशाली जुया वःपिं सामुराईतेसं लिपा कामाकुरा, मुरोमाची व एदो शोगुनत (सैन्य सरकार) दयेकाः जापानय् शासन यात। एदो कालया शान्तिपूर्ण ईलय् सामुराईतेसं प्रशासक, सैन्य व शिक्षकया रूपय् नं ज्या यात। १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् सामन्ती व्यवस्था सिधःसां सामुराई संस्कृति व विचाःतेसं आधुनिक जापानी समाजयात आः नं प्रभावित यानाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[जापान]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Heian period]] lueatxnocxwkeocdwvdsm7y3czx7mun 1126492 1126491 2026-09-28T13:10:42Z Eukesh 11 /* गेन्जीया बाखँ */ 1126492 wikitext text/x-wiki '''हेइआन काल''' (Heian period) [[जापान]]या इतिहासय् ई.सं. ७९४ निसें ११८५ तक्कया छगू महत्त्वपूर्ण संस्कृतिक व राजनीतिक ई खः। थ्व ईया सुरु सम्राट् मुन्मुं राजधानी हेइआन-क्यो (आःया क्योतो) य् स्थानान्तरण यायेगु नापं जुल। थ्व ई जापानी इतिहासया शास्त्रीय काल खः, गुकिं चीनया प्रभाव स्वयाः जापानी स्वदेशी संस्कृति, कला व साहित्यया विकासयात प्रोत्साहन बिल। फुजि वारा खलः (Fujiwara clan) तेसं थ्व ईलय् सम्राटया नामय् धकिं ल्युने च्वनाः वास्तविक शासन यात। थ्व हे ईलय् जापानी लिपि काना (Kana) या विकास जुल, गुकिं मिसा च्वमितेत साहित्यय् तःधंगु योगदान बिइत आधार दयेकल। [[मुरासाकी शिकिबु]]या "[[गेन्जीया बाखँ]]" (The Tale of Genji) थ्व हे ईया प्रसिद्ध च्वसु खः। लिपा प्रान्तीय सामन्त व सैन्य वर्ग (सामुराई) या शक्ति अप्वया वनाः हेइआन कालया अन्त जुल व [[कामाकुरा शोगुनत]] सुरु जुल। ==साहित्य== थ्व काल हलिं साहित्यया छगू महत्वपूर्ण काल ख। थ्व कालय् विकशित जूगु काना लिपिया हुनिइ यक्व मनूतेसं च्वये/ब्वने फत। थ्व कालय् हलिंया न्हापांगु [[उपन्यास]] [[गेन्जीया बाखँ]] मिसा च्वमि [[मुरासाकी शिकिबु]]जुं च्वयादिल। ===गेन्जीया बाखँ=== {{मू पौ|गेन्जीया बाखँ}} '''गेन्जीया बाखँ''' (जापानी: 源氏物語, ''Genji Monogatari'') ११गू शताब्दीया सुरुइ जापानी च्वमि [[मुरासाकि शिकिबु]]जुं च्वयादीगु छगू विश्वप्रसिद्ध उपन्यास खः। थुकियात हलिंया दकलय् न्हापांगु उपन्यास धकाः नं म्हसीकी। थ्व सफू 'हेयान काल' (Heian Period) या जापानी लाय्‌कूया जीवन, मतिना, व राजनीति क्यनीगु छगू तःधंगु स्रोत खः। थ्व सफू मुरासाकी शिकिबु धइम्ह छम्ह लानीया सेवाय् च्वंम्ह मिसां च्वयादीगु खः। थुकी ५४पू अध्याय दु व थ्व सफू च्वयेत वय्‌कःयात यक्व दँ माःगु खः। थ्व उपन्यासया भाषा व शैली उगु ईया कूलीन वर्ग, जीवनशैली, व शिष्टाचार क्यनेत तसकं ग्वहालि याःगु दु। ==सैन्य== ===सामुराई=== {{मू पौ|सामुराई}} सामुराई (Samurai) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया कुलीन सैन्य व योद्धा वर्ग खः। इपिंसं जापानी इतिहासया १०गू शताब्दी निसें १९गू शताब्दीया मेइजी पुनर्स्थापना तक्क तःधंगु सामाजिक व राजनीतिक भूमिका म्हितल। सामुराईतेसं "बुशिदो" (Bushido) धइगु कडा आचारसंहिताया पालना यायेमागु परम्परा दत, गुकिं वफादारी, आत्म-अनुशासन, साहस व सम्मानयात प्राथमिकता बी। वय्कःपिंसं निगु खड्ग (कताना व वाकिजाशी) थःगु म्हसीकाया रूपय् कुबिइगु या। हेइआन कालया लिपांगु ईलय् शक्तिशाली जुया वःपिं सामुराईतेसं लिपा कामाकुरा, मुरोमाची व एदो शोगुनत (सैन्य सरकार) दयेकाः जापानय् शासन यात। एदो कालया शान्तिपूर्ण ईलय् सामुराईतेसं प्रशासक, सैन्य व शिक्षकया रूपय् नं ज्या यात। १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् सामन्ती व्यवस्था सिधःसां सामुराई संस्कृति व विचाःतेसं आधुनिक जापानी समाजयात आः नं प्रभावित यानाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[जापान]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Heian period]] qya692hkqhu7gayfh52vnw21inw06ic 1126493 1126492 2026-09-28T13:11:19Z Eukesh 11 /* सैन्य */ 1126493 wikitext text/x-wiki '''हेइआन काल''' (Heian period) [[जापान]]या इतिहासय् ई.सं. ७९४ निसें ११८५ तक्कया छगू महत्त्वपूर्ण संस्कृतिक व राजनीतिक ई खः। थ्व ईया सुरु सम्राट् मुन्मुं राजधानी हेइआन-क्यो (आःया क्योतो) य् स्थानान्तरण यायेगु नापं जुल। थ्व ई जापानी इतिहासया शास्त्रीय काल खः, गुकिं चीनया प्रभाव स्वयाः जापानी स्वदेशी संस्कृति, कला व साहित्यया विकासयात प्रोत्साहन बिल। फुजि वारा खलः (Fujiwara clan) तेसं थ्व ईलय् सम्राटया नामय् धकिं ल्युने च्वनाः वास्तविक शासन यात। थ्व हे ईलय् जापानी लिपि काना (Kana) या विकास जुल, गुकिं मिसा च्वमितेत साहित्यय् तःधंगु योगदान बिइत आधार दयेकल। [[मुरासाकी शिकिबु]]या "[[गेन्जीया बाखँ]]" (The Tale of Genji) थ्व हे ईया प्रसिद्ध च्वसु खः। लिपा प्रान्तीय सामन्त व सैन्य वर्ग (सामुराई) या शक्ति अप्वया वनाः हेइआन कालया अन्त जुल व [[कामाकुरा शोगुनत]] सुरु जुल। ==साहित्य== थ्व काल हलिं साहित्यया छगू महत्वपूर्ण काल ख। थ्व कालय् विकशित जूगु काना लिपिया हुनिइ यक्व मनूतेसं च्वये/ब्वने फत। थ्व कालय् हलिंया न्हापांगु [[उपन्यास]] [[गेन्जीया बाखँ]] मिसा च्वमि [[मुरासाकी शिकिबु]]जुं च्वयादिल। ===गेन्जीया बाखँ=== {{मू पौ|गेन्जीया बाखँ}} '''गेन्जीया बाखँ''' (जापानी: 源氏物語, ''Genji Monogatari'') ११गू शताब्दीया सुरुइ जापानी च्वमि [[मुरासाकि शिकिबु]]जुं च्वयादीगु छगू विश्वप्रसिद्ध उपन्यास खः। थुकियात हलिंया दकलय् न्हापांगु उपन्यास धकाः नं म्हसीकी। थ्व सफू 'हेयान काल' (Heian Period) या जापानी लाय्‌कूया जीवन, मतिना, व राजनीति क्यनीगु छगू तःधंगु स्रोत खः। थ्व सफू मुरासाकी शिकिबु धइम्ह छम्ह लानीया सेवाय् च्वंम्ह मिसां च्वयादीगु खः। थुकी ५४पू अध्याय दु व थ्व सफू च्वयेत वय्‌कःयात यक्व दँ माःगु खः। थ्व उपन्यासया भाषा व शैली उगु ईया कूलीन वर्ग, जीवनशैली, व शिष्टाचार क्यनेत तसकं ग्वहालि याःगु दु। ==सैन्य== ===सामुराई=== {{मू पौ|सामुराई}} सामुराई (Samurai) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया कुलीन सैन्य व योद्धा वर्ग खः। इपिंसं जापानी इतिहासया १०गू शताब्दी निसें १९गू शताब्दीया मेइजी पुनर्स्थापना तक्क तःधंगु सामाजिक व राजनीतिक भूमिका म्हितल। सामुराईतेसं "बुशिदो" (Bushido) धइगु कडा आचारसंहिताया पालना यायेमागु परम्परा दत, गुकिं वफादारी, आत्म-अनुशासन, साहस व सम्मानयात प्राथमिकता बी। वय्कःपिंसं निगु खड्ग (कताना व वाकिजाशी) थःगु म्हसीकाया रूपय् कुबिइगु या। हेइआन कालया लिपांगु ईलय् शक्तिशाली जुया वःपिं सामुराईतेसं लिपा कामाकुरा, मुरोमाची व एदो शोगुनत (सैन्य सरकार) दयेकाः जापानय् शासन यात। एदो कालया शान्तिपूर्ण ईलय् सामुराईतेसं प्रशासक, सैन्य व शिक्षकया रूपय् नं ज्या यात। १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् सामन्ती व्यवस्था सिधःसां सामुराई संस्कृति व विचाःतेसं आधुनिक जापानी समाजयात आः नं प्रभावित यानाच्वंगु दु। ===निन्जा=== {{मू पौ|निन्जा}} निन्जा (Ninja) वा शिनोबी (Shinobi) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया गुप्तचर, छापामार योद्धा व हत्यारा (assassin) खः। इपिंस साधारणतया सामुराईतेगु औपचारिक आचारसंहिता (बुशिदो) या सिमा पिने गुप्त ज्या यायेगु या। निन्जातेगु मू ज्याय् गुप्तचरी, तोडफोड, घुसपैठ, व दुश्मनया योजना निष्फल यायेगु लाः। इगा (Iga) व कोगा (Kōga) क्षेत्रत निन्जा परम्परा व तालिमया मू केन्द्रया रूपय् नांजाः। इपिंसं विशेष ल्वाभः दसु शुरिकेन (कुनि/मिला ल्वाभः), कुनाई, व विष तथा भेष हिलेगु ज्या छ्येलिगु या। जापानी Sengoku (गृहयुद्ध) या ईलय् थीथी दाइम्यो (सामन्त) निसें निन्जातेगु तःधंगु छ्येलिगु यात। एदो कालय् शान्ति कायम जुया वयेधुंकाः निन्जातेगु लोकप्रियता लोककथा, नाटक व आख्यानय् अप्वया वन। आःया आधुनिक पप कल्चरय् निन्जा छगू लोकंह्वागु रहस्यमयी पात्रया रूपय् स्थापित दु। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[जापान]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Heian period]] 462edwiwdtl3ferqg4zjkn2l2bk5m0f 0 308857 1126464 2026-09-28T12:37:32Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Heian period]] to [[हेइआन काल]] 1126464 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[हेइआन काल]] 04lfbrnp4pmoizbn46kyrrzijrfpg4i 0 308858 1126465 2026-09-28T12:38:36Z Eukesh 11 Redirected page to [[मुरासाकि शिकिबु]] 1126465 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[मुरासाकि शिकिबु]] t0n57pf7wime0qskv68af65zmbiec98 0 308859 1126469 2026-09-28T12:49:37Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''जिन राजवंश''' (Great Jin dynasty) ई.सं. १११५ निसें १२३४ तक्क उत्तर चीनय् शासन याःगु जुर्चेन (Jurchen) जातिया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था वानयान अगुदा (Wanyan Aguda)जुं [[लियौ राजवंश]]यात त्याकाः याःगु खः। जिन... 1126469 wikitext text/x-wiki '''जिन राजवंश''' (Great Jin dynasty) ई.सं. १११५ निसें १२३४ तक्क उत्तर चीनय् शासन याःगु जुर्चेन (Jurchen) जातिया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था वानयान अगुदा (Wanyan Aguda)जुं [[लियौ राजवंश]]यात त्याकाः याःगु खः। जिन राजवंशं ई.सं. ११२७ य् [[सोङ राजवंश]]या राजधानी [[काइफेङ]] कब्जा यानाः सोङयात दक्षिण चीनय् लितः वनेत बाध्य यात (जिङ्काङ काण्ड)। थ्व स्वया लिपा जिन व दक्षिण सोङ राजवंशया दथुइ ताःहाकःगु युद्ध व व्यापारिक स्वापू दयाच्वन। थ्व साम्राज्यं चिनियाँ प्रशासनिक प्रणाली, संस्कृति व नीति नालाकाल। जिन साम्राज्यं उत्तर चीनया बुंज्या व व्यापारयात तःधंगु प्रवर्धन बिल। लिपा १३गू शताब्दीया सुरुइ [[चिङ्गीस खान]]या नेतृत्वय् [[मङ्गोल साम्राज्य]]या आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल व दक्षिण सोङया संयुक्त सेनां ई.सं. १२३४ य् [[जिन साम्राज्य]]या पूर्ण विनाश यात। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:चीनया इतिहास]] [[en:Jin dynasty (1115–1234)]] t86aykzhhvt1a9wyuhy4ep35iriatji 1126470 1126469 2026-09-28T12:49:54Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Jin dynasty (1115–1234)]] to [[जिन राजवंश]] 1126469 wikitext text/x-wiki '''जिन राजवंश''' (Great Jin dynasty) ई.सं. १११५ निसें १२३४ तक्क उत्तर चीनय् शासन याःगु जुर्चेन (Jurchen) जातिया राजवंश खः। थुकिया पलिस्था वानयान अगुदा (Wanyan Aguda)जुं [[लियौ राजवंश]]यात त्याकाः याःगु खः। जिन राजवंशं ई.सं. ११२७ य् [[सोङ राजवंश]]या राजधानी [[काइफेङ]] कब्जा यानाः सोङयात दक्षिण चीनय् लितः वनेत बाध्य यात (जिङ्काङ काण्ड)। थ्व स्वया लिपा जिन व दक्षिण सोङ राजवंशया दथुइ ताःहाकःगु युद्ध व व्यापारिक स्वापू दयाच्वन। थ्व साम्राज्यं चिनियाँ प्रशासनिक प्रणाली, संस्कृति व नीति नालाकाल। जिन साम्राज्यं उत्तर चीनया बुंज्या व व्यापारयात तःधंगु प्रवर्धन बिल। लिपा १३गू शताब्दीया सुरुइ [[चिङ्गीस खान]]या नेतृत्वय् [[मङ्गोल साम्राज्य]]या आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल व दक्षिण सोङया संयुक्त सेनां ई.सं. १२३४ य् [[जिन साम्राज्य]]या पूर्ण विनाश यात। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:चीनया इतिहास]] [[en:Jin dynasty (1115–1234)]] t86aykzhhvt1a9wyuhy4ep35iriatji 0 308860 1126471 2026-09-28T12:49:54Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Jin dynasty (1115–1234)]] to [[जिन राजवंश]] 1126471 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[जिन राजवंश]] ajrw1059li4hk912puygzenfcn95efy 0 308861 1126473 2026-09-28T12:55:15Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''लियौ राजवंश''' (Liao dynasty) ई.सं. ९१६ निसें ११२५ तक्क उत्तर-पूर्व एसिया व उत्तरी चीनय् शासन याःगु खितान (Khitan) जातिया साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था येलु अबाओजी (Yelu Abaoji) नं याःगु खः। थ्व साम्राज... 1126473 wikitext text/x-wiki '''लियौ राजवंश''' (Liao dynasty) ई.सं. ९१६ निसें ११२५ तक्क उत्तर-पूर्व एसिया व उत्तरी चीनय् शासन याःगु खितान (Khitan) जातिया साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था येलु अबाओजी (Yelu Abaoji) नं याःगु खः। थ्व साम्राज्यं उत्तर चीनया १६ गु प्रान्त, मङ्गोलिया व कोरियाया छुं भागय् शासन यात। लियौ शासकतेसं थःगु खितान संस्कृति व चिनिया हान संस्कृति निगुलिंयात समानान्तर रूपं न्ह्याकेगु "द्वैध प्रशासनिक प्रणाली" (dual administration system) लागू यात। थ्व साम्राज्य सोङ राजवंशया तःधंगु सामरिक प्रतिद्वंद्वी खः व ई.सं. १००५ या चान्याङ सन्धि (Chanyuan Treaty) नापं सोङ निसें वार्षिक कर कायेगु ज्या न्ह्यथल। थ्व ईलय् [[बुद्ध धर्म]] व वास्तुकलाया तःधंगु प्रगति जुल। लिपा जुर्चेन जातिया जिन राजवंशं मङ्गोलतेगु ग्वहालि कायाः ई.सं. ११२५ य् लियौ साम्राज्ययात क्वथल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:चीनया इतिहास]] [[en:Liao dynasty]] azegealdi10yyaczdwyjw862zzxkp9o 1126474 1126473 2026-09-28T12:55:24Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Liao dynasty]] to [[लियौ राजवंश]] 1126473 wikitext text/x-wiki '''लियौ राजवंश''' (Liao dynasty) ई.सं. ९१६ निसें ११२५ तक्क उत्तर-पूर्व एसिया व उत्तरी चीनय् शासन याःगु खितान (Khitan) जातिया साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था येलु अबाओजी (Yelu Abaoji) नं याःगु खः। थ्व साम्राज्यं उत्तर चीनया १६ गु प्रान्त, मङ्गोलिया व कोरियाया छुं भागय् शासन यात। लियौ शासकतेसं थःगु खितान संस्कृति व चिनिया हान संस्कृति निगुलिंयात समानान्तर रूपं न्ह्याकेगु "द्वैध प्रशासनिक प्रणाली" (dual administration system) लागू यात। थ्व साम्राज्य सोङ राजवंशया तःधंगु सामरिक प्रतिद्वंद्वी खः व ई.सं. १००५ या चान्याङ सन्धि (Chanyuan Treaty) नापं सोङ निसें वार्षिक कर कायेगु ज्या न्ह्यथल। थ्व ईलय् [[बुद्ध धर्म]] व वास्तुकलाया तःधंगु प्रगति जुल। लिपा जुर्चेन जातिया जिन राजवंशं मङ्गोलतेगु ग्वहालि कायाः ई.सं. ११२५ य् लियौ साम्राज्ययात क्वथल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:चीनया इतिहास]] [[en:Liao dynasty]] azegealdi10yyaczdwyjw862zzxkp9o 0 308862 1126475 2026-09-28T12:55:24Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Liao dynasty]] to [[लियौ राजवंश]] 1126475 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[लियौ राजवंश]] gr8qsk8igm8eo7nd5haknn73oq837bg 0 308863 1126477 2026-09-28T12:58:51Z Eukesh 11 Redirected page to [[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]] 1126477 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]] 23sqbm3yo4jii6te89v8ifnsx3hygnl 0 308864 1126478 2026-09-28T12:59:25Z Eukesh 11 Redirected page to [[लियौ राजवंश]] 1126478 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[लियौ राजवंश]] gr8qsk8igm8eo7nd5haknn73oq837bg 0 308865 1126479 2026-09-28T12:59:44Z Eukesh 11 Redirected page to [[जिन राजवंश]] 1126479 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[जिन राजवंश]] ajrw1059li4hk912puygzenfcn95efy 0 308866 1126480 2026-09-28T13:00:55Z Eukesh 11 Redirected page to [[मंगोल साम्राज्य]] 1126480 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[मंगोल साम्राज्य]] gfilpy8mhr99y8in91cwnp14nvlrpbv 0 308867 1126481 2026-09-28T13:01:13Z Eukesh 11 Redirected page to [[मंगोल साम्राज्य]] 1126481 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[मंगोल साम्राज्य]] gfilpy8mhr99y8in91cwnp14nvlrpbv 0 308868 1126482 2026-09-28T13:05:02Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''निन्जा''' (Ninja) वा शिनोबी (Shinobi) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया गुप्तचर, छापामार योद्धा व हत्यारा (assassin) खः। इपिंस साधारणतया [[सामुराई]]तेगु औपचारिक आचारसंहिता ([[बुशिदो]]) या सिमा पिने गुप्त ज... 1126482 wikitext text/x-wiki '''निन्जा''' (Ninja) वा शिनोबी (Shinobi) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया गुप्तचर, छापामार योद्धा व हत्यारा (assassin) खः। इपिंस साधारणतया [[सामुराई]]तेगु औपचारिक आचारसंहिता ([[बुशिदो]]) या सिमा पिने गुप्त ज्या यायेगु या। निन्जातेगु मू ज्याय् गुप्तचरी, तोडफोड, घुसपैठ, व दुश्मनया योजना निष्फल यायेगु लाः। इगा (Iga) व कोगा (Kōga) क्षेत्रत निन्जा परम्परा व तालिमया मू केन्द्रया रूपय् नांजाः। इपिंसं विशेष ल्वाभः दसु शुरिकेन (कुनि/मिला ल्वाभः), कुनाई, व विष तथा भेष हिलेगु ज्या छ्येलिगु या। जापानी Sengoku (गृहयुद्ध) या ईलय् थीथी दाइम्यो (सामन्त) निसें निन्जातेगु तःधंगु छ्येलिगु यात। [[एदो काल]]य् शान्ति कायम जुया वयेधुंकाः निन्जातेगु लोकप्रियता लोककथा, नाटक व आख्यानय् अप्वया वन। आःया आधुनिक [[पप कल्चर]]य् निन्जा छगू लोकंह्वागु रहस्यमयी पात्रया रूपय् स्थापित दु। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Ninja]] ryhb5ur0m15hwqf3nw734vdr2fhbs7k 1126483 1126482 2026-09-28T13:05:09Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Ninja]] to [[निन्जा]] 1126482 wikitext text/x-wiki '''निन्जा''' (Ninja) वा शिनोबी (Shinobi) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया गुप्तचर, छापामार योद्धा व हत्यारा (assassin) खः। इपिंस साधारणतया [[सामुराई]]तेगु औपचारिक आचारसंहिता ([[बुशिदो]]) या सिमा पिने गुप्त ज्या यायेगु या। निन्जातेगु मू ज्याय् गुप्तचरी, तोडफोड, घुसपैठ, व दुश्मनया योजना निष्फल यायेगु लाः। इगा (Iga) व कोगा (Kōga) क्षेत्रत निन्जा परम्परा व तालिमया मू केन्द्रया रूपय् नांजाः। इपिंसं विशेष ल्वाभः दसु शुरिकेन (कुनि/मिला ल्वाभः), कुनाई, व विष तथा भेष हिलेगु ज्या छ्येलिगु या। जापानी Sengoku (गृहयुद्ध) या ईलय् थीथी दाइम्यो (सामन्त) निसें निन्जातेगु तःधंगु छ्येलिगु यात। [[एदो काल]]य् शान्ति कायम जुया वयेधुंकाः निन्जातेगु लोकप्रियता लोककथा, नाटक व आख्यानय् अप्वया वन। आःया आधुनिक [[पप कल्चर]]य् निन्जा छगू लोकंह्वागु रहस्यमयी पात्रया रूपय् स्थापित दु। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Ninja]] ryhb5ur0m15hwqf3nw734vdr2fhbs7k 1126485 1126483 2026-09-28T13:05:22Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1126485 wikitext text/x-wiki '''निन्जा''' (Ninja) वा शिनोबी (Shinobi) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया गुप्तचर, छापामार योद्धा व हत्यारा (assassin) खः। इपिंस साधारणतया [[सामुराई]]तेगु औपचारिक आचारसंहिता ([[बुशिदो]]) या सिमा पिने गुप्त ज्या यायेगु या। निन्जातेगु मू ज्याय् गुप्तचरी, तोडफोड, घुसपैठ, व दुश्मनया योजना निष्फल यायेगु लाः। इगा (Iga) व कोगा (Kōga) क्षेत्रत निन्जा परम्परा व तालिमया मू केन्द्रया रूपय् नांजाः। इपिंसं विशेष ल्वाभः दसु शुरिकेन (कुनि/मिला ल्वाभः), कुनाई, व विष तथा भेष हिलेगु ज्या छ्येलिगु या। जापानी Sengoku (गृहयुद्ध) या ईलय् थीथी दाइम्यो (सामन्त) निसें निन्जातेगु तःधंगु छ्येलिगु यात। [[एदो काल]]य् शान्ति कायम जुया वयेधुंकाः निन्जातेगु लोकप्रियता लोककथा, नाटक व आख्यानय् अप्वया वन। आःया आधुनिक [[पप कल्चर]]य् निन्जा छगू लोकंह्वागु रहस्यमयी पात्रया रूपय् स्थापित दु। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[जापान]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Ninja]] pcd9jayndwp4c852w9bsyyanv795f4d 0 308869 1126484 2026-09-28T13:05:09Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Ninja]] to [[निन्जा]] 1126484 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[निन्जा]] aw3iws6icbngylfdykifgx5lu149kqu 0 308870 1126487 2026-09-28T13:09:08Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''सामुराई''' (Samurai) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया कुलीन सैन्य व योद्धा वर्ग खः। इपिंसं जापानी इतिहासया १०गू शताब्दी निसें १९गू शताब्दीया [[मेइजी पुनर्स्थापना]] तक्क तःधंगु सामाजिक व रा... 1126487 wikitext text/x-wiki '''सामुराई''' (Samurai) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया कुलीन सैन्य व योद्धा वर्ग खः। इपिंसं जापानी इतिहासया १०गू शताब्दी निसें १९गू शताब्दीया [[मेइजी पुनर्स्थापना]] तक्क तःधंगु सामाजिक व राजनीतिक भूमिका म्हितल। सामुराईतेसं "[[बुशिदो]]" (Bushido) धइगु कडा आचारसंहिताया पालना यायेमागु परम्परा दत, गुकिं वफादारी, आत्म-अनुशासन, साहस व सम्मानयात प्राथमिकता बी। वय्कःपिंसं निगु खड्ग (कताना व वाकिजाशी) थःगु म्हसीकाया रूपय् कुबिइगु या। [[हेइआन काल]]या लिपांगु ईलय् शक्तिशाली जुया वःपिं सामुराईतेसं लिपा कामाकुरा, मुरोमाची व एदो शोगुनत (सैन्य सरकार) दयेकाः जापानय् शासन यात। एदो कालया शान्तिपूर्ण ईलय् सामुराईतेसं प्रशासक, सैन्य व शिक्षकया रूपय् नं ज्या यात। १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् सामन्ती व्यवस्था सिधःसां सामुराई संस्कृति व विचाःतेसं आधुनिक जापानी समाजयात आः नं प्रभावित यानाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[जापान]] * [[जापानया इतिहास]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Samurai]] 789kd5lq1uvvupzpz0sb0qxoaawhbv0 1126488 1126487 2026-09-28T13:09:16Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Samurai]] to [[सामुराई]] 1126487 wikitext text/x-wiki '''सामुराई''' (Samurai) प्राचीन व मध्यकालीन जापानया कुलीन सैन्य व योद्धा वर्ग खः। इपिंसं जापानी इतिहासया १०गू शताब्दी निसें १९गू शताब्दीया [[मेइजी पुनर्स्थापना]] तक्क तःधंगु सामाजिक व राजनीतिक भूमिका म्हितल। सामुराईतेसं "[[बुशिदो]]" (Bushido) धइगु कडा आचारसंहिताया पालना यायेमागु परम्परा दत, गुकिं वफादारी, आत्म-अनुशासन, साहस व सम्मानयात प्राथमिकता बी। वय्कःपिंसं निगु खड्ग (कताना व वाकिजाशी) थःगु म्हसीकाया रूपय् कुबिइगु या। [[हेइआन काल]]या लिपांगु ईलय् शक्तिशाली जुया वःपिं सामुराईतेसं लिपा कामाकुरा, मुरोमाची व एदो शोगुनत (सैन्य सरकार) दयेकाः जापानय् शासन यात। एदो कालया शान्तिपूर्ण ईलय् सामुराईतेसं प्रशासक, सैन्य व शिक्षकया रूपय् नं ज्या यात। १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् सामन्ती व्यवस्था सिधःसां सामुराई संस्कृति व विचाःतेसं आधुनिक जापानी समाजयात आः नं प्रभावित यानाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[जापान]] * [[जापानया इतिहास]] [[पुचः:जापानया इतिहास]] [[en:Samurai]] 789kd5lq1uvvupzpz0sb0qxoaawhbv0 0 308871 1126489 2026-09-28T13:09:16Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Samurai]] to [[सामुराई]] 1126489 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[सामुराई]] qktsbyf2fh5uzt0aq95sddqd1eo3ecw 0 308872 1126496 2026-09-28T13:16:18Z Eukesh 11 Redirected page to [[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]] 1126496 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[न्यागु राजवंश व झिगु राज्यया काल]] 23sqbm3yo4jii6te89v8ifnsx3hygnl 0 308873 1126497 2026-09-28T13:18:31Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''सुई राजवंश''' (Sui dynasty) ई.सं. ५८१ निसें ६१८ तक्क चीनय् शासन याःगु अल्पकालीन सा अल्पसङ्ख्यक एकीकरणकर्ता राजवंश खः। थुकिया पलिस्था सम्राट् वेन (याङ जियान) नं उत्तर व दक्षिण राजवंशया तःध... 1126497 wikitext text/x-wiki '''सुई राजवंश''' (Sui dynasty) ई.सं. ५८१ निसें ६१८ तक्क चीनय् शासन याःगु अल्पकालीन सा अल्पसङ्ख्यक एकीकरणकर्ता राजवंश खः। थुकिया पलिस्था सम्राट् वेन (याङ जियान) नं उत्तर व दक्षिण राजवंशया तःधंगु विभाजनयात सिधयेकाः याःगु खः। सुई राजवंशं चीनयात ४०० दँ लिपा हाकनः छप्पँ यात व केन्द्रीय प्रशासनिक संरचना दयेकल। थ्व राजवंशं महान धः (Grand Canal) दयेकेगु तःधंगु ज्या यात, गुकिं उत्तर व दक्षिण चीनया व्यापारयात स्वायेगु ज्या यात। अथेहे चिनियाँ पःखाः (Great Wall) या पुनर्निर्माण व प्रशासनिक परीक्षा प्रणाली (Imperial Examination) या जग नं थ्व हे ईलय् तःगु खः। तर सम्राट् याङया कोरिया ([[गोर्यो]]) विरुद्धया असफल व थिकेगु सैन्य अभियान व तःधंगु निर्माण ज्यां यानाः जनताय् असन्तोष अप्वल। थुकिया कारणं व्यापक विद्रोह जुल व ई.सं. ६१८ य् सुई राजवंशया पतन जुयाः [[ताङ राजवंश]]या उदय जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:चीनया इतिहास]] [[en:Sui dynasty]] ff0kc6zy4e306pyn0m9irj0y0o2q7nm 1126498 1126497 2026-09-28T13:18:38Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Sui dynasty]] to [[सुई राजवंश]] 1126497 wikitext text/x-wiki '''सुई राजवंश''' (Sui dynasty) ई.