Wikipedia newwiki https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A5%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter माध्यम विशेष खँलाबँला छ्येलेमि छ्येलेमि खँलाबँला विकिपिडिया विकिपिडिया खँलाबँला किपा किपा खँलाबँला मिडियाविकि मिडियाविकि खँलाबँला Template Template talk ग्वाहालि ग्वाहालि खँलाबँला पुचः पुचः खँलाबँला दबू दबू खँलाबँला TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 311 1126996 1113205 2026-10-01T09:59:34Z Eukesh 11 /* सुरुवात */ 1126996 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सफू}} [[Image:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|alt=|thumb|upright=1.35|The [[Gutenberg Bible]]]] [[Image:河南舞阳贾湖遗址-刻符龟甲-裴李岗文化-河南博物院.jpg|thumb|upright|[[Jiahu symbols]]]] [[File:Launch of the Book “Үүл” (9).jpg|thumb|सफू]] '''सफू''' (अंग्रेजी:Book) धाःगु, पारम्परिक परिभाषा कथं, च्वया तःगु वा च्वयेत दयेका तःगु [[भ्वं]]या पं ख। थन्यागु पंयात सुका, स्टिच आदिं स्वाना छपंयाना तैगुया| कम्प्युटरय् ब्वनीगु [[ई-सफु]] थ्व परिभाषाया अपवाद ख| == सफूया इतिहास == === न्ह्यथना === मनूतेसं म्हुतुं ल्हाइगु भाय्‌या आविष्कार याना छम्ह मनूं मेम्ह मनूनाप थःगु मन व न्ह्यपुइ वःगु बिचा कालबिल यायेफत। तर म्हुतुं ल्हाःगु भाय् या यक्व कमजोरीत दयाच्वन। विशेष याना थन्यागु भासं मनूया बिचा तापाःगु थासय् थ्यंकिगु वा ताः ई तक ल्यंकिगु ज्या याये मफत। थ्व धुंका च्वयेगु संस्कृतिया विकास जुल। दकलय् न्ह्यः मनूतेसं [[ल्वहं]], [[सिमा]]या [[हः]], चा, [[सिँ]], [[कापः]], धातु आदि यक्व चीजय् च्वयेगु ज्या न्ह्याकल। तर छगु थासं मेगु थासय् यंकेत बाय् स्वथना तयेत अपुगुलिं सिँ, पौ व कापतय् आलेख च्वयेगु चलन अप्वया वल। यक्व ई तक चुइगु व मौसमं नं म्हो जक्क स्यनिगु जुसां ध्यबा अप्व तुइगु, च्वयेत व स्वथनेत थाकुइगु जूगुलीं ल्वहँ व धातुइ च्वइगु चलन सार्वजनिक थासय्‌ दैगु शिलालेखय् जक्क सीमित जुल। अप्व खँ चिकिचा धंगु थासय् स्वथनेत व ल्ह्वनेत याउंसे च्वंगुलिं छगु थासं मेगु थासय् यंकेत दक्लय् अःपूगु माध्यम [[भ्वं]] व [[कापः]] हे जुवन। === भ्वं === मनूया च्वखँ भ्वं व कापतय् च्वैगु चलन जुल| कापतय् च्वेगु थिकय् जुइगु व कापतय् च्वयेत थाकुगुलिं लिपा वना भ्वंया पौस च्वइगु चलन वल| दकलय् न्हापां भ्वंया पौस च्वइपिं [[मिस्र]] व [[युनान]]बासीतेसं दकलय् न्ह्य छबाला ताःहाकगु भ्वंतय् हे च्वया उकियात तुलाः ब्वनिगु पहः विकास जुल| थन्यागु सफूयात स्क्रोल(अंग्रेजी:scroll) धाइ| तर स्क्रोलय् ब्वने थाकुइगुलिं स्क्रोततेत निश्चित आकारय् चाना पौ दयेका, सकल चानातःगु पौतेत छप्वः दयेका चिनातयेगु व माःबिलय् लिकाना ब्वनिगु पहः अप्वया वल। थन्यागु सफूत थौं कन्हे स्तोत्र (तुतः)या कथं छ्येलिगु या| थन्यागु सफूया पौ तनेफैगु जूगुलिं दक्वं पौ चिना छपं दयेकातयेगु चलनया हुनिइ आधुनिक सफू बुयावल| थन्यागु भ्वंया पौ चिनातःगु विचाया माध्यमया सफु थौंतक्क नं छ्यलिगु चलन दु| === पाण्डुलिपि === भ्वंया पौयात चिना तैगु सफू च्वयेगु ज्या यक्व ई तक्क जुल| थन्यागु ल्हातं च्वैगु सफूयात पाण्डुलिपि धाइ| रोमन साम्राज्यया पतन धुंका थन्यागु पाण्डुलिपिया सफूतेसं ज्ञान स्वथना तयेत व अन्यागु ज्ञानयात परिमार्जित यायेत यक्व ग्वहालि याःगु दु| तर ल्हातं च्वइगु सफू यक्व मनूतेत छकलं बि थाकुइगु व ल्हातं नकल च्वयेबिलय् गलती जुइगु जुगुलिं थ्व स्वया नं दक्ष छगु व्यवस्था मालावल| === ब्लक छापा === ब्लक छापाया विकास छम्ह जर्मन विद्वान् योहान गुटेन्बर्गं यानादिल| थुकिलि आखःतेत छता ब्लकय् तःया कापः वा भ्वंतय् ध्वाइगु चलन दयावल। === आधुनिक हलिम === == सफूया स्वरूप == साधारन सफूलि क्वय् बिया तःगु भाग दै:- * सफूया आवरण (वा भुंसा) * आवरण पौ * ल्याखं दुगु पौ * देछाना पौ * विषय धलः * मू पौ * मू सफू * इन्डेक्स (अंग्रेजी:Index) == संरक्षण == सफु धागु ज्ञानयागु मंका जुगुलीं थुकिगु संरक्षण यायेमा| पुलांगु सफूतेसं व सफुया ईया मनूया विचाःयात प्रतिविम्बित याइ| हानं, अन्यागु सफुया मूलरूप संरक्षण याना तयेफःसा अब्लय्‌या मनुतेगु ज्ञानया बारेय् लिपाया मनूतेसं सीकेफै। अथे जूगुलिं हलिमय् पुलांगु सफूतेगु संरक्षणया निंतिं यक्व कुतः जुया च्वंगु दु| == सफूया मुनेज्या== मनूया इतिहासय् कम्प्युटर स्वया न्ह्यःया वैचारिक क्रान्तिइ दक्लय् तःधंगु योगदान सफूया दु|अथे जूगुलिं सफूयात मनूया समाजय् मंकाकथं मुंकातयेगु व अन्यागु मुंका तःगु सफूतेत मनूतेसं ब्वनेछिंकः च्वनिगु थाय्‌या व्यवस्थापित विकास जुल| थन्यागु सफूया धुकूयात सफूधुकू वा सफूकुथि (अंग्रेजी: Library) धाइ| == सफूया व्यवस्थापन == == डिजिटल् रूपय् हिला == {{Commonscat|Books}} [[पुचः:संस्कृति]] 858uvufoxpd7yf9dcml07y03i5rmm3q 1126998 1126996 2026-10-01T10:00:50Z Eukesh 11 /* भ्वं */ 1126998 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सफू}} [[Image:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|alt=|thumb|upright=1.35|The [[Gutenberg Bible]]]] [[Image:河南舞阳贾湖遗址-刻符龟甲-裴李岗文化-河南博物院.jpg|thumb|upright|[[Jiahu symbols]]]] [[File:Launch of the Book “Үүл” (9).jpg|thumb|सफू]] '''सफू''' (अंग्रेजी:Book) धाःगु, पारम्परिक परिभाषा कथं, च्वया तःगु वा च्वयेत दयेका तःगु [[भ्वं]]या पं ख। थन्यागु पंयात सुका, स्टिच आदिं स्वाना छपंयाना तैगुया| कम्प्युटरय् ब्वनीगु [[ई-सफु]] थ्व परिभाषाया अपवाद ख| == सफूया इतिहास == === न्ह्यथना === मनूतेसं म्हुतुं ल्हाइगु भाय्‌या आविष्कार याना छम्ह मनूं मेम्ह मनूनाप थःगु मन व न्ह्यपुइ वःगु बिचा कालबिल यायेफत। तर म्हुतुं ल्हाःगु भाय् या यक्व कमजोरीत दयाच्वन। विशेष याना थन्यागु भासं मनूया बिचा तापाःगु थासय् थ्यंकिगु वा ताः ई तक ल्यंकिगु ज्या याये मफत। थ्व धुंका च्वयेगु संस्कृतिया विकास जुल। दकलय् न्ह्यः मनूतेसं [[ल्वहं]], [[सिमा]]या [[हः]], चा, [[सिँ]], [[कापः]], धातु आदि यक्व चीजय् च्वयेगु ज्या न्ह्याकल। तर छगु थासं मेगु थासय् यंकेत बाय् स्वथना तयेत अपुगुलिं सिँ, पौ व कापतय् आलेख च्वयेगु चलन अप्वया वल। यक्व ई तक चुइगु व मौसमं नं म्हो जक्क स्यनिगु जुसां ध्यबा अप्व तुइगु, च्वयेत व स्वथनेत थाकुइगु जूगुलीं ल्वहँ व धातुइ च्वइगु चलन सार्वजनिक थासय्‌ दैगु शिलालेखय् जक्क सीमित जुल। अप्व खँ चिकिचा धंगु थासय् स्वथनेत व ल्ह्वनेत याउंसे च्वंगुलिं छगु थासं मेगु थासय् यंकेत दक्लय् अःपूगु माध्यम [[भ्वं]] व [[कापः]] हे जुवन। === भ्वं === मनूया च्वखँ भ्वं व कापतय् च्वैगु चलन जुल| कापतय् च्वेगु थिकय् जुइगु व कापतय् च्वयेत थाकुगुलिं लिपा वना भ्वंया पौस च्वइगु चलन वल| दकलय् न्हापां भ्वंया पौस च्वइपिं [[मिस्र]] व [[युनान]]बासीतेसं दकलय् न्ह्य छबाला ताःहाकगु भ्वंतय् हे च्वया उकियात तुलाः ब्वनिगु पहः विकास जुल| थन्यागु सफूयात [[स्क्रोल]](अंग्रेजी:scroll) धाइ| तर स्क्रोलय् ब्वने थाकुइगुलिं स्क्रोलतेत निश्चित आकारय् चाना पौ दयेका, सकल चानातःगु पौतेत छप्वः दयेका चिनातयेगु व माःबिलय् लिकाना ब्वनिगु पहः अप्वया वल। थन्यागु सफूत थौं कन्हे स्तोत्र (तुतः)या कथं छ्येलिगु या| थन्यागु सफूया पौ तनेफैगु जूगुलिं दक्वं पौ चिना छपं दयेकातयेगु चलनया हुनिइ आधुनिक सफू बुयावल| थन्यागु भ्वंया पौ चिनातःगु विचाया माध्यमया सफु थौंतक्क नं छ्यलिगु चलन दु| === पाण्डुलिपि === भ्वंया पौयात चिना तैगु सफू च्वयेगु ज्या यक्व ई तक्क जुल| थन्यागु ल्हातं च्वैगु सफूयात पाण्डुलिपि धाइ| रोमन साम्राज्यया पतन धुंका थन्यागु पाण्डुलिपिया सफूतेसं ज्ञान स्वथना तयेत व अन्यागु ज्ञानयात परिमार्जित यायेत यक्व ग्वहालि याःगु दु| तर ल्हातं च्वइगु सफू यक्व मनूतेत छकलं बि थाकुइगु व ल्हातं नकल च्वयेबिलय् गलती जुइगु जुगुलिं थ्व स्वया नं दक्ष छगु व्यवस्था मालावल| === ब्लक छापा === ब्लक छापाया विकास छम्ह जर्मन विद्वान् योहान गुटेन्बर्गं यानादिल| थुकिलि आखःतेत छता ब्लकय् तःया कापः वा भ्वंतय् ध्वाइगु चलन दयावल। === आधुनिक हलिम === == सफूया स्वरूप == साधारन सफूलि क्वय् बिया तःगु भाग दै:- * सफूया आवरण (वा भुंसा) * आवरण पौ * ल्याखं दुगु पौ * देछाना पौ * विषय धलः * मू पौ * मू सफू * इन्डेक्स (अंग्रेजी:Index) == संरक्षण == सफु धागु ज्ञानयागु मंका जुगुलीं थुकिगु संरक्षण यायेमा| पुलांगु सफूतेसं व सफुया ईया मनूया विचाःयात प्रतिविम्बित याइ| हानं, अन्यागु सफुया मूलरूप संरक्षण याना तयेफःसा अब्लय्‌या मनुतेगु ज्ञानया बारेय् लिपाया मनूतेसं सीकेफै। अथे जूगुलिं हलिमय् पुलांगु सफूतेगु संरक्षणया निंतिं यक्व कुतः जुया च्वंगु दु| == सफूया मुनेज्या== मनूया इतिहासय् कम्प्युटर स्वया न्ह्यःया वैचारिक क्रान्तिइ दक्लय् तःधंगु योगदान सफूया दु|अथे जूगुलिं सफूयात मनूया समाजय् मंकाकथं मुंकातयेगु व अन्यागु मुंका तःगु सफूतेत मनूतेसं ब्वनेछिंकः च्वनिगु थाय्‌या व्यवस्थापित विकास जुल| थन्यागु सफूया धुकूयात सफूधुकू वा सफूकुथि (अंग्रेजी: Library) धाइ| == सफूया व्यवस्थापन == == डिजिटल् रूपय् हिला == {{Commonscat|Books}} [[पुचः:संस्कृति]] 37gv95uqem92ed7u5n9qfgyyy1aaw3b 1127000 1126998 2026-10-01T10:03:09Z Eukesh 11 /* भ्वं */ 1127000 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सफू}} [[Image:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|alt=|thumb|upright=1.35|The [[Gutenberg Bible]]]] [[Image:河南舞阳贾湖遗址-刻符龟甲-裴李岗文化-河南博物院.jpg|thumb|upright|[[Jiahu symbols]]]] [[File:Launch of the Book “Үүл” (9).jpg|thumb|सफू]] '''सफू''' (अंग्रेजी:Book) धाःगु, पारम्परिक परिभाषा कथं, च्वया तःगु वा च्वयेत दयेका तःगु [[भ्वं]]या पं ख। थन्यागु पंयात सुका, स्टिच आदिं स्वाना छपंयाना तैगुया| कम्प्युटरय् ब्वनीगु [[ई-सफु]] थ्व परिभाषाया अपवाद ख| == सफूया इतिहास == === न्ह्यथना === मनूतेसं म्हुतुं ल्हाइगु भाय्‌या आविष्कार याना छम्ह मनूं मेम्ह मनूनाप थःगु मन व न्ह्यपुइ वःगु बिचा कालबिल यायेफत। तर म्हुतुं ल्हाःगु भाय् या यक्व कमजोरीत दयाच्वन। विशेष याना थन्यागु भासं मनूया बिचा तापाःगु थासय् थ्यंकिगु वा ताः ई तक ल्यंकिगु ज्या याये मफत। थ्व धुंका च्वयेगु संस्कृतिया विकास जुल। दकलय् न्ह्यः मनूतेसं [[ल्वहं]], [[सिमा]]या [[हः]], चा, [[सिँ]], [[कापः]], धातु आदि यक्व चीजय् च्वयेगु ज्या न्ह्याकल। तर छगु थासं मेगु थासय् यंकेत बाय् स्वथना तयेत अपुगुलिं सिँ, पौ व कापतय् आलेख च्वयेगु चलन अप्वया वल। यक्व ई तक चुइगु व मौसमं नं म्हो जक्क स्यनिगु जुसां ध्यबा अप्व तुइगु, च्वयेत व स्वथनेत थाकुइगु जूगुलीं ल्वहँ व धातुइ च्वइगु चलन सार्वजनिक थासय्‌ दैगु शिलालेखय् जक्क सीमित जुल। अप्व खँ चिकिचा धंगु थासय् स्वथनेत व ल्ह्वनेत याउंसे च्वंगुलिं छगु थासं मेगु थासय् यंकेत दक्लय् अःपूगु माध्यम [[भ्वं]] व [[कापः]] हे जुवन। === भ्वं === मनूया च्वखँ भ्वं व कापतय् च्वैगु चलन जुल| कापतय् च्वेगु थिकय् जुइगु व कापतय् च्वयेत थाकुगुलिं लिपा वना भ्वंया पौस च्वइगु चलन वल| दकलय् न्हापां भ्वंया पौस च्वइपिं [[मिस्र]] व [[युनान]]बासीतेसं दकलय् न्ह्य छबाला ताःहाकगु भ्वंतय् हे च्वया उकियात तुलाः ब्वनिगु पहः विकास जुल| थन्यागु सफूयात [[स्क्रोल]](अंग्रेजी:scroll) धाइ| तर स्क्रोलय् ब्वने थाकुइगुलिं स्क्रोलतेत निश्चित आकारय् चाना पौ दयेका, सकल चानातःगु पौतेत छप्वः दयेका चिनातयेगु व माःबिलय् लिकाना ब्वनिगु पहः अप्वया वल। थन्यागु सफूत थौं कन्हे स्तोत्र (तुतः)या कथं छ्येलिगु या| थन्यागु सफूया पौ तनेफैगु जूगुलिं दक्वं पौ चिना छपं दयेकातयेगु चलनया हुनिइ आधुनिक सफू बुयावल| थन्यागु भ्वंया पौ चिनातःगु विचाया माध्यमया सफु थौंतक्क नं छ्यलिगु चलन दु| ====हिनासफू==== {{मू पौ|हिनासफू}} हिनासफू (Scroll) धइगु च्वयेत वा किपा दयेकेत छ्येलिगु पपाइरस (papyrus), चर्मपत्र (parchment), कपडा वा कागजयात मुंकाः गुह्यानाः (roll) तयानातःगु छगू परम्परागत ऐतिहासिक दस्तावेज खः। थ्व सफूया (book) प्रविधि स्वया न्हापांगु व प्राचीनतम लिखित माध्यम खः, गुकियात खिचानाः वा तानाः ब्वनेगु याइ। प्राचीन मेसोपोटामिया, मिस्र (Egypt), ग्रीस, रोम, चीन व भारत थें ज्याःगु महान् सभ्यतासय् हिनासफूया व्यापक छ्येलिज्य जुयाच्वंगु खः। च्वयेगु ज्या सिधयेकाः थुकियात सुसुरक्षित तयेत निगुलिं सिथय् सिँ वा धातुया काथि (roller) तयाः गुह्यानाः तयेगु परम्परा च्वन। हिनासफूइ धार्मिक ग्रन्थ, ऐतिहासिक अभिलेख, कानून, साहित्यिक कृति व नक्सात च्वयेगु याइगु खः। यहूदी धर्मय् तोराह (Torah) ग्रन्थयात आः नं परम्परागत रूपं तोराह हिनासफू (Torah scroll) या रूपय् हे च्वयेगु व पूजा यायेगु या। चीन व जापानय् हिनासफूयात केवल च्वयेत जक मखुसें सुलेख (calligraphy) व परम्परागत चित्रकला दयेकेगु मू माध्यमया रूपय् छ्येलातःगु दु। नेपाःया इतिहास व नेवाः संस्कृतिया सन्दर्भय् नं ताःहाकःगु कागज वा कपडाय् च्वयातःगु पुलांगु पौ, वंशावली, व भित्तिचित्र (पौभा/थङ्का) या रूपय् हिनासफूया तःधंगु महत्त्व दु। हिनासफूया मू विशेषता धइगु थुकियात अःपुक्क ग्वहानाः छथासँ मेगु थासय् यङ्केफइगु व चिधंगु थासय् सुरक्षित तयेफूगु क्षमता खः। अथे जुसां हिनासफूइ कुनै निश्चित पृष्ठ वा भाग याकनं म्हुयेत (search) अःपु मजुइगु व तःहाकःगु सामग्री ब्वनेत जटिल जुइगु थें ज्याःगु कमजोरी च्वन। थ्व हे कारणं ई.सं. १ औं निसें ४ औं शताब्दीया दथुइ आधुनिक सफूया न्हापांगु रूप कोडेक्स (codex) या विकास नापं हिनासफूया छ्येलिज्य म्हो जुया वन। कोडेक्स प्रविधियां हिनासफूयात प्रतिस्थापन याःसां थुकिया ऐतिहासिक, पुरातात्विक व सांस्कृतिक मूल्य हलिमभरि आः नं उच्च जुयाच्वंगु दु। हलिमया प्रसिद्ध संग्रहालयतय् प्राचीन मिस्रया पपिरस हिनासफू व मृत सागरया हिनासफू (Dead Sea Scrolls) तस्कं सुरक्षित रूपं क्यनातःगु दु। आधुनिक कम्प्युटर व इन्टरनेटया ईलय् स्क्रिनय् वेबपौयात क्वय्-च्वय् यानाः स्वयेगु क्रियायात "स्क्रोलिंग" (scrolling) धायेगु अवधारणा थ्व हे प्राचीन हिनासफू निसें वःगु खः। थ्व मानव सभ्यता, च्वयेगु प्रविधि व ज्ञान भण्डारणया इतिहासय् छगू तस्कं मू व निर्णायक मीलया लोंह खः। [[पुचः:साहित्य]] [[en:Scroll]] === पाण्डुलिपि === भ्वंया पौयात चिना तैगु सफू च्वयेगु ज्या यक्व ई तक्क जुल| थन्यागु ल्हातं च्वैगु सफूयात पाण्डुलिपि धाइ| रोमन साम्राज्यया पतन धुंका थन्यागु पाण्डुलिपिया सफूतेसं ज्ञान स्वथना तयेत व अन्यागु ज्ञानयात परिमार्जित यायेत यक्व ग्वहालि याःगु दु| तर ल्हातं च्वइगु सफू यक्व मनूतेत छकलं बि थाकुइगु व ल्हातं नकल च्वयेबिलय् गलती जुइगु जुगुलिं थ्व स्वया नं दक्ष छगु व्यवस्था मालावल| === ब्लक छापा === ब्लक छापाया विकास छम्ह जर्मन विद्वान् योहान गुटेन्बर्गं यानादिल| थुकिलि आखःतेत छता ब्लकय् तःया कापः वा भ्वंतय् ध्वाइगु चलन दयावल। === आधुनिक हलिम === == सफूया स्वरूप == साधारन सफूलि क्वय् बिया तःगु भाग दै:- * सफूया आवरण (वा भुंसा) * आवरण पौ * ल्याखं दुगु पौ * देछाना पौ * विषय धलः * मू पौ * मू सफू * इन्डेक्स (अंग्रेजी:Index) == संरक्षण == सफु धागु ज्ञानयागु मंका जुगुलीं थुकिगु संरक्षण यायेमा| पुलांगु सफूतेसं व सफुया ईया मनूया विचाःयात प्रतिविम्बित याइ| हानं, अन्यागु सफुया मूलरूप संरक्षण याना तयेफःसा अब्लय्‌या मनुतेगु ज्ञानया बारेय् लिपाया मनूतेसं सीकेफै। अथे जूगुलिं हलिमय् पुलांगु सफूतेगु संरक्षणया निंतिं यक्व कुतः जुया च्वंगु दु| == सफूया मुनेज्या== मनूया इतिहासय् कम्प्युटर स्वया न्ह्यःया वैचारिक क्रान्तिइ दक्लय् तःधंगु योगदान सफूया दु|अथे जूगुलिं सफूयात मनूया समाजय् मंकाकथं मुंकातयेगु व अन्यागु मुंका तःगु सफूतेत मनूतेसं ब्वनेछिंकः च्वनिगु थाय्‌या व्यवस्थापित विकास जुल| थन्यागु सफूया धुकूयात सफूधुकू वा सफूकुथि (अंग्रेजी: Library) धाइ| == सफूया व्यवस्थापन == == डिजिटल् रूपय् हिला == {{Commonscat|Books}} [[पुचः:संस्कृति]] 5gdliolplgdxpymsg4ksdk8fsca0gy5 1127001 1127000 2026-10-01T10:03:47Z Eukesh 11 /* हिनासफू */ 1127001 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सफू}} [[Image:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|alt=|thumb|upright=1.35|The [[Gutenberg Bible]]]] [[Image:河南舞阳贾湖遗址-刻符龟甲-裴李岗文化-河南博物院.jpg|thumb|upright|[[Jiahu symbols]]]] [[File:Launch of the Book “Үүл” (9).jpg|thumb|सफू]] '''सफू''' (अंग्रेजी:Book) धाःगु, पारम्परिक परिभाषा कथं, च्वया तःगु वा च्वयेत दयेका तःगु [[भ्वं]]या पं ख। थन्यागु पंयात सुका, स्टिच आदिं स्वाना छपंयाना तैगुया| कम्प्युटरय् ब्वनीगु [[ई-सफु]] थ्व परिभाषाया अपवाद ख| == सफूया इतिहास == === न्ह्यथना === मनूतेसं म्हुतुं ल्हाइगु भाय्‌या आविष्कार याना छम्ह मनूं मेम्ह मनूनाप थःगु मन व न्ह्यपुइ वःगु बिचा कालबिल यायेफत। तर म्हुतुं ल्हाःगु भाय् या यक्व कमजोरीत दयाच्वन। विशेष याना थन्यागु भासं मनूया बिचा तापाःगु थासय् थ्यंकिगु वा ताः ई तक ल्यंकिगु ज्या याये मफत। थ्व धुंका च्वयेगु संस्कृतिया विकास जुल। दकलय् न्ह्यः मनूतेसं [[ल्वहं]], [[सिमा]]या [[हः]], चा, [[सिँ]], [[कापः]], धातु आदि यक्व चीजय् च्वयेगु ज्या न्ह्याकल। तर छगु थासं मेगु थासय् यंकेत बाय् स्वथना तयेत अपुगुलिं सिँ, पौ व कापतय् आलेख च्वयेगु चलन अप्वया वल। यक्व ई तक चुइगु व मौसमं नं म्हो जक्क स्यनिगु जुसां ध्यबा अप्व तुइगु, च्वयेत व स्वथनेत थाकुइगु जूगुलीं ल्वहँ व धातुइ च्वइगु चलन सार्वजनिक थासय्‌ दैगु शिलालेखय् जक्क सीमित जुल। अप्व खँ चिकिचा धंगु थासय् स्वथनेत व ल्ह्वनेत याउंसे च्वंगुलिं छगु थासं मेगु थासय् यंकेत दक्लय् अःपूगु माध्यम [[भ्वं]] व [[कापः]] हे जुवन। === भ्वं === मनूया च्वखँ भ्वं व कापतय् च्वैगु चलन जुल| कापतय् च्वेगु थिकय् जुइगु व कापतय् च्वयेत थाकुगुलिं लिपा वना भ्वंया पौस च्वइगु चलन वल| दकलय् न्हापां भ्वंया पौस च्वइपिं [[मिस्र]] व [[युनान]]बासीतेसं दकलय् न्ह्य छबाला ताःहाकगु भ्वंतय् हे च्वया उकियात तुलाः ब्वनिगु पहः विकास जुल| थन्यागु सफूयात [[स्क्रोल]](अंग्रेजी:scroll) धाइ| तर स्क्रोलय् ब्वने थाकुइगुलिं स्क्रोलतेत निश्चित आकारय् चाना पौ दयेका, सकल चानातःगु पौतेत छप्वः दयेका चिनातयेगु व माःबिलय् लिकाना ब्वनिगु पहः अप्वया वल। थन्यागु सफूत थौं कन्हे स्तोत्र (तुतः)या कथं छ्येलिगु या| थन्यागु सफूया पौ तनेफैगु जूगुलिं दक्वं पौ चिना छपं दयेकातयेगु चलनया हुनिइ आधुनिक सफू बुयावल| थन्यागु भ्वंया पौ चिनातःगु विचाया माध्यमया सफु थौंतक्क नं छ्यलिगु चलन दु| ====हिनासफू==== {{मू पौ|हिनासफू}} हिनासफू (Scroll) धइगु च्वखँ व किपा दूगु पपाइरस (papyrus), छेंगूया भः-पत्र (parchment), कापः वा भ्वंतय् च्वया हिनातःगु (roll) छथी परम्परागत ऐतिहासिक सफू खः। थन्याःगु हिनासफू आःया सफू स्वया न्हापांया प्राचीनतम च्वयेगु माध्यम खः, गुकियात छखेँ सालाः हिनातःगु च्वखँ चायेकाः ब्वनेगु याइ। प्राचीन मेसोपोटामिया, मिस्र, ग्रीस, रोम, चीन व भारत थें ज्याःगु महान् सभ्यताय् हिनासफूया व्यापक छ्येलाः जुल। च्वखँयात सुरक्षित कथं स्वथना तयेत थन्याःगु सफूया निखें सिथय् सिँ वा धातुया कथि (roller) स्वानाः तयेगु परम्परा दु। हिनासफूलि धार्मिक ग्रन्थ, ऐतिहासिक अभिलेख, कानून, साहित्यिक कृति व नक्सात च्वयेगु या। यहूदी धर्मय् [[तोराह]] ग्रन्थयात आः नं परम्परागत रूपं तोराह हिनासफू (Torah scroll) या रूपय् हे च्वयेगु व ब्वनिगु या। चीन व जापानय् हिनासफूयात च्वयेत जक मखुसें कलाया रुपय् बांलाःगु आखः (calligraphy) व परम्परागत चित्रकला दयेकेगु मू माध्यमया रूपय् छ्येलातःगु दु। नेपाःया इतिहास व नेवाः संस्कृतिया सन्दर्भय् नं ताःहाकःगु भ्वं वा कापतय् च्वयातःगु पुलांगु पौ, वंशावली, जातं, व किपा (पौभा) या रूपय् हिनासफूया तःधंगु महत्त्व दु। हिनासफूया मू विशेषता धइगु थुकियात अःपुक्क छथासँ मेगु थासय् यङ्केफइगु व चिधंगु थासय् सुरक्षित तयेफूगु क्षमता खः। अथे जुसां हिनासफूति छुं निश्चित पौ वा भाग याकनं माले फैमखु व ताःहाकःगु च्वखँ ब्वनेत थाकुइगु जुइफु। थ्व हे कारणं ई.सं. १ निसें ४गू शताब्दीया दथुइ आधुनिक सफूया न्हापांगु रूप [[कोडेक्स]] (codex) या विकास नापं हिनासफूया छ्येलाः म्हो जुया वन। कोडेक्स प्रविधिं हिनासफूयात प्रतिस्थापन याःसां थुकिया ऐतिहासिक, पुरातात्विक व सांस्कृतिक मू हलिंन्यंक आः नं दु। हलिमया नांजाःगु थीतेही [[मुनाछेँ]]य् प्राचीन मिस्रया पपिरस हिनासफू व मृत सागरया हिनासफू (Dead Sea Scrolls) तस्कं सुरक्षित रूपं तयातःगु दु। आधुनिक कम्प्युटर व इन्टरनेटया ईलय् स्क्रिनय् वेबपौयात क्वय्-च्वय् यानाः स्वयेगु ज्यायात "स्क्रोलिंग" (scrolling) धायेगु खँग्वः थ्व हे प्राचीन हिनासफूया अंग्रेजी खँग्वलय् वःगु खः। हिनासफूया विकास मानव सभ्यता, च्वयेगु प्रविधि व ज्ञान स्वथनिगु इतिहासय् छगू तस्कं मू व निर्णायक ज्याझ्वः खः। [[पुचः:साहित्य]] [[en:Scroll]] === पाण्डुलिपि === भ्वंया पौयात चिना तैगु सफू च्वयेगु ज्या यक्व ई तक्क जुल| थन्यागु ल्हातं च्वैगु सफूयात पाण्डुलिपि धाइ| रोमन साम्राज्यया पतन धुंका थन्यागु पाण्डुलिपिया सफूतेसं ज्ञान स्वथना तयेत व अन्यागु ज्ञानयात परिमार्जित यायेत यक्व ग्वहालि याःगु दु| तर ल्हातं च्वइगु सफू यक्व मनूतेत छकलं बि थाकुइगु व ल्हातं नकल च्वयेबिलय् गलती जुइगु जुगुलिं थ्व स्वया नं दक्ष छगु व्यवस्था मालावल| === ब्लक छापा === ब्लक छापाया विकास छम्ह जर्मन विद्वान् योहान गुटेन्बर्गं यानादिल| थुकिलि आखःतेत छता ब्लकय् तःया कापः वा भ्वंतय् ध्वाइगु चलन दयावल। === आधुनिक हलिम === == सफूया स्वरूप == साधारन सफूलि क्वय् बिया तःगु भाग दै:- * सफूया आवरण (वा भुंसा) * आवरण पौ * ल्याखं दुगु पौ * देछाना पौ * विषय धलः * मू पौ * मू सफू * इन्डेक्स (अंग्रेजी:Index) == संरक्षण == सफु धागु ज्ञानयागु मंका जुगुलीं थुकिगु संरक्षण यायेमा| पुलांगु सफूतेसं व सफुया ईया मनूया विचाःयात प्रतिविम्बित याइ| हानं, अन्यागु सफुया मूलरूप संरक्षण याना तयेफःसा अब्लय्‌या मनुतेगु ज्ञानया बारेय् लिपाया मनूतेसं सीकेफै। अथे जूगुलिं हलिमय् पुलांगु सफूतेगु संरक्षणया निंतिं यक्व कुतः जुया च्वंगु दु| == सफूया मुनेज्या== मनूया इतिहासय् कम्प्युटर स्वया न्ह्यःया वैचारिक क्रान्तिइ दक्लय् तःधंगु योगदान सफूया दु|अथे जूगुलिं सफूयात मनूया समाजय् मंकाकथं मुंकातयेगु व अन्यागु मुंका तःगु सफूतेत मनूतेसं ब्वनेछिंकः च्वनिगु थाय्‌या व्यवस्थापित विकास जुल| थन्यागु सफूया धुकूयात सफूधुकू वा सफूकुथि (अंग्रेजी: Library) धाइ| == सफूया व्यवस्थापन == == डिजिटल् रूपय् हिला == {{Commonscat|Books}} [[पुचः:संस्कृति]] 7or0rbjmd6z1mrrvtuu2stpeqnb0gxs 1127004 1127001 2026-10-01T10:18:12Z Eukesh 11 /* सफूया इतिहास */ 1127004 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सफू}} [[Image:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|alt=|thumb|upright=1.35|The [[Gutenberg Bible]]]] [[Image:河南舞阳贾湖遗址-刻符龟甲-裴李岗文化-河南博物院.jpg|thumb|upright|[[Jiahu symbols]]]] [[File:Launch of the Book “Үүл” (9).jpg|thumb|सफू]] '''सफू''' (अंग्रेजी:Book) धाःगु, पारम्परिक परिभाषा कथं, च्वया तःगु वा च्वयेत दयेका तःगु [[भ्वं]]या पं ख। थन्यागु पंयात सुका, स्टिच आदिं स्वाना छपंयाना तैगुया| कम्प्युटरय् ब्वनीगु [[ई-सफु]] थ्व परिभाषाया अपवाद ख| == सफूया इतिहास == === न्ह्यथना === मनूतेसं म्हुतुं ल्हाइगु भाय्‌या आविष्कार याना छम्ह मनूं मेम्ह मनूनाप थःगु मन व न्ह्यपुइ वःगु बिचा कालबिल यायेफत। तर म्हुतुं ल्हाःगु भाय् या यक्व कमजोरीत दयाच्वन। विशेष याना थन्यागु भासं मनूया बिचा तापाःगु थासय् थ्यंकिगु वा ताः ई तक ल्यंकिगु ज्या याये मफत। थ्व धुंका च्वयेगु संस्कृतिया विकास जुल। दकलय् न्ह्यः मनूतेसं [[ल्वहं]], [[सिमा]]या [[हः]], चा, [[सिँ]], [[कापः]], धातु आदि यक्व चीजय् च्वयेगु ज्या न्ह्याकल। तर छगु थासं मेगु थासय् यंकेत बाय् स्वथना तयेत अपुगुलिं सिँ, पौ व कापतय् आलेख च्वयेगु चलन अप्वया वल। यक्व ई तक चुइगु व मौसमं नं म्हो जक्क स्यनिगु जुसां ध्यबा अप्व तुइगु, च्वयेत व स्वथनेत थाकुइगु जूगुलीं ल्वहँ व धातुइ च्वइगु चलन सार्वजनिक थासय्‌ दैगु शिलालेखय् जक्क सीमित जुल। अप्व खँ चिकिचा धंगु थासय् स्वथनेत व ल्ह्वनेत याउंसे च्वंगुलिं छगु थासं मेगु थासय् यंकेत दक्लय् अःपूगु माध्यम [[भ्वं]] व [[कापः]] हे जुवन। === भ्वं === मनूया च्वखँ भ्वं व कापतय् च्वैगु चलन जुल| कापतय् च्वेगु थिकय् जुइगु व कापतय् च्वयेत थाकुगुलिं लिपा वना भ्वंया पौस च्वइगु चलन वल| दकलय् न्हापां भ्वंया पौस च्वइपिं [[मिस्र]] व [[युनान]]बासीतेसं दकलय् न्ह्य छबाला ताःहाकगु भ्वंतय् हे च्वया उकियात तुलाः ब्वनिगु पहः विकास जुल| थन्यागु सफूयात [[स्क्रोल]](अंग्रेजी:scroll) धाइ| तर स्क्रोलय् ब्वने थाकुइगुलिं स्क्रोलतेत निश्चित आकारय् चाना पौ दयेका, सकल चानातःगु पौतेत छप्वः दयेका चिनातयेगु व माःबिलय् लिकाना ब्वनिगु पहः अप्वया वल। थन्यागु सफूत थौं कन्हे स्तोत्र (तुतः)या कथं छ्येलिगु या| थन्यागु सफूया पौ तनेफैगु जूगुलिं दक्वं पौ चिना छपं दयेकातयेगु चलनया हुनिइ आधुनिक सफू बुयावल| थन्यागु भ्वंया पौ चिनातःगु विचाया माध्यमया सफु थौंतक्क नं छ्यलिगु चलन दु| === पाण्डुलिपि === भ्वंया पौयात चिना तैगु सफू च्वयेगु ज्या यक्व ई तक्क जुल| थन्यागु ल्हातं च्वैगु सफूयात पाण्डुलिपि धाइ| रोमन साम्राज्यया पतन धुंका थन्यागु पाण्डुलिपिया सफूतेसं ज्ञान स्वथना तयेत व अन्यागु ज्ञानयात परिमार्जित यायेत यक्व ग्वहालि याःगु दु| तर ल्हातं च्वइगु सफू यक्व मनूतेत छकलं बि थाकुइगु व ल्हातं नकल च्वयेबिलय् गलती जुइगु जुगुलिं थ्व स्वया नं दक्ष छगु व्यवस्था मालावल| === ब्लक छापा === ब्लक छापाया विकास छम्ह जर्मन विद्वान् योहान गुटेन्बर्गं यानादिल| थुकिलि आखःतेत छता ब्लकय् तःया कापः वा भ्वंतय् ध्वाइगु चलन दयावल। === आधुनिक हलिम === इबुक्स धाःगु सफूया इलेक्त्रोनिक रुप ख। थन्याःगु सफू व अग्मेन्तेद रियालितिइ न्हापाया परम्परागत सफूति याये मफूगु एनिमेसन, अतोम्यातिक अपदेत, भौतिक रुपं सफू छथासं मेगु थासय् छ्वये म्वाःगु आदि थीथी सुविधा दु। ==थीथी ऐतिहासिक सफूया रुप== ===हिनासफू=== {{मू पौ|हिनासफू}} हिनासफू (Scroll) धइगु च्वखँ व किपा दूगु पपाइरस (papyrus), छेंगूया भः-पत्र (parchment), कापः वा भ्वंतय् च्वया हिनातःगु (roll) छथी परम्परागत ऐतिहासिक सफू खः। थन्याःगु हिनासफू आःया सफू स्वया न्हापांया प्राचीनतम च्वयेगु माध्यम खः, गुकियात छखेँ सालाः हिनातःगु च्वखँ चायेकाः ब्वनेगु याइ। प्राचीन मेसोपोटामिया, मिस्र, ग्रीस, रोम, चीन व भारत थें ज्याःगु महान् सभ्यताय् हिनासफूया व्यापक छ्येलाः जुल। च्वखँयात सुरक्षित कथं स्वथना तयेत थन्याःगु सफूया निखें सिथय् सिँ वा धातुया कथि (roller) स्वानाः तयेगु परम्परा दु। हिनासफूलि धार्मिक ग्रन्थ, ऐतिहासिक अभिलेख, कानून, साहित्यिक कृति व नक्सात च्वयेगु या। यहूदी धर्मय् [[तोराह]] ग्रन्थयात आः नं परम्परागत रूपं तोराह हिनासफू (Torah scroll) या रूपय् हे च्वयेगु व ब्वनिगु या। चीन व जापानय् हिनासफूयात च्वयेत जक मखुसें कलाया रुपय् बांलाःगु आखः (calligraphy) व परम्परागत चित्रकला दयेकेगु मू माध्यमया रूपय् छ्येलातःगु दु। नेपाःया इतिहास व नेवाः संस्कृतिया सन्दर्भय् नं ताःहाकःगु भ्वं वा कापतय् च्वयातःगु पुलांगु पौ, वंशावली, जातं, व किपा (पौभा) या रूपय् हिनासफूया तःधंगु महत्त्व दु। हिनासफूया मू विशेषता धइगु थुकियात अःपुक्क छथासँ मेगु थासय् यङ्केफइगु व चिधंगु थासय् सुरक्षित तयेफूगु क्षमता खः। अथे जुसां हिनासफूति छुं निश्चित पौ वा भाग याकनं माले फैमखु व ताःहाकःगु च्वखँ ब्वनेत थाकुइगु जुइफु। थ्व हे कारणं ई.