Wikipedia newwiki https://new.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A5%8C MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter माध्यम विशेष खँलाबँला छ्येलेमि छ्येलेमि खँलाबँला विकिपिडिया विकिपिडिया खँलाबँला किपा किपा खँलाबँला मिडियाविकि मिडियाविकि खँलाबँला Template Template talk ग्वाहालि ग्वाहालि खँलाबँला पुचः पुचः खँलाबँला दबू दबू खँलाबँला TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 311 1127015 1127011 2026-10-01T23:32:25Z Eukesh 11 /* पाण्डुलिपि */ 1127015 wikitext text/x-wiki {{नेपाललिपिपरिक्षण|छ्येलेमि:Eukesh/Auto/NepalScript/सफू}} [[Image:Gutenberg Bible, Lenox Copy, New York Public Library, 2009. Pic 01.jpg|alt=|thumb|upright=1.35|The [[Gutenberg Bible]]]] [[Image:河南舞阳贾湖遗址-刻符龟甲-裴李岗文化-河南博物院.jpg|thumb|upright|[[Jiahu symbols]]]] [[File:Launch of the Book “Үүл” (9).jpg|thumb|सफू]] '''सफू''' (अंग्रेजी:Book) धाःगु, पारम्परिक परिभाषा कथं, च्वया तःगु वा च्वयेत दयेका तःगु [[भ्वं]]या पं ख। थन्यागु पंयात सुका, स्टिच आदिं स्वाना छपंयाना तैगुया| कम्प्युटरय् ब्वनीगु [[ई-सफु]] थ्व परिभाषाया अपवाद ख| == सफूया इतिहास == === न्ह्यथना === मनूतेसं म्हुतुं ल्हाइगु भाय्‌या आविष्कार याना छम्ह मनूं मेम्ह मनूनाप थःगु मन व न्ह्यपुइ वःगु बिचा कालबिल यायेफत। तर म्हुतुं ल्हाःगु भाय् या यक्व कमजोरीत दयाच्वन। विशेष याना थन्यागु भासं मनूया बिचा तापाःगु थासय् थ्यंकिगु वा ताः ई तक ल्यंकिगु ज्या याये मफत। थ्व धुंका च्वयेगु संस्कृतिया विकास जुल। दकलय् न्ह्यः मनूतेसं [[ल्वहं]], [[सिमा]]या [[हः]], चा, [[सिँ]], [[कापः]], धातु आदि यक्व चीजय् च्वयेगु ज्या न्ह्याकल। तर छगु थासं मेगु थासय् यंकेत बाय् स्वथना तयेत अपुगुलिं सिँ, पौ व कापतय् आलेख च्वयेगु चलन अप्वया वल। यक्व ई तक चुइगु व मौसमं नं म्हो जक्क स्यनिगु जुसां ध्यबा अप्व तुइगु, च्वयेत व स्वथनेत थाकुइगु जूगुलीं ल्वहँ व धातुइ च्वइगु चलन सार्वजनिक थासय्‌ दैगु शिलालेखय् जक्क सीमित जुल। अप्व खँ चिकिचा धंगु थासय् स्वथनेत व ल्ह्वनेत याउंसे च्वंगुलिं छगु थासं मेगु थासय् यंकेत दक्लय् अःपूगु माध्यम [[भ्वं]] व [[कापः]] हे जुवन। === भ्वं === मनूया च्वखँ भ्वं व कापतय् च्वैगु चलन जुल| कापतय् च्वेगु थिकय् जुइगु व कापतय् च्वयेत थाकुगुलिं लिपा वना भ्वंया पौस च्वइगु चलन वल| दकलय् न्हापां भ्वंया पौस च्वइपिं [[मिस्र]] व [[युनान]]बासीतेसं दकलय् न्ह्य छबाला ताःहाकगु भ्वंतय् हे च्वया उकियात तुलाः ब्वनिगु पहः विकास जुल| थन्यागु सफूयात [[स्क्रोल]](अंग्रेजी:scroll) धाइ| तर स्क्रोलय् ब्वने थाकुइगुलिं स्क्रोलतेत निश्चित आकारय् चाना पौ दयेका, सकल चानातःगु पौतेत छप्वः दयेका चिनातयेगु व माःबिलय् लिकाना ब्वनिगु पहः अप्वया वल। थन्यागु सफूत थौं कन्हे स्तोत्र (तुतः)या कथं छ्येलिगु या| थन्यागु सफूया पौ तनेफैगु जूगुलिं दक्वं पौ चिना छपं दयेकातयेगु चलनया हुनिइ आधुनिक सफू बुयावल| थन्यागु भ्वंया पौ चिनातःगु विचाया माध्यमया सफु थौंतक्क नं छ्यलिगु चलन दु| === पाण्डुलिपि बाय् ल्हाःसफू === {{मू पौ|पाण्डुलिपि}} भ्वंया पौयात चिना तैगु सफू च्वयेगु ज्या यक्व ई तक्क जुल| थन्यागु ल्हातं च्वैगु सफूयात पाण्डुलिपि धाइ| रोमन साम्राज्यया पतन धुंका थन्यागु पाण्डुलिपिया सफूतेसं ज्ञान स्वथना तयेत व अन्यागु ज्ञानयात परिमार्जित यायेत यक्व ग्वहालि याःगु दु| तर ल्हातं च्वइगु सफू यक्व मनूतेत छकलं बि थाकुइगु व ल्हातं नकल च्वयेबिलय् गलती जुइगु जुगुलिं थ्व स्वया नं दक्ष छगु व्यवस्था मालावल| === ब्लक छापा === ब्लक छापाया विकास छम्ह जर्मन विद्वान् योहान गुटेन्बर्गं यानादिल| थुकिलि आखःतेत छता ब्लकय् तःया कापः वा भ्वंतय् ध्वाइगु चलन दयावल। === आधुनिक हलिम === इबुक्स धाःगु सफूया इलेक्त्रोनिक रुप ख। थन्याःगु सफू व अग्मेन्तेद रियालितिइ न्हापाया परम्परागत सफूति याये मफूगु एनिमेसन, अतोम्यातिक अपदेत, भौतिक रुपं सफू छथासं मेगु थासय् छ्वये म्वाःगु आदि थीथी सुविधा दु। ==थीथी ऐतिहासिक सफूया रुप== ===चाया पौ=== {{मू पौ|चाया पौ}} चाया पौ (Clay tablet) धइगु प्राचीन कालय् च्वयेगु निंतिं चा (clay) छ्यला दयेकातःगु पत्र/भः/पौ ख। थ्व छगू ऐतिहासिक च्वयेगु माध्यम खः। थ्व प्रविधिया विकास प्राचीन [[मेसोपोटामिया]]या [[सुमेर]] लहनाय् ई.पू. ४गू सहस्राब्दी नापं जूगु खः। चाया पौ दयेकेत न्हापां चा न्हायाः, अले पिचुकाः पौ दयेकिगु जुइ। थन्याःगु चाया पौ गंकाः उकिलि सिंका बाय् कथिबाला (stylus) छ्येलाः आखः च्वयेगु जुइ। थ्व प्रविधिया माध्यमं हे हलिमया दक्ले पुलांगु लिपि मध्ये छगू [[क्युनिफर्म लिपि]]या (Cuneiform) विकास जूगु खः। चाया पौय् च्वयेगु ज्या सिधयेकाः उकियात निभालय् गंकाः बाय् मिइ छ्वयेकाः ताःहाःई तक ल्यंकेछिंकः पक्का दयेकेगु जुइ। छ्वयेकाःतगु चाया पौ द्वलँदँ तक्क नं बिनाश मजुसे सुरक्षित रूपं दयाच्वनि। थ्व माध्यमय् यक्व प्राचीन अभिलेख: प्रशासनिक