सं. ५८१ निसें ६१८ तक्क चीनय् शासन याःगु अल्पकालीन सा अल्पसङ्ख्यक एकीकरणकर्ता राजवंश खः। थुकिया पलिस्था सम्राट् वेन (याङ जियान) नं उत्तर व दक्षिण राजवंशया तःधंगु विभाजनयात सिधयेकाः याःगु खः। सुई राजवंशं चीनयात ४०० दँ लिपा हाकनः छप्पँ यात व केन्द्रीय प्रशासनिक संरचना दयेकल। थ्व राजवंशं महान धः (Grand Canal) दयेकेगु तःधंगु ज्या यात, गुकिं उत्तर व दक्षिण चीनया व्यापारयात स्वायेगु ज्या यात। अथेहे चिनियाँ पःखाः (Great Wall) या पुनर्निर्माण व प्रशासनिक परीक्षा प्रणाली (Imperial Examination) या जग नं थ्व हे ईलय् तःगु खः। तर सम्राट् याङया कोरिया ([[गोर्यो]]) विरुद्धया असफल व थिकेगु सैन्य अभियान व तःधंगु निर्माण ज्यां यानाः जनताय् असन्तोष अप्वल। थुकिया कारणं व्यापक विद्रोह जुल व ई.सं. ६१८ य् सुई राजवंशया पतन जुयाः [[ताङ राजवंश]]या उदय जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:चीनया इतिहास]] [[en:Sui dynasty]] ff0kc6zy4e306pyn0m9irj0y0o2q7nm 0 308874 1126499 2026-09-28T13:18:38Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Sui dynasty]] to [[सुई राजवंश]] 1126499 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[सुई राजवंश]] gvm9nfc60bd518vwgieworkigaxdonr 0 308875 1126501 2026-09-28T13:25:32Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''सँदेय् साम्राज्य''' (Tibetan Empire) ७गू निसें ९गू शताब्दी तक्क सँदेय् पठार व मध्य एसियाय् दयाच्वंगु छगू शक्तिशाली साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था [[स्रोङ्चन गोम्पो]]जुं ७गू शताब्दीया पूर्व... 1126501 wikitext text/x-wiki '''सँदेय् साम्राज्य''' (Tibetan Empire) ७गू निसें ९गू शताब्दी तक्क सँदेय् पठार व मध्य एसियाय् दयाच्वंगु छगू शक्तिशाली साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था [[स्रोङ्चन गोम्पो]]जुं ७गू शताब्दीया पूर्वार्धय् थीथी सँदेय्या खलःतेत छप्पँ यानाः याःगु खः। थ्व साम्राज्यं हिमालय लागा, मध्य एसियाया सिल्क रोड नगरत व चीनया छुं भागय् थःगु प्रभाव विस्तार यात। थ्व हे ईलय् भारत, नेपाः व चीन निसें [[बुद्ध धर्म]] सँदेसय् थ्यन व [[सँदेय् लिपि]]या विकास जुल। स्रोङ्चन गोम्पों चीनया ताङ राजकुमारी व नेपाःया राजकुमारी [[भृकुटी]] नाप इहिपा यानाः राजनीतिक स्वापू दयेकूगु इतिहास दु। सँदेय्या सेनां ई.सं. ७६३स ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन तक्क कब्जा याःगु खः। ९गू शताब्दीया मध्यय् गृहयुद्ध व धार्मिक संघर्षया कारणं थ्व साम्राज्य ब्वथलाः पतन जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[सँदेय्]] [[पुचः:सँदेय्या इतिहास]] [[पुचः:सँदेय्]] [[en:Tibetan Empire]] ngyg7acpty160rggizlrp9ux534jk4d 1126502 1126501 2026-09-28T13:25:41Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Tibetan Empire]] to [[सँदेय् साम्राज्य]] 1126501 wikitext text/x-wiki '''सँदेय् साम्राज्य''' (Tibetan Empire) ७गू निसें ९गू शताब्दी तक्क सँदेय् पठार व मध्य एसियाय् दयाच्वंगु छगू शक्तिशाली साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था [[स्रोङ्चन गोम्पो]]जुं ७गू शताब्दीया पूर्वार्धय् थीथी सँदेय्या खलःतेत छप्पँ यानाः याःगु खः। थ्व साम्राज्यं हिमालय लागा, मध्य एसियाया सिल्क रोड नगरत व चीनया छुं भागय् थःगु प्रभाव विस्तार यात। थ्व हे ईलय् भारत, नेपाः व चीन निसें [[बुद्ध धर्म]] सँदेसय् थ्यन व [[सँदेय् लिपि]]या विकास जुल। स्रोङ्चन गोम्पों चीनया ताङ राजकुमारी व नेपाःया राजकुमारी [[भृकुटी]] नाप इहिपा यानाः राजनीतिक स्वापू दयेकूगु इतिहास दु। सँदेय्या सेनां ई.सं. ७६३स ताङ साम्राज्यया राजधानी चाङआन तक्क कब्जा याःगु खः। ९गू शताब्दीया मध्यय् गृहयुद्ध व धार्मिक संघर्षया कारणं थ्व साम्राज्य ब्वथलाः पतन जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[सँदेय्]] [[पुचः:सँदेय्या इतिहास]] [[पुचः:सँदेय्]] [[en:Tibetan Empire]] ngyg7acpty160rggizlrp9ux534jk4d 0 308876 1126503 2026-09-28T13:25:41Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Tibetan Empire]] to [[सँदेय् साम्राज्य]] 1126503 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[सँदेय् साम्राज्य]] qnfhymeyp4ahxpcjlzs71z9djg5bl60 0 308877 1126507 2026-09-28T13:37:22Z Eukesh 11 Redirected page to [[चेंगिस खान]] 1126507 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[चेंगिस खान]] r5ekvrzgoopg4igudiip7ntokoeupjf 0 308878 1126508 2026-09-28T13:44:21Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''कुब्लाइ खान''' १३गू शताब्दीया छम्ह महान् मङ्गोल शासक, योद्धा व चीनया [[युआन राजवंश]]या पलिस्थामि खः। वय्कः [[मङ्गोल साम्राज्य]]या पलिस्थामि [[चिङ्गीस खान]]या छेय् व तोलुइया काय् खः। ई... 1126508 wikitext text/x-wiki '''कुब्लाइ खान''' १३गू शताब्दीया छम्ह महान् मङ्गोल शासक, योद्धा व चीनया [[युआन राजवंश]]या पलिस्थामि खः। वय्कः [[मङ्गोल साम्राज्य]]या पलिस्थामि [[चिङ्गीस खान]]या छेय् व तोलुइया काय् खः। ई.सं. १२६० य् थः पासा व थःथितितेत त्याकाः वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया "खागान" (तःधंम्ह खान) जुल। ई.सं. १२७१ य् वय्कलं चीनय् मङ्गोल शासनयात चिनियाँ शैली बियाः आधिकारिक रूपं युआन राजवंशया पलिस्था यानादिल। वय्कलं ई.सं. १२७९ य् दक्षिण सोङ राजवंशयात पूर्ण रूपं त्याकाः न्हापांगु खुसि मुक्कं चीनयात गैर-हान (मङ्गोल) शासनया अधीनय् छप्पँ यानादिल। कुब्लाइ खानं थःगु साम्राज्यया राजधानी ददु (Dadu - आःया बेइजिङ) य् स्थानान्तरण यानादिल, गुकिं बेइजिङयात चीनया मू राजनीतिक केन्द्रया रूपय् पलिस्था यात। वय्कःया शासनकालय् सिल्क रोड (Silk Road) या लँपु सुरक्षित जुल, गुकिं यानाः युरोप व एसिया दथुइ व्यापार व सांस्कृतिक आदान-प्रदान अभूतपूर्व रूपं अप्वल। प्रसिद्ध इटालीया यात्रि [[मार्को पोलो]] थ्व हे ईलय् चीनय् वयाः कुब्लाइ खानया लाय्कूलि यक्व दँ च्वनाः ज्या याःगु खः। कुब्लाइ खानं कला, वास्तुकला व धर्मयात तःधंगु प्रवर्धन बिल; वय्कलं तिब्बती बुद्ध धर्मयात राज्यया विशेष दर्जा बियादिल। नेपाःया नांजाःम्ह कलाकार [[अरनिको]]यात लाय्कूलि च्याम्बरलेन (तःधंम्ह मन्त्री सरह) या पद बियाः [[श्वेत चैत्य]] (White Stupa) थें ज्याःगु महान् वास्तुकला दयेकेगु जिम्मेवारी बियाद्यूम्ह शासक नं कुब्लाइ खान हे खः। वय्कलं चीनया प्रशासन सुधार यायेगु, भ्वंया ध्येबा (chao) या व्यवस्थित छ्येलिज्या यायेगु व व्यापारयात प्रोत्साहन बिइगु ज्या यानादिल। अथे जुसां वय्कलं जापान (१२७४ व १२८१) व भियतनामय् याःगु सैन्य अभियान धाःसा असफल जुल। वय्कःया नीतिया कारणं मङ्गोल साम्राज्य प्यंगु स्वायत्त भागय् विभाजित जुल, गुकिलि वय्कः स्वयं चीन व पूर्वी एसियाया प्रत्यक्ष शासक जुयाच्वन। ई.सं. १२९४ य् ८० दँय् वय्कः मदयादील व वय्कःयात मङ्गोलियाया गुप्त थासय् समाधि यात। कुब्लाइ खानयात मङ्गोल व चिनियाँ इतिहासय् छम्ह दूरदर्शी, कलाप्रेमी व शक्तिशाली सम्राट् या रूपय् कायेगु या। ==स्वयादिसँ== * [[युआन राजवंश]] [[पुचः:मङ्गोल साम्राज्य]] [[en:Kublai Khan]] 7pjy7xj2w01ljuc2jyp7lmdmloigelj 1126509 1126508 2026-09-28T13:44:32Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Kublai Khan]] to [[कुब्लाइ खान]] 1126508 wikitext text/x-wiki '''कुब्लाइ खान''' १३गू शताब्दीया छम्ह महान् मङ्गोल शासक, योद्धा व चीनया [[युआन राजवंश]]या पलिस्थामि खः। वय्कः [[मङ्गोल साम्राज्य]]या पलिस्थामि [[चिङ्गीस खान]]या छेय् व तोलुइया काय् खः। ई.सं. १२६० य् थः पासा व थःथितितेत त्याकाः वय्कः मङ्गोल साम्राज्यया "खागान" (तःधंम्ह खान) जुल। ई.सं. १२७१ य् वय्कलं चीनय् मङ्गोल शासनयात चिनियाँ शैली बियाः आधिकारिक रूपं युआन राजवंशया पलिस्था यानादिल। वय्कलं ई.सं. १२७९ य् दक्षिण सोङ राजवंशयात पूर्ण रूपं त्याकाः न्हापांगु खुसि मुक्कं चीनयात गैर-हान (मङ्गोल) शासनया अधीनय् छप्पँ यानादिल। कुब्लाइ खानं थःगु साम्राज्यया राजधानी ददु (Dadu - आःया बेइजिङ) य् स्थानान्तरण यानादिल, गुकिं बेइजिङयात चीनया मू राजनीतिक केन्द्रया रूपय् पलिस्था यात। वय्कःया शासनकालय् सिल्क रोड (Silk Road) या लँपु सुरक्षित जुल, गुकिं यानाः युरोप व एसिया दथुइ व्यापार व सांस्कृतिक आदान-प्रदान अभूतपूर्व रूपं अप्वल। प्रसिद्ध इटालीया यात्रि [[मार्को पोलो]] थ्व हे ईलय् चीनय् वयाः कुब्लाइ खानया लाय्कूलि यक्व दँ च्वनाः ज्या याःगु खः। कुब्लाइ खानं कला, वास्तुकला व धर्मयात तःधंगु प्रवर्धन बिल; वय्कलं तिब्बती बुद्ध धर्मयात राज्यया विशेष दर्जा बियादिल। नेपाःया नांजाःम्ह कलाकार [[अरनिको]]यात लाय्कूलि च्याम्बरलेन (तःधंम्ह मन्त्री सरह) या पद बियाः [[श्वेत चैत्य]] (White Stupa) थें ज्याःगु महान् वास्तुकला दयेकेगु जिम्मेवारी बियाद्यूम्ह शासक नं कुब्लाइ खान हे खः। वय्कलं चीनया प्रशासन सुधार यायेगु, भ्वंया ध्येबा (chao) या व्यवस्थित छ्येलिज्या यायेगु व व्यापारयात प्रोत्साहन बिइगु ज्या यानादिल। अथे जुसां वय्कलं जापान (१२७४ व १२८१) व भियतनामय् याःगु सैन्य अभियान धाःसा असफल जुल। वय्कःया नीतिया कारणं मङ्गोल साम्राज्य प्यंगु स्वायत्त भागय् विभाजित जुल, गुकिलि वय्कः स्वयं चीन व पूर्वी एसियाया प्रत्यक्ष शासक जुयाच्वन। ई.सं. १२९४ य् ८० दँय् वय्कः मदयादील व वय्कःयात मङ्गोलियाया गुप्त थासय् समाधि यात। कुब्लाइ खानयात मङ्गोल व चिनियाँ इतिहासय् छम्ह दूरदर्शी, कलाप्रेमी व शक्तिशाली सम्राट् या रूपय् कायेगु या। ==स्वयादिसँ== * [[युआन राजवंश]] [[पुचः:मङ्गोल साम्राज्य]] [[en:Kublai Khan]] 7pjy7xj2w01ljuc2jyp7lmdmloigelj 0 308879 1126510 2026-09-28T13:44:32Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Kublai Khan]] to [[कुब्लाइ खान]] 1126510 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[कुब्लाइ खान]] k10gweb3npu20h1q9xhmzci7tylpwfu 0 308880 1126515 2026-09-28T14:00:02Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''अक कोयुनलु''' (Aq Qoyunlu) वा "तुयु फै दुपिं तुर्कमेन" १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अनातोलिया]], [[अजरबैजान]], [[इराक]] व [[इरान]]या छुं भागय् शासन याःगु छगू सुन्नी तुर्कमेन आदिवासी महासंघ खः। थु... 1126515 wikitext text/x-wiki '''अक कोयुनलु''' (Aq Qoyunlu) वा "तुयु फै दुपिं तुर्कमेन" १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अनातोलिया]], [[अजरबैजान]], [[इराक]] व [[इरान]]या छुं भागय् शासन याःगु छगू सुन्नी तुर्कमेन आदिवासी महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातितेसं याःगु खः। १५गू शताब्दीया मध्यय् उजुन हसन (Uzun Hasan) या नेतृत्वय् थ्व राज्यं तःधंगु शक्ति कायेफत व प्रतिद्वंद्वी कारा कोयुनलु (Qara Qoyunlu)यात त्याकाः थःगु साम्राज्य विस्तार यात। अक कोयुनलुं फारसी संस्कृति, कला व इस्लामिक वास्तुकलायात प्रोत्साहन बिल। थ्व राज्यया [[ओटोमन साम्राज्य]] नाप ताःहाकःगु सैन्य व राजनीतिक प्रतिस्पर्धा जुयाच्वन। उजुन हसनं युरोपीय शक्तित नाप स्वापू दयेकाः ओटोमन विरुद्ध गठबन्धन दयेकेगु कुतः याःगु खः। लिपा १५०१ य् शाह इस्माइल सफाविदं थ्व राज्ययात त्याकाः [[सफाविद साम्राज्य]]या पलिस्था यात, गुकिं अक कोयुनलुया अन्त जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[मध्य एसिया]] [[पुचः:एसियाया इतिहास]] [[en:Aq Qoyunlu]] 94s5c9y64xgrehdykx9zyotk3ztx4st 1126516 1126515 2026-09-28T14:00:13Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Aq Qoyunlu]] to [[अक कोयुनलु]] 1126515 wikitext text/x-wiki '''अक कोयुनलु''' (Aq Qoyunlu) वा "तुयु फै दुपिं तुर्कमेन" १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अनातोलिया]], [[अजरबैजान]], [[इराक]] व [[इरान]]या छुं भागय् शासन याःगु छगू सुन्नी तुर्कमेन आदिवासी महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातितेसं याःगु खः। १५गू शताब्दीया मध्यय् उजुन हसन (Uzun Hasan) या नेतृत्वय् थ्व राज्यं तःधंगु शक्ति कायेफत व प्रतिद्वंद्वी कारा कोयुनलु (Qara Qoyunlu)यात त्याकाः थःगु साम्राज्य विस्तार यात। अक कोयुनलुं फारसी संस्कृति, कला व इस्लामिक वास्तुकलायात प्रोत्साहन बिल। थ्व राज्यया [[ओटोमन साम्राज्य]] नाप ताःहाकःगु सैन्य व राजनीतिक प्रतिस्पर्धा जुयाच्वन। उजुन हसनं युरोपीय शक्तित नाप स्वापू दयेकाः ओटोमन विरुद्ध गठबन्धन दयेकेगु कुतः याःगु खः। लिपा १५०१ य् शाह इस्माइल सफाविदं थ्व राज्ययात त्याकाः [[सफाविद साम्राज्य]]या पलिस्था यात, गुकिं अक कोयुनलुया अन्त जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[मध्य एसिया]] [[पुचः:एसियाया इतिहास]] [[en:Aq Qoyunlu]] 94s5c9y64xgrehdykx9zyotk3ztx4st 0 308881 1126517 2026-09-28T14:00:13Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Aq Qoyunlu]] to [[अक कोयुनलु]] 1126517 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अक कोयुनलु]] 0ps23svzw98804n18zv1085ybgrmain 0 308882 1126519 2026-09-28T14:04:42Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''गोक्तुर्क''' (Göktürks) वा तुर्किक खगानत ६गू निसें ८गू शताब्दी तक्क मध्य एसियाय् शासन याःगु छगू विशाल चाहिलामि तुर्किक साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था ई.सं. ५५२ य् बुमिन खागानं (Bumin Qaghan) अशि... 1126519 wikitext text/x-wiki '''गोक्तुर्क''' (Göktürks) वा तुर्किक खगानत ६गू निसें ८गू शताब्दी तक्क मध्य एसियाय् शासन याःगु छगू विशाल चाहिलामि तुर्किक साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था ई.सं. ५५२ य् बुमिन खागानं (Bumin Qaghan) अशिना खलःया नेतृत्वय् रुआन-रुआन (Rouran) साम्राज्ययात क्वथलाः याःगु खः। थ्व इतिहासय् न्हापांगु राज्य खः गुकिं थःयात "तुर्क" धकाः म्हसीकल। गोक्तुर्क साम्राज्यं पूर्वय् चीन निसें पश्चिमय् कास्पियन सागर तक्क थःगु शासन विस्तार याःगु खः। इपिंसं सिल्क रोडया व्यापारिक लँपुयात थःगु पूर्ण नियन्त्रणय् तःगु खः। थ्व साम्राज्य लिपा पूर्वी गोक्तुर्क व पश्चिमी गोक्तुर्कय् विभाजित जुल। ७ औं शताब्दीया लिपांगु ईलय् हाकनः निक्वःगु गोक्तुर्क साम्राज्यया उदय जुल, गुकिं प्रसिद्ध ओर्खोन शिलालेख (Orkhon inscriptions) दयेकल। थ्व शिलालेख प्राचीन तुर्किक भाषाया दक्ले न्हापांगु च्वयातःगु दसिं खः। ई.सं. ७४४ य् उइगुर खानतं थ्व साम्राज्यया अन्त यात। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[मध्य एसिया]] * [[तुर्क]] [[पुचः:एसियाया इतिहास]] [[en:Göktürks]] 3ll6z00avefqwhefxp2cnimrrkxztv6 1126520 1126519 2026-09-28T14:04:58Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Göktürks]] to [[गोक्तुर्क]] 1126519 wikitext text/x-wiki '''गोक्तुर्क''' (Göktürks) वा तुर्किक खगानत ६गू निसें ८गू शताब्दी तक्क मध्य एसियाय् शासन याःगु छगू विशाल चाहिलामि तुर्किक साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था ई.सं. ५५२ य् बुमिन खागानं (Bumin Qaghan) अशिना खलःया नेतृत्वय् रुआन-रुआन (Rouran) साम्राज्ययात क्वथलाः याःगु खः। थ्व इतिहासय् न्हापांगु राज्य खः गुकिं थःयात "तुर्क" धकाः म्हसीकल। गोक्तुर्क साम्राज्यं पूर्वय् चीन निसें पश्चिमय् कास्पियन सागर तक्क थःगु शासन विस्तार याःगु खः। इपिंसं सिल्क रोडया व्यापारिक लँपुयात थःगु पूर्ण नियन्त्रणय् तःगु खः। थ्व साम्राज्य लिपा पूर्वी गोक्तुर्क व पश्चिमी गोक्तुर्कय् विभाजित जुल। ७ औं शताब्दीया लिपांगु ईलय् हाकनः निक्वःगु गोक्तुर्क साम्राज्यया उदय जुल, गुकिं प्रसिद्ध ओर्खोन शिलालेख (Orkhon inscriptions) दयेकल। थ्व शिलालेख प्राचीन तुर्किक भाषाया दक्ले न्हापांगु च्वयातःगु दसिं खः। ई.सं. ७४४ य् उइगुर खानतं थ्व साम्राज्यया अन्त यात। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[मध्य एसिया]] * [[तुर्क]] [[पुचः:एसियाया इतिहास]] [[en:Göktürks]] 3ll6z00avefqwhefxp2cnimrrkxztv6 0 308883 1126521 2026-09-28T14:04:58Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Göktürks]] to [[गोक्तुर्क]] 1126521 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[गोक्तुर्क]] 1jaeqdjqyf5o8ej1l81hlj9ur2i8hb6 0 308884 1126522 2026-09-28T14:10:01Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''मध्य एसिया''' (Central Asia) [[एसिया]] महाद्वीपया छगू मू व रणनीतिक भौगोलिक क्षेत्र खः। थ्व क्षेत्रया पूर्वय् [[चीन]], पश्चिमय् [[कास्पियन सागर]], उत्तरय् [[रुस]] व दक्षिणय् [[अफगानिस्तान]] व [[इरान]] ल... 1126522 wikitext text/x-wiki '''मध्य एसिया''' (Central Asia) [[एसिया]] महाद्वीपया छगू मू व रणनीतिक भौगोलिक क्षेत्र खः। थ्व क्षेत्रया पूर्वय् [[चीन]], पश्चिमय् [[कास्पियन सागर]], उत्तरय् [[रुस]] व दक्षिणय् [[अफगानिस्तान]] व [[इरान]] ला। थ्व क्षेत्रय् मू कथं न्यागू सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रत ला: [[कजाखस्तान]], [[किर्गिजस्तान]], [[ताजिकिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]] व [[उज्बेकिस्तान]]। प्राचीन काल निसें हे मध्य एसिया [[युरोप]] व [[एसिया]]यात स्वाइगु ऐतिहासिक सिल्क रोडया मू लँपु जुयाच्वंगु दु। थ्व क्षेत्रया इतिहास चाहिलामि जातितेगु साम्राज्य, दसु [[गोक्तुर्क]], [[उइगुर]] व [[मङ्गोल साम्राज्य]]या गतिविधि नाप क्वातूगु स्वापू दु। लिपा थ्व क्षेत्रय् इस्लामी स्वर्ण युगया ईलय् विज्ञान, खगोलशास्त्र व साहित्यया तःधंगु विकास जुल, गुकिया मू केन्द्र [[समरकन्द]] व [[बुखारा]] थें ज्याःगु नगरत खः। १९गू शताब्दीइ थ्व क्षेत्रय् रुसी साम्राज्यया प्रभाव अप्वया वन व २० गू शताब्दीइ थ्व [[सोभियत संघ]]या (USSR) छगू ब्व जुल। ई.सं. १९९१ य् सोभियत संघ विघटन जुयाः थ्व क्षेत्रया न्यागू राष्ट्रतेसं स्वतन्त्रता प्राप्त यात। भौगोलिक रूपं थ्व क्षेत्रय् तःधंगु मरुभूमि, पठार व विशाल पामिर व तियान शान च्वापुगुं च्वकाझ्वः ला। थ्व क्षेत्र ऊर्जा साधन (प्राकृतिक ग्यास, खनिज व खनिज चिकं)या दृष्टिं तस्कं समृद्ध दु। सांस्कृतिक रूपं थुकिया अप्वः धया थें देय् तुर्किक भाय् माचाछि व मुस्मां परम्पराया प्रभाव दु। ताजिकिस्तानय् फारसी भाय् नाप स्वापू दुगु [[ताजिक भाषा]] ल्हाइ। आःया ईलय् मध्य एसिया चीन, रुस व पश्चिमी राष्ट्रतेगु स्वापू व व्यापारया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण क्षेत्र जुयाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसिया]] [[en:Central Asia]] humi3qkzftw5iyx7oa263d8mrc83vj7 1126536 1126522 2026-09-28T22:53:20Z Eukesh 11 1126536 wikitext text/x-wiki '''मध्य एसिया''' (Central Asia) [[एसिया]] महाद्वीपया छगू मू व रणनीतिक भौगोलिक क्षेत्र खः। थ्व क्षेत्रया पूर्वय् [[चीन]], पश्चिमय् [[कास्पियन सागर]], उत्तरय् [[रुस]] व दक्षिणय् [[अफगानिस्तान]] व [[इरान]] ला। थ्व क्षेत्रय् मू कथं न्यागू सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रत ला: [[कजाखस्तान]], [[किर्गिजस्तान]], [[ताजिकिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]] व [[उज्बेकिस्तान]]। प्राचीन काल निसें हे मध्य एसिया [[युरोप]] व [[एसिया]]यात स्वाइगु ऐतिहासिक सिल्क रोडया मू लँपु जुयाच्वंगु दु। थ्व क्षेत्रया इतिहास चाहिलामि जातितेगु साम्राज्य, दसु [[गोक्तुर्क]], [[उइगुर]] व [[मङ्गोल साम्राज्य]]या गतिविधि नाप क्वातूगु स्वापू दु। लिपा थ्व क्षेत्रय् इस्लामी स्वर्ण युगया ईलय् विज्ञान, खगोलशास्त्र व साहित्यया तःधंगु विकास जुल, गुकिया मू केन्द्र [[समरकन्द]] व [[बुखारा]] थें ज्याःगु नगरत खः। १९गू शताब्दीइ थ्व क्षेत्रय् रुसी साम्राज्यया प्रभाव अप्वया वन व २० गू शताब्दीइ थ्व [[सोभियत संघ]]या (USSR) छगू ब्व जुल। ई.सं. १९९१ य् सोभियत संघ विघटन जुयाः थ्व क्षेत्रया न्यागू राष्ट्रतेसं स्वतन्त्रता प्राप्त यात। भौगोलिक रूपं थ्व क्षेत्रय् तःधंगु मरुभूमि, पठार व विशाल पामिर व तियान शान च्वापुगुं च्वकाझ्वः ला। थ्व क्षेत्र ऊर्जा साधन (प्राकृतिक ग्यास, खनिज व खनिज चिकं)या दृष्टिं तस्कं समृद्ध दु। सांस्कृतिक रूपं थुकिया अप्वः धया थें देय् तुर्किक भाय् माचाछि व मुस्मां परम्पराया प्रभाव दु। ताजिकिस्तानय् फारसी भाय् नाप स्वापू दुगु [[ताजिक भाषा]] ल्हाइ। आःया ईलय् मध्य एसिया चीन, रुस व पश्चिमी राष्ट्रतेगु स्वापू व व्यापारया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण क्षेत्र जुयाच्वंगु दु। ==इतिहास== ===सेल्जुक साम्राज्य=== {{मू पौ|सेल्जुक साम्राज्य}} थ्व ११गू निसें १२गू शताब्दी तक्क मध्य एसिया, इरान, इराक व अनातोलियाय् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था तुग्रिल बेगं (Tughril Beg) ई.सं. १०३७ य् याःगु खः। सेल्जुक शासकतेसं अब्बासिद खलिफतया रक्षा यानाः "सुल्तान" या उपाधि काःगु खः। मन्जिकर्टया युद्धय् (Battle of Manzikert)स अर्सलानं बिजन्तिन साम्राज्ययात त्याकाः अनातोलिया (तुर्कीए)य् तुर्किक प्रभावया लँपु चायेकाबिल। थ्व साम्राज्यय् फारसी भाषा, संस्कृति व प्रशासनिक संरचनां मू स्थान काःगु खः। प्रसिद्ध विद्वान निजाम अल-मुल्क व निजामिया मदरसाया पलिस्था थ्व हे ईलय् जुल। लिपा आन्तरिक विभाजन व क्रुसेड (Crusades) युद्धया कारणं साम्राज्य कमजोर जुया वनाः थीथी चिधंगु सल्तनतय् विभाजित जुल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसिया]] [[en:Central Asia]] 3jq523490pf41h4o8bynwrypbs7nyts 1126537 1126536 2026-09-28T22:54:06Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1126537 wikitext text/x-wiki '''मध्य एसिया''' (Central Asia) [[एसिया]] महाद्वीपया छगू मू व रणनीतिक भौगोलिक क्षेत्र खः। थ्व क्षेत्रया पूर्वय् [[चीन]], पश्चिमय् [[कास्पियन सागर]], उत्तरय् [[रुस]] व दक्षिणय् [[अफगानिस्तान]] व [[इरान]] ला। थ्व क्षेत्रय् मू कथं न्यागू सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रत ला: [[कजाखस्तान]], [[किर्गिजस्तान]], [[ताजिकिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]] व [[उज्बेकिस्तान]]। प्राचीन काल निसें हे मध्य एसिया [[युरोप]] व [[एसिया]]यात स्वाइगु ऐतिहासिक सिल्क रोडया मू लँपु जुयाच्वंगु दु। थ्व क्षेत्रया इतिहास चाहिलामि जातितेगु साम्राज्य, दसु [[गोक्तुर्क]], [[उइगुर]] व [[मङ्गोल साम्राज्य]]या गतिविधि नाप क्वातूगु स्वापू दु। लिपा थ्व क्षेत्रय् इस्लामी स्वर्ण युगया ईलय् विज्ञान, खगोलशास्त्र व साहित्यया तःधंगु विकास जुल, गुकिया मू केन्द्र [[समरकन्द]] व [[बुखारा]] थें ज्याःगु नगरत खः। १९गू शताब्दीइ थ्व क्षेत्रय् रुसी साम्राज्यया प्रभाव अप्वया वन व २० गू शताब्दीइ थ्व [[सोभियत संघ]]या (USSR) छगू ब्व जुल। ई.सं. १९९१ य् सोभियत संघ विघटन जुयाः थ्व क्षेत्रया न्यागू राष्ट्रतेसं स्वतन्त्रता प्राप्त यात। भौगोलिक रूपं थ्व क्षेत्रय् तःधंगु मरुभूमि, पठार व विशाल पामिर व तियान शान च्वापुगुं च्वकाझ्वः ला। थ्व क्षेत्र ऊर्जा साधन (प्राकृतिक ग्यास, खनिज व खनिज चिकं)या दृष्टिं तस्कं समृद्ध दु। सांस्कृतिक रूपं थुकिया अप्वः धया थें देय् तुर्किक भाय् माचाछि व मुस्मां परम्पराया प्रभाव दु। ताजिकिस्तानय् फारसी भाय् नाप स्वापू दुगु [[ताजिक भाषा]] ल्हाइ। आःया ईलय् मध्य एसिया चीन, रुस व पश्चिमी राष्ट्रतेगु स्वापू व व्यापारया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण क्षेत्र जुयाच्वंगु दु। ==इतिहास== ===अक कोयुनलु=== {{मू पौ|अक कोयुनलु}} थ्व १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अनातोलिया]], [[अजरबैजान]], [[इराक]] व [[इरान]]या छुं भागय् शासन याःगु छगू सुन्नी तुर्कमेन आदिवासी महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातितेसं याःगु खः। १५गू शताब्दीया मध्यय् उजुन हसन (Uzun Hasan) या नेतृत्वय् थ्व राज्यं तःधंगु शक्ति कायेफत व प्रतिद्वंद्वी कारा कोयुनलु (Qara Qoyunlu)यात त्याकाः थःगु साम्राज्य विस्तार यात। अक कोयुनलुं फारसी संस्कृति, कला व इस्लामिक वास्तुकलायात प्रोत्साहन बिल। थ्व राज्यया [[ओटोमन साम्राज्य]] नाप ताःहाकःगु सैन्य व राजनीतिक प्रतिस्पर्धा जुयाच्वन। उजुन हसनं युरोपीय शक्तित नाप स्वापू दयेकाः ओटोमन विरुद्ध गठबन्धन दयेकेगु कुतः याःगु खः। लिपा १५०१ य् शाह इस्माइल सफाविदं थ्व राज्ययात त्याकाः [[सफाविद साम्राज्य]]या पलिस्था यात, गुकिं अक कोयुनलुया अन्त जुल। ===सेल्जुक साम्राज्य=== {{मू पौ|सेल्जुक साम्राज्य}} थ्व ११गू निसें १२गू शताब्दी तक्क मध्य एसिया, इरान, इराक व अनातोलियाय् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था तुग्रिल बेगं (Tughril Beg) ई.