सं. १ निसें ४गू शताब्दीया दथुइ आधुनिक सफूया न्हापांगु रूप [[कोडेक्स]] (codex) या विकास नापं हिनासफूया छ्येलाः म्हो जुया वन। कोडेक्स प्रविधिं हिनासफूयात प्रतिस्थापन याःसां थुकिया ऐतिहासिक, पुरातात्विक व सांस्कृतिक मू हलिंन्यंक आः नं दु। हलिमया नांजाःगु थीतेही [[मुनाछेँ]]य् प्राचीन मिस्रया पपिरस हिनासफू व मृत सागरया हिनासफू (Dead Sea Scrolls) तस्कं सुरक्षित रूपं तयातःगु दु। आधुनिक कम्प्युटर व इन्टरनेटया ईलय् स्क्रिनय् वेबपौयात क्वय्-च्वय् यानाः स्वयेगु ज्यायात "स्क्रोलिंग" (scrolling) धायेगु खँग्वः थ्व हे प्राचीन हिनासफूया अंग्रेजी खँग्वलय् वःगु खः। हिनासफूया विकास मानव सभ्यता, च्वयेगु प्रविधि व ज्ञान स्वथनिगु इतिहासय् छगू तस्कं मू व निर्णायक ज्याझ्वः खः। ===कोदेक्स=== {{मू पौ|कोदेक्स}} कोदेक्स (Codex) धइगु ल्हातं च्वयातःगु पुलांगु सफूया छगू ऐतिहासिक रूप खः, गुकिं परम्परागत हिनासफू (scroll) या प्रविधियात प्रतिस्थापन यानाः आधुनिक भौतिक सफूया स्वरुपयात जन्म बिल। थ्व खँग्वः लातिन भाषाया "कोडेक्स" (codex) निसें वःगु खः, गुकिया अर्थ सिमाया त्याः बाय् सिंया पत्र जुइ। कोदेक्स दयेकेत पपाइरस, चर्मपत्र, वा भ्वँया पौतेत छथासय् मुंकाः, छ सिथय् सुयाः वा स्वानाः, न्ह्यंनं व ल्युनं भुंसा (cover) लानाः दुने सुरक्षित पाठ दयेकी। थ्व प्रविधिया विकास ई.सं. १गू शताब्दीया नापं रोमन साम्राज्यय् जूगु खः। कोदेक्सया मू विशेषता धइगु थुकिया पौया निखें च्वयेफइगु क्षमता व अःपुक्क सफूया छुं नं पौ वा भाग मालेफैगु (random access) सुविधा खः। हिनासफू स्वया कोदेक्स छथासँ मेगु थासय् यङ्केत, स्वथनेत, व ब्वनेत तस्कं अःपु व प्रभावकारी जुल। इसाई धर्मया प्रचार व विस्तार नापं कोदेक्स प्रविधिया छ्येलाः हलिंन्यंक याकनं अप्वया वन, छाय् धाःसा न्हापांगु इसाई धार्मिक ग्रन्थत (बाइबल) कोदेक्स रूपय् हे च्वयेगु व प्रसार यायेगु ज्या जुल। ४गू शताब्दी तक्क थ्यंबिले कोदेक्सं पश्चिमी हलिमय् हिनासफूयात पूर्ण रूपं प्रतिस्थापन यानाः मुख्य च्वयेगु माध्यमया रूपय् थःगु थाय् पलिस्था यात। युरोपया नापं मेसोअमिरिका (माया व एजटेक लहना)य् नं कपाय् व सिमाया हः छ्यला दयेकातःगु विशेष कोदेक्सतेगु छ्येलिगु चलन ब्यागलं हे विकशित जुल। मध्यकालीन ईलय् युरोपया मोनास्तरी व लाय्कूलि ल्हातं च्वयाः कोदेक्स दयेकेगु ज्या जुगु खः, गुकिं प्राचीन ज्ञान, दर्शन, व इतिहासयात सुरक्षित तयेत तःधंगु योगदान बिल। १५गू शताब्दीइ गुटेनबर्गं छापाखानाया (printing press) आविष्कार यायेधुंकाः थ्व हे कोदेक्स ढाँचाया आधारय् आधुनिक छापा सफूतेगु मास प्रदक्सन सुरु जुल। थौंकन्हे हलिमया मू मुनाछेँ व सफूधुकूलि संरक्षित जुयाच्वंगु प्राचीन कोदेक्सत मानव इतिहास, संस्कृति, व ज्ञान परम्पराया तस्कं मू व अमूल्य धरोहर खः। थ्व प्रविधिया विकासं मानव सभ्यताय् ब्वने-च्वनेगु संस्कृति व सूचं स्वथनेगु ज्या सदांया निंतिं छगू न्हूगु दिशा बिल। == सफूया स्वरूप == साधारन सफूलि क्वय् बिया तःगु भाग दै:- * सफूया आवरण (वा भुंसा) * आवरण पौ * ल्याखं दुगु पौ * देछाना पौ * विषय धलः * मू पौ * मू सफू * इन्डेक्स (अंग्रेजी:Index) == संरक्षण == सफु धागु ज्ञानयागु मंका जुगुलीं थुकिगु संरक्षण यायेमा| पुलांगु सफूतेसं व सफुया ईया मनूया विचाःयात प्रतिविम्बित याइ| हानं, अन्यागु सफुया मूलरूप संरक्षण याना तयेफःसा अब्लय्‌या मनुतेगु ज्ञानया बारेय् लिपाया मनूतेसं सीकेफै। अथे जूगुलिं हलिमय् पुलांगु सफूतेगु संरक्षणया निंतिं यक्व कुतः जुया च्वंगु दु| == सफूया मुनेज्या== मनूया इतिहासय् कम्प्युटर स्वया न्ह्यःया वैचारिक क्रान्तिइ दक्लय् तःधंगु योगदान सफूया दु|अथे जूगुलिं सफूयात मनूया समाजय् मंकाकथं मुंकातयेगु व अन्यागु मुंका तःगु सफूतेत मनूतेसं ब्वनेछिंकः च्वनिगु थाय्‌या व्यवस्थापित विकास जुल| थन्यागु सफूया धुकूयात सफूधुकू वा सफूकुथि (अंग्रेजी: Library) धाइ| == सफूया व्यवस्थापन == == डिजिटल् रूपय् हिला == {{Commonscat|Books}} [[पुचः:संस्कृति]] q30x802f1rdkcik50u7kwp0wuno9grw 1127007 1127004 2026-10-01T10:28:57Z Eukesh 11 /* कोदेक्स */ 1127007 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सफू}} [[Image:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|alt=|thumb|upright=1.35|The [[Gutenberg Bible]]]] [[Image:河南舞阳贾湖遗址-刻符龟甲-裴李岗文化-河南博物院.jpg|thumb|upright|[[Jiahu symbols]]]] [[File:Launch of the Book “Үүл” (9).jpg|thumb|सफू]] '''सफू''' (अंग्रेजी:Book) धाःगु, पारम्परिक परिभाषा कथं, च्वया तःगु वा च्वयेत दयेका तःगु [[भ्वं]]या पं ख। थन्यागु पंयात सुका, स्टिच आदिं स्वाना छपंयाना तैगुया| कम्प्युटरय् ब्वनीगु [[ई-सफु]] थ्व परिभाषाया अपवाद ख| == सफूया इतिहास == === न्ह्यथना === मनूतेसं म्हुतुं ल्हाइगु भाय्‌या आविष्कार याना छम्ह मनूं मेम्ह मनूनाप थःगु मन व न्ह्यपुइ वःगु बिचा कालबिल यायेफत। तर म्हुतुं ल्हाःगु भाय् या यक्व कमजोरीत दयाच्वन। विशेष याना थन्यागु भासं मनूया बिचा तापाःगु थासय् थ्यंकिगु वा ताः ई तक ल्यंकिगु ज्या याये मफत। थ्व धुंका च्वयेगु संस्कृतिया विकास जुल। दकलय् न्ह्यः मनूतेसं [[ल्वहं]], [[सिमा]]या [[हः]], चा, [[सिँ]], [[कापः]], धातु आदि यक्व चीजय् च्वयेगु ज्या न्ह्याकल। तर छगु थासं मेगु थासय् यंकेत बाय् स्वथना तयेत अपुगुलिं सिँ, पौ व कापतय् आलेख च्वयेगु चलन अप्वया वल। यक्व ई तक चुइगु व मौसमं नं म्हो जक्क स्यनिगु जुसां ध्यबा अप्व तुइगु, च्वयेत व स्वथनेत थाकुइगु जूगुलीं ल्वहँ व धातुइ च्वइगु चलन सार्वजनिक थासय्‌ दैगु शिलालेखय् जक्क सीमित जुल। अप्व खँ चिकिचा धंगु थासय् स्वथनेत व ल्ह्वनेत याउंसे च्वंगुलिं छगु थासं मेगु थासय् यंकेत दक्लय् अःपूगु माध्यम [[भ्वं]] व [[कापः]] हे जुवन। === भ्वं === मनूया च्वखँ भ्वं व कापतय् च्वैगु चलन जुल| कापतय् च्वेगु थिकय् जुइगु व कापतय् च्वयेत थाकुगुलिं लिपा वना भ्वंया पौस च्वइगु चलन वल| दकलय् न्हापां भ्वंया पौस च्वइपिं [[मिस्र]] व [[युनान]]बासीतेसं दकलय् न्ह्य छबाला ताःहाकगु भ्वंतय् हे च्वया उकियात तुलाः ब्वनिगु पहः विकास जुल| थन्यागु सफूयात [[स्क्रोल]](अंग्रेजी:scroll) धाइ| तर स्क्रोलय् ब्वने थाकुइगुलिं स्क्रोलतेत निश्चित आकारय् चाना पौ दयेका, सकल चानातःगु पौतेत छप्वः दयेका चिनातयेगु व माःबिलय् लिकाना ब्वनिगु पहः अप्वया वल। थन्यागु सफूत थौं कन्हे स्तोत्र (तुतः)या कथं छ्येलिगु या| थन्यागु सफूया पौ तनेफैगु जूगुलिं दक्वं पौ चिना छपं दयेकातयेगु चलनया हुनिइ आधुनिक सफू बुयावल| थन्यागु भ्वंया पौ चिनातःगु विचाया माध्यमया सफु थौंतक्क नं छ्यलिगु चलन दु| === पाण्डुलिपि === भ्वंया पौयात चिना तैगु सफू च्वयेगु ज्या यक्व ई तक्क जुल| थन्यागु ल्हातं च्वैगु सफूयात पाण्डुलिपि धाइ| रोमन साम्राज्यया पतन धुंका थन्यागु पाण्डुलिपिया सफूतेसं ज्ञान स्वथना तयेत व अन्यागु ज्ञानयात परिमार्जित यायेत यक्व ग्वहालि याःगु दु| तर ल्हातं च्वइगु सफू यक्व मनूतेत छकलं बि थाकुइगु व ल्हातं नकल च्वयेबिलय् गलती जुइगु जुगुलिं थ्व स्वया नं दक्ष छगु व्यवस्था मालावल| === ब्लक छापा === ब्लक छापाया विकास छम्ह जर्मन विद्वान् योहान गुटेन्बर्गं यानादिल| थुकिलि आखःतेत छता ब्लकय् तःया कापः वा भ्वंतय् ध्वाइगु चलन दयावल। === आधुनिक हलिम === इबुक्स धाःगु सफूया इलेक्त्रोनिक रुप ख। थन्याःगु सफू व अग्मेन्तेद रियालितिइ न्हापाया परम्परागत सफूति याये मफूगु एनिमेसन, अतोम्यातिक अपदेत, भौतिक रुपं सफू छथासं मेगु थासय् छ्वये म्वाःगु आदि थीथी सुविधा दु। ==थीथी ऐतिहासिक सफूया रुप== ===हिनासफू=== {{मू पौ|हिनासफू}} हिनासफू (Scroll) धइगु च्वखँ व किपा दूगु पपाइरस (papyrus), छेंगूया भः-पत्र (parchment), कापः वा भ्वंतय् च्वया हिनातःगु (roll) छथी परम्परागत ऐतिहासिक सफू खः। थन्याःगु हिनासफू आःया सफू स्वया न्हापांया प्राचीनतम च्वयेगु माध्यम खः, गुकियात छखेँ सालाः हिनातःगु च्वखँ चायेकाः ब्वनेगु याइ। प्राचीन मेसोपोटामिया, मिस्र, ग्रीस, रोम, चीन व भारत थें ज्याःगु महान् सभ्यताय् हिनासफूया व्यापक छ्येलाः जुल। च्वखँयात सुरक्षित कथं स्वथना तयेत थन्याःगु सफूया निखें सिथय् सिँ वा धातुया कथि (roller) स्वानाः तयेगु परम्परा दु। हिनासफूलि धार्मिक ग्रन्थ, ऐतिहासिक अभिलेख, कानून, साहित्यिक कृति व नक्सात च्वयेगु या। यहूदी धर्मय् [[तोराह]] ग्रन्थयात आः नं परम्परागत रूपं तोराह हिनासफू (Torah scroll) या रूपय् हे च्वयेगु व ब्वनिगु या। चीन व जापानय् हिनासफूयात च्वयेत जक मखुसें कलाया रुपय् बांलाःगु आखः (calligraphy) व परम्परागत चित्रकला दयेकेगु मू माध्यमया रूपय् छ्येलातःगु दु। नेपाःया इतिहास व नेवाः संस्कृतिया सन्दर्भय् नं ताःहाकःगु भ्वं वा कापतय् च्वयातःगु पुलांगु पौ, वंशावली, जातं, व किपा (पौभा) या रूपय् हिनासफूया तःधंगु महत्त्व दु। हिनासफूया मू विशेषता धइगु थुकियात अःपुक्क छथासँ मेगु थासय् यङ्केफइगु व चिधंगु थासय् सुरक्षित तयेफूगु क्षमता खः। अथे जुसां हिनासफूति छुं निश्चित पौ वा भाग याकनं माले फैमखु व ताःहाकःगु च्वखँ ब्वनेत थाकुइगु जुइफु। थ्व हे कारणं ई.सं. १ निसें ४गू शताब्दीया दथुइ आधुनिक सफूया न्हापांगु रूप [[कोडेक्स]] (codex) या विकास नापं हिनासफूया छ्येलाः म्हो जुया वन। कोडेक्स प्रविधिं हिनासफूयात प्रतिस्थापन याःसां थुकिया ऐतिहासिक, पुरातात्विक व सांस्कृतिक मू हलिंन्यंक आः नं दु। हलिमया नांजाःगु थीतेही [[मुनाछेँ]]य् प्राचीन मिस्रया पपिरस हिनासफू व मृत सागरया हिनासफू (Dead Sea Scrolls) तस्कं सुरक्षित रूपं तयातःगु दु। आधुनिक कम्प्युटर व इन्टरनेटया ईलय् स्क्रिनय् वेबपौयात क्वय्-च्वय् यानाः स्वयेगु ज्यायात "स्क्रोलिंग" (scrolling) धायेगु खँग्वः थ्व हे प्राचीन हिनासफूया अंग्रेजी खँग्वलय् वःगु खः। हिनासफूया विकास मानव सभ्यता, च्वयेगु प्रविधि व ज्ञान स्वथनिगु इतिहासय् छगू तस्कं मू व निर्णायक ज्याझ्वः खः। ===कोदेक्स=== {{मू पौ|कोदेक्स}} कोदेक्स (Codex) धइगु ल्हातं च्वयातःगु पुलांगु सफूया छगू ऐतिहासिक रूप खः, गुकिं परम्परागत हिनासफू (scroll) या प्रविधियात प्रतिस्थापन यानाः आधुनिक भौतिक सफूया स्वरुपयात जन्म बिल। थ्व खँग्वः लातिन भाषाया "कोडेक्स" (codex) निसें वःगु खः, गुकिया अर्थ सिमाया त्याः बाय् सिंया पत्र जुइ। कोदेक्स दयेकेत पपाइरस, चर्मपत्र, वा भ्वँया पौतेत छथासय् मुंकाः, छ सिथय् सुयाः वा स्वानाः, न्ह्यंनं व ल्युनं भुंसा (cover) लानाः दुने सुरक्षित पाठ दयेकी। थ्व प्रविधिया विकास ई.सं. १गू शताब्दीया नापं रोमन साम्राज्यय् जूगु खः। कोदेक्सया मू विशेषता धइगु थुकिया पौया निखें च्वयेफइगु क्षमता व अःपुक्क सफूया छुं नं पौ वा भाग मालेफैगु (random access) सुविधा खः। हिनासफू स्वया कोदेक्स छथासँ मेगु थासय् यङ्केत, स्वथनेत, व ब्वनेत तस्कं अःपु व प्रभावकारी जुल। इसाई धर्मया प्रचार व विस्तार नापं कोदेक्स प्रविधिया छ्येलाः हलिंन्यंक याकनं अप्वया वन, छाय् धाःसा न्हापांगु इसाई धार्मिक ग्रन्थत (बाइबल) कोदेक्स रूपय् हे च्वयेगु व प्रसार यायेगु ज्या जुल। ४गू शताब्दी तक्क थ्यंबिले कोदेक्सं पश्चिमी हलिमय् हिनासफूयात पूर्ण रूपं प्रतिस्थापन यानाः मुख्य च्वयेगु माध्यमया रूपय् थःगु थाय् पलिस्था यात। युरोपया नापं मेसोअमिरिका (माया व एजटेक लहना)य् नं कपाय् व सिमाया हः छ्यला दयेकातःगु विशेष कोदेक्सतेगु छ्येलिगु चलन ब्यागलं हे विकशित जुल। मध्यकालीन ईलय् युरोपया मोनास्तरी व लाय्कूलि ल्हातं च्वयाः कोदेक्स दयेकेगु ज्या जुगु खः, गुकिं प्राचीन ज्ञान, दर्शन, व इतिहासयात सुरक्षित तयेत तःधंगु योगदान बिल। १५गू शताब्दीइ गुटेनबर्गं छापाखानाया (printing press) आविष्कार यायेधुंकाः थ्व हे कोदेक्स ढाँचाया आधारय् आधुनिक छापा सफूतेगु मास प्रदक्सन सुरु जुल। थौंकन्हे हलिमया मू मुनाछेँ व सफूधुकूलि संरक्षित जुयाच्वंगु प्राचीन कोदेक्सत मानव इतिहास, संस्कृति, व ज्ञान परम्पराया तस्कं मू व अमूल्य धरोहर खः। थ्व प्रविधिया विकासं मानव सभ्यताय् ब्वने-च्वनेगु संस्कृति व सूचं स्वथनेगु ज्या सदांया निंतिं छगू न्हूगु दिशा बिल। ===इलेक्त्रोनिक सफू=== {{मू पौ|इलेक्त्रोनिक सफू}} इलेक्त्रोनिक सफू (Electronic book) वा इ-सफू (E-book) धइगु दिजितल रूपय् कम्प्युटर, स्मार्टफोन, त्याब्लेत वा इ-रिदर (E-reader) थें ज्याःगु दिजितल भः दुने ब्वनेफइगु सफू खः। थ्व परम्परागत भ्वतय् ध्वायातःगु सफूया दिजितल वा इलेक्ट्रोनिक संस्करणं न्ह्यथंगु प्रविधि खः। थुकियात मुख्य रूपं EPUB, PDF, व MOBI थें ज्याःगु दिजितल फाइलया रूपय् स्वथनेगु व इनेगु याइ। इलेक्त्रोनिक सफूया मू विशेषता धइगु थुकियात इन्टरनेटया माध्यमं याकनं दाउनलोद यानाः गन नं ब्वनेफइगु अःपुगु सुविधा खः। थ्व प्रविधिया छ्येलां द्वलँदँ सफूत छगू हे चिधंगु ब्वनिगु भलय् स्वथना तयेछिं। इलेक्त्रोनिक सफू ब्वनेगु निंतिं दयेकातःगु किन्दल (Amazon Kindle) व कोबो (Kobo) थें ज्याःगु विशेष इ-रिदर ब्वं-भःत छ्यलीगु जुइ। थुकिलि आखःग्वः तधं-चिधं याइगु, फन्ट ल्ययेगु, व जः (brightness) थःइत माःथें हिलेछिंगु सुविधा दइ। थुकिया नापं सफू दुने च्वंगु छुं खँग्वः वा भाग याकनं मालेत (search) व नोट कायेत तस्कं अःपुइ। इलेक्त्रोनिक सफूं भ्वंया छ्येलाः म्हो याइगु कारणं थुकियात वातावरण-मैत्री (eco-friendly) विकल्पया रूपय् कायेगु या। थुकिया उत्पादन व वितरणया लागत ध्वानाः सफू स्वया म्हो जुइगु कारणं थ्व सर्वसाधारणया निंतिं थिके जुइमखु। थौंकन्हे हलिंन्यंक दिजितल सफूधुकू व अनलाइन सफू पसःतेगु माध्यमं इलेक्त्रोनिक सफूया छ्येलाः व लोकप्रियता तस्कं अप्वया वःगु दु। अथे जुसां स्क्रिनय् ताःहाकःगु ई स्वयाः च्वनेबले मिखाय् तनाव वइगु व ब्याट्रीया निर्भरता थुकिया छुं कमजोरी खः। थ्व प्रविधिया विकासं मानव सभ्यताय् ब्वनेगु संस्कृति व सफू पिथना ख्यलय् छगू तःधंगु क्रान्ति हःगु दु। == सफूया स्वरूप == साधारन सफूलि क्वय् बिया तःगु भाग दै:- * सफूया आवरण (वा भुंसा) * आवरण पौ * ल्याखं दुगु पौ * देछाना पौ * विषय धलः * मू पौ * मू सफू * इन्डेक्स (अंग्रेजी:Index) == संरक्षण == सफु धागु ज्ञानयागु मंका जुगुलीं थुकिगु संरक्षण यायेमा| पुलांगु सफूतेसं व सफुया ईया मनूया विचाःयात प्रतिविम्बित याइ| हानं, अन्यागु सफुया मूलरूप संरक्षण याना तयेफःसा अब्लय्‌या मनुतेगु ज्ञानया बारेय् लिपाया मनूतेसं सीकेफै। अथे जूगुलिं हलिमय् पुलांगु सफूतेगु संरक्षणया निंतिं यक्व कुतः जुया च्वंगु दु| == सफूया मुनेज्या== मनूया इतिहासय् कम्प्युटर स्वया न्ह्यःया वैचारिक क्रान्तिइ दक्लय् तःधंगु योगदान सफूया दु|अथे जूगुलिं सफूयात मनूया समाजय् मंकाकथं मुंकातयेगु व अन्यागु मुंका तःगु सफूतेत मनूतेसं ब्वनेछिंकः च्वनिगु थाय्‌या व्यवस्थापित विकास जुल| थन्यागु सफूया धुकूयात सफूधुकू वा सफूकुथि (अंग्रेजी: Library) धाइ| == सफूया व्यवस्थापन == == डिजिटल् रूपय् हिला == {{Commonscat|Books}} [[पुचः:संस्कृति]] 4g4uz1ltl3zmljd4do761ov9ldd0h4k 1127011 1127007 2026-10-01T10:47:20Z Eukesh 11 /* थीथी ऐतिहासिक सफूया रुप */ 1127011 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सफू}} [[Image:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|alt=|thumb|upright=1.35|The [[Gutenberg Bible]]]] [[Image:河南舞阳贾湖遗址-刻符龟甲-裴李岗文化-河南博物院.jpg|thumb|upright|[[Jiahu symbols]]]] [[File:Launch of the Book “Үүл” (9).jpg|thumb|सफू]] '''सफू''' (अंग्रेजी:Book) धाःगु, पारम्परिक परिभाषा कथं, च्वया तःगु वा च्वयेत दयेका तःगु [[भ्वं]]या पं ख। थन्यागु पंयात सुका, स्टिच आदिं स्वाना छपंयाना तैगुया| कम्प्युटरय् ब्वनीगु [[ई-सफु]] थ्व परिभाषाया अपवाद ख| == सफूया इतिहास == === न्ह्यथना === मनूतेसं म्हुतुं ल्हाइगु भाय्‌या आविष्कार याना छम्ह मनूं मेम्ह मनूनाप थःगु मन व न्ह्यपुइ वःगु बिचा कालबिल यायेफत। तर म्हुतुं ल्हाःगु भाय् या यक्व कमजोरीत दयाच्वन। विशेष याना थन्यागु भासं मनूया बिचा तापाःगु थासय् थ्यंकिगु वा ताः ई तक ल्यंकिगु ज्या याये मफत। थ्व धुंका च्वयेगु संस्कृतिया विकास जुल। दकलय् न्ह्यः मनूतेसं [[ल्वहं]], [[सिमा]]या [[हः]], चा, [[सिँ]], [[कापः]], धातु आदि यक्व चीजय् च्वयेगु ज्या न्ह्याकल। तर छगु थासं मेगु थासय् यंकेत बाय् स्वथना तयेत अपुगुलिं सिँ, पौ व कापतय् आलेख च्वयेगु चलन अप्वया वल। यक्व ई तक चुइगु व मौसमं नं म्हो जक्क स्यनिगु जुसां ध्यबा अप्व तुइगु, च्वयेत व स्वथनेत थाकुइगु जूगुलीं ल्वहँ व धातुइ च्वइगु चलन सार्वजनिक थासय्‌ दैगु शिलालेखय् जक्क सीमित जुल। अप्व खँ चिकिचा धंगु थासय् स्वथनेत व ल्ह्वनेत याउंसे च्वंगुलिं छगु थासं मेगु थासय् यंकेत दक्लय् अःपूगु माध्यम [[भ्वं]] व [[कापः]] हे जुवन। === भ्वं === मनूया च्वखँ भ्वं व कापतय् च्वैगु चलन जुल| कापतय् च्वेगु थिकय् जुइगु व कापतय् च्वयेत थाकुगुलिं लिपा वना भ्वंया पौस च्वइगु चलन वल| दकलय् न्हापां भ्वंया पौस च्वइपिं [[मिस्र]] व [[युनान]]बासीतेसं दकलय् न्ह्य छबाला ताःहाकगु भ्वंतय् हे च्वया उकियात तुलाः ब्वनिगु पहः विकास जुल| थन्यागु सफूयात [[स्क्रोल]](अंग्रेजी:scroll) धाइ| तर स्क्रोलय् ब्वने थाकुइगुलिं स्क्रोलतेत निश्चित आकारय् चाना पौ दयेका, सकल चानातःगु पौतेत छप्वः दयेका चिनातयेगु व माःबिलय् लिकाना ब्वनिगु पहः अप्वया वल। थन्यागु सफूत थौं कन्हे स्तोत्र (तुतः)या कथं छ्येलिगु या| थन्यागु सफूया पौ तनेफैगु जूगुलिं दक्वं पौ चिना छपं दयेकातयेगु चलनया हुनिइ आधुनिक सफू बुयावल| थन्यागु भ्वंया पौ चिनातःगु विचाया माध्यमया सफु थौंतक्क नं छ्यलिगु चलन दु| === पाण्डुलिपि === भ्वंया पौयात चिना तैगु सफू च्वयेगु ज्या यक्व ई तक्क जुल| थन्यागु ल्हातं च्वैगु सफूयात पाण्डुलिपि धाइ| रोमन साम्राज्यया पतन धुंका थन्यागु पाण्डुलिपिया सफूतेसं ज्ञान स्वथना तयेत व अन्यागु ज्ञानयात परिमार्जित यायेत यक्व ग्वहालि याःगु दु| तर ल्हातं च्वइगु सफू यक्व मनूतेत छकलं बि थाकुइगु व ल्हातं नकल च्वयेबिलय् गलती जुइगु जुगुलिं थ्व स्वया नं दक्ष छगु व्यवस्था मालावल| === ब्लक छापा === ब्लक छापाया विकास छम्ह जर्मन विद्वान् योहान गुटेन्बर्गं यानादिल| थुकिलि आखःतेत छता ब्लकय् तःया कापः वा भ्वंतय् ध्वाइगु चलन दयावल। === आधुनिक हलिम === इबुक्स धाःगु सफूया इलेक्त्रोनिक रुप ख। थन्याःगु सफू व अग्मेन्तेद रियालितिइ न्हापाया परम्परागत सफूति याये मफूगु एनिमेसन, अतोम्यातिक अपदेत, भौतिक रुपं सफू छथासं मेगु थासय् छ्वये म्वाःगु आदि थीथी सुविधा दु। ==थीथी ऐतिहासिक सफूया रुप== ===चाया पौ=== {{मू पौ|चाया पौ}} चाया पौ (Clay tablet) धइगु प्राचीन कालय् च्वयेगु निंतिं चा (clay) छ्यला दयेकातःगु पत्र/भः/पौ ख। थ्व छगू ऐतिहासिक च्वयेगु माध्यम खः। थ्व प्रविधिया विकास प्राचीन [[मेसोपोटामिया]]या [[सुमेर]] लहनाय् ई.पू. ४गू सहस्राब्दी नापं जूगु खः। चाया पौ दयेकेत न्हापां चा न्हायाः, अले पिचुकाः पौ दयेकिगु जुइ। थन्याःगु चाया पौ गंकाः उकिलि सिंका बाय् कथिबाला (stylus) छ्येलाः आखः च्वयेगु जुइ। थ्व प्रविधिया माध्यमं हे हलिमया दक्ले पुलांगु लिपि मध्ये छगू [[क्युनिफर्म लिपि]]या (Cuneiform) विकास जूगु खः। चाया पौय् च्वयेगु ज्या सिधयेकाः उकियात निभालय् गंकाः बाय् मिइ छ्वयेकाः ताःहाःई तक ल्यंकेछिंकः पक्का दयेकेगु जुइ। छ्वयेकाःतगु चाया पौ द्वलँदँ तक्क नं बिनाश मजुसे सुरक्षित रूपं दयाच्वनि। थ्व माध्यमय् यक्व प्राचीन अभिलेख: प्रशासनिक अभिलेख, व्यापारिक ल्याखँ, नियम/विधान (दसु हम्मुराबीया संहिता), धार्मिक ग्रन्थ, व महाकाव्यत (दसु गिल्गामेशया महाकाव्य) थौंतक ल्यनाच्वंगु दु। मेसोपोटामियाया नापं प्राचीन [[एलाम|एलामाइत]], [[असिरिया]]मि, [[बेबिलोनिया]]मि, [[हित्ताइत]] व [[माइसेनियन ग्रीस]]या सभ्यतातेसं चाया पौया व्यापक छ्येलाः जूगु दु। प्राचीन [[अश्शुरबानिपाल]]या सफोधुकूति द्वलँदँ चाया पौत मुंकातःगु इतिहास दु गुगु आधुनिक पुरातात्विक उत्खननय् लुयावःगु दु। चाया पौया मालेज्या व अध्ययनं इतिहासविदतय्त प्राचीन मानव सभ्यता, भाषा, प्रविधि व संस्कृति सिइकेत अभूतपूर्व ग्वहालि याःगु दु। थ्व प्रविधि लिपा हिनासफू (scroll) व भ्वंया विकास नापं म्हो जुया वन। थ्व मानव इतिहासय् सूचं स्वथनेगु व च्वयेगु संचारया दक्ले न्हापांगु माध्यम ख। ===हिनासफू=== {{मू पौ|हिनासफू}} हिनासफू (Scroll) धइगु च्वखँ व किपा दूगु पपाइरस (papyrus), छेंगूया भः-पत्र (parchment), कापः वा भ्वंतय् च्वया हिनातःगु (roll) छथी परम्परागत ऐतिहासिक सफू खः। थन्याःगु हिनासफू आःया सफू स्वया न्हापांया प्राचीनतम च्वयेगु माध्यम खः, गुकियात छखेँ सालाः हिनातःगु च्वखँ चायेकाः ब्वनेगु याइ। प्राचीन मेसोपोटामिया, मिस्र, ग्रीस, रोम, चीन व भारत थें ज्याःगु महान् सभ्यताय् हिनासफूया व्यापक छ्येलाः जुल। च्वखँयात सुरक्षित कथं स्वथना तयेत थन्याःगु सफूया निखें सिथय् सिँ वा धातुया कथि (roller) स्वानाः तयेगु परम्परा दु। हिनासफूलि धार्मिक ग्रन्थ, ऐतिहासिक अभिलेख, कानून, साहित्यिक कृति व नक्सात च्वयेगु या। यहूदी धर्मय् [[तोराह]] ग्रन्थयात आः नं परम्परागत रूपं तोराह हिनासफू (Torah scroll) या रूपय् हे च्वयेगु व ब्वनिगु या। चीन व जापानय् हिनासफूयात च्वयेत जक मखुसें कलाया रुपय् बांलाःगु आखः (calligraphy) व परम्परागत चित्रकला दयेकेगु मू माध्यमया रूपय् छ्येलातःगु दु। नेपाःया इतिहास व नेवाः संस्कृतिया सन्दर्भय् नं ताःहाकःगु भ्वं वा कापतय् च्वयातःगु पुलांगु पौ, वंशावली, जातं, व किपा (पौभा) या रूपय् हिनासफूया तःधंगु महत्त्व दु। हिनासफूया मू विशेषता धइगु थुकियात अःपुक्क छथासँ मेगु थासय् यङ्केफइगु व चिधंगु थासय् सुरक्षित तयेफूगु क्षमता खः। अथे जुसां हिनासफूति छुं निश्चित पौ वा भाग याकनं माले फैमखु व ताःहाकःगु च्वखँ ब्वनेत थाकुइगु जुइफु। थ्व हे कारणं ई.सं. १ निसें ४गू शताब्दीया दथुइ आधुनिक सफूया न्हापांगु रूप [[कोडेक्स]] (codex) या विकास नापं हिनासफूया छ्येलाः म्हो जुया वन। कोडेक्स प्रविधिं हिनासफूयात प्रतिस्थापन याःसां थुकिया ऐतिहासिक, पुरातात्विक व सांस्कृतिक मू हलिंन्यंक आः नं दु। हलिमया नांजाःगु थीतेही [[मुनाछेँ]]य् प्राचीन मिस्रया पपिरस हिनासफू व मृत सागरया हिनासफू (Dead Sea Scrolls) तस्कं सुरक्षित रूपं तयातःगु दु। आधुनिक कम्प्युटर व इन्टरनेटया ईलय् स्क्रिनय् वेबपौयात क्वय्-च्वय् यानाः स्वयेगु ज्यायात "स्क्रोलिंग" (scrolling) धायेगु खँग्वः थ्व हे प्राचीन हिनासफूया अंग्रेजी खँग्वलय् वःगु खः। हिनासफूया विकास मानव सभ्यता, च्वयेगु प्रविधि व ज्ञान स्वथनिगु इतिहासय् छगू तस्कं मू व निर्णायक ज्याझ्वः खः। ===कोदेक्स=== {{मू पौ|कोदेक्स}} कोदेक्स (Codex) धइगु ल्हातं च्वयातःगु पुलांगु सफूया छगू ऐतिहासिक रूप खः, गुकिं परम्परागत हिनासफू (scroll) या प्रविधियात प्रतिस्थापन यानाः आधुनिक भौतिक सफूया स्वरुपयात जन्म बिल। थ्व खँग्वः लातिन भाषाया "कोडेक्स" (codex) निसें वःगु खः, गुकिया अर्थ सिमाया त्याः बाय् सिंया पत्र जुइ। कोदेक्स दयेकेत पपाइरस, चर्मपत्र, वा भ्वँया पौतेत छथासय् मुंकाः, छ सिथय् सुयाः वा स्वानाः, न्ह्यंनं व ल्युनं भुंसा (cover) लानाः दुने सुरक्षित पाठ दयेकी। थ्व प्रविधिया विकास ई.