अभिलेख, व्यापारिक ल्याखँ, नियम/विधान (दसु हम्मुराबीया संहिता), धार्मिक ग्रन्थ, व महाकाव्यत (दसु गिल्गामेशया महाकाव्य) थौंतक ल्यनाच्वंगु दु। मेसोपोटामियाया नापं प्राचीन [[एलाम|एलामाइत]], [[असिरिया]]मि, [[बेबिलोनिया]]मि, [[हित्ताइत]] व [[माइसेनियन ग्रीस]]या सभ्यतातेसं चाया पौया व्यापक छ्येलाः जूगु दु। प्राचीन [[अश्शुरबानिपाल]]या सफोधुकूति द्वलँदँ चाया पौत मुंकातःगु इतिहास दु गुगु आधुनिक पुरातात्विक उत्खननय् लुयावःगु दु। चाया पौया मालेज्या व अध्ययनं इतिहासविदतय्त प्राचीन मानव सभ्यता, भाषा, प्रविधि व संस्कृति सिइकेत अभूतपूर्व ग्वहालि याःगु दु। थ्व प्रविधि लिपा हिनासफू (scroll) व भ्वंया विकास नापं म्हो जुया वन। थ्व मानव इतिहासय् सूचं स्वथनेगु व च्वयेगु संचारया दक्ले न्हापांगु माध्यम ख। ===हिनासफू=== {{मू पौ|हिनासफू}} हिनासफू (Scroll) धइगु च्वखँ व किपा दूगु पपाइरस (papyrus), छेंगूया भः-पत्र (parchment), कापः वा भ्वंतय् च्वया हिनातःगु (roll) छथी परम्परागत ऐतिहासिक सफू खः। थन्याःगु हिनासफू आःया सफू स्वया न्हापांया प्राचीनतम च्वयेगु माध्यम खः, गुकियात छखेँ सालाः हिनातःगु च्वखँ चायेकाः ब्वनेगु याइ। प्राचीन मेसोपोटामिया, मिस्र, ग्रीस, रोम, चीन व भारत थें ज्याःगु महान् सभ्यताय् हिनासफूया व्यापक छ्येलाः जुल। च्वखँयात सुरक्षित कथं स्वथना तयेत थन्याःगु सफूया निखें सिथय् सिँ वा धातुया कथि (roller) स्वानाः तयेगु परम्परा दु। हिनासफूलि धार्मिक ग्रन्थ, ऐतिहासिक अभिलेख, कानून, साहित्यिक कृति व नक्सात च्वयेगु या। यहूदी धर्मय् [[तोराह]] ग्रन्थयात आः नं परम्परागत रूपं तोराह हिनासफू (Torah scroll) या रूपय् हे च्वयेगु व ब्वनिगु या। चीन व जापानय् हिनासफूयात च्वयेत जक मखुसें कलाया रुपय् बांलाःगु आखः (calligraphy) व परम्परागत चित्रकला दयेकेगु मू माध्यमया रूपय् छ्येलातःगु दु। नेपाःया इतिहास व नेवाः संस्कृतिया सन्दर्भय् नं ताःहाकःगु भ्वं वा कापतय् च्वयातःगु पुलांगु पौ, वंशावली, जातं, व किपा (पौभा) या रूपय् हिनासफूया तःधंगु महत्त्व दु। हिनासफूया मू विशेषता धइगु थुकियात अःपुक्क छथासँ मेगु थासय् यङ्केफइगु व चिधंगु थासय् सुरक्षित तयेफूगु क्षमता खः। अथे जुसां हिनासफूति छुं निश्चित पौ वा भाग याकनं माले फैमखु व ताःहाकःगु च्वखँ ब्वनेत थाकुइगु जुइफु। थ्व हे कारणं ई.