सं. १०३७ य् याःगु खः। सेल्जुक शासकतेसं अब्बासिद खलिफतया रक्षा यानाः "सुल्तान" या उपाधि काःगु खः। मन्जिकर्टया युद्धय् (Battle of Manzikert)स अर्सलानं बिजन्तिन साम्राज्ययात त्याकाः अनातोलिया (तुर्कीए)य् तुर्किक प्रभावया लँपु चायेकाबिल। थ्व साम्राज्यय् फारसी भाषा, संस्कृति व प्रशासनिक संरचनां मू स्थान काःगु खः। प्रसिद्ध विद्वान निजाम अल-मुल्क व निजामिया मदरसाया पलिस्था थ्व हे ईलय् जुल। लिपा आन्तरिक विभाजन व क्रुसेड (Crusades) युद्धया कारणं साम्राज्य कमजोर जुया वनाः थीथी चिधंगु सल्तनतय् विभाजित जुल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसिया]] [[en:Central Asia]] 3ndrct26qh4p6zpkawjdyzfmz4wgs1i 1126541 1126537 2026-09-28T22:57:28Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1126541 wikitext text/x-wiki '''मध्य एसिया''' (Central Asia) [[एसिया]] महाद्वीपया छगू मू व रणनीतिक भौगोलिक क्षेत्र खः। थ्व क्षेत्रया पूर्वय् [[चीन]], पश्चिमय् [[कास्पियन सागर]], उत्तरय् [[रुस]] व दक्षिणय् [[अफगानिस्तान]] व [[इरान]] ला। थ्व क्षेत्रय् मू कथं न्यागू सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रत ला: [[कजाखस्तान]], [[किर्गिजस्तान]], [[ताजिकिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]] व [[उज्बेकिस्तान]]। प्राचीन काल निसें हे मध्य एसिया [[युरोप]] व [[एसिया]]यात स्वाइगु ऐतिहासिक सिल्क रोडया मू लँपु जुयाच्वंगु दु। थ्व क्षेत्रया इतिहास चाहिलामि जातितेगु साम्राज्य, दसु [[गोक्तुर्क]], [[उइगुर]] व [[मङ्गोल साम्राज्य]]या गतिविधि नाप क्वातूगु स्वापू दु। लिपा थ्व क्षेत्रय् इस्लामी स्वर्ण युगया ईलय् विज्ञान, खगोलशास्त्र व साहित्यया तःधंगु विकास जुल, गुकिया मू केन्द्र [[समरकन्द]] व [[बुखारा]] थें ज्याःगु नगरत खः। १९गू शताब्दीइ थ्व क्षेत्रय् रुसी साम्राज्यया प्रभाव अप्वया वन व २० गू शताब्दीइ थ्व [[सोभियत संघ]]या (USSR) छगू ब्व जुल। ई.सं. १९९१ य् सोभियत संघ विघटन जुयाः थ्व क्षेत्रया न्यागू राष्ट्रतेसं स्वतन्त्रता प्राप्त यात। भौगोलिक रूपं थ्व क्षेत्रय् तःधंगु मरुभूमि, पठार व विशाल पामिर व तियान शान च्वापुगुं च्वकाझ्वः ला। थ्व क्षेत्र ऊर्जा साधन (प्राकृतिक ग्यास, खनिज व खनिज चिकं)या दृष्टिं तस्कं समृद्ध दु। सांस्कृतिक रूपं थुकिया अप्वः धया थें देय् तुर्किक भाय् माचाछि व मुस्मां परम्पराया प्रभाव दु। ताजिकिस्तानय् फारसी भाय् नाप स्वापू दुगु [[ताजिक भाषा]] ल्हाइ। आःया ईलय् मध्य एसिया चीन, रुस व पश्चिमी राष्ट्रतेगु स्वापू व व्यापारया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण क्षेत्र जुयाच्वंगु दु। ==इतिहास== ===अक कोयुनलु=== {{मू पौ|अक कोयुनलु}} थ्व १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अनातोलिया]], [[अजरबैजान]], [[इराक]] व [[इरान]]या छुं भागय् शासन याःगु छगू सुन्नी तुर्कमेन आदिवासी महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातितेसं याःगु खः। १५गू शताब्दीया मध्यय् उजुन हसन (Uzun Hasan) या नेतृत्वय् थ्व राज्यं तःधंगु शक्ति कायेफत व प्रतिद्वंद्वी कारा कोयुनलु (Qara Qoyunlu)यात त्याकाः थःगु साम्राज्य विस्तार यात। अक कोयुनलुं फारसी संस्कृति, कला व इस्लामिक वास्तुकलायात प्रोत्साहन बिल। थ्व राज्यया [[ओटोमन साम्राज्य]] नाप ताःहाकःगु सैन्य व राजनीतिक प्रतिस्पर्धा जुयाच्वन। उजुन हसनं युरोपीय शक्तित नाप स्वापू दयेकाः ओटोमन विरुद्ध गठबन्धन दयेकेगु कुतः याःगु खः। लिपा १५०१ य् शाह इस्माइल सफाविदं थ्व राज्ययात त्याकाः [[सफाविद साम्राज्य]]या पलिस्था यात, गुकिं अक कोयुनलुया अन्त जुल। ===कारा कोयुनलु=== थ्व १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क अजरबैजान, आर्मेनिया, उत्तर-पश्चिम इरान व इराकय् शासन याःगु सुन्नी/शिया तुर्कमेन जातिया महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातियां याःगु खः व थुकिया मू केन्द्र तब्रिज नगर खः। कारा युसुफया नेतृत्वय् थ्व राज्यं तैमूर साम्राज्यया आक्रमणया फयाः थःगु लागा रक्षा यात। थ्व साम्राज्यया प्रसिद्ध शासक जहाँ शाह (Jahan Shah) या ईलय् फारसी साहित्य, संस्कृति व वास्तुकलाया विकास जुल। जहाँ शाहं ताब्रिजय् प्रसिद्ध "वचूगु मस्जिद" (Blue Mosque) दयेकाल। थ्व राज्यया मू प्रतिद्वंद्वी अक कोयुनलु खः। ई.सं. १४६७ य् अक कोयुनलुया शासक उजुन हसनं जहाँ शाहयात युद्धय् स्यानाः कारा कोयुनलु साम्राज्ययात क्वचायेक ===सेल्जुक साम्राज्य=== {{मू पौ|सेल्जुक साम्राज्य}} थ्व ११गू निसें १२गू शताब्दी तक्क मध्य एसिया, इरान, इराक व अनातोलियाय् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था तुग्रिल बेगं (Tughril Beg) ई.सं. १०३७ य् याःगु खः। सेल्जुक शासकतेसं अब्बासिद खलिफतया रक्षा यानाः "सुल्तान" या उपाधि काःगु खः। मन्जिकर्टया युद्धय् (Battle of Manzikert)स अर्सलानं बिजन्तिन साम्राज्ययात त्याकाः अनातोलिया (तुर्कीए)य् तुर्किक प्रभावया लँपु चायेकाबिल। थ्व साम्राज्यय् फारसी भाषा, संस्कृति व प्रशासनिक संरचनां मू स्थान काःगु खः। प्रसिद्ध विद्वान निजाम अल-मुल्क व निजामिया मदरसाया पलिस्था थ्व हे ईलय् जुल। लिपा आन्तरिक विभाजन व क्रुसेड (Crusades) युद्धया कारणं साम्राज्य कमजोर जुया वनाः थीथी चिधंगु सल्तनतय् विभाजित जुल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसिया]] [[en:Central Asia]] 548wrqqtsql9rlr2izvq5x8d80swztp 1126553 1126541 2026-09-28T23:47:26Z Eukesh 11 /* इतिहास */ 1126553 wikitext text/x-wiki '''मध्य एसिया''' (Central Asia) [[एसिया]] महाद्वीपया छगू मू व रणनीतिक भौगोलिक क्षेत्र खः। थ्व क्षेत्रया पूर्वय् [[चीन]], पश्चिमय् [[कास्पियन सागर]], उत्तरय् [[रुस]] व दक्षिणय् [[अफगानिस्तान]] व [[इरान]] ला। थ्व क्षेत्रय् मू कथं न्यागू सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रत ला: [[कजाखस्तान]], [[किर्गिजस्तान]], [[ताजिकिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]] व [[उज्बेकिस्तान]]। प्राचीन काल निसें हे मध्य एसिया [[युरोप]] व [[एसिया]]यात स्वाइगु ऐतिहासिक सिल्क रोडया मू लँपु जुयाच्वंगु दु। थ्व क्षेत्रया इतिहास चाहिलामि जातितेगु साम्राज्य, दसु [[गोक्तुर्क]], [[उइगुर]] व [[मङ्गोल साम्राज्य]]या गतिविधि नाप क्वातूगु स्वापू दु। लिपा थ्व क्षेत्रय् इस्लामी स्वर्ण युगया ईलय् विज्ञान, खगोलशास्त्र व साहित्यया तःधंगु विकास जुल, गुकिया मू केन्द्र [[समरकन्द]] व [[बुखारा]] थें ज्याःगु नगरत खः। १९गू शताब्दीइ थ्व क्षेत्रय् रुसी साम्राज्यया प्रभाव अप्वया वन व २० गू शताब्दीइ थ्व [[सोभियत संघ]]या (USSR) छगू ब्व जुल। ई.सं. १९९१ य् सोभियत संघ विघटन जुयाः थ्व क्षेत्रया न्यागू राष्ट्रतेसं स्वतन्त्रता प्राप्त यात। भौगोलिक रूपं थ्व क्षेत्रय् तःधंगु मरुभूमि, पठार व विशाल पामिर व तियान शान च्वापुगुं च्वकाझ्वः ला। थ्व क्षेत्र ऊर्जा साधन (प्राकृतिक ग्यास, खनिज व खनिज चिकं)या दृष्टिं तस्कं समृद्ध दु। सांस्कृतिक रूपं थुकिया अप्वः धया थें देय् तुर्किक भाय् माचाछि व मुस्मां परम्पराया प्रभाव दु। ताजिकिस्तानय् फारसी भाय् नाप स्वापू दुगु [[ताजिक भाषा]] ल्हाइ। आःया ईलय् मध्य एसिया चीन, रुस व पश्चिमी राष्ट्रतेगु स्वापू व व्यापारया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण क्षेत्र जुयाच्वंगु दु। ==इतिहास== ===सेल्जुक साम्राज्य=== {{मू पौ|सेल्जुक साम्राज्य}} थ्व ११गू निसें १२गू शताब्दी तक्क मध्य एसिया, इरान, इराक व अनातोलियाय् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था तुग्रिल बेगं (Tughril Beg) ई.सं. १०३७ य् याःगु खः। सेल्जुक शासकतेसं अब्बासिद खलिफतया रक्षा यानाः "सुल्तान" या उपाधि काःगु खः। मन्जिकर्टया युद्धय् (Battle of Manzikert)स अर्सलानं बिजन्तिन साम्राज्ययात त्याकाः अनातोलिया (तुर्कीए)य् तुर्किक प्रभावया लँपु चायेकाबिल। थ्व साम्राज्यय् फारसी भाषा, संस्कृति व प्रशासनिक संरचनां मू स्थान काःगु खः। प्रसिद्ध विद्वान निजाम अल-मुल्क व निजामिया मदरसाया पलिस्था थ्व हे ईलय् जुल। लिपा आन्तरिक विभाजन व क्रुसेड (Crusades) युद्धया कारणं साम्राज्य कमजोर जुया वनाः थीथी चिधंगु सल्तनतय् विभाजित जुल। ===ख्वारेज्मियन साम्राज्य=== {{मू पौ|ख्वारेज्मियन साम्राज्य}} थ्व १२गू व १३गू शताब्दीया सुरुइ [[मध्य एसिया]] व [[इरान]]य् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था अमु दरिया खुसिया मुहानय् च्वंगु ख्वारेज्म क्षेत्रय् जुल। सेल्जुक साम्राज्यया पतन धुंकाः अलाबुद्दीन टेकिस व आला अद्-दीन मुहम्मद द्वितीयया शासनकालय् थ्व राज्यं तःधंगु क्षेत्र कब्जा यानाः साम्राज्य दयेकल। थुकिया राजधानी गुर्गान्ज (Gurganj) व लिपा [[समरकन्द]] जुल। थ्व साम्राज्यं फारसी कला, वास्तुकला व व्यापारयात प्रोत्साहन बिल। अथे जुसां ई.सं. १२१९ य् सुल्तान मुहम्मदं [[चिङ्गीस खान]]या मङ्गोल व्यापारी व दूततेत स्याःगु कारणं मङ्गोल आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल सेनां ख्वारेज्मया मू नगरत (समरकन्द, बुखारा, निशापुर) पूर्ण रूपं विनाश यात व ई.सं. १२३१ य् थ्व साम्राज्यया अन्त जुल। ===अक कोयुनलु=== {{मू पौ|अक कोयुनलु}} थ्व १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अनातोलिया]], [[अजरबैजान]], [[इराक]] व [[इरान]]या छुं भागय् शासन याःगु छगू सुन्नी तुर्कमेन आदिवासी महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातितेसं याःगु खः। १५गू शताब्दीया मध्यय् उजुन हसन (Uzun Hasan) या नेतृत्वय् थ्व राज्यं तःधंगु शक्ति कायेफत व प्रतिद्वंद्वी कारा कोयुनलु (Qara Qoyunlu)यात त्याकाः थःगु साम्राज्य विस्तार यात। अक कोयुनलुं फारसी संस्कृति, कला व इस्लामिक वास्तुकलायात प्रोत्साहन बिल। थ्व राज्यया [[ओटोमन साम्राज्य]] नाप ताःहाकःगु सैन्य व राजनीतिक प्रतिस्पर्धा जुयाच्वन। उजुन हसनं युरोपीय शक्तित नाप स्वापू दयेकाः ओटोमन विरुद्ध गठबन्धन दयेकेगु कुतः याःगु खः। लिपा १५०१ य् शाह इस्माइल सफाविदं थ्व राज्ययात त्याकाः [[सफाविद साम्राज्य]]या पलिस्था यात, गुकिं अक कोयुनलुया अन्त जुल। ===कारा कोयुनलु=== थ्व १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क अजरबैजान, आर्मेनिया, उत्तर-पश्चिम इरान व इराकय् शासन याःगु सुन्नी/शिया तुर्कमेन जातिया महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातियां याःगु खः व थुकिया मू केन्द्र तब्रिज नगर खः। कारा युसुफया नेतृत्वय् थ्व राज्यं तैमूर साम्राज्यया आक्रमणया फयाः थःगु लागा रक्षा यात। थ्व साम्राज्यया प्रसिद्ध शासक जहाँ शाह (Jahan Shah) या ईलय् फारसी साहित्य, संस्कृति व वास्तुकलाया विकास जुल। जहाँ शाहं ताब्रिजय् प्रसिद्ध "वचूगु मस्जिद" (Blue Mosque) दयेकाल। थ्व राज्यया मू प्रतिद्वंद्वी अक कोयुनलु खः। ई.सं. १४६७ य् अक कोयुनलुया शासक उजुन हसनं जहाँ शाहयात युद्धय् स्यानाः कारा कोयुनलु साम्राज्ययात क्वचायेकल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसिया]] [[en:Central Asia]] i95hzjt5n6ksq9sstovwbu01cja7ec5 1126554 1126553 2026-09-28T23:47:42Z Eukesh 11 /* कारा कोयुनलु */ 1126554 wikitext text/x-wiki '''मध्य एसिया''' (Central Asia) [[एसिया]] महाद्वीपया छगू मू व रणनीतिक भौगोलिक क्षेत्र खः। थ्व क्षेत्रया पूर्वय् [[चीन]], पश्चिमय् [[कास्पियन सागर]], उत्तरय् [[रुस]] व दक्षिणय् [[अफगानिस्तान]] व [[इरान]] ला। थ्व क्षेत्रय् मू कथं न्यागू सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रत ला: [[कजाखस्तान]], [[किर्गिजस्तान]], [[ताजिकिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]] व [[उज्बेकिस्तान]]। प्राचीन काल निसें हे मध्य एसिया [[युरोप]] व [[एसिया]]यात स्वाइगु ऐतिहासिक सिल्क रोडया मू लँपु जुयाच्वंगु दु। थ्व क्षेत्रया इतिहास चाहिलामि जातितेगु साम्राज्य, दसु [[गोक्तुर्क]], [[उइगुर]] व [[मङ्गोल साम्राज्य]]या गतिविधि नाप क्वातूगु स्वापू दु। लिपा थ्व क्षेत्रय् इस्लामी स्वर्ण युगया ईलय् विज्ञान, खगोलशास्त्र व साहित्यया तःधंगु विकास जुल, गुकिया मू केन्द्र [[समरकन्द]] व [[बुखारा]] थें ज्याःगु नगरत खः। १९गू शताब्दीइ थ्व क्षेत्रय् रुसी साम्राज्यया प्रभाव अप्वया वन व २० गू शताब्दीइ थ्व [[सोभियत संघ]]या (USSR) छगू ब्व जुल। ई.सं. १९९१ य् सोभियत संघ विघटन जुयाः थ्व क्षेत्रया न्यागू राष्ट्रतेसं स्वतन्त्रता प्राप्त यात। भौगोलिक रूपं थ्व क्षेत्रय् तःधंगु मरुभूमि, पठार व विशाल पामिर व तियान शान च्वापुगुं च्वकाझ्वः ला। थ्व क्षेत्र ऊर्जा साधन (प्राकृतिक ग्यास, खनिज व खनिज चिकं)या दृष्टिं तस्कं समृद्ध दु। सांस्कृतिक रूपं थुकिया अप्वः धया थें देय् तुर्किक भाय् माचाछि व मुस्मां परम्पराया प्रभाव दु। ताजिकिस्तानय् फारसी भाय् नाप स्वापू दुगु [[ताजिक भाषा]] ल्हाइ। आःया ईलय् मध्य एसिया चीन, रुस व पश्चिमी राष्ट्रतेगु स्वापू व व्यापारया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण क्षेत्र जुयाच्वंगु दु। ==इतिहास== ===सेल्जुक साम्राज्य=== {{मू पौ|सेल्जुक साम्राज्य}} थ्व ११गू निसें १२गू शताब्दी तक्क मध्य एसिया, इरान, इराक व अनातोलियाय् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था तुग्रिल बेगं (Tughril Beg) ई.सं. १०३७ य् याःगु खः। सेल्जुक शासकतेसं अब्बासिद खलिफतया रक्षा यानाः "सुल्तान" या उपाधि काःगु खः। मन्जिकर्टया युद्धय् (Battle of Manzikert)स अर्सलानं बिजन्तिन साम्राज्ययात त्याकाः अनातोलिया (तुर्कीए)य् तुर्किक प्रभावया लँपु चायेकाबिल। थ्व साम्राज्यय् फारसी भाषा, संस्कृति व प्रशासनिक संरचनां मू स्थान काःगु खः। प्रसिद्ध विद्वान निजाम अल-मुल्क व निजामिया मदरसाया पलिस्था थ्व हे ईलय् जुल। लिपा आन्तरिक विभाजन व क्रुसेड (Crusades) युद्धया कारणं साम्राज्य कमजोर जुया वनाः थीथी चिधंगु सल्तनतय् विभाजित जुल। ===ख्वारेज्मियन साम्राज्य=== {{मू पौ|ख्वारेज्मियन साम्राज्य}} थ्व १२गू व १३गू शताब्दीया सुरुइ [[मध्य एसिया]] व [[इरान]]य् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था अमु दरिया खुसिया मुहानय् च्वंगु ख्वारेज्म क्षेत्रय् जुल। सेल्जुक साम्राज्यया पतन धुंकाः अलाबुद्दीन टेकिस व आला अद्-दीन मुहम्मद द्वितीयया शासनकालय् थ्व राज्यं तःधंगु क्षेत्र कब्जा यानाः साम्राज्य दयेकल। थुकिया राजधानी गुर्गान्ज (Gurganj) व लिपा [[समरकन्द]] जुल। थ्व साम्राज्यं फारसी कला, वास्तुकला व व्यापारयात प्रोत्साहन बिल। अथे जुसां ई.सं. १२१९ य् सुल्तान मुहम्मदं [[चिङ्गीस खान]]या मङ्गोल व्यापारी व दूततेत स्याःगु कारणं मङ्गोल आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल सेनां ख्वारेज्मया मू नगरत (समरकन्द, बुखारा, निशापुर) पूर्ण रूपं विनाश यात व ई.सं. १२३१ य् थ्व साम्राज्यया अन्त जुल। ===अक कोयुनलु=== {{मू पौ|अक कोयुनलु}} थ्व १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अनातोलिया]], [[अजरबैजान]], [[इराक]] व [[इरान]]या छुं भागय् शासन याःगु छगू सुन्नी तुर्कमेन आदिवासी महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातितेसं याःगु खः। १५गू शताब्दीया मध्यय् उजुन हसन (Uzun Hasan) या नेतृत्वय् थ्व राज्यं तःधंगु शक्ति कायेफत व प्रतिद्वंद्वी कारा कोयुनलु (Qara Qoyunlu)यात त्याकाः थःगु साम्राज्य विस्तार यात। अक कोयुनलुं फारसी संस्कृति, कला व इस्लामिक वास्तुकलायात प्रोत्साहन बिल। थ्व राज्यया [[ओटोमन साम्राज्य]] नाप ताःहाकःगु सैन्य व राजनीतिक प्रतिस्पर्धा जुयाच्वन। उजुन हसनं युरोपीय शक्तित नाप स्वापू दयेकाः ओटोमन विरुद्ध गठबन्धन दयेकेगु कुतः याःगु खः। लिपा १५०१ य् शाह इस्माइल सफाविदं थ्व राज्ययात त्याकाः [[सफाविद साम्राज्य]]या पलिस्था यात, गुकिं अक कोयुनलुया अन्त जुल। ===कारा कोयुनलु=== {{मू पौ|कारा कोयुनलु}} थ्व १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क अजरबैजान, आर्मेनिया, उत्तर-पश्चिम इरान व इराकय् शासन याःगु सुन्नी/शिया तुर्कमेन जातिया महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातियां याःगु खः व थुकिया मू केन्द्र तब्रिज नगर खः। कारा युसुफया नेतृत्वय् थ्व राज्यं तैमूर साम्राज्यया आक्रमणया फयाः थःगु लागा रक्षा यात। थ्व साम्राज्यया प्रसिद्ध शासक जहाँ शाह (Jahan Shah) या ईलय् फारसी साहित्य, संस्कृति व वास्तुकलाया विकास जुल। जहाँ शाहं ताब्रिजय् प्रसिद्ध "वचूगु मस्जिद" (Blue Mosque) दयेकाल। थ्व राज्यया मू प्रतिद्वंद्वी अक कोयुनलु खः। ई.सं. १४६७ य् अक कोयुनलुया शासक उजुन हसनं जहाँ शाहयात युद्धय् स्यानाः कारा कोयुनलु साम्राज्ययात क्वचायेकल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसिया]] [[en:Central Asia]] j6zlo5t0htbkcjr8f0gwuhqh6bbnqdi 1126558 1126554 2026-09-28T23:51:21Z Eukesh 11 /* कारा कोयुनलु */ 1126558 wikitext text/x-wiki '''मध्य एसिया''' (Central Asia) [[एसिया]] महाद्वीपया छगू मू व रणनीतिक भौगोलिक क्षेत्र खः। थ्व क्षेत्रया पूर्वय् [[चीन]], पश्चिमय् [[कास्पियन सागर]], उत्तरय् [[रुस]] व दक्षिणय् [[अफगानिस्तान]] व [[इरान]] ला। थ्व क्षेत्रय् मू कथं न्यागू सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रत ला: [[कजाखस्तान]], [[किर्गिजस्तान]], [[ताजिकिस्तान]], [[तुर्कमेनिस्तान]] व [[उज्बेकिस्तान]]। प्राचीन काल निसें हे मध्य एसिया [[युरोप]] व [[एसिया]]यात स्वाइगु ऐतिहासिक सिल्क रोडया मू लँपु जुयाच्वंगु दु। थ्व क्षेत्रया इतिहास चाहिलामि जातितेगु साम्राज्य, दसु [[गोक्तुर्क]], [[उइगुर]] व [[मङ्गोल साम्राज्य]]या गतिविधि नाप क्वातूगु स्वापू दु। लिपा थ्व क्षेत्रय् इस्लामी स्वर्ण युगया ईलय् विज्ञान, खगोलशास्त्र व साहित्यया तःधंगु विकास जुल, गुकिया मू केन्द्र [[समरकन्द]] व [[बुखारा]] थें ज्याःगु नगरत खः। १९गू शताब्दीइ थ्व क्षेत्रय् रुसी साम्राज्यया प्रभाव अप्वया वन व २० गू शताब्दीइ थ्व [[सोभियत संघ]]या (USSR) छगू ब्व जुल। ई.सं. १९९१ य् सोभियत संघ विघटन जुयाः थ्व क्षेत्रया न्यागू राष्ट्रतेसं स्वतन्त्रता प्राप्त यात। भौगोलिक रूपं थ्व क्षेत्रय् तःधंगु मरुभूमि, पठार व विशाल पामिर व तियान शान च्वापुगुं च्वकाझ्वः ला। थ्व क्षेत्र ऊर्जा साधन (प्राकृतिक ग्यास, खनिज व खनिज चिकं)या दृष्टिं तस्कं समृद्ध दु। सांस्कृतिक रूपं थुकिया अप्वः धया थें देय् तुर्किक भाय् माचाछि व मुस्मां परम्पराया प्रभाव दु। ताजिकिस्तानय् फारसी भाय् नाप स्वापू दुगु [[ताजिक भाषा]] ल्हाइ। आःया ईलय् मध्य एसिया चीन, रुस व पश्चिमी राष्ट्रतेगु स्वापू व व्यापारया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण क्षेत्र जुयाच्वंगु दु। ==इतिहास== ===सेल्जुक साम्राज्य=== {{मू पौ|सेल्जुक साम्राज्य}} थ्व ११गू निसें १२गू शताब्दी तक्क मध्य एसिया, इरान, इराक व अनातोलियाय् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था तुग्रिल बेगं (Tughril Beg) ई.सं. १०३७ य् याःगु खः। सेल्जुक शासकतेसं अब्बासिद खलिफतया रक्षा यानाः "सुल्तान" या उपाधि काःगु खः। मन्जिकर्टया युद्धय् (Battle of Manzikert)स अर्सलानं बिजन्तिन साम्राज्ययात त्याकाः अनातोलिया (तुर्कीए)य् तुर्किक प्रभावया लँपु चायेकाबिल। थ्व साम्राज्यय् फारसी भाषा, संस्कृति व प्रशासनिक संरचनां मू स्थान काःगु खः। प्रसिद्ध विद्वान निजाम अल-मुल्क व निजामिया मदरसाया पलिस्था थ्व हे ईलय् जुल। लिपा आन्तरिक विभाजन व क्रुसेड (Crusades) युद्धया कारणं साम्राज्य कमजोर जुया वनाः थीथी चिधंगु सल्तनतय् विभाजित जुल। ===ख्वारेज्मियन साम्राज्य=== {{मू पौ|ख्वारेज्मियन साम्राज्य}} थ्व १२गू व १३गू शताब्दीया सुरुइ [[मध्य एसिया]] व [[इरान]]य् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था अमु दरिया खुसिया मुहानय् च्वंगु ख्वारेज्म क्षेत्रय् जुल। सेल्जुक साम्राज्यया पतन धुंकाः अलाबुद्दीन टेकिस व आला अद्-दीन मुहम्मद द्वितीयया शासनकालय् थ्व राज्यं तःधंगु क्षेत्र कब्जा यानाः साम्राज्य दयेकल। थुकिया राजधानी गुर्गान्ज (Gurganj) व लिपा [[समरकन्द]] जुल। थ्व साम्राज्यं फारसी कला, वास्तुकला व व्यापारयात प्रोत्साहन बिल। अथे जुसां ई.सं. १२१९ य् सुल्तान मुहम्मदं [[चिङ्गीस खान]]या मङ्गोल व्यापारी व दूततेत स्याःगु कारणं मङ्गोल आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल सेनां ख्वारेज्मया मू नगरत (समरकन्द, बुखारा, निशापुर) पूर्ण रूपं विनाश यात व ई.सं. १२३१ य् थ्व साम्राज्यया अन्त जुल। ===अक कोयुनलु=== {{मू पौ|अक कोयुनलु}} थ्व १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अनातोलिया]], [[अजरबैजान]], [[इराक]] व [[इरान]]या छुं भागय् शासन याःगु छगू सुन्नी तुर्कमेन आदिवासी महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातितेसं याःगु खः। १५गू शताब्दीया मध्यय् उजुन हसन (Uzun Hasan) या नेतृत्वय् थ्व राज्यं तःधंगु शक्ति कायेफत व प्रतिद्वंद्वी कारा कोयुनलु (Qara Qoyunlu)यात त्याकाः थःगु साम्राज्य विस्तार यात। अक कोयुनलुं फारसी संस्कृति, कला व इस्लामिक वास्तुकलायात प्रोत्साहन बिल। थ्व राज्यया [[ओटोमन साम्राज्य]] नाप ताःहाकःगु सैन्य व राजनीतिक प्रतिस्पर्धा जुयाच्वन। उजुन हसनं युरोपीय शक्तित नाप स्वापू दयेकाः ओटोमन विरुद्ध गठबन्धन दयेकेगु कुतः याःगु खः। लिपा १५०१ य् शाह इस्माइल सफाविदं थ्व राज्ययात त्याकाः [[सफाविद साम्राज्य]]या पलिस्था यात, गुकिं अक कोयुनलुया अन्त जुल। ===कारा कोयुनलु=== {{मू पौ|कारा कोयुनलु}} थ्व १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क अजरबैजान, आर्मेनिया, उत्तर-पश्चिम इरान व इराकय् शासन याःगु सुन्नी/शिया तुर्कमेन जातिया महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातियां याःगु खः व थुकिया मू केन्द्र तब्रिज नगर खः। कारा युसुफया नेतृत्वय् थ्व राज्यं तैमूर साम्राज्यया आक्रमणया फयाः थःगु लागा रक्षा यात। थ्व साम्राज्यया प्रसिद्ध शासक जहाँ शाह (Jahan Shah) या ईलय् फारसी साहित्य, संस्कृति व वास्तुकलाया विकास जुल। जहाँ शाहं ताब्रिजय् प्रसिद्ध "वचूगु मस्जिद" (Blue Mosque) दयेकाल। थ्व राज्यया मू प्रतिद्वंद्वी अक कोयुनलु खः। ई.सं. १४६७ य् अक कोयुनलुया शासक उजुन हसनं जहाँ शाहयात युद्धय् स्यानाः कारा कोयुनलु साम्राज्ययात क्वचायेकल। ===तैमूरी साम्राज्य=== {{मू पौ|तैमूरी साम्राज्य}} थ्व १४गू शताब्दीया लिपांगु ई निसें १६गू शताब्दीया सुरु तक्क [[मध्य एसिया]], [[इरान]], [[अफगानिस्तान]] व उत्तर-पश्चिम [[भारत]]या छुं भागय् शासन याःगु तुर्को-मङ्गोल साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था ई.सं. १३७० य् योद्धा [[तैमूर]] (Tamerlane) नं समरकन्दयात राजधानी दयेकूसें याःगु खः। तैमूरं मङ्गोल साम्राज्ययात हाकनः पलिस्था यायेगु निंतिं तः-तःधंगु सैन्य अभियान न्ह्याकल व [[दिल्ली]], [[बगदाद]] व [[अङ्कारा]] तक्क आक्रमण यात। तैमूरया मृत्यु लिपा थ्व साम्राज्य सांस्कृतिक पुनर्जागरण (तैमूरी पुनर्जागरण) या केन्द्र ब्वल। तैमूरया उत्तराधिकारीत विशेष यानाः शाह रुख व उलुग बेगया ईलय् विज्ञान, खगोलशास्त्र, साहित्य व इस्लामिक वास्तुकलाया स्वर्ण युग खनेदत। प्रसिद्ध खगोलशास्त्री उलुग बेगं समरकन्दय् वेधशाला दयेकादिल। लिपा १६गू शताब्दीया सुरुइ सफाविद व उज्बेकतेगु आक्रमणं साम्राज्य सिधःसां थुकिया वंशज बाबरं भारतय् [[मुगल साम्राज्य]]या पलिस्था यात। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसिया]] [[en:Central Asia]] 5gscarnthxljzdak7ev42nnkao3eh04 0 308885 1126524 2026-09-28T14:10:33Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[कीर्गीस्तान]] to [[किर्गिजस्तान]] 1126524 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[किर्गिजस्तान]] r8x7w0t0vn877sez0lreui1iv5uenzv 0 308886 1126525 2026-09-28T15:58:35Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''गोल्डेन हर्ड''' (Golden Horde) १३गू शताब्दी निसें १५गू शताब्दी तक्क पूर्वी युरोप, [[रुस]] व मध्य एसियाय् शासन याःगु [[मङ्गोल साम्राज्य]]या छगू उत्तरवर्ती राज्य खः। थुकिया पलिस्था चिङ्गीस खा... 1126525 wikitext text/x-wiki '''गोल्डेन हर्ड''' (Golden Horde) १३गू शताब्दी निसें १५गू शताब्दी तक्क पूर्वी युरोप, [[रुस]] व मध्य एसियाय् शासन याःगु [[मङ्गोल साम्राज्य]]या छगू उत्तरवर्ती राज्य खः। थुकिया पलिस्था चिङ्गीस खानया छेय् बाटु खानं (Batu Khan) मङ्गोल आक्रमण लिपा याःगु खः। थ्व राज्ययात मङ्गोल भाषाय् "उलुस जुची" (Ulus of Jochi) नं धाइ। थुकिया राजधानी [[भोल्गा खुसि]] सिथय् च्वंगु [[सराइ]] (Sarai) नगर खः। गोल्डेन हर्डं रुसी जनता निसें तःधंगु कर कायेगु याःगु खः, गुकिं रुसी इतिहासय् "तातार योक" (Tatar Yoke) या रूपय् म्हसीकि। १४गू शताब्दीइ उज्बेक खानया शासनकालय् थ्व राज्यं इस्लाम धर्मयात आधिकारिक धर्मया रूपय् नालाकयेकल। थ्व राज्यं युरोप व एसिया दथुइ व्यापारिक स्वापू दयेकेत तःधंगु योगदान बिल। लिपा आन्तरिक कलह व तैमूरया आक्रमणं थ्व साम्राज्य कमजोर जुल व १५गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् क्रिमियन, कजान व अस्त्रखान खानातय् विभाजित जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[रुस]] [[पुचः:रुसया इतिहास]] [[en:Golden Horde]] 19328k7fd6wiluboh82yptfkkew89nz 1126526 1126525 2026-09-28T15:58:45Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Golden Horde]] to [[गोल्डेन हर्ड]] 1126525 wikitext text/x-wiki '''गोल्डेन हर्ड''' (Golden Horde) १३गू शताब्दी निसें १५गू शताब्दी तक्क पूर्वी युरोप, [[रुस]] व मध्य एसियाय् शासन याःगु [[मङ्गोल साम्राज्य]]या छगू उत्तरवर्ती राज्य खः। थुकिया पलिस्था चिङ्गीस खानया छेय् बाटु खानं (Batu Khan) मङ्गोल आक्रमण लिपा याःगु खः। थ्व राज्ययात मङ्गोल भाषाय् "उलुस जुची" (Ulus of Jochi) नं धाइ। थुकिया राजधानी [[भोल्गा खुसि]] सिथय् च्वंगु [[सराइ]] (Sarai) नगर खः। गोल्डेन हर्डं रुसी जनता निसें तःधंगु कर कायेगु याःगु खः, गुकिं रुसी इतिहासय् "तातार योक" (Tatar Yoke) या रूपय् म्हसीकि। १४गू शताब्दीइ उज्बेक खानया शासनकालय् थ्व राज्यं इस्लाम धर्मयात आधिकारिक धर्मया रूपय् नालाकयेकल। थ्व राज्यं युरोप व एसिया दथुइ व्यापारिक स्वापू दयेकेत तःधंगु योगदान बिल। लिपा आन्तरिक कलह व तैमूरया आक्रमणं थ्व साम्राज्य कमजोर जुल व १५गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् क्रिमियन, कजान व अस्त्रखान खानातय् विभाजित जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[रुस]] [[पुचः:रुसया इतिहास]] [[en:Golden Horde]] 19328k7fd6wiluboh82yptfkkew89nz 1126528 1126526 2026-09-28T15:59:04Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1126528 wikitext text/x-wiki '''गोल्डेन हर्ड''' (Golden Horde) १३गू शताब्दी निसें १५गू शताब्दी तक्क पूर्वी युरोप, [[रुस]] व मध्य एसियाय् शासन याःगु [[मङ्गोल साम्राज्य]]या छगू उत्तरवर्ती राज्य खः। थुकिया पलिस्था चिङ्गीस खानया छेय् बाटु खानं (Batu Khan) मङ्गोल आक्रमण लिपा याःगु खः। थ्व राज्ययात मङ्गोल भाषाय् "उलुस जुची" (Ulus of Jochi) नं धाइ। थुकिया राजधानी [[भोल्गा खुसि]] सिथय् च्वंगु [[सराइ]] (Sarai) नगर खः। गोल्डेन हर्डं रुसी जनता निसें तःधंगु कर कायेगु याःगु खः, गुकिं रुसी इतिहासय् "तातार योक" (Tatar Yoke) या रूपय् म्हसीकि। १४गू शताब्दीइ उज्बेक खानया शासनकालय् थ्व राज्यं इस्लाम धर्मयात आधिकारिक धर्मया रूपय् नालाकयेकल। थ्व राज्यं युरोप व एसिया दथुइ व्यापारिक स्वापू दयेकेत तःधंगु योगदान बिल। लिपा आन्तरिक कलह व तैमूरया आक्रमणं थ्व साम्राज्य कमजोर जुल व १५गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् क्रिमियन, कजान व अस्त्रखान खानातय् विभाजित जुल। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] * [[रुस]] * [[मंगोल साम्राज्य]] [[पुचः:रुसया इतिहास]] [[en:Golden Horde]] fi0mdyhp6jhejea6fl1h3jp5wn3tw0w 0 308887 1126527 2026-09-28T15:58:45Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Golden Horde]] to [[गोल्डेन हर्ड]] 1126527 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[गोल्डेन हर्ड]] 173ox97f2vkkalhmtw8et7srznbhmny 0 308888 1126533 2026-09-28T22:52:23Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''सेल्जुक साम्राज्य''' (Seljuk Empire) ११गू निसें १२गू शताब्दी तक्क [[मध्य एसिया]], [[इरान]], [[इराक]] व [[अनातोलिया]]य् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था तुग्... 1126533 wikitext text/x-wiki '''सेल्जुक साम्राज्य''' (Seljuk Empire) ११गू निसें १२गू शताब्दी तक्क [[मध्य एसिया]], [[इरान]], [[इराक]] व [[अनातोलिया]]य् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था तुग्रिल बेगं (Tughril Beg) ई.सं. १०३७ य् याःगु खः। सेल्जुक शासकतेसं [[अब्बासिद खलिफत]]या रक्षा यानाः "सुल्तान" या उपाधि काःगु खः। मन्जिकर्टया युद्धय् (Battle of Manzikert)स अर्सलानं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]यात त्याकाः अनातोलिया (तुर्कीए)य् तुर्किक प्रभावया लँपु चायेकाबिल। थ्व साम्राज्यय् फारसी भाषा, संस्कृति व प्रशासनिक संरचनां मू स्थान काःगु खः। प्रसिद्ध विद्वान निजाम अल-मुल्क व निजामिया मदरसाया पलिस्था थ्व हे ईलय् जुल। लिपा आन्तरिक विभाजन व क्रुसेड (Crusades) युद्धया कारणं साम्राज्य कमजोर जुया वनाः थीथी चिधंगु सल्तनतय् विभाजित जुल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:मध्य पूर्वया इतिहास]] [[en:Seljuk Empire]] aec2clh4w3c10if4qxou9x089tolnlk 1126534 1126533 2026-09-28T22:52:32Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Seljuk Empire]] to [[सेल्जुक साम्राज्य]] 1126533 wikitext text/x-wiki '''सेल्जुक साम्राज्य''' (Seljuk Empire) ११गू निसें १२गू शताब्दी तक्क [[मध्य एसिया]], [[इरान]], [[इराक]] व [[अनातोलिया]]य् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था तुग्रिल बेगं (Tughril Beg) ई.सं. १०३७ य् याःगु खः। सेल्जुक शासकतेसं [[अब्बासिद खलिफत]]या रक्षा यानाः "सुल्तान" या उपाधि काःगु खः। मन्जिकर्टया युद्धय् (Battle of Manzikert)स अर्सलानं [[बिजन्तिन साम्राज्य]]यात त्याकाः अनातोलिया (तुर्कीए)य् तुर्किक प्रभावया लँपु चायेकाबिल। थ्व साम्राज्यय् फारसी भाषा, संस्कृति व प्रशासनिक संरचनां मू स्थान काःगु खः। प्रसिद्ध विद्वान निजाम अल-मुल्क व निजामिया मदरसाया पलिस्था थ्व हे ईलय् जुल। लिपा आन्तरिक विभाजन व क्रुसेड (Crusades) युद्धया कारणं साम्राज्य कमजोर जुया वनाः थीथी चिधंगु सल्तनतय् विभाजित जुल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:मध्य पूर्वया इतिहास]] [[en:Seljuk Empire]] aec2clh4w3c10if4qxou9x089tolnlk 1126547 1126534 2026-09-28T23:36:47Z Eukesh 11 Redirected page to [[सल्जक साम्राज्य]] 1126547 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[सल्जक साम्राज्य]] 1zkysveofsvya9jsffrymi8ltjfu50n 0 308889 1126535 2026-09-28T22:52:32Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Seljuk Empire]] to [[सेल्जुक साम्राज्य]] 1126535 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[सेल्जुक साम्राज्य]] p2in819t51jwpr8qku26duckz43yjkz 0 308890 1126538 2026-09-28T22:56:55Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''कारा कोयुनलु''' (Qara Qoyunlu) १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अजरबैजान]], [[आर्मेनिया]], उत्तर-पश्चिम [[इरान]] व [[इराक]]य् शासन याःगु सुन्नी/शिया तुर्कमेन जातिया महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज त... 1126538 wikitext text/x-wiki '''कारा कोयुनलु''' (Qara Qoyunlu) १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अजरबैजान]], [[आर्मेनिया]], उत्तर-पश्चिम [[इरान]] व [[इराक]]य् शासन याःगु सुन्नी/शिया तुर्कमेन जातिया महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातियां याःगु खः व थुकिया मू केन्द्र [[तब्रिज]] नगर खः। कारा युसुफया नेतृत्वय् थ्व राज्यं तैमूर साम्राज्यया आक्रमणया फयाः थःगु लागा रक्षा यात। थ्व साम्राज्यया प्रसिद्ध शासक जहाँ शाह (Jahan Shah) या ईलय् फारसी साहित्य, संस्कृति व वास्तुकलाया विकास जुल। जहाँ शाहं ताब्रिजय् प्रसिद्ध "वचूगु मस्जिद" (Blue Mosque) दयेकाल। थ्व राज्यया मू प्रतिद्वंद्वी [[अक कोयुनलु]] खः। ई.सं. १४६७ य् अक कोयुनलुया शासक उजुन हसनं जहाँ शाहयात युद्धय् स्यानाः कारा कोयुनलु साम्राज्ययात क्वचायेकल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसियाया इतिहास]] [[en:Qara Qoyunlu]] dzwaasg5sw0hc0fi476n2s2fv7uhoaj 1126539 1126538 2026-09-28T22:57:01Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Qara Qoyunlu]] to [[कारा कोयुनलु]] 1126538 wikitext text/x-wiki '''कारा कोयुनलु''' (Qara Qoyunlu) १४गू निसें १५गू शताब्दी तक्क [[अजरबैजान]], [[आर्मेनिया]], उत्तर-पश्चिम [[इरान]] व [[इराक]]य् शासन याःगु सुन्नी/शिया तुर्कमेन जातिया महासंघ खः। थुकिया पलिस्था ओगुज तुर्क जनजातियां याःगु खः व थुकिया मू केन्द्र [[तब्रिज]] नगर खः। कारा युसुफया नेतृत्वय् थ्व राज्यं तैमूर साम्राज्यया आक्रमणया फयाः थःगु लागा रक्षा यात। थ्व साम्राज्यया प्रसिद्ध शासक जहाँ शाह (Jahan Shah) या ईलय् फारसी साहित्य, संस्कृति व वास्तुकलाया विकास जुल। जहाँ शाहं ताब्रिजय् प्रसिद्ध "वचूगु मस्जिद" (Blue Mosque) दयेकाल। थ्व राज्यया मू प्रतिद्वंद्वी [[अक कोयुनलु]] खः। ई.सं. १४६७ य् अक कोयुनलुया शासक उजुन हसनं जहाँ शाहयात युद्धय् स्यानाः कारा कोयुनलु साम्राज्ययात क्वचायेकल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसियाया इतिहास]] [[en:Qara Qoyunlu]] dzwaasg5sw0hc0fi476n2s2fv7uhoaj 0 308891 1126540 2026-09-28T22:57:02Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Qara Qoyunlu]] to [[कारा कोयुनलु]] 1126540 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[कारा कोयुनलु]] 5fh4psd2bak0iogb1onltkb8gnbe0xq 0 308892 1126542 2026-09-28T23:33:57Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''पर्सियाया मुस्मां विजय''' (Muslim conquest of Persia) ई.सं. ६३३ निसें ६५१ तक्क जुगु रासिदुन खलिफतया तःधंगु सैन्य अभियान खः, गुकिं [[सासानी साम्राज्य]]या अन्त यात। थ्व अभियानया सुरु कादिसियाया युद्... 1126542 wikitext text/x-wiki '''पर्सियाया मुस्मां विजय''' (Muslim conquest of Persia) ई.सं. ६३३ निसें ६५१ तक्क जुगु रासिदुन खलिफतया तःधंगु सैन्य अभियान खः, गुकिं [[सासानी साम्राज्य]]या अन्त यात। थ्व अभियानया सुरु कादिसियाया युद्ध (Battle of Qadisiyyah) निसें जुल, गन मुस्मां सेनापति खालिद बिन वालिद व साअद बिन अबी वक्कासं सासानी सेनायात बुकल। थुकिया लिच्वः कथं ६४२ य् निहावन्दया युद्धय् (Battle of Nahavand) मुस्लिम सेनां सासानी साम्राज्ययात निर्णायक रूपं पराजित यात। थ्व विजय नापं इरानय् मुसल्मान शासन पलिस्था जुल व शताब्दीयौं निसें च्वंगु जोरोस्ट्रियन धर्मया थासय् इस्लाम धर्मया प्रसार सुरु जुल। अथे जुसां इरानी भाषा, कला व संस्कृतिं मुस्मां हलिंयात तःधंगु प्रभाव लाकल व लिपा फारसी संस्कृति इस्लामिक स्वर्ण युगया मू आधार जुल। थ्व घटनां मध्य पूर्वया राजनीतिक व सांस्कृतिक भूगोलयात सदांया लागिं हिलाबिल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] * [[इरान]] [[पुचः:इरानया इतिहास]] [[en:Muslim conquest of Persia]] tggnywttgo6chi8fj4a5juoy8wccxus 1126545 1126542 2026-09-28T23:35:40Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Muslim conquest of Persia]] to [[पर्सियाया मुस्मां विजय]] 1126542 wikitext text/x-wiki '''पर्सियाया मुस्मां विजय''' (Muslim conquest of Persia) ई.सं. ६३३ निसें ६५१ तक्क जुगु रासिदुन खलिफतया तःधंगु सैन्य अभियान खः, गुकिं [[सासानी साम्राज्य]]या अन्त यात। थ्व अभियानया सुरु कादिसियाया युद्ध (Battle of Qadisiyyah) निसें जुल, गन मुस्मां सेनापति खालिद बिन वालिद व साअद बिन अबी वक्कासं सासानी सेनायात बुकल। थुकिया लिच्वः कथं ६४२ य् निहावन्दया युद्धय् (Battle of Nahavand) मुस्लिम सेनां सासानी साम्राज्ययात निर्णायक रूपं पराजित यात। थ्व विजय नापं इरानय् मुसल्मान शासन पलिस्था जुल व शताब्दीयौं निसें च्वंगु जोरोस्ट्रियन धर्मया थासय् इस्लाम धर्मया प्रसार सुरु जुल। अथे जुसां इरानी भाषा, कला व संस्कृतिं मुस्मां हलिंयात तःधंगु प्रभाव लाकल व लिपा फारसी संस्कृति इस्लामिक स्वर्ण युगया मू आधार जुल। थ्व घटनां मध्य पूर्वया राजनीतिक व सांस्कृतिक भूगोलयात सदांया लागिं हिलाबिल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] * [[इरान]] [[पुचः:इरानया इतिहास]] [[en:Muslim conquest of Persia]] tggnywttgo6chi8fj4a5juoy8wccxus 0 308893 1126546 2026-09-28T23:35:40Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Muslim conquest of Persia]] to [[पर्सियाया मुस्मां विजय]] 1126546 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[पर्सियाया मुस्मां विजय]] hnafo8qjek16hbsfpw18oumu1kjbvbk 0 308894 1126550 2026-09-28T23:45:39Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''ख्वारेज्मियन साम्राज्य''' (Khwarazmian Empire) १२गू व १३गू शताब्दीया सुरुइ [[मध्य एसिया]] व [[इरान]]य् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था अमु दरिया खुसिया म... 1126550 wikitext text/x-wiki '''ख्वारेज्मियन साम्राज्य''' (Khwarazmian Empire) १२गू व १३गू शताब्दीया सुरुइ [[मध्य एसिया]] व [[इरान]]य् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था अमु दरिया खुसिया मुहानय् च्वंगु ख्वारेज्म क्षेत्रय् जुल। सेल्जुक साम्राज्यया पतन धुंकाः अलाबुद्दीन टेकिस व आला अद्-दीन मुहम्मद द्वितीयया शासनकालय् थ्व राज्यं तःधंगु क्षेत्र कब्जा यानाः साम्राज्य दयेकल। थुकिया राजधानी गुर्गान्ज (Gurganj) व लिपा [[समरकन्द]] जुल। थ्व साम्राज्यं फारसी कला, वास्तुकला व व्यापारयात प्रोत्साहन बिल। अथे जुसां ई.सं. १२१९ य् सुल्तान मुहम्मदं [[चिङ्गीस खान]]या मङ्गोल व्यापारी व दूततेत स्याःगु कारणं मङ्गोल आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल सेनां ख्वारेज्मया मू नगरत (समरकन्द, बुखारा, निशापुर) पूर्ण रूपं विनाश यात व ई.सं. १२३१ य् थ्व साम्राज्यया अन्त जुल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] * [[मध्य एसिया]] * [[इरान]] [[पुचः:मध्य एसियाया इतिहास]] [[en:Khwarazmian Empire]] dcjfmhrhzsz7ualh2l05uuurmiuwkwg 1126551 1126550 2026-09-28T23:45:49Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Khwarazmian Empire]] to [[ख्वारेज्मियन साम्राज्य]] 1126550 wikitext text/x-wiki '''ख्वारेज्मियन साम्राज्य''' (Khwarazmian Empire) १२गू व १३गू शताब्दीया सुरुइ [[मध्य एसिया]] व [[इरान]]य् शासन याःगु छगू तुर्को-फारसी सुन्नी मुस्मां साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था अमु दरिया खुसिया मुहानय् च्वंगु ख्वारेज्म क्षेत्रय् जुल। सेल्जुक साम्राज्यया पतन धुंकाः अलाबुद्दीन टेकिस व आला अद्-दीन मुहम्मद द्वितीयया शासनकालय् थ्व राज्यं तःधंगु क्षेत्र कब्जा यानाः साम्राज्य दयेकल। थुकिया राजधानी गुर्गान्ज (Gurganj) व लिपा [[समरकन्द]] जुल। थ्व साम्राज्यं फारसी कला, वास्तुकला व व्यापारयात प्रोत्साहन बिल। अथे जुसां ई.सं. १२१९ य् सुल्तान मुहम्मदं [[चिङ्गीस खान]]या मङ्गोल व्यापारी व दूततेत स्याःगु कारणं मङ्गोल आक्रमण सुरु जुल। मङ्गोल सेनां ख्वारेज्मया मू नगरत (समरकन्द, बुखारा, निशापुर) पूर्ण रूपं विनाश यात व ई.सं. १२३१ य् थ्व साम्राज्यया अन्त जुल। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] * [[मध्य एसिया]] * [[इरान]] [[पुचः:मध्य एसियाया इतिहास]] [[en:Khwarazmian Empire]] dcjfmhrhzsz7ualh2l05uuurmiuwkwg 0 308895 1126552 2026-09-28T23:45:49Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Khwarazmian Empire]] to [[ख्वारेज्मियन साम्राज्य]] 1126552 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ख्वारेज्मियन साम्राज्य]] t8xx43blzqrcq4nbwwfvx9snqp3o2k1 0 308896 1126555 2026-09-28T23:50:41Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''तैमूरी साम्राज्य''' (Timurid Empire) १४गू शताब्दीया लिपांगु ई निसें १६गू शताब्दीया सुरु तक्क [[मध्य एसिया]], [[इरान]], [[अफगानिस्तान]] व उत्तर-पश्चिम [[भारत]]या छुं भागय् शासन याःगु तुर्को-मङ्गोल स... 1126555 wikitext text/x-wiki '''तैमूरी साम्राज्य''' (Timurid Empire) १४गू शताब्दीया लिपांगु ई निसें १६गू शताब्दीया सुरु तक्क [[मध्य एसिया]], [[इरान]], [[अफगानिस्तान]] व उत्तर-पश्चिम [[भारत]]या छुं भागय् शासन याःगु तुर्को-मङ्गोल साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था ई.सं. १३७० य् योद्धा [[तैमूर]] (Tamerlane) नं समरकन्दयात राजधानी दयेकूसें याःगु खः। तैमूरं मङ्गोल साम्राज्ययात हाकनः पलिस्था यायेगु निंतिं तः-तःधंगु सैन्य अभियान न्ह्याकल व [[दिल्ली]], [[बगदाद]] व [[अङ्कारा]] तक्क आक्रमण यात। तैमूरया मृत्यु लिपा थ्व साम्राज्य सांस्कृतिक पुनर्जागरण (तैमूरी पुनर्जागरण) या केन्द्र ब्वल। तैमूरया उत्तराधिकारीत विशेष यानाः शाह रुख व उलुग बेगया ईलय् विज्ञान, खगोलशास्त्र, साहित्य व इस्लामिक वास्तुकलाया स्वर्ण युग खनेदत। प्रसिद्ध खगोलशास्त्री उलुग बेगं समरकन्दय् वेधशाला दयेकादिल। लिपा १६गू शताब्दीया सुरुइ सफाविद व उज्बेकतेगु आक्रमणं साम्राज्य सिधःसां थुकिया वंशज बाबरं भारतय् [[मुगल साम्राज्य]]या पलिस्था यात। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:मध्य एसियाया इतिहास]] [[en:Timurid Empire]] t3vjxgnw9p1yywrn5xb3tt6x19s6752 1126556 1126555 2026-09-28T23:51:16Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Timurid Empire]] to [[तैमूरी साम्राज्य]] 1126555 wikitext text/x-wiki '''तैमूरी साम्राज्य''' (Timurid Empire) १४गू शताब्दीया लिपांगु ई निसें १६गू शताब्दीया सुरु तक्क [[मध्य एसिया]], [[इरान]], [[अफगानिस्तान]] व उत्तर-पश्चिम [[भारत]]या छुं भागय् शासन याःगु तुर्को-मङ्गोल साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था ई.सं. १३७० य् योद्धा [[तैमूर]] (Tamerlane) नं समरकन्दयात राजधानी दयेकूसें याःगु खः। तैमूरं मङ्गोल साम्राज्ययात हाकनः पलिस्था यायेगु निंतिं तः-तःधंगु सैन्य अभियान न्ह्याकल व [[दिल्ली]], [[बगदाद]] व [[अङ्कारा]] तक्क आक्रमण यात। तैमूरया मृत्यु लिपा थ्व साम्राज्य सांस्कृतिक पुनर्जागरण (तैमूरी पुनर्जागरण) या केन्द्र ब्वल। तैमूरया उत्तराधिकारीत विशेष यानाः शाह रुख व उलुग बेगया ईलय् विज्ञान, खगोलशास्त्र, साहित्य व इस्लामिक वास्तुकलाया स्वर्ण युग खनेदत। प्रसिद्ध खगोलशास्त्री उलुग बेगं समरकन्दय् वेधशाला दयेकादिल। लिपा १६गू शताब्दीया सुरुइ सफाविद व उज्बेकतेगु आक्रमणं साम्राज्य सिधःसां थुकिया वंशज बाबरं भारतय् [[मुगल साम्राज्य]]या पलिस्था यात। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:मध्य एसियाया इतिहास]] [[en:Timurid Empire]] t3vjxgnw9p1yywrn5xb3tt6x19s6752 0 308897 1126557 2026-09-28T23:51:16Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Timurid Empire]] to [[तैमूरी साम्राज्य]] 1126557 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[तैमूरी साम्राज्य]] qy7lwn05b678g3jgquy0jweg77xouix 0 308898 1126559 2026-09-28T23:54:34Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''उइगुर खागनात''' (Uyghur Khaganate) ८गू निसें ९गू शताब्दी तक्क (ई.सं. ७४४–८४०) मंगोलिया व मध्य एसियाय् शासन याःगु छगू शक्तिशाली तुर्किक साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था [[गोक्तुर्क]] साम्राज्यया प... 1126559 wikitext text/x-wiki '''उइगुर खागनात''' (Uyghur Khaganate) ८गू निसें ९गू शताब्दी तक्क (ई.सं. ७४४–८४०) मंगोलिया व मध्य एसियाय् शासन याःगु छगू शक्तिशाली तुर्किक साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था [[गोक्तुर्क]] साम्राज्यया पतन धुंकाः कुत्लुग बिल्गे कुल खानं उइगुर जनजातितेत छप्पँ यानाः याःगु खः। थुकिया राजधानी ओर्दु-बालिक (Ordu-Baliq) खः। उइगुर शासकतेसं चीनया [[ताङ राजवंश]] नाप तःधंगु राजनीतिक व व्यापारिक स्वापू दयेकल व [[आन लुशान विद्रोह]] क्वतिलेत ताङयात ग्वहालि बिल। थ्व साम्राज्यया ईलय् मनिचेइज्म (Manichaeism) धर्मयात राज्य धर्मया रूपय् नालाकाल, गुकिं उइगर समाजयात चाहिलामि जीवन स्वयाः स्थायी नगर व संस्कृति पाखे यंकल। उइगुरतसें थःगु लिपि (Sogdian script आधारित) या विकास यात गुकिं लिपा मङ्गोल लिपिया आधार दयेकल। ई.सं. ८४० य् येनिसे किरागिज (Yenisei Kyrgyz) तेस्ं आक्रमण यानाः थ्व खागनातया विनाश यात, गुकिया लिच्वः कथं उइगुरत आःया शिनजियाङ (Xinjiang) य् थ्यन। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसियाया इतिहास]] [[en:Uyghur Khaganate]] rxko9myj7z7c698d7etcx4wpz9gkeyw 1126560 1126559 2026-09-28T23:54:44Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Uyghur Khaganate]] to [[उइगुर खागनात]] 1126559 wikitext text/x-wiki '''उइगुर खागनात''' (Uyghur Khaganate) ८गू निसें ९गू शताब्दी तक्क (ई.सं. ७४४–८४०) मंगोलिया व मध्य एसियाय् शासन याःगु छगू शक्तिशाली तुर्किक साम्राज्य खः। थुकिया पलिस्था [[गोक्तुर्क]] साम्राज्यया पतन धुंकाः कुत्लुग बिल्गे कुल खानं उइगुर जनजातितेत छप्पँ यानाः याःगु खः। थुकिया राजधानी ओर्दु-बालिक (Ordu-Baliq) खः। उइगुर शासकतेसं चीनया [[ताङ राजवंश]] नाप तःधंगु राजनीतिक व व्यापारिक स्वापू दयेकल व [[आन लुशान विद्रोह]] क्वतिलेत ताङयात ग्वहालि बिल। थ्व साम्राज्यया ईलय् मनिचेइज्म (Manichaeism) धर्मयात राज्य धर्मया रूपय् नालाकाल, गुकिं उइगर समाजयात चाहिलामि जीवन स्वयाः स्थायी नगर व संस्कृति पाखे यंकल। उइगुरतसें थःगु लिपि (Sogdian script आधारित) या विकास यात गुकिं लिपा मङ्गोल लिपिया आधार दयेकल। ई.सं. ८४० य् येनिसे किरागिज (Yenisei Kyrgyz) तेस्ं आक्रमण यानाः थ्व खागनातया विनाश यात, गुकिया लिच्वः कथं उइगुरत आःया शिनजियाङ (Xinjiang) य् थ्यन। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसियाया इतिहास]] [[en:Uyghur Khaganate]] rxko9myj7z7c698d7etcx4wpz9gkeyw 0 308899 1126561 2026-09-28T23:54:44Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Uyghur Khaganate]] to [[उइगुर खागनात]] 1126561 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[उइगुर खागनात]] 4n51o95lfppslyek0q7myaohnk8ddhu 0 308900 1126562 2026-09-29T00:02:40Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''तुर्क''' (Turks) वा '''तुर्किक मनूत''' (Turkic peoples) मध्य, पूर्व, उत्तर व पश्चिम एसिया नापं युरेसियाय् च्वंगु तुर्किक भाषा परिवारया भाषा ल्हाइपिं छगू तःधंगु जातीय व भासिक पुचः खः। थ्व पुचलय् आःय... 1126562 wikitext text/x-wiki '''तुर्क''' (Turks) वा '''तुर्किक मनूत''' (Turkic peoples) मध्य, पूर्व, उत्तर व पश्चिम एसिया नापं युरेसियाय् च्वंगु तुर्किक भाषा परिवारया भाषा ल्हाइपिं छगू तःधंगु जातीय व भासिक पुचः खः। थ्व पुचलय् आःया ईलय् आधुनिक तुर्कीएया नागरिक निसें कजाख, उज्बेक, अजेरी, तुर्कमेन, किर्गिज, उइगुर व मेमेगु जनजाति पुचःत दुथ्याः। इतिहासय् न्हापांगु खुसि "तुर्क" धइगु नां ६गू शताब्दीइ [[गोक्तुर्क]] (Göktürks) साम्राज्यया पलिस्था नापं खनेदत। तुर्क मनूत ऐतिहासिक रूपं चाहिलामि (nomadic) योद्धा व सल गइगु संस्कृति नाप स्वापू दुपिं मनूत खः। इपिंसं एसिया व युरोपया इतिहासय् तःधंगु प्रभाव लाकेगु ज्या याःगु दु। मध्य कालय् गोक्तुर्क, उइगुर, सेल्जुक, मङ्गोल-तुर्किक महासंघ व ओटोमन थें ज्याःगु तः-तःधंगु साम्राज्यतेगु पलिस्था व सञ्चालनय् तुर्कतेगु मू भूमिका दयाच्वन। ११गू शताब्दीइ मन्जिकर्टया युद्ध लिपा सेल्जुक तुर्कतसें आनातोलिया (तुर्कीए)य् प्रभाव अप्वः यानाः अन तुर्किक संस्कृति व भाषाया जग तल। लिपा १४५३ य् ओटोमन सुल्तान मोहम्मद द्वितीयं कन्स्त्यान्तिनोपल (Constantinople) त्याकाः [[बिजन्तिन साम्राज्य]]या अन्त यात व [[ओटोमन साम्राज्य[[यात विश्वया शक्तिशाली साम्राज्यय् छगू दयेकल। धर्मया ल्याखं अप्वः धया थें तुर्क मनूत सुन्नी मुस्मां खः, तर ऐतिहासिक रूपं इपिंसं तेङ्ग्रिजम (Tengrism), बुद्ध धर्म, मनिचेइज्म व इसाई धर्म नं नालाकाःगु इतिहास दु। सांस्कृतिक रूपं तुर्कतेगु परम्परा, संगीत, नसा-त्वँसा व लोककथाय् केन्द्रीय एसियाया चाहिलिपिं जातितेगु परम्परा व इस्लामिक संस्कृतिया छगू अद्वितीय मिश्रण खनेदु। आःया ईलय् हलिँन्यंक १७ निसें २० कोटी ति तुर्किक भाषा ल्हाइपिं मनूत दु, गुकिया मू जनसंख्या मध्य एसिया, तुर्कीए, अजरबैजान व इरानय् ला। थ्व जाति व भाषा परिवारं आधुनिक एसिया व युरोपया राजनीतिक, सांस्कृतिक व ऐतिहासिक भूगोलयात दयेकेगु ज्याय् महान् योगदान ब्युगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[मध्य एसिया]] [[पुचः:एसियाया इतिहास]] [[en:Turkic peoples]] 0mx7gnqwoqsb8el5zmsytqibutoc4aj 0 308901 1126563 2026-09-29T00:06:01Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''पूर्वी चीन सागर''' (East China Sea) प्रशान्त महासागरया पश्चिमी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीनया पूर्व, ताइवानया उत्तर व जापानया रुबुक्यु न्हसिभुपुचःया पश्चिमय् ला। थुकिया... 1126563 wikitext text/x-wiki '''पूर्वी चीन सागर''' (East China Sea) प्रशान्त महासागरया पश्चिमी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीनया पूर्व, ताइवानया उत्तर व जापानया रुबुक्यु न्हसिभुपुचःया पश्चिमय् ला। थुकिया कूल क्षेत्रफल १२,४९,००० वर्ग किलोमिटर ति दु। थ्व सागर यांग्त्जे खुसि (Yangtze River) या अन्त नाप स्वापू दु, गुकिं यानाः थुकिया उत्तर-पश्चिमी भागय् च्वापु व फि तस्कं अप्वः दु। थ्व सागरया औसत गाः ३४९ मिटर ति दुसा दक्ले गाःवंगु थासय् ओकिनावा खाडल (Okinawa Trough) य् २,७१७ मिटर तक्क गाः वं। थ्व सागरया उत्तरय् म्हासु सागर (Yellow Sea) व दक्षिणय् ताइवान जलसन्धि दु गुकिं थुकियात दक्षिण चीन सागर नाप स्वाइ। थ्व सागर व्यावसायिक दृष्टिं तस्कं महत्त्वपूर्ण दु छाय् धाःसा थ्व अन्तर्राष्ट्रिय जलयातायात व न्या लायेगु (fishing) तःधंगु केन्द्र खः। थ्व सागरया क्वे प्राकृतिक ग्यास व खनिज चिकंया तःधंगु भण्डार दु। थ्व क्षेत्रय् सेनकाकु/दियोयु न्हसिभुपुचःयात कयाः चीन, ताइवान व जापान दथुइ सीमा विवाद नं दु। थ्व सागरया जलवायु ताइफुन (typhoon) मौसमं तस्कं प्रभावित जुइ। थ्व सागरं पूर्वी एसियाया देय्तेगु व्यापार व सामरिक सन्तुलनय् तःधंगु भूमिका म्हिती। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:East China Sea]] bdfaosqsxupynwy5y44y0mmlkx6vayq 1126564 1126563 2026-09-29T00:06:09Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[East China Sea]] to [[पूर्वी चीन सागर]] 1126563 wikitext text/x-wiki '''पूर्वी चीन सागर''' (East China Sea) प्रशान्त महासागरया पश्चिमी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीनया पूर्व, ताइवानया उत्तर व जापानया रुबुक्यु न्हसिभुपुचःया पश्चिमय् ला। थुकिया कूल क्षेत्रफल १२,४९,००० वर्ग किलोमिटर ति दु। थ्व सागर यांग्त्जे खुसि (Yangtze River) या अन्त नाप स्वापू दु, गुकिं यानाः थुकिया उत्तर-पश्चिमी भागय् च्वापु व फि तस्कं अप्वः दु। थ्व सागरया औसत गाः ३४९ मिटर ति दुसा दक्ले गाःवंगु थासय् ओकिनावा खाडल (Okinawa Trough) य् २,७१७ मिटर तक्क गाः वं। थ्व सागरया उत्तरय् म्हासु सागर (Yellow Sea) व दक्षिणय् ताइवान जलसन्धि दु गुकिं थुकियात दक्षिण चीन सागर नाप स्वाइ। थ्व सागर व्यावसायिक दृष्टिं तस्कं महत्त्वपूर्ण दु छाय् धाःसा थ्व अन्तर्राष्ट्रिय जलयातायात व न्या लायेगु (fishing) तःधंगु केन्द्र खः। थ्व सागरया क्वे प्राकृतिक ग्यास व खनिज चिकंया तःधंगु भण्डार दु। थ्व क्षेत्रय् सेनकाकु/दियोयु न्हसिभुपुचःयात कयाः चीन, ताइवान व जापान दथुइ सीमा विवाद नं दु। थ्व सागरया जलवायु ताइफुन (typhoon) मौसमं तस्कं प्रभावित जुइ। थ्व सागरं पूर्वी एसियाया देय्तेगु व्यापार व सामरिक सन्तुलनय् तःधंगु भूमिका म्हिती। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:East China Sea]] bdfaosqsxupynwy5y44y0mmlkx6vayq 0 308902 1126565 2026-09-29T00:06:09Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[East China Sea]] to [[पूर्वी चीन सागर]] 1126565 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[पूर्वी चीन सागर]] 7im5qoa1c19yr1w1mi6ecwzr6gda9fi 14 308903 1126566 2026-09-29T00:06:23Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: [[पुचः:भूगोल]] 1126566 wikitext text/x-wiki [[पुचः:भूगोल]] ioahyrgphd90wb7h8fpzjvxwhjig9se 0 308904 1126567 2026-09-29T00:14:42Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''जापान सागर''' (Sea of Japan) वा पूर्वी सागर प्रशान्त महासागरया उत्तर-पश्चिमी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर जापानी न्हसिभुपुचः, सखालिन टापु, कोरियन प्रायद्वीप व रुसया सुदूर पू... 1126567 wikitext text/x-wiki '''जापान सागर''' (Sea of Japan) वा पूर्वी सागर प्रशान्त महासागरया उत्तर-पश्चिमी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर जापानी न्हसिभुपुचः, सखालिन टापु, कोरियन प्रायद्वीप व रुसया सुदूर पूर्वी तटया दथुइ ला। थ्व सागरयात दक्षिण कोरियाय् "पूर्वी सागर" (East Sea) धकाः नं म्हसीकि। थुकिया कूल क्षेत्रफल ९,७८,००० वर्ग किलोमिटर दु व थुकिया औसत गाः १,७५२ मिटर दु। थ्व सागरया दक्ले गाःवंगु थासय् ३,७४२ मिटर तक्क थ्यं, गुकियात जापान बेसिन धाइ। थ्व सागर प्यखें थीथी थासय् तटं घेरेजुयाच्वंगु दु गुकिं यानाः थुकिया लहर मेगु खुला महासागर स्वया म्हो जुइ। कोरिया जलसन्धिं थुकियात पूर्वी चीन सागर नाप स्वाइ धाःसा त्सुगारु व ला पेरौस जलसन्धिं थुकियात प्रशान्त महासागर व ओखोत्स्क सागर नाप स्वाइ। थ्व सागरय् न्या लायेगु व्यापार तस्कं विकास जूगु दु व थ्व जलचर जीवतेगु समृद्ध प्राकृतिक आवास खः। थ्व सागरया उत्तर-पश्चिमी भाग चिकुलाय् ख्वाउँगु फय् व च्वापुं प्रभावित जुइ। थ्व सागरया क्षेत्रीय जलसीमा व न्हसिभुपुचः कयाः जापान, दक्षिण कोरिया व रुस दथुइ अन्तर्राष्ट्रिय चर्चा जुयाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Sea of Japan]] 1ghj7qumgex8y7coft7sceuwditu0kx 1126568 1126567 2026-09-29T00:14:51Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Sea of Japan]] to [[जापान सागर]] 1126567 wikitext text/x-wiki '''जापान सागर''' (Sea of Japan) वा पूर्वी सागर प्रशान्त महासागरया उत्तर-पश्चिमी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर जापानी न्हसिभुपुचः, सखालिन टापु, कोरियन प्रायद्वीप व रुसया सुदूर पूर्वी तटया दथुइ ला। थ्व सागरयात दक्षिण कोरियाय् "पूर्वी सागर" (East Sea) धकाः नं म्हसीकि। थुकिया कूल क्षेत्रफल ९,७८,००० वर्ग किलोमिटर दु व थुकिया औसत गाः १,७५२ मिटर दु। थ्व सागरया दक्ले गाःवंगु थासय् ३,७४२ मिटर तक्क थ्यं, गुकियात जापान बेसिन धाइ। थ्व सागर प्यखें थीथी थासय् तटं घेरेजुयाच्वंगु दु गुकिं यानाः थुकिया लहर मेगु खुला महासागर स्वया म्हो जुइ। कोरिया जलसन्धिं थुकियात पूर्वी चीन सागर नाप स्वाइ धाःसा त्सुगारु व ला पेरौस जलसन्धिं थुकियात प्रशान्त महासागर व ओखोत्स्क सागर नाप स्वाइ। थ्व सागरय् न्या लायेगु व्यापार तस्कं विकास जूगु दु व थ्व जलचर जीवतेगु समृद्ध प्राकृतिक आवास खः। थ्व सागरया उत्तर-पश्चिमी भाग चिकुलाय् ख्वाउँगु फय् व च्वापुं प्रभावित जुइ। थ्व सागरया क्षेत्रीय जलसीमा व न्हसिभुपुचः कयाः जापान, दक्षिण कोरिया व रुस दथुइ अन्तर्राष्ट्रिय चर्चा जुयाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Sea of Japan]] 1ghj7qumgex8y7coft7sceuwditu0kx 0 308905 1126569 2026-09-29T00:14:51Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Sea of Japan]] to [[जापान सागर]] 1126569 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[जापान सागर]] lefnn8x4tf47xoqvvgpxrzc0ejh3vs9 0 308906 1126570 2026-09-29T00:18:08Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''ओखोत्स्क सागर''' (Sea of Okhotsk) उत्तर-पश्चिमी प्रशान्त महासागरया छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर रुसया कामचटका प्रायद्वीप, कुरिल टापु, कुरुमु ([[होक्काइदो]]) टापु व सखालिन टापुया दथुइ ला। थुक... 1126570 wikitext text/x-wiki '''ओखोत्स्क सागर''' (Sea of Okhotsk) उत्तर-पश्चिमी प्रशान्त महासागरया छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर रुसया कामचटका प्रायद्वीप, कुरिल टापु, कुरुमु ([[होक्काइदो]]) टापु व सखालिन टापुया दथुइ ला। थुकिया नां रुसया न्हापांगु पूर्वी बस्ती ओखोत्स्क नगरया नामं तःगु खः। थुकिया कुल क्षेत्रफल १५,८३,००० वर्ग किलोमिटर दु व औसत गाः ८३८ मिटर दु। थ्व सागरया दक्ले गाःवंगु थासय् ३,३७२ मिटर तक्क गाः दु। शीतकालय् (नोभेम्बर निसें अप्रिल तक्क) थ्व सागरया अप्वः धया थें भाग च्वापुं (pack ice) भुनाच्वनि, गुकिं यानाः थन लःखः संकेत यायेत तस्कं थाकुइ। थ्व सागरय् अमुर खुसि (Amur River) वयाः क्वचाइ, गुकिं थुकिया उत्तर-पश्चिमी भागया लःया चि-मात्रा (salinity) म्हो याइ। थ्व सागर न्या, विशेष यानाः साल्मन, क्र्याब व सिल (seal) या तःधंगु स्रोत खः। थ्व सागरया क्वय् तःधंगु परिमाणय् कचिगु चिकं व प्राकृतिक ग्यासया भण्डार लुयावःगु दु। थ्व सागर रुसी नौसेना व सामरिक सुरक्षाया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण जलक्षेत्र खः। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Sea of Okhotsk]] 1i3ocijyyv9mr8b9407gvt2crj1qbrb 1126571 1126570 2026-09-29T00:18:19Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Sea of Okhotsk]] to [[ओखोत्स्क सागर]] 1126570 wikitext text/x-wiki '''ओखोत्स्क सागर''' (Sea of Okhotsk) उत्तर-पश्चिमी प्रशान्त महासागरया छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर रुसया कामचटका प्रायद्वीप, कुरिल टापु, कुरुमु ([[होक्काइदो]]) टापु व सखालिन टापुया दथुइ ला। थुकिया नां रुसया न्हापांगु पूर्वी बस्ती ओखोत्स्क नगरया नामं तःगु खः। थुकिया कुल क्षेत्रफल १५,८३,००० वर्ग किलोमिटर दु व औसत गाः ८३८ मिटर दु। थ्व सागरया दक्ले गाःवंगु थासय् ३,३७२ मिटर तक्क गाः दु। शीतकालय् (नोभेम्बर निसें अप्रिल तक्क) थ्व सागरया अप्वः धया थें भाग च्वापुं (pack ice) भुनाच्वनि, गुकिं यानाः थन लःखः संकेत यायेत तस्कं थाकुइ। थ्व सागरय् अमुर खुसि (Amur River) वयाः क्वचाइ, गुकिं थुकिया उत्तर-पश्चिमी भागया लःया चि-मात्रा (salinity) म्हो याइ। थ्व सागर न्या, विशेष यानाः साल्मन, क्र्याब व सिल (seal) या तःधंगु स्रोत खः। थ्व सागरया क्वय् तःधंगु परिमाणय् कचिगु चिकं व प्राकृतिक ग्यासया भण्डार लुयावःगु दु। थ्व सागर रुसी नौसेना व सामरिक सुरक्षाया निंतिं तस्कं महत्त्वपूर्ण जलक्षेत्र खः। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Sea of Okhotsk]] 1i3ocijyyv9mr8b9407gvt2crj1qbrb 0 308907 1126572 2026-09-29T00:18:19Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Sea of Okhotsk]] to [[ओखोत्स्क सागर]] 1126572 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ओखोत्स्क सागर]] gt87bbeo4zqbcelcez42ia7sy1mouzn 0 308908 1126574 2026-09-29T00:19:00Z Eukesh 11 Redirected page to [[ओखोत्स्क सागर]] 1126574 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ओखोत्स्क सागर]] gt87bbeo4zqbcelcez42ia7sy1mouzn 0 308909 1126575 2026-09-29T00:19:10Z Eukesh 11 Redirected page to [[जापान सागर]] 1126575 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[जापान सागर]] lefnn8x4tf47xoqvvgpxrzc0ejh3vs9 0 308910 1126576 2026-09-29T00:19:56Z Eukesh 11 Redirected page to [[फिलिपिन सागर]] 1126576 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[फिलिपिन सागर]] 6ahwcxfgal4o61wbh0d92w9yh1oc3mg 0 308911 1126577 2026-09-29T00:22:02Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''सेतो आन्तरिक सागर''' (Seto Inland Sea वा Setonaikai) जापानया मू टापुत [[होन्शु]], शिकोकु व क्योशुया दथुइ लाःगु छगू जलक्षेत्र खः। थ्व सागरं जापानया आन्तरिक जलमार्गया रूपय् तःधंगु भूमिका म्हिती व थुक... 1126577 wikitext text/x-wiki '''सेतो आन्तरिक सागर''' (Seto Inland Sea वा Setonaikai) जापानया मू टापुत [[होन्शु]], शिकोकु व क्योशुया दथुइ लाःगु छगू जलक्षेत्र खः। थ्व सागरं जापानया आन्तरिक जलमार्गया रूपय् तःधंगु भूमिका म्हिती व थुकियात प्रशान्त महासागर नाप स्वाइ। थुकिया कूल क्षेत्रफल २३,२२८ वर्ग किलोमिटर दु व थ्व सागर तस्कं चिगाःगु (shallow) दु, गुकिया औसत गाः करिब ३८ मिटर जक दु। थ्व सागरय् ३,००० स्वया अप्वः टापुत लाः गुकिं थुकियात तस्कं सुन्दर व पर्यटकीय थाय् दयेकी। थ्व सागरया मौसम तस्कं शान्त व समशीतोष्ण जुइ, गुकियात "सेतोइची जलवायु" धाइ। ऐतिहासिक रूपं थ्व सागर जापानया व्यापार, उद्योग व यातायातया मू धुकू जुयाच्वंगु दु। आःया ईलय् थ्व सागरया सिथय् तः-तःधंगु औद्योगिक क्षेत्रत, कारखाना व बन्दरगाहत दयेकातःगु दु। सेतो ओहाशी बहु-पुल जलमार्गं होन्शु व शिकोकु टापुयात थ्व हे सागरया च्वसं स्वानातःगु दु। थ्व सागर सेतोनाइकाइ राष्ट्रिय निकुञ्जया भाग खः गुगु जापानया दक्ले न्हापांगु राष्ट्रिय निकुञ्जमध्ये छगू खः। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:जापान]] [[en:Seto Inland Sea]] b5vzsqhfo62szz509n1oo3fyggfae8a 1126578 1126577 2026-09-29T00:22:13Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Seto Inland Sea]] to [[सेतो आन्तरिक सागर]] 1126577 wikitext text/x-wiki '''सेतो आन्तरिक सागर''' (Seto Inland Sea वा Setonaikai) जापानया मू टापुत [[होन्शु]], शिकोकु व क्योशुया दथुइ लाःगु छगू जलक्षेत्र खः। थ्व सागरं जापानया आन्तरिक जलमार्गया रूपय् तःधंगु भूमिका म्हिती व थुकियात प्रशान्त महासागर नाप स्वाइ। थुकिया कूल क्षेत्रफल २३,२२८ वर्ग किलोमिटर दु व थ्व सागर तस्कं चिगाःगु (shallow) दु, गुकिया औसत गाः करिब ३८ मिटर जक दु। थ्व सागरय् ३,००० स्वया अप्वः टापुत लाः गुकिं थुकियात तस्कं सुन्दर व पर्यटकीय थाय् दयेकी। थ्व सागरया मौसम तस्कं शान्त व समशीतोष्ण जुइ, गुकियात "सेतोइची जलवायु" धाइ। ऐतिहासिक रूपं थ्व सागर जापानया व्यापार, उद्योग व यातायातया मू धुकू जुयाच्वंगु दु। आःया ईलय् थ्व सागरया सिथय् तः-तःधंगु औद्योगिक क्षेत्रत, कारखाना व बन्दरगाहत दयेकातःगु दु। सेतो ओहाशी बहु-पुल जलमार्गं होन्शु व शिकोकु टापुयात थ्व हे सागरया च्वसं स्वानातःगु दु। थ्व सागर सेतोनाइकाइ राष्ट्रिय निकुञ्जया भाग खः गुगु जापानया दक्ले न्हापांगु राष्ट्रिय निकुञ्जमध्ये छगू खः। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:जापान]] [[en:Seto Inland Sea]] b5vzsqhfo62szz509n1oo3fyggfae8a 0 308912 1126579 2026-09-29T00:22:13Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Seto Inland Sea]] to [[सेतो आन्तरिक सागर]] 1126579 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[सेतो आन्तरिक सागर]] k32xhs6wkul4qhqhtj4gn4hvwidaley 0 308913 1126586 2026-09-29T00:29:47Z Eukesh 11 Redirected page to [[सेतो आन्तरिक सागर]] 1126586 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[सेतो आन्तरिक सागर]] k32xhs6wkul4qhqhtj4gn4hvwidaley 0 308914 1126587 2026-09-29T00:32:18Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''दक्षिण चीन सागर''' (South China Sea) प्रशान्त महासागरया पश्चिमी भागय् लाःगु छगू अति महत्त्वपूर्ण सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीन, ताइवान, फिलिपिन्स, मलेसिया, ब्रुनाई, इन्डोनेसिया, सिंगापुर व भ... 1126587 wikitext text/x-wiki '''दक्षिण चीन सागर''' (South China Sea) प्रशान्त महासागरया पश्चिमी भागय् लाःगु छगू अति महत्त्वपूर्ण सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीन, ताइवान, फिलिपिन्स, मलेसिया, ब्रुनाई, इन्डोनेसिया, सिंगापुर व भियतनामया दथुइ ला। थुकिया क्षेत्रफल ३५ लाख वर्ग किलोमिटर दु। थ्व सागर [[मलक्का जलसन्धि]] (Strait of Malacca) मार्फत हिन्द महासागर नाप व ताइवान जलसन्धि मार्फत पूर्वी चीन सागर नाप स्वानाच्वंगु दु। थ्व सागर हलिंया दक्ले व्यस्त व्यापारिक समुद्री लँपु खः, गनं दँय्-दँच्छि ट्रिलियन डलर बराबरया मालसामान व खनिज चिकं वये-वनेगु जुइ। थ्व सागरया सिथय् तःधंगु परिमाणय् कच्चा चिकं व प्राकृतिक ग्यासया भण्डार दु धकाः अनुमान यानातःगु दु। थ्व सागरय् दुगु पार्रासेल व स्प्रात्ली (Spratly) थें ज्याःगु टापुतेगु स्वामित्वयात कयाः चीन व मेमेगु दक्षिण-पूर्वी एसियाली देय्तेगु दथुइ तःधंगु विवाद जुयाच्वंगु दु। थ्व सागर जैव विविधता व समुद्री जलीय जीवया दृष्टिं तस्कं समृद्ध दु। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:South China Sea]] d1nkza3u1ifzch9jpv07gn5j0tzi7m7 1126588 1126587 2026-09-29T00:32:27Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[South China Sea]] to [[दक्षिण चीन सागर]] 1126587 wikitext text/x-wiki '''दक्षिण चीन सागर''' (South China Sea) प्रशान्त महासागरया पश्चिमी भागय् लाःगु छगू अति महत्त्वपूर्ण सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीन, ताइवान, फिलिपिन्स, मलेसिया, ब्रुनाई, इन्डोनेसिया, सिंगापुर व भियतनामया दथुइ ला। थुकिया क्षेत्रफल ३५ लाख वर्ग किलोमिटर दु। थ्व सागर [[मलक्का जलसन्धि]] (Strait of Malacca) मार्फत हिन्द महासागर नाप व ताइवान जलसन्धि मार्फत पूर्वी चीन सागर नाप स्वानाच्वंगु दु। थ्व सागर हलिंया दक्ले व्यस्त व्यापारिक समुद्री लँपु खः, गनं दँय्-दँच्छि ट्रिलियन डलर बराबरया मालसामान व खनिज चिकं वये-वनेगु जुइ। थ्व सागरया सिथय् तःधंगु परिमाणय् कच्चा चिकं व प्राकृतिक ग्यासया भण्डार दु धकाः अनुमान यानातःगु दु। थ्व सागरय् दुगु पार्रासेल व स्प्रात्ली (Spratly) थें ज्याःगु टापुतेगु स्वामित्वयात कयाः चीन व मेमेगु दक्षिण-पूर्वी एसियाली देय्तेगु दथुइ तःधंगु विवाद जुयाच्वंगु दु। थ्व सागर जैव विविधता व समुद्री जलीय जीवया दृष्टिं तस्कं समृद्ध दु। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:South China Sea]] d1nkza3u1ifzch9jpv07gn5j0tzi7m7 0 308915 1126589 2026-09-29T00:32:27Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[South China Sea]] to [[दक्षिण चीन सागर]] 1126589 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[दक्षिण चीन सागर]] f93nlhxvz233ms8iy1xr9uia704266y 0 308916 1126590 2026-09-29T00:32:57Z Eukesh 11 Redirected page to [[दक्षिण चीन सागर]] 1126590 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[दक्षिण चीन सागर]] f93nlhxvz233ms8iy1xr9uia704266y 0 308917 1126591 2026-09-29T00:35:28Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''थाइल्याण्डया खाडी''' (Gulf of Thailand) [[दक्षिण चीन सागर]]या छगू आंशिक रूपं भुनातःगु सागर खः। थ्व खाडी पूर्वय् [[भियतनाम]] व [[कम्बोडिया]], उत्तर व पश्चिमय् [[थाइल्याण्ड]] व दक्षिण-पश्चिमय् मलेसि... 1126591 wikitext text/x-wiki '''थाइल्याण्डया खाडी''' (Gulf of Thailand) [[दक्षिण चीन सागर]]या छगू आंशिक रूपं भुनातःगु सागर खः। थ्व खाडी पूर्वय् [[भियतनाम]] व [[कम्बोडिया]], उत्तर व पश्चिमय् [[थाइल्याण्ड]] व दक्षिण-पश्चिमय् [[मलेसिया]] दु। थुकियात न्हापा "सियामया खाडी" (Gulf of Siam) धकाः नं म्हसीकिगु या। थुकिया कूल क्षेत्रफल ३,२०,००० वर्ग किलोमिटर दु व थ्व खाडी तस्कं चिगाःगु दु। थुकिया औसत गाः ४५ मिटर जक दु धाःसा दक्ले गाःवंगु थासय् ८० मिटर जक दु। चाओ फ्राया (Chao Phraya) खुसि थुकिया उत्तर भागय् वयाः क्वचाइ, गुकिं थुकिया लःया चिमात्रा म्हो याइ। थ्व खाडी थाइल्याण्ड व कम्बोडियाया मत्स्यपालन (fishing) व पर्यटन उद्योगया निंतिं आधार खः। थ्व खाडीया सिथय् तःधंगु मात्राय् प्राकृतिक ग्यास व पेट्रोलियम पदार्थया उत्खनन जुयाच्वंगु दु। थ्व खाडीया सिथय् को सामुइ (Ko Samui) थें ज्याःगु विश्व प्रसिद्ध पर्यटकीय न्हसिभु ला। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Gulf of Thailand]] 872m5wzths1yvih45j2jc4xbwhnjhzc 1126592 1126591 2026-09-29T00:35:37Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Gulf of Thailand]] to [[थाइल्याण्डया खाडी]] 1126591 wikitext text/x-wiki '''थाइल्याण्डया खाडी''' (Gulf of Thailand) [[दक्षिण चीन सागर]]या छगू आंशिक रूपं भुनातःगु सागर खः। थ्व खाडी पूर्वय् [[भियतनाम]] व [[कम्बोडिया]], उत्तर व पश्चिमय् [[थाइल्याण्ड]] व दक्षिण-पश्चिमय् [[मलेसिया]] दु। थुकियात न्हापा "सियामया खाडी" (Gulf of Siam) धकाः नं म्हसीकिगु या। थुकिया कूल क्षेत्रफल ३,२०,००० वर्ग किलोमिटर दु व थ्व खाडी तस्कं चिगाःगु दु। थुकिया औसत गाः ४५ मिटर जक दु धाःसा दक्ले गाःवंगु थासय् ८० मिटर जक दु। चाओ फ्राया (Chao Phraya) खुसि थुकिया उत्तर भागय् वयाः क्वचाइ, गुकिं थुकिया लःया चिमात्रा म्हो याइ। थ्व खाडी थाइल्याण्ड व कम्बोडियाया मत्स्यपालन (fishing) व पर्यटन उद्योगया निंतिं आधार खः। थ्व खाडीया सिथय् तःधंगु मात्राय् प्राकृतिक ग्यास व पेट्रोलियम पदार्थया उत्खनन जुयाच्वंगु दु। थ्व खाडीया सिथय् को सामुइ (Ko Samui) थें ज्याःगु विश्व प्रसिद्ध पर्यटकीय न्हसिभु ला। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Gulf of Thailand]] 872m5wzths1yvih45j2jc4xbwhnjhzc 0 308918 1126593 2026-09-29T00:35:37Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Gulf of Thailand]] to [[थाइल्याण्डया खाडी]] 1126593 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[थाइल्याण्डया खाडी]] 90c19447nxdqsvm96bwz3c93l0a355b 0 308919 1126594 2026-09-29T00:36:13Z Eukesh 11 Redirected page to [[थाइल्याण्डया खाडी]] 1126594 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[थाइल्याण्डया खाडी]] 90c19447nxdqsvm96bwz3c93l0a355b 0 308920 1126595 2026-09-29T00:38:01Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''तास्मान सागर''' (Tasman Sea) प्रशान्त महासागरया दक्षिण-पश्चिमी भागय् [[अस्ट्रेलिया]] व [[न्यूजील्याण्ड]]या दथुइ लाःगु सागर खः। थ्व सागरया नां प्रसिद्ध डच अन्वेषक आबेल तास्मान (Abel Tasman) या नाम... 1126595 wikitext text/x-wiki '''तास्मान सागर''' (Tasman Sea) प्रशान्त महासागरया दक्षिण-पश्चिमी भागय् [[अस्ट्रेलिया]] व [[न्यूजील्याण्ड]]या दथुइ लाःगु सागर खः। थ्व सागरया नां प्रसिद्ध डच अन्वेषक आबेल तास्मान (Abel Tasman) या नामं तःगु खः, गुम्हेस्यां १६४२ य् थ्व क्षेत्रया यात्रा याःगु खः। थ्व सागर २,००० किलोमिटर ब्याः दु व थुकिया कुल क्षेत्रफल २३ लाख वर्ग किलोमिटर दु। थुकिया औसत गाः ३,००० मिटर स्वया अप्वः दु व दक्ले गाःवंगु थासय् ५,००० मिटर स्वया अप्वः गाः दु। अस्ट्रेलियामि मनूतसें थ्व सागरयात प्रायः "द डिच" (The Ditch) धकाः नं धाइ। थ्व सागरय् अस्ट्रेलियाया पूर्व निसें वइगु ख्वाउँगु व क्वाःगु समुद्री जलप्रवाह (East Australian Current) या तःधंगु प्रभाव दु। थ्व सागर अस्ट्रेलिया व न्यूजील्याण्ड दथुइ समुद्री व हवाई यातायातया मू लँपु खः। थ्व सागरय् मौसम तस्कं तीव्र गतिं हिलेफू व भयानक आँधी-तूफान (storms) वइगु खँया निंतिं म्हसीका दयेकातःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Tasman Sea]] 5vvkp95wj03j5h2rn79w66y8jzo4uw7 1126596 1126595 2026-09-29T00:38:09Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Tasman Sea]] to [[तास्मान सागर]] 1126595 wikitext text/x-wiki '''तास्मान सागर''' (Tasman Sea) प्रशान्त महासागरया दक्षिण-पश्चिमी भागय् [[अस्ट्रेलिया]] व [[न्यूजील्याण्ड]]या दथुइ लाःगु सागर खः। थ्व सागरया नां प्रसिद्ध डच अन्वेषक आबेल तास्मान (Abel Tasman) या नामं तःगु खः, गुम्हेस्यां १६४२ य् थ्व क्षेत्रया यात्रा याःगु खः। थ्व सागर २,००० किलोमिटर ब्याः दु व थुकिया कुल क्षेत्रफल २३ लाख वर्ग किलोमिटर दु। थुकिया औसत गाः ३,००० मिटर स्वया अप्वः दु व दक्ले गाःवंगु थासय् ५,००० मिटर स्वया अप्वः गाः दु। अस्ट्रेलियामि मनूतसें थ्व सागरयात प्रायः "द डिच" (The Ditch) धकाः नं धाइ। थ्व सागरय् अस्ट्रेलियाया पूर्व निसें वइगु ख्वाउँगु व क्वाःगु समुद्री जलप्रवाह (East Australian Current) या तःधंगु प्रभाव दु। थ्व सागर अस्ट्रेलिया व न्यूजील्याण्ड दथुइ समुद्री व हवाई यातायातया मू लँपु खः। थ्व सागरय् मौसम तस्कं तीव्र गतिं हिलेफू व भयानक आँधी-तूफान (storms) वइगु खँया निंतिं म्हसीका दयेकातःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Tasman Sea]] 5vvkp95wj03j5h2rn79w66y8jzo4uw7 0 308921 1126597 2026-09-29T00:38:09Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Tasman Sea]] to [[तास्मान सागर]] 1126597 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[तास्मान सागर]] fwwk3s91cihup6sig86rl5rwifi7a8g 0 308922 1126600 2026-09-29T00:39:44Z Eukesh 11 Redirected page to [[न्यु जिल्यान्द]] 1126600 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[न्यु जिल्यान्द]] q5xskwmndu3xml46qgzt5u3lwcnc4f5 0 308923 1126601 2026-09-29T00:40:26Z Eukesh 11 Redirected page to [[तास्मान सागर]] 1126601 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[तास्मान सागर]] fwwk3s91cihup6sig86rl5rwifi7a8g 0 308924 1126602 2026-09-29T00:43:27Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''म्हासु सागर''' (Yellow Sea) [[पूर्वी चीन सागर]]या उत्तरी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीनया मुख्यभूमि व कोरियन प्रायद्वीपया दथुइ ला। थुकिया नां थुकिया लःया रङ म्हासु जुया च्वं... 1126602 wikitext text/x-wiki '''म्हासु सागर''' (Yellow Sea) [[पूर्वी चीन सागर]]या उत्तरी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीनया मुख्यभूमि व कोरियन प्रायद्वीपया दथुइ ला। थुकिया नां थुकिया लःया रङ म्हासु जुया च्वंगु कारणं तःगु खः। थ्व रङ ह्वाङ हो खुसि (Yellow River) व गोबी मरुभूमि निसें वइगु फिया कारणं दःगु खः। थुकिया कूल क्षेत्रफल ३,८०,००० वर्ग किलोमिटर दु व थुकिया औसत गाः ४४ मिटर जक दु। थुकिया उत्तरी भागयात [[बोहाई सागर]] (Bohai Sea) धाइ, गुगु चीनया छगू तःधंगु व्यापारिक केन्द्र खः। थ्व सागरय् दँय्-दँच्छि तःधंगु परिमाणय् खुसिया ल वइ गुकिं थुकिया जलचर वातावरणयात विशिष्ट दयेकी। थ्व सागर चीन व दक्षिण कोरिया निगुलिं देय्या व्यापार, न्या लायेगु व औद्योगिकीकरणया निंतिं अति महत्त्वपूर्ण दु। थ्व सागरया सिथय् च्वंगु बन्दरगाह नगरत दसु छिङदाओ, डालियान व इन्चोन तस्कं नांजाः। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Yellow Sea]] 6orb98glyaqvc8dphfzz35mw45bs7rc 1126603 1126602 2026-09-29T00:44:14Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Yellow Sea]] to [[म्हासु सागर]] 1126602 wikitext text/x-wiki '''म्हासु सागर''' (Yellow Sea) [[पूर्वी चीन सागर]]या उत्तरी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर चीनया मुख्यभूमि व कोरियन प्रायद्वीपया दथुइ ला। थुकिया नां थुकिया लःया रङ म्हासु जुया च्वंगु कारणं तःगु खः। थ्व रङ ह्वाङ हो खुसि (Yellow River) व गोबी मरुभूमि निसें वइगु फिया कारणं दःगु खः। थुकिया कूल क्षेत्रफल ३,८०,००० वर्ग किलोमिटर दु व थुकिया औसत गाः ४४ मिटर जक दु। थुकिया उत्तरी भागयात [[बोहाई सागर]] (Bohai Sea) धाइ, गुगु चीनया छगू तःधंगु व्यापारिक केन्द्र खः। थ्व सागरय् दँय्-दँच्छि तःधंगु परिमाणय् खुसिया ल वइ गुकिं थुकिया जलचर वातावरणयात विशिष्ट दयेकी। थ्व सागर चीन व दक्षिण कोरिया निगुलिं देय्या व्यापार, न्या लायेगु व औद्योगिकीकरणया निंतिं अति महत्त्वपूर्ण दु। थ्व सागरया सिथय् च्वंगु बन्दरगाह नगरत दसु छिङदाओ, डालियान व इन्चोन तस्कं नांजाः। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Yellow Sea]] 6orb98glyaqvc8dphfzz35mw45bs7rc 0 308925 1126604 2026-09-29T00:44:14Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Yellow Sea]] to [[म्हासु सागर]] 1126604 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[म्हासु सागर]] nst7rh2lnfazixldzg1ugcrt2zc0fd7 0 308926 1126605 2026-09-29T00:44:21Z Eukesh 11 Redirected page to [[म्हासु सागर]] 1126605 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[म्हासु सागर]] nst7rh2lnfazixldzg1ugcrt2zc0fd7 0 308927 1126610 2026-09-29T00:47:18Z Eukesh 11 Redirected page to [[म्हासु सागर]] 1126610 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[म्हासु सागर]] nst7rh2lnfazixldzg1ugcrt2zc0fd7 0 308928 1126612 2026-09-29T00:53:40Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''अण्डमान सागर''' (Andaman Sea) [[हिन्द महासागर]]या उत्तर-पूर्वी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर उत्तर-पश्चिमय् म्यान्मार, पश्चिमय् अण्डमान व निकोबार न्हसिभुपुचः, पूर्वय् थाइल्या... 1126612 wikitext text/x-wiki '''अण्डमान सागर''' (Andaman Sea) [[हिन्द महासागर]]या उत्तर-पूर्वी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर उत्तर-पश्चिमय् म्यान्मार, पश्चिमय् अण्डमान व निकोबार न्हसिभुपुचः, पूर्वय् थाइल्याण्ड व दक्षिण-पश्चिमय् सुमात्रा (इन्डोनेसिया) या दथुइ ला। थुकिया कूल क्षेत्रफल ६,००,००० वर्ग किलोमिटर दु। थुकिया औसत गाः १,०१८ मिटर दु धाःसा दक्ले गाःवंगु थासय् ४,१८० मिटर तक्क गाः वं। इरावती खुसि (Irrawaddy River) थ्व हे सागरय् वयाः क्वचाइ गुकिं थुकिया उत्तरी भागय् तःधंगु डेल्टा दयेकातःगु दु। थ्व सागर दक्षिण-पूर्वी एसिया व भारत दथुइ व्यापार व यात्राया मू लँपु जुयाच्वंगु दु। थ्व सागरया सिथय् च्वंगु तटत थःगु प्राकृतिक सौन्दर्य व पर्यटकीय थाय्या निंतिं हलिंन्यंक नांजा। २००४ या तःधंगु भुखाय् व सुनामीं थ्व सागरया तटीय क्षेत्रय् तःधंगु विनाश याःगु खः। थ्व सागरय् जैविक विविधता अप्वः दु व थ्व थी-थी प्रजातिया न्या व समुद्री जीवतेगु भण्डार खः। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Andaman Sea]] 1mcu1cn0wg7e8mdr6lbsztim8h08g9f 1126613 1126612 2026-09-29T00:53:49Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Andaman Sea]] to [[अण्डमान सागर]] 1126612 wikitext text/x-wiki '''अण्डमान सागर''' (Andaman Sea) [[हिन्द महासागर]]या उत्तर-पूर्वी भागय् लाःगु छगू सीमांत सागर खः। थ्व सागर उत्तर-पश्चिमय् म्यान्मार, पश्चिमय् अण्डमान व निकोबार न्हसिभुपुचः, पूर्वय् थाइल्याण्ड व दक्षिण-पश्चिमय् सुमात्रा (इन्डोनेसिया) या दथुइ ला। थुकिया कूल क्षेत्रफल ६,००,००० वर्ग किलोमिटर दु। थुकिया औसत गाः १,०१८ मिटर दु धाःसा दक्ले गाःवंगु थासय् ४,१८० मिटर तक्क गाः वं। इरावती खुसि (Irrawaddy River) थ्व हे सागरय् वयाः क्वचाइ गुकिं थुकिया उत्तरी भागय् तःधंगु डेल्टा दयेकातःगु दु। थ्व सागर दक्षिण-पूर्वी एसिया व भारत दथुइ व्यापार व यात्राया मू लँपु जुयाच्वंगु दु। थ्व सागरया सिथय् च्वंगु तटत थःगु प्राकृतिक सौन्दर्य व पर्यटकीय थाय्या निंतिं हलिंन्यंक नांजा। २००४ या तःधंगु भुखाय् व सुनामीं थ्व सागरया तटीय क्षेत्रय् तःधंगु विनाश याःगु खः। थ्व सागरय् जैविक विविधता अप्वः दु व थ्व थी-थी प्रजातिया न्या व समुद्री जीवतेगु भण्डार खः। ==स्वयादिसँ== * [[प्रशान्त महासागर]] [[पुचः:समुद्र]] [[en:Andaman Sea]] 1mcu1cn0wg7e8mdr6lbsztim8h08g9f 0 308929 1126614 2026-09-29T00:53:49Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Andaman Sea]] to [[अण्डमान सागर]] 1126614 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अण्डमान सागर]] ih3rhwcyba7ihkotondanbvzu9i1l90 0 308930 1126615 2026-09-29T00:53:58Z Eukesh 11 Redirected page to [[अण्डमान सागर]] 1126615 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अण्डमान सागर]] ih3rhwcyba7ihkotondanbvzu9i1l90 0 308931 1126616 2026-09-29T00:55:40Z Eukesh 11 Redirected page to [[बङ्गालया खाडी]] 1126616 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[बङ्गालया खाडी]] ssak2d4cujiyvl0no6eb6tbsmsjhoz5 0 308932 1126617 2026-09-29T00:56:03Z Eukesh 11 Redirected page to [[फारसया खाडी]] 1126617 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[फारसया खाडी]] lksf0x4c98i2y3gzahuj3d7pc5ke3y6 0 308933 1126618 2026-09-29T01:01:44Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''दिजाइन बाय् डिजाइन''' (Design) धइगु छगू योजना, खाका वा संरचना दयेकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व प्रक्रियाय् छुं समस्याया समाधान लुइकेगु, न्हुगु वस्तु दयेकेगु वा सौन्दर्य व उपयोगितायात स्... 1126618 wikitext text/x-wiki '''दिजाइन बाय् डिजाइन''' (Design) धइगु छगू योजना, खाका वा संरचना दयेकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व प्रक्रियाय् छुं समस्याया समाधान लुइकेगु, न्हुगु वस्तु दयेकेगु वा सौन्दर्य व उपयोगितायात स्वायेगु ज्या जुइ। दिजाइनं औद्योगिक उत्पादन निसें कयाः भवन दयेकेगु, डिजिटल माध्यम व कला तक्कया क्षेत्रय् ज्या याइ। छगू बांलाःगु डिजाइनं वस्तुया कार्यक्षमता व थुकिया रूप-रंग निगुलिंयात सन्तुलित याइ। डिजाइन प्रक्रियाय् परिकल्पना, रेखांकन (sketching), प्रोटोटाइप दयेकेगु व परीक्षण यायेगु थें ज्याःगु चरणत ला। थुकिया मू उद्देश्य मनूतयेगु आवश्यकतायात अःपुका बिइगु व मनूया जीवनय् सकारात्मक प्रभाव लाकेगु खः। ग्राफिक डिजाइन, इन्टेरियर डिजाइन, इन्डस्ट्रियल डिजाइन व वेब डिजाइन थें ज्याःगु थुकिया यक्व कचात दु। डिजाइनय् आकार, रंग, ध्वः, संरचना व सन्तुलन थें ज्याःगु मू सिद्धान्तत छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् डिजाइन सौन्दर्य स्वया अप्वः समस्या समाधानया छगू कडा माध्यमया रूपय् स्थापित जूगु दु। डिजिटल प्रविधिया विकास नापं डिजाइनया क्षेत्र अझ व्यापक व अन्तरक्रियात्मक जुया वःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[आर्किटेक्चर]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Design]] c3pozlzavxkzx9gbvlzq39jgluv78wp 1126619 1126618 2026-09-29T01:01:54Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Design]] to [[दिजाइन]] 1126618 wikitext text/x-wiki '''दिजाइन बाय् डिजाइन''' (Design) धइगु छगू योजना, खाका वा संरचना दयेकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व प्रक्रियाय् छुं समस्याया समाधान लुइकेगु, न्हुगु वस्तु दयेकेगु वा सौन्दर्य व उपयोगितायात स्वायेगु ज्या जुइ। दिजाइनं औद्योगिक उत्पादन निसें कयाः भवन दयेकेगु, डिजिटल माध्यम व कला तक्कया क्षेत्रय् ज्या याइ। छगू बांलाःगु डिजाइनं वस्तुया कार्यक्षमता व थुकिया रूप-रंग निगुलिंयात सन्तुलित याइ। डिजाइन प्रक्रियाय् परिकल्पना, रेखांकन (sketching), प्रोटोटाइप दयेकेगु व परीक्षण यायेगु थें ज्याःगु चरणत ला। थुकिया मू उद्देश्य मनूतयेगु आवश्यकतायात अःपुका बिइगु व मनूया जीवनय् सकारात्मक प्रभाव लाकेगु खः। ग्राफिक डिजाइन, इन्टेरियर डिजाइन, इन्डस्ट्रियल डिजाइन व वेब डिजाइन थें ज्याःगु थुकिया यक्व कचात दु। डिजाइनय् आकार, रंग, ध्वः, संरचना व सन्तुलन थें ज्याःगु मू सिद्धान्तत छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् डिजाइन सौन्दर्य स्वया अप्वः समस्या समाधानया छगू कडा माध्यमया रूपय् स्थापित जूगु दु। डिजिटल प्रविधिया विकास नापं डिजाइनया क्षेत्र अझ व्यापक व अन्तरक्रियात्मक जुया वःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[आर्किटेक्चर]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Design]] c3pozlzavxkzx9gbvlzq39jgluv78wp 1126624 1126619 2026-09-29T01:06:16Z Eukesh 11 1126624 wikitext text/x-wiki '''दिजाइन बाय् डिजाइन''' (Design) धइगु छगू योजना, खाका वा संरचना दयेकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व प्रक्रियाय् छुं समस्याया समाधान लुइकेगु, न्हुगु वस्तु दयेकेगु वा सौन्दर्य व उपयोगितायात स्वायेगु ज्या जुइ। दिजाइनं औद्योगिक उत्पादन निसें कयाः भवन दयेकेगु, डिजिटल माध्यम व कला तक्कया क्षेत्रय् ज्या याइ। छगू बांलाःगु डिजाइनं वस्तुया कार्यक्षमता व थुकिया रूप-रंग निगुलिंयात सन्तुलित याइ। डिजाइन प्रक्रियाय् परिकल्पना, रेखांकन (sketching), प्रोटोटाइप दयेकेगु व परीक्षण यायेगु थें ज्याःगु चरणत ला। थुकिया मू उद्देश्य मनूतयेगु आवश्यकतायात अःपुका बिइगु व मनूया जीवनय् सकारात्मक प्रभाव लाकेगु खः। ग्राफिक डिजाइन, इन्टेरियर डिजाइन, इन्डस्ट्रियल डिजाइन व वेब डिजाइन थें ज्याःगु थुकिया यक्व कचात दु। डिजाइनय् आकार, रंग, ध्वः, संरचना व सन्तुलन थें ज्याःगु मू सिद्धान्तत छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् डिजाइन सौन्दर्य स्वया अप्वः समस्या समाधानया छगू कडा माध्यमया रूपय् स्थापित जूगु दु। डिजिटल प्रविधिया विकास नापं डिजाइनया क्षेत्र अझ व्यापक व अन्तरक्रियात्मक जुया वःगु दु। ==ताजि== ===ग्राफिक दिजाइन=== {{मू पौ|ग्राफिक दिजाइन}} ग्राफिक दिजाइन (Graphic design) धइगु दृश्य संचार (visual communication) व समस्या समाधानया छगू कलात्मक माध्यम खः। थुकिलि टाइपोग्राफी, चित्रकला, फोटोग्राफी व रङ छ्यलाः विचाः व सन्देशयात दृश्य रूपय् प्रस्तुत याइ। ग्राफिक दिजाइनरतेसं लोगो, विज्ञापन, ब्रोशर, सफू, पत्रिका, व वेबपेज थें ज्याःगु थी-थी माध्यमया निंतिं डिजाइन तयार याइ। थ्व क्षेत्रया मू उद्देश्य सन्देशयात स्पष्ट, आकर्षक व प्रभावकारी रूपं स्वकुमिपिंके थ्यङ्केगु खः। आधुनिक युगय् ग्राफिक दिजाइन विज्ञापन, ब्राण्डिङ व मिडिया उद्योगया छगू अत्यावश्यक ब्वः जूगु दु। थ्व ज्याया निंतिं कम्प्युटर सफ्टवेयर (फोटोशप, इलस्ट्रेटर, इनडिजाइन आदि)या व्यापक छ्येलिज्या जुइ। ग्राफिक दिजाइनय् सन्तुलन, कन्ट्रास्ट, अलाइनमेन्ट व खाली थाय् (white space) या प्रयोग तस्कं महत्त्वपूर्ण जुइ। थ्व कलां उत्पादन व सेवाया बजारीकरणय् तःधंगु योगदान बी। दृश्य भाषाया माध्यमं मनूतयेगु ध्यान सालाकायेत ग्राफिक दिजाइन स्वया बांलाःगु मेगु माध्यम अपुइक दइ मखु। ==स्वयादिसँ== * [[आर्किटेक्चर]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Design]] phmuz6fp788bzr76p96gxqbzrtg0cjc 1126633 1126624 2026-09-29T01:19:29Z Eukesh 11 /* ताजि */ 1126633 wikitext text/x-wiki '''दिजाइन बाय् डिजाइन''' (Design) धइगु छगू योजना, खाका वा संरचना दयेकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व प्रक्रियाय् छुं समस्याया समाधान लुइकेगु, न्हुगु वस्तु दयेकेगु वा सौन्दर्य व उपयोगितायात स्वायेगु ज्या जुइ। दिजाइनं औद्योगिक उत्पादन निसें कयाः भवन दयेकेगु, डिजिटल माध्यम व कला तक्कया क्षेत्रय् ज्या याइ। छगू बांलाःगु डिजाइनं वस्तुया कार्यक्षमता व थुकिया रूप-रंग निगुलिंयात सन्तुलित याइ। डिजाइन प्रक्रियाय् परिकल्पना, रेखांकन (sketching), प्रोटोटाइप दयेकेगु व परीक्षण यायेगु थें ज्याःगु चरणत ला। थुकिया मू उद्देश्य मनूतयेगु आवश्यकतायात अःपुका बिइगु व मनूया जीवनय् सकारात्मक प्रभाव लाकेगु खः। ग्राफिक डिजाइन, इन्टेरियर डिजाइन, इन्डस्ट्रियल डिजाइन व वेब डिजाइन थें ज्याःगु थुकिया यक्व कचात दु। डिजाइनय् आकार, रंग, ध्वः, संरचना व सन्तुलन थें ज्याःगु मू सिद्धान्तत छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् डिजाइन सौन्दर्य स्वया अप्वः समस्या समाधानया छगू कडा माध्यमया रूपय् स्थापित जूगु दु। डिजिटल प्रविधिया विकास नापं डिजाइनया क्षेत्र अझ व्यापक व अन्तरक्रियात्मक जुया वःगु दु। ==ताजि== ===ग्राफिक दिजाइन=== {{मू पौ|ग्राफिक दिजाइन}} ग्राफिक दिजाइन (Graphic design) धइगु दृश्य संचार (visual communication) व समस्या समाधानया छगू कलात्मक माध्यम खः। थुकिलि टाइपोग्राफी, चित्रकला, फोटोग्राफी व रङ छ्यलाः विचाः व सन्देशयात दृश्य रूपय् प्रस्तुत याइ। ग्राफिक दिजाइनरतेसं लोगो, विज्ञापन, ब्रोशर, सफू, पत्रिका, व वेबपेज थें ज्याःगु थी-थी माध्यमया निंतिं डिजाइन तयार याइ। थ्व क्षेत्रया मू उद्देश्य सन्देशयात स्पष्ट, आकर्षक व प्रभावकारी रूपं स्वकुमिपिंके थ्यङ्केगु खः। आधुनिक युगय् ग्राफिक दिजाइन विज्ञापन, ब्राण्डिङ व मिडिया उद्योगया छगू अत्यावश्यक ब्वः जूगु दु। थ्व ज्याया निंतिं कम्प्युटर सफ्टवेयर (फोटोशप, इलस्ट्रेटर, इनडिजाइन आदि)या व्यापक छ्येलिज्या जुइ। ग्राफिक दिजाइनय् सन्तुलन, कन्ट्रास्ट, अलाइनमेन्ट व खाली थाय् (white space) या प्रयोग तस्कं महत्त्वपूर्ण जुइ। थ्व कलां उत्पादन व सेवाया बजारीकरणय् तःधंगु योगदान बी। दृश्य भाषाया माध्यमं मनूतयेगु ध्यान सालाकायेत ग्राफिक दिजाइन स्वया बांलाःगु मेगु माध्यम अपुइक दइ मखु। ===इन्तेरियर दिजाइन=== {{मू पौ|इन्तेरियर दिजाइन}} इन्तेरियर दिजाइन धइगु छखा छेँ बाय् कोथा दुनेया थााय् (inside space) यात बांलाकेगु, छ्यलेत अपुइकेगु व म्ह व नुगःया उसाँय् बांलाकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व ज्या याइम्ह मनूयात इन्तेरियर दिजाइनर धाइ, गुम्हेस्यां थाय्या व्यवस्थापन, रङ योजना, मत (lighting), फर्निचर व समा वस्तुतेगु बांलाःगु चयन याइ। इन्तेरियर दिजाइनं मनूतयेगु म्वायेगु पह, यःगु चीज/रंग/च्वंसा आदियात कःघानाः आन्तरिक थाय् दयेकीगु जुइ। थ्व समा/सजावट जक मखुसें थाय्या अधिकतम व प्रभावकारी छ्येलिज्या (space planning) यायेगु प्रविधि नं खः। छेँ, ज्याकुथि, होटल, अस्पताः व व्यापारिक भवनतेगु आन्तरिक समाय् थुकिया तःधंगु महत्त्व दु। बांलाःगु इन्तेरियर दिजाइनं मनूया मानसिक शान्ति, कार्यक्षमता व वातावरणया सुन्दरतायात भिंकी। थुकिलि वास्तुकला, रङ शास्त्र, मानवशास्त्र व सौन्दर्यशास्त्रया ज्ञान छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् ताः ई तक ल्यनिगु (sustainable) व वातावरण-मैत्री इन्तेरियर दिजाइनया अवधारणा तस्कं लोकंह्वाःगु जुया वःगु दु। थ्व विषय हलिंया वास्तुकलाया विकास नाप स्वानाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[आर्किटेक्चर]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Design]] egzy0mmgow9fzwbsha3skl8wresn0au 1126634 1126633 2026-09-29T01:19:36Z Eukesh 11 /* ग्राफिक दिजाइन */ 1126634 wikitext text/x-wiki '''दिजाइन बाय् डिजाइन''' (Design) धइगु छगू योजना, खाका वा संरचना दयेकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व प्रक्रियाय् छुं समस्याया समाधान लुइकेगु, न्हुगु वस्तु दयेकेगु वा सौन्दर्य व उपयोगितायात स्वायेगु ज्या जुइ। दिजाइनं औद्योगिक उत्पादन निसें कयाः भवन दयेकेगु, डिजिटल माध्यम व कला तक्कया क्षेत्रय् ज्या याइ। छगू बांलाःगु डिजाइनं वस्तुया कार्यक्षमता व थुकिया रूप-रंग निगुलिंयात सन्तुलित याइ। डिजाइन प्रक्रियाय् परिकल्पना, रेखांकन (sketching), प्रोटोटाइप दयेकेगु व परीक्षण यायेगु थें ज्याःगु चरणत ला। थुकिया मू उद्देश्य मनूतयेगु आवश्यकतायात अःपुका बिइगु व मनूया जीवनय् सकारात्मक प्रभाव लाकेगु खः। ग्राफिक डिजाइन, इन्टेरियर डिजाइन, इन्डस्ट्रियल डिजाइन व वेब डिजाइन थें ज्याःगु थुकिया यक्व कचात दु। डिजाइनय् आकार, रंग, ध्वः, संरचना व सन्तुलन थें ज्याःगु मू सिद्धान्तत छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् डिजाइन सौन्दर्य स्वया अप्वः समस्या समाधानया छगू कडा माध्यमया रूपय् स्थापित जूगु दु। डिजिटल प्रविधिया विकास नापं डिजाइनया क्षेत्र अझ व्यापक व अन्तरक्रियात्मक जुया वःगु दु। ==ताजि== ===ग्राफिक दिजाइन=== {{मू पौ|ग्राफिक दिजाइन}} ग्राफिक दिजाइन (Graphic design) धइगु दृश्य संचार (visual communication) व समस्या समाधानया छगू कलात्मक माध्यम खः। थुकिलि टाइपोग्राफी, चित्रकला, फोटोग्राफी व रङ छ्यलाः विचाः व सन्देशयात दृश्य रूपय् प्रस्तुत याइ। ग्राफिक दिजाइनरतेसं लोगो, विज्ञापन, ब्रोशर, सफू, पत्रिका, व वेबपेज थें ज्याःगु थी-थी माध्यमया निंतिं डिजाइन तयार याइ। थ्व क्षेत्रया मू उद्देश्य सन्देशयात स्पष्ट, आकर्षक व प्रभावकारी रूपं स्वकुमिपिंके थ्यङ्केगु खः। आधुनिक युगय् ग्राफिक दिजाइन विज्ञापन, ब्राण्डिङ व मिडिया उद्योगया छगू अत्यावश्यक ब्वः जूगु दु। थ्व ज्याया निंतिं कम्प्युटर सफ्टवेयर (फोटोशप, इलस्ट्रेटर, इनडिजाइन आदि)या व्यापक छ्येलिज्या जुइ। ग्राफिक दिजाइनय् सन्तुलन, कन्ट्रास्ट, अलाइनमेन्ट व खाली थाय् (white space) या प्रयोग तस्कं महत्त्वपूर्ण जुइ। थ्व कलां उत्पादन व सेवाया बजारीकरणय् तःधंगु योगदान बी। दृश्य भाषाया माध्यमं मनूतयेगु ध्यान सालाकायेत ग्राफिक दिजाइन स्वया बांलाःगु मेगु माध्यम अपुइक दइ मखु। ===इन्तेरियर दिजाइन=== {{मू पौ|इन्तेरियर दिजाइन}} इन्तेरियर दिजाइन धइगु छखा छेँ बाय् कोथा दुनेया थााय् (inside space) यात बांलाकेगु, छ्यलेत अपुइकेगु व म्ह व नुगःया उसाँय् बांलाकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व ज्या याइम्ह मनूयात इन्तेरियर दिजाइनर धाइ, गुम्हेस्यां थाय्या व्यवस्थापन, रङ योजना, मत (lighting), फर्निचर व समा वस्तुतेगु बांलाःगु चयन याइ। इन्तेरियर दिजाइनं मनूतयेगु म्वायेगु पह, यःगु चीज/रंग/च्वंसा आदियात कःघानाः आन्तरिक थाय् दयेकीगु जुइ। थ्व समा/सजावट जक मखुसें थाय्या अधिकतम व प्रभावकारी छ्येलिज्या (space planning) यायेगु प्रविधि नं खः। छेँ, ज्याकुथि, होटल, अस्पताः व व्यापारिक भवनतेगु आन्तरिक समाय् थुकिया तःधंगु महत्त्व दु। बांलाःगु इन्तेरियर दिजाइनं मनूया मानसिक शान्ति, कार्यक्षमता व वातावरणया सुन्दरतायात भिंकी। थुकिलि वास्तुकला, रङ शास्त्र, मानवशास्त्र व सौन्दर्यशास्त्रया ज्ञान छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् ताः ई तक ल्यनिगु (sustainable) व वातावरण-मैत्री इन्तेरियर दिजाइनया अवधारणा तस्कं लोकंह्वाःगु जुया वःगु दु। थ्व विषय हलिंया वास्तुकलाया विकास नाप स्वानाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[आर्किटेक्चर]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Design]] sav3bja3eexcpkka1of2lt9jwuhxubl 1126638 1126634 2026-09-29T10:30:04Z Eukesh 11 /* इन्तेरियर दिजाइन */ 1126638 wikitext text/x-wiki '''दिजाइन बाय् डिजाइन''' (Design) धइगु छगू योजना, खाका वा संरचना दयेकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व प्रक्रियाय् छुं समस्याया समाधान लुइकेगु, न्हुगु वस्तु दयेकेगु वा सौन्दर्य व उपयोगितायात स्वायेगु ज्या जुइ। दिजाइनं औद्योगिक उत्पादन निसें कयाः भवन दयेकेगु, डिजिटल माध्यम व कला तक्कया क्षेत्रय् ज्या याइ। छगू बांलाःगु डिजाइनं वस्तुया कार्यक्षमता व थुकिया रूप-रंग निगुलिंयात सन्तुलित याइ। डिजाइन प्रक्रियाय् परिकल्पना, रेखांकन (sketching), प्रोटोटाइप दयेकेगु व परीक्षण यायेगु थें ज्याःगु चरणत ला। थुकिया मू उद्देश्य मनूतयेगु आवश्यकतायात अःपुका बिइगु व मनूया जीवनय् सकारात्मक प्रभाव लाकेगु खः। ग्राफिक डिजाइन, इन्टेरियर डिजाइन, इन्डस्ट्रियल डिजाइन व वेब डिजाइन थें ज्याःगु थुकिया यक्व कचात दु। डिजाइनय् आकार, रंग, ध्वः, संरचना व सन्तुलन थें ज्याःगु मू सिद्धान्तत छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् डिजाइन सौन्दर्य स्वया अप्वः समस्या समाधानया छगू कडा माध्यमया रूपय् स्थापित जूगु दु। डिजिटल प्रविधिया विकास नापं डिजाइनया क्षेत्र अझ व्यापक व अन्तरक्रियात्मक जुया वःगु दु। ==ताजि== ===ग्राफिक दिजाइन=== {{मू पौ|ग्राफिक दिजाइन}} ग्राफिक दिजाइन (Graphic design) धइगु दृश्य संचार (visual communication) व समस्या समाधानया छगू कलात्मक माध्यम खः। थुकिलि टाइपोग्राफी, चित्रकला, फोटोग्राफी व रङ छ्यलाः विचाः व सन्देशयात दृश्य रूपय् प्रस्तुत याइ। ग्राफिक दिजाइनरतेसं लोगो, विज्ञापन, ब्रोशर, सफू, पत्रिका, व वेबपेज थें ज्याःगु थी-थी माध्यमया निंतिं डिजाइन तयार याइ। थ्व क्षेत्रया मू उद्देश्य सन्देशयात स्पष्ट, आकर्षक व प्रभावकारी रूपं स्वकुमिपिंके थ्यङ्केगु खः। आधुनिक युगय् ग्राफिक दिजाइन विज्ञापन, ब्राण्डिङ व मिडिया उद्योगया छगू अत्यावश्यक ब्वः जूगु दु। थ्व ज्याया निंतिं कम्प्युटर सफ्टवेयर (फोटोशप, इलस्ट्रेटर, इनडिजाइन आदि)या व्यापक छ्येलिज्या जुइ। ग्राफिक दिजाइनय् सन्तुलन, कन्ट्रास्ट, अलाइनमेन्ट व खाली थाय् (white space) या प्रयोग तस्कं महत्त्वपूर्ण जुइ। थ्व कलां उत्पादन व सेवाया बजारीकरणय् तःधंगु योगदान बी। दृश्य भाषाया माध्यमं मनूतयेगु ध्यान सालाकायेत ग्राफिक दिजाइन स्वया बांलाःगु मेगु माध्यम अपुइक दइ मखु। ===इन्तेरियर दिजाइन=== {{मू पौ|इन्तेरियर दिजाइन}} इन्तेरियर दिजाइन धइगु छखा छेँ बाय् कोथा दुनेया थााय् (inside space) यात बांलाकेगु, छ्यलेत अपुइकेगु व म्ह व नुगःया उसाँय् बांलाकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व ज्या याइम्ह मनूयात इन्तेरियर दिजाइनर धाइ, गुम्हेस्यां थाय्या व्यवस्थापन, रङ योजना, मत (lighting), फर्निचर व समा वस्तुतेगु बांलाःगु चयन याइ। इन्तेरियर दिजाइनं मनूतयेगु म्वायेगु पह, यःगु चीज/रंग/च्वंसा आदियात कःघानाः आन्तरिक थाय् दयेकीगु जुइ। थ्व समा/सजावट जक मखुसें थाय्या अधिकतम व प्रभावकारी छ्येलिज्या (space planning) यायेगु प्रविधि नं खः। छेँ, ज्याकुथि, होटल, अस्पताः व व्यापारिक भवनतेगु आन्तरिक समाय् थुकिया तःधंगु महत्त्व दु। बांलाःगु इन्तेरियर दिजाइनं मनूया मानसिक शान्ति, कार्यक्षमता व वातावरणया सुन्दरतायात भिंकी। थुकिलि वास्तुकला, रङ शास्त्र, मानवशास्त्र व सौन्दर्यशास्त्रया ज्ञान छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् ताः ई तक ल्यनिगु (sustainable) व वातावरण-मैत्री इन्तेरियर दिजाइनया अवधारणा तस्कं लोकंह्वाःगु जुया वःगु दु। थ्व विषय हलिंया वास्तुकलाया विकास नाप स्वानाच्वंगु दु। ===इन्दस्त्रियल दिजाइन=== {{मू पौ|इन्दस्त्रियल दिजाइन}} थ्व [[मास प्रदक्सन]] (तःधंगु मात्राय् दयेकिगु) जुइगु वस्तुतेगु स्वरूप, संरचना व कार्यक्षमता दयेकिगु लजगा, कला व प्रविधि खः। थुकिलि ग्याजेट ज्याभः, गसा, छेँया ज्वलं, च्वंसा व मेमेगु औद्योगिक उत्पादनतेगु दिजाइन याइ। थ्व ज्याया मू उद्देश्य वस्तुयात छ्येलिमिपिंत अःपुगु, स्वयेबिले बांलाःगु, सुरक्षित व आर्थिक रूपं दंगु दयेकीगु खः। इन्दस्त्रियल दिजाइनरतेसं वस्तुयात बालाकेगु, ज्या यायेफयेगु, दयेकेत माःगु ध्येबा म्हो यायेगु व छ्यलामिया अनुभव (user experience) दथुइ सन्तुलित स्वापू दयेकि। थ्व क्षेत्रय् इन्जिनियरिङ, कला, प्रविधि व बजाःया ज्ञान छ्येलिगु जुइ। कम्प्युटर एदेद दिजाइन (CAD) व ३डी मोडेलिङं आधुनिक इन्डस्ट्रियल दिजाइनयात अझ भिंकेगु व यथार्थपरक दयेकीगुलि ग्वहालि याःगु दु। छगू बांलाःगु औद्योगिक दिजाइनं उत्पादनया बजाः सफलता व ब्रान्डया म्हसीका निर्धारण याइ। थ्व प्रविधिया विकासं आधुनिक उत्पादन क्षेत्रयात तःधंगु ग्वहालि याःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[आर्किटेक्चर]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Design]] 976a6whiw3cjf738e1f8286up0o3q1f 1126642 1126638 2026-09-29T10:35:38Z Eukesh 11 /* इन्दस्त्रियल दिजाइन */ 1126642 wikitext text/x-wiki '''दिजाइन बाय् डिजाइन''' (Design) धइगु छगू योजना, खाका वा संरचना दयेकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व प्रक्रियाय् छुं समस्याया समाधान लुइकेगु, न्हुगु वस्तु दयेकेगु वा सौन्दर्य व उपयोगितायात स्वायेगु ज्या जुइ। दिजाइनं औद्योगिक उत्पादन निसें कयाः भवन दयेकेगु, डिजिटल माध्यम व कला तक्कया क्षेत्रय् ज्या याइ। छगू बांलाःगु डिजाइनं वस्तुया कार्यक्षमता व थुकिया रूप-रंग निगुलिंयात सन्तुलित याइ। डिजाइन प्रक्रियाय् परिकल्पना, रेखांकन (sketching), प्रोटोटाइप दयेकेगु व परीक्षण यायेगु थें ज्याःगु चरणत ला। थुकिया मू उद्देश्य मनूतयेगु आवश्यकतायात अःपुका बिइगु व मनूया जीवनय् सकारात्मक प्रभाव लाकेगु खः। ग्राफिक डिजाइन, इन्टेरियर डिजाइन, इन्डस्ट्रियल डिजाइन व वेब डिजाइन थें ज्याःगु थुकिया यक्व कचात दु। डिजाइनय् आकार, रंग, ध्वः, संरचना व सन्तुलन थें ज्याःगु मू सिद्धान्तत छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् डिजाइन सौन्दर्य स्वया अप्वः समस्या समाधानया छगू कडा माध्यमया रूपय् स्थापित जूगु दु। डिजिटल प्रविधिया विकास नापं डिजाइनया क्षेत्र अझ व्यापक व अन्तरक्रियात्मक जुया वःगु दु। ==ताजि== ===ग्राफिक दिजाइन=== {{मू पौ|ग्राफिक दिजाइन}} ग्राफिक दिजाइन (Graphic design) धइगु दृश्य संचार (visual communication) व समस्या समाधानया छगू कलात्मक माध्यम खः। थुकिलि टाइपोग्राफी, चित्रकला, फोटोग्राफी व रङ छ्यलाः विचाः व सन्देशयात दृश्य रूपय् प्रस्तुत याइ। ग्राफिक दिजाइनरतेसं लोगो, विज्ञापन, ब्रोशर, सफू, पत्रिका, व वेबपेज थें ज्याःगु थी-थी माध्यमया निंतिं डिजाइन तयार याइ। थ्व क्षेत्रया मू उद्देश्य सन्देशयात स्पष्ट, आकर्षक व प्रभावकारी रूपं स्वकुमिपिंके थ्यङ्केगु खः। आधुनिक युगय् ग्राफिक दिजाइन विज्ञापन, ब्राण्डिङ व मिडिया उद्योगया छगू अत्यावश्यक ब्वः जूगु दु। थ्व ज्याया निंतिं कम्प्युटर सफ्टवेयर (फोटोशप, इलस्ट्रेटर, इनडिजाइन आदि)या व्यापक छ्येलिज्या जुइ। ग्राफिक दिजाइनय् सन्तुलन, कन्ट्रास्ट, अलाइनमेन्ट व खाली थाय् (white space) या प्रयोग तस्कं महत्त्वपूर्ण जुइ। थ्व कलां उत्पादन व सेवाया बजारीकरणय् तःधंगु योगदान बी। दृश्य भाषाया माध्यमं मनूतयेगु ध्यान सालाकायेत ग्राफिक दिजाइन स्वया बांलाःगु मेगु माध्यम अपुइक दइ मखु। ===इन्तेरियर