सं. १गू शताब्दीया नापं रोमन साम्राज्यय् जूगु खः। कोदेक्सया मू विशेषता धइगु थुकिया पौया निखें च्वयेफइगु क्षमता व अःपुक्क सफूया छुं नं पौ वा भाग मालेफैगु (random access) सुविधा खः। हिनासफू स्वया कोदेक्स छथासँ मेगु थासय् यङ्केत, स्वथनेत, व ब्वनेत तस्कं अःपु व प्रभावकारी जुल। इसाई धर्मया प्रचार व विस्तार नापं कोदेक्स प्रविधिया छ्येलाः हलिंन्यंक याकनं अप्वया वन, छाय् धाःसा न्हापांगु इसाई धार्मिक ग्रन्थत (बाइबल) कोदेक्स रूपय् हे च्वयेगु व प्रसार यायेगु ज्या जुल। ४गू शताब्दी तक्क थ्यंबिले कोदेक्सं पश्चिमी हलिमय् हिनासफूयात पूर्ण रूपं प्रतिस्थापन यानाः मुख्य च्वयेगु माध्यमया रूपय् थःगु थाय् पलिस्था यात। युरोपया नापं मेसोअमिरिका (माया व एजटेक लहना)य् नं कपाय् व सिमाया हः छ्यला दयेकातःगु विशेष कोदेक्सतेगु छ्येलिगु चलन ब्यागलं हे विकशित जुल। मध्यकालीन ईलय् युरोपया मोनास्तरी व लाय्कूलि ल्हातं च्वयाः कोदेक्स दयेकेगु ज्या जुगु खः, गुकिं प्राचीन ज्ञान, दर्शन, व इतिहासयात सुरक्षित तयेत तःधंगु योगदान बिल। १५गू शताब्दीइ गुटेनबर्गं छापाखानाया (printing press) आविष्कार यायेधुंकाः थ्व हे कोदेक्स ढाँचाया आधारय् आधुनिक छापा सफूतेगु मास प्रदक्सन सुरु जुल। थौंकन्हे हलिमया मू मुनाछेँ व सफूधुकूलि संरक्षित जुयाच्वंगु प्राचीन कोदेक्सत मानव इतिहास, संस्कृति, व ज्ञान परम्पराया तस्कं मू व अमूल्य धरोहर खः। थ्व प्रविधिया विकासं मानव सभ्यताय् ब्वने-च्वनेगु संस्कृति व सूचं स्वथनेगु ज्या सदांया निंतिं छगू न्हूगु दिशा बिल। ===इलेक्त्रोनिक सफू=== {{मू पौ|इलेक्त्रोनिक सफू}} इलेक्त्रोनिक सफू (Electronic book) वा इ-सफू (E-book) धइगु दिजितल रूपय् कम्प्युटर, स्मार्टफोन, त्याब्लेत वा इ-रिदर (E-reader) थें ज्याःगु दिजितल भः दुने ब्वनेफइगु सफू खः। थ्व परम्परागत भ्वतय् ध्वायातःगु सफूया दिजितल वा इलेक्ट्रोनिक संस्करणं न्ह्यथंगु प्रविधि खः। थुकियात मुख्य रूपं EPUB, PDF, व MOBI थें ज्याःगु दिजितल फाइलया रूपय् स्वथनेगु व इनेगु याइ। इलेक्त्रोनिक सफूया मू विशेषता धइगु थुकियात इन्टरनेटया माध्यमं याकनं दाउनलोद यानाः गन नं ब्वनेफइगु अःपुगु सुविधा खः। थ्व प्रविधिया छ्येलां द्वलँदँ सफूत छगू हे चिधंगु ब्वनिगु भलय् स्वथना तयेछिं। इलेक्त्रोनिक सफू ब्वनेगु निंतिं दयेकातःगु किन्दल (Amazon Kindle) व कोबो (Kobo) थें ज्याःगु विशेष इ-रिदर ब्वं-भःत छ्यलीगु जुइ। थुकिलि आखःग्वः तधं-चिधं याइगु, फन्ट ल्ययेगु, व जः (brightness) थःइत माःथें हिलेछिंगु सुविधा दइ। थुकिया नापं सफू दुने च्वंगु छुं खँग्वः वा भाग याकनं मालेत (search) व नोट कायेत तस्कं अःपुइ। इलेक्त्रोनिक सफूं भ्वंया छ्येलाः म्हो याइगु कारणं थुकियात वातावरण-मैत्री (eco-friendly) विकल्पया रूपय् कायेगु या। थुकिया उत्पादन व वितरणया लागत ध्वानाः सफू स्वया म्हो जुइगु कारणं थ्व सर्वसाधारणया निंतिं थिके जुइमखु। थौंकन्हे हलिंन्यंक दिजितल सफूधुकू व अनलाइन सफू पसःतेगु माध्यमं इलेक्त्रोनिक सफूया छ्येलाः व लोकप्रियता तस्कं अप्वया वःगु दु। अथे जुसां स्क्रिनय् ताःहाकःगु ई स्वयाः च्वनेबले मिखाय् तनाव वइगु व ब्याट्रीया निर्भरता थुकिया छुं कमजोरी खः। थ्व प्रविधिया विकासं मानव सभ्यताय् ब्वनेगु संस्कृति व सफू पिथना ख्यलय् छगू तःधंगु क्रान्ति हःगु दु। == सफूया स्वरूप == साधारन सफूलि क्वय् बिया तःगु भाग दै:- * सफूया आवरण (वा भुंसा) * आवरण पौ * ल्याखं दुगु पौ * देछाना पौ * विषय धलः * मू पौ * मू सफू * इन्डेक्स (अंग्रेजी:Index) == संरक्षण == सफु धागु ज्ञानयागु मंका जुगुलीं थुकिगु संरक्षण यायेमा| पुलांगु सफूतेसं व सफुया ईया मनूया विचाःयात प्रतिविम्बित याइ| हानं, अन्यागु सफुया मूलरूप संरक्षण याना तयेफःसा अब्लय्‌या मनुतेगु ज्ञानया बारेय् लिपाया मनूतेसं सीकेफै। अथे जूगुलिं हलिमय् पुलांगु सफूतेगु संरक्षणया निंतिं यक्व कुतः जुया च्वंगु दु| == सफूया मुनेज्या== मनूया इतिहासय् कम्प्युटर स्वया न्ह्यःया वैचारिक क्रान्तिइ दक्लय् तःधंगु योगदान सफूया दु|अथे जूगुलिं सफूयात मनूया समाजय् मंकाकथं मुंकातयेगु व अन्यागु मुंका तःगु सफूतेत मनूतेसं ब्वनेछिंकः च्वनिगु थाय्‌या व्यवस्थापित विकास जुल| थन्यागु सफूया धुकूयात सफूधुकू वा सफूकुथि (अंग्रेजी: Library) धाइ| == सफूया व्यवस्थापन == == डिजिटल् रूपय् हिला == {{Commonscat|Books}} [[पुचः:संस्कृति]] 27zcuxvdv9yvv8039o8dkcvxjmhxzla 0 853 1126938 1087841 2026-09-30T19:06:57Z Eukesh 11 /* लिधंसा */ 1126938 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्राचीन ग्रीस}} [[Image:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|The [[Parthenon]]]] [[Image:Prothesis Dipylon Painter A517.jpg|thumb|Dipylon Vase of the late [[Geometric art|Geometric period]]]] [[किपा:Parthenon from west.jpg|thumb|300px|[[पार्थेनन]] [[एथेना]] देवीयात देछाना तःगु [[एक्रोपोलिस]], [[एथेन्स]]या देगः। थ्व देगः प्राचीन यवनया दक्ले नांजाःगु संरचनाय् छगू ख।]] '''प्राचीन ग्रीस''' [[ग्रीस|ग्रीसया इतिहास]]या छगू [[लहना]] ख। थ्व लहना ८गु व ६गु शताब्दी ईपूया [[आर्काइक यवन|आर्काइक युग]] निसें १४६ इपू (कोरिन्थया ल्वापू धुंकाया यवनया [[रोमन गणतन्त्र|रोमन]] कब्जा) तक्क अस्तित्वय् दूगु ख। थ्व कालखण्डया मध्यय् [[क्लासिक यवन]] ला। क्लासिक यवन युग ५गु व ४गु शताब्दी इपूइ अस्तित्वय् वःगु छगू कालखण्ड ख। थ्व कालखण्डय् न्हापा [[क्लासिकल एथेन्स|एथेन्स]]या नेतृत्त्वय् यवनमि तयेसं [[पर्सियन युद्ध|पर्सियन अतिक्रमण]]यात परास्त यात। थ्व धुंका पलिस्था जूगु एथेन्सया [[एथेनियन स्वर्ण युग|स्वर्ण युग]] ४०४ इपूइ [[पेलेपोनेसियन युद्ध]]य् एथेन्सया [[स्पार्ता]]या ल्हातं पराजयय् क्वचाल। क्लासिकल [[यवन संस्कृति]]या थ्व धुंका शक्तिशाली जूगु [[रोमन साम्राज्य]]य् तधंगु प्रभाव लावन। रोमन साम्राज्यं यवन संस्कृतिया थी-थी संस्करण [[भूमध्यसागरीय क्षेत्र]]य् व [[युरोप]]य् प्रचार यात। थ्व कारणं प्राचीन यवनयात [[पाश्चात्य संस्कृति]]या आजुया रुपय् नालेगु या। ==साहित्य व दर्शन== प्राचीन यवन साहित्ययात सुकरात पूर्व व सुकरात धुंकाया इलय् बायेछिं। सुकरातपूर्वया कालखण्डय् मिलेसियन दर्शन (Milesian school), जिनोफेन्स, पाइथागोसरवाद, हेराक्लितस, इलियातिक दर्शन, प्लुरलिजम व एतमिजम, सोफिजम आदि ला। प्राचीन यवन दर्शनया शास्त्रीय कालखण्ड सुकरातनापं शुरु जूगु ख। सुकरात धुंकाया मू दार्शनिक प्लेतो व एरिस्तोतल ख। ==कालखण्ड== == स्वयादिसँ == * [[यवन]] {{Commonscat|Ancient Greece}} [[पुचः:इतिहास]] sw4btu437dr076jnwjrc2txye89zfak 1126939 1126938 2026-09-30T19:07:12Z Eukesh 11 /* स्वयादिसँ */ 1126939 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्राचीन ग्रीस}} [[Image:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|The [[Parthenon]]]] [[Image:Prothesis Dipylon Painter A517.jpg|thumb|Dipylon Vase of the late [[Geometric art|Geometric period]]]] [[किपा:Parthenon from west.jpg|thumb|300px|[[पार्थेनन]] [[एथेना]] देवीयात देछाना तःगु [[एक्रोपोलिस]], [[एथेन्स]]या देगः। थ्व देगः प्राचीन यवनया दक्ले नांजाःगु संरचनाय् छगू ख।]] '''प्राचीन ग्रीस''' [[ग्रीस|ग्रीसया इतिहास]]या छगू [[लहना]] ख। थ्व लहना ८गु व ६गु शताब्दी ईपूया [[आर्काइक यवन|आर्काइक युग]] निसें १४६ इपू (कोरिन्थया ल्वापू धुंकाया यवनया [[रोमन गणतन्त्र|रोमन]] कब्जा) तक्क अस्तित्वय् दूगु ख। थ्व कालखण्डया मध्यय् [[क्लासिक यवन]] ला। क्लासिक यवन युग ५गु व ४गु शताब्दी इपूइ अस्तित्वय् वःगु छगू कालखण्ड ख। थ्व कालखण्डय् न्हापा [[क्लासिकल एथेन्स|एथेन्स]]या नेतृत्त्वय् यवनमि तयेसं [[पर्सियन युद्ध|पर्सियन अतिक्रमण]]यात परास्त यात। थ्व धुंका पलिस्था जूगु एथेन्सया [[एथेनियन स्वर्ण युग|स्वर्ण युग]] ४०४ इपूइ [[पेलेपोनेसियन युद्ध]]य् एथेन्सया [[स्पार्ता]]या ल्हातं पराजयय् क्वचाल। क्लासिकल [[यवन संस्कृति]]या थ्व धुंका शक्तिशाली जूगु [[रोमन साम्राज्य]]य् तधंगु प्रभाव लावन। रोमन साम्राज्यं यवन संस्कृतिया थी-थी संस्करण [[भूमध्यसागरीय क्षेत्र]]य् व [[युरोप]]य् प्रचार यात। थ्व कारणं प्राचीन यवनयात [[पाश्चात्य संस्कृति]]या आजुया रुपय् नालेगु या। ==साहित्य व दर्शन== प्राचीन यवन साहित्ययात सुकरात पूर्व व सुकरात धुंकाया इलय् बायेछिं। सुकरातपूर्वया कालखण्डय् मिलेसियन दर्शन (Milesian school), जिनोफेन्स, पाइथागोसरवाद, हेराक्लितस, इलियातिक दर्शन, प्लुरलिजम व एतमिजम, सोफिजम आदि ला। प्राचीन यवन दर्शनया शास्त्रीय कालखण्ड सुकरातनापं शुरु जूगु ख। सुकरात धुंकाया मू दार्शनिक प्लेतो व एरिस्तोतल ख। ==कालखण्ड== == स्वयादिसँ == * [[यवन]] {{Commonscat|Ancient Greece}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतिहास]] 50dqmqnza8owdkrafya1mupdcaww320 1126940 1126939 2026-09-30T19:07:42Z Eukesh 11 /* कालखण्ड */ 1126940 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्राचीन ग्रीस}} [[Image:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|The [[Parthenon]]]] [[Image:Prothesis Dipylon Painter A517.jpg|thumb|Dipylon Vase of the late [[Geometric art|Geometric period]]]] [[किपा:Parthenon from west.jpg|thumb|300px|[[पार्थेनन]] [[एथेना]] देवीयात देछाना तःगु [[एक्रोपोलिस]], [[एथेन्स]]या देगः। थ्व देगः प्राचीन यवनया दक्ले नांजाःगु संरचनाय् छगू ख।]] '''प्राचीन ग्रीस''' [[ग्रीस|ग्रीसया इतिहास]]या छगू [[लहना]] ख। थ्व लहना ८गु व ६गु शताब्दी ईपूया [[आर्काइक यवन|आर्काइक युग]] निसें १४६ इपू (कोरिन्थया ल्वापू धुंकाया यवनया [[रोमन गणतन्त्र|रोमन]] कब्जा) तक्क अस्तित्वय् दूगु ख। थ्व कालखण्डया मध्यय् [[क्लासिक यवन]] ला। क्लासिक यवन युग ५गु व ४गु शताब्दी इपूइ अस्तित्वय् वःगु छगू कालखण्ड ख। थ्व कालखण्डय् न्हापा [[क्लासिकल एथेन्स|एथेन्स]]या नेतृत्त्वय् यवनमि तयेसं [[पर्सियन युद्ध|पर्सियन अतिक्रमण]]यात परास्त यात। थ्व धुंका पलिस्था जूगु एथेन्सया [[एथेनियन स्वर्ण युग|स्वर्ण युग]] ४०४ इपूइ [[पेलेपोनेसियन युद्ध]]य् एथेन्सया [[स्पार्ता]]या ल्हातं पराजयय् क्वचाल। क्लासिकल [[यवन संस्कृति]]या थ्व धुंका शक्तिशाली जूगु [[रोमन साम्राज्य]]य् तधंगु प्रभाव लावन। रोमन साम्राज्यं यवन संस्कृतिया थी-थी संस्करण [[भूमध्यसागरीय क्षेत्र]]य् व [[युरोप]]य् प्रचार यात। थ्व कारणं प्राचीन यवनयात [[पाश्चात्य संस्कृति]]या आजुया रुपय् नालेगु या। ==साहित्य व दर्शन== प्राचीन यवन साहित्ययात सुकरात पूर्व व सुकरात धुंकाया इलय् बायेछिं। सुकरातपूर्वया कालखण्डय् मिलेसियन दर्शन (Milesian school), जिनोफेन्स, पाइथागोसरवाद, हेराक्लितस, इलियातिक दर्शन, प्लुरलिजम व एतमिजम, सोफिजम आदि ला। प्राचीन यवन दर्शनया शास्त्रीय कालखण्ड सुकरातनापं शुरु जूगु ख। सुकरात धुंकाया मू दार्शनिक प्लेतो व एरिस्तोतल ख। ==कालखण्ड== ===मिनोअन लहना=== {{मू पौ|मिनोअन लहना}} मिनोअन लहना बाय् सभ्यता (Minoan civilization) ई.पू. ३००० निसें ११०० तक्क ग्रीसया क्रिट (Crete) न्हसिभु व मेमेगु एजियन न्हसिभुइ विकास जूगु छगू प्राचीन कँय् युगया (Bronze Age) सभ्यता खः। थ्व सभ्यतायात युरोपया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यताया कथं म्हसीकेगु या, गुकिया नामकरण प्राचीन ग्रीक पौराणिक जुजु मिनोसया (Minos) नामं जूगु खः। थ्व सभ्यता थःगु भव्य लाय्कू वास्तुकला, दसु क्नोसोस (Knossos), व विकसित नाविक व्यापारया निंतिं नांजा। मिनोअन मनूतसें पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व मेसोपोटामिया नाप तःधंगु व्यापारिक स्वापू दयेकातःगु खः। थ्व सभ्यताय् कला, अंगः किपा (frescoes), चाया थल दयेकेगु प्रविधि व धातुकलाया तःधंगु विकास जूगु खनेदु। इमिसं च्वयेगु निंतिं "लिनियर ए" (Linear A) नांया लिपि छ्येलिगु याः, गुगु आः तक्क नं पूर्ण रूपं ब्वने मफूनि। मिनोअन समाज धर्म व धार्मिक अनुष्ठानय् आस्था तइगु समाज खः, गन "साः/द्वँ नाप तिंन्हुइगु" (bull-leaping) कासा व द्यःया पूजाया तःधंगु महत्त्व दयाच्वन। मिनोअन मिसातेसं समाजय् उच्च व सम्मानित थाय् काःगु खः धकाः इतिहासविदतेसं अनुमान याःगु दु। थ्व सभ्यताया भवनतय् जटिल धः प्रणाली व यक्व ताजि दूगु छेँ संरचना खनेदु। ई.पू. १५०० या नाप सान्टोरिनी (Santorini) न्हसिभुइ जूगु विशाल ज्वालामुखी विस्फोट व लिपा वःगु सुनामीं थ्व सभ्यतायात तःधंगु क्षति थ्यंकःगु खः। लिपा ई.पू. १४५० या आसपास मुख्यभूमि ग्रीस निसें वःपिं माइसेनियान (Mycenaeans) मनूतेसं क्रिट कब्जा यानाः थ्व सभ्यतायात थःगु अधीनय् लाकल। मिनोअन सभ्यताया खोज १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् बेलायती पुरातत्वविद् आर्थर इभान्सं (Arthur Evans) याःगु खः। थ्व सभ्यतां लिपाया ग्रीक संस्कृति, पौराणिक बाखँ व वास्तुकलायात तःधंगु प्रभाव लाकल। थौंकन्हे क्रिट न्हसिभुइ च्वंगु क्नोसोसया भग्नावशेष थ्व प्राचीन सभ्यताया महानताया जीवन्त दसु खः। == स्वयादिसँ == * [[यवन]] {{Commonscat|Ancient Greece}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतिहास]] aqmmi3ejez3f3nrl781ak4018xaf9qn 1126941 1126940 2026-09-30T19:08:32Z Eukesh 11 /* मिनोअन लहना */ 1126941 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्राचीन ग्रीस}} [[Image:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|The [[Parthenon]]]] [[Image:Prothesis Dipylon Painter A517.jpg|thumb|Dipylon Vase of the late [[Geometric art|Geometric period]]]] [[किपा:Parthenon from west.jpg|thumb|300px|[[पार्थेनन]] [[एथेना]] देवीयात देछाना तःगु [[एक्रोपोलिस]], [[एथेन्स]]या देगः। थ्व देगः प्राचीन यवनया दक्ले नांजाःगु संरचनाय् छगू ख।]] '''प्राचीन ग्रीस''' [[ग्रीस|ग्रीसया इतिहास]]या छगू [[लहना]] ख। थ्व लहना ८गु व ६गु शताब्दी ईपूया [[आर्काइक यवन|आर्काइक युग]] निसें १४६ इपू (कोरिन्थया ल्वापू धुंकाया यवनया [[रोमन गणतन्त्र|रोमन]] कब्जा) तक्क अस्तित्वय् दूगु ख। थ्व कालखण्डया मध्यय् [[क्लासिक यवन]] ला। क्लासिक यवन युग ५गु व ४गु शताब्दी इपूइ अस्तित्वय् वःगु छगू कालखण्ड ख। थ्व कालखण्डय् न्हापा [[क्लासिकल एथेन्स|एथेन्स]]या नेतृत्त्वय् यवनमि तयेसं [[पर्सियन युद्ध|पर्सियन अतिक्रमण]]यात परास्त यात। थ्व धुंका पलिस्था जूगु एथेन्सया [[एथेनियन स्वर्ण युग|स्वर्ण युग]] ४०४ इपूइ [[पेलेपोनेसियन युद्ध]]य् एथेन्सया [[स्पार्ता]]या ल्हातं पराजयय् क्वचाल। क्लासिकल [[यवन संस्कृति]]या थ्व धुंका शक्तिशाली जूगु [[रोमन साम्राज्य]]य् तधंगु प्रभाव लावन। रोमन साम्राज्यं यवन संस्कृतिया थी-थी संस्करण [[भूमध्यसागरीय क्षेत्र]]य् व [[युरोप]]य् प्रचार यात। थ्व कारणं प्राचीन यवनयात [[पाश्चात्य संस्कृति]]या आजुया रुपय् नालेगु या। ==साहित्य व दर्शन== प्राचीन यवन साहित्ययात सुकरात पूर्व व सुकरात धुंकाया इलय् बायेछिं। सुकरातपूर्वया कालखण्डय् मिलेसियन दर्शन (Milesian school), जिनोफेन्स, पाइथागोसरवाद, हेराक्लितस, इलियातिक दर्शन, प्लुरलिजम व एतमिजम, सोफिजम आदि ला। प्राचीन यवन दर्शनया शास्त्रीय कालखण्ड सुकरातनापं शुरु जूगु ख। सुकरात धुंकाया मू दार्शनिक प्लेतो व एरिस्तोतल ख। ==कालखण्ड== ===मिनोअन लहना=== {{मू पौ|मिनोअन लहना}} मिनोअन लहना बाय् सभ्यता (Minoan civilization) ई.पू. ३००० निसें ११०० तक्क ग्रीसया क्रिट (Crete) न्हसिभु व मेमेगु एजियन न्हसिभुइ विकास जूगु छगू प्राचीन कँय् युगया (Bronze Age) सभ्यता खः। थ्व सभ्यतायात युरोपया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यताया कथं म्हसीकेगु या, गुकिया नामकरण प्राचीन ग्रीक पौराणिक जुजु मिनोसया (Minos) नामं जूगु खः। थ्व सभ्यता थःगु भव्य लाय्कू वास्तुकला, दसु क्नोसोस (Knossos), व विकसित नाविक व्यापारया निंतिं नांजा। मिनोअन मनूतसें पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व मेसोपोटामिया नाप तःधंगु व्यापारिक स्वापू दयेकातःगु खः। थ्व सभ्यताय् कला, अंगः किपा (frescoes), चाया थल दयेकेगु प्रविधि व धातुकलाया तःधंगु विकास जूगु खनेदु। इमिसं च्वयेगु निंतिं "लिनियर ए" (Linear A) नांया लिपि छ्येलिगु याः, गुगु आः तक्क नं पूर्ण रूपं ब्वने मफूनि। मिनोअन समाज धर्म व धार्मिक अनुष्ठानय् आस्था तइगु समाज खः, गन "साः/द्वँ नाप तिंन्हुइगु" (bull-leaping) कासा व द्यःया पूजाया तःधंगु महत्त्व दयाच्वन। मिनोअन मिसातेसं समाजय् उच्च व सम्मानित थाय् काःगु खः धकाः इतिहासविदतेसं अनुमान याःगु दु। थ्व सभ्यताया भवनतय् जटिल धः प्रणाली व यक्व ताजि दूगु छेँ संरचना खनेदु। ई.पू. १५०० या नाप सान्टोरिनी (Santorini) न्हसिभुइ जूगु विशाल ज्वालामुखी विस्फोट व लिपा वःगु सुनामीं थ्व सभ्यतायात तःधंगु क्षति थ्यंकःगु खः। लिपा ई.पू. १४५० या आसपास मुख्यभूमि ग्रीस निसें वःपिं माइसेनियान (Mycenaeans) मनूतेसं क्रिट कब्जा यानाः थ्व सभ्यतायात थःगु अधीनय् लाकल। मिनोअन सभ्यताया खोज १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् बेलायती पुरातत्वविद् आर्थर इभान्सं (Arthur Evans) याःगु खः। थ्व सभ्यतां लिपाया ग्रीक संस्कृति, पौराणिक बाखँ व वास्तुकलायात तःधंगु प्रभाव लाकल। थौंकन्हे क्रिट न्हसिभुइ च्वंगु क्नोसोसया भग्नावशेष थ्व प्राचीन सभ्यताया महानताया जीवन्त दसु खः। ===माइसेनियन ग्रीस=== {{मू पौ|माइसेनियन ग्रीस}} माइसेनियन ग्रीस प्राचीन ग्रीसया कँय् युगया (Bronze Age) लिपांगु काल खः, गुगु ई.पू. १६०० निसें ११०० तक्क दयाच्वन। थ्व मुख्यभूमि ग्रीसया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यता खः, गुगु थःगु विशाल क्वाः व लाय्कू, जुजु युगीन शासन व्यवस्था व सैन्य शक्तिया निंतिं म्हसीकातःगु दु। थुकिया नां थुकिया मू केन्द्र माइसेने (Mycenae) नगरया नामं तःगु खः। माइसेनियन मनूतेसं मिनोअन लहना निसें तजिलजि, वास्तुकला व कलाया यक्व पक्षत नालाकःगु खः। इमिसं ग्रीक भाषा च्वयेगु निंतिं "लिनियर बी" (Linear B) लिपिया विकास याःगु खः, गुगु ब्वने फूगु ग्रीक भाषाया दक्ले पुलांगु लिपि खः। माइसेनियन समाज योद्धा वर्ग, बनेज्यामि व व जुजु (Wanax) या नेतृत्वय् दयेकातःगु सामाजिक संरचनाय् आधारित लहना खः। इमिसं लोंह छ्येलाः तः-तःधंगु क्वाः/पःखाः दयेकूगु खः, गुकियात लिपाया ग्रीकतेसं "साइक्लोपियन" (Cyclopean) पःखाः धकाः धाय्गु यात। प्रसिद्ध होमरया महाकाव्य "इलियाड" व "ओडिसी" य् वर्णन जूगु ट्रोजन युद्ध (Trojan War) थ्व हे माइसेनियन कालया घटनाय् आधारित खः धकाः विश्वास याइ। थ्व सभ्यताया मनूतेसं पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व इटाली नाप ब्यापक समुद्री व्यापार याःगु खः। माइसेनियन शासकतेसं थःगु समाधि दयेकेत "थोलोस" (Tholos) वा गुम्बज आकारया तःधंगु लोंहया समाधि दयेकीगु याः। ई.पू. १२०० या नापं कँय् युगया पतन (Bronze Age Collapse) नापं थ्व सभ्यता आन्तरिक युद्ध, विदेशी आक्रमण व प्राकृतिक विपत्तिया कारणं विनाश जुल। थुकिया पतन नापं ग्रीसय् "ग्रीक अन्धकार युग" (Greek Dark Ages) सुरु जुल गन च्वयेगु प्रविधि व नगर संस्कृति छुं ईया निंतिं क्वचाल। माइसेनियन लहनाया पुरातत्विक मालेज्या १९गू शताब्दीइ हेनरिक श्लीमानं (Heinrich Schliemann) याःगु खः। थ्व लहनां लिपाया शास्त्रीय ग्रीक धर्म, पौराणिक बाखँ व महाकाव्य साहित्यया मू जग दयेकेगु ज्या यात। == स्वयादिसँ == * [[यवन]] {{Commonscat|Ancient Greece}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतिहास]] q5mexnnbk0350aya5korjpd223b9wsb 1126945 1126941 2026-09-30T19:11:35Z Eukesh 11 /* माइसेनियन ग्रीस */ 1126945 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्राचीन ग्रीस}} [[Image:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|The [[Parthenon]]]] [[Image:Prothesis Dipylon Painter A517.jpg|thumb|Dipylon Vase of the late [[Geometric art|Geometric period]]]] [[किपा:Parthenon from west.jpg|thumb|300px|[[पार्थेनन]] [[एथेना]] देवीयात देछाना तःगु [[एक्रोपोलिस]], [[एथेन्स]]या देगः। थ्व देगः प्राचीन यवनया दक्ले नांजाःगु संरचनाय् छगू ख।]] '''प्राचीन ग्रीस''' [[ग्रीस|ग्रीसया इतिहास]]या छगू [[लहना]] ख। थ्व लहना ८गु व ६गु शताब्दी ईपूया [[आर्काइक यवन|आर्काइक युग]] निसें १४६ इपू (कोरिन्थया ल्वापू धुंकाया यवनया [[रोमन गणतन्त्र|रोमन]] कब्जा) तक्क अस्तित्वय् दूगु ख। थ्व कालखण्डया मध्यय् [[क्लासिक यवन]] ला। क्लासिक यवन युग ५गु व ४गु शताब्दी इपूइ अस्तित्वय् वःगु छगू कालखण्ड ख। थ्व कालखण्डय् न्हापा [[क्लासिकल एथेन्स|एथेन्स]]या नेतृत्त्वय् यवनमि तयेसं [[पर्सियन युद्ध|पर्सियन अतिक्रमण]]यात परास्त यात। थ्व धुंका पलिस्था जूगु एथेन्सया [[एथेनियन स्वर्ण युग|स्वर्ण युग]] ४०४ इपूइ [[पेलेपोनेसियन युद्ध]]य् एथेन्सया [[स्पार्ता]]या ल्हातं पराजयय् क्वचाल। क्लासिकल [[यवन संस्कृति]]या थ्व धुंका शक्तिशाली जूगु [[रोमन साम्राज्य]]य् तधंगु प्रभाव लावन। रोमन साम्राज्यं यवन संस्कृतिया थी-थी संस्करण [[भूमध्यसागरीय क्षेत्र]]य् व [[युरोप]]य् प्रचार यात। थ्व कारणं प्राचीन यवनयात [[पाश्चात्य संस्कृति]]या आजुया रुपय् नालेगु या। ==साहित्य व दर्शन== प्राचीन यवन साहित्ययात सुकरात पूर्व व सुकरात धुंकाया इलय् बायेछिं। सुकरातपूर्वया कालखण्डय् मिलेसियन दर्शन (Milesian school), जिनोफेन्स, पाइथागोसरवाद, हेराक्लितस, इलियातिक दर्शन, प्लुरलिजम व एतमिजम, सोफिजम आदि ला। प्राचीन यवन दर्शनया शास्त्रीय कालखण्ड सुकरातनापं शुरु जूगु ख। सुकरात धुंकाया मू दार्शनिक प्लेतो व एरिस्तोतल ख। ==कालखण्ड== ===मिनोअन लहना=== {{मू पौ|मिनोअन लहना}} मिनोअन लहना बाय् सभ्यता (Minoan civilization) ई.पू. ३००० निसें ११०० तक्क ग्रीसया क्रिट (Crete) न्हसिभु व मेमेगु एजियन न्हसिभुइ विकास जूगु छगू प्राचीन कँय् युगया (Bronze Age) सभ्यता खः। थ्व सभ्यतायात युरोपया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यताया कथं म्हसीकेगु या, गुकिया नामकरण प्राचीन ग्रीक पौराणिक जुजु मिनोसया (Minos) नामं जूगु खः। थ्व सभ्यता थःगु भव्य लाय्कू वास्तुकला, दसु क्नोसोस (Knossos), व विकसित नाविक व्यापारया निंतिं नांजा। मिनोअन मनूतसें पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व मेसोपोटामिया नाप तःधंगु व्यापारिक स्वापू दयेकातःगु खः। थ्व सभ्यताय् कला, अंगः किपा (frescoes), चाया थल दयेकेगु प्रविधि व धातुकलाया तःधंगु विकास जूगु खनेदु। इमिसं च्वयेगु निंतिं "लिनियर ए" (Linear A) नांया लिपि छ्येलिगु याः, गुगु आः तक्क नं पूर्ण रूपं ब्वने मफूनि। मिनोअन समाज धर्म व धार्मिक अनुष्ठानय् आस्था तइगु समाज खः, गन "साः/द्वँ नाप तिंन्हुइगु" (bull-leaping) कासा व द्यःया पूजाया तःधंगु महत्त्व दयाच्वन। मिनोअन मिसातेसं समाजय् उच्च व सम्मानित थाय् काःगु खः धकाः इतिहासविदतेसं अनुमान याःगु दु। थ्व सभ्यताया भवनतय् जटिल धः प्रणाली व यक्व ताजि दूगु छेँ संरचना खनेदु। ई.पू. १५०० या नाप सान्टोरिनी (Santorini) न्हसिभुइ जूगु विशाल ज्वालामुखी विस्फोट व लिपा वःगु सुनामीं थ्व सभ्यतायात तःधंगु क्षति थ्यंकःगु खः। लिपा ई.पू. १४५० या आसपास मुख्यभूमि ग्रीस निसें वःपिं माइसेनियान (Mycenaeans) मनूतेसं क्रिट कब्जा यानाः थ्व सभ्यतायात थःगु अधीनय् लाकल। मिनोअन सभ्यताया खोज १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् बेलायती पुरातत्वविद् आर्थर इभान्सं (Arthur Evans) याःगु खः। थ्व सभ्यतां लिपाया ग्रीक संस्कृति, पौराणिक बाखँ व वास्तुकलायात तःधंगु प्रभाव लाकल। थौंकन्हे क्रिट न्हसिभुइ च्वंगु क्नोसोसया भग्नावशेष थ्व प्राचीन सभ्यताया महानताया जीवन्त दसु खः। ===माइसेनियन ग्रीस=== {{मू पौ|माइसेनियन ग्रीस}} माइसेनियन ग्रीस प्राचीन ग्रीसया कँय् युगया (Bronze Age) लिपांगु काल खः, गुगु ई.पू. १६०० निसें ११०० तक्क दयाच्वन। थ्व मुख्यभूमि ग्रीसया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यता खः, गुगु थःगु विशाल क्वाः व लाय्कू, जुजु युगीन शासन व्यवस्था व सैन्य शक्तिया निंतिं म्हसीकातःगु दु। थुकिया नां थुकिया मू केन्द्र माइसेने (Mycenae) नगरया नामं तःगु खः। माइसेनियन मनूतेसं मिनोअन लहना निसें तजिलजि, वास्तुकला व कलाया यक्व पक्षत नालाकःगु खः। इमिसं ग्रीक भाषा च्वयेगु निंतिं "लिनियर बी" (Linear B) लिपिया विकास याःगु खः, गुगु ब्वने फूगु ग्रीक भाषाया दक्ले पुलांगु लिपि खः। माइसेनियन समाज योद्धा वर्ग, बनेज्यामि व व जुजु (Wanax) या नेतृत्वय् दयेकातःगु सामाजिक संरचनाय् आधारित लहना खः। इमिसं लोंह छ्येलाः तः-तःधंगु क्वाः/पःखाः दयेकूगु खः, गुकियात लिपाया ग्रीकतेसं "साइक्लोपियन" (Cyclopean) पःखाः धकाः धाय्गु यात। प्रसिद्ध होमरया महाकाव्य "इलियाड" व "ओडिसी" य् वर्णन जूगु ट्रोजन युद्ध (Trojan War) थ्व हे माइसेनियन कालया घटनाय् आधारित खः धकाः विश्वास याइ। थ्व सभ्यताया मनूतेसं पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व इटाली नाप ब्यापक समुद्री व्यापार याःगु खः। माइसेनियन शासकतेसं थःगु समाधि दयेकेत "थोलोस" (Tholos) वा गुम्बज आकारया तःधंगु लोंहया समाधि दयेकीगु याः। ई.पू. १२०० या नापं कँय् युगया पतन (Bronze Age Collapse) नापं थ्व सभ्यता आन्तरिक युद्ध, विदेशी आक्रमण व प्राकृतिक विपत्तिया कारणं विनाश जुल। थुकिया पतन नापं ग्रीसय् "ग्रीक अन्धकार युग" (Greek Dark Ages) सुरु जुल गन च्वयेगु प्रविधि व नगर संस्कृति छुं ईया निंतिं क्वचाल। माइसेनियन लहनाया पुरातत्विक मालेज्या १९गू शताब्दीइ हेनरिक श्लीमानं (Heinrich Schliemann) याःगु खः। थ्व लहनां लिपाया शास्त्रीय ग्रीक धर्म, पौराणिक बाखँ व महाकाव्य साहित्यया मू जग दयेकेगु ज्या यात। ===प्राचीन एथेन्स व स्पार्ता=== ====प्राचीन एथेन्स==== {{मू पौ|प्राचीन एथेन्स}} प्राचीन एथेन्स प्राचीन ग्रीसया एथेन्स नगर-राज्यया (Polis) ई.