Wikipedia
niawiki
https://nia.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Olayama
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Media
Spesial
Huhuo
Sangoguna
Huhuo zangoguna
Wikipedia
Huhuo Wikipedia
Berkas
Huhuo berkas
MediaWiki
Huhuo MediaWiki
Templat
Huhuo templat
Fanolo
Huhuo wanolo
Kategori
Huhuo kategori
Portal
Huhuo portal
TimedText
TimedText talk
Modul
Pembicaraan Modul
Acara
Huhuo Acara
Fino
0
2113
29830
27468
2026-10-06T16:01:52Z
Slaia
39
mangeheta li Indonesia
29830
wikitext
text/x-wiki
''Sura ba da'a wurugö nösi zura''
{{taxobox
| color = lightgreen
| name = '''''Areca catechu'''''
| image =Areca_catechu_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-014.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = Gambara moroi khö '''Koehler'''
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Arecales]]
| familia = [[Arecaceae]]
| genus = ''[[Areca]]''
| species = '''''A. catechu'''''
| binomial = ''Areca catechu''
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}
'''Fino''' andre ba [[Tanö Niha|Danö Niha]] no sambua zinanö ni'odödö wananö ba so göi sauri samosa ia badanö. Ba [[li Indonesia]] latötöi ia : '''Pinang''' sangafu ia ba palma sauri ba wetaro Pasifik, Asia ba Afrika fetaro gatumbukha. Döi zinanö da'a fino, döi mbuania göi fino si no oya la'amawa niha ba fasa, ba he ba harimbale. Töi-töi wino andre ba mbanua bö'ö misa ya'ia da'ö simane : ''pineung'' ([[Aceh]]), ''pining'' ([[bahasa Batak|Batak Toba]] ), ''penang'' ([[bahasa Madura|Madura]]), ''jambe'' ([[bahasa Sunda|Sunda]], [[bahasa Jawa|Jawa]]), ''bua, ua, wua, pua, fua, hua'' simanö göi wanötöi ba mbanua-mbanua si so ba [[Nusa Tenggara]] faoma [[Maluku]]) ba wa'oya nasa döi wanötöi ia ba mbanua bö'ö.<ref name="heyne_460-465">Heyne, K. 1987. ''Tumbuhan Berguna Indonesia'', jil. 1. Yay. Sarana Wana Jaya, Jakarta. Hal. 460-465.</ref>
== Omböila ==
[[Berkas:Palm I IMG 2081.jpg|jmpl|kiri|150px|Töla Wino ma Fino. Benggala barat, [[India]]]]
Töla no adölö-dölö ba lö esolo sibai, fa'alawa ikhamö ba zi 25 mete so ba zi 15 seti mbolo wa'esolonia, hewa'ae lö fefu so göi ia zesolo töla, ba adogo-dogo tou ma'ifu.
Hakhi wino aganau hulu fakhili ira mbulu zakhu, ha da'a so mowania si falemba ba mbagi fangaro hakhinia. Fa'anau so ba zi 80 cm, hakhi adogo-adogo ma'ifu; bulunia so ba zi 80 cm, anak daun 85 x 5 cm, ba mbute mbulu nia agarawi ma'ifu.
Bowo wino ma ba li bö'ö latötöi (''spatha'') sifalemba ba hakhi ba ngamohi ba alio adudu mbowonia, fa'anu hakhi ngamohinia ba zi 75 cm, itaria fa dua ngamohi sakali mowua, ngamohinia itaria ikhamö fa 35 cm, ha sambua mbowo si alawe ba mbörö hakhi, yawa hakhi ba da'ö tesusu mbowo simatua dombua wenaeta ia ba tefa'anö ba ngamohi. Bowo simatua fa'anau 4 mm, ''putih kuning; benang sari'' 6. Bowo si alawe fa'anau 1,5 cm, owuge'e ma ''hijau''; si tobali bua 1.
Bua buni sowulo-wulo simane fa'owulo-wulo gadulo, bowo sebua ma'ifu manganau la'a-la'anua oroyo-royo (''merah oranye''), fa'anau ba zi 3,5 – 7 cm, ösi mbuania bakha hulö mo rozi-rozi. Hunö sambua hulö gadulo, gambarania hulö wuka (''jala'').<ref name="steenis1981_141">[[Cornelis Gijsbert Gerrit Jan van Steenis|Steenis, CGGJ van]]. 1981. ''Flora, untuk sekolah di Indonesia''. PT Pradnya Paramita, Jakarta. Hal. 141.</ref>
Ba mbanua ba Jawa, fino auri ba wa'alaŵa 1.400 mete moroi ba dete nasi ( '''dpl''' ma na la'anaukö ia ''di atas permukaan laut'' )
== Ngawalö ==
Ba Indonesia, tesöndra wino sibaga sibai ya'ia da'ö fino ''betara (Pinang Betara)'', wa'oya danöbö'ö ba hiza fino da'a no i'efasi amada Menteri Pertanian ya'ia da'ö Pinang Betara, na ba India la tötöi Pinang Mangala, Sumangala, Subamangala, Mohitnagar, Srimangala, Samruthi (Andaman), Hirehalli dwarf, VTLAH 1, 2 dan Thirthahalli dwarf.
* ''' Fino Kumöyö''' (Li Indonesia ''Pinang Betara)''
Fino Kumöyö ma Betara ma ''Pinang Betara'' tefa'aso moroi ba Betara, Tanjung Jabung Barat, Jambi. Na buania awuyu ba la'a-la'ania owuge'e sibai (''hijau tua'') ba nano atö ibörögö asoso mbuania la'a-la'ania oroyo-royo (''oranye''). Buania hulö gadulo lö owulo-wulo sibai. Sinanö da'a auri ba danö satua eu, ba ndröfinia 4-5 fakhe, no ibörötaigö mobowo, ba tola sa'a dania ba zi 6-7 fakhe tola niteu mbuania.