दिजाइन=== {{मू पौ|इन्तेरियर दिजाइन}} इन्तेरियर दिजाइन धइगु छखा छेँ बाय् कोथा दुनेया थााय् (inside space) यात बांलाकेगु, छ्यलेत अपुइकेगु व म्ह व नुगःया उसाँय् बांलाकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व ज्या याइम्ह मनूयात इन्तेरियर दिजाइनर धाइ, गुम्हेस्यां थाय्या व्यवस्थापन, रङ योजना, मत (lighting), फर्निचर व समा वस्तुतेगु बांलाःगु चयन याइ। इन्तेरियर दिजाइनं मनूतयेगु म्वायेगु पह, यःगु चीज/रंग/च्वंसा आदियात कःघानाः आन्तरिक थाय् दयेकीगु जुइ। थ्व समा/सजावट जक मखुसें थाय्या अधिकतम व प्रभावकारी छ्येलिज्या (space planning) यायेगु प्रविधि नं खः। छेँ, ज्याकुथि, होटल, अस्पताः व व्यापारिक भवनतेगु आन्तरिक समाय् थुकिया तःधंगु महत्त्व दु। बांलाःगु इन्तेरियर दिजाइनं मनूया मानसिक शान्ति, कार्यक्षमता व वातावरणया सुन्दरतायात भिंकी। थुकिलि वास्तुकला, रङ शास्त्र, मानवशास्त्र व सौन्दर्यशास्त्रया ज्ञान छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् ताः ई तक ल्यनिगु (sustainable) व वातावरण-मैत्री इन्तेरियर दिजाइनया अवधारणा तस्कं लोकंह्वाःगु जुया वःगु दु। थ्व विषय हलिंया वास्तुकलाया विकास नाप स्वानाच्वंगु दु। ===इन्दस्त्रियल दिजाइन=== {{मू पौ|इन्दस्त्रियल दिजाइन}} थ्व [[मास प्रदक्सन]] (तःधंगु मात्राय् दयेकिगु) जुइगु वस्तुतेगु स्वरूप, संरचना व कार्यक्षमता दयेकिगु लजगा, कला व प्रविधि खः। थुकिलि ग्याजेट ज्याभः, गसा, छेँया ज्वलं, च्वंसा व मेमेगु औद्योगिक उत्पादनतेगु दिजाइन याइ। थ्व ज्याया मू उद्देश्य वस्तुयात छ्येलिमिपिंत अःपुगु, स्वयेबिले बांलाःगु, सुरक्षित व आर्थिक रूपं दंगु दयेकीगु खः। इन्दस्त्रियल दिजाइनरतेसं वस्तुयात बालाकेगु, ज्या यायेफयेगु, दयेकेत माःगु ध्येबा म्हो यायेगु व छ्यलामिया अनुभव (user experience) दथुइ सन्तुलित स्वापू दयेकि। थ्व क्षेत्रय् इन्जिनियरिङ, कला, प्रविधि व बजाःया ज्ञान छ्येलिगु जुइ। कम्प्युटर एदेद दिजाइन (CAD) व ३डी मोडेलिङं आधुनिक इन्डस्ट्रियल दिजाइनयात अझ भिंकेगु व यथार्थपरक दयेकीगुलि ग्वहालि याःगु दु। छगू बांलाःगु औद्योगिक दिजाइनं उत्पादनया बजाः सफलता व ब्रान्डया म्हसीका निर्धारण याइ। थ्व प्रविधिया विकासं आधुनिक उत्पादन क्षेत्रयात तःधंगु ग्वहालि याःगु दु। ===वेब दिजाइन=== {{मू पौ|वेब दिजाइन}} थ्व धइगु इन्टरनेटय् खनेदुगु वेबसाइटतेगु स्वयेगु लू, ज्या व संयोजन दयेकेगु कला व प्रविधि खः। थुकिलि लेआउट, रङ, फन्ट, लू ज्वलं व नेभिगेसनया बांलाःगु ग्वसा जुइ। वेब दिजाइनया मू उद्देश्य वेबसाइटयात स्वयेबिले बांलाःगु, छ्येलेबिले अःपुगु व थी-थी इलेक्त्रोनिक ज्याभः (मोबाइल, ल्यापटप, ट्याब्लेट) दुने बांलाक सनेफैगु (responsive) व्यवस्था दयेकीगु खः। थ्व क्षेत्रय् छ्यलामि इन्तरफेस (UI) व छ्यलामि अनुभव (UX) या तःधंगु महत्त्व दु। वेब दिजाइनरतेसं HTML, CSS, JavaScript व थी-थी दिजाइन सफ्टवेयरयात छ्येलाः दिजाइन दयेकि। बांलाःगु वेब दिजाइनं स्वकुमिपिनिगु ध्यान सालाकाये फइ व वेबपेजय् यक्व ई सनेत बः बी। थ्व आधुनिक व्यापार, सञ्चार व सूचना प्रविधिया छगू मदयेक मगाःगु ब्व खः। सूचं प्रविधिया बिकास नापं वेब दिजाइनया भूमिका अझ तःधँ जुया वःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[आर्किटेक्चर]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Design]] ni1m1u45ikj9y49986cyq80v0yhu9ut 0 308934 1126620 2026-09-29T01:01:54Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Design]] to [[दिजाइन]] 1126620 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[दिजाइन]] iaidqw7sitzpmdrn1rt0b57asp9ejt0 0 308935 1126621 2026-09-29T01:05:21Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''ग्राफिक दिजाइन''' (Graphic design) धइगु दृश्य संचार (visual communication) व समस्या समाधानया छगू कलात्मक माध्यम खः। थुकिलि टाइपोग्राफी, चित्रकला, फोटोग्राफी व रङ छ्यलाः विचाः व सन्देशयात दृश्य रूपय् प्... 1126621 wikitext text/x-wiki '''ग्राफिक दिजाइन''' (Graphic design) धइगु दृश्य संचार (visual communication) व समस्या समाधानया छगू कलात्मक माध्यम खः। थुकिलि टाइपोग्राफी, चित्रकला, फोटोग्राफी व रङ छ्यलाः विचाः व सन्देशयात दृश्य रूपय् प्रस्तुत याइ। ग्राफिक दिजाइनरतेसं लोगो, विज्ञापन, ब्रोशर, सफू, पत्रिका, व वेबपेज थें ज्याःगु थी-थी माध्यमया निंतिं डिजाइन तयार याइ। थ्व क्षेत्रया मू उद्देश्य सन्देशयात स्पष्ट, आकर्षक व प्रभावकारी रूपं स्वकुमिपिंके थ्यङ्केगु खः। आधुनिक युगय् ग्राफिक दिजाइन विज्ञापन, ब्राण्डिङ व मिडिया उद्योगया छगू अत्यावश्यक ब्वः जूगु दु। थ्व ज्याया निंतिं कम्प्युटर सफ्टवेयर (फोटोशप, इलस्ट्रेटर, इनडिजाइन आदि)या व्यापक छ्येलिज्या जुइ। ग्राफिक दिजाइनय् सन्तुलन, कन्ट्रास्ट, अलाइनमेन्ट व खाली थाय् (white space) या प्रयोग तस्कं महत्त्वपूर्ण जुइ। थ्व कलां उत्पादन व सेवाया बजारीकरणय् तःधंगु योगदान बी। दृश्य भाषाया माध्यमं मनूतयेगु ध्यान सालाकायेत ग्राफिक दिजाइन स्वया बांलाःगु मेगु माध्यम अपुइक दइ मखु। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Graphic design]] ettnzj6mygjgn1vx43wl67ei1wgg3ax 1126622 1126621 2026-09-29T01:05:41Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Graphic design]] to [[ग्राफिक दिजाइन]] 1126621 wikitext text/x-wiki '''ग्राफिक दिजाइन''' (Graphic design) धइगु दृश्य संचार (visual communication) व समस्या समाधानया छगू कलात्मक माध्यम खः। थुकिलि टाइपोग्राफी, चित्रकला, फोटोग्राफी व रङ छ्यलाः विचाः व सन्देशयात दृश्य रूपय् प्रस्तुत याइ। ग्राफिक दिजाइनरतेसं लोगो, विज्ञापन, ब्रोशर, सफू, पत्रिका, व वेबपेज थें ज्याःगु थी-थी माध्यमया निंतिं डिजाइन तयार याइ। थ्व क्षेत्रया मू उद्देश्य सन्देशयात स्पष्ट, आकर्षक व प्रभावकारी रूपं स्वकुमिपिंके थ्यङ्केगु खः। आधुनिक युगय् ग्राफिक दिजाइन विज्ञापन, ब्राण्डिङ व मिडिया उद्योगया छगू अत्यावश्यक ब्वः जूगु दु। थ्व ज्याया निंतिं कम्प्युटर सफ्टवेयर (फोटोशप, इलस्ट्रेटर, इनडिजाइन आदि)या व्यापक छ्येलिज्या जुइ। ग्राफिक दिजाइनय् सन्तुलन, कन्ट्रास्ट, अलाइनमेन्ट व खाली थाय् (white space) या प्रयोग तस्कं महत्त्वपूर्ण जुइ। थ्व कलां उत्पादन व सेवाया बजारीकरणय् तःधंगु योगदान बी। दृश्य भाषाया माध्यमं मनूतयेगु ध्यान सालाकायेत ग्राफिक दिजाइन स्वया बांलाःगु मेगु माध्यम अपुइक दइ मखु। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Graphic design]] ettnzj6mygjgn1vx43wl67ei1wgg3ax 1126628 1126622 2026-09-29T01:11:41Z Eukesh 11 1126628 wikitext text/x-wiki '''ग्राफिक दिजाइन''' (Graphic design) धइगु दृश्य संचार (visual communication) व समस्या समाधानया छगू कलात्मक माध्यम खः। थुकिलि टाइपोग्राफी, चित्रकला, फोटोग्राफी व रङ छ्यलाः विचाः व सन्देशयात दृश्य रूपय् प्रस्तुत याइ। ग्राफिक दिजाइनरतेसं लोगो, विज्ञापन, ब्रोशर, सफू, पत्रिका, व वेबपेज थें ज्याःगु थी-थी माध्यमया निंतिं डिजाइन तयार याइ। थ्व क्षेत्रया मू उद्देश्य सन्देशयात स्पष्ट, आकर्षक व प्रभावकारी रूपं स्वकुमिपिंके थ्यङ्केगु खः। आधुनिक युगय् ग्राफिक दिजाइन विज्ञापन, ब्राण्डिङ व मिडिया उद्योगया छगू अत्यावश्यक ब्वः जूगु दु। थ्व ज्याया निंतिं कम्प्युटर सफ्टवेयर (फोटोशप, इलस्ट्रेटर, इनडिजाइन आदि)या व्यापक छ्येलिज्या जुइ। ग्राफिक दिजाइनय् सन्तुलन, कन्ट्रास्ट, अलाइनमेन्ट व खाली थाय् (white space) या प्रयोग तस्कं महत्त्वपूर्ण जुइ। थ्व कलां उत्पादन व सेवाया बजारीकरणय् तःधंगु योगदान बी। दृश्य भाषाया माध्यमं मनूतयेगु ध्यान सालाकायेत ग्राफिक दिजाइन स्वया बांलाःगु मेगु माध्यम अपुइक दइ मखु। ==ब्व== ===ताइपोग्राफी=== ताइपोग्राफी धइगु आखः व पाठयात स्वयेबिले आकर्षक व ब्वनेत अःपुइगु कथं व्यवस्थापन यायेगु कला व प्रविधि खः। थुकिलि फन्टया ताजि, आकार, ध्वः गुलि तापाः (leading), आखः दथुया थाय् (tracking व kerning) आदि भिंकेगु ज्या ला। टाइपोग्राफीया मू उद्देश्य पाठयात ब्वने अपुइकेगु (legible), स्पष्ट व स्वकुमिपिंत प्रभावित यायेफूगु दयेकेगु खः। थ्व कला छापाखानाया विकास नापं सुरु जूगु खः व आःया दिजितल युगय् थुकिया महत्त्व अझ अप्वया वःगु दु। बांलाःगु टाइपोग्राफीं सन्देशया भाव व गम्भीरतायात थुइकेत ग्वहालि याइ। [[ग्राफिक दिजाइन]], सफू ध्वायेगु, विज्ञापन व वेब डिजाइनय् टाइपोग्राफीया तःधंगु भूमिका जुइ। टाइपोग्राफीइ सेरिफ, सान्स-सेरिफ, स्क्रिप्ट व डिस्प्ले थें ज्याःगु थी-थी फन्ट शैलीत दइ। आखःतेगु संरचना व रचनां ब्वंकुमिया ब्वनेगु अनुभवयात भिंकी। थ्व दिजाइन व संचारया छगू अति महत्त्वपूर्ण व सूक्ष्म ब्वः खः। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Graphic design]] 9cjqifd17k8sqjuv43baej6jsknw3xj 0 308936 1126623 2026-09-29T01:05:41Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Graphic design]] to [[ग्राफिक दिजाइन]] 1126623 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ग्राफिक दिजाइन]] mwnvpneo826gmutkz3q643pwfjhs64p 0 308937 1126625 2026-09-29T01:10:41Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''ताइपोग्राफी''' (Typography) धइगु आखः व पाठयात स्वयेबिले आकर्षक व ब्वनेत अःपुइगु कथं व्यवस्थापन यायेगु कला व प्रविधि खः। थुकिलि फन्टया ताजि, आकार, ध्वः गुलि तापाः (leading), आखः दथुया थाय् (tracking व... 1126625 wikitext text/x-wiki '''ताइपोग्राफी''' (Typography) धइगु आखः व पाठयात स्वयेबिले आकर्षक व ब्वनेत अःपुइगु कथं व्यवस्थापन यायेगु कला व प्रविधि खः। थुकिलि फन्टया ताजि, आकार, ध्वः गुलि तापाः (leading), आखः दथुया थाय् (tracking व kerning) आदि भिंकेगु ज्या ला। टाइपोग्राफीया मू उद्देश्य पाठयात ब्वने अपुइकेगु (legible), स्पष्ट व स्वकुमिपिंत प्रभावित यायेफूगु दयेकेगु खः। थ्व कला छापाखानाया विकास नापं सुरु जूगु खः व आःया दिजितल युगय् थुकिया महत्त्व अझ अप्वया वःगु दु। बांलाःगु टाइपोग्राफीं सन्देशया भाव व गम्भीरतायात थुइकेत ग्वहालि याइ। [[ग्राफिक दिजाइन]], सफू ध्वायेगु, विज्ञापन व वेब डिजाइनय् टाइपोग्राफीया तःधंगु भूमिका जुइ। टाइपोग्राफीइ सेरिफ, सान्स-सेरिफ, स्क्रिप्ट व डिस्प्ले थें ज्याःगु थी-थी फन्ट शैलीत दइ। आखःतेगु संरचना व रचनां ब्वंकुमिया ब्वनेगु अनुभवयात भिंकी। थ्व दिजाइन व संचारया छगू अति महत्त्वपूर्ण व सूक्ष्म ब्वः खः। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Typography]] c4tu2fds8yj5i7sxreynxd21piypsa8 1126626 1126625 2026-09-29T01:10:48Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Typography]] to [[ताइपोग्राफी]] 1126625 wikitext text/x-wiki '''ताइपोग्राफी''' (Typography) धइगु आखः व पाठयात स्वयेबिले आकर्षक व ब्वनेत अःपुइगु कथं व्यवस्थापन यायेगु कला व प्रविधि खः। थुकिलि फन्टया ताजि, आकार, ध्वः गुलि तापाः (leading), आखः दथुया थाय् (tracking व kerning) आदि भिंकेगु ज्या ला। टाइपोग्राफीया मू उद्देश्य पाठयात ब्वने अपुइकेगु (legible), स्पष्ट व स्वकुमिपिंत प्रभावित यायेफूगु दयेकेगु खः। थ्व कला छापाखानाया विकास नापं सुरु जूगु खः व आःया दिजितल युगय् थुकिया महत्त्व अझ अप्वया वःगु दु। बांलाःगु टाइपोग्राफीं सन्देशया भाव व गम्भीरतायात थुइकेत ग्वहालि याइ। [[ग्राफिक दिजाइन]], सफू ध्वायेगु, विज्ञापन व वेब डिजाइनय् टाइपोग्राफीया तःधंगु भूमिका जुइ। टाइपोग्राफीइ सेरिफ, सान्स-सेरिफ, स्क्रिप्ट व डिस्प्ले थें ज्याःगु थी-थी फन्ट शैलीत दइ। आखःतेगु संरचना व रचनां ब्वंकुमिया ब्वनेगु अनुभवयात भिंकी। थ्व दिजाइन व संचारया छगू अति महत्त्वपूर्ण व सूक्ष्म ब्वः खः। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Typography]] c4tu2fds8yj5i7sxreynxd21piypsa8 0 308938 1126627 2026-09-29T01:10:48Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Typography]] to [[ताइपोग्राफी]] 1126627 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ताइपोग्राफी]] i0ao9sanj7fsv6csv8hgao8zq5y4vz4 0 308939 1126630 2026-09-29T01:18:37Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''इन्तेरियर दिजाइन''' (Interior design) धइगु छखा छेँ बाय् कोथा दुनेया थााय् (inside space) यात बांलाकेगु, छ्यलेत अपुइकेगु व म्ह व नुगःया उसाँय् बांलाकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व ज्या याइम्ह मनूयात इन्त... 1126630 wikitext text/x-wiki '''इन्तेरियर दिजाइन''' (Interior design) धइगु छखा छेँ बाय् कोथा दुनेया थााय् (inside space) यात बांलाकेगु, छ्यलेत अपुइकेगु व म्ह व नुगःया उसाँय् बांलाकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व ज्या याइम्ह मनूयात इन्तेरियर दिजाइनर धाइ, गुम्हेस्यां थाय्या व्यवस्थापन, रङ योजना, मत (lighting), फर्निचर व समा वस्तुतेगु बांलाःगु चयन याइ। इन्तेरियर दिजाइनं मनूतयेगु म्वायेगु पह, यःगु चीज/रंग/च्वंसा आदियात कःघानाः आन्तरिक थाय् दयेकीगु जुइ। थ्व समा/सजावट जक मखुसें थाय्या अधिकतम व प्रभावकारी छ्येलिज्या (space planning) यायेगु प्रविधि नं खः। छेँ, ज्याकुथि, होटल, अस्पताः व व्यापारिक भवनतेगु आन्तरिक समाय् थुकिया तःधंगु महत्त्व दु। बांलाःगु इन्तेरियर दिजाइनं मनूया मानसिक शान्ति, कार्यक्षमता व वातावरणया सुन्दरतायात भिंकी। थुकिलि वास्तुकला, रङ शास्त्र, मानवशास्त्र व सौन्दर्यशास्त्रया ज्ञान छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् ताः ई तक ल्यनिगु (sustainable) व वातावरण-मैत्री इन्तेरियर दिजाइनया अवधारणा तस्कं लोकंह्वाःगु जुया वःगु दु। थ्व विषय हलिंया वास्तुकलाया विकास नाप स्वानाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Interior design]] mdrtdwt928gbkjhxa2xv8pabxeqazj6 1126631 1126630 2026-09-29T01:18:44Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Interior design]] to [[इन्तेरियर दिजाइन]] 1126630 wikitext text/x-wiki '''इन्तेरियर दिजाइन''' (Interior design) धइगु छखा छेँ बाय् कोथा दुनेया थााय् (inside space) यात बांलाकेगु, छ्यलेत अपुइकेगु व म्ह व नुगःया उसाँय् बांलाकेगु कला व विज्ञान खः। थ्व ज्या याइम्ह मनूयात इन्तेरियर दिजाइनर धाइ, गुम्हेस्यां थाय्या व्यवस्थापन, रङ योजना, मत (lighting), फर्निचर व समा वस्तुतेगु बांलाःगु चयन याइ। इन्तेरियर दिजाइनं मनूतयेगु म्वायेगु पह, यःगु चीज/रंग/च्वंसा आदियात कःघानाः आन्तरिक थाय् दयेकीगु जुइ। थ्व समा/सजावट जक मखुसें थाय्या अधिकतम व प्रभावकारी छ्येलिज्या (space planning) यायेगु प्रविधि नं खः। छेँ, ज्याकुथि, होटल, अस्पताः व व्यापारिक भवनतेगु आन्तरिक समाय् थुकिया तःधंगु महत्त्व दु। बांलाःगु इन्तेरियर दिजाइनं मनूया मानसिक शान्ति, कार्यक्षमता व वातावरणया सुन्दरतायात भिंकी। थुकिलि वास्तुकला, रङ शास्त्र, मानवशास्त्र व सौन्दर्यशास्त्रया ज्ञान छ्येलिगु या। आधुनिक युगय् ताः ई तक ल्यनिगु (sustainable) व वातावरण-मैत्री इन्तेरियर दिजाइनया अवधारणा तस्कं लोकंह्वाःगु जुया वःगु दु। थ्व विषय हलिंया वास्तुकलाया विकास नाप स्वानाच्वंगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Interior design]] mdrtdwt928gbkjhxa2xv8pabxeqazj6 0 308940 1126632 2026-09-29T01:18:44Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Interior design]] to [[इन्तेरियर दिजाइन]] 1126632 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[इन्तेरियर दिजाइन]] engvl8nix4zt80w8rpyo1d803cty7cq 0 308941 1126635 2026-09-29T10:29:03Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''इन्दस्त्रियल दिजाइन''' वा '''औद्योगिक दिजाइन''' (Industrial design) धइगु [[मास प्रदक्सन]] (तःधंगु मात्राय् दयेकिगु) जुइगु वस्तुतेगु स्वरूप, संरचना व कार्यक्षमता दयेकिगु लजगा, कला व प्रविधि खः। थु... 1126635 wikitext text/x-wiki '''इन्दस्त्रियल दिजाइन''' वा '''औद्योगिक दिजाइन''' (Industrial design) धइगु [[मास प्रदक्सन]] (तःधंगु मात्राय् दयेकिगु) जुइगु वस्तुतेगु स्वरूप, संरचना व कार्यक्षमता दयेकिगु लजगा, कला व प्रविधि खः। थुकिलि ग्याजेट ज्याभः, गसा, छेँया ज्वलं, च्वंसा व मेमेगु औद्योगिक उत्पादनतेगु दिजाइन याइ। थ्व ज्याया मू उद्देश्य वस्तुयात छ्येलिमिपिंत अःपुगु, स्वयेबिले बांलाःगु, सुरक्षित व आर्थिक रूपं दंगु दयेकीगु खः। इन्दस्त्रियल दिजाइनरतेसं वस्तुयात बालाकेगु, ज्या यायेफयेगु, दयेकेत माःगु ध्येबा म्हो यायेगु व छ्यलामिया अनुभव (user experience) दथुइ सन्तुलित स्वापू दयेकि। थ्व क्षेत्रय् इन्जिनियरिङ, कला, प्रविधि व बजाःया ज्ञान छ्येलिगु जुइ। कम्प्युटर एदेद दिजाइन (CAD) व ३डी मोडेलिङं आधुनिक इन्डस्ट्रियल दिजाइनयात अझ भिंकेगु व यथार्थपरक दयेकीगुलि ग्वहालि याःगु दु। छगू बांलाःगु औद्योगिक दिजाइनं उत्पादनया बजाः सफलता व ब्रान्डया म्हसीका निर्धारण याइ। थ्व प्रविधिया विकासं आधुनिक उत्पादन क्षेत्रयात तःधंगु ग्वहालि याःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Industrial design]] 0loxm8aupn9833y752clzyisvajscw0 1126636 1126635 2026-09-29T10:29:14Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Industrial design]] to [[इन्दस्त्रियल दिजाइन]] 1126635 wikitext text/x-wiki '''इन्दस्त्रियल दिजाइन''' वा '''औद्योगिक दिजाइन''' (Industrial design) धइगु [[मास प्रदक्सन]] (तःधंगु मात्राय् दयेकिगु) जुइगु वस्तुतेगु स्वरूप, संरचना व कार्यक्षमता दयेकिगु लजगा, कला व प्रविधि खः। थुकिलि ग्याजेट ज्याभः, गसा, छेँया ज्वलं, च्वंसा व मेमेगु औद्योगिक उत्पादनतेगु दिजाइन याइ। थ्व ज्याया मू उद्देश्य वस्तुयात छ्येलिमिपिंत अःपुगु, स्वयेबिले बांलाःगु, सुरक्षित व आर्थिक रूपं दंगु दयेकीगु खः। इन्दस्त्रियल दिजाइनरतेसं वस्तुयात बालाकेगु, ज्या यायेफयेगु, दयेकेत माःगु ध्येबा म्हो यायेगु व छ्यलामिया अनुभव (user experience) दथुइ सन्तुलित स्वापू दयेकि। थ्व क्षेत्रय् इन्जिनियरिङ, कला, प्रविधि व बजाःया ज्ञान छ्येलिगु जुइ। कम्प्युटर एदेद दिजाइन (CAD) व ३डी मोडेलिङं आधुनिक इन्डस्ट्रियल दिजाइनयात अझ भिंकेगु व यथार्थपरक दयेकीगुलि ग्वहालि याःगु दु। छगू बांलाःगु औद्योगिक दिजाइनं उत्पादनया बजाः सफलता व ब्रान्डया म्हसीका निर्धारण याइ। थ्व प्रविधिया विकासं आधुनिक उत्पादन क्षेत्रयात तःधंगु ग्वहालि याःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Industrial design]] 0loxm8aupn9833y752clzyisvajscw0 0 308942 1126637 2026-09-29T10:29:14Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Industrial design]] to [[इन्दस्त्रियल दिजाइन]] 1126637 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[इन्दस्त्रियल दिजाइन]] 7gn303gpqop9enfpprhj7q66pgd7ji7 0 308943 1126639 2026-09-29T10:34:47Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''वेब दिजाइन''' (Web design) धइगु इन्टरनेटय् खनेदुगु वेबसाइटतेगु स्वयेगु लू, ज्या व संयोजन दयेकेगु कला व प्रविधि खः। थुकिलि लेआउट, रङ, फन्ट, लू ज्वलं व नेभिगेसनया बांलाःगु ग्वसा जुइ। वेब दि... 1126639 wikitext text/x-wiki '''वेब दिजाइन''' (Web design) धइगु इन्टरनेटय् खनेदुगु वेबसाइटतेगु स्वयेगु लू, ज्या व संयोजन दयेकेगु कला व प्रविधि खः। थुकिलि लेआउट, रङ, फन्ट, लू ज्वलं व नेभिगेसनया बांलाःगु ग्वसा जुइ। वेब दिजाइनया मू उद्देश्य वेबसाइटयात स्वयेबिले बांलाःगु, छ्येलेबिले अःपुगु व थी-थी इलेक्त्रोनिक ज्याभः (मोबाइल, ल्यापटप, ट्याब्लेट) दुने बांलाक सनेफैगु (responsive) व्यवस्था दयेकीगु खः। थ्व क्षेत्रय् छ्यलामि इन्तरफेस (UI) व छ्यलामि अनुभव (UX) या तःधंगु महत्त्व दु। वेब दिजाइनरतेसं HTML, CSS, JavaScript व थी-थी दिजाइन सफ्टवेयरयात छ्येलाः दिजाइन दयेकि। बांलाःगु वेब दिजाइनं स्वकुमिपिनिगु ध्यान सालाकाये फइ व वेबपेजय् यक्व ई सनेत बः बी। थ्व आधुनिक व्यापार, सञ्चार व सूचना प्रविधिया छगू मदयेक मगाःगु ब्व खः। सूचं प्रविधिया बिकास नापं वेब दिजाइनया भूमिका अझ तःधँ जुया वःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Web design]] 5he53l6mvw9d7pk18i9idhoii3gymho 1126640 1126639 2026-09-29T10:34:57Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Web design]] to [[वेब दिजाइन]] 1126639 wikitext text/x-wiki '''वेब दिजाइन''' (Web design) धइगु इन्टरनेटय् खनेदुगु वेबसाइटतेगु स्वयेगु लू, ज्या व संयोजन दयेकेगु कला व प्रविधि खः। थुकिलि लेआउट, रङ, फन्ट, लू ज्वलं व नेभिगेसनया बांलाःगु ग्वसा जुइ। वेब दिजाइनया मू उद्देश्य वेबसाइटयात स्वयेबिले बांलाःगु, छ्येलेबिले अःपुगु व थी-थी इलेक्त्रोनिक ज्याभः (मोबाइल, ल्यापटप, ट्याब्लेट) दुने बांलाक सनेफैगु (responsive) व्यवस्था दयेकीगु खः। थ्व क्षेत्रय् छ्यलामि इन्तरफेस (UI) व छ्यलामि अनुभव (UX) या तःधंगु महत्त्व दु। वेब दिजाइनरतेसं HTML, CSS, JavaScript व थी-थी दिजाइन सफ्टवेयरयात छ्येलाः दिजाइन दयेकि। बांलाःगु वेब दिजाइनं स्वकुमिपिनिगु ध्यान सालाकाये फइ व वेबपेजय् यक्व ई सनेत बः बी। थ्व आधुनिक व्यापार, सञ्चार व सूचना प्रविधिया छगू मदयेक मगाःगु ब्व खः। सूचं प्रविधिया बिकास नापं वेब दिजाइनया भूमिका अझ तःधँ जुया वःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] [[पुचः:दिजाइन]] [[en:Web design]] 5he53l6mvw9d7pk18i9idhoii3gymho 0 308944 1126641 2026-09-29T10:34:57Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Web design]] to [[वेब दिजाइन]] 1126641 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[वेब दिजाइन]] saambzg4dn34ocg3g2ee5hnc155xgg0 0 308945 1126643 2026-09-29T10:39:08Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''दिजितल आर्त''' (Digital art) धइगु डिजिटल प्रविधि व कम्प्युटरया छ्येलाः दयेकातःगु कला वा कलात्मक अभिव्यक्ति खः। थुकिलि डिजिटल पेन्टिङ, ३डी मोडेलिङ, भिजुअल इफेक्ट्स, भेक्टर आर्ट व कम्प्य... 1126643 wikitext text/x-wiki '''दिजितल आर्त''' (Digital art) धइगु डिजिटल प्रविधि व कम्प्युटरया छ्येलाः दयेकातःगु कला वा कलात्मक अभिव्यक्ति खः। थुकिलि डिजिटल पेन्टिङ, ३डी मोडेलिङ, भिजुअल इफेक्ट्स, भेक्टर आर्ट व कम्प्युटर जनरेटेड इमेजरी (CGI) थें ज्याःगु थी-थी माध्यमत ला। दिजितल किपामितेसं पारम्परिक क्यानभास व रङया थासय् डिजिटल त्याब्लेत, सफ्टवेयर व दिजितल पेन्सिलयात छ्यलाः कला सिर्जना याइ। थ्व कला क्षेत्रं संकिपा, भिडियो गेम, विज्ञापन व दिजितल मिडियाय् तःधंगु क्रान्ति हःगु दु। दिजितल आर्तयात अःपुक्क सम्पादन यायेफूगु, स्वथने फूगु व अनलाइनय् शेयर यायेफूगु सुविधा दइ। आधुनिक युगय् NFT (Non-Fungible Token) या उदय नापं दिजितल आर्तया व्यापार व स्वामित्वय् न्हूगु अध्याय तनेगु ज्या जूगु दु। थ्व परम्परागत कला व आधुनिक प्रविधिया छगू बांलाःगु संगम खः। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Digital art]] n5xflrad0wk5dkc1oiub3icw06cud8d 1126644 1126643 2026-09-29T10:39:17Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Digital art]] to [[दिजितल आर्त]] 1126643 wikitext text/x-wiki '''दिजितल आर्त''' (Digital art) धइगु डिजिटल प्रविधि व कम्प्युटरया छ्येलाः दयेकातःगु कला वा कलात्मक अभिव्यक्ति खः। थुकिलि डिजिटल पेन्टिङ, ३डी मोडेलिङ, भिजुअल इफेक्ट्स, भेक्टर आर्ट व कम्प्युटर जनरेटेड इमेजरी (CGI) थें ज्याःगु थी-थी माध्यमत ला। दिजितल किपामितेसं पारम्परिक क्यानभास व रङया थासय् डिजिटल त्याब्लेत, सफ्टवेयर व दिजितल पेन्सिलयात छ्यलाः कला सिर्जना याइ। थ्व कला क्षेत्रं संकिपा, भिडियो गेम, विज्ञापन व दिजितल मिडियाय् तःधंगु क्रान्ति हःगु दु। दिजितल आर्तयात अःपुक्क सम्पादन यायेफूगु, स्वथने फूगु व अनलाइनय् शेयर यायेफूगु सुविधा दइ। आधुनिक युगय् NFT (Non-Fungible Token) या उदय नापं दिजितल आर्तया व्यापार व स्वामित्वय् न्हूगु अध्याय तनेगु ज्या जूगु दु। थ्व परम्परागत कला व आधुनिक प्रविधिया छगू बांलाःगु संगम खः। ==स्वयादिसँ== * [[दिजाइन]] * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Digital art]] n5xflrad0wk5dkc1oiub3icw06cud8d 0 308946 1126645 2026-09-29T10:39:17Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Digital art]] to [[दिजितल आर्त]] 1126645 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[दिजितल आर्त]] 7mmc30czcfi74hi2kevdpswz7203ypm 0 308947 1126647 2026-09-29T10:43:37Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''कम्प्युटर ग्राफिक्स''' (Computer graphics) धइगु कम्प्युटरयात छ्येलाः किपा, एनिमेसन व [[लू ज्वलं]] दयेकीगु, सम्पादन यायेगु व पिथनेगु यायेगु प्रविधि व विषय खः। थ्व प्रविधिया छ्यला २डी व ३डी नित... 1126647 wikitext text/x-wiki '''कम्प्युटर ग्राफिक्स''' (Computer graphics) धइगु कम्प्युटरयात छ्येलाः किपा, एनिमेसन व [[लू ज्वलं]] दयेकीगु, सम्पादन यायेगु व पिथनेगु यायेगु प्रविधि व विषय खः। थ्व प्रविधिया छ्यला २डी व ३डी नितां कथंया किपा दयेकेत जुइ। संकिपा, भिडियो गेम, टेलिभिजन, विज्ञापन, चिकित्सा विज्ञान व इन्जिनियरिङ मोडेलिङय् कम्प्युटर ग्राफिक्सया व्यापक छ्येलाः दु। थुकिलि पिक्सेल, भेक्टर, रेन्डरिङ, शेडिङ व ३डी मोडेलिङ थें ज्याःगु अवधारणा व गणितीय सिद्धान्तत छ्यली। कम्प्युटर ग्राफिक्सं धाथें जुइ मफूगु व काल्पनिक दृश्यतेत नं धाथें हे जायेक क्यनेगु क्षमता बी। आधुनिक ग्राफिक्स प्रोसेसिङ युनिट (GPU) या विकास नापं थुकिया गति व गुणस्तरय् अभूतपूर्व प्रगति जूगु दु। थ्व प्रविधिया विकासं दृश्य सञ्चार व मनोरञ्जन जगतयात पूर्ण रूपं हिलाबिल। ==स्वयादिसँ== * [[दिजितल प्रविधि]] * [[प्रविधि]] [[पुचः:प्रविधि]] [[en:Computer graphics]] i1f00q68lxvh4m0cxwz3pifinzyrodo 1126648 1126647 2026-09-29T10:43:56Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Computer graphics]] to [[कम्प्युटर ग्राफिक्स]] 1126647 wikitext text/x-wiki '''कम्प्युटर ग्राफिक्स''' (Computer graphics) धइगु कम्प्युटरयात छ्येलाः किपा, एनिमेसन व [[लू ज्वलं]] दयेकीगु, सम्पादन यायेगु व पिथनेगु यायेगु प्रविधि व विषय खः। थ्व प्रविधिया छ्यला २डी व ३डी नितां कथंया किपा दयेकेत जुइ। संकिपा, भिडियो गेम, टेलिभिजन, विज्ञापन, चिकित्सा विज्ञान व इन्जिनियरिङ मोडेलिङय् कम्प्युटर ग्राफिक्सया व्यापक छ्येलाः दु। थुकिलि पिक्सेल, भेक्टर, रेन्डरिङ, शेडिङ व ३डी मोडेलिङ थें ज्याःगु अवधारणा व गणितीय सिद्धान्तत छ्यली। कम्प्युटर ग्राफिक्सं धाथें जुइ मफूगु व काल्पनिक दृश्यतेत नं धाथें हे जायेक क्यनेगु क्षमता बी। आधुनिक ग्राफिक्स प्रोसेसिङ युनिट (GPU) या विकास नापं थुकिया गति व गुणस्तरय् अभूतपूर्व प्रगति जूगु दु। थ्व प्रविधिया विकासं दृश्य सञ्चार व मनोरञ्जन जगतयात पूर्ण रूपं हिलाबिल। ==स्वयादिसँ== * [[दिजितल प्रविधि]] * [[प्रविधि]] [[पुचः:प्रविधि]] [[en:Computer graphics]] i1f00q68lxvh4m0cxwz3pifinzyrodo 0 308948 1126649 2026-09-29T10:43:56Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Computer graphics]] to [[कम्प्युटर ग्राफिक्स]] 1126649 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[कम्प्युटर ग्राफिक्स]] 79xliz67qlfn8o7qsfw2dwmqedb2f8i 0 308949 1126650 2026-09-29T10:47:31Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''लोककला''' (Folk art) धइगु छुं निश्चित समुदाय, संस्कृति वा क्षेत्रया परम्परागत जीवनशैली, विश्वास व संस्कृतियात प्रतिनिधित्व याइगु कला खः। थ्व कला आपालं औपचारिक कला शिक्षा मकासें साधा... 