पू. ५गू व ४गू शताब्दीया स्वर्ण युग खः। थ्व ईलय् दूगु ग्रीक तजिलजिं हलिं संस्कृति, राजनीति व दर्शनय् तःधंगु प्रभाव लाकल। थ्व ईलय् एथेन्सं राजनीतिक, सैनिक, सांस्कृतिक व बौद्धिक ख्यलय् पाश्चात्य हलिंया नेतृत्व याःगु खः। एथेन्सयात हलिमया दक्ले न्हापांगु प्रत्यक्ष लोकतन्त्रया (Direct Democracy) जन्मदाताया कथं म्हसीकी, गन एथेन्सया नागरिकतेसं प्रत्यक्ष रूपं सभाय् च्वनाः कानून दयेकेगु व नियम निर्णय यायेगु अधिकार दयेकातल। थ्व स्वर्ण युगया मू नायक प्रसिद्ध नेता पेरिक्लेज (Pericles) खः, गुम्हेस्यां एथेन्सया प्रजातन्त्र, कला व वास्तुकलायात सर्वोच्च शिखरय् थ्यंकादिल। थ्व हे ईलय् एक्रोपोलिस (Acropolis) य् प्रसिद्ध पार्थेनन (Parthenon) देगः दयेकेगु ज्या जुल। क्लासिक एथेन्स दर्शनशास्त्रया मू केन्द्र खः, गन सोक्रेटिस (Socrates), प्लेटो (Plato), व अरस्तु (Aristotle) थें ज्याःपिं महान् दार्शनिकतेसं विचाःया न्हूगु लँपु चायेकादिल। थ्व हे ईलय् रङ्गमञ्च कलाया तःधंगु विकास जुल व एसकिलस, सोफोक्लिस, युरिपिडिस व अरिस्टोफेनिस थें ज्याःपिं महान् नाटककारतेसं दुखान्त व सुखान्त/न्हिलाः नाटकत च्वयादिल। एथेन्सं ग्रिको-पर्सियन युद्धय् (Greco-Persian Wars) फारसी साम्राज्ययात बुकाः देलियन लिगया (Delian League) नेतृत्व यात। अथे जुसां थ्व समाजय् मिसात, विदेशीत व दासतेत राजनीतिक अधिकार बियातःगु मदु। एथेन्स व थुकिया मुख्य प्रतिद्वन्द्वी स्पार्टा (Sparta) दथुइ जूगु ताःहाकःगु पेलोपोनेसियन हताः(Peloponnesian War)या लिच्वः कथं एथेन्सया राजनीतिक प्रभुत्वयात कमजोर दयेकल। लिपा ई.पू. ३३८ य् म्यासेडोनियाया जुजु फिलिप द्वितीयं एथेन्सयात थःगु अधीनय् लाकल। क्लासिक एथेन्सया विचाः, कला व राजनीतिक प्रणालीं आधुनिक पश्चिम सभ्यता व आधुनिक लोकतन्त्रया मू आधार दयेकेगु ज्या याःगु दु। ===== स्पार्ता ===== {{मू पौ|स्पार्ता}} '''स्पार्ता''' ([[दोरिक युनानी]]: {{polytonic|Σπάρτᾱ}} ''Spártā'', [[एत्तिक युनानी]]: {{polytonic|Σπάρτη}} ''Spártē'') छगू [[दोरियन युनानी]] [[सैन्यवादी|सैन्य]] राज्य ख। थ्व राज्य दक्ले न्हापां [[लाकोनिया]]य् अवस्थित दुगु खने दु। थ्व [[सिटी-स्टेट]] सैन्य तालिमय् दक्ले न्ह्य लागुलिं थ्व राज्य युनानी साम्राज्यय् दक्ले बल्लागु सेना दुगु खने दु। [[एथेनियन साम्राज्य]] व [[एखेमेनिद साम्राज्य]] नाप युद्धय् त्याये धुंका थ्व राज्यं थःयात प्राचीन युनानया प्राकृतिक संरक्षकया कथं कायेगु यात।<ref name="bost">The Macedonian Empire: the era of warfare under Philip II and Alexander the Great, 359-323 B.C. - James R.</ref> स्पार्ताया नगर लेकोनियन ख्यःया दक्षिणी भागय् युरोतास खुसिया जवःगु सिथय् दयाच्वन। स्पार्ताया स्वंगु सिथय् गुँ दूगुलिं सामरिक कथं थ्व थाय् महत्त्वपूर्ण जुयाच्वन। == स्वयादिसँ == * [[यवन]] {{Commonscat|Ancient Greece}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतिहास]] 4m3g6rvznzszvyzfyt7wuwyecax6lxi 1126946 1126945 2026-09-30T19:13:06Z Eukesh 11 /* स्पार्ता */ 1126946 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्राचीन ग्रीस}} [[Image:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|The [[Parthenon]]]] [[Image:Prothesis Dipylon Painter A517.jpg|thumb|Dipylon Vase of the late [[Geometric art|Geometric period]]]] [[किपा:Parthenon from west.jpg|thumb|300px|[[पार्थेनन]] [[एथेना]] देवीयात देछाना तःगु [[एक्रोपोलिस]], [[एथेन्स]]या देगः। थ्व देगः प्राचीन यवनया दक्ले नांजाःगु संरचनाय् छगू ख।]] '''प्राचीन ग्रीस''' [[ग्रीस|ग्रीसया इतिहास]]या छगू [[लहना]] ख। थ्व लहना ८गु व ६गु शताब्दी ईपूया [[आर्काइक यवन|आर्काइक युग]] निसें १४६ इपू (कोरिन्थया ल्वापू धुंकाया यवनया [[रोमन गणतन्त्र|रोमन]] कब्जा) तक्क अस्तित्वय् दूगु ख। थ्व कालखण्डया मध्यय् [[क्लासिक यवन]] ला। क्लासिक यवन युग ५गु व ४गु शताब्दी इपूइ अस्तित्वय् वःगु छगू कालखण्ड ख। थ्व कालखण्डय् न्हापा [[क्लासिकल एथेन्स|एथेन्स]]या नेतृत्त्वय् यवनमि तयेसं [[पर्सियन युद्ध|पर्सियन अतिक्रमण]]यात परास्त यात। थ्व धुंका पलिस्था जूगु एथेन्सया [[एथेनियन स्वर्ण युग|स्वर्ण युग]] ४०४ इपूइ [[पेलेपोनेसियन युद्ध]]य् एथेन्सया [[स्पार्ता]]या ल्हातं पराजयय् क्वचाल। क्लासिकल [[यवन संस्कृति]]या थ्व धुंका शक्तिशाली जूगु [[रोमन साम्राज्य]]य् तधंगु प्रभाव लावन। रोमन साम्राज्यं यवन संस्कृतिया थी-थी संस्करण [[भूमध्यसागरीय क्षेत्र]]य् व [[युरोप]]य् प्रचार यात। थ्व कारणं प्राचीन यवनयात [[पाश्चात्य संस्कृति]]या आजुया रुपय् नालेगु या। ==साहित्य व दर्शन== प्राचीन यवन साहित्ययात सुकरात पूर्व व सुकरात धुंकाया इलय् बायेछिं। सुकरातपूर्वया कालखण्डय् मिलेसियन दर्शन (Milesian school), जिनोफेन्स, पाइथागोसरवाद, हेराक्लितस, इलियातिक दर्शन, प्लुरलिजम व एतमिजम, सोफिजम आदि ला। प्राचीन यवन दर्शनया शास्त्रीय कालखण्ड सुकरातनापं शुरु जूगु ख। सुकरात धुंकाया मू दार्शनिक प्लेतो व एरिस्तोतल ख। ==कालखण्ड== ===मिनोअन लहना=== {{मू पौ|मिनोअन लहना}} मिनोअन लहना बाय् सभ्यता (Minoan civilization) ई.पू. ३००० निसें ११०० तक्क ग्रीसया क्रिट (Crete) न्हसिभु व मेमेगु एजियन न्हसिभुइ विकास जूगु छगू प्राचीन कँय् युगया (Bronze Age) सभ्यता खः। थ्व सभ्यतायात युरोपया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यताया कथं म्हसीकेगु या, गुकिया नामकरण प्राचीन ग्रीक पौराणिक जुजु मिनोसया (Minos) नामं जूगु खः। थ्व सभ्यता थःगु भव्य लाय्कू वास्तुकला, दसु क्नोसोस (Knossos), व विकसित नाविक व्यापारया निंतिं नांजा। मिनोअन मनूतसें पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व मेसोपोटामिया नाप तःधंगु व्यापारिक स्वापू दयेकातःगु खः। थ्व सभ्यताय् कला, अंगः किपा (frescoes), चाया थल दयेकेगु प्रविधि व धातुकलाया तःधंगु विकास जूगु खनेदु। इमिसं च्वयेगु निंतिं "लिनियर ए" (Linear A) नांया लिपि छ्येलिगु याः, गुगु आः तक्क नं पूर्ण रूपं ब्वने मफूनि। मिनोअन समाज धर्म व धार्मिक अनुष्ठानय् आस्था तइगु समाज खः, गन "साः/द्वँ नाप तिंन्हुइगु" (bull-leaping) कासा व द्यःया पूजाया तःधंगु महत्त्व दयाच्वन। मिनोअन मिसातेसं समाजय् उच्च व सम्मानित थाय् काःगु खः धकाः इतिहासविदतेसं अनुमान याःगु दु। थ्व सभ्यताया भवनतय् जटिल धः प्रणाली व यक्व ताजि दूगु छेँ संरचना खनेदु। ई.पू. १५०० या नाप सान्टोरिनी (Santorini) न्हसिभुइ जूगु विशाल ज्वालामुखी विस्फोट व लिपा वःगु सुनामीं थ्व सभ्यतायात तःधंगु क्षति थ्यंकःगु खः। लिपा ई.पू. १४५० या आसपास मुख्यभूमि ग्रीस निसें वःपिं माइसेनियान (Mycenaeans) मनूतेसं क्रिट कब्जा यानाः थ्व सभ्यतायात थःगु अधीनय् लाकल। मिनोअन सभ्यताया खोज १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् बेलायती पुरातत्वविद् आर्थर इभान्सं (Arthur Evans) याःगु खः। थ्व सभ्यतां लिपाया ग्रीक संस्कृति, पौराणिक बाखँ व वास्तुकलायात तःधंगु प्रभाव लाकल। थौंकन्हे क्रिट न्हसिभुइ च्वंगु क्नोसोसया भग्नावशेष थ्व प्राचीन सभ्यताया महानताया जीवन्त दसु खः। ===माइसेनियन ग्रीस=== {{मू पौ|माइसेनियन ग्रीस}} माइसेनियन ग्रीस प्राचीन ग्रीसया कँय् युगया (Bronze Age) लिपांगु काल खः, गुगु ई.पू. १६०० निसें ११०० तक्क दयाच्वन। थ्व मुख्यभूमि ग्रीसया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यता खः, गुगु थःगु विशाल क्वाः व लाय्कू, जुजु युगीन शासन व्यवस्था व सैन्य शक्तिया निंतिं म्हसीकातःगु दु। थुकिया नां थुकिया मू केन्द्र माइसेने (Mycenae) नगरया नामं तःगु खः। माइसेनियन मनूतेसं मिनोअन लहना निसें तजिलजि, वास्तुकला व कलाया यक्व पक्षत नालाकःगु खः। इमिसं ग्रीक भाषा च्वयेगु निंतिं "लिनियर बी" (Linear B) लिपिया विकास याःगु खः, गुगु ब्वने फूगु ग्रीक भाषाया दक्ले पुलांगु लिपि खः। माइसेनियन समाज योद्धा वर्ग, बनेज्यामि व व जुजु (Wanax) या नेतृत्वय् दयेकातःगु सामाजिक संरचनाय् आधारित लहना खः। इमिसं लोंह छ्येलाः तः-तःधंगु क्वाः/पःखाः दयेकूगु खः, गुकियात लिपाया ग्रीकतेसं "साइक्लोपियन" (Cyclopean) पःखाः धकाः धाय्गु यात। प्रसिद्ध होमरया महाकाव्य "इलियाड" व "ओडिसी" य् वर्णन जूगु ट्रोजन युद्ध (Trojan War) थ्व हे माइसेनियन कालया घटनाय् आधारित खः धकाः विश्वास याइ। थ्व सभ्यताया मनूतेसं पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व इटाली नाप ब्यापक समुद्री व्यापार याःगु खः। माइसेनियन शासकतेसं थःगु समाधि दयेकेत "थोलोस" (Tholos) वा गुम्बज आकारया तःधंगु लोंहया समाधि दयेकीगु याः। ई.पू. १२०० या नापं कँय् युगया पतन (Bronze Age Collapse) नापं थ्व सभ्यता आन्तरिक युद्ध, विदेशी आक्रमण व प्राकृतिक विपत्तिया कारणं विनाश जुल। थुकिया पतन नापं ग्रीसय् "ग्रीक अन्धकार युग" (Greek Dark Ages) सुरु जुल गन च्वयेगु प्रविधि व नगर संस्कृति छुं ईया निंतिं क्वचाल। माइसेनियन लहनाया पुरातत्विक मालेज्या १९गू शताब्दीइ हेनरिक श्लीमानं (Heinrich Schliemann) याःगु खः। थ्व लहनां लिपाया शास्त्रीय ग्रीक धर्म, पौराणिक बाखँ व महाकाव्य साहित्यया मू जग दयेकेगु ज्या यात। ===प्राचीन एथेन्स व स्पार्ता=== ====प्राचीन एथेन्स==== {{मू पौ|प्राचीन एथेन्स}} प्राचीन एथेन्स प्राचीन ग्रीसया एथेन्स नगर-राज्यया (Polis) ई.पू. ५गू व ४गू शताब्दीया स्वर्ण युग खः। थ्व ईलय् दूगु ग्रीक तजिलजिं हलिं संस्कृति, राजनीति व दर्शनय् तःधंगु प्रभाव लाकल। थ्व ईलय् एथेन्सं राजनीतिक, सैनिक, सांस्कृतिक व बौद्धिक ख्यलय् पाश्चात्य हलिंया नेतृत्व याःगु खः। एथेन्सयात हलिमया दक्ले न्हापांगु प्रत्यक्ष लोकतन्त्रया (Direct Democracy) जन्मदाताया कथं म्हसीकी, गन एथेन्सया नागरिकतेसं प्रत्यक्ष रूपं सभाय् च्वनाः कानून दयेकेगु व नियम निर्णय यायेगु अधिकार दयेकातल। थ्व स्वर्ण युगया मू नायक प्रसिद्ध नेता पेरिक्लेज (Pericles) खः, गुम्हेस्यां एथेन्सया प्रजातन्त्र, कला व वास्तुकलायात सर्वोच्च शिखरय् थ्यंकादिल। थ्व हे ईलय् एक्रोपोलिस (Acropolis) य् प्रसिद्ध पार्थेनन (Parthenon) देगः दयेकेगु ज्या जुल। क्लासिक एथेन्स दर्शनशास्त्रया मू केन्द्र खः, गन सोक्रेटिस (Socrates), प्लेटो (Plato), व अरस्तु (Aristotle) थें ज्याःपिं महान् दार्शनिकतेसं विचाःया न्हूगु लँपु चायेकादिल। थ्व हे ईलय् रङ्गमञ्च कलाया तःधंगु विकास जुल व एसकिलस, सोफोक्लिस, युरिपिडिस व अरिस्टोफेनिस थें ज्याःपिं महान् नाटककारतेसं दुखान्त व सुखान्त/न्हिलाः नाटकत च्वयादिल। एथेन्सं ग्रिको-पर्सियन युद्धय् (Greco-Persian Wars) फारसी साम्राज्ययात बुकाः देलियन लिगया (Delian League) नेतृत्व यात। अथे जुसां थ्व समाजय् मिसात, विदेशीत व दासतेत राजनीतिक अधिकार बियातःगु मदु। एथेन्स व थुकिया मुख्य प्रतिद्वन्द्वी स्पार्टा (Sparta) दथुइ जूगु ताःहाकःगु पेलोपोनेसियन हताः(Peloponnesian War)या लिच्वः कथं एथेन्सया राजनीतिक प्रभुत्वयात कमजोर दयेकल। लिपा ई.पू. ३३८ य् म्यासेडोनियाया जुजु फिलिप द्वितीयं एथेन्सयात थःगु अधीनय् लाकल। क्लासिक एथेन्सया विचाः, कला व राजनीतिक प्रणालीं आधुनिक पश्चिम सभ्यता व आधुनिक लोकतन्त्रया मू आधार दयेकेगु ज्या याःगु दु। ===== स्पार्ता ===== {{मू पौ|स्पार्ता}} '''स्पार्ता''' ([[दोरिक ग्रीक]]: {{polytonic|Σπάρτᾱ}} ''Spártā'', [[एत्तिक ग्रीक]]: {{polytonic|Σπάρτη}} ''Spártē'') छगू [[दोरियन ग्रीक]] [[सैन्यवाद|सैन्य]] राज्य ख। थ्व राज्य दक्ले न्हापां [[लाकोनिया]]य् अवस्थित दुगु खने दु। थ्व [[नगर राज्य]] सैन्य तालिमय् दक्ले न्ह्य लागुलिं थ्व राज्य ग्रीक साम्राज्यय् दक्ले बल्लागु सेना दुगु राज्यया रुपय् खनेदुत। [[एथेनियन साम्राज्य]] व [[एखेमेनिद साम्राज्य]] नाप युद्ध त्याये धुंका थ्व राज्यं थःयात प्राचीन ग्रीसया प्राकृतिक संरक्षकया कथं दयाच्वन।<ref name="bost">The Macedonian Empire: the era of warfare under Philip II and Alexander the Great, 359-323 B.C. - James R.</ref> स्पार्ताया नगर लेकोनियन ख्यःया दक्षिणी भागय् युरोतास खुसिया जवःगु सिथय् दयाच्वन। स्पार्ताया स्वंगु सिथय् गुँ दूगुलिं सामरिक कथं थ्व थाय् महत्त्वपूर्ण जुयाच्वन। == स्वयादिसँ == * [[यवन]] {{Commonscat|Ancient Greece}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतिहास]] 9yb5u2yru8n4qr5fktbpulfxravanp4 1126947 1126946 2026-09-30T19:14:11Z Eukesh 11 /* कालखण्ड */ 1126947 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्राचीन ग्रीस}} [[Image:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|The [[Parthenon]]]] [[Image:Prothesis Dipylon Painter A517.jpg|thumb|Dipylon Vase of the late [[Geometric art|Geometric period]]]] [[किपा:Parthenon from west.jpg|thumb|300px|[[पार्थेनन]] [[एथेना]] देवीयात देछाना तःगु [[एक्रोपोलिस]], [[एथेन्स]]या देगः। थ्व देगः प्राचीन यवनया दक्ले नांजाःगु संरचनाय् छगू ख।]] '''प्राचीन ग्रीस''' [[ग्रीस|ग्रीसया इतिहास]]या छगू [[लहना]] ख। थ्व लहना ८गु व ६गु शताब्दी ईपूया [[आर्काइक यवन|आर्काइक युग]] निसें १४६ इपू (कोरिन्थया ल्वापू धुंकाया यवनया [[रोमन गणतन्त्र|रोमन]] कब्जा) तक्क अस्तित्वय् दूगु ख। थ्व कालखण्डया मध्यय् [[क्लासिक यवन]] ला। क्लासिक यवन युग ५गु व ४गु शताब्दी इपूइ अस्तित्वय् वःगु छगू कालखण्ड ख। थ्व कालखण्डय् न्हापा [[क्लासिकल एथेन्स|एथेन्स]]या नेतृत्त्वय् यवनमि तयेसं [[पर्सियन युद्ध|पर्सियन अतिक्रमण]]यात परास्त यात। थ्व धुंका पलिस्था जूगु एथेन्सया [[एथेनियन स्वर्ण युग|स्वर्ण युग]] ४०४ इपूइ [[पेलेपोनेसियन युद्ध]]य् एथेन्सया [[स्पार्ता]]या ल्हातं पराजयय् क्वचाल। क्लासिकल [[यवन संस्कृति]]या थ्व धुंका शक्तिशाली जूगु [[रोमन साम्राज्य]]य् तधंगु प्रभाव लावन। रोमन साम्राज्यं यवन संस्कृतिया थी-थी संस्करण [[भूमध्यसागरीय क्षेत्र]]य् व [[युरोप]]य् प्रचार यात। थ्व कारणं प्राचीन यवनयात [[पाश्चात्य संस्कृति]]या आजुया रुपय् नालेगु या। ==साहित्य व दर्शन== प्राचीन यवन साहित्ययात सुकरात पूर्व व सुकरात धुंकाया इलय् बायेछिं। सुकरातपूर्वया कालखण्डय् मिलेसियन दर्शन (Milesian school), जिनोफेन्स, पाइथागोसरवाद, हेराक्लितस, इलियातिक दर्शन, प्लुरलिजम व एतमिजम, सोफिजम आदि ला। प्राचीन यवन दर्शनया शास्त्रीय कालखण्ड सुकरातनापं शुरु जूगु ख। सुकरात धुंकाया मू दार्शनिक प्लेतो व एरिस्तोतल ख। ==इतिहास== ===मिनोअन लहना=== {{मू पौ|मिनोअन लहना}} मिनोअन लहना बाय् सभ्यता (Minoan civilization) ई.पू. ३००० निसें ११०० तक्क ग्रीसया क्रिट (Crete) न्हसिभु व मेमेगु एजियन न्हसिभुइ विकास जूगु छगू प्राचीन कँय् युगया (Bronze Age) सभ्यता खः। थ्व सभ्यतायात युरोपया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यताया कथं म्हसीकेगु या, गुकिया नामकरण प्राचीन ग्रीक पौराणिक जुजु मिनोसया (Minos) नामं जूगु खः। थ्व सभ्यता थःगु भव्य लाय्कू वास्तुकला, दसु क्नोसोस (Knossos), व विकसित नाविक व्यापारया निंतिं नांजा। मिनोअन मनूतसें पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व मेसोपोटामिया नाप तःधंगु व्यापारिक स्वापू दयेकातःगु खः। थ्व सभ्यताय् कला, अंगः किपा (frescoes), चाया थल दयेकेगु प्रविधि व धातुकलाया तःधंगु विकास जूगु खनेदु। इमिसं च्वयेगु निंतिं "लिनियर ए" (Linear A) नांया लिपि छ्येलिगु याः, गुगु आः तक्क नं पूर्ण रूपं ब्वने मफूनि। मिनोअन समाज धर्म व धार्मिक अनुष्ठानय् आस्था तइगु समाज खः, गन "साः/द्वँ नाप तिंन्हुइगु" (bull-leaping) कासा व द्यःया पूजाया तःधंगु महत्त्व दयाच्वन। मिनोअन मिसातेसं समाजय् उच्च व सम्मानित थाय् काःगु खः धकाः इतिहासविदतेसं अनुमान याःगु दु। थ्व सभ्यताया भवनतय् जटिल धः प्रणाली व यक्व ताजि दूगु छेँ संरचना खनेदु। ई.पू. १५०० या नाप सान्टोरिनी (Santorini) न्हसिभुइ जूगु विशाल ज्वालामुखी विस्फोट व लिपा वःगु सुनामीं थ्व सभ्यतायात तःधंगु क्षति थ्यंकःगु खः। लिपा ई.पू. १४५० या आसपास मुख्यभूमि ग्रीस निसें वःपिं माइसेनियान (Mycenaeans) मनूतेसं क्रिट कब्जा यानाः थ्व सभ्यतायात थःगु अधीनय् लाकल। मिनोअन सभ्यताया खोज १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् बेलायती पुरातत्वविद् आर्थर इभान्सं (Arthur Evans) याःगु खः। थ्व सभ्यतां लिपाया ग्रीक संस्कृति, पौराणिक बाखँ व वास्तुकलायात तःधंगु प्रभाव लाकल। थौंकन्हे क्रिट न्हसिभुइ च्वंगु क्नोसोसया भग्नावशेष थ्व प्राचीन सभ्यताया महानताया जीवन्त दसु खः। ===माइसेनियन ग्रीस=== {{मू पौ|माइसेनियन ग्रीस}} माइसेनियन ग्रीस प्राचीन ग्रीसया कँय् युगया (Bronze Age) लिपांगु काल खः, गुगु ई.पू. १६०० निसें ११०० तक्क दयाच्वन। थ्व मुख्यभूमि ग्रीसया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यता खः, गुगु थःगु विशाल क्वाः व लाय्कू, जुजु युगीन शासन व्यवस्था व सैन्य शक्तिया निंतिं म्हसीकातःगु दु। थुकिया नां थुकिया मू केन्द्र माइसेने (Mycenae) नगरया नामं तःगु खः। माइसेनियन मनूतेसं मिनोअन लहना निसें तजिलजि, वास्तुकला व कलाया यक्व पक्षत नालाकःगु खः। इमिसं ग्रीक भाषा च्वयेगु निंतिं "लिनियर बी" (Linear B) लिपिया विकास याःगु खः, गुगु ब्वने फूगु ग्रीक भाषाया दक्ले पुलांगु लिपि खः। माइसेनियन समाज योद्धा वर्ग, बनेज्यामि व व जुजु (Wanax) या नेतृत्वय् दयेकातःगु सामाजिक संरचनाय् आधारित लहना खः। इमिसं लोंह छ्येलाः तः-तःधंगु क्वाः/पःखाः दयेकूगु खः, गुकियात लिपाया ग्रीकतेसं "साइक्लोपियन" (Cyclopean) पःखाः धकाः धाय्गु यात। प्रसिद्ध होमरया महाकाव्य "इलियाड" व "ओडिसी" य् वर्णन जूगु ट्रोजन युद्ध (Trojan War) थ्व हे माइसेनियन कालया घटनाय् आधारित खः धकाः विश्वास याइ। थ्व सभ्यताया मनूतेसं पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व इटाली नाप ब्यापक समुद्री व्यापार याःगु खः। माइसेनियन शासकतेसं थःगु समाधि दयेकेत "थोलोस" (Tholos) वा गुम्बज आकारया तःधंगु लोंहया समाधि दयेकीगु याः। ई.पू. १२०० या नापं कँय् युगया पतन (Bronze Age Collapse) नापं थ्व सभ्यता आन्तरिक युद्ध, विदेशी आक्रमण व प्राकृतिक विपत्तिया कारणं विनाश जुल। थुकिया पतन नापं ग्रीसय् "ग्रीक अन्धकार युग" (Greek Dark Ages) सुरु जुल गन च्वयेगु प्रविधि व नगर संस्कृति छुं ईया निंतिं क्वचाल। माइसेनियन लहनाया पुरातत्विक मालेज्या १९गू शताब्दीइ हेनरिक श्लीमानं (Heinrich Schliemann) याःगु खः। थ्व लहनां लिपाया शास्त्रीय ग्रीक धर्म, पौराणिक बाखँ व महाकाव्य साहित्यया मू जग दयेकेगु ज्या यात। ===प्राचीन एथेन्स व स्पार्ता=== ====प्राचीन एथेन्स==== {{मू पौ|प्राचीन एथेन्स}} प्राचीन एथेन्स प्राचीन ग्रीसया एथेन्स नगर-राज्यया (Polis) ई.पू. ५गू व ४गू शताब्दीया स्वर्ण युग खः। थ्व ईलय् दूगु ग्रीक तजिलजिं हलिं संस्कृति, राजनीति व दर्शनय् तःधंगु प्रभाव लाकल। थ्व ईलय् एथेन्सं राजनीतिक, सैनिक, सांस्कृतिक व बौद्धिक ख्यलय् पाश्चात्य हलिंया नेतृत्व याःगु खः। एथेन्सयात हलिमया दक्ले न्हापांगु प्रत्यक्ष लोकतन्त्रया (Direct Democracy) जन्मदाताया कथं म्हसीकी, गन एथेन्सया नागरिकतेसं प्रत्यक्ष रूपं सभाय् च्वनाः कानून दयेकेगु व नियम निर्णय यायेगु अधिकार दयेकातल। थ्व स्वर्ण युगया मू नायक प्रसिद्ध नेता पेरिक्लेज (Pericles) खः, गुम्हेस्यां एथेन्सया प्रजातन्त्र, कला व वास्तुकलायात सर्वोच्च शिखरय् थ्यंकादिल। थ्व हे ईलय् एक्रोपोलिस (Acropolis) य् प्रसिद्ध पार्थेनन (Parthenon) देगः दयेकेगु ज्या जुल। क्लासिक एथेन्स दर्शनशास्त्रया मू केन्द्र खः, गन सोक्रेटिस (Socrates), प्लेटो (Plato), व अरस्तु (Aristotle) थें ज्याःपिं महान् दार्शनिकतेसं विचाःया न्हूगु लँपु चायेकादिल। थ्व हे ईलय् रङ्गमञ्च कलाया तःधंगु विकास जुल व एसकिलस, सोफोक्लिस, युरिपिडिस व अरिस्टोफेनिस थें ज्याःपिं महान् नाटककारतेसं दुखान्त व सुखान्त/न्हिलाः नाटकत च्वयादिल। एथेन्सं ग्रिको-पर्सियन युद्धय् (Greco-Persian Wars) फारसी साम्राज्ययात बुकाः देलियन लिगया (Delian League) नेतृत्व यात। अथे जुसां थ्व समाजय् मिसात, विदेशीत व दासतेत राजनीतिक अधिकार बियातःगु मदु। एथेन्स व थुकिया मुख्य प्रतिद्वन्द्वी स्पार्टा (Sparta) दथुइ जूगु ताःहाकःगु पेलोपोनेसियन हताः(Peloponnesian War)या लिच्वः कथं एथेन्सया राजनीतिक प्रभुत्वयात कमजोर दयेकल। लिपा ई.पू. ३३८ य् म्यासेडोनियाया जुजु फिलिप द्वितीयं एथेन्सयात थःगु अधीनय् लाकल। क्लासिक एथेन्सया विचाः, कला व राजनीतिक प्रणालीं आधुनिक पश्चिम सभ्यता व आधुनिक लोकतन्त्रया मू आधार दयेकेगु ज्या याःगु दु। ===== स्पार्ता ===== {{मू पौ|स्पार्ता}} '''स्पार्ता''' ([[दोरिक ग्रीक]]: {{polytonic|Σπάρτᾱ}} ''Spártā'', [[एत्तिक ग्रीक]]: {{polytonic|Σπάρτη}} ''Spártē'') छगू [[दोरियन ग्रीक]] [[सैन्यवाद|सैन्य]] राज्य ख। थ्व राज्य दक्ले न्हापां [[लाकोनिया]]य् अवस्थित दुगु खने दु। थ्व [[नगर राज्य]] सैन्य तालिमय् दक्ले न्ह्य लागुलिं थ्व राज्य ग्रीक साम्राज्यय् दक्ले बल्लागु सेना दुगु राज्यया रुपय् खनेदुत। [[एथेनियन साम्राज्य]] व [[एखेमेनिद साम्राज्य]] नाप युद्ध त्याये धुंका थ्व राज्यं थःयात प्राचीन ग्रीसया प्राकृतिक संरक्षकया कथं दयाच्वन।<ref name="bost">The Macedonian Empire: the era of warfare under Philip II and Alexander the Great, 359-323 B.C. - James R.</ref> स्पार्ताया नगर लेकोनियन ख्यःया दक्षिणी भागय् युरोतास खुसिया जवःगु सिथय् दयाच्वन। स्पार्ताया स्वंगु सिथय् गुँ दूगुलिं सामरिक कथं थ्व थाय् महत्त्वपूर्ण जुयाच्वन। ===म्याराथनया युद्ध === {{मू पौ|म्याराथनया युद्ध}} म्याराथनया युद्ध ई.पू. ४९० या सेप्टेम्बरय् ग्रीसया म्याराथन नांया ख्यलय् एथेन्सया सेना व फारसी साम्राज्यया आक्रमणकारी सेना दथुइ जूगु छगू निर्णायक ऐतिहासिक युद्ध खः। थ्व युद्ध न्हापांगु ग्रिको-पर्सियन युद्धया छगू मू ब्व खः, गन फारसी सम्राट् दारियस प्रथम (Darius I) ग्रीसयात थःगु अधीनय् लाकेत तःधंगु सेना छ्वयाहःगु खः। एथेन्सया सेनायात सेनापति मिल्तियादिसं (Miltiades) नेतृत्व यानादीगु खः, धाःसा प्लातिया (Plataea) नगरं नं छुं ग्वहालि सेना छ्वयाहःगु खः। फारसी सेना एथेन्स सेना स्वया संख्यात्मक रूपं तस्कं अप्वः दुसां एथेन्सया "होपलाइत" (Hoplite) पैदल सेनां तःधंगु सैन्य रणनीति व फालाङ्क्स (Phalanx) संरचनायात छ्येलाः फारसी सेनायात भयानक रूपं पराजित यात। थ्व युद्धय् एथेन्सया रणनीति फारसी सेनाया थीथी भागय् आक्रमण यानाः इमिगु सेनाय् अराजकता यायेगु खः। थ्व युद्धय् एथेन्सया १९२ म्ह जक योद्धात मदूगु खःसा फारसी सेनाया ६,४०० म्ह मनूत सीगु खं ग्रीक स्रोततेसं च्वयातःगु दु। थ्व विजयं ग्रीक नगर-राज्यतय्त फारसी साम्राज्यविरुद्ध ल्वायेफूगु तःधंगु आत्मबल बिउगु खः। बाखँ अनुसार, थ्व विजयया न्हापांगु खँ यङ्केत फिदिपिदिस (Pheidippides) नांयाम्ह छम्ह एथेनियन सन्देशवाहक म्याराथन निसें एथेन्स तक्क ४२ किलोमिटर (२६ माइल) ति छधाः ब्वाँय् वनाः थ्यंकःगु खः। एथेन्स थ्यनाः "जिमिसं त्याकल!" धकाः हालाः व उगुहे थासय् सीगु खः धकाः बाखनय् कनातःगु दु। थ्व ऐतिहासिक ब्वाँय् या लुमन्तिइ आःया आधुनिक कासाय् "म्याराथन" (Marathon) धाःगु ताःहाकःगु ब्वाँय् कासा पलिस्था जूगु खः। म्याराथनया युद्धं पश्चिमी लहना, एथेन्सया लोकतन्त्र व संस्कृतियात विनाश जुये निसें सुरक्षित यात धकाः इतिहासविदतेसं धाइगु या। == स्वयादिसँ == * [[यवन]] {{Commonscat|Ancient Greece}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतिहास]] gd2keenfrjczq9tc0gsxduupii8ymsd 1126948 1126947 2026-09-30T19:15:18Z Eukesh 11 /* म्याराथनया युद्ध */ 1126948 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/प्राचीन ग्रीस}} [[Image:Parthenon (30276156187).jpg|thumb|The [[Parthenon]]]] [[Image:Prothesis Dipylon Painter A517.jpg|thumb|Dipylon Vase of the late [[Geometric art|Geometric period]]]] [[किपा:Parthenon from west.jpg|thumb|300px|[[पार्थेनन]] [[एथेना]] देवीयात देछाना तःगु [[एक्रोपोलिस]], [[एथेन्स]]या देगः। थ्व देगः प्राचीन यवनया दक्ले नांजाःगु संरचनाय् छगू ख।]] '''प्राचीन ग्रीस''' [[ग्रीस|ग्रीसया इतिहास]]या छगू [[लहना]] ख। थ्व लहना ८गु व ६गु शताब्दी ईपूया [[आर्काइक यवन|आर्काइक युग]] निसें १४६ इपू (कोरिन्थया ल्वापू धुंकाया यवनया [[रोमन गणतन्त्र|रोमन]] कब्जा) तक्क अस्तित्वय् दूगु ख। थ्व कालखण्डया मध्यय् [[क्लासिक यवन]] ला। क्लासिक यवन युग ५गु व ४गु शताब्दी इपूइ अस्तित्वय् वःगु छगू कालखण्ड ख। थ्व कालखण्डय् न्हापा [[क्लासिकल एथेन्स|एथेन्स]]या नेतृत्त्वय् यवनमि तयेसं [[पर्सियन युद्ध|पर्सियन अतिक्रमण]]यात परास्त यात। थ्व धुंका पलिस्था जूगु एथेन्सया [[एथेनियन स्वर्ण युग|स्वर्ण युग]] ४०४ इपूइ [[पेलेपोनेसियन युद्ध]]य् एथेन्सया [[स्पार्ता]]या ल्हातं पराजयय् क्वचाल। क्लासिकल [[यवन संस्कृति]]या थ्व धुंका शक्तिशाली जूगु [[रोमन साम्राज्य]]य् तधंगु प्रभाव लावन। रोमन साम्राज्यं यवन संस्कृतिया थी-थी संस्करण [[भूमध्यसागरीय क्षेत्र]]य् व [[युरोप]]य् प्रचार यात। थ्व कारणं प्राचीन यवनयात [[पाश्चात्य संस्कृति]]या आजुया रुपय् नालेगु या। ==साहित्य व दर्शन== प्राचीन यवन साहित्ययात सुकरात पूर्व व सुकरात धुंकाया इलय् बायेछिं। सुकरातपूर्वया कालखण्डय् मिलेसियन दर्शन (Milesian school), जिनोफेन्स, पाइथागोसरवाद, हेराक्लितस, इलियातिक दर्शन, प्लुरलिजम व एतमिजम, सोफिजम आदि ला। प्राचीन यवन दर्शनया शास्त्रीय कालखण्ड सुकरातनापं शुरु जूगु ख। सुकरात धुंकाया मू दार्शनिक प्लेतो व एरिस्तोतल ख। ==इतिहास== ===मिनोअन लहना=== {{मू पौ|मिनोअन लहना}} मिनोअन लहना बाय् सभ्यता (Minoan civilization) ई.