* '''Fino Ase (''Pin''ang Aceh'')'''
* '''Fino Bulawan (''Pinang Bulawan'')'''
Fino Belu ma Bulawan (''Pinang Bulawan'') fino si sökhi tanömö moroi ba mbanua ''Kotamobagu, Sulawesi Utara''. Fino da'a egebua mbuania ba so khönia ''tannin'' soya.
* '''Fino Soyo (''Pinang Merah'')'''
Fino Soyo ma ba li Indonesia ya'ia da'ö ''Pinang merah'' (''Gyrtostachys lakka Becc'') ma asese laŵa'ö göi ia fino razo (''pinang raja'') na lafaigi hulö na te'a'asogö ia moroi ba Semenanjung Malaka, Pulau Sumatra, faoma Pulau Kalimantan. Sikhala wino da'a töla nia ise-ise moroi ba wino sito'ölö, bulu falaete-falaete, hakhinia oroyo-royo. Fa'auri wino da'a mongafu, fa'alaŵania ikhamö 10 m fa esolo döla so ba zi 12 cm. Fino soyo bowonia hulö malai. Tefangamöi mbowonia ba ngamohi ba bowo si matua ba si alawe falere-lere ira, na no tobali bua mbowonia, ba buania ide-ide, anau-nau mbuania fa'owulo-wulonia so ba zi 1 cm ba faebolo ''diameter'' 6 mm. Töla wino satua itaria labali'ö ngawalö wakake soguna baniha, simane döla-döla ngawalö hadia ia, dasa, ba so zamake tobali sosoro, ba tanöbö'önia
* '''Fino Gatua ma Mawö (''Pinang Hutan'')'''
Fino gatua ma Mawö, laŵa'ö ba li Indonesia Pinang hutan (''Pinanga Kuhlii'' B1) auri atabö ba danö hulo Jawa faoma ba hulo Sumatra. Fa'auri wino da'a mongafu, ba mongandroto dölania. Lö alaŵa sibai dölania so ba zi 2–6 m ba fa'esolo döla ba zi 2–5 cm. Fa'anau hakhi ba bulunia 60 cm, mo huna-huna hakhinia, oroyo-royo. Bunga moroi ba mbowonia simane bowo wino tanöbö'ö fa'anaunia so ba zi 15–20 cm, ba so khönia misa 5-20 ba ngamohi. Fefu mbowo tefa'anö ba ngamohi. Inötö wobowo wino gatua andre, ba mbaŵa si lima ba baŵa si önö erö döfi, auri ba wa'alaŵa 10-1.600 m moroi ba dete nasi.
* '''Fino Irian (''Pinang Irian'')'''
Fino Irian ma ba li Indonesia : Pinang irian (''Prychosperma macarthurii Nicholson'') fino si so ba Irian tenga si'onarai moroi baero ba mbanua da'ö hiza no situmbu ia ba da'ö fetaro Irian Jaya. Iada'a fino Irian andre no mozaewe ba mbanua bö'ö , hiza no tobali sinanö fangazökhi föna nomo niha ba Eropa. Fa'alaŵani ikhamö 4–5 m. Fino da'a si so mowa si gano. Ba hiza lö fefu wino andre tola ni'a so wino si so zat ''tannin'' solangu.
* '''Fino sowuge'e (''Pinang Biru'')'''
Fino Sowuge'e ma Pinang biru (''Pinanga coronata'' B1 ''Mart'') ya'ia da'ö ngawalö wino sauri sogamö fa'alaŵa 5–6 m. Bulunia ikhamö 10-25 nga'örö hulö pita anau-nau. Fino da'a tesöndra ia ma auri ia ba gatua sabasö-basö. Fa'alaŵania so ba zi 10–600 m moroi ba dete nasi. Na mowua ia so fa 5-20 ngamohinia. Buania anau-nau mbalönia, lö owulo-wulo, na awuyu atö ia, ba simane fino tanöbö'ö, ba nano atua, la'a-la'ania so bowo doru.
* '''Fino Banio (''Pinang Kelapa'')'''
Fino [[Banio]] ma Pinang kelapa (''Actinorhytis calapparia'' BI ''Wendi'') ya'ia da'ö fino soroi ba mbanua hulo Sulawesi. Ba no moziwili ba zi sagörö Indonesia, tobali sinanö föna nomo niha. Na ba hulo Jawa fino da'a lawa'ö Jawar fabö'ö göi ba Jawa fetaro gaekhula ma ba Sunda lamane Jambe Sinagar. Fa'auri wino da'a tola moroi ba hunö, ba nano auri tola lahalö zo lewöi ba latanö ba nahia bö'ö. Fame'e töi mbanio ba wino da'a tenga ha börö me tölania arakhagö fagölö ira mbanio. Hiza fino andre labe'e khönia döi mbanio me fa'alawania italui wino tanöbö'ö, ikhamö fa 20 m. Fino andre, tola la'a ba nafo ba so göi zamake ya'ia tobali kase ndraono sawuyu. <ref>Abidin, Zaenal. 2017. ''Jenis-jenis Pinang Ada Banyak, Lho.'' [online]. <nowiki>http://pakarbudidaya.blogspot.com/2017/09/jenis-jenis-pinang-ada-banyak-lho.html</nowiki>. Diakses pada 24 April 2019 pukul 20.20 WIB</ref>
== Föfö si tola mu'oguna'ö ==
[[Berkas:Palm Fruit I IMG 2100.jpg|jmpl|150px|kiri|''Bua wino sasoso'' ma Buah pinang yang masak]]
Fino andre wa latanö ia ba wanga'i hunönia, ni'oguna'ö niha ba wonganga afo, baero nawönia [[tawuo]], [[gambe]] faoma [[betua]].