सं. १ निसें ४गू शताब्दीया दथुइ आधुनिक सफूया न्हापांगु रूप [[कोडेक्स]] (codex) या विकास नापं हिनासफूया छ्येलाः म्हो जुया वन। कोडेक्स प्रविधिं हिनासफूयात प्रतिस्थापन याःसां थुकिया ऐतिहासिक, पुरातात्विक व सांस्कृतिक मू हलिंन्यंक आः नं दु। हलिमया नांजाःगु थीतेही [[मुनाछेँ]]य् प्राचीन मिस्रया पपिरस हिनासफू व मृत सागरया हिनासफू (Dead Sea Scrolls) तस्कं सुरक्षित रूपं तयातःगु दु। आधुनिक कम्प्युटर व इन्टरनेटया ईलय् स्क्रिनय् वेबपौयात क्वय्-च्वय् यानाः स्वयेगु ज्यायात "स्क्रोलिंग" (scrolling) धायेगु खँग्वः थ्व हे प्राचीन हिनासफूया अंग्रेजी खँग्वलय् वःगु खः। हिनासफूया विकास मानव सभ्यता, च्वयेगु प्रविधि व ज्ञान स्वथनिगु इतिहासय् छगू तस्कं मू व निर्णायक ज्याझ्वः खः। ===कोदेक्स=== {{मू पौ|कोदेक्स}} कोदेक्स (Codex) धइगु ल्हातं च्वयातःगु पुलांगु सफूया छगू ऐतिहासिक रूप खः, गुकिं परम्परागत हिनासफू (scroll) या प्रविधियात प्रतिस्थापन यानाः आधुनिक भौतिक सफूया स्वरुपयात जन्म बिल। थ्व खँग्वः लातिन भाषाया "कोडेक्स" (codex) निसें वःगु खः, गुकिया अर्थ सिमाया त्याः बाय् सिंया पत्र जुइ। कोदेक्स दयेकेत पपाइरस, चर्मपत्र, वा भ्वँया पौतेत छथासय् मुंकाः, छ सिथय् सुयाः वा स्वानाः, न्ह्यंनं व ल्युनं भुंसा (cover) लानाः दुने सुरक्षित पाठ दयेकी। थ्व प्रविधिया विकास ई.सं. १गू शताब्दीया नापं रोमन साम्राज्यय् जूगु खः। कोदेक्सया मू विशेषता धइगु थुकिया पौया निखें च्वयेफइगु क्षमता व अःपुक्क सफूया छुं नं पौ वा भाग मालेफैगु (random access) सुविधा खः। हिनासफू स्वया कोदेक्स छथासँ मेगु थासय् यङ्केत, स्वथनेत, व ब्वनेत तस्कं अःपु व प्रभावकारी जुल। इसाई धर्मया प्रचार व विस्तार नापं कोदेक्स प्रविधिया छ्येलाः हलिंन्यंक याकनं अप्वया वन, छाय् धाःसा न्हापांगु इसाई धार्मिक ग्रन्थत (बाइबल) कोदेक्स रूपय् हे च्वयेगु व प्रसार यायेगु ज्या जुल। ४गू शताब्दी तक्क थ्यंबिले कोदेक्सं पश्चिमी हलिमय् हिनासफूयात पूर्ण रूपं प्रतिस्थापन यानाः मुख्य च्वयेगु माध्यमया रूपय् थःगु थाय् पलिस्था यात। युरोपया नापं मेसोअमिरिका (माया व एजटेक लहना)य् नं कपाय् व सिमाया हः छ्यला दयेकातःगु विशेष कोदेक्सतेगु छ्येलिगु चलन ब्यागलं हे विकशित जुल। मध्यकालीन ईलय् युरोपया मोनास्तरी व लाय्कूलि ल्हातं च्वयाः कोदेक्स दयेकेगु ज्या जुगु खः, गुकिं प्राचीन ज्ञान, दर्शन, व इतिहासयात सुरक्षित तयेत तःधंगु योगदान बिल। १५गू शताब्दीइ गुटेनबर्गं छापाखानाया (printing press) आविष्कार यायेधुंकाः थ्व हे कोदेक्स ढाँचाया आधारय् आधुनिक छापा सफूतेगु मास प्रदक्सन सुरु जुल। थौंकन्हे हलिमया मू मुनाछेँ व