पू. ३००० निसें ११०० तक्क ग्रीसया क्रिट (Crete) न्हसिभु व मेमेगु एजियन न्हसिभुइ विकास जूगु छगू प्राचीन कँय् युगया (Bronze Age) सभ्यता खः। थ्व सभ्यतायात युरोपया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यताया कथं म्हसीकेगु या, गुकिया नामकरण प्राचीन ग्रीक पौराणिक जुजु मिनोसया (Minos) नामं जूगु खः। थ्व सभ्यता थःगु भव्य लाय्कू वास्तुकला, दसु क्नोसोस (Knossos), व विकसित नाविक व्यापारया निंतिं नांजा। मिनोअन मनूतसें पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व मेसोपोटामिया नाप तःधंगु व्यापारिक स्वापू दयेकातःगु खः। थ्व सभ्यताय् कला, अंगः किपा (frescoes), चाया थल दयेकेगु प्रविधि व धातुकलाया तःधंगु विकास जूगु खनेदु। इमिसं च्वयेगु निंतिं "लिनियर ए" (Linear A) नांया लिपि छ्येलिगु याः, गुगु आः तक्क नं पूर्ण रूपं ब्वने मफूनि। मिनोअन समाज धर्म व धार्मिक अनुष्ठानय् आस्था तइगु समाज खः, गन "साः/द्वँ नाप तिंन्हुइगु" (bull-leaping) कासा व द्यःया पूजाया तःधंगु महत्त्व दयाच्वन। मिनोअन मिसातेसं समाजय् उच्च व सम्मानित थाय् काःगु खः धकाः इतिहासविदतेसं अनुमान याःगु दु। थ्व सभ्यताया भवनतय् जटिल धः प्रणाली व यक्व ताजि दूगु छेँ संरचना खनेदु। ई.पू. १५०० या नाप सान्टोरिनी (Santorini) न्हसिभुइ जूगु विशाल ज्वालामुखी विस्फोट व लिपा वःगु सुनामीं थ्व सभ्यतायात तःधंगु क्षति थ्यंकःगु खः। लिपा ई.पू. १४५० या आसपास मुख्यभूमि ग्रीस निसें वःपिं माइसेनियान (Mycenaeans) मनूतेसं क्रिट कब्जा यानाः थ्व सभ्यतायात थःगु अधीनय् लाकल। मिनोअन सभ्यताया खोज १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् बेलायती पुरातत्वविद् आर्थर इभान्सं (Arthur Evans) याःगु खः। थ्व सभ्यतां लिपाया ग्रीक संस्कृति, पौराणिक बाखँ व वास्तुकलायात तःधंगु प्रभाव लाकल। थौंकन्हे क्रिट न्हसिभुइ च्वंगु क्नोसोसया भग्नावशेष थ्व प्राचीन सभ्यताया महानताया जीवन्त दसु खः। ===माइसेनियन ग्रीस=== {{मू पौ|माइसेनियन ग्रीस}} माइसेनियन ग्रीस प्राचीन ग्रीसया कँय् युगया (Bronze Age) लिपांगु काल खः, गुगु ई.पू. १६०० निसें ११०० तक्क दयाच्वन। थ्व मुख्यभूमि ग्रीसया दक्ले न्हापांगु उन्नत सभ्यता खः, गुगु थःगु विशाल क्वाः व लाय्कू, जुजु युगीन शासन व्यवस्था व सैन्य शक्तिया निंतिं म्हसीकातःगु दु। थुकिया नां थुकिया मू केन्द्र माइसेने (Mycenae) नगरया नामं तःगु खः। माइसेनियन मनूतेसं मिनोअन लहना निसें तजिलजि, वास्तुकला व कलाया यक्व पक्षत नालाकःगु खः। इमिसं ग्रीक भाषा च्वयेगु निंतिं "लिनियर बी" (Linear B) लिपिया विकास याःगु खः, गुगु ब्वने फूगु ग्रीक भाषाया दक्ले पुलांगु लिपि खः। माइसेनियन समाज योद्धा वर्ग, बनेज्यामि व व जुजु (Wanax) या नेतृत्वय् दयेकातःगु सामाजिक संरचनाय् आधारित लहना खः। इमिसं लोंह छ्येलाः तः-तःधंगु क्वाः/पःखाः दयेकूगु खः, गुकियात लिपाया ग्रीकतेसं "साइक्लोपियन" (Cyclopean) पःखाः धकाः धाय्गु यात। प्रसिद्ध होमरया महाकाव्य "इलियाड" व "ओडिसी" य् वर्णन जूगु ट्रोजन युद्ध (Trojan War) थ्व हे माइसेनियन कालया घटनाय् आधारित खः धकाः विश्वास याइ। थ्व सभ्यताया मनूतेसं पूर्व-मध्यसागर, मिस्र व इटाली नाप ब्यापक समुद्री व्यापार याःगु खः। माइसेनियन शासकतेसं थःगु समाधि दयेकेत "थोलोस" (Tholos) वा गुम्बज आकारया तःधंगु लोंहया समाधि दयेकीगु याः। ई.पू. १२०० या नापं कँय् युगया पतन (Bronze Age Collapse) नापं थ्व सभ्यता आन्तरिक युद्ध, विदेशी आक्रमण व प्राकृतिक विपत्तिया कारणं विनाश जुल। थुकिया पतन नापं ग्रीसय् "ग्रीक अन्धकार युग" (Greek Dark Ages) सुरु जुल गन च्वयेगु प्रविधि व नगर संस्कृति छुं ईया निंतिं क्वचाल। माइसेनियन लहनाया पुरातत्विक मालेज्या १९गू शताब्दीइ हेनरिक श्लीमानं (Heinrich Schliemann) याःगु खः। थ्व लहनां लिपाया शास्त्रीय ग्रीक धर्म, पौराणिक बाखँ व महाकाव्य साहित्यया मू जग दयेकेगु ज्या यात। ===प्राचीन एथेन्स व स्पार्ता=== ====प्राचीन एथेन्स==== {{मू पौ|प्राचीन एथेन्स}} प्राचीन एथेन्स प्राचीन ग्रीसया एथेन्स नगर-राज्यया (Polis) ई.पू. ५गू व ४गू शताब्दीया स्वर्ण युग खः। थ्व ईलय् दूगु ग्रीक तजिलजिं हलिं संस्कृति, राजनीति व दर्शनय् तःधंगु प्रभाव लाकल। थ्व ईलय् एथेन्सं राजनीतिक, सैनिक, सांस्कृतिक व बौद्धिक ख्यलय् पाश्चात्य हलिंया नेतृत्व याःगु खः। एथेन्सयात हलिमया दक्ले न्हापांगु प्रत्यक्ष लोकतन्त्रया (Direct Democracy) जन्मदाताया कथं म्हसीकी, गन एथेन्सया नागरिकतेसं प्रत्यक्ष रूपं सभाय् च्वनाः कानून दयेकेगु व नियम निर्णय यायेगु अधिकार दयेकातल। थ्व स्वर्ण युगया मू नायक प्रसिद्ध नेता पेरिक्लेज (Pericles) खः, गुम्हेस्यां एथेन्सया प्रजातन्त्र, कला व वास्तुकलायात सर्वोच्च शिखरय् थ्यंकादिल। थ्व हे ईलय् एक्रोपोलिस (Acropolis) य् प्रसिद्ध पार्थेनन (Parthenon) देगः दयेकेगु ज्या जुल। क्लासिक एथेन्स दर्शनशास्त्रया मू केन्द्र खः, गन सोक्रेटिस (Socrates), प्लेटो (Plato), व अरस्तु (Aristotle) थें ज्याःपिं महान् दार्शनिकतेसं विचाःया न्हूगु लँपु चायेकादिल। थ्व हे ईलय् रङ्गमञ्च कलाया तःधंगु विकास जुल व एसकिलस, सोफोक्लिस, युरिपिडिस व अरिस्टोफेनिस थें ज्याःपिं महान् नाटककारतेसं दुखान्त व सुखान्त/न्हिलाः नाटकत च्वयादिल। एथेन्सं ग्रिको-पर्सियन युद्धय् (Greco-Persian Wars) फारसी साम्राज्ययात बुकाः देलियन लिगया (Delian League) नेतृत्व यात। अथे जुसां थ्व समाजय् मिसात, विदेशीत व दासतेत राजनीतिक अधिकार बियातःगु मदु। एथेन्स व थुकिया मुख्य प्रतिद्वन्द्वी स्पार्टा (Sparta) दथुइ जूगु ताःहाकःगु पेलोपोनेसियन हताः(Peloponnesian War)या लिच्वः कथं एथेन्सया राजनीतिक प्रभुत्वयात कमजोर दयेकल। लिपा ई.पू. ३३८ य् म्यासेडोनियाया जुजु फिलिप द्वितीयं एथेन्सयात थःगु अधीनय् लाकल। क्लासिक एथेन्सया विचाः, कला व राजनीतिक प्रणालीं आधुनिक पश्चिम सभ्यता व आधुनिक लोकतन्त्रया मू आधार दयेकेगु ज्या याःगु दु। ===== स्पार्ता ===== {{मू पौ|स्पार्ता}} '''स्पार्ता''' ([[दोरिक ग्रीक]]: {{polytonic|Σπάρτᾱ}} ''Spártā'', [[एत्तिक ग्रीक]]: {{polytonic|Σπάρτη}} ''Spártē'') छगू [[दोरियन ग्रीक]] [[सैन्यवाद|सैन्य]] राज्य ख। थ्व राज्य दक्ले न्हापां [[लाकोनिया]]य् अवस्थित दुगु खने दु। थ्व [[नगर राज्य]] सैन्य तालिमय् दक्ले न्ह्य लागुलिं थ्व राज्य ग्रीक साम्राज्यय् दक्ले बल्लागु सेना दुगु राज्यया रुपय् खनेदुत। [[एथेनियन साम्राज्य]] व [[एखेमेनिद साम्राज्य]] नाप युद्ध त्याये धुंका थ्व राज्यं थःयात प्राचीन ग्रीसया प्राकृतिक संरक्षकया कथं दयाच्वन।<ref name="bost">The Macedonian Empire: the era of warfare under Philip II and Alexander the Great, 359-323 B.C. - James R.</ref> स्पार्ताया नगर लेकोनियन ख्यःया दक्षिणी भागय् युरोतास खुसिया जवःगु सिथय् दयाच्वन। स्पार्ताया स्वंगु सिथय् गुँ दूगुलिं सामरिक कथं थ्व थाय् महत्त्वपूर्ण जुयाच्वन। ===ग्रेको-पर्सियन युद्ध=== {{मू पौ|ग्रेको-पर्सियन युद्ध}} ग्रेको-पर्सियन युद्ध ई.पू. ४९९ निसें ४४९ तक्क प्राचीन ग्रीक नगर-राज्यत व शक्तिशाली अकिमनिद साम्राज्य (Achaemenid Persian) दथुइ जुगु ताःहाकःगु सैन्य द्वन्द्वया झ्वः खः। थ्व युद्धया सुरु ई.पू. ४९९ य् एसिया माइनरय् च्वंगु ग्रीक नगरतेसं फारसी शासनविरुद्ध याःगु "आयनियन विद्रोह" (Ionian Revolt) निसें जूगु खः, गुकियात एथेन्सं सैनिक ग्वहालि ब्युगु खः। थुकिया बदला कायेत फारसी सम्राट् दारियस प्रथमं ई.पू. ४९० य् ग्रीसय् न्हापांगु आक्रमण यात, तर एथेन्सया सेनां म्याराथनया युद्धय् (Battle of Marathon) फारसी साम्राज्ययात निर्णायक रूपं पराजित यानाबिल। १० दँ लिपा ई.पू. ४८० य् दारियसया काय् सम्राट् जर्क्सिस प्रथमं (Xerxes I) विशाल सेना व नौसेना नाप ग्रीसय् निक्वःगु तःधंगु आक्रमण यात। थ्व आक्रमणया ईलय् स्पार्ताया जुजु लिओनाइडसया (Leonidas) नेतृत्वय् ३०० म्ह स्पार्तनतेसं थर्मोपाइलेया युद्धय् (Battle of Thermopylae) वीरतापूर्वक फारसी सेनायात पंगु खः। उगु हे दँय् ग्रीक संयुक्त नौसेनां सालामिसया समुद्री युद्धय् (Battle of Salamis) फारसी नौसेनायात पूर्ण रूपं ध्वस्त यानाबिल। लिपा ई.पू. ४७९ य् प्लातियाया युद्धय् (Battle of Plataea) ग्रीक संयुक्त सेनां फारसी स्थल सेनायात बुकाः फारसी आक्रमणयात पूर्ण रूपं सिधयेकाबिल। युद्ध धुंकाः एथेन्सं देलियन लिगया (Delian League) पलिस्था यानाः फारसी साम्राज्ययात एजियन सागर निसें पिने छ्वयेगु ज्या यात। ई.पू. ४४९ य् क्यालियासया सन्धि (Peace of Callias) नापं थ्व ताःहाकःगु युद्धया आधिकारिक अन्त जुल। थ्व युद्धय् ग्रीकतयेगु विजयं पश्चिम सभ्यता, एथेन्सया लोकतन्त्र व ग्रीक संस्कृतियात बिनाश जुयेगु ज्यां पनाबिल। ग्रेको-पर्सियन युद्धया विस्तृत इतिहास प्रसिद्ध प्राचीन इतिहासकार हेरोडोटसं (Herodotus) थःगु सफूति च्वयादीगु खः। ===म्याराथनया युद्ध === {{मू पौ|म्याराथनया युद्ध}} म्याराथनया युद्ध ई.पू. ४९० या सेप्टेम्बरय् ग्रीसया म्याराथन नांया ख्यलय् एथेन्सया सेना व फारसी साम्राज्यया आक्रमणकारी सेना दथुइ जूगु छगू निर्णायक ऐतिहासिक युद्ध खः। थ्व युद्ध न्हापांगु ग्रिको-पर्सियन युद्धया छगू मू ब्व खः, गन फारसी सम्राट् दारियस प्रथम (Darius I) ग्रीसयात थःगु अधीनय् लाकेत तःधंगु सेना छ्वयाहःगु खः। एथेन्सया सेनायात सेनापति मिल्तियादिसं (Miltiades) नेतृत्व यानादीगु खः, धाःसा प्लातिया (Plataea) नगरं नं छुं ग्वहालि सेना छ्वयाहःगु खः। फारसी सेना एथेन्स सेना स्वया संख्यात्मक रूपं तस्कं अप्वः दुसां एथेन्सया "होपलाइत" (Hoplite) पैदल सेनां तःधंगु सैन्य रणनीति व फालाङ्क्स (Phalanx) संरचनायात छ्येलाः फारसी सेनायात भयानक रूपं पराजित यात। थ्व युद्धय् एथेन्सया रणनीति फारसी सेनाया थीथी भागय् आक्रमण यानाः इमिगु सेनाय् अराजकता यायेगु खः। थ्व युद्धय् एथेन्सया १९२ म्ह जक योद्धात मदूगु खःसा फारसी सेनाया ६,४०० म्ह मनूत सीगु खं ग्रीक स्रोततेसं च्वयातःगु दु। थ्व विजयं ग्रीक नगर-राज्यतय्त फारसी साम्राज्यविरुद्ध ल्वायेफूगु तःधंगु आत्मबल बिउगु खः। बाखँ अनुसार, थ्व विजयया न्हापांगु खँ यङ्केत फिदिपिदिस (Pheidippides) नांयाम्ह छम्ह एथेनियन सन्देशवाहक म्याराथन निसें एथेन्स तक्क ४२ किलोमिटर (२६ माइल) ति छधाः ब्वाँय् वनाः थ्यंकःगु खः। एथेन्स थ्यनाः "जिमिसं त्याकल!" धकाः हालाः व उगुहे थासय् सीगु खः धकाः बाखनय् कनातःगु दु। थ्व ऐतिहासिक ब्वाँय् या लुमन्तिइ आःया आधुनिक कासाय् "म्याराथन" (Marathon) धाःगु ताःहाकःगु ब्वाँय् कासा पलिस्था जूगु खः। म्याराथनया युद्धं पश्चिमी लहना, एथेन्सया लोकतन्त्र व संस्कृतियात विनाश जुये निसें सुरक्षित यात धकाः इतिहासविदतेसं धाइगु या। == स्वयादिसँ == * [[यवन]] {{Commonscat|Ancient Greece}} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} [[पुचः:इतिहास]] r9kgiw0uh6lthefndps68ib1uldlvp2 0 863 1126949 1100106 2026-09-30T20:01:15Z Eukesh 11 1126949 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/मेसेडोनियन साम्राज्य}} [[Image:Macedonian_Kingdom.jpg|thumb|350px|मेसेडोनियन लागा]] [[Image:Vergina2.jpg|thumb|The entrance to one of the royal tombs at [[Vergina]]]] [[Image:Oktadrachm of Alexander I 498 – 454 BCE.jpg|thumb|left|A silver ''[[drachm|octadrachm]]]] '''मेसेडोनियन साम्राज्य''' (Macedonian Empire) बाय् अलेक्जेन्दरया साम्राज्य प्राचीन हलिम इतिहासया दक्ले तःधंगु व शक्तिशाली साम्राज्यत मध्ये छगू खः। थ्व साम्राज्यया उदय उत्तर ग्रीसया [[मेसेडोनिया]] राज्यं जूगु खः। ई.पू. ४गू शताब्दीइ जुजु फिलिप द्वितियं (Philip II) मेसेडोनियाया सैन्य क्षमतायात सुदृढ यानाः मुक्कं ग्रीक नगर-राज्यतय्त थःगु अधीनय् लाकल। वय्कः मदयेधुंका वय्कःया काय् अलेक्जेन्दरं ई.पू. ३३६ य् सिंहासनय् च्वनाः हलिम त्याकेगु अभियान न्ह्यथनादिल। अलेक्जेन्दरं थःगु असाधारण सैन्य रणनीति व वीरताया बलय् उगु ईया दक्ले तःधंगु फारसया [[अकिमेनिद साम्राज्य]]यात पूर्ण रूपं पराजित यानादिल। थ्व साम्राज्य पश्चिमय् ग्रीस निसें पूर्वय् मिस्र, मेसोपोटामिया, इरान जुयाः उत्तर-पश्चिम भारतया सिन्धु खुसि तक्क थ्यन। मेसेडोनियन साम्राज्यया विस्तार नापं युनानी/ग्रीक संस्कृति, भाषा, कला व दर्शन मुक्कं मध्य पूर्व व एसियाय् थ्यन, गुकियात "हेलेनिस्टिक काल" (Hellenistic period) धाइ। अलेक्जेन्दरं थःगु अभियानया ईलय् इजिप्टया अलेक्जेन्द्रिया थें ज्याःगु यक्व न्हुगु नगरत पलिस्था यानादिल। थ्व साम्राज्यं पूर्व व पश्चिम जगत दथुइ व्यापार, प्रविधि व संस्कृतिया अभूतपूर्व आदान-प्रदान यात। ई.पू. ३२३ य् बेबिलोनय् ३२ दँ दु बिले अलेक्जेन्दर छकलं मन्त। वय्कः मदयेधुंका सुं नं स्पष्ट उत्तराधिकारी मदुगु कारणं वय्कःया सेनापतित ("डियाडोची"/Diadochi) दथुइ साम्राज्यया अधिकारयात कयाः गृहयुद्ध सुरु जुल। थुकिया लिच्वः कथं थ्व विशाल साम्राज्य [[सिल्युसिद साम्राज्य]], तोलेमिक मिस्र, व एन्तिगोनिक मेसेडोनिया थें ज्याःगु चिधंगु [[हेलेनिस्तिक राज्य]]य् विभाजित जुल। अल्पकालीन जुसां मेसेडोनियन साम्राज्यं युरोप, अफ्रिका व एसियाया राजनीतिक व सांस्कृतिक भूगोलयात सदांया निंतिं हिलाबिल। थ्व साम्राज्यया इतिहास व हेलेनिस्टिक प्रभावं लिपाया [[रोमन साम्राज्य]] व हलिं सभ्यताया विकासय् प्रभाव तल। {{Infobox Former Country |native_name = Μακεδονία<br/>''Makedonía'' |conventional_long_name = मेसेदोनिया |common_name = Macedon |continent = Europe |region = Mediterranean |era = [[Classical Antiquity]] |government_type = [[Oligarchy|Oligarchic]] [[Monarchy]] |year_start = 808 BC |year_end = 167 BC |life_span = 808–167 BC |event_start = [[Founding myth|Founded]] by [[Karanus]] |date_start = |event_end = [[Battle of Pydna]] |date_end = |event1 = [[Rise of Macedon]] |date_event1 = 359–336 BC |event2 = [[Wars of Alexander the Great|Conquest of Persia]] |date_event2 = 335–323 BC |event3 = [[Partition of Babylon]] |date_event3 = 323 BC |event4 = [[Wars of the Diadochi]] |date_event4 = 322–275 BC |event_pre = |date_pre = |event_post = |date_post = |p1 = Greek Dark Ages |p2 = Achaemenid Empire |flag_p2 = Standard of Cyrus the Great (White).svg |s1 = Kingdom of Pergamon |flag_s1 = |s2 = Seleucid Empire |flag_s2 = Vergiasun.svg |s3 = Ptolemaic Kingdom |flag_s3 = |s4 = Macedonia (Roman province) |flag_s4 = Spqrstone.jpg |image_map = Map Macedonia 336 BC-en.svg |image_map_caption = The Kingdom of Macedonia in 336 BC. |capital = [[Vergina|Aigai]]<br/><small>(808–399 BC)</small><br/>[[Pella]]<ref>J. Roisman, I. Worthington. ''A Companion to Ancient Macedonia.'' John Wiley and Sons, 2010. [http://books.google.com/books?id=lkYFVJ3U-BIC&pg=PA92&dq=pella+founded+macedonia&hl=en&ei=7AnkTJmVEYecsQOK-9Vm&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEEQ6AEwBA#v=onepage&q=pella%20founded%20macedonia&f=false p. 92]</ref><br/><small>(399–167 BC)</small> |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |common_languages = [[Ancient Macedonian language|Ancient Macedonian]],<br/>[[Attic Greek language|Attic Greek]], [[Koine Greek language|Koine Greek]] |religion = [[Religion in ancient Greece|Greek Polytheism]] |currency = [[Tetradrachm]] |leader1 = [[Karanus]] <small>(first)</small> |leader2 = [[Perseus of Macedon|Perseus]] <small>(last)</small> |year_leader1 = 808–778 BC |year_leader2 = 179–167 BC |title_leader = [[List of kings of Macedon|King]] |legislature = [[Synedrion]] | |stat_year1 = |stat_area1 = |stat_pop1 = |footnotes = }} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} {{Ancient Greece}} {{Commonscat|Ancient Macedonia}} [[पुचः:इतिहास]] [[पुचः:प्राचीन ग्रीस]] 1ut2rqtpnkuqyce922c7wrxzm7ry1v8 1126955 1126949 2026-09-30T20:14:37Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[मेसेडोनियन साम्राज्य]] to [[म्यासेदोनियन साम्राज्य]] 1126949 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/मेसेडोनियन साम्राज्य}} [[Image:Macedonian_Kingdom.jpg|thumb|350px|मेसेडोनियन लागा]] [[Image:Vergina2.jpg|thumb|The entrance to one of the royal tombs at [[Vergina]]]] [[Image:Oktadrachm of Alexander I 498 – 454 BCE.jpg|thumb|left|A silver ''[[drachm|octadrachm]]]] '''मेसेडोनियन साम्राज्य''' (Macedonian Empire) बाय् अलेक्जेन्दरया साम्राज्य प्राचीन हलिम इतिहासया दक्ले तःधंगु व शक्तिशाली साम्राज्यत मध्ये छगू खः। थ्व साम्राज्यया उदय उत्तर ग्रीसया [[मेसेडोनिया]] राज्यं जूगु खः। ई.पू. ४गू शताब्दीइ जुजु फिलिप द्वितियं (Philip II) मेसेडोनियाया सैन्य क्षमतायात सुदृढ यानाः मुक्कं ग्रीक नगर-राज्यतय्त थःगु अधीनय् लाकल। वय्कः मदयेधुंका वय्कःया काय् अलेक्जेन्दरं ई.पू. ३३६ य् सिंहासनय् च्वनाः हलिम त्याकेगु अभियान न्ह्यथनादिल। अलेक्जेन्दरं थःगु असाधारण सैन्य रणनीति व वीरताया बलय् उगु ईया दक्ले तःधंगु फारसया [[अकिमेनिद साम्राज्य]]यात पूर्ण रूपं पराजित यानादिल। थ्व साम्राज्य पश्चिमय् ग्रीस निसें पूर्वय् मिस्र, मेसोपोटामिया, इरान जुयाः उत्तर-पश्चिम भारतया सिन्धु खुसि तक्क थ्यन। मेसेडोनियन साम्राज्यया विस्तार नापं युनानी/ग्रीक संस्कृति, भाषा, कला व दर्शन मुक्कं मध्य पूर्व व एसियाय् थ्यन, गुकियात "हेलेनिस्टिक काल" (Hellenistic period) धाइ। अलेक्जेन्दरं थःगु अभियानया ईलय् इजिप्टया अलेक्जेन्द्रिया थें ज्याःगु यक्व न्हुगु नगरत पलिस्था यानादिल। थ्व साम्राज्यं पूर्व व पश्चिम जगत दथुइ व्यापार, प्रविधि व संस्कृतिया अभूतपूर्व आदान-प्रदान यात। ई.पू. ३२३ य् बेबिलोनय् ३२ दँ दु बिले अलेक्जेन्दर छकलं मन्त। वय्कः मदयेधुंका सुं नं स्पष्ट उत्तराधिकारी मदुगु कारणं वय्कःया सेनापतित ("डियाडोची"/Diadochi) दथुइ साम्राज्यया अधिकारयात कयाः गृहयुद्ध सुरु जुल। थुकिया लिच्वः कथं थ्व विशाल साम्राज्य [[सिल्युसिद साम्राज्य]], तोलेमिक मिस्र, व एन्तिगोनिक मेसेडोनिया थें ज्याःगु चिधंगु [[हेलेनिस्तिक राज्य]]य् विभाजित जुल। अल्पकालीन जुसां मेसेडोनियन साम्राज्यं युरोप, अफ्रिका व एसियाया राजनीतिक व सांस्कृतिक भूगोलयात सदांया निंतिं हिलाबिल। थ्व साम्राज्यया इतिहास व हेलेनिस्टिक प्रभावं लिपाया [[रोमन साम्राज्य]] व हलिं सभ्यताया विकासय् प्रभाव तल। {{Infobox Former Country |native_name = Μακεδονία<br/>''Makedonía'' |conventional_long_name = मेसेदोनिया |common_name = Macedon |continent = Europe |region = Mediterranean |era = [[Classical Antiquity]] |government_type = [[Oligarchy|Oligarchic]] [[Monarchy]] |year_start = 808 BC |year_end = 167 BC |life_span = 808–167 BC |event_start = [[Founding myth|Founded]] by [[Karanus]] |date_start = |event_end = [[Battle of Pydna]] |date_end = |event1 = [[Rise of Macedon]] |date_event1 = 359–336 BC |event2 = [[Wars of Alexander the Great|Conquest of Persia]] |date_event2 = 335–323 BC |event3 = [[Partition of Babylon]] |date_event3 = 323 BC |event4 = [[Wars of the Diadochi]] |date_event4 = 322–275 BC |event_pre = |date_pre = |event_post = |date_post = |p1 = Greek Dark Ages |p2 = Achaemenid Empire |flag_p2 = Standard of Cyrus the Great (White).svg |s1 = Kingdom of Pergamon |flag_s1 = |s2 = Seleucid Empire |flag_s2 = Vergiasun.svg |s3 = Ptolemaic Kingdom |flag_s3 = |s4 = Macedonia (Roman province) |flag_s4 = Spqrstone.jpg |image_map = Map Macedonia 336 BC-en.svg |image_map_caption = The Kingdom of Macedonia in 336 BC. |capital = [[Vergina|Aigai]]<br/><small>(808–399 BC)</small><br/>[[Pella]]<ref>J. Roisman, I. Worthington. ''A Companion to Ancient Macedonia.'' John Wiley and Sons, 2010. [http://books.google.com/books?id=lkYFVJ3U-BIC&pg=PA92&dq=pella+founded+macedonia&hl=en&ei=7AnkTJmVEYecsQOK-9Vm&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEEQ6AEwBA#v=onepage&q=pella%20founded%20macedonia&f=false p. 92]</ref><br/><small>(399–167 BC)</small> |latd= |latm= |latNS= |longd= |longm= |longEW= |common_languages = [[Ancient Macedonian language|Ancient Macedonian]],<br/>[[Attic Greek language|Attic Greek]], [[Koine Greek language|Koine Greek]] |religion = [[Religion in ancient Greece|Greek Polytheism]] |currency = [[Tetradrachm]] |leader1 = [[Karanus]] <small>(first)</small> |leader2 = [[Perseus of Macedon|Perseus]] <small>(last)</small> |year_leader1 = 808–778 BC |year_leader2 = 179–167 BC |title_leader = [[List of kings of Macedon|King]] |legislature = [[Synedrion]] | |stat_year1 = |stat_area1 = |stat_pop1 = |footnotes = }} ==लिधंसा== {{लिधंसा|}} {{Ancient Greece}} {{Commonscat|Ancient Macedonia}} [[पुचः:इतिहास]] [[पुचः:प्राचीन ग्रीस]] 1ut2rqtpnkuqyce922c7wrxzm7ry1v8 0 871 1126970 1118673 2026-09-30T21:56:54Z Eukesh 11 1126970 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/हाकुगु मृत्यु}} [[Image:Yersinia pestis fluorescent.jpeg|thumb|''[[Yersinia pestis]]]] [[Image:Bubonic plague victims-mass grave in Martigues, France 1720-1721.jpg|thumb|Skeletons in a mass grave from 1720 to 1721 in [[Martigues]]]] [[Image:Acral gangrene due to plague.jpg|thumb|]] '''हाकुगु मृत्यु बाय् ब्ल्याक डेथ''' (Black Death) मनू जातिया इतिहासय् दकलय् घातक महामारीमध्ये छगू खः। सन् १३४७ निसें १३५१ तक युरोप, एसिया व उत्तर अफ्रिका न्यंकं न्यंगु थ्व 'ब्युबोनिक प्लेग' (Bubonic Plague) महामारीं करोडौं मनूतय्गु ज्यान काल। == महामारीया कारण व विस्तार == * '''जीवाणु:''' थ्व महामारी ''यर्सिनिया पेस्टिस'' (Yersinia pestis) नामक ब्याक्टेरियाया कारणं जूगु खः। * '''वाहक:''' थ्व ल्वय् छुंइ (rats) च्वंपिं 'फ्लि' (fleas)या माध्यमं मनूय् पुनिगु खः। * '''विस्तार:''' मध्य एसिया निसें सुरु जूगु थ्व महामारी 'सिल्क रोड' (Silk Road) व व्यापारिक जहाज पाखें युरोप थ्यन। न्हापां इटालीया बन्दरगाह सहरतय्सं थुकिया तःच्वंगु प्रभाव सहः यायेमाल। == लक्षणत == ल्वागीतय् म्हय् क्वय् बियाकथंया लक्षणत खनेदइ: * म्हय् व गलय् तःधंगु प्वः (Buboes) वयेगु। * तच्वोक ज्वरो वयेगु व हि ल्हायेगु। * म्हया छ्यँगु (skin) हाकुया वयेगु, गुकिं यानाः थ्व महामारीयात '''ब्ल्याक डेथ''' धकाः नां बिल। == सामाजिक व आर्थिक प्रभाव == ब्ल्याक डेथया प्रभाव मध्यकालीन हलिंय् तसकं गम्भीर व व्यापक जुल: * '''जनसंख्या ह्रास:''' युरोपया करिब ३०% निसें ६०% जनसंख्या थ्वहे महामारीं यानाः सिनावन। * '''सामन्तवादया अन्त्य:''' मनूतय्गु ल्याः कम जुइवं ज्या याइपिं ज्यामिया माग थकाल। थुकिं यानाः 'सर्फडम' (Serfdom) वा बन्धक मजदूरी प्रथा कमजोर जुल अले मजदूरतय्सं अप्वः ज्याला (wages) कायेगु सुरु यात। * '''धार्मिक विचा:''' यक्व मनूतय्सं थ्व महामारीयात 'दैवी दण्ड' मानय् यात, धाःसा मेमेपिं मनूतय्सं स्थापित चर्चया शक्ति प्रति शंका यायेगु सुरु यात। थुकिं लिपा 'रिफर्मेसन' (Reformation) या निंतिं लँपु च्यात। * '''चिकित्सा विज्ञान:''' थ्व महामारी लिपा हे सार्वजनिक उसाँय्, क्वारेन्टाइन (Quarantine), व सफा यायेगु महत्त्व हलिं न्यंकं दयावल। == निवारण व क्वचा: == महामारी कम जुइत यक्व दँ माल। मनूतय्सं सहर पाखें तापाःक वनेगु, ल्वागीतय्त अलग (isolation) तयेगु, व व्यापार रोके यायेगु ज्या छ्यलाहलः। थ्व महामारीं युरोपया सामाजिक संरचना पूर्ण रूपं हिलाबिल। == लिधंसा == <references /> * Benedictow, Ole J. (2004). ''The Black Death 1346–1353: The Complete History''. * Horrox, Rosemary (1994). ''The Black Death''. {{Commonscat|Black Death}} [[Category:इतिहास]] [[Category:महामारी]] [[Category:चिकित्सा]] iqwibopz6bsf538wwtgxnajyjmh10iv 0 1047 1126976 1048708 2026-09-30T23:44:42Z Eukesh 11 1126976 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/अलेक्जेन्दर}} [[Image:Archaeological Site of Pella by Joy of Museums.jpg|thumb|upright=1.2|Archaeological site of [[Pella]]]] [[Image:Coin olympias mus theski.JPG|left|thumb|155px|Roman medallion depicting [[Olympias]]]] [[Image:Philip II of Macedon Ny Carlsberg Glyptotek IN2263.jpg|thumb|upright|[[Philip II of Macedon]]]] {{Infobox royalty | name = Alexander the Great | title = [[Basileus]] of [[Macedon]], [[Hegemony|Hegemon]] of the [[League of Corinth|Hellenic League]], [[Shahanshah]] of [[Persia]], [[Pharaoh]] of [[Ancient Egypt|Egypt]], [[Lord of Asia]] | image = Napoli BW 2013-05-16 16-24-01.jpg | caption = <small>Alexander fighting the Persian king [[Darius III of Persia|Darius III]]. From [[Alexander Mosaic]], [[Naples National Archaeological Museum]]</small> | succession = [[List of kings of Macedon|King of Macedonia]] | reign = 336–323 BC | predecessor = [[Philip II of Macedon|Philip II]] | successor = [[Alexander IV of Macedon|Alexander IV]]<br/>[[Philip III of Macedon|Philip III]] | succession1 = [[Pharaoh|Pharaoh of Egypt]] | reign1 = 332–323 BC | predecessor1 = [[Darius III]] | successor1 = [[Alexander IV of Macedon|Alexander IV]]<br/>[[Philip III of Macedon|Philip III]] | succession2 = [[Shahanshah|King of Persia]] | reign2 = 330–323 BC | predecessor2 = [[Darius III]] | successor2 = [[Alexander IV of Macedon|Alexander IV]]<br/>[[Philip III of Macedon|Philip III]] | succession3 = [[Lord of Asia|King of Asia]] | reign3 = 331–323 BC | predecessor3 = ''New office'' | successor3 = [[Alexander IV of Macedon|Alexander IV]]<br/>[[Philip III of Macedon|Philip III]] | othertitles = | full name = Alexander III of Macedon | native_lang1 = [[Greek language|Greek]] | native_lang1_name1 ={{plainlist | * Μέγας Ἀλέξανδρος{{cref|iii}} (Mégas Aléxandros, Great Alexander) * Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας (Aléxandros ho Mégas, Alexander the Great) }} | spouse = [[Roxana|Roxana of Bactria]]<br/>[[Stateira II|Stateira II of Persia]]<br/>[[Parysatis II|Parysatis II of Persia]] | issue = [[Alexander IV of Macedon|Alexander IV]] | house = [[Argead dynasty]] | house-type = Dynasty | father = [[Philip II of Macedon]] | mother = [[Olympias|Olympias of Epirus]] | birth_date = 20 or 21 July 356 BC | birth_place = [[Pella]], Macedon | death_date = 10 or 11 June 323 BC (aged 32)<!