Baero huno sitola lahalö ba wino ya'ia da'ö tölania. Hunö wino madono [[alkaloid]] simane arekaina (''arecaine'') faoma arekolin, so ia zi so langu ma racun faoma [[zat adiktif|adiktif]], tola manolo fohalöŵö guto. Fino andre ma [[simplisia]] hunö ba [[apotek]] to'ölö la'oguna'ö ia ba dalu-dalu mboyo, boyo nidalu-daluninia ya'ia mboyo zihulö pita ma cacing pita.<ref name="sutrisno_155">Sutrisno, R.B. 1974. ''Ihtisar Farmakognosi'', edisi IV. Pharmascience Pacific, Jakarta. Hal. 155.</ref> Baero da'ö oya wino sitola mabu niha ma alimbo'anö. Si so misa ba wino ya'ia da'ö simane: ''arecaidine, arecolidine, guracine (guacine), guvacoline'' ba tanöbö'önia. Na ba mbanua labali'ö famaruka dalu-dalu simane famadöhö zafökhö talu (disentri), soti'ini do (diare berdarah), faoma böni (kudis). Hunönia göi tola tola famola'a-la'a soyo.<ref name="heyne_460-465" /> Guna tanöbö'ö möi famadöhö zesokho ba guli, mangide-ngide'ö naha nono zamena tetabi, hörö sambö tara, so boyo. Niha Biak faoma Serui (Papua), fangahaogö hunö wino ba wangide-ngide'ö naha nono aefa mo'ono, ya'ia da'ö la halo wino sawuyu, larino ba idanönia ba wonganga afo. Idanö fo'ungu hunö wino sawuyu na ba Dayak Kendayan ba Kalimantan Timur labali'ö dalu-dalu wökhö hörö. <ref>Kristina, N.N., dan Syahid S.F., 2007, ''Penggunaan Tanaman Kelapa (Cocos nucifera), Pinang (Areca catechu) dan Aren (Arenga pinnata) sebagai Tanaman Obat'' (serial online), <nowiki>http://balittro,litbang.deptan.go.id</nowiki>, diakses pada 28 Maret 2019 pukul 23.00 WIB</ref>. Hunö wino sangodono alkaloida simane arekaina (''arecaine''), arekolina (''arecoline''), guvakolin, guvasine faoma isoguvasine sitola möi langu, adiktif tola möi fökhö ia ba guto na la'a ia oya. Samadöhö ma samunu boyo moroi ba wino andre, ya'ia arekolin sambua ester metiltetrahidrometil-nikotinat sihulö wanikha sibaku. Tanöbö'ö zi so ba wino, so khönia ''arecaidine'' ma ''arecaine'', ''choline'' mazui ''bilineurine'', ''guvacine'', ''guvacoline'' faoma ''tannin'' moroi ba ngafu ester glukosa si fakhai ba pirogalol. Sifa astringent faoma hemostatik moroi ba ''tannin'' da'a zimöi fangaro ngingi ma ifö, simöi fanaha ndro ba zesokho. Baero da'ö nasa fino mangadonono tannn, lemak, kanji faoma resin. ''Tannin'' faoma alkaloida dombua zat zoya sibai tesöndra ba hunö wino, fa'oyania: tanin so ba zi 15% sifao ba senyawa polifenol sitola adudu ba gliserol faoma alkohol, na alkaloid so ba zi 0,3-0,6%, ba na angolifa side-idenia ya'ia da'ö ''arecaidine'', ''guvacine'', ''guvacoline'' faoma ''arecoline''. Tuho tanöbö'ö si so ba wino ya'ia da'ö : lemak, karbohidrat, protein btn. Hunö wino tola la haogö tobali fanikha atsiri sitola möi fangali wanikha solar <ref name=":0">Anonim. 2011. Direktorat Jenderal Perkebunan.</ref>[[Berkas:Betel nuts (from top).jpg|jmpl|ka|150px|Bua wino moroi ba döla sawuyu]] Moroi ba dölania asese la amawa ba mbanua sebua simane ba [[Jawa]] na arakhagö Proklamasi Kemerdekaan 17 Agustus, lafake ba watandrisa fanöi ba wino ma (panjat pinang). Heŵa'ae lö aro sibai ia ba no ato zangoguna'ö ya'ia labali'ö öli nomo, so zobali'ö töla satuanua, la tutu mbu'u, ba la bali'ö hele-hele.
Baero dölania faoma buania, ba [[Tanö Niha|Danö Niha]] sitobali mai-mai ndraono, lahalö khöra mowa wino, ba laröi ma'ifu hakhi sifakhai ba mowa, sitobali naha danga. Mowa wino, lafake wamai-maisa möi ndraono yaŵa ba samosa zondröni, itarai na so naere-naere ba no baga sibai wamaisa mowa wino.
Bulu wino tola möi fondrou'ö fa'edöna wemanga faoma fa'afökhö löwi-löwi. Ba tanöbö'önia soguna ba niha simane na afökhö dalu, lahalö manö sabut lafera ba labadu. Fa'auri nia tola ba 1400 m moroi ba dete nasi, meföna me hino so zanuwö ba lahalö ŵa'a wino labali'ö langu ba nudu.
Ŵa'a wino saitö, sambua ŵa'a somasi sibai niha labali'ö langu, me inötö da'ö no fadege nudu sanuwö. Ba bulunia oya nibali'ö fobukusi kue. Fino ato zi no mananö ya'ia ba newali ba so göi bakha banomo.