सफूधुकूलि संरक्षित जुयाच्वंगु प्राचीन कोदेक्सत मानव इतिहास, संस्कृति, व ज्ञान परम्पराया तस्कं मू व अमूल्य धरोहर खः। थ्व प्रविधिया विकासं मानव सभ्यताय् ब्वने-च्वनेगु संस्कृति व सूचं स्वथनेगु ज्या सदांया निंतिं छगू न्हूगु दिशा बिल। ===इलेक्त्रोनिक सफू=== {{मू पौ|इलेक्त्रोनिक सफू}} इलेक्त्रोनिक सफू (Electronic book) वा इ-सफू (E-book) धइगु दिजितल रूपय् कम्प्युटर, स्मार्टफोन, त्याब्लेत वा इ-रिदर (E-reader) थें ज्याःगु दिजितल भः दुने ब्वनेफइगु सफू खः। थ्व परम्परागत भ्वतय् ध्वायातःगु सफूया दिजितल वा इलेक्ट्रोनिक संस्करणं न्ह्यथंगु प्रविधि खः। थुकियात मुख्य रूपं EPUB, PDF, व MOBI थें ज्याःगु दिजितल फाइलया रूपय् स्वथनेगु व इनेगु याइ। इलेक्त्रोनिक सफूया मू विशेषता धइगु थुकियात इन्टरनेटया माध्यमं याकनं दाउनलोद यानाः गन नं ब्वनेफइगु अःपुगु सुविधा खः। थ्व प्रविधिया छ्येलां द्वलँदँ सफूत छगू हे चिधंगु ब्वनिगु भलय् स्वथना तयेछिं। इलेक्त्रोनिक सफू ब्वनेगु निंतिं दयेकातःगु किन्दल (Amazon Kindle) व कोबो (Kobo) थें ज्याःगु विशेष इ-रिदर ब्वं-भःत छ्यलीगु जुइ। थुकिलि आखःग्वः तधं-चिधं याइगु, फन्ट ल्ययेगु, व जः (brightness) थःइत माःथें हिलेछिंगु सुविधा दइ। थुकिया नापं सफू दुने च्वंगु छुं खँग्वः वा भाग याकनं मालेत (search) व नोट कायेत तस्कं अःपुइ। इलेक्त्रोनिक सफूं भ्वंया छ्येलाः म्हो याइगु कारणं थुकियात वातावरण-मैत्री (eco-friendly) विकल्पया रूपय् कायेगु या। थुकिया उत्पादन व वितरणया लागत ध्वानाः सफू स्वया म्हो जुइगु कारणं थ्व सर्वसाधारणया निंतिं थिके जुइमखु। थौंकन्हे हलिंन्यंक दिजितल सफूधुकू व अनलाइन सफू पसःतेगु माध्यमं इलेक्त्रोनिक सफूया छ्येलाः व लोकप्रियता तस्कं अप्वया वःगु दु। अथे जुसां स्क्रिनय् ताःहाकःगु ई स्वयाः च्वनेबले मिखाय् तनाव वइगु व ब्याट्रीया निर्भरता थुकिया छुं कमजोरी खः। थ्व प्रविधिया विकासं मानव सभ्यताय् ब्वनेगु संस्कृति व सफू पिथना ख्यलय् छगू तःधंगु क्रान्ति हःगु दु। == सफूया स्वरूप == साधारन सफूलि क्वय् बिया तःगु भाग दै:- * सफूया आवरण (वा भुंसा) * आवरण पौ * ल्याखं दुगु पौ * देछाना पौ * विषय धलः * मू पौ * मू सफू * इन्डेक्स (अंग्रेजी:Index) == संरक्षण == सफु धागु ज्ञानयागु मंका जुगुलीं थुकिगु संरक्षण यायेमा| पुलांगु सफूतेसं व सफुया ईया मनूया विचाःयात प्रतिविम्बित याइ| हानं, अन्यागु सफुया मूलरूप संरक्षण याना तयेफःसा अब्लय्‌या मनुतेगु ज्ञानया बारेय् लिपाया मनूतेसं