1126650 wikitext text/x-wiki '''लोककला''' (Folk art) धइगु छुं निश्चित समुदाय, संस्कृति वा क्षेत्रया परम्परागत जीवनशैली, विश्वास व संस्कृतियात प्रतिनिधित्व याइगु कला खः। थ्व कला आपालं औपचारिक कला शिक्षा मकासें साधारण मनूत वा स्थानीय कलाकारतेसं दयेकि। लोककलाय् चित्रकला, सिँया कला, धातुया कला, चाया कला, कापःया ज्या व थी-थी हस्तकलाया वस्तुत दुथ्याः। थुकिलि पारम्परिक प्रतीक, स्थानीय प्राकृतिक रङ व पौराणिक बाखँतेगु खँ खनेदइ। लोककलां समुदायया इतिहास, परम्परा व सास्कृतिक म्हसीकायात छगू पुस्ता निसें मेगु पुस्ताय् लःल्हायेगु ज्या याइ। नेपाःया पौभा, मिथिला कला, व थी-थी जातिया परम्परागत तिसा व थल लोककलाया भिंगु दसु खः। थ्व कला व्यावसायिक स्वया अप्वः सांस्कृतिक व सामुदायिक भावना नाप स्वानाच्वनि। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Folk art]] ikzgi5sgjul4vv5n65db799shnj4cvo 1126651 1126650 2026-09-29T10:47:37Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Folk art]] to [[लोककला]] 1126650 wikitext text/x-wiki '''लोककला''' (Folk art) धइगु छुं निश्चित समुदाय, संस्कृति वा क्षेत्रया परम्परागत जीवनशैली, विश्वास व संस्कृतियात प्रतिनिधित्व याइगु कला खः। थ्व कला आपालं औपचारिक कला शिक्षा मकासें साधारण मनूत वा स्थानीय कलाकारतेसं दयेकि। लोककलाय् चित्रकला, सिँया कला, धातुया कला, चाया कला, कापःया ज्या व थी-थी हस्तकलाया वस्तुत दुथ्याः। थुकिलि पारम्परिक प्रतीक, स्थानीय प्राकृतिक रङ व पौराणिक बाखँतेगु खँ खनेदइ। लोककलां समुदायया इतिहास, परम्परा व सास्कृतिक म्हसीकायात छगू पुस्ता निसें मेगु पुस्ताय् लःल्हायेगु ज्या याइ। नेपाःया पौभा, मिथिला कला, व थी-थी जातिया परम्परागत तिसा व थल लोककलाया भिंगु दसु खः। थ्व कला व्यावसायिक स्वया अप्वः सांस्कृतिक व सामुदायिक भावना नाप स्वानाच्वनि। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Folk art]] ikzgi5sgjul4vv5n65db799shnj4cvo 0 308950 1126652 2026-09-29T10:47:37Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Folk art]] to [[लोककला]] 1126652 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[लोककला]] 8had9sfb0tkaaxhwoswiqc5ut1mfls8 0 308951 1126653 2026-09-29T10:50:55Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''ग्राफिति''' (Graffiti) धइगु सार्वजनिक थाय्या अङ्गलय् च्वइगु वा किपा दयेकिगु छगू दृश्य कला खः। थुकिलि स्प्रे पेन्ट, मार्कर व रङया छ्येलाः आखः, चिं वा जटिल किपात दयेकि। ग्राफितिया इतिहा... 1126653 wikitext text/x-wiki '''ग्राफिति''' (Graffiti) धइगु सार्वजनिक थाय्या अङ्गलय् च्वइगु वा किपा दयेकिगु छगू दृश्य कला खः। थुकिलि स्प्रे पेन्ट, मार्कर व रङया छ्येलाः आखः, चिं वा जटिल किपात दयेकि। ग्राफितिया इतिहास प्राचीन काल (रोमन व ग्रीक साम्राज्य) निसें हे खनेदु, तर आधुनिक ग्राफिति कला २०गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् न्युयोर्क व फिलाडेल्फिया थें ज्याःगु शहरतय् स्ट्रिट आर्ट (street art) या रूपय् पलिस्था जुल। थ्व कलां प्रायः सामाजिक सन्देश, व्यक्तिगत अभिव्यक्ति वा राजनीतिक विरोधयात व्यक्त याइ। अनुमति मदयेक याइगु ग्राफितियात छुं थासय् भ्यान्दलिजम (vandalism) धाःसां आःया ईलय् थुकियात छगू वैध व सम्मानजनक आधुनिक कलात्मक माध्यमया रूपय् नं कायेगु याइ। बांलाःगु ग्राफितिं शहरया बांमलाःगु ब्वयात जीवन्त व आकर्षक दयेकेफु। हिप-हप संस्कृति नाप ग्राफितिया तःधंगु स्वापू दु। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] * [[लोककला]] [[पुचः:कला]] [[en:Graffiti]] 3dixotrmcx5golkisapa8n0cko8jh4v 1126654 1126653 2026-09-29T10:51:04Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Graffiti]] to [[ग्राफिति]] 1126653 wikitext text/x-wiki '''ग्राफिति''' (Graffiti) धइगु सार्वजनिक थाय्या अङ्गलय् च्वइगु वा किपा दयेकिगु छगू दृश्य कला खः। थुकिलि स्प्रे पेन्ट, मार्कर व रङया छ्येलाः आखः, चिं वा जटिल किपात दयेकि। ग्राफितिया इतिहास प्राचीन काल (रोमन व ग्रीक साम्राज्य) निसें हे खनेदु, तर आधुनिक ग्राफिति कला २०गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् न्युयोर्क व फिलाडेल्फिया थें ज्याःगु शहरतय् स्ट्रिट आर्ट (street art) या रूपय् पलिस्था जुल। थ्व कलां प्रायः सामाजिक सन्देश, व्यक्तिगत अभिव्यक्ति वा राजनीतिक विरोधयात व्यक्त याइ। अनुमति मदयेक याइगु ग्राफितियात छुं थासय् भ्यान्दलिजम (vandalism) धाःसां आःया ईलय् थुकियात छगू वैध व सम्मानजनक आधुनिक कलात्मक माध्यमया रूपय् नं कायेगु याइ। बांलाःगु ग्राफितिं शहरया बांमलाःगु ब्वयात जीवन्त व आकर्षक दयेकेफु। हिप-हप संस्कृति नाप ग्राफितिया तःधंगु स्वापू दु। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] * [[लोककला]] [[पुचः:कला]] [[en:Graffiti]] 3dixotrmcx5golkisapa8n0cko8jh4v 0 308952 1126655 2026-09-29T10:51:04Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Graffiti]] to [[ग्राफिति]] 1126655 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ग्राफिति]] d2vd20fag092gphu4gqzfkkwi5gwvco 0 308953 1126656 2026-09-29T10:53:51Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''हस्तकला''' (Handicraft) धइगु ल्हातं वा साधारण ज्याभलं समा व छ्यला यायेत दयेकेगु परम्परागत कला खः। थुकिलि सिँ, चा, धातु, कापः, व भ्वं थें न्याःगु स्थानीय कच्चा पदार्थयात छ्येलिगु याइ। हस्त... 1126656 wikitext text/x-wiki '''हस्तकला''' (Handicraft) धइगु ल्हातं वा साधारण ज्याभलं समा व छ्यला यायेत दयेकेगु परम्परागत कला खः। थुकिलि सिँ, चा, धातु, कापः, व भ्वं थें न्याःगु स्थानीय कच्चा पदार्थयात छ्येलिगु याइ। हस्तकलाय् सिँ ज्या (wood carving), चा ज्या (pottery), कापः थायेगु, व धातुया मूर्ति दयेकेगु थें ज्याःगु थी-थी ज्या दुथ्याः। थ्व कलां छगू थाय् वा समुदायया सांस्कृतिक सम्पदा व परम्परागत कौशलयात प्रतिबिम्बित याइ। नेपाःया काष्ठकला, प्रस्तरकला, व कांस्यकला हस्तकलाया विश्व प्रसिद्ध दसु खः। हस्तकलां स्थानीय स्तरय् लजगा दयेकेत व पर्यटन उद्योगयात प्रवर्धन यायेत तःधंगु योगदान बी। प्रविधिया विकास जुसां हस्तकलाया मौलिकता, सौन्दर्य व सांस्कृतिक महत्त्व आः नं उतिकं उच्च दु। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Handicraft]] 1ygdzdq5nj76zi2v4w9v5422iqf8r1c 1126657 1126656 2026-09-29T10:53:58Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Handicraft]] to [[हस्तकला]] 1126656 wikitext text/x-wiki '''हस्तकला''' (Handicraft) धइगु ल्हातं वा साधारण ज्याभलं समा व छ्यला यायेत दयेकेगु परम्परागत कला खः। थुकिलि सिँ, चा, धातु, कापः, व भ्वं थें न्याःगु स्थानीय कच्चा पदार्थयात छ्येलिगु याइ। हस्तकलाय् सिँ ज्या (wood carving), चा ज्या (pottery), कापः थायेगु, व धातुया मूर्ति दयेकेगु थें ज्याःगु थी-थी ज्या दुथ्याः। थ्व कलां छगू थाय् वा समुदायया सांस्कृतिक सम्पदा व परम्परागत कौशलयात प्रतिबिम्बित याइ। नेपाःया काष्ठकला, प्रस्तरकला, व कांस्यकला हस्तकलाया विश्व प्रसिद्ध दसु खः। हस्तकलां स्थानीय स्तरय् लजगा दयेकेत व पर्यटन उद्योगयात प्रवर्धन यायेत तःधंगु योगदान बी। प्रविधिया विकास जुसां हस्तकलाया मौलिकता, सौन्दर्य व सांस्कृतिक महत्त्व आः नं उतिकं उच्च दु। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Handicraft]] 1ygdzdq5nj76zi2v4w9v5422iqf8r1c 0 308954 1126658 2026-09-29T10:53:59Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Handicraft]] to [[हस्तकला]] 1126658 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[हस्तकला]] 48xury6ip6vj3f5hctbrkvzp3oow5gd 0 308955 1126659 2026-09-29T10:58:46Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''किपाहना ज्या''' बाय् इलस्त्रेसन (Illustration) धइगु छगू विचाः, बाखँ, वा अवधारणायात स्पष्ट यायेत दयेकातःगु किपा/चिहाकः संकिपा खः। थुकिया मू उद्देश्य च्वखँ (text) यात थुइकेगु व स्वयेबिले बांल... 1126659 wikitext text/x-wiki '''किपाहना ज्या''' बाय् इलस्त्रेसन (Illustration) धइगु छगू विचाः, बाखँ, वा अवधारणायात स्पष्ट यायेत दयेकातःगु किपा/चिहाकः संकिपा खः। थुकिया मू उद्देश्य च्वखँ (text) यात थुइकेगु व स्वयेबिले बांलाकेगु खः। किपाहना ज्यां सफू, पत्रिका, बुखँपौ, विज्ञापन, पोस्टर, व डिजिटल मिडियाय् व्यापक रूपं छ्येलिगु या। थ्व कला दयेकेत पारम्परिक माध्यम (पेन्सिल, वाटरकलर, मसी) वा डिजिटल माध्यम (डिजिटल पेन्टिङ) या प्रयोग जुइ। छगू बांलाःगु इलस्त्रेसनं बाखँया भावयात ब्वंनामिपिंके अःपुक्क थ्यङ्केत ग्वहालि याइ। मस्तयेगु सफू व किपासफू (कमिक्स) ख्यलय् इलस्त्रेसन तःधंगु व मू भूमिका जुइ। इलस्ट्रेटरतेसं थःगु कल्पनाशीलता व कलात्मक शैलीयात छ्येलाः जटिल विषययात नं सरल दृश्य रूप बी। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Illustration]] roro5qeth9plus30jbbpfb92bpaktzd 1126660 1126659 2026-09-29T10:58:54Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Illustration]] to [[किपाहना ज्या]] 1126659 wikitext text/x-wiki '''किपाहना ज्या''' बाय् इलस्त्रेसन (Illustration) धइगु छगू विचाः, बाखँ, वा अवधारणायात स्पष्ट यायेत दयेकातःगु किपा/चिहाकः संकिपा खः। थुकिया मू उद्देश्य च्वखँ (text) यात थुइकेगु व स्वयेबिले बांलाकेगु खः। किपाहना ज्यां सफू, पत्रिका, बुखँपौ, विज्ञापन, पोस्टर, व डिजिटल मिडियाय् व्यापक रूपं छ्येलिगु या। थ्व कला दयेकेत पारम्परिक माध्यम (पेन्सिल, वाटरकलर, मसी) वा डिजिटल माध्यम (डिजिटल पेन्टिङ) या प्रयोग जुइ। छगू बांलाःगु इलस्त्रेसनं बाखँया भावयात ब्वंनामिपिंके अःपुक्क थ्यङ्केत ग्वहालि याइ। मस्तयेगु सफू व किपासफू (कमिक्स) ख्यलय् इलस्त्रेसन तःधंगु व मू भूमिका जुइ। इलस्ट्रेटरतेसं थःगु कल्पनाशीलता व कलात्मक शैलीयात छ्येलाः जटिल विषययात नं सरल दृश्य रूप बी। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Illustration]] roro5qeth9plus30jbbpfb92bpaktzd 0 308956 1126661 2026-09-29T10:58:54Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Illustration]] to [[किपाहना ज्या]] 1126661 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[किपाहना ज्या]] te1ueh4juerjua13k4t0avrxiku3blq 0 308957 1126664 2026-09-29T11:05:28Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''मोजायक''' (Mosaic) धइगु ची-धंगु रंग दूगु ग्वः, खा, सेरामिक टाइल वा तःधंगु अपाया कुचातय्त छथासय् मुंका [[किपा]] वा प्याटर्न दयेकेगु छगू परम्परागत कला खः। थ्व कलाया छ्येलाः विशेष यानाः अंग... 1126664 wikitext text/x-wiki '''मोजायक''' (Mosaic) धइगु ची-धंगु रंग दूगु ग्वः, खा, सेरामिक टाइल वा तःधंगु अपाया कुचातय्त छथासय् मुंका [[किपा]] वा प्याटर्न दयेकेगु छगू परम्परागत कला खः। थ्व कलाया छ्येलाः विशेष यानाः अंगः, बँ (floor) व छेंया पलिया दुने (ceiling) समा यायेत जुइ। मोजायक कलाया इतिहास प्राचीन मेसोपोटामिया, ग्रीस व [[रोमन साम्राज्य]] निसें तस्कं समृद्ध दु। प्राचीन ईलय् रोमन व [[बिजन्तिन साम्राज्य]]य् झःझःधाःगु छेँ, लाय्कू व चर्चतेगु दुने मोजायक तयाः समा यायेगु या। थ्व कला दयेकेत तःधंगु धैर्य व सूक्ष्म शिल्पकला माः। मोजायक कला तस्कं ताहाः ई तक्क मस्यंसे दयाच्वनि। आधुनिक युगय् मोजायक कला सार्वजनिक थाय्, पार्क व आधुनिक वास्तुकलाय् कलात्मक सौन्दर्यया निंतिं छ्येलिगु या। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Mosaic]] hx8k34czamt8mxtwp8z1de1ax58zfkl 1126665 1126664 2026-09-29T11:05:42Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Mosaic]] to [[मोजायक]] 1126664 wikitext text/x-wiki '''मोजायक''' (Mosaic) धइगु ची-धंगु रंग दूगु ग्वः, खा, सेरामिक टाइल वा तःधंगु अपाया कुचातय्त छथासय् मुंका [[किपा]] वा प्याटर्न दयेकेगु छगू परम्परागत कला खः। थ्व कलाया छ्येलाः विशेष यानाः अंगः, बँ (floor) व छेंया पलिया दुने (ceiling) समा यायेत जुइ। मोजायक कलाया इतिहास प्राचीन मेसोपोटामिया, ग्रीस व [[रोमन साम्राज्य]] निसें तस्कं समृद्ध दु। प्राचीन ईलय् रोमन व [[बिजन्तिन साम्राज्य]]य् झःझःधाःगु छेँ, लाय्कू व चर्चतेगु दुने मोजायक तयाः समा यायेगु या। थ्व कला दयेकेत तःधंगु धैर्य व सूक्ष्म शिल्पकला माः। मोजायक कला तस्कं ताहाः ई तक्क मस्यंसे दयाच्वनि। आधुनिक युगय् मोजायक कला सार्वजनिक थाय्, पार्क व आधुनिक वास्तुकलाय् कलात्मक सौन्दर्यया निंतिं छ्येलिगु या। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Mosaic]] hx8k34czamt8mxtwp8z1de1ax58zfkl 1126667 1126665 2026-09-29T11:06:28Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1126667 wikitext text/x-wiki '''मोजायक''' (Mosaic) धइगु ची-धंगु रंग दूगु ग्वः, खा, सेरामिक टाइल वा तःधंगु अपाया कुचातय्त छथासय् मुंका [[किपा]] वा प्याटर्न दयेकेगु छगू परम्परागत कला खः। थ्व कलाया छ्येलाः विशेष यानाः अंगः, बँ (floor) व छेंया पलिया दुने (ceiling) समा यायेत जुइ। मोजायक कलाया इतिहास प्राचीन मेसोपोटामिया, ग्रीस व [[रोमन साम्राज्य]] निसें तस्कं समृद्ध दु। प्राचीन ईलय् रोमन व [[बिजन्तिन साम्राज्य]]य् झःझःधाःगु छेँ, लाय्कू व चर्चतेगु दुने मोजायक तयाः समा यायेगु या। थ्व कला दयेकेत तःधंगु धैर्य व सूक्ष्म शिल्पकला माः। मोजायक कला तस्कं ताहाः ई तक्क मस्यंसे दयाच्वनि। आधुनिक युगय् मोजायक कला सार्वजनिक थाय्, पार्क व आधुनिक वास्तुकलाय् कलात्मक सौन्दर्यया निंतिं छ्येलिगु या। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] * [[किपा]] [[पुचः:कला]] [[en:Mosaic]] 87aej1aqk5jz9se7x610bdor60amxph 0 308958 1126666 2026-09-29T11:05:42Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Mosaic]] to [[मोजायक]] 1126666 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[मोजायक]] k5m2n5cisv4cz0a5xnzdd0d5j88e0yg 0 308959 1126669 2026-09-29T11:15:56Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''म्युरल''' वा '''अंगःकिपा''' (Mural) धइगु अंगः, पलिदुने, धलिं, वा मेगु तःधंगु स्थायी सतहय् प्रत्यक्ष रूपं दयेकातःगु तःधंगु आकारया किपा खः। अंगःकिपाया मुख्य विशेषता धइगु थ्व वास्तुकलाया ब... 1126669 wikitext text/x-wiki '''म्युरल''' वा '''अंगःकिपा''' (Mural) धइगु अंगः, पलिदुने, धलिं, वा मेगु तःधंगु स्थायी सतहय् प्रत्यक्ष रूपं दयेकातःगु तःधंगु आकारया किपा खः। अंगःकिपाया मुख्य विशेषता धइगु थ्व वास्तुकलाया ब्व नाप पूर्ण रूपं एकीकृत जुयाच्वनि। थुकिया इतिहास प्राचीन [[गुफा किपा]] (Cave paintings) निसें कयाः अजन्ताया गुफा व पुनर्जागरण (Renaissance) कालया सिस्टिन च्यापलया पलि तक्क खनेदु। म्युरल कलां सार्वजनिक थाय्यात झःझः धायेकिगु व धार्मिक, सामाजिक, ऐतिहासिक वा राजनीतिक सन्देश बी। थ्व कला दयेकेत रंग, पेन्ट, स्प्रे, वा [[मोजायक]] प्रविधिया छ्यलाः जुइ। मेक्सिकन म्युरलिजम (Diego Rivera थें ज्याःपिं कलाकारत) हलिमय् तस्कं नांजाः। आधुनिक युगय् नगरया दुने दयेकिगु स्ट्रिट आर्ट नं म्युरलया हे छगू रूप खः। थ्व कलां सार्वजनिक स्थानतेत जीवन्तता व सांस्कृतिक पहिचां प्रदान याइ। ==नेपाः== नेपालय् अंगः किपाया ताःहाकःगु इतिहास दु। नेपाःया छुं नांजाःगु अंगःकिपा थथे दु: * भोंतया चण्डेश्वरी देगलय् दूगु भैराद्यःया किपा * येँ-यल-ख्वप लाय्कूलि दुने दूगु थीथी अंगः किपा ==स्वयादिसँ== * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Mural]] hhikr1mwcju8heebnic2r48es6ep76l 1126670 1126669 2026-09-29T11:16:06Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Mural]] to [[अंगःकिपा]] 1126669 wikitext text/x-wiki '''म्युरल''' वा '''अंगःकिपा''' (Mural) धइगु अंगः, पलिदुने, धलिं, वा मेगु तःधंगु स्थायी सतहय् प्रत्यक्ष रूपं दयेकातःगु तःधंगु आकारया किपा खः। अंगःकिपाया मुख्य विशेषता धइगु थ्व वास्तुकलाया ब्व नाप पूर्ण रूपं एकीकृत जुयाच्वनि। थुकिया इतिहास प्राचीन [[गुफा किपा]] (Cave paintings) निसें कयाः अजन्ताया गुफा व पुनर्जागरण (Renaissance) कालया सिस्टिन च्यापलया पलि तक्क खनेदु। म्युरल कलां सार्वजनिक थाय्यात झःझः धायेकिगु व धार्मिक, सामाजिक, ऐतिहासिक वा राजनीतिक सन्देश बी। थ्व कला दयेकेत रंग, पेन्ट, स्प्रे, वा [[मोजायक]] प्रविधिया छ्यलाः जुइ। मेक्सिकन म्युरलिजम (Diego Rivera थें ज्याःपिं कलाकारत) हलिमय् तस्कं नांजाः। आधुनिक युगय् नगरया दुने दयेकिगु स्ट्रिट आर्ट नं म्युरलया हे छगू रूप खः। थ्व कलां सार्वजनिक स्थानतेत जीवन्तता व सांस्कृतिक पहिचां प्रदान याइ। ==नेपाः== नेपालय् अंगः किपाया ताःहाकःगु इतिहास दु। नेपाःया छुं नांजाःगु अंगःकिपा थथे दु: * भोंतया चण्डेश्वरी देगलय् दूगु भैराद्यःया किपा * येँ-यल-ख्वप लाय्कूलि दुने दूगु थीथी अंगः किपा ==स्वयादिसँ== * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Mural]] hhikr1mwcju8heebnic2r48es6ep76l 0 308960 1126671 2026-09-29T11:16:06Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Mural]] to [[अंगःकिपा]] 1126671 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अंगःकिपा]] l4wpbegup02clzj1xvtwn9p62cqucjf 0 308961 1126673 2026-09-29T11:17:44Z Eukesh 11 Redirected page to [[अंगःकिपा]] 1126673 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अंगःकिपा]] l4wpbegup02clzj1xvtwn9p62cqucjf 0 308962 1126674 2026-09-29T11:21:54Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''अप्तिकल इल्युजन''' (Optical illusion) धइगु खनेदुगु लू व वास्तविक स्थिति दथुइ भिन्नता जुयाः मिखा व न्हेपूं पाय्छि मजूगु अर्थ कायेगु अवस्था वा कला खः। थुकिलि मिखां खंगु लूयात न्हेपूं धाथें स... 1126674 wikitext text/x-wiki '''अप्तिकल इल्युजन''' (Optical illusion) धइगु खनेदुगु लू व वास्तविक स्थिति दथुइ भिन्नता जुयाः मिखा व न्हेपूं पाय्छि मजूगु अर्थ कायेगु अवस्था वा कला खः। थुकिलि मिखां खंगु लूयात न्हेपूं धाथें स्वया ब्यागलं थुइ। जः, रङ, आकार व प्याटर्नया कारणं थन्याःगु भ्रम सिर्जना याइ। थुकियात मुख्य रूपं स्वब्वय् ब्वथलेछिं: भौतिक (physical), फिजियोलोजिकल (physiological), व कग्निटिभ (cognitive)। कलाय् "ओप आर्ट" (Op Art) धइगु शैली थ्व हे भ्रमय् आधारित जुयाः किपा सिर्जना याइ। थुकिया छ्येलाः मनोविज्ञान, दृश्य विज्ञान, व कला क्षेत्रय् तःधंगु स्तरय् जुइ। थुकिं मानव मिखा व न्हेपूया कार्यप्रणालीयात सिइकेत तःधंगु ग्वहालि याइ। थ्व स्वकुमिपिंके कौतूहल व आजू दयेकीगु छगू मनोरञ्जक माध्यम खः। ==स्वयादिसँ== * [[अप्टिक्स]] * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Optical illusion]] 5wsaeazina4b4n8slkhicj77k9v8yau 1126675 1126674 2026-09-29T11:22:02Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Optical illusion]] to [[अप्तिकल इल्युजन]] 1126674 wikitext text/x-wiki '''अप्तिकल इल्युजन''' (Optical illusion) धइगु खनेदुगु लू व वास्तविक स्थिति दथुइ भिन्नता जुयाः मिखा व न्हेपूं पाय्छि मजूगु अर्थ कायेगु अवस्था वा कला खः। थुकिलि मिखां खंगु लूयात न्हेपूं धाथें स्वया ब्यागलं थुइ। जः, रङ, आकार व प्याटर्नया कारणं थन्याःगु भ्रम सिर्जना याइ। थुकियात मुख्य रूपं स्वब्वय् ब्वथलेछिं: भौतिक (physical), फिजियोलोजिकल (physiological), व कग्निटिभ (cognitive)। कलाय् "ओप आर्ट" (Op Art) धइगु शैली थ्व हे भ्रमय् आधारित जुयाः किपा सिर्जना याइ। थुकिया छ्येलाः मनोविज्ञान, दृश्य विज्ञान, व कला क्षेत्रय् तःधंगु स्तरय् जुइ। थुकिं मानव मिखा व न्हेपूया कार्यप्रणालीयात सिइकेत तःधंगु ग्वहालि याइ। थ्व स्वकुमिपिंके कौतूहल व आजू दयेकीगु छगू मनोरञ्जक माध्यम खः। ==स्वयादिसँ== * [[अप्टिक्स]] * [[कला]] [[पुचः:कला]] [[en:Optical illusion]] 5wsaeazina4b4n8slkhicj77k9v8yau 0 308963 1126676 2026-09-29T11:22:02Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Optical illusion]] to [[अप्तिकल इल्युजन]] 1126676 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अप्तिकल इल्युजन]] kviydusd8y7q14kl1mh56fd2mbnahcq 0 308964 1126677 2026-09-29T11:22:25Z Eukesh 11 Redirected page to [[अप्तिक्स]] 1126677 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अप्तिक्स]] 38h9kjsxsopxfq3oyrxlod9h1v596wt 0 308965 1126678 2026-09-29T11:58:09Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''ओरिगामी''' धइगु [[भ्वं]]यात लथ्याना (folding) थी-थी आकार, वस्तु व पशूतेगु आकार दयेकेगु परम्परागत जापानी कला खः। थ्व खँग्वः जापानी भाषाया "ओरि" (लथ्यायेगु) व "कामी" (भ्वः) स्वानाः दयावःगु खः।... 1126678 wikitext text/x-wiki '''ओरिगामी''' धइगु [[भ्वं]]यात लथ्याना (folding) थी-थी आकार, वस्तु व पशूतेगु आकार दयेकेगु परम्परागत जापानी कला खः। थ्व खँग्वः जापानी भाषाया "ओरि" (लथ्यायेगु) व "कामी" (भ्वः) स्वानाः दयावःगु खः। पारम्परिक ओरिगामीइ भ्वंतय् ग्लु मतःसें लथ्यानाः जक कला सिर्जना याइ। ओरिगामीया दक्ले नांजाःगु दसु "भ्वंया हँय्" (paper crane) खः, गुगु शान्तिया चिं ख। थ्व कलां मनूया एकाग्रता, धैर्य व रचनात्मकतायात क्यनि। आधुनिक युगय् ओरिगामी कलाय् जक सीमित मजुसें गणित, वास्तुकला, व स्पेस टेक्नोलोजीइ (उपग्रहया सोलार प्यानल लथ्यायेगु) नं छ्येलिगु या। थ्व लोकंह्वागु व अःपुगु कासा व कला माध्यम खः। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] * [[जापान]] * [[जापानया तजिलजि]] [[पुचः:कला]] [[en:Origami]] 2mjqpu5tydej3jl2ginm7k7mp99vt2f 1126679 1126678 2026-09-29T11:58:16Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Origami]] to [[ओरिगामी]] 1126678 wikitext text/x-wiki '''ओरिगामी''' धइगु [[भ्वं]]यात लथ्याना (folding) थी-थी आकार, वस्तु व पशूतेगु आकार दयेकेगु परम्परागत जापानी कला खः। थ्व खँग्वः जापानी भाषाया "ओरि" (लथ्यायेगु) व "कामी" (भ्वः) स्वानाः दयावःगु खः। पारम्परिक ओरिगामीइ भ्वंतय् ग्लु मतःसें लथ्यानाः जक कला सिर्जना याइ। ओरिगामीया दक्ले नांजाःगु दसु "भ्वंया हँय्" (paper crane) खः, गुगु शान्तिया चिं ख। थ्व कलां मनूया एकाग्रता, धैर्य व रचनात्मकतायात क्यनि। आधुनिक युगय् ओरिगामी कलाय् जक सीमित मजुसें गणित, वास्तुकला, व स्पेस टेक्नोलोजीइ (उपग्रहया सोलार प्यानल लथ्यायेगु) नं छ्येलिगु या। थ्व लोकंह्वागु व अःपुगु कासा व कला माध्यम खः। ==स्वयादिसँ== * [[कला]] * [[जापान]] * [[जापानया तजिलजि]] [[पुचः:कला]] [[en:Origami]] 2mjqpu5tydej3jl2ginm7k7mp99vt2f 0 308966 1126680 2026-09-29T11:58:16Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Origami]] to [[ओरिगामी]] 1126680 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ओरिगामी]] l58rsb20mr47y4ea4eb05pjz5akffto