== Fa'atumbu, famozawili ba fangahaogö ==
=== Nahia tumbu ===
Fino sambua sinumbua sauri ba tropis ba danö sisökhi, nitörö nidanö. Lö auri ia ba danö sabe'e sibai. Fa'alaŵa ikhamö fa 10–30 m, fa'esolo fa'ategaolo döla 15–20 cm ba hiza fino löhadöi daha. Fino no mozawili ba zisagörö Indonesia<ref>Sihombing. 2000. ''Teknik Pengelolaan Limbah Kegiatan/Usaha Peternakan''. Pusat Penelitian Lingkungan Hidup Lembaga Penelitian, Institut Pertanian Bogor. Bogor.</ref>. Töi wino ba mbanua ba Indonesia ya'ia da'ö: Jambe, Penang, Woham, Pineng, Pineung (Jawa), Batang Mayang, Batang Bongkah, Batang Pinang, Pining, Bonai (Sumatra), Gahat, Gehat, Kahat Laam, Hunoto, Luguto, Poko Rapu, Amongun (Sulawesi), Biwa, Biwasoi, Mucillo Palm (Maluku) <ref>Septiatin and Eatin, 2008, Apotek Hidup dari Rempah-Rempah, Tanaman Hias, dan Tanaman Liar, CV. Yrama Widya, Bandung</ref>. Ba hiza fino andre sindruhunia ha ba zi 600 m moroi ba dete nasi.
=== Fa'atumbu ===
Tanö sisökhi nifake ena'ö fino andrö tola auri simane nidöna-döna niha, moguna khönia nidanö fa'oya 750-4.000 mm/ero döfi ba mbawa fa'abasö I'otarai 3-6 waŵa ma fa'aso nidanö barö zidöfi (pada lahan pasang surut). Baero da'ö auri ba wa'aukhu moroi 20 °C-32 °C, fa'abasö-basö 50-90%, fa'aisö (keasaman/pH) 4-8 ba moguna khönia haga zino 6 ofeta 8 za ero ma'ökhö, awena oroma hasila wino andre <ref>Dinas Perkebunan Jabar. 2018. ''Tanaman Pinang''. [online]. <nowiki>http://disbun.jabarprov.go.id/page/view/64-id-pinang</nowiki>. Diakses pada 3 April 2019 pukul 11.00 WIB</ref>
=== Famozawili ba fangahaogö ===
[[Berkas:Distribusi Geografis Pinang.gif|al=Distribusi geografis pinang|jmpl|''Fa'amozaewe wino'' ma Distribusi geografis pinang<ref>Dawn, F. Rooney. 1995. ''Bettel Chewing in South-East Asia''. [online]. <nowiki>http://rooneyarchive.net/lectures/betel_chewing_in_south-east_asia.htm</nowiki>. Diakses pada 3 April 2019 pukul 12.00 WIB.</ref>]]
Tanömö wino andrö te'aso ia moroi (''Areca catechu'' L.) heŵa'ae ofeta iada'a lönasa mu'ila sibai hezo moroi ia. Ba hiza no la tandroi wa tefa'aso ia ba gangolifa zinanö si so ba Asia Selatan. Tefazaewe ba Asia Selatan, Asia Tenggara ba so ma'ifu irugi bah ulo ba Laut Pasifik. Fino soya so ba Semenanjung Malaya (Malay-Archipelago), Filipina faoma Kepulauan Hindia Timur (''East Indies Island''). Lala wa'auri ma fa'amozawilinia ba Indonesia ya'ia da'ö ngafu ''Areca'' moroi ba Malaya, Kalimantan faoma Sulawesi so ba zi 24 ngawalönia (spesies). Ngafu si so ba Hindia Timur ba da'a tumbu zoya sibai <ref>Bavappa, K.V.A., M.K. Nair, and T. Prem Kumar. 1988. ''The Arecanut Palm'' (Areca catechu Linn). Central Plantation Crops Research Institute. Kasaragod, Kerala,India.</ref>. Fa'ebolo kabu wino ba Indonesia so ba zi töra ambö ma ±147.890 ha arakhagö dozi banua ba Indonesia, tuho soya bah ulo Sumatra 42,388 ha, Nusa Tenggara/Bali 42.388 ha, Kalimantan fa'ebolonia 4,475 ha, Sulawesi 2.407 ha, dan Maluku/Papua 1.428 ha. Produksi biji kering dapat mencapai 69.881 ton dengan volume ekspor pada tahun 2009 sebesar 197,197 ton<ref name=":0" />.
Linneaus ibe'e döi ''Areca catechu'' me ifalua wangombakha ma döfi si 1753. ''Areca'' moroi ba ngawua wehede Melayu ''adeka'' mazui ''adaka''. Fehede ''Catechu'' moroi ba ngawua wehede Portugis ''cacho'' (dalam bahasa Inggris ''cutch''), awena aefa da'ö la'ali ba li Jepang ya'ia da'ö ''catechu'' ba no la'oguna'ö ba wanötöi dalu-dalu moroi ba wehede : ''Acacia catechu'', ni fiza wehede da'ö moroi ba Jepang numalö ba Jerman ba abad si-17 ya'ia da'ö ''Terra japonica''. Fangoya'ö sinanö wino andre ma Budidaya pinang na fakhai ia ba wangalui kefe si'oföna sibai tefalua ba India, Bangladesh faoma Sri Lanka. Ba Indonesia, sinumbua fino auri samosa bag atua misa ba hiza iada'a no oya latanö ba newali baero ba mbanua si so ba Sumatra no ato zohalöŵö ba danö latanö wino andre, heŵa'ae tenga sambua kabu ia. Fino no to'ölö la'oguna'ö ba India, Sri Lanka, Maldives, Bangladesh, Myanmar faoma ba mbanua fetaro ba Kepulauan Asia Pasifik. Ba no oi la'ila niha göi wino andre ba mbanua Indonesia Thailand, Kamboja, Malaysia, Vietnam, Filipina, Laos dan Cina <ref>Gupta, P.C., and S. Warnakularuriya. 2002. Global epidemiology of areca nut usage. ''Addiction Biology'' (2002) 7, 77- 83</ref>
Ngawalö wino molo'ö tanömönia no mozawili ba zisagörö tanö. Fa'afabö'ö danömönia so zawili misa simane fa'alaŵa döla, la'a-la'a mbua, fa'ebua mbua, ba fa'oya ba ngamohi. Ba India, so 5 ngawalö ma lawa'ö lima varietas danömö sisökhi, molo'ö fa'oya ba ngamohi ero ba zi döfi. Ngawua nia ya'ia da'ö: a) Mangala 10 kg buah matang/ pohon/ tahun; b) Sumangala 17,25 kg buah matang/pohon/tahun; c) Sree Mangala 15,63 kg buah matang/pohon/ tahun; d) Mohitnagar 15,8 kg buah matang/pohon/tahun; dan e) Calicut 18,89 kg buah matang/ pohon/tahun. I'otarai me döfi si 1980-an Balai Penelitian Tanaman Palma no la ohalöŵögöigö wamareso sinanö wino andre ba tesöndra 41 ngawalö wino ma fehede ba wamereso da'ö lamane aksesi pinang. Ba gotalua zi no lafareso andrö, so 24 aksesi danömö fondrege zisökhi hulö zimane ba nahia da'a tou, ni sura lamane Tabel Karakteristik koleksi ''ex situ'' pinang di Kebun Percobaan Kayuwatu, Sulawesi Utara<ref name=":0" />.