सीकेफै। अथे जूगुलिं हलिमय् पुलांगु सफूतेगु संरक्षणया निंतिं यक्व कुतः जुया च्वंगु दु| == सफूया मुनेज्या== मनूया इतिहासय् कम्प्युटर स्वया न्ह्यःया वैचारिक क्रान्तिइ दक्लय् तःधंगु योगदान सफूया दु|अथे जूगुलिं सफूयात मनूया समाजय् मंकाकथं मुंकातयेगु व अन्यागु मुंका तःगु सफूतेत मनूतेसं ब्वनेछिंकः च्वनिगु थाय्‌या व्यवस्थापित विकास जुल| थन्यागु सफूया धुकूयात सफूधुकू वा सफूकुथि (अंग्रेजी: Library) धाइ| == सफूया व्यवस्थापन == == डिजिटल् रूपय् हिला == {{Commonscat|Books}} [[पुचः:संस्कृति]] lqkdr6q7btyog5losa0xw9kjwu3n7r0 0 309130 1127013 1127002 2026-10-01T15:33:17Z Eukesh 11 1127013 wikitext text/x-wiki [[File:Facsimile of the book of kells-Interior of the Old Library, Trinity College, Dublin.jpg|thumb|बुक अफ केल्स, त्रिनिति कलेज दब्लिनय्]] '''कोदेक्स''' (Codex) धइगु ल्हातं च्वयातःगु पुलांगु [[सफू]]या छगू ऐतिहासिक रूप खः, गुकिं परम्परागत [[हिनासफू]] (scroll) या प्रविधियात प्रतिस्थापन यानाः आधुनिक भौतिक सफूया स्वरुपयात जन्म बिल। थ्व खँग्वः लातिन भाषाया "कोडेक्स" (codex) निसें वःगु खः, गुकिया अर्थ सिमाया त्याः बाय् सिंया पत्र जुइ। कोदेक्स दयेकेत पपाइरस, चर्मपत्र, वा भ्वँया पौतेत छथासय् मुंकाः, छ सिथय् सुयाः वा स्वानाः, न्ह्यंनं व ल्युनं भुंसा (cover) लानाः दुने सुरक्षित पाठ दयेकी। थ्व प्रविधिया विकास ई.सं. १गू शताब्दीया नापं रोमन साम्राज्यय् जूगु खः। कोदेक्सया मू विशेषता धइगु थुकिया पौया निखें च्वयेफइगु क्षमता व अःपुक्क सफूया छुं नं पौ वा भाग मालेफैगु (random access) सुविधा खः। हिनासफू स्वया कोदेक्स छथासँ मेगु थासय् यङ्केत, स्वथनेत, व ब्वनेत तस्कं अःपु व प्रभावकारी जुल। इसाई धर्मया प्रचार व विस्तार नापं कोदेक्स प्रविधिया छ्येलाः हलिंन्यंक याकनं अप्वया वन, छाय् धाःसा न्हापांगु इसाई धार्मिक ग्रन्थत (बाइबल) कोदेक्स रूपय् हे च्वयेगु व प्रसार यायेगु ज्या जुल। ४गू शताब्दी तक्क थ्यंबिले कोदेक्सं पश्चिमी हलिमय् हिनासफूयात पूर्ण रूपं प्रतिस्थापन यानाः मुख्य च्वयेगु माध्यमया रूपय् थःगु थाय् पलिस्था यात। युरोपया नापं मेसोअमिरिका (माया व एजटेक लहना)य् नं कपाय् व सिमाया हः छ्यला दयेकातःगु विशेष कोदेक्सतेगु छ्येलिगु चलन ब्यागलं हे विकशित जुल। मध्यकालीन ईलय् युरोपया मोनास्तरी व लाय्कूलि ल्हातं च्वयाः कोदेक्स दयेकेगु ज्या जुगु खः, गुकिं प्राचीन ज्ञान, दर्शन, व इतिहासयात सुरक्षित तयेत तःधंगु योगदान बिल। १५गू शताब्दीइ गुटेनबर्गं छापाखानाया (printing press) आविष्कार यायेधुंकाः थ्व हे कोदेक्स ढाँचाया आधारय् आधुनिक छापा सफूतेगु मास प्रदक्सन सुरु जुल। थौंकन्हे हलिमया मू [[मुनाछेँ]] व [[सफूधुकू]]लि संरक्षित जुयाच्वंगु प्राचीन कोदेक्सत मानव इतिहास, संस्कृति, व ज्ञान परम्पराया तस्कं मू व अमूल्य धरोहर खः। थ्व प्रविधिया विकासं मानव सभ्यताय् ब्वने-च्वनेगु संस्कृति व सूचं स्वथनेगु ज्या सदांया निंतिं छगू न्हूगु दिशा बिल। ==स्वयादिसँ== * [[सफू]] [[पुचः:साहित्य]] [[en:Codex]] in7k9v0sx49fddmhh233w57jie1ozwj 0 309134 1127012 1127009 2026-10-01T15:31:14Z Eukesh 11 1127012 wikitext text/x-wiki {{short description|Writing medium, especially for writing in cuneiform}} [[File:Tablet Rimush Louvre AO5476.jpg|thumb|अक्कादियन चापौस च्वयातःगु च्वखँ]] '''चाया पौ''' (Clay tablet) धइगु प्राचीन कालय् च्वयेगु निंतिं चा (clay) छ्यला दयेकातःगु पत्र/भः/पौ ख। थ्व छगू ऐतिहासिक च्वयेगु माध्यम खः। थ्व प्रविधिया विकास प्राचीन [[मेसोपोटामिया]]या [[सुमेर]] लहनाय् ई.पू. ४गू सहस्राब्दी नापं जूगु खः। चाया पौ दयेकेत न्हापां चा न्हायाः, अले पिचुकाः पौ दयेकिगु जुइ। थन्याःगु चाया पौ गंकाः उकिलि सिंका बाय् कथिबाला (stylus) छ्येलाः आखः च्वयेगु जुइ। थ्व प्रविधिया माध्यमं हे हलिमया दक्ले पुलांगु लिपि मध्ये छगू [[क्युनिफर्म लिपि]]या (Cuneiform) विकास जूगु खः। चाया पौय् च्वयेगु ज्या सिधयेकाः उकियात निभालय् गंकाः बाय् मिइ छ्वयेकाः ताःहाःई तक ल्यंकेछिंकः पक्का दयेकेगु जुइ। छ्वयेकाःतगु चाया पौ द्वलँदँ तक्क नं बिनाश मजुसे सुरक्षित रूपं दयाच्वनि। थ्व माध्यमय् यक्व प्राचीन अभिलेख: प्रशासनिक अभिलेख, व्यापारिक ल्याखँ, नियम/विधान (दसु हम्मुराबीया संहिता), धार्मिक ग्रन्थ, व महाकाव्यत (दसु गिल्गामेशया महाकाव्य) थौंतक ल्यनाच्वंगु दु। मेसोपोटामियाया नापं प्राचीन [[एलाम|एलामाइत]], [[असिरिया]]मि, [[बेबिलोनिया]]मि, [[हित्ताइत]] व [[माइसेनियन ग्रीस]]या सभ्यतातेसं चाया पौया व्यापक छ्येलाः जूगु दु। प्राचीन [[अश्शुरबानिपाल]]या सफोधुकूति द्वलँदँ चाया पौत मुंकातःगु इतिहास दु गुगु आधुनिक पुरातात्विक उत्खननय् लुयावःगु दु। चाया पौया मालेज्या व अध्ययनं इतिहासविदतय्त प्राचीन मानव सभ्यता, भाषा, प्रविधि व संस्कृति सिइकेत अभूतपूर्व ग्वहालि याःगु दु। थ्व प्रविधि लिपा हिनासफू (scroll) व भ्वंया विकास नापं म्हो जुया वन। थ्व मानव इतिहासय् सूचं स्वथनेगु व च्वयेगु संचारया दक्ले न्हापांगु माध्यम ख। ==स्वयादिसँ== * [[सफू]] [[पुचः:साहित्य]] [[en:Clay tablet]] dh1z2knvvyhh60ufyojdadbb8wjjmhu 0 309136 1127014 2026-10-01T23:31:20Z Eukesh 11 न्हुगु पौ: '''पाण्डुलिपि''' बाय् '''ल्हाःसफू''' (Manuscript) धइगु ल्हातं च्वयातःगु सफू, दस्तावेज वा ग्रन्थ खः, गुगु आपालं ध्वायेगु प्रविधि आविष्कार स्वया न्हापा सफू च्वयेगु विधि जुयाच्वन। प्राचीन व मध्... 1127014 wikitext text/x-wiki '''पाण्डुलिपि''' बाय् '''ल्हाःसफू''' (Manuscript) धइगु ल्हातं च्वयातःगु सफू, दस्तावेज वा ग्रन्थ खः, गुगु आपालं ध्वायेगु प्रविधि आविष्कार स्वया न्हापा सफू च्वयेगु विधि जुयाच्वन। प्राचीन व मध्यकालीन कालय् ध्वायेगु प्रविधि मदुगु कारणं मुक्कं ज्ञान, साहित्य, धार्मिक ग्रन्थ, व कानूनी अभिलेखत ल्हातं च्वयाः जक स्वथना तयेगु जुल। पाण्डुलिपि दयेकेत प्राचीन कालय् पपाइरस, ताडपत्र (palm leaf), चर्मपत्र (parchment), सिंया हः, व परम्परागत नेपाः भ्वं थें जाःगु वस्तुतेगु छ्येलिगु जुइ। नेपाःया इतिहास व नेवाः संस्कृतिया सन्दर्भय् थन्याःगु ल्हातं च्वयातःगु सफूया तस्कं उच्च व पवित्र थाय् दु। नेपाः मन्दः दुने रञ्जना लिपि, भुजिंमोल लिपि व प्रचलित नेपाल लिपिइ द्वलँदँ पुलांगु बौद्ध व हिन्दु धार्मिक ग्रन्थत, आयुर्वेद, ज्योतिष व वंशावलीत च्वयातःगु दु। थुकिलि ताडपत्रय् च्वयातःगु "परमेश्वरतन्त्र" व रञ्जना लिपिइ स्वर्ण आखल्ं च्वयातःगु "प्रज्ञापारमिता" थेंन्याःगु सफू हलिंन्यंक नांजाः। थन्याःगु सफू च्वयेगु ज्याया निंतिं विशेष मसि, धातुया कथि व सुका/का छ्येलिज्य जुइ व थुकियात सुरक्षित तयेगु निंतिं निखें सिँ/छेंगू आदिया भुंसा तयाः कापतं भुना तयेगु याइ। यक्व ल्हाःसफूति कलात्मक किपा, क्यालिग्राफि व परम्परागत पौभा शैलीया सजावट नं खनेदु। ल्हाःसफू च्वयातःगु दस्तावेज जक मखुसें उगु ईया समाज, संस्कृति, भाय्, प्रविधि व कलाया साक्षी व प्रमाण खः। ध्वायेज्याया विकास नापं ल्हाःसफू दयेकेगु परम्परा म्हो जुया वंसां थौंकन्हे हलिमया मू संग्रहालय, पुस्तकालय व विहारय् प्राचीन ल्हाःसफूत सुरक्षित तयातःगु दु। नेपाःया राष्ट्रिय अभिलेखालय व थी-थी बहालय् आः नं द्वलँदँ पुलांगु ऐतिहासिक ल्हाःसफूत मुंकातःगु दु। थुकिया संरक्षण व अध्ययनं प्राचीन ज्ञान परम्परायात जीवित तयेत ग्वहालि याइ। == स्वयादिसँ == * [[सफू]] [[पुचः:साहित्य]] [[en:Manuscript]] jy8bwawhjcf12oozmf919aa9n1721ge