-- 32 years, 10 months and 20 days (approx) --> | death_place = [[Babylon]] | religion = [[Religion in ancient Greece|Greek polytheism]] }} '''अलेक्जेन्दर''' (Alexander the Great) प्राचीन ग्रीसया [[म्यासेदोनिया साम्राज्य]]या पलिस्थामि खः। वय्कःया जन्म ई.पू. ३५६ य् मेसेडोनियाया राजधानी पल्ला नगरय् जूगु खः। वय्कः जुजु फिलिप द्वितीय व रानी ओलम्पियासया काय् खः। वय्कःयात मचाबलय् हे प्रसिद्ध दार्शनिक अरस्तुं शिक्षा बियादीगु खः। ई.पू. ३३६ य् अबु मदयेधुंका २० दँ दु बिले अलेक्जेन्दर मेसेडोनियाया सिंहासनय् च्वनादिल। सिंहासनय् च्वने धुंकाः वय्कलं ग्रीसयात एकीकृत यानाः हलिम विजय अभियान सुरु यानादिल। वय्कः इतिहासया दक्ले कुशल सैन्य रणनीतिज्ञ व असाधारण सेनापतिमध्ये छम्हया कथं म्हसीका दयेकादीगु दु। थःगु सैन्य क्षमताया बलय् वय्कलं उगु ईया दक्ले तःधंगु व शक्तिशाली [[अकिमेनिद साम्राज्य]]यात पूर्ण रूपं पराजित यानादिल। वय्कःया साम्राज्य पश्चिमय् ग्रीस निसें पूर्वय् इजिप्ट, मेसोपोटामिया, इरान जुयाः उत्तर-पश्चिम भारतया सिन्धु खुसि तक्क थ्यन। थःगु मुक्कं जीवनय् यक्व भयानक युद्धत ल्वाःसां वय्कः गनं नं युद्धय् पराजित मजू। वय्कःया अभियानं ग्रीक संस्कृति, भाषा, कला व ज्ञानयात मुक्कं मध्य पूर्व व एसियाय् थ्यंकल, गुकियात "हेलेनिस्टिक काल" (Hellenistic period) धाइ। वय्कलं थःगु नामं इजिप्टया अलेक्जान्द्रिया थें ज्याःगु यक्व न्हुगु नगरत पलिस्था यानादिल। ई.पू. ३२३ य् बेबिलोन नगरय् ३२ दँ दुबिले वय्कः मदयादिल। वय्कःया अल्पायुइ जूगु निधन लिपा वय्कःया विशाल साम्राज्य वय्कःया सेनापतित दथुइ विभाजित जुल। अलेक्जेन्दरया ऐतिहासिक विजय व व्यक्तित्वं हलिम इतिहास, सैन्य विज्ञान व विश्व संस्कृतिइ तःधंगु स्थायी छाप त्वःताः वन। ==स्वयादिसँ== * [[प्राचीन यवन]] {{Commonscat|Alexander the Great}} [[पुचः:जीवनी]] [[पुचः:प्राचीन ग्रीस]] mru5zq3pagksq74d3apfgny9wkg8akr 0 1122 1126994 1054667 2026-10-01T09:44:05Z Eukesh 11 1126994 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/एरिस्तोतल}} [[Image:20160518 092 mieza nympheum.jpg|thumb|upright=1.2|School of Aristotle in [[Mieza, Macedonia|Mieza]]]] [[Image:Universal manual of ready reference - antiquities, history, geography, biography, government, law, politics, industry, invention, science, religion, literature, art, education and miscellany (1904) (14590266027).jpg|thumb|left|upright=0.8|"Aristotle tutoring Alexander" (1895) by [[Jean Leon Gerome Ferris]]]] [[Image:Aristoteles Louvre.jpg| thumb | upright=0.8 | [[Bust (sculpture)|Portrait bust]]]] {{Infobox philosopher | name=एरिस्तोतल | image=Aristotle Altemps Inv8575.jpg | caption= ईपू ३३० पाखेया रोमन प्रतिमा,</br> थ्व प्राचीन ग्रीक कलाकार लिसिप्पोसं दयेकादीगु</br> एरिस्तोतलया कँय्या प्रतिमाया नकल खः | birth_date=384 BC | birth_place=[[Stagira (ancient city)|Stagira]], [[Chalcidian League]] | death_date={{nowrap|322 BC (aged 61–62)}} | death_place=[[Chalcis]], [[Euboea]], [[Macedonia (ancient kingdom)#Empire|Macedonian Empire]] | education=[[Platonic Academy]] | era=[[Ancient Greek philosophy]] | region=[[Western philosophy]] | school_tradition={{Flatlist}} * [[Peripatetic school]] {{Endflatlist}} | notable_students = [[Alexander the Great]], [[Theophrastus]], [[Aristoxenus]] | main_interests={{Flatlist}} * [[Logic]]</br> * [[Physis|Natural philosophy]]</br> * [[Metaphysics]]</br> * [[Ethics]]</br> * [[Politics]]</br> * [[Rhetoric]]</br> * [[Aesthetics|Poetics]] {{Endflatlist}} | notable_ideas=एरिस्तोतलवाद {{collapsible list | title = Theoretical philosophy | [[Aristotelian logic]], [[syllogism]] | [[Four causes]] | [[Genus–differentia definition|Genus and differentia]] | [[Hylomorphism]], [[substance theory|substance]], [[essence]], [[accident (philosophy)|accident]] | [[Hypokeimenon]] | [[Potentiality and actuality]] | [[Aristotle's theory of universals|Theory of universals]] | [[Unmoved mover]] }} {{collapsible list | title = Natural philosophy | [[Aristotelian biology]] | [[Aristotelian physics]] | [[Common sense]] | [[Eternity of the world]] | [[Five wits]] | ''[[Horror vacui (physics)|Horror vacui]]'' | [[Classical elements#Aristotle|Theory of elements]], [[Aether (classical element)|aether]] | [[Rational animal]] }} {{collapsible list | title = Practical philosophy | [[Aristotelian ethics]] | [[Catharsis]] | [[Deliberative rhetoric|Deliberative]], [[epideictic]] and [[forensic rhetoric|forensic]] [[rhetoric]] | [[Enthymeme]] and [[Paradeigma]] | [[Family as a model for the state]] | [[Golden mean (philosophy)|Golden mean]] | [[Kyklos#Aristotle|Kyklos]] | [[Magnanimity]] | [[Mimesis]] | [[Natural slavery]] | [[Intellectual virtue]]s: [[sophia (wisdom)|sophia]], [[episteme]], [[nous]], [[phronesis]], [[techne]] | [[Three appeals]]: [[ethos]], [[logos]], [[pathos]] | [[Aristotle's views on women|Views on women]] }} |notable_works= {{Flatlist}} * ''[[Organon]]'' * [[Physics (Aristotle)|''Physics'']] * [[Metaphysics (Aristotle)|''Metaphysics'']] * ''[[Nicomachean Ethics]]'' * [[Politics (Aristotle)|''Politics'']] * [[Rhetoric (Aristotle)|''Rhetoric'']] * [[Poetics (Aristotle)|''Poetics'']] {{Endflatlist}} |native_name={{nobold|Ἀριστοτέλης}}|native_name_lang=el}} '''एरिस्तोतल''' वा '''अरस्तू''' (ग्रीक भासय्: Ἀριστοτέλης अरिस्तोतेल्स; ३८४-३२२ ईसा पूर्व) छम्ह प्राचीन यूनानी दार्शनिक व बहुश्रुत (यक्व ख्यलय् विशेष ज्ञान दूम्ह मनू) खः। वय्कःया च्वखँय् प्राकृतिक विज्ञान, दर्शन, भाषा विज्ञान, अर्थशास्त्र, राजनीति, मनोविज्ञान व कलाया ख्यलय् स्वापू दूगु थीथी विषयतेगु छगू विस्तृत विवरणया झ्वः दु। एथेन्सया लिसेयुमय् दर्शनशास्त्रया पेरिपेतेतिक अकादमी (ब्वनेकुथि)या पलिस्थामिया भूमिकाय् वय्कलं व्यापक एरिस्तोतलवादया परम्परा न्ह्यथनादिल। थ्व ब्वनेकुथिं आधुनिक विज्ञानया विकासया निंतिं आधार दयेकीगु ज्या यात। एरिस्तोतलया जीवनया बारेय् म्हो जक जानकारी दु। वय्कःया जन्म ग्रीक शास्त्रीय कालय् उत्तरी ग्रीसया स्त्यागिरा नगरय् जूगु खः। वय्कः मचाबिले हे वय्कःया अबु निकोमाचस मदयादिल। वय्कःया पालन-पोषण छम्ह अभिभावकं याःगु खः। झिन्न्हे दँ वा झिन्च्या दँ दुबिले वय्कः एथेन्सय् [[प्लेतो]]या अकादमीय् दुथ्यानादिल व ३७ दँ दुबिले तक वय्कः अन हे च्वनादिल(३४७ ईसा पूर्व पाखे)। प्लेतो मदयेधुंका वय्कलं एथेन्स त्वताः मेसेदोनया फिलिप द्वितीयया इनापय् ३४३ ईसा पूर्वय् फिलिपया काय् [[अलेक्जेन्दर]]या दीक्षा न्ह्यथनादिल। वय्कलं लिसेयुमय् छगू सफूधुकूया पलिस्था यानादिल। थन वय्कलं पपाइरस भ्वंतं दयेकातःगु [[हिनासफू]] (स्क्रोल)य् थःगु यक्व ज्या/विचाः लिपिबद्ध यानादिल। वय्कलं थःगु विचाः च्वखनय् पिथनेत यक्व बांलाःगु ग्रन्थ व संवाद च्वयादीसाँ वय्कःया सकल च्वखँया स्व ब्वय् छब्व जक थौंया इलय् ल्यंगु दु। थथे ल्यनाच्वंगु च्वखँ ध्वाया पिथनेत वय्कलं कुतः यानामदी। वय्कलं थः स्वया न्ह्यःया थीथी दर्शनतेगु छगू जटिल संश्लेषण प्रदान यानादिल। वय्कःया शिक्षा व जांचया पद्धतिं हलिलय् महत्वपूर्ण प्रभाव त्वतूगु दु। वय्कःया ज्याय् समकालीन दार्शनिकतेसं चर्चा यायेगु चलन दु। एरिस्तोतलया विचातेसं मध्ययुगीन युरोपया विद्वत्ताय् तःधंगु छाप त्वतूगु दु। वय्कःया भौतिक विज्ञानय् प्रभाव युरोपया लिपांगु पुरातन युग, प्रारम्भिक मध्य युग निसें पुनर्जागरण तक दयाच्वन। युरोपया ज्ञानोदय काल (Enlightenment) व शास्त्रीय यान्त्रिकीया सिद्धान्तया विकास नापं वय्कःया सिद्धान्त न्हूगु सिद्धान्तं प्रतिस्थापित जुल। वय्कलं मध्य युगय् यहूदी-इस्लामी दर्शन नापं ईसाई धर्मशास्त्र, विशेष रूपं प्रारम्भिक चर्चया नियोप्लेतोनिज्म व क्याथलिक चर्चया शैक्षिक परम्परायात प्रभावित यात। वय्कःयात मध्ययुगीन मुस्लिम विद्वानतेगु दथुइ "न्हापांम्ह गुरु"या रूपय् व थमस एक्विनास थें न्याम्ह मध्ययुगीन ईसाइतेगु दथुइ "दार्शनिक"या रूपय् हनिगु या। वय्कःयात चिनाखँमि दान्तें "सःस्युपिनिगु गुरु" (the master of those who know) धकाः सम्बोधन याःगु दु। वय्कःया ज्याय् हलिंया दकले न्हापांगु तर्क(logic)या औपचारिक अध्ययन दु, व पीटर एबेलार्ड व जीन बुरिडन थें न्याःपिं मध्ययुगीन विद्वानतेसं वय्कःया ज्याया अध्ययन यानादीगु दु। तर्कय् वय्कःया प्रभाव १९गू शताब्दी तक दयाच्वन। थ्व नापं वय्कःया नैतिकताया ख्यलय् प्रभाव सदा दयाच्वन व सदाचार नैतिकता (virtue ethics)या आधुनिक आगमन नापं वय्कःया ज्याय् न्हूगु रुचि विकशित जूगु दु। == लिधंसा == {{reflist|}} {{Commonscat|Aristotle}} [[पुचः:जीवनी]] c78apm5rlilfmsf8rvd96tm8g9z20nz 0 1544 1126986 1114149 2026-10-01T00:04:57Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[साउदी अरबिया]] to [[साउदी अरब]] 1114149 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/साउदी अरबिया}} [[Image:Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|center]] [[Image:Saudi Arabia (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|frameless]] '''साउदी अरब''' छगू मध्य पूर्वीय देय्‌ ख। ==इतिहास== ==भूगोल== {| class="wikitable" border="1" ! प्रान्त ! राजधानी ! अमिर |- | '''[[अलरीआज़ प्रान्त]]''' | '''[[अलरीआज़]]''' | '''अमिर [[सलमान बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[मकथ अलमकरमथ प्रान्त]]''' | '''[[मकथ अलमकरमथ]]''' | '''अमिर [[ख़ालिद अलफ़ीसल बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलमदीनथ अलमनोरथ प्रान्त]]''' | '''[[अलमदीनथ अलमनोरथ]]''' | '''अमिर [[अबदु अलाज़ीज़ बिन माजद बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलकसीम प्रान्त]]''' | '''[[बरीदथ]]''' | '''अमिर [[फ़ैसल बिन बिंदर बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलशरकीथ प्रान्त]]''' | '''[[अलदमाम]]''' | '''अमिर [[मुहम्मद बिन फ़्हद बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[हाइल प्रान्त]]''' | '''[[हाइल]]''' | '''अमिर [[साओद बिन अबदु अलमहसन बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[जाज़ान प्रान्त]]''' | '''[[जाज़ान]]''' | '''अमिर [[मुहम्मद बिन नासिर बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[असीर प्रान्त]]''' | '''[[भा]]''' | '''अमिर [[फ़ैसल बिन ख़ालिद बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलबाहथ प्रान्त]]''' | '''[[अलबाहथ]]''' | '''अमिर [[मुहम्मद बिन साओद बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[तबोक प्रान्त]]''' | '''[[तबोक]]''' | '''अमिर [[फ़्हद बिन सुलतान बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[नजरां प्रान्त]]''' | '''[[नजरां]]''' | '''अमिर [[मशाल बिन अबदालल्ह बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलजोफ़ प्रान्त]]''' | '''[[सकाका]]''' | '''अमिर [[फ़्हद बिन बदर बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलहदोद अलशमालीथ प्रान्त]]''' | '''[[उरार]]''' | '''अमिर [[अबदु अलल्ह बिन अबदु अलाज़ीज़ बिन मसाआद अल साओद]]''' |} ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{देय्‌ च्वसु|साउदी अरब}} [[पुचः:देय्‌]] [[पुचः:देय्]] gaxaytwdnvt9k17yowmb6lgy4zom9ng 1126990 1126986 2026-10-01T00:11:36Z Eukesh 11 1126990 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/साउदी अरबिया}} [[Image:Saudi Arabian national anthem, performed by the United States Navy Band.oga|center]] [[Image:Saudi Arabia (orthographic projection).svg|frameless]] [[Image:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|frameless]] '''साउदी अरब''' (Saudi Arabia), आधिकारिक रूपं साउदी अरब साम्राज्य, दक्षिण-पश्चिम एसियाया [[अरब प्रायद्वीप]]य् लाःगु दक्ले तःधंगु देय् खः। थुकिया उत्तर-पश्चिमय् [[जोर्डन]], उत्तर व उत्तर-पूर्वय् [[इराक]] व [[कुवेत]], पूर्वय् [[कतार]], [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] व [[फारसया खाडी]], दक्षिण-पूर्वय् [[ओमान]], दक्षिणय् [[येमेन]] व पश्चिमय् [[लाल सागर]] ला। थ्व देय्या मू व दक्ले तःधंगु नगर [[रियाद]] खः, गुगु थुकिया राजधानी व राजनीतिक, सास्कृतिक तथा आर्थिक केन्द्र खः। साउदी अरबया कुल क्षेत्रफल २१,४९,६९० वर्ग किलोमिटर दु व थनया जनसंख्या ३ कोटी ५० लखः स्वया अप्वः दु। थनया आधिकारिक भाषा [[अरबी भाषा]] खः व थनया राष्ट्रिय धर्म इस्लाम धर्म खः। भौगोलिक रूपं साउदी अरब मुख्य रूपं विशाल मरुभूमि, सुखा पहाड व उच्च पठारं जाःगु दु, गन रुब अल खली (Rub' al Khali) हलिमया दक्ले तःधंगु फिया मरुभूमिइ छगू, ला। साउदी अरब इस्लाम धर्मया न्हापांगु व पवित्रतम जन्मभूमि खः, गन मक्का व मदिना थें ज्याःगु इस्लामया निगु दक्ले पवित्र धार्मिक थायत ला। दँय्-दच्छि हलिंन्यंकया लखौं मुस्मांत थन हज (Hajj) व उमराह यायेत थ्यंकेगु या। ऐतिहासिक रूपं सन् १९३२ य् इब्न साउद (Ibn Saud) नं थी-थी अरब क्षेत्रतय्त छप्पं यानाः आधुनिक साउदी अरब साम्राज्यया पलिस्था यानादीगु खः। थ्व देसय् निरंकुश राजतन्त्र (Absolute Monarchy) दु, गन अल साउद (House of Saud) राजवंशं शासन याइ। सन् १९३८ य् थन खनिज चिकंया (petroleum) तःधंगु भण्डार लुयावःगु खः, गुकिं यानाः थ्व देय् हलिमया मू तेल निर्यातक देसय् परिणत जुल। साउदी अरब गल्फ कोअपरेशन काउन्सिल (GCC) या संस्थापक दुजः व ओपेक (OPEC) या छगू मू नेतृत्वकर्ता देय् खः। थौंकन्हे थ्व देसं थःगु अर्थव्यवस्थायात चिकंय् जक सीमित मयासे विविधता हयेत "भिजन २०३०" (Vision 2030) नांया तःधंगु रूपान्तरणकारी विकास योजना न्ह्याकाच्वंगु दु। थ्व देसय् अरबी संस्कृति, इस्लाम परम्परा व बदुइन (Bedouin) जीवनशैलीया तःधंगु प्रभाव खनेदु। साउदी अरब हलिम उर्जा सुरक्षा, इस्लामी हलिम व मध्य पूर्वी राजनीतिइ तस्कं महत्त्वपूर्ण व प्रभावशाली देय् खः। ==भूगोल== {| class="wikitable" border="1" ! प्रान्त ! राजधानी ! अमिर |- | '''[[अलरीआज़ प्रान्त]]''' | '''[[अलरीआज़]]''' | '''अमिर [[सलमान बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[मकथ अलमकरमथ प्रान्त]]''' | '''[[मकथ अलमकरमथ]]''' | '''अमिर [[ख़ालिद अलफ़ीसल बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलमदीनथ अलमनोरथ प्रान्त]]''' | '''[[अलमदीनथ अलमनोरथ]]''' | '''अमिर [[अबदु अलाज़ीज़ बिन माजद बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलकसीम प्रान्त]]''' | '''[[बरीदथ]]''' | '''अमिर [[फ़ैसल बिन बिंदर बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलशरकीथ प्रान्त]]''' | '''[[अलदमाम]]''' | '''अमिर [[मुहम्मद बिन फ़्हद बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[हाइल प्रान्त]]''' | '''[[हाइल]]''' | '''अमिर [[साओद बिन अबदु अलमहसन बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[जाज़ान प्रान्त]]''' | '''[[जाज़ान]]''' | '''अमिर [[मुहम्मद बिन नासिर बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[असीर प्रान्त]]''' | '''[[भा]]''' | '''अमिर [[फ़ैसल बिन ख़ालिद बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलबाहथ प्रान्त]]''' | '''[[अलबाहथ]]''' | '''अमिर [[मुहम्मद बिन साओद बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[तबोक प्रान्त]]''' | '''[[तबोक]]''' | '''अमिर [[फ़्हद बिन सुलतान बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[नजरां प्रान्त]]''' | '''[[नजरां]]''' | '''अमिर [[मशाल बिन अबदालल्ह बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलजोफ़ प्रान्त]]''' | '''[[सकाका]]''' | '''अमिर [[फ़्हद बिन बदर बिन अबदु अलाज़ीज़ अल साओद]]''' |- | '''[[अलहदोद अलशमालीथ प्रान्त]]''' | '''[[उरार]]''' | '''अमिर [[अबदु अलल्ह बिन अबदु अलाज़ीज़ बिन मसाआद अल साओद]]''' |} ==स्वयादिसँ== * [[मध्यपूर्व]] [[पुचः:देय्‌]] [[पुचः:देय्]] [[en:Saudi Arabia]] 5cm9ustnjqmxqpl2lrboeoqmg77l72r 0 1552 1126988 1110657 2026-10-01T00:06:00Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[संयुक्त अरब ईमिरेट्स्]] to [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] 1110657 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/संयुक्त अरब ईमिरेट्स्}} ==ईतिहास== ==भूगोल== ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] g2urlavk0tonsd6fqhkk9gy1gifkh66 1126993 1126988 2026-10-01T00:22:40Z Eukesh 11 1126993 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/संयुक्त अरब ईमिरेट्स्}} '''संयुक्त अरब इमिरेट्स''' (United Arab Emirates / UAE) दक्षिण-पश्चिम एसियाया अरब प्रायद्वीपय् लाःगु छगू समृद्ध व आधुनिक देय् खः। थुकिया पूर्व व दक्षिणय् [[साउदी अरब]], दक्षिण-पूर्वय् [[ओमान]], व उत्तरय् [[फारसया खाडी]] ला। थ्व देय् न्हेगू थीथी अमिरात (Emirates) - अबु धाबी, दुबई, शारजहां, अजमान, उम्म अल-कुवैन, रास अल-खैमाह व फुजैराह स्वानाः दयेकातःगु छगू संघीय संवैधानिक राजतन्त्र खः। थ्व देय्या राजधानी [[अबु धाबी]] खः धाःसा [[दुबई]] थनया दक्ले तःधंगु व हलिम प्रसिद्ध आर्थिक तथा व्यापारिक नगर खः। थ्व देय्या कुल क्षेत्रफल ८३,६०० वर्ग किलोमिटर दु व थनया जनसंख्या ९५ लखः स्वया अप्वः दु, गुकिलि अप्वः थें वैदेशिक ज्या-याइपिं ला। थनया आधिकारिक भाषा अरबी भाषा खः व राष्ट्रिय धर्म इस्लाम धर्म खः। भौगोलिक रूपं संयुक्त अरब इमिरेट्स मुख्य रूपं मरुभूमि, समुद्र सिथया ख्यः व हाजर गुंझ्वलं जाःगु दु। १९गू शताब्दी निसें २०गू शताब्दीया मध्य तक्क थ्व क्षेत्र बेलायती संरक्षणय् (Trucial States) च्वन, व लिपा सन् १९७१ या डिसेम्बर २ खुनु थुकियात छगू स्वतन्त्र संघीय राष्ट्रया रूपय् पलिस्था यात। थ्व देसय् प्राकृतिक ग्यास व खनिज चिकंया (petroleum) तःधंगु भण्डार दु, गुकिं थुकिया अर्थव्यवस्थायात हलिमया दक्ले तःमि व उच्च आय दुगु देसय् परिणत यात। थौंकन्हे थ्व देसं थःगु अर्थव्यवस्थायात चिकं जकय् सीमित मयासे पर्यटन, वित्त, प्रविधि, उड्डयन व अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार ख्यलय् तःधंगु सफलता हासिल याःगु दु। दुबईइ च्वंगु हलिमया दक्ले तःजाःगु छेँ बुर्ज खलिफा (Burj Khalifa) व भव्य पूर्वाधारतेसं थ्व देय्या आधुनिक प्रगति क्यनि। थन अरबी संस्कृति, इस्लामी परम्परा व आधुनिक हलिम जीवन शैलीया सन्तुलित व अद्वितीय संगम खनेदु। संयुक्त अरब इमिरेट्स संयुक्त राष्ट्र संघ, गल्फ कोअपरेशन काउन्सिल (GCC) व ओपेक (OPEC) या छगू मू व प्रभावशाली दुजः देय् खः। थ्व देय् मध्य पूर्व व हलिम राजनीति, उर्जा, व अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारया दृष्टिं तस्कं महत्त्वपूर्ण केन्द्र खः। ==स्वयादिसँ== * [[अरब प्रायद्विप]] [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] cnfibsfleahcc586tdqz7f0tyd8iknh 0 1578 1126950 1100917 2026-09-30T20:01:52Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[म्यासेडोनिया]] to [[उत्तर म्यासेदोनिया]] 1100917 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/म्यासेडोनिया}} [[Image:PreMacedon.png|thumb|left|Tribal ethnes in the Southern Balkans prior to the expansion of Macedon]] [[Image:Ancientbitola.jpg|thumb|[[Heraclea Lyncestis]]]] [[Image:66-manasses-chronicle.jpg|thumb|upright|left|Miniature from the [[Constantine Manasses|Manasses Chronicle]]]] ==ईतिहास== ==भूगोल== ==अर्थतन्त्र== ==राजनीति== {{देय्}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] dwir87thg5mv5s0l7ittdnz1ytoxo6v 1126952 1126950 2026-09-30T20:12:06Z Eukesh 11 1126952 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/म्यासेडोनिया}} [[Image:PreMacedon.png|thumb|left|Tribal ethnes in the Southern Balkans prior to the expansion of Macedon]] [[Image:Ancientbitola.jpg|thumb|[[Heraclea Lyncestis]]]] [[Image:66-manasses-chronicle.jpg|thumb|upright|left|Miniature from the [[Constantine Manasses|Manasses Chronicle]]]] '''उत्तर म्यासेदोनिया''' (North Macedonia), आधिकारिक रूपं उत्तर म्यासेदोनिया गणराज्य, दक्षिण-पूर्वी युरोपया [[बाल्कन प्रायद्वीप]]य् लाःगु छगू भूपरिपेष्ठित देय् खः। थुकिया उत्तरय् [[कोसोभो]] व [[सर्बिया]], पूर्वय् [[बुल्गेरिया]], दक्षिणय् [[ग्रीस]] व पश्चिमय् [[अल्बानिया]] ला। थ्व देय्या आधिकारिक भाषा [[म्यासेदोनियन भाषा]] खः, गुगु दक्षिण स्लाभिक भाषा परिवारय् ला, व थन अल्बानियन भाषायात नं छुं क्षेत्रय् आधिकारिक मान्यता बियातःगु दु। थुकिया मू व दक्ले तःधंगु नगर स्कोप्ये (Skopje) खः, गुगु थ्व देय्या राजधानी व राजनीतिक, सास्कृतिक व आर्थिक केन्द्र खः। थ्व देशया कुल क्षेत्रफल २५,७१३ वर्ग किलोमिटर ति दु व थनया मनूल्या १८ लखः स्वया अप्वः दु। भौगोलिक रूपं थ्व देसय् गुंच्वः, स्वनिगः, व खुसितेसं जाः; ओहरिद ताल (Lake Ohrid) व प्रेस्पा ताल थनया मू व प्राकृतिक रूपं महत्वपूर्ण ताल खः। ओहरिद ताल व ओहरिद नगरयात युनेस्को (UNESCO) हलिम सम्पदा धलखय् सूचीकृत यानातःगु दु। ऐतिहासिक रूपं थ्व क्षेत्र [[प्राचीन म्यासेदोनिया]], [[रोमन साम्राज्य]], [[बाइजन्टाइन साम्राज्य]] व [[ओटोमन साम्राज्य]]या ब्व जुयाच्वन। निक्वःगु हलिम युद्ध लिपा थ्व देय् [[युगोस्लाभिया]]या छगू समाजवादी गणराज्यया रूपय् स्थापित जुल। सन् १९९१ य् युगोस्लाभियाया विघटन नापं थ्व देसं शान्तिपूर्ण रूपं स्वतन्त्रता प्राप्त यात व "म्यासेदोनिया गणराज्य" नां यात। ग्रीस नाप जूगु नांया तःहाकःगु विवाद लिपा सन् २०१९ य् प्रेस्पा सम्झौता (Prespa agreement) मार्फत थ्व देय्या नां आधिकारिक रूपं "उत्तर म्यासेदोनिया" जुल। उत्तर म्यासेदोनिया सन् २०२० य् नेटो (NATO) या ३०गू दुजः देय् जुल व थ्व युरोपेली संघया (European Union) आधिकारिक उम्मेदवार देय् खः। थनया मुख्य धर्म पूर्वी अर्थोडक्स इसाई खः सां अल्बानियन मूलया नागरिकतेसं इस्लाम धर्म नालातःगु दु। थनया अर्थव्यवस्था उद्योग, बुंज्या, व सेवा ख्यलय् आधारित दु। उत्तर म्यासेदोनिया थःगु समृद्ध इतिहास, सांस्कृतिक विविधता व प्राकृतिक सौन्दर्यया निंतिं बाल्कन क्षेत्रय् म्हसीका दयेकातःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[युरोप]] {{देय्}} [[पुचः:दे]] [[पुचः:देय्]] fa6bs5182fnja81tm5cqf2o30vqjc90 0 62905 1126944 1117303 2026-09-30T19:10:39Z Eukesh 11 1126944 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/स्पार्ता}} [[Image:Eurotas.JPG|thumb|left|Eurotas River]] [[Image:Menelaion.jpg|thumb|upright=1.25|Hollow Lacedaemon. Site of the Menelaion, the ancient shrine to Helen and Menelaus constructed in the Bronze Age city that stood on the hill of [[Therapnes|Therapne]]]] [[Image:Antique Map of Classical City of Sparta.jpg|thumb|right|Antique map of classical city of Sparta (based on ancient sources and not archaeology).]] {{Infobox Former Country |native_name = Σπάρτη |conventional_long_name = स्पार्ता |common_name = स्पार्ता |continent = Europe |region = भूमध्यसागरीय |country = युनान |era = क्लासिकल एन्टिक्विटी |government_type = राजतन्त्र |year_start = इ॰पू॰ ११गू शताब्दी |year_end = इ॰ पू॰ ३७१ |event_start = [[दोरियन कब्जा]] |date_start = |event_end = [[कालिआसया शान्ति]] |date_end = |event1 = [[पेलोपोनेसियन लीग]] |date_event1 = ५४६-३७१ BC |p1 = युनानी ख्युं काल |s1 = थीब्स |s2 = Achaean League |s3 = Antigonid dynasty |image_coat = |image_map = Sparta territory.jpg |image_map_caption = प्राचीन स्पार्ताया लागा |capital = स्पार्ता |common_languages = [[दोरिक युनानी]] |religion = [[प्राचीन युनानी धर्म]] }} '''स्पार्ता''' ([[दोरिक युनानी]]: {{polytonic|Σπάρτᾱ}} ''Spártā'', [[एत्तिक युनानी]]: {{polytonic|Σπάρτη}} ''Spártē'') छगू [[दोरियन युनानी]] [[सैन्यवादी|सैन्य]] राज्य ख। थ्व राज्य दक्ले न्हापां [[लाकोनिया]]य् अवस्थित दुगु खने दु। थ्व [[सिटी-स्टेट]] सैन्य तालिमय् दक्ले न्ह्य लागुलिं थ्व राज्य युनानी साम्राज्यय् दक्ले बल्लागु सेना दुगु खने दु। [[एथेनियन साम्राज्य]] व [[एखेमेनिद साम्राज्य]] नाप युद्धय् त्याये धुंका थ्व राज्यं थःयात प्राचीन युनानया प्राकृतिक संरक्षकया कथं कायेगु यात।<ref name="bost">The Macedonian Empire: the era of warfare under Philip II and Alexander the Great, 359-323 B.C. - James R.</ref> [[Laconia]] or [[Lacedaemon]] ({{polytonic|Λακεδαίμων}}) was the name of the wider [[city-state]] centered at the city of Sparta, though the name "Sparta" is now used for both. The [[Kings of Sparta]] were believed to be the direct descendants of [[Heracles]].<ref>"The Spartan tradition in European thought", Elizabeth Rawson - p.</ref> स्पार्ताया नगर लेकोनियन समथर बँया दक्षिणी भागय् युरोतास खुसिया जवःगु सिथय् दयाच्वन। स्पार्ताया स्वंगु सिथय् गुँ दूगुलिं सामरिक कथं थ्व थाय् महत्त्वपूर्ण जुयाच्वन। ==लिधंसा== {{reflist}} k9u2k4xefwr4ehxmbdu4w0xksyj57fn 0 69268 1126959 1100916 2026-09-30T20:16:13Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[म्यासेडोनियन भाषा]] to [[म्यासेदोनियन भाय्]] 1100916 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/म्यासेडोनियन भाषा}} [[Image:Slavic languages tree.svg|thumb|left|upright=1.25|alt=Language-tree graph|Classification of Macedonian within the [[Balto-Slavic languages|Balto-Slavic]]]] [[Image:Denasalization of yuses in the Macedonian recension of OCS.svg|left|thumb|Denasalization of [[yus]]]] [[Image:Krste P. Misirkov.jpg|thumb|upright|[[Krste Petkov Misirkov]]]] {{language |name={{PAGENAME}} }} '''{{PAGENAME}}''' छगू भाषा ख। ==वर्गीकरण== {{PAGENAME}}या भाषिक वर्गीकरण। ==ल्हाइगु थाय्== {{PAGENAME}} भाषा ल्हाइगु मू थाय् __ ख। थ्व भाषायात ___ आधिकारिक भाषाया कथं छ्यलिगु या। हलिमय् थ्व भाषा ल्हाइपिनिगु ल्याखँ __ दु। ==साहित्य== {{PAGENAME}} भाषाया साहित्य ==भाषाया खँग्वःया दसु== ==स्वयादिसँ== *[[भाषा]] *[[साहित्य]] ==लिधँसा== {{reflist}} {{भाषाधलः}} h252rruu2czxivbd2f0jvu1kuoyzufe 1126962 1126959 2026-09-30T20:21:00Z Eukesh 11 1126962 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/म्यासेडोनियन भाषा}} [[Image:Slavic languages tree.svg|thumb|left|upright=1.25|alt=Language-tree graph|Classification of Macedonian within the [[Balto-Slavic languages|Balto-Slavic]]]] [[Image:Denasalization of yuses in the Macedonian recension of OCS.svg|left|thumb|Denasalization of [[yus]]]] [[Image:Krste P. Misirkov.jpg|thumb|upright|[[Krste Petkov Misirkov]]]] {{language |name={{PAGENAME}} }} म्यासेदोनियन भाय् दक्षिण-पूर्वी युरोपया बाल्कन क्षेत्रय् ल्हाइगु छगू मू दक्षिण साल्भिक भाय् खः। थ्व भाय् मुख्य रूपं [[उत्तर म्यासेदोनिया]] देसय् ल्हाइ, गन थुकियात आधिकारिक राज्यभाषाया दर्जा बियातःगु दु। थुकिया नापं सर्बिया, अल्बानिया, बुल्गेरिया व ग्रीसया छुं भागय् च्वंपिं म्यासेदोनियन अल्पसंख्यक मनूतेसं नं थ्व भाय् छ्येलिगु या। हलिंन्यंक १५ निसें २० लखःति मनूतेसं म्यासेदोनियन भाय् थःगु मू भाषाया रूपय् ल्हाइगु या। थ्व भाय् भारोपेली (Indo-European) भाषा परिवारया स्लाभिक कचा दुने ला। भासिक दृष्टिं थ्व भाय् बुल्गेरियन भाय् नाप तस्कं नापंया स्वापू दु, छाय् धाःसा स्लाभिक भाषा पुचलय् थुपिं निगु भाषाय् जक विभक्तिया (case endings) हाकः म्हो जुयाः निश्चित सर्वनाम/प्रत्यय (definite articles) खँग्वःया लिउने स्वायेगु विशेष प्रणाली दु। म्यासेदोनियन भाय् च्वयेगु निंतिं [[सिरिलिक लिपि]] या छगू विशेष म्यासेदोनियन संस्करण छ्येलिगु या, गुकिलि ३१ग्वः आखःत दइ। थ्व आधुनिक मानकीकृत भाषाया पलिस्था व विकास २०गू शताब्दीया मध्यय्, विशेष यानाः निक्वःगु हलिम युद्ध लिपा युगोस्लाभियाया दुने म्यासेदोनिया गणराज्य पलिस्था जुयेधुंकाः जूगु खः। थ्व भाषाया आधुनिक साहित्य, व्याकरण व कोश निर्माणय् क्रस्ते मिसिर्कोभ (Krste Misirkov) व ब्लाजे कोनेस्की (Blaže Koneski) थें ज्याःपिं विद्वानतेगु तःधंगु योगदान दु। म्यासेदोनियन भासय् समृद्ध मौखिक परम्परा, लोक साहित्य, म्ये व आधुनिक साहित्यया तःधंगु भण्डार दु। थौंकन्हे उत्तर म्यासेदोनियाया शिक्षा, सञ्चार माध्यम, प्रशासन व सरकारी ज्याझ्वलय् थ्व हे भाषाया छ्येलिज्य जुइ। थ्व भाय् बाल्कन प्रायद्वीपया भाषिक व सांस्कृतिक विविधतायात क्यनिगु छगू दसु खः। ==स्वयादिसँ== *[[भाषा]] *[[साहित्य]] ==लिधँसा== {{reflist}} {{भाषाधलः}} lpuw7vjic06w0y6i0dakln9uy7hq5yk 0 309059 1126942 1126881 2026-09-30T19:09:32Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[क्लासिकल एथेन्स]] to [[प्राचीन एथेन्स]] 1126881 wikitext text/x-wiki '''क्लासिकल एथेन्स''' (Classical Athens) प्राचीन ग्रीसया एथेन्स नगर-राज्यया (Polis) ई.पू. ५गू व ४गू शताब्दीया स्वर्ण युग खः। थ्व ईलय् दूगु ग्रीक तजिलजिं हलिं संस्कृति, राजनीति व दर्शनय् तःधंगु प्रभाव लाकल। थ्व ईलय् एथेन्सं राजनीतिक, सैनिक, सांस्कृतिक व बौद्धिक ख्यलय् पाश्चात्य हलिंया नेतृत्व याःगु खः। एथेन्सयात हलिमया दक्ले न्हापांगु प्रत्यक्ष लोकतन्त्रया (Direct Democracy) जन्मदाताया कथं म्हसीकी, गन एथेन्सया नागरिकतेसं प्रत्यक्ष रूपं सभाय् च्वनाः कानून दयेकेगु व नियम निर्णय यायेगु अधिकार दयेकातल। थ्व स्वर्ण युगया मू नायक प्रसिद्ध नेता पेरिक्लेज (Pericles) खः, गुम्हेस्यां एथेन्सया प्रजातन्त्र, कला व वास्तुकलायात सर्वोच्च शिखरय् थ्यंकादिल। थ्व हे ईलय् [[एक्रोपोलिस]] (Acropolis) य् प्रसिद्ध पार्थेनन (Parthenon) देगः दयेकेगु ज्या जुल। क्लासिक एथेन्स दर्शनशास्त्रया मू केन्द्र खः, गन [[सोक्रेटिस]] (Socrates), [[प्लेटो]] (Plato), व [[अरस्तु]] (Aristotle) थें ज्याःपिं महान् दार्शनिकतेसं विचाःया न्हूगु लँपु चायेकादिल। थ्व हे ईलय् रङ्गमञ्च कलाया तःधंगु विकास जुल व एसकिलस, सोफोक्लिस, युरिपिडिस व अरिस्टोफेनिस थें ज्याःपिं महान् नाटककारतेसं दुखान्त व सुखान्त/न्हिलाः नाटकत च्वयादिल। एथेन्सं ग्रिको-पर्सियन युद्धय् (Greco-Persian Wars) फारसी साम्राज्ययात बुकाः देलियन लिगया (Delian League) नेतृत्व यात। अथे जुसां थ्व समाजय् मिसात, विदेशीत व दासतेत राजनीतिक अधिकार बियातःगु मदु। एथेन्स व थुकिया मुख्य प्रतिद्वन्द्वी स्पार्टा (Sparta) दथुइ जूगु ताःहाकःगु [[पेलोपोनेसियन हताः]](Peloponnesian War)या लिच्वः कथं एथेन्सया राजनीतिक प्रभुत्वयात कमजोर दयेकल। लिपा ई.पू. ३३८ य् म्यासेडोनियाया जुजु फिलिप द्वितीयं एथेन्सयात थःगु अधीनय् लाकल। क्लासिक एथेन्सया विचाः, कला व राजनीतिक प्रणालीं आधुनिक पश्चिम सभ्यता व आधुनिक लोकतन्त्रया मू आधार दयेकेगु ज्या याःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[इतिहास]] [[पुचः:प्राचीन ग्रीस]] [[en:Classical Athens]] qibw2j28jvqaojlgp5kdu1a8t2amb4q 0 309097 1126943 2026-09-30T19:09:32Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[क्लासिकल एथेन्स]] to [[प्राचीन एथेन्स]] 1126943 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[प्राचीन एथेन्स]] kw7czowuigytb2lsv27aru0jmaqb3m1 0 309098 1126951 2026-09-30T20:01:53Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[म्यासेडोनिया]] to [[उत्तर म्यासेदोनिया]] 1126951 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[उत्तर म्यासेदोनिया]] ao733e7mlz7ioocfx0pxpk5tgxxnn8b 1126953 1126951 2026-09-30T20:13:10Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[म्यासेडोनिया]] to [[म्यासेदोनिया]] 1126951 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[उत्तर म्यासेदोनिया]] ao733e7mlz7ioocfx0pxpk5tgxxnn8b 1126957 1126953 2026-09-30T20:15:03Z Eukesh 11 Removed redirect to [[उत्तर म्यासेदोनिया]] 1126957 wikitext text/x-wiki म्यासेदोनिया खँग्वःया क्वसं बियातःगु अर्थ जुइफु * [[उत्तर म्यासेदोनिया]], आधुनिक देय् * [[प्राचीन म्यासेदोनिया]] * [[म्यासेदोनियन साम्राज्य]] * ग्रीसया म्यासेदोनिया j8wc0xfg04afel12lenme5auxvg6phu 0 309099 1126954 2026-09-30T20:13:10Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[म्यासेडोनिया]] to [[म्यासेदोनिया]] 1126954 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[म्यासेदोनिया]] 5vq1kq7e9o2bx7ml0pndteunr29o5jx 0 309100 1126956 2026-09-30T20:14:37Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[मेसेडोनियन साम्राज्य]] to [[म्यासेदोनियन साम्राज्य]] 1126956 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[म्यासेदोनियन साम्राज्य]] jx76p3eacczdwkma3tb7zuf1gwnue7h 0 309101 1126958 2026-09-30T20:15:22Z Eukesh 11 Redirected page to [[बिजन्तिन साम्राज्य]] 1126958 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[बिजन्तिन साम्राज्य]] a18sd9edp2lp94n718ebgc2zsjbvqyj 0 309102 1126960 2026-09-30T20:16:13Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[म्यासेडोनियन भाषा]] to [[म्यासेदोनियन भाय्]] 1126960 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[म्यासेदोनियन भाय्]] di7y4vjlj1mjqswjrrx1nt1timtmmtn 0 309103 1126961 2026-09-30T20:16:55Z Eukesh 11 Redirected page to [[म्यासेदोनिया]] 1126961 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[म्यासेदोनिया]] 5vq1kq7e9o2bx7ml0pndteunr29o5jx 0 309104 1126963 2026-09-30T20:21:45Z Eukesh 11 Redirected page to [[तर्कमेनिस्तान]] 1126963 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[तर्कमेनिस्तान]] gbyy5dh5a4d0i15b0xhbkakcxetjg7v 0 309105 1126964 2026-09-30T20:32:03Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''युगोस्लाभिया''' २०गू शताब्दीया अप्वः थें ईलय् दक्षिण-पूर्वी युरोपया बाल्कन क्षेत्रय् अस्तित्वय् दयाच्वंगु छगू ऐतिहासिक देय् व राष्ट्रिय संघ खः। थ्व देय्या नां स्लाभिक भासय् "... 1126964 wikitext text/x-wiki '''युगोस्लाभिया''' २०गू शताब्दीया अप्वः थें ईलय् दक्षिण-पूर्वी युरोपया बाल्कन क्षेत्रय् अस्तित्वय् दयाच्वंगु छगू ऐतिहासिक देय् व राष्ट्रिय संघ खः। थ्व देय्या नां स्लाभिक भासय् "दक्षिण स्लाभिक मनूतेगु देय्" (Land of the South Slavs) निसें वःगु खः। न्हापांगु हलिम युद्ध लिपा सन् १९१८ य् सर्ब, क्रोएट व स्लोभेनतेगु राज्यया रूपय् थुकिया पलिस्था जूगु खः व लिपा सन् १९२९ य् थुकिया नां आधिकारिक रूपं "युगोस्लाभिया अधिराज्य" (Kingdom of Yugoslavia) जुल। निक्वःगु हलिम युद्ध लिपा मार्शल जोसिप ब्रोज तितोया (Josip Broz Tito) नेतृत्वय् थ्व देय् "युगोस्लाभिया समाजवादी संघीय गणराज्य" (SFR Yugoslavia) या रूपय् पलिस्था जुल। थ्व संघीय देसय् स्लोभेनिया, क्रोएसिया, बोस्निया व हर्जेगोभिना, सर्बिया, मोन्टेनेग्रो व उत्तर म्यासेदोनिया यानाः खुगू गणराज्यत सम्मिलित जूगु खः। शीतयुद्धया ईलय् युगोस्लाभिया सोभियत संघ व पश्चिमा गुट निगुलिं निसें अलग च्वनाः [[असंलग्न आन्दोलन]]या (Non-Aligned Movement) पलिस्थामि दुजः जुल। तितोया शासनकालय् थ्व देसं आर्थिक विकास व सांस्कृतिक जीवन्तता हासिल यात, धाःसा आन्तरिक जातीय एकता कायम यात। सन् १९८० य् तितो मदयेधुंका देसय् जातीय तनाव, आर्थिक संकट व उग्र राष्ट्रवाद अप्वया वन। १९९० या दशकया सुरुइ सोभियत संघया पतन व साम्यवादया पतन नापं युगोस्लाभियाय् तःधंगु गृहयुद्ध व हिंसात्मक विघटन जुल। स्लोभेनिया, क्रोएसिया, बोस्निया व म्यासेदोनियां सन् १९९१ व १९९२ य् स्वतन्त्रता घोषणा याःसां सर्बिया व मोन्टेनेग्रों छथासय् च्वनाः "युगोस्लाभिया संघीय गणराज्य" कायम यात। लिपा २००६ य् मोन्टेनेग्रो अलग जुयाः व २००८ य् कोसोभों स्वतन्त्रता घोषणा यायेधुंकाः युगोस्लाभियाया पूर्ण रूपं अन्त जुल। थौंकन्हे थ्व देय् च्वंगु थासय् न्ह्यगू सार्वभौमसत्ता सम्पन्न राष्ट्रत लाःगु दु। युगोस्लाभियाया इतिहास बाल्कन क्षेत्रया राजनीति, संस्कृति व आधुनिक युरोपया भूगोल दयेकेगु ज्याय् तस्कं महत्त्वपूर्ण दु। थ्व देसय् स्लाभिक संस्कृति, इसाई अर्थोडक्स, क्याथोलिक व मुस्मां धर्मया स्वापू दूगु छगू अद्वितीय बहुसास्कृतिक समाज दयाच्वन। == स्वयादिसँ == * [[युरोप]] [[पुचः:युरोपया इतिहास]] [[en:Yugoslavia]] 0hvdw0z7e5c608sq8yrsv1egpk96kel 0 309106 1126965 2026-09-30T21:43:12Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''ग्रीक तजिलजि''' वा ग्रीक संस्कृति हलिम इतिहासया दक्ले ताहाकःगु इतिहास दूगु तजिलजिइ छगू खः। थ्व संस्कृतिया विकास मुख्य भूमि ग्रीस, एजियन टापुत, व मध्यसागर क्षेत्रय् द्वलँदँ न्ह... 1126965 wikitext text/x-wiki '''ग्रीक तजिलजि''' वा ग्रीक संस्कृति हलिम इतिहासया दक्ले ताहाकःगु इतिहास दूगु तजिलजिइ छगू खः। थ्व संस्कृतिया विकास मुख्य भूमि ग्रीस, एजियन टापुत, व मध्यसागर क्षेत्रय् द्वलँदँ न्हापा निसें जूगु खः। ग्रीक तजिलजिं आधुनिक पश्चिम सभ्यता, [[दर्शन]], [[राजनीति]], [[कला]] व प्रविधिया मू जग दयेकेगु ज्या याःगु दु। थ्व तजिलजिइ साहित्य व महाकाव्यया तःधंगु महत्त्व दु, गन [[होमर]]या "[[इलियाद]]" व "[[ओदिसी]]" थें ज्याःगु ग्रन्थतेसं हलिम साहित्ययात प्रभावित यात। ग्रीक दर्शनशास्त्रय् [[सोक्रेटिस]], [[प्लेटो]] व [[अरस्तु]] थें ज्याःपिं महान् दार्शनिकतेसं [[तर्कशास्त्र]], [[नैतिकता]] व [[विज्ञान]]या न्हुगु लँपु क्यनादिल। राजनीति ख्यलय् [[क्लासिक एथेन्स]] नगर-राज्यं प्रत्यक्ष लोकतन्त्रया (Direct Democracy) पलिस्था यानाः हलिमयात लोकतन्त्रया अवधारणा बिल। वास्तुकला व शिल्पकलाय् ग्रीकतेसं [[पार्थेनन]] थें ज्याःगु भव्य देगः व सन्तुलित मूर्ति दयेकाः सौन्दर्यशास्त्रया उच्च दसु क्यन। रङ्गमञ्च कलाय् दुःखांत (tragedy) व न्हिलाः (comedy) नाटकतेगु शुरुआत नं ग्रीक तजिलजि निसें हे जूगु खः। कासा ख्यलय् ई.पू. ७७६ य् ओलिम्पियाय् न्ह्यथंगु प्राचीन ओलम्पिक कासा थौंकन्हेया आधुनिक [[ओलम्पिक कासा]]या मू प्रेरणा खः। धार्मिक दृष्टिं प्राचीन ग्रीकतेसं जिउस, पोसाइदन, एथेना थें ज्याःपिं बहु-देवतातेगु पूजा याइगु खः, गुकिया दथुइ ओलम्पस पर्वतया द्यःत मू खः। ग्रीक गणित व विज्ञानय् [[पाइथागोरस]], [[युक्लिड]] व [[आर्किमिडिज]] थें ज्याःपिं विद्वानतेगु योगदान आः नं हलिंन्यंक नांजाः। अलेक्जेन्दरया [[म्यासेदोनियन साम्राज्य]]या विस्तार नापं ग्रीक तजिलजि मध्य पूर्व व एसिया तक्क थ्यन, गुकियात हेलेनिस्टिक संस्कृति धाइ। लिपा रोमन साम्राज्यं ग्रीक तजिलजिया यक्व पक्षत नालाकःगु कारणं थ्व संस्कृति युरोपन्यंक थ्यन। थौंकन्हे नं ग्रीक भाषा, संगीत, लोक नृत्य व नसा-त्वँसां थःगु जीवन्त परम्परायात म्वाकातःगु दु। थ्व संस्कृतिं मानव प्रज्ञा, स्वतन्त्रता व कलात्मक अभिव्यक्तियात सदां उच्च सम्मान बियावःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[ग्रीस]] [[पुचः:ग्रीस]] [[en:Culture of Greece]] let5v8dduget0ldtjtsfc5qw72qfhze 0 309107 1126966 2026-09-30T21:43:38Z Eukesh 11 Redirected page to [[ओदेसी]] 1126966 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ओदेसी]] 9zqyqg2scoex8q43e1189old13y4fku 0 309108 1126967 2026-09-30T21:44:18Z Eukesh 11 Redirected page to [[युक्लिद]] 1126967 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[युक्लिद]] goqsdq1tukvd3887hmg75b6lmtgh29o 0 309109 1126968 2026-09-30T21:50:18Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''कोसोभो''' (Kosovo), आधिकारिक रूपं कोसोभो गणराज्य, दक्षिण-पूर्वी युरोपया [[बाल्कन प्रायद्वीप]]य् लाःगु छगू आंशिक रूपं मान्यता प्राप्त भूपरिपेष्ठित देय् खः। थुकिया उत्तर व पूर्वय् सर्... 1126968 wikitext text/x-wiki '''कोसोभो''' (Kosovo), आधिकारिक रूपं कोसोभो गणराज्य, दक्षिण-पूर्वी युरोपया [[बाल्कन प्रायद्वीप]]य् लाःगु छगू आंशिक रूपं मान्यता प्राप्त भूपरिपेष्ठित देय् खः। थुकिया उत्तर व पूर्वय् [[सर्बिया]], दक्षिण-पूर्वय् [[उत्तर म्यासेदोनिया]], दक्षिण-पश्चिमय् [[अल्बानिया]] व उत्तर-पश्चिमय् [[मोन्टेनेग्रो]] ला। थ्व देय्या मू व दक्ले तःधंगु नगर [[प्रिस्तिना]] (Pristina) खः, गुगु थुकिया राजधानी व राजनीतिक, सास्कृतिक तथा प्रशासनिक केन्द्र खः। कोसोभोया कुल क्षेत्रफल १०,८८७ वर्ग किलोमिटर ति दु व थनया जनसंख्या १८ लखः ति दु। थनया आधिकारिक भाषात [[अल्बानियन भाषा]] व [[सर्बियन भाषा]] खः, गन अल्बानियन भाषा ल्हाइपिं मनूतेसं बहुसंख्यक जनसंख्या (९० प्रतिशत स्वया अप्वः) दयेकातःगु दु। भौगोलिक रूपं कोसोभो पहाडी क्षेत्र, स्वनिगः व गुँतेसं जाःगु दु, गन श्यार गुंच्वः (Šar Mountains) व कोसोभो स्वनिगः मू भौगोलिक ब्व खः। ऐतिहासिक रूपं थ्व क्षेत्र प्राचीन दार्दानिया (Dardania), [[रोमन साम्राज्य]], [[बाइजन्टाइन साम्राज्य]], मध्यकालीन सर्बियन साम्राज्य व [[ओटोमन साम्राज्यया]] ब्व जुयाच्वन। ओटोमन शासनया ईलय् थन इस्लाम धर्म व अल्बानियन संस्कृतिया तःधंगु प्रभाव अप्वया वन। २०गू शताब्दीइ थ्व क्षेत्र [[युगोस्लाभिया]]या दुने सर्बिया गणराज्यया छगू स्वायत्त प्रान्त (Autonomous Province of Kosovo) या रूपय् दयाच्वन। १९९० या दशकया लिपांगु ईलय् अल्बानियन बाय्ज्या-पक्ष व सर्बियन सेना दथुइ भयानक कोसोभो युद्ध जुल, गुकियात लिपा १९९९ य् नेटोया (NATO) हस्तक्षेपं सिधयेकाबिल। युद्ध लिपा थ्व क्षेत्र संयुक्त राष्ट्र संघया (UNMIK) प्रशासन दुने च्वन। सन् २००८ या फेब्रुअरी १७ खुनु कोसोभों सर्बिया निसें एकतर्फी रूपं थःगु स्वतन्त्रता घोषणा यात। थौंकन्हे अमेरिका व युरोपेली संघया अप्वः देय् नापं संयुक्त राष्ट्र संघया १०० स्वया अप्वः दुजः राष्ट्रतेसं कोसोभोयात स्वतन्त्र देय्या रूपय् मान्यता बियातःगु दु, धाःसा सर्बिया, रुस, चीन व छुं मेमेगु देय्तेसं थुकियात आः नं सर्बियाया हे ब्वया कथं म्हसीकातःगु दु। कोसोभोया अप्वः धया थें नागरिकतेसं इस्लाम धर्म नालाकयातःगु दु धाःसा सर्बियन अल्पसंख्यक मनूतेसं पूर्वी अर्थोडक्स इसाई धर्म पालना याइ। थनया अर्थव्यवस्था मुख्य रूपं सेवा ख्यः, दयेकेज्या/निर्माण, बुंज्या व विदेशय् च्वंपिं नागरिकतेसं छ्वयाहइगु ध्येबा (remittance) य् आधारित दु। कोसोभो बाल्कन क्षेत्रया राजनीतिक व सांस्कृतिक इतिहासय् छगू तस्कं महत्त्वपूर्ण व संवेदनशील क्षेत्र खः। == स्वयादिसँ == * [[देय्]] [[पुचः:देय्]] [[en:Kosovo]] 2nyyhlwvjr7lcgp700kpn71qwuh58dq 0 309110 1126969 2026-09-30T21:55:21Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''पाइथागोरस''' (Pythagoras of Samos) ई.पू. ५७० निसें ४९५ तक्क म्वानादीम्ह प्रसिद्ध प्राचीन ग्रीक दार्शनिक, गणितज्ञ व पाइथागोरसवाद (Pythagoreanism) नांया धार्मिक-दार्शनिक आन्दोलनया पलिस्थामि खः। वय्कःय... 1126969 wikitext text/x-wiki '''पाइथागोरस''' (Pythagoras of Samos) ई.पू. ५७० निसें ४९५ तक्क म्वानादीम्ह प्रसिद्ध प्राचीन ग्रीक दार्शनिक, गणितज्ञ व पाइथागोरसवाद (Pythagoreanism) नांया धार्मिक-दार्शनिक आन्दोलनया पलिस्थामि खः। वय्कःया जन्म [[एजियन सागर]]य् लाःगु [[सामोस]] (Samos) न्हसिभुइ जूगु खः व वय्कलं थःगु जीवनया मू ब्व इटालीया क्रोटोन (Croton) नगरय् च्वनादिल। गणित ख्यलय् वय्कःयात विशेष यानाः "पाइथागोरसया प्रमेय" (Pythagorean theorem) या निंतिं हलिंन्यंक म्हसीकिगु या, गुकिं छगू समकोण स्वकुंया हाइपोतेन्युस (hypotenuse) या वर्ग मेगु निहाकः परिधिया वर्गया योग नाप ज्वलाइ धकाः प्रमाणित याइ। अथे जुसां वय्कः गणितविज्ञ जक मखुसें संगीत, खगोलशास्त्र, दर्शन व अध्यात्म ख्यलय् नं तःधंगु योगदान बिउम्ह महान् विचारक खः। पाइथागोरसं संगीतया सुर व गणितीय अनुपात दथुइ गम्भीर स्वापू दु धकाः म्हसीकादिल, गुकिं संगीत शास्त्रयात वैज्ञानिक आधार बिल। वय्कःया दर्शन अनुसार मुक्कं ब्रह्माण्ड गणितीय संख्या व अनुपातं संचालित जुयाच्वंगु दु व "ल्या हे संसारया मू आधार खः" धइगु वय्कःया मू मान्यता दयाच्वन। वय्कलं आत्माया पुनर्जन्म (metempsychosis) व अमरताय् विश्वास यानादीगु खः व सकल जीवतेगु रक्षा यायेत शाकाहारी जीवनशैलीया वकालत यानादिल। पाइथागोरसं पलिस्था याःगु गुह्य समाज व दार्शनिक स्कुलं थःगु ईया राजनीति व समाजयात तःधंगु प्रभाव लाकल। वय्कःया विचारं लिपाया महान् दार्शनिकत [[प्लेटो]] व [[अरस्तु]] नापं मुक्कं पश्चिम दर्शन व विज्ञानया विकासयात तःधंगु मार्गदर्शन यात। पाइथागोरसया थःगु च्वसू आःया ईलय् सुरक्षित मदुसां वय्कःया शिष्यत व लिपाया च्वमितेसं वय्कःया योगदानयात इतिहासय् अमर दयेकातल। गणित, दर्शन व संगीत शास्त्रया मू जग दयेकेगु ज्याय् पाइथागोरसया भूमिका हलिम इतिहासय् सर्वोच्च दु। ==स्वयादिसँ== * [[गणित]] [[पुचः:गणित]] [[en:Pythagoras]] ouoz54ytf4im4trvz42nhd2wb6phn94 0 309111 1126971 2026-09-30T22:02:48Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''बाल्कन प्रायद्वीप''' (Balkans / Balkan Peninsula) दक्षिण-पूर्वी युरोपय् लाःगु छगू ऐतिहासिक, भौगोलिक व सास्कृतिक रूपं अति महत्त्वपूर्ण प्रायद्वीप खः। थ्व प्रायद्वीपया पूर्वय् [[कृष्ण सागर]], दक्ष... 1126971 wikitext text/x-wiki '''बाल्कन प्रायद्वीप''' (Balkans / Balkan Peninsula) दक्षिण-पूर्वी युरोपय् लाःगु छगू ऐतिहासिक, भौगोलिक व सास्कृतिक रूपं अति महत्त्वपूर्ण प्रायद्वीप खः। थ्व प्रायद्वीपया पूर्वय् [[कृष्ण सागर]], दक्षिण-पूर्वय् [[मर्मरा सागर]] व [[एजियन सागर]], दक्षिणय् [[भूमध्य सागर]], पश्चिमय् [[आयोनियन सागर]] व [[एड्रियाटिक सागर]] ला। थुकिया उत्तरी सिमाना सामान्यतया [[डेन्युब|देन्यूब]], साभा व कुपा खुसितेसं निर्धारण याइ। थ्व क्षेत्रया नां तुर्किक भाषाया "बाल्कन" खँग्वः निसें वःगु खः, गुकिया अर्थ "गुँ" जुइ, छाय् धाःसा थ्व प्रायद्वीपय् बाल्कन च्वकाझ्वः व डिनेरिक आल्प्स थें ज्याःगु यक्व तः-तःधंगु गुंच्वः ला। थ्व प्रायद्वीप दुने [[अल्बानिया]], [[बोस्निया व हर्जेगोभिना]], [[बुल्गेरिया]], [[ग्रीस]], [[कोसोभो]], [[उत्तर म्यासेदोनिया]], मोन्टेनेग्रो, सर्बिया, क्रोएसिया, स्लोभेनिया व रोमानिया तथा टर्कीया युरोपेली भाग (पूर्वी थ्रेस) ला। ऐतिहासिक रूपं थ्व क्षेत्र प्राचीन ग्रीक सभ्यता, रोमन साम्राज्य, बाइजन्टाइन साम्राज्य व ओटोमन साम्राज्यया मू थाय् जुयाच्वन। थ्व प्रायद्वीप पूर्व व पश्चिम जगत, तथा इसाई व मुस्लिम संस्कृतिया संगम जुइगु थाय् खः, गुकिं यानाः थन तस्कं तःमि व विविध सांस्कृतिक सम्पदा दु। १९गू व २०गू शताब्दीइ थ्व क्षेत्रय् ओटोमन साम्राज्यया पतन नापं उग्र राष्ट्रवाद व जातीय द्वन्द्व ब्वलंगु खः, गुकिं यानाः न्हापांगु हलिम युद्ध न्ह्यथन। निक्वःगु हलिम युद्ध लिपा थ्व क्षेत्रया अप्वः थें देय्त [[युगोस्लाभिया]] लगायतया साम्यवादी शासन दुने लाःगु खः। १९९० या दशकय् युगोस्लाभियाया विघटन नापं वःगु हिंसात्मक बाल्कन युद्धं थ्व क्षेत्रया भूगोलयात हाकनः हिलाबिल। थौंकन्हे बाल्कन क्षेत्रया यक्व देय्त युरोपेली संघ (EU) व नेटो (NATO) या दुजः जुइधुंकूगु दु धाःसा छुं देय्त थुकिया प्रक्रियाय् दु। थन स्लाभिक, ग्रीक, अल्बानियन व तुर्किक भाषा ल्हाइपिं थी-थी जातिया मनूत छथासय् च्वनाच्वंगु दु। भौगोलिक रूपं सुन्दर गुँत, खुसित, व तटीय क्षेत्रत दुगु थ्व प्रायद्वीप पर्यटन व रणनीतिक व्यापारया दृष्टिं तस्कं महत्त्वपूर्ण दु। बाल्कन प्रायद्वीप युरोपया इतिहास, राजनीति व संस्कृतिया छगू अति संवेदनशील थाय् ख। == स्वयादिसँ == * [[भूगोल]] [[पुचः:युरोपया भूगोल]] [[en:Balkans]] gb0oocta4dfhf6vchbycb055pkpub85 0 309112 1126972 2026-09-30T22:03:24Z Eukesh 11 Redirected page to [[बाल्कन प्रायद्वीप]] 1126972 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[बाल्कन प्रायद्वीप]] lvmvqq26oe7ik9q9lja9ezxveqqlxyt 0 309113 1126973 2026-09-30T22:03:39Z Eukesh 11 Redirected page to [[ग्रीक तजिलजि]] 1126973 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ग्रीक तजिलजि]] hj3gk7msae8rdvygeanqzoh2wngmzpa 0 309114 1126974 2026-09-30T22:04:08Z Eukesh 11 Redirected page to [[हाकुगु मृत्यु]] 1126974 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[हाकुगु मृत्यु]] hj4j19iuqbg8udxqkwmzo4mwiinylee 0 309115 1126975 2026-09-30T23:38:59Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''प्राचीन म्यासेदोनिया''' (Ancient Macedonia वा Macedon) ग्रीसया उत्तरी भागय् पेलोपोनेसस व [[बाल्कन प्रायद्वीप]]या दथुइ लाःगु छगू प्राचीन साम्राज्य व राष्ट्र खः। थुकिया पलिस्था ई.पू. ८गू शताब्दी ना... 1126975 wikitext text/x-wiki '''प्राचीन म्यासेदोनिया''' (Ancient Macedonia वा Macedon) ग्रीसया उत्तरी भागय् पेलोपोनेसस व [[बाल्कन प्रायद्वीप]]या दथुइ लाःगु छगू प्राचीन साम्राज्य व राष्ट्र खः। थुकिया पलिस्था ई.पू. ८गू शताब्दी नापं आर्गेअद खलः (Argead dynasty) या शासकतेसं याःगु खः। थ्व राज्यया मू केन्द्र प्राचीन पल्ला (Pella) नगर खः, गुगु लिपा थुकिया भव्य राजधानी जुल। सुरुइ म्यासेदोनियायात मेमेगु ग्रीक नगर-राज्यतेसं छगू ल्युलाःगु पहाडी राज्यया रूपय् कायेगु याःसां लिपा थुकिया सैन्य व राजनीतिक शक्तिं मुक्कं हलिम इतिहासयात प्रभावित यात। ई.पू. ४गू शताब्दीइ जुजु फिलिप द्वितीयं (Philip II) म्यासेदोनियाया सेनायात सुदृढ यानाः व "फालाङ्क्स" (Phalanx) नांया न्हूगु सैन्य रणनीति छ्येलाः मुक्कं ग्रीक नगर-राज्यतय्त थःगु अधीनय् लाकल। फिलिप मदयेधुंका वय्कःया काय् अलेक्जेन्दर सिंहासनय् च्वनाः हलिं त्यायेगु अभियान न्ह्यथनादिल। वय्कलं थःगु असाधारण सैन्य रणनीति व वीरताया बलय् उगु ईया दक्ले तःधंगु [[अकिमेनिद साम्राज्य]]यात पराजित यानाः इजिप्ट निसें उत्तर-पश्चिम भारत तक्क विशाल साम्राज्य पलिस्था यानादिल। [[म्यासेदोनियन साम्राज्य]]या विस्तार नापं ग्रीक भाषा, कला, वास्तुकला व दर्शन मुक्कं एसिया व मध्य पूर्वय् थ्यन, गुकियात "हेलेनिस्टिक काल" (Hellenistic period) धाइ। अलेक्जेन्दर ई.पू. ३२३ य् बेबिलोनय् छकलं मदयेधुंकाः वय्कःया सेनापतित (डियाडोची) दथुइ गृहयुद्ध जुल व थ्व विशाल साम्राज्य विभाजित जुल। लिपा म्यासेदोनिया एन्तिगोनिक राजवंशया शासन दुने च्वन व मेमेगु हेलेनिस्टिक राज्यत नाप ल्वायेगु ज्या यात। ई.पू. २गू शताब्दीइ रोमन साम्राज्य नाप जूगु प्यंगु "म्यासेदोनियन युद्ध" (Macedonian Wars) लिपा ई.पू. १४८ य् थ्व राज्य [[रोमन साम्राज्य]]या छगू प्रान्तय् परिवर्तित जुल। प्राचीन म्यासेदोनियाया संस्कृति ग्रीक संस्कृति नाप तस्कं नापंया स्वापू दुगु संस्कृति खः, गन ग्रीक भाषा, धर्म व ओलम्पिक कासाय् ब्वति कायेगु परम्परा दयाच्वन। थ्व प्राचीन साम्राज्यं युरोप, अफ्रिका व एसियाया राजनीतिक व सांस्कृतिक भूगोलयात सदांया निंतिं हिलाबिल। थौंकन्हे थ्व ऐतिहासिक म्यासेदोनियाया अप्वः थें भाग आधुनिक ग्रीस देशया उत्तरी भागय् ला। == स्वयादिसँ == * [[म्यासेदोनिया]] [[पुचः:प्राचीन ग्रीस]] [[en:Macedonia (ancient kingdom)]] rmuxjoyb7h7upbqa0kp86ay1gjihe3z 0 309116 1126977 2026-09-30T23:56:43Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''एनातोलिया''' (Anatolia) वा एसिया माइनर (Asia Minor) दक्षिण-पश्चिम एसियाय् लाःगु छगू ऐतिहासिक व भौगोलिक प्रायद्वीप खः, गुगु थौंकन्हे टर्कीया एसियाली भाग दुने ला। थ्व क्षेत्रया उत्तरय् कृष्ण... 1126977 wikitext text/x-wiki '''एनातोलिया''' (Anatolia) वा एसिया माइनर (Asia Minor) दक्षिण-पश्चिम एसियाय् लाःगु छगू ऐतिहासिक व भौगोलिक प्रायद्वीप खः, गुगु थौंकन्हे टर्कीया एसियाली भाग दुने ला। थ्व क्षेत्रया उत्तरय् [[कृष्ण सागर]], दक्षिणय् [[भूमध्यसागर]], व पश्चिमय् [[एजियन सागर]] ला। एनाटोलिया युरोप व एसिया महाद्वीपयात स्वाइगु छगू तस्कं महत्त्वपूर्ण रणनीतिक व सांस्कृतिक लँपु खः। थ्व प्रायद्वीप मानव सभ्यता, बुंज्या, व नगर विकासया न्हापांगु थाय् मध्ये छगू ख। ऐतिहासिक रूपं थ्व थासय् [[हित्ताइत]], [[फ्रिजिया]]मि, [[लिडिया]]मि, ग्रीक, पर्शियन, रोमन, बिजन्तिन व अटोमन थें ज्याःगु तः-तःधंगु साम्राज्यतेगु उदय व विकास जूगु खः। प्राचीन काल निसें हे थ्व क्षेत्र व्यापार, कला, व दार्शनिक चिन्तनया मू केन्द्र जुयाच्वन। थ्व थासय् च्वंगु ट्रोय (Troy), एफिसस व कापाडोसिया थें ज्याःगु ऐतिहासिक नगरत हलिंन्यंक नांजाः। भौगोलिक रूपं एनाटोलियाय् तः-जाःगु पठार, गुंझ्वः, व स्वनिगःत दु, गन ताभ्रस च्वकाझ्वः व पोन्टिक च्वकाझ्वः मू खः। थ्व प्रायद्वीपय् युरोपीय व एसियामि संस्कृतिया अद्वितीय संगम खनेदु। धार्मिक दृष्टिं थ्व थासय् प्राचीन बहु-देवता धर्म, इसाई धर्म, व इस्लाम धर्मया तःधंगु इतिहास दु। थौंकन्हे टर्की देशया राजधानी अंकारा थ्व हे एनाटोलियाया मध्य भागय् ला। थ्व क्षेत्रया समृद्ध इतिहास व पुरातात्विक सम्पदां हलिंन्यंक इतिहासविदतय्त थन आकर्षित यानाच्वंगु दु। एनाटोलिया दक्षिण-पश्चिम एसिया व युरोपया इतिहास, राजनीति व भूगोलयात सिइकेत तस्कं महत्त्वपूर्ण थाय् खः। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसियाया भूगोल]] [[en:Anatolia]] 5sxqxw68rykxlfyd8i2f876qv60kyqp 1126978 1126977 2026-09-30T23:56:51Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Anatolia]] to [[एनातोलिया]] 1126977 wikitext text/x-wiki '''एनातोलिया''' (Anatolia) वा एसिया माइनर (Asia Minor) दक्षिण-पश्चिम एसियाय् लाःगु छगू ऐतिहासिक व भौगोलिक प्रायद्वीप खः, गुगु थौंकन्हे टर्कीया एसियाली भाग दुने ला। थ्व क्षेत्रया उत्तरय् [[कृष्ण सागर]], दक्षिणय् [[भूमध्यसागर]], व पश्चिमय् [[एजियन सागर]] ला। एनाटोलिया युरोप व एसिया महाद्वीपयात स्वाइगु छगू तस्कं महत्त्वपूर्ण रणनीतिक व सांस्कृतिक लँपु खः। थ्व प्रायद्वीप मानव सभ्यता, बुंज्या, व नगर विकासया न्हापांगु थाय् मध्ये छगू ख। ऐतिहासिक रूपं थ्व थासय् [[हित्ताइत]], [[फ्रिजिया]]मि, [[लिडिया]]मि, ग्रीक, पर्शियन, रोमन, बिजन्तिन व अटोमन थें ज्याःगु तः-तःधंगु साम्राज्यतेगु उदय व विकास जूगु खः। प्राचीन काल निसें हे थ्व क्षेत्र व्यापार, कला, व दार्शनिक चिन्तनया मू केन्द्र जुयाच्वन। थ्व थासय् च्वंगु ट्रोय (Troy), एफिसस व कापाडोसिया थें ज्याःगु ऐतिहासिक नगरत हलिंन्यंक नांजाः। भौगोलिक रूपं एनाटोलियाय् तः-जाःगु पठार, गुंझ्वः, व स्वनिगःत दु, गन ताभ्रस च्वकाझ्वः व पोन्टिक च्वकाझ्वः मू खः। थ्व प्रायद्वीपय् युरोपीय व एसियामि संस्कृतिया अद्वितीय संगम खनेदु। धार्मिक दृष्टिं थ्व थासय् प्राचीन बहु-देवता धर्म, इसाई धर्म, व इस्लाम धर्मया तःधंगु इतिहास दु। थौंकन्हे टर्की देशया राजधानी अंकारा थ्व हे एनाटोलियाया मध्य भागय् ला। थ्व क्षेत्रया समृद्ध इतिहास व पुरातात्विक सम्पदां हलिंन्यंक इतिहासविदतय्त थन आकर्षित यानाच्वंगु दु। एनाटोलिया दक्षिण-पश्चिम एसिया व युरोपया इतिहास, राजनीति व भूगोलयात सिइकेत तस्कं महत्त्वपूर्ण थाय् खः। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसियाया भूगोल]] [[en:Anatolia]] 5sxqxw68rykxlfyd8i2f876qv60kyqp 0 309117 1126979 2026-09-30T23:56:51Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Anatolia]] to [[एनातोलिया]] 1126979 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[एनातोलिया]] 7u3mjtctxe5rvl4juo28g2n7kc40twz 0 309118 1126980 2026-09-30T23:57:01Z Eukesh 11 Redirected page to [[लिदिया]] 1126980 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[लिदिया]] fpi2r80atga8e4z2ndxwm1jgpe63pse 0 309119 1126981 2026-10-01T00:03:43Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''अरब प्रायद्वीप''' (Arabian Peninsula) दक्षिण-पश्चिम एसियाय् लाःगु हलिमया दक्ले तःधंगु प्रायद्वीप खः। थुकिया दक्षिण-पश्चिमय् [[लाल सागर]] (Red Sea), दक्षिण-पूर्वय् [[अरब सागर]], व उत्तर-पूर्वय् फारसय... 1126981 wikitext text/x-wiki '''अरब प्रायद्वीप''' (Arabian Peninsula) दक्षिण-पश्चिम एसियाय् लाःगु हलिमया दक्ले तःधंगु प्रायद्वीप खः। थुकिया दक्षिण-पश्चिमय् [[लाल सागर]] (Red Sea), दक्षिण-पूर्वय् [[अरब सागर]], व उत्तर-पूर्वय् [[फारसया खाडी]] ला। थ्व प्रायद्वीपय् [[साउदी अरब]], [[यमन]], [[ओमान]], [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] (UAE), [[कतार]], [[बहराइन]] व [[कुवेत]] थें ज्याःगु देय् ला। थ्व क्षेत्र मुख्य रूपं विशाल मरुभूमि व सुख्खा वातावरणं जाः, गन रुब अल खली (Rub' al Khali) हलिमया दक्ले तःधंगु मरुभूमिइ छगू ला। अरब प्रायद्वीप इस्लाम धर्मया जन्मभूमि खः, गन मक्का व मदिना थें ज्याःगु मुस्मां धर्मावलम्बीतेगु पवित्रतम धार्मिक थायय् ला। ७गू शताब्दीइ हजरत मोहम्मद व लिपाया खलीफातेसं थ्व हे थासं इस्लामया विस्तार मुक्कं मध्य पूर्व व एसियाय् याःगु खः। थ्व प्रायद्वीप प्राकृतिक ग्यास व खनिज चिकंया तःधंगु भण्डारया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः, गुकिं हलिमया अर्थव्यवस्थाय् तःधंगु प्रभाव लाकाच्वंगु दु। ऐतिहासिक रूपं थ्व थासय् प्राचीन व्यापारिक लँपुत (Incense Route) दयाच्वन, गुकिं एसिया, अफ्रिका व युरोपयात स्वायेगु ज्या यात। थन ल्हाइगु मू भाषा अरबी भाषा खः व अप्वः थें नागरिकतेसं इस्लाम धर्म नालाकातःगु दु। थौंकन्हे थ्व क्षेत्र थःगु आधुनिक नगर दसु दुबई व रियाद, व ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं म्हसीकि। थ्व प्रायद्वीप हलिम राजनीति व उर्जा सुरक्षाया दृष्टिं अति संवेदनशील थाय् खः। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसियाया भूगोल]] [[en:Arabian Peninsula]] rusj5nh4m2r5866aiv1jls24rn3vnh8 1126982 1126981 2026-10-01T00:03:53Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Arabian Peninsula]] to [[अरब प्रायद्वीप]] 1126981 wikitext text/x-wiki '''अरब प्रायद्वीप''' (Arabian Peninsula) दक्षिण-पश्चिम एसियाय् लाःगु हलिमया दक्ले तःधंगु प्रायद्वीप खः। थुकिया दक्षिण-पश्चिमय् [[लाल सागर]] (Red Sea), दक्षिण-पूर्वय् [[अरब सागर]], व उत्तर-पूर्वय् [[फारसया खाडी]] ला। थ्व प्रायद्वीपय् [[साउदी अरब]], [[यमन]], [[ओमान]], [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] (UAE), [[कतार]], [[बहराइन]] व [[कुवेत]] थें ज्याःगु देय् ला। थ्व क्षेत्र मुख्य रूपं विशाल मरुभूमि व सुख्खा वातावरणं जाः, गन रुब अल खली (Rub' al Khali) हलिमया दक्ले तःधंगु मरुभूमिइ छगू ला। अरब प्रायद्वीप इस्लाम धर्मया जन्मभूमि खः, गन मक्का व मदिना थें ज्याःगु मुस्मां धर्मावलम्बीतेगु पवित्रतम धार्मिक थायय् ला। ७गू शताब्दीइ हजरत मोहम्मद व लिपाया खलीफातेसं थ्व हे थासं इस्लामया विस्तार मुक्कं मध्य पूर्व व एसियाय् याःगु खः। थ्व प्रायद्वीप प्राकृतिक ग्यास व खनिज चिकंया तःधंगु भण्डारया निंतिं हलिंन्यंक नांजाः, गुकिं हलिमया अर्थव्यवस्थाय् तःधंगु प्रभाव लाकाच्वंगु दु। ऐतिहासिक रूपं थ्व थासय् प्राचीन व्यापारिक लँपुत (Incense Route) दयाच्वन, गुकिं एसिया, अफ्रिका व युरोपयात स्वायेगु ज्या यात। थन ल्हाइगु मू भाषा अरबी भाषा खः व अप्वः थें नागरिकतेसं इस्लाम धर्म नालाकातःगु दु। थौंकन्हे थ्व क्षेत्र थःगु आधुनिक नगर दसु दुबई व रियाद, व ऐतिहासिक सम्पदाया निंतिं म्हसीकि। थ्व प्रायद्वीप हलिम राजनीति व उर्जा सुरक्षाया दृष्टिं अति संवेदनशील थाय् खः। ==स्वयादिसँ== * [[एसिया]] [[पुचः:एसियाया भूगोल]] [[en:Arabian Peninsula]] rusj5nh4m2r5866aiv1jls24rn3vnh8 0 309120 1126983 2026-10-01T00:03:53Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[Arabian Peninsula]] to [[अरब प्रायद्वीप]] 1126983 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अरब प्रायद्वीप]] bo4fgq36fpzjdb870b43cab2ozvkbjb 14 309121 1126984 2026-10-01T00:04:09Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: [[पुचः:एसिया]] 1126984 wikitext text/x-wiki [[पुचः:एसिया]] owsdp7uba5b01e38qg7nqodo720rs0j 14 309122 1126985 2026-10-01T00:04:26Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: [[पुचः:भूगोल]] 1126985 wikitext text/x-wiki [[पुचः:भूगोल]] ioahyrgphd90wb7h8fpzjvxwhjig9se 0 309123 1126987 2026-10-01T00:04:57Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[साउदी अरबिया]] to [[साउदी अरब]] 1126987 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[साउदी अरब]] 5300047cfy6etdqfn5sebqjoptzt6w4 0 309124 1126989 2026-10-01T00:06:00Z Eukesh 11 Eukesh moved page [[संयुक्त अरब ईमिरेट्स्]] to [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] 1126989 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[संयुक्त अरब इमिरेट्स]] fg58esgrqvojtz7ave8xja7n9luc9q3 0 309125 1126991 2026-10-01T00:15:55Z Eukesh 11 Redirected page to [[गणतन्त्र यमन]] 1126991 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[गणतन्त्र यमन]] je4z7qmfu22f90ylxutabkzypr4ybz6 0 309126 1126992 2026-10-01T00:18:06Z Eukesh 11 Redirected page to [[अरब प्रायद्वीप]] 1126992 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[अरब प्रायद्वीप]] bo4fgq36fpzjdb870b43cab2ozvkbjb 0 309127 1126995 2026-10-01T09:56:41Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''हिनासफू''' (Scroll) धइगु च्वखँ व किपा दूगु पपिरस (papyrus), छेंगूया भः-पत्र (parchment), कापः वा भ्वंतय् च्वया हिनातःगु (roll) छथी परम्परागत ऐतिहासिक सफू खः। थन्याःगु हिनासफू आःया सफू स्वया न्हापांया प... 1126995 wikitext text/x-wiki '''हिनासफू''' (Scroll) धइगु च्वखँ व किपा दूगु पपिरस (papyrus), छेंगूया भः-पत्र (parchment), कापः वा भ्वंतय् च्वया हिनातःगु (roll) छथी परम्परागत ऐतिहासिक सफू खः। थन्याःगु हिनासफू आःया सफू स्वया न्हापांया प्राचीनतम च्वयेगु माध्यम खः, गुकियात छखेँ सालाः हिनातःगु च्वखँ चायेकाः ब्वनेगु याइ। प्राचीन मेसोपोटामिया, मिस्र, ग्रीस, रोम, चीन व भारत थें ज्याःगु महान् सभ्यताय् हिनासफूया व्यापक छ्येलाः जुल। च्वखँयात सुरक्षित कथं स्वथना तयेत थन्याःगु सफूया निखें सिथय् सिँ वा धातुया कथि (roller) स्वानाः तयेगु परम्परा दु। हिनासफूलि धार्मिक ग्रन्थ, ऐतिहासिक अभिलेख, कानून, साहित्यिक कृति व नक्सात च्वयेगु या। यहूदी धर्मय् [[तोराह]] ग्रन्थयात आः नं परम्परागत रूपं तोराह हिनासफू (Torah scroll) या रूपय् हे च्वयेगु व ब्वनिगु या। चीन व जापानय् हिनासफूयात च्वयेत जक मखुसें कलाया रुपय् बांलाःगु आखः (calligraphy) व परम्परागत चित्रकला दयेकेगु मू माध्यमया रूपय् छ्येलातःगु दु। नेपाःया इतिहास व नेवाः संस्कृतिया सन्दर्भय् नं ताःहाकःगु भ्वं वा कापतय् च्वयातःगु पुलांगु पौ, वंशावली, जातं, व किपा (पौभा) या रूपय् हिनासफूया तःधंगु महत्त्व दु। हिनासफूया मू विशेषता धइगु थुकियात अःपुक्क छथासँ मेगु थासय् यङ्केफइगु व चिधंगु थासय् सुरक्षित तयेफूगु क्षमता खः। अथे जुसां हिनासफूति छुं निश्चित पौ वा भाग याकनं माले फैमखु व ताःहाकःगु च्वखँ ब्वनेत थाकुइगु जुइफु। थ्व हे कारणं ई.सं. १ निसें ४गू शताब्दीया दथुइ आधुनिक सफूया न्हापांगु रूप [[कोडेक्स]] (codex) या विकास नापं हिनासफूया छ्येलाः म्हो जुया वन। कोडेक्स प्रविधिं हिनासफूयात प्रतिस्थापन याःसां थुकिया ऐतिहासिक, पुरातात्विक व सांस्कृतिक मू हलिंन्यंक आः नं दु। हलिमया नांजाःगु थीतेही [[मुनाछेँ]]य् प्राचीन मिस्रया पपिरस हिनासफू व मृत सागरया हिनासफू (Dead Sea Scrolls) तस्कं सुरक्षित रूपं तयातःगु दु। आधुनिक कम्प्युटर व इन्टरनेटया ईलय् स्क्रिनय् वेबपौयात क्वय्-च्वय् यानाः स्वयेगु ज्यायात "स्क्रोलिंग" (scrolling) धायेगु खँग्वः थ्व हे प्राचीन हिनासफूया अंग्रेजी खँग्वलय् वःगु खः। हिनासफूया विकास मानव सभ्यता, च्वयेगु प्रविधि व ज्ञान स्वथनिगु इतिहासय् छगू तस्कं मू व निर्णायक ज्याझ्वः खः। ==स्वयादिसँ== * [[सफू]] [[पुचः:साहित्य]] [[en:Scroll]] 6384a8i15tx26oj1qyam5pubrg6srbv 1127008 1126995 2026-10-01T10:31:17Z Eukesh 11 1127008 wikitext text/x-wiki '''हिनासफू''' (Scroll) धइगु च्वखँ व किपा दूगु पपाइरस (papyrus), छेंगूया भः-पत्र (parchment), कापः वा भ्वंतय् च्वया हिनातःगु (roll) छथी परम्परागत ऐतिहासिक सफू खः। थन्याःगु हिनासफू आःया सफू स्वया न्हापांया प्राचीनतम च्वयेगु माध्यम खः, गुकियात छखेँ सालाः हिनातःगु च्वखँ चायेकाः ब्वनेगु याइ। प्राचीन मेसोपोटामिया, मिस्र, ग्रीस, रोम, चीन व भारत थें ज्याःगु महान् सभ्यताय् हिनासफूया व्यापक छ्येलाः जुल। च्वखँयात सुरक्षित कथं स्वथना तयेत थन्याःगु सफूया निखें सिथय् सिँ वा धातुया कथि (roller) स्वानाः तयेगु परम्परा दु। हिनासफूलि धार्मिक ग्रन्थ, ऐतिहासिक अभिलेख, कानून, साहित्यिक कृति व नक्सात च्वयेगु या। यहूदी धर्मय् [[तोराह]] ग्रन्थयात आः नं परम्परागत रूपं तोराह हिनासफू (Torah scroll) या रूपय् हे च्वयेगु व ब्वनिगु या। चीन व जापानय् हिनासफूयात च्वयेत जक मखुसें कलाया रुपय् बांलाःगु आखः (calligraphy) व परम्परागत चित्रकला दयेकेगु मू माध्यमया रूपय् छ्येलातःगु दु। नेपाःया इतिहास व नेवाः संस्कृतिया सन्दर्भय् नं ताःहाकःगु भ्वं वा कापतय् च्वयातःगु पुलांगु पौ, वंशावली, जातं, व किपा (पौभा) या रूपय् हिनासफूया तःधंगु महत्त्व दु। हिनासफूया मू विशेषता धइगु थुकियात अःपुक्क छथासँ मेगु थासय् यङ्केफइगु व चिधंगु थासय् सुरक्षित तयेफूगु क्षमता खः। अथे जुसां हिनासफूति छुं निश्चित पौ वा भाग याकनं माले फैमखु व ताःहाकःगु च्वखँ ब्वनेत थाकुइगु जुइफु। थ्व हे कारणं ई.सं. १ निसें ४गू शताब्दीया दथुइ आधुनिक सफूया न्हापांगु रूप [[कोडेक्स]] (codex) या विकास नापं हिनासफूया छ्येलाः म्हो जुया वन। कोडेक्स प्रविधिं हिनासफूयात प्रतिस्थापन याःसां थुकिया ऐतिहासिक, पुरातात्विक व सांस्कृतिक मू हलिंन्यंक आः नं दु। हलिमया नांजाःगु थीतेही [[मुनाछेँ]]य् प्राचीन मिस्रया पपिरस हिनासफू व मृत सागरया हिनासफू (Dead Sea Scrolls) तस्कं सुरक्षित रूपं तयातःगु दु। आधुनिक कम्प्युटर व इन्टरनेटया ईलय् स्क्रिनय् वेबपौयात क्वय्-च्वय् यानाः स्वयेगु ज्यायात "स्क्रोलिंग" (scrolling) धायेगु खँग्वः थ्व हे प्राचीन हिनासफूया अंग्रेजी खँग्वलय् वःगु खः। हिनासफूया विकास मानव सभ्यता, च्वयेगु प्रविधि व ज्ञान स्वथनिगु इतिहासय् छगू तस्कं मू व निर्णायक ज्याझ्वः खः। ==स्वयादिसँ== * [[सफू]] [[पुचः:साहित्य]] [[en:Scroll]] mta9hf8j58h60zy0af02wlrguufxabd 0 309128 1126997 2026-10-01T09:59:58Z Eukesh 11 Redirected page to [[ग्रीस]] 1126997 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ग्रीस]] say5pbifbs3joue224un31dde8lsrvn 0 309129 1126999 2026-10-01T10:01:04Z Eukesh 11 Redirected page to [[हिनासफू]] 1126999 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[हिनासफू]] izmuo1mn6iarndz9tyolhgwih548an9 0 309130 1127002 2026-10-01T10:14:35Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''कोदेक्स''' (Codex) धइगु ल्हातं च्वयातःगु पुलांगु [[सफू]]या छगू ऐतिहासिक रूप खः, गुकिं परम्परागत [[हिनासफू]] (scroll) या प्रविधियात प्रतिस्थापन यानाः आधुनिक भौतिक सफूया स्वरुपयात जन्म बिल। थ... 1127002 wikitext text/x-wiki '''कोदेक्स''' (Codex) धइगु ल्हातं च्वयातःगु पुलांगु [[सफू]]या छगू ऐतिहासिक रूप खः, गुकिं परम्परागत [[हिनासफू]] (scroll) या प्रविधियात प्रतिस्थापन यानाः आधुनिक भौतिक सफूया स्वरुपयात जन्म बिल। थ्व खँग्वः लातिन भाषाया "कोडेक्स" (codex) निसें वःगु खः, गुकिया अर्थ सिमाया त्याः बाय् सिंया पत्र जुइ। कोदेक्स दयेकेत पपाइरस, चर्मपत्र, वा भ्वँया पौतेत छथासय् मुंकाः, छ सिथय् सुयाः वा स्वानाः, न्ह्यंनं व ल्युनं भुंसा (cover) लानाः दुने सुरक्षित पाठ दयेकी। थ्व प्रविधिया विकास ई.सं. १गू शताब्दीया नापं रोमन साम्राज्यय् जूगु खः। कोदेक्सया मू विशेषता धइगु थुकिया पौया निखें च्वयेफइगु क्षमता व अःपुक्क सफूया छुं नं पौ वा भाग मालेफैगु (random access) सुविधा खः। हिनासफू स्वया कोदेक्स छथासँ मेगु थासय् यङ्केत, स्वथनेत, व ब्वनेत तस्कं अःपु व प्रभावकारी जुल। इसाई धर्मया प्रचार व विस्तार नापं कोदेक्स प्रविधिया छ्येलाः हलिंन्यंक याकनं अप्वया वन, छाय् धाःसा न्हापांगु इसाई धार्मिक ग्रन्थत (बाइबल) कोदेक्स रूपय् हे च्वयेगु व प्रसार यायेगु ज्या जुल। ४गू शताब्दी तक्क थ्यंबिले कोदेक्सं पश्चिमी हलिमय् हिनासफूयात पूर्ण रूपं प्रतिस्थापन यानाः मुख्य च्वयेगु माध्यमया रूपय् थःगु थाय् पलिस्था यात। युरोपया नापं मेसोअमिरिका (माया व एजटेक लहना)य् नं कपाय् व सिमाया हः छ्यला दयेकातःगु विशेष कोदेक्सतेगु छ्येलिगु चलन ब्यागलं हे विकशित जुल। मध्यकालीन ईलय् युरोपया मोनास्तरी व लाय्कूलि ल्हातं च्वयाः कोदेक्स दयेकेगु ज्या जुगु खः, गुकिं प्राचीन ज्ञान, दर्शन, व इतिहासयात सुरक्षित तयेत तःधंगु योगदान बिल। १५गू शताब्दीइ गुटेनबर्गं छापाखानाया (printing press) आविष्कार यायेधुंकाः थ्व हे कोदेक्स ढाँचाया आधारय् आधुनिक छापा सफूतेगु मास प्रदक्सन सुरु जुल। थौंकन्हे हलिमया मू [[मुनाछेँ]] व [[सफूधुकू]]लि संरक्षित जुयाच्वंगु प्राचीन कोदेक्सत मानव इतिहास, संस्कृति, व ज्ञान परम्पराया तस्कं मू व अमूल्य धरोहर खः। थ्व प्रविधिया विकासं मानव सभ्यताय् ब्वने-च्वनेगु संस्कृति व सूचं स्वथनेगु ज्या सदांया निंतिं छगू न्हूगु दिशा बिल। ==स्वयादिसँ== * [[सफू]] [[पुचः:साहित्य]] [[en:Codex]] isdt12hpz4xsrg7nfgt9nbpy65r665g 0 309131 1127003 2026-10-01T10:14:40Z Eukesh 11 Redirected page to [[कोदेक्स]] 1127003 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[कोदेक्स]] ii39uj0bzmi7u9h6cqk1exn34yi5nyx 0 309132 1127005 2026-10-01T10:28:14Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''इलेक्त्रोनिक सफू''' (Electronic book) वा इ-सफू (E-book) धइगु दिजितल रूपय् कम्प्युटर, स्मार्टफोन, त्याब्लेत वा इ-रिदर (E-reader) थें ज्याःगु दिजितल भः दुने ब्वनेफइगु सफू खः। थ्व परम्परागत भ्वतय् ध्वाया... 1127005 wikitext text/x-wiki '''इलेक्त्रोनिक सफू''' (Electronic book) वा इ-सफू (E-book) धइगु दिजितल रूपय् कम्प्युटर, स्मार्टफोन, त्याब्लेत वा इ-रिदर (E-reader) थें ज्याःगु दिजितल भः दुने ब्वनेफइगु सफू खः। थ्व परम्परागत भ्वतय् ध्वायातःगु सफूया दिजितल वा इलेक्ट्रोनिक संस्करणं न्ह्यथंगु प्रविधि खः। थुकियात मुख्य रूपं EPUB, PDF, व MOBI थें ज्याःगु दिजितल फाइलया रूपय् स्वथनेगु व इनेगु याइ। इलेक्त्रोनिक सफूया मू विशेषता धइगु थुकियात इन्टरनेटया माध्यमं याकनं दाउनलोद यानाः गन नं ब्वनेफइगु अःपुगु सुविधा खः। थ्व प्रविधिया छ्येलां द्वलँदँ सफूत छगू हे चिधंगु ब्वनिगु भलय् स्वथना तयेछिं। इलेक्त्रोनिक सफू ब्वनेगु निंतिं दयेकातःगु किन्दल (Amazon Kindle) व कोबो (Kobo) थें ज्याःगु विशेष इ-रिदर ब्वं-भःत छ्यलीगु जुइ। थुकिलि आखःग्वः तधं-चिधं याइगु, फन्ट ल्ययेगु, व जः (brightness) थःइत माःथें हिलेछिंगु सुविधा दइ। थुकिया नापं सफू दुने च्वंगु छुं खँग्वः वा भाग याकनं मालेत (search) व नोट कायेत तस्कं अःपुइ। इलेक्त्रोनिक सफूं भ्वंया छ्येलाः म्हो याइगु कारणं थुकियात वातावरण-मैत्री (eco-friendly) विकल्पया रूपय् कायेगु या। थुकिया उत्पादन व वितरणया लागत ध्वानाः सफू स्वया म्हो जुइगु कारणं थ्व सर्वसाधारणया निंतिं थिके जुइमखु। थौंकन्हे हलिंन्यंक दिजितल सफूधुकू व अनलाइन सफू पसःतेगु माध्यमं इलेक्त्रोनिक सफूया छ्येलाः व लोकप्रियता तस्कं अप्वया वःगु दु। अथे जुसां स्क्रिनय् ताःहाकःगु ई स्वयाः च्वनेबले मिखाय् तनाव वइगु व ब्याट्रीया निर्भरता थुकिया छुं कमजोरी खः। थ्व प्रविधिया विकासं मानव सभ्यताय् ब्वनेगु संस्कृति व सफू पिथना ख्यलय् छगू तःधंगु क्रान्ति हःगु दु। ==स्वयादिसँ== * [[सफू]] [[पुचः:प्रविधि]] [[en:Ebook]] qgiikcikm68a4th6j9sz4ad5oxbhi05 0 309133 1127006 2026-10-01T10:28:18Z Eukesh 11 Redirected page to [[इलेक्त्रोनिक सफू]] 1127006 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[इलेक्त्रोनिक सफू]] 9ryi5vnps38uu0v67mphbp34laux7c6 0 309134 1127009 2026-10-01T10:46:10Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''चाया पौ''' (Clay tablet) धइगु प्राचीन कालय् च्वयेगु निंतिं चा (clay) छ्यला दयेकातःगु पत्र/भः/पौ ख। थ्व छगू ऐतिहासिक च्वयेगु माध्यम खः। थ्व प्रविधिया विकास प्राचीन [[मेसोपोटामिया]]या [[सुमेर]] ल... 1127009 wikitext text/x-wiki '''चाया पौ''' (Clay tablet) धइगु प्राचीन कालय् च्वयेगु निंतिं चा (clay) छ्यला दयेकातःगु पत्र/भः/पौ ख। थ्व छगू ऐतिहासिक च्वयेगु माध्यम खः। थ्व प्रविधिया विकास प्राचीन [[मेसोपोटामिया]]या [[सुमेर]] लहनाय् ई.पू. ४गू सहस्राब्दी नापं जूगु खः। चाया पौ दयेकेत न्हापां चा न्हायाः, अले पिचुकाः पौ दयेकिगु जुइ। थन्याःगु चाया पौ गंकाः उकिलि सिंका बाय् कथिबाला (stylus) छ्येलाः आखः च्वयेगु जुइ। थ्व प्रविधिया माध्यमं हे हलिमया दक्ले पुलांगु लिपि मध्ये छगू [[क्युनिफर्म लिपि]]या (Cuneiform) विकास जूगु खः। चाया पौय् च्वयेगु ज्या सिधयेकाः उकियात निभालय् गंकाः बाय् मिइ छ्वयेकाः ताःहाःई तक ल्यंकेछिंकः पक्का दयेकेगु जुइ। छ्वयेकाःतगु चाया पौ द्वलँदँ तक्क नं बिनाश मजुसे सुरक्षित रूपं दयाच्वनि। थ्व माध्यमय् यक्व प्राचीन अभिलेख: प्रशासनिक अभिलेख, व्यापारिक ल्याखँ, नियम/विधान (दसु हम्मुराबीया संहिता), धार्मिक ग्रन्थ, व महाकाव्यत (दसु गिल्गामेशया महाकाव्य) थौंतक ल्यनाच्वंगु दु। मेसोपोटामियाया नापं प्राचीन [[एलाम|एलामाइत]], [[असिरिया]]मि, [[बेबिलोनिया]]मि, [[हित्ताइत]] व [[माइसेनियन ग्रीस]]या सभ्यतातेसं चाया पौया व्यापक छ्येलाः जूगु दु। प्राचीन [[अश्शुरबानिपाल]]या सफोधुकूति द्वलँदँ चाया पौत मुंकातःगु इतिहास दु गुगु आधुनिक पुरातात्विक उत्खननय् लुयावःगु दु। चाया पौया मालेज्या व अध्ययनं इतिहासविदतय्त प्राचीन मानव सभ्यता, भाषा, प्रविधि व संस्कृति सिइकेत अभूतपूर्व ग्वहालि याःगु दु। थ्व प्रविधि लिपा हिनासफू (scroll) व भ्वंया विकास नापं म्हो जुया वन। थ्व मानव इतिहासय् सूचं स्वथनेगु व च्वयेगु संचारया दक्ले न्हापांगु माध्यम ख। ==स्वयादिसँ== * [[सफू]] [[पुचः:साहित्य]] [[en:Clay tablet]] 3dyepklv8b5agd1kcpkc73jemrb9who 0 309135 1127010 2026-10-01T10:46:28Z Eukesh 11 Redirected page to [[चाया पौ]] 1127010 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[चाया पौ]] m7shbnjinncbvlki8bhkxt9d5wtpbgf