Molo'ö fa'oya mbuania ba ngamohi ero sageu wino, ngawalönia ya'ia da'ö Betara (131.35 butir), Bengkulu-1 (119 butir), Sumbar (100 butir), Nifasi-1 (91 butir), Oyehe (83 butir), Sumbar-2 (81 butir), Sumut-2 (79 butir), Jaharun (79 butir), Sumut-1 (75.38 butir), Muara Sabak Timur3 (73.07 butir), Kalisusu (71 butir), Molinow-2 (67 butir), Sumbar-3 (65.36 butir), Kampung Harapan (65 butir), Kaliharapan (63 butir), Bengkulu-2 (61.92 butir), Galangsuka (60 butir), Mongkonai (59 butir), dan Muara Sabak Timur-2 (53.17 butir). Si no irasimikö amada Menteri Pertanian Indonesia fino si sökhi ma lawa'ö ia varietas unggul ya'ia da'ö fino Betara ma Pinang Betara<ref name=":0" />.
Fa'aso döla wino sitola möi tanömö wino, sambua zi lötolalö'ö la'angeragö me nalo hadöi ba'ö ba lö tola oya wino. Ba wananö ya'ia la faigi ena'ö sambua kabu ia, laföfögö hezo zoya bua, hezo zambö, ena'ö baga wamaigi ba tola manolo niha dania na labali'ö fangalui. Ma lamane Blok Penghasil Tinggi, seleksi Pohon Induk, ba simanö göi ba wohayaigö tanömö, laföfögö ia ba zisambua nahia. Ba wamaigi tanömö wino si sökhi, ya'ia da'ö : (1) alio mo bowo irugi döfinia fitu fakhe (ia Berbunga lebih awal sampai dengan 7 tahun); (2) Fa'oya ba ngamohi (Persentase buah jadi atau ''fruit set'' tinggi); (3) fahatö ndroto-ndroto (Jarak antar nodus (ruas batang) pendek); (4) oya mbulu (Jumlah daun banyak (minimal 7, tergantung varietas); (5) Fa'oya ngamohi silö'ö-lö'önia 4 ngamohi, ero döfi (Produksi tandan minimal 4 tandan per tahun dan) ba si (6) Ero sangamohi, silö'ö-lö'önia lima wulu ngawua (Produksi buah per tandan minimal di atas 50 butir). Baero da'ö böi lahalö danömö wino si no dua wulu a lima fakhe wa'atuania, me molo'ö si no la fareso, alö wa'oya mbuania dania <ref name=":0" />.
=== Fa'alio wa'auri ===
Ba zi no la'ila niha sato wa fino andre ibörötaigö mobowo ia na no irugi 4-5 fakhe wa'atuania ba tola lateu mbuania ba zi 6-7 fakhe <ref name=":1">Miftahorrachman, Matana, R. Y., Salim. 2015. ''Teknologi Budidaya dan Pascapanen Pinang.'' Bogor: Balai Penelitian Tanaman Palma. Halaman 16-31</ref>
=== Lala wananö ===
Fa'auri wino moroi ba danömö si sökhi, lala wananö ya'ia simane da'a mitou :
'''A. Fanga'asogö tanömö'''
# '''Fa'oya danömö'''
#* Famaliaro zinumbua fino, la'ehao si'oföna sibai fohayaigö hunö wino. Fa'auri danömö wino andre, sökhi sibai, so ba zi 90% hasambalö wa'auri, ba lahenagö 25% moroi ba danömö andrö latanö ba zi sambua hektar. Otalua wananö ya'ia 2,7 m X 2,7 m moguna 1300 nga'eu nono wino/ha irege lahayaigö ia ndrege 1625 hunö wino.
# '''Hunö nifili tobali tanömö'''
#* Oya wamili hunö wino nibali'ö tanömö ya'ia da'ö moroi ba wa'abua hunönia, fa'ebuania, ba ha wa'atua döla wino lahalö hunö da'ö. Ba wamaigi haŵa'ebua mbuania sedöna nibali'ö tanömö, da'ö moguna lafaigi hezo moroi ia mege wino andrö. Bua wino ta'ila so zide-ide ba so zebua. Si sökhi na lafili danömönia ya'ia da'ö : (a) lafili mbua segebua; (b) na latimba wa'abua nia ero sakilo 60 ngawua hunö wino ma 35 g/sambua; (c) buania lahalö moroi ba wino si fulu fakhe ba no mowua ia irugi döfini si 25 fakhe; (d) nibali'ö tanömö, buania aruzö-ruzö; (e) lö si göna hama.
# '''Nahia wananö'''
#* Fatua lö lafazaewe danömö moguna lahaogö danönia ua sedöna naha wohayaigö tanömö. La henagö mato 1 ha, börö da'ö moguna mato 4–5 m² ma so ba zi 400 ngawua/m<sup>2</sup>. Lala wohayaigö fino andrö ya'ia da'ö: (a) lafaigi ena'ö aröu moroi ba wamakiko gurifö ma utu ndru'u; (b) la'owi ndru'unia ba lafahufa danönia; (c) lafo'owoto mato samete wa'ebolo ba da'ö latanö danömönia.
# '''Famazaewe tanömö'''
#* lalania : (a) fino si no lafili tobali tanömö lafa'oli ba gowoto si no lahaogö, lafarege ena'ö oya monaha; (b) nano aefo lafa'oli, ba fefu labalugö faoma tanö sogawu, sogawu-gawu; (c) gowoto nahia wananö tanömö andrö lafozagö ma'ifu ena'ö lö göna sibai khönia zino; (d) la fo'öli ena'ö lö ifakiko utu ndru'u,. Famazaewe tanömö andrö tefalua ia ba zi 1,5 irugi 3 waŵa. Ba ginötö da'ö ba no tumbu ŵa'a faoma no molewiö, ba 90% ha ba zauri. Na no tumbu lewiö ba zi 3 waŵa andrö, ba tanömö wino sa'ae tola la findrakö nahiania moroi ba danö ba gowoto, la be'e ia ba garate'angi si no la be'e dambu bakha khönia ma laŵa'ö ia nahia da'ö polybag. Fohayaigö tefalua ia ba zi dombua lala:
# '''Fohayaigö'''
#* '''Si'oföna nifalua'''
#** Lewiö mbua wino si no ibörötaigö möi yaŵa, ba nahia si no so fa'ebolo 1 m ba fa'anau lafaigi ha wa'aso nahiania ba gowoto ba na so wafa labe'e khönia lafasui danömö wino da'ö fa'alaŵa nahia polybag, (15 cm). Gunania ena'ö polybag tola musindro ba baga wamaigi. Polybag ni'oguna'ö fa'ebuania 25 cm x 25 cm ma volume 1 kg nahia wananö. Polybag la fotögi-tögi ma latöla'ö ia ena'ö lö te'u'u nidanö. Polybag lafo'ösi ia tambu fa'alaŵa 3/4 moroi ba polybagnia, aefa da'ö lahösö danönia. Hunö wino si no molewiö, latanögö ia ba polybag ba zi 4 cm ma fadaya ia ba danö. Sambua polybag ba sambua danömö. Aefa da'ö labalugö ia la fosagö mato 2,5 m. Tola lahalö mbulu nohi, bulu zaku, ma zui bulu go'o, molo'ö hadia zi so sahatö bada'ö ba si tola la'oguna'ö. Nano irugi 2 waŵa, tola labokai ma'ifu zagönia, ena'ö ihagaini ia haga zino. Na no sa'ae 5 waŵa awena tola la findrakö ia ba nahia sedöna latanö. Si lötolalö'ö lafalua ba ginötö wohayaigö fino andrö ya'ia da'ö: (a) La tefe idanö ba zihulöwongi faoma tanö'owi (Penyiraman dilakukan setiap pagi atau sore hari) fa'oya 0,25 L/ero sambua polybag; (b) La'ofösi na so khönia misa ndru'u sauri (Penyiangan gulma dilakukan bila di dalam dan disekitar polybag tumbuh gulma); (c) Labe'e pupu NPK fa'oya 4 g/ ero sambua polybag (Pemberian pupuk majemuk NPK dilakukan dengan dosis 4 g/polybag); (d) La fofa faoma dalu-dalu wöla (Pencegahan hama dan penyakit dilakukan dengan menyemprotkan insektisida dan fungisida); (e) fareso hezo zo lewiö sisökhi tandrania esolo mbörönia ba manikaoro mbulunia (Seleksi bibit yang baik adalah bibit yang berpangkal relatif besar berbentuk seperti botol dan helaian daun melengkung).
#* '''Fohayaigö fenaeta simendrua'''
#** Fino si no lahayaigö ba polybag si'oföna la fawu'a ia ba polybag 40 cm x 50 cm. Otalua la föfögö ba zi 30 cm x 30 cm. Faigi nahiania böi manaere ma fili zalo'o ena'ö lö aso'a polybagnia. Faigi danö saitö ba tola ibe'e khönia bakha pupu ba fo'ösi polybag fa'oya 2/3. Moroi ba zi 2/3 danö ni fo'ösi ba polybag, 50% danö saitö ba 50% pupu. Lala wofindrakö moroi ba wohayaigö si'oföna moroi ba polybag larawi awena lafindrakö ba polybag sebua, böi olifu be'e khönia pupu NPK fa'oya 20 g/ero polybag. Ba na so geu ma lewuö tola lahaogö göli ena'ö lö möi gutu ndru'u samakiko. Tanömö ba wetaro simendrua andre, la haogö ia ba zi döfi ma 12 waŵa awena lafindrakö ia ba danö hezo edöna latanö ia.
#* '''Famili tanömö'''
#** Fatua lö lafindrakö ba danö lafili hezo nono wino sauri sibaga lewiö, baero da'ö ni faigi khönia: (a) Fa'ara nono wino da'ö fatua lö latanö ba danö, fa'arania so ba zi 12 ofeta 18 waŵa; (b) fa'oya mbulu silö'ö-lö'önia ba zi 5 nga'örö; (c) fa'alaŵa so ba zi 60–75 cm ba tölania esolo ma'ifu; (d) lö sigöna khönia hama ma föla<ref name=":1" />.
'''B. Fohönagö nahia wananö'''
Nifalua ba wananö wino, si'oföna tatugöi hezo nahia latanö ia, aefa da'ö, la'owi na asai'ö khönia ndru'u, ba ofeta ba wogao tögi naha danömönia.
# '''Famokai benua'''
#* Si tola latanögö wino andre, tola ba naha si lö sinanö bö'ö, ma satua eu si lö hadöi oya sibai khönia bakha göu bö'ö ba na lö hadöi sibai nahiania ba tola latanö ba mbalö newali ma föna nomo.
# '''Fotatugöi otalua wananö'''
#* Otalua wananö ba nahia si no la fili tobali kabu wino, si to'ölönia ba zi 2,7 m x 2,7 m öfa sagi. Otalua da'a lö aröu sibai ba lö ahatö sibai, ba gotaluania bakha tola la tanö khönia zinanö salio auri ma Palawija.
# '''Fogao tögi'''
#* Tögi naha wino lakhao ia fa'abakhania ba zi 50 cm x 50 cm x 50 cm. Tögi andrö, lakhao ia ma to sara waŵa lakhao ia awena latanö khönia wino bakha, ena'ö göna khönia haga zino ba zisara waŵa da'ö. Aefa da'ö awena labe'e khönia pupu gandra ma sita'unö gurifö si no la oköli'ö fa'oya 1 kg. Böi olifu tanö yaŵa labe'e khönia pupu NPK fa'oya 50-75 g/ero tögi. Tanö si no faruka faoma pupu, labe'e ia ma to 2/3 fa'oya ba polybag<ref name=":1" />.
'''C. Lala wananö'''
So dombua lala wananö fino, fananö monokaltur (sistim monokultur) faoma fananö sitola latanö zinanö saoha auri ba gotaluania ma fananö sifaruka ba zinanö tanöbö'ö (penanaman dengan sistim tumpang sari), ya'ia da'ö:
# '''Fananö si ha ya'ia (monokultur)'''
Ba lala wananö da'a, ha sageu latanö zinanö ba nahiania. Latanö ia ba mbaŵa deu. Tanömönia ena'ö si no lafili molo'ö nifatunö moroi yawa mege.
# '''Fananö sifaruka ba zinanö bö'ö'''
Fananö lala sifaruka andre ma tumpang sari oya zohalöŵö badanö la fili lala da'a me mohare ira börö fino awena mowua ia ba zi 5 fakhe, fatua lö mowua ia, no tola mowua zinanö tanöbö'ö si so ba gotalua wino. Sitola latanö simane rigi, harita, ba tanöbö'önia. <ref name=":1" />.
'''D. Fangehaogö sinanö'''
# '''Forendra,''' na lafo'eluaha ia molo'ö ngawua wehede, lafalua ba zinanö si no mate ma si no tekiko. Andrö wa ba wohayaigö tanömö no la henagö wa so 25% moroi ba wa'oya zedöna lahayaigö la föfögö ba wanolo ma sedöna tekiko, da'ö nifotöi sinanö sulaman (tanaman sulaman).
# '''Fame'e lölö,''' tefalua ia mendua kali ba zi döfi ya'ia da'ö ba ginötö mbaŵa deu ba samuza tö ba ginötö nano awai mbawa deu.
# '''Fangeheta du'u sifariŵa,''' nifalua ya'ia da'ö ''Ring Weeding'' ma folowi börö wino
# '''Famangele nidanö,''' moguna da'a ba danö soköli si lö itörö idanö ba sambö atoru deu. Fino andre, tola la tefe ia idanö samuza ba zi öfa ma fitu <ref name=":1" />.
<br />
== Famawa ==
[[Berkas:Areca catechu Forest.JPG|jmpl|150px|kiri|Kabu Wino ba [[Taiwan]]]]
Ba ginötö iada'a, fino tenga ha la'oguna'ö samösa, fino andre no sambua gale-gale si tola la'amawa ba soi tanöbö'ö simane soi si so ba Asia selatan simane [[India]], [[Pakistan]], [[Bangladesh]], ma [[Nepal]]. Soi zi no mamawa fino bas oi bö'ö ya'ia da'ö Indonesia, awena itete ia [[Thailand]], [[Malaysia]], [[Singapura]], dan [[Myanmar]].
Hunö wino ni'amawa tuhonia hunö wino si no oköli ba lö hadöi mu sila eluaha sowulo-wulo. Ba fino andre no oya labali'ö ia famalala gö saoha simane gulo-gulo ba tanöbö'önia
== Inovasi ==
Fino sambua zinumbua soya guna ba wa'auri niha, tobali ngawalö wamalala gö, ba moguna ia göi ba biofuel (sumber energi). Si no la'ila niha sa'ae wa fino no sambua si lö faröi ba niha fetaro ba Danö Niha ba simanö göi ba mbanua tanöbö'ö misa si no mangoguna'ö fino awö nafo ni nganga ba he göi ni'oguna'ö ba gangowuloa hada. Molo'ö si no la rasoi niha ma laŵa'ö (secara empiris) wa hunö wino andre, no oya guna sitola mamadöhö ngawalö wökhö. Ba da'a tou no laföfögö ngawalö guna hunö wino, ya'ia da'ö : 1) moguna ba gangowuloa hada, 2) fogati roko, ba fanaha wanuköu, 3) sitobali ramua wangahaogö soguna ba wa'asökhi ndraono alawe ma laŵa'ö ia bahan kosmetik faoma fangazikhö mboto ena'ö lö esolo ba lö afuo (langsing), 4) ramua ba ngawalö dalu-dalu, 5) ba tola göi möi dalu-dalu wa'asenu-senu (sebagai antidepresi). Börö da'ö ba da'a tou ba tefatunö hadia manö zi no so ba fasa ngawalö zoguna ba niha nihaogö moroi ba hunö wino andrö, ba da'a so tou : <ref name=":2" />.
=== Gulo-gulo ===
Gulo-gulo no sambua rörö mbawa si no mozaewe ba zi sagörö ulidanö ba simanö ba Indonesia. Arakhagö dozi soi, dozi banua, no omasi sibai ira ba gulo-gulo andre. Na so niha zimanga hunö wino si no la goligö 1 cm x 1 cm, ba arakhagö fagölö ira hulö zimanga gulo-gulo ira göi. Hiza no oya wino latanö ba gotalua nohi, ba börö da'ö lahaogö khönia gö sami ya'ia da'ö la fera du'a mbanio, ba lafaruka ia ba hunö wino ni tutu labali'ö hamo, irege tobali ia gulo-gulo mbanio fino ma ”permen kelapa pinang”<ref name=":2" />.
=== Ö basö-basö dödö ===
Ba Indonesia, femanga saoha no sambua nifalua dozi niha ba da'ö. Ö saoha simane gasagore, rakigae, ba tanöbö'önia sedöna tola möi fondrörö niha sifahuhuo. Da'a to'ölö ba mbanua sebua. Da'a oroma ba niha wa'oya gö saoha andre ba fasa sebua he göi ba harimbale. Ö saoha da'a so moroi ba gowi (umbi-umbian), moroi ba mbua zinanö (buah-buahan) so moroi ba guli gurifö simane garufu btn. Simanga ö saoha andre, no fefu ndröfi tengan ha ya'ira si no atua, iraono göi no omasi ira gö saoha andrö. Börö da'ö hunö wino tola la bali'ö hamo (tepung) sitola lafaruka ia ba gö tanöbö'ö irege no möi fangakayo raso. Si lötolalö lafaigi ya'ia da'ö fa'oyania, böi töra börö möi fa'amabu zimanga ya'ia dania, me fino andre so khönia misa ''senyawa alkaloid'' si tola mabu niha na oya la'a. Na ba wonganga afo laŵa'ö ia alimbo'anö <ref name=":2" />.
=== Famaruka kofi ===
Ba mbanua soi China, no lafarisayoi wa na la'a hunö wino, tola möi fa lö mörö, fanaha wanuköu. Irege ba da'ö no lahaogö ma lafaruka hunö wino si no ohama ba kofi irege tola laŵa'ö ia kofi wino ma Kopi Pinang. Ba da'a tatu manö moguna wamareso ena'ö tesöndra hadia nasa zo'amböta ba ma so zibohou simöi fondrou'ö guna nia ba wa'arui niha. Nifareso simane hadia manö sifa moroi ba hunö wino andrö, hadia so khönia zat kimia faoma organoleptik, moroi ba da'ö dania tola latatugöi hawa'oya tola tefaruka ia ba ngawalö gö, fao bada'ö kofi.<ref name=":2">Barlina, Rindengan. 2007. Peluang Pemanfaatan Buah Pinang Untuk Pangan Opportunity of Arecanut for Food Utilizing, ''Buletin Palma'' No. 33</ref>
== Potensi wino ba Indonesia ==
Fino sinumbua soya guna ba niha. Ba lö nasa mubali'ö ia tuho wangalui ba Indonesia. Fino ikhamö ba zi 50-100 buah/mayang dan 150-250/mayang ba wino sigide-ide. Me döfi 2003, fa'oya ni fa'ohe'ö bas oi bö'ö misa ma volume ekspor pinang ikhamö ba zi 77.126.347 kg ni'erai ba gefe US$ 22.960.446. Fangoguna'ö bua wino ba wonganga afo, no tefatohu ba niha mane ma'ökhö, iroi mege khöndra satua föna, ba ofeta ma'ökhö tola nasa falukha ita niha songanga afo. <ref name=":3">Warsito, Budi. 2018. ''Harga Pinang Turun Drastis di Tahun 2018.'' [online]. <nowiki>https://www.jawapos.com/ekonomi/10/04/2018/harga-pinang-turun-dratis-di-tahun-2018/</nowiki>. Diakses pada 3 April 2019 pukul 13.00 WIB</ref>.
Ba Jawa Barat, sambua zinanö si no tobali fangalui niha sebua harago. Fananö fangoya'ö fino (Budidaya pinang) no möi fondrou'ö fangalui niha mbanua ba Jawa Barat. Da'a me no oi la'ila niha wa Provinsi Jawa Barat so khönia nahia wananö sinanö ma laŵa'ö ia perkebunan fa'ebolonia so ba zi: 488.168 hektar, ya'ia da'ö tebagi nahia sebolo, sokhö negara (perkebunan besar negara) sfa'ebolonia ya'ia da'ö 68.850 hektar, nahia ni'okhögö niha sito'ölö (perkebunan besar swasta) fa'ebolonia so ba zi 54.633 hektar ba kabu niha mbanua (perkebunan rakyat) fa'ebolonia 364.685 hektar. Baero da'ö, fa'ato niha si no manga'i halöŵö ba kabu Jawa Barat fa'ato 1.381.775 ngambatö (kepala keluarga) ba so ba zi 5.543 angowuloa zohalöŵö ba danö (kelompok tani) faoma so 10 gangowuloa ma asosiasi komoditas perkebunan<ref>Pikiran Rakyat. 2017. ''Potensial, Jabar Miliki 488 Ribu Hektare Perkebunan''. [online]. <nowiki>https://www.pikiran-rakyat.com/ekonomi/2017/03/07/potensial-jabar-miliki-488-ribu-hektare-perkebunan-395497</nowiki>. Diakses pada 2 April 2019 pukul 15.40 WIB</ref>. Fangahaogö fino me döfi 2017 so ba zi 186 ton rata-rata 404 kg/Ha. Molo'ö fangi'ila niha moroi ba hasila si tola la halo moroi ba wino andre, moguna la söndra niha hadia nasa wamalala zitola lahaogö moroi ba hunö wino andre. Harago wino ba fasa, itaria alaŵa ba so manö ginötö aekhu tou mböli. Simane salua me 2018 fetaro ba mbanua ba Sumatra Barat. Harago wamawa ha Rp 7.100,00/kg. Döfi fatua lö 2018 meluo da'ö ma inötö me 2017, no ikhamö Rp 18.300,00/kg mböli hunö wino. Molo'ö si no lasura ba gangowuloa Gabungan Asosiasi Petani Perkebunan Indonesia (Gapperindo), harago wino ba Sumbar no tobali ''trend'' so wa'atedou i'otarai me döfi 2015. Ba ndröfi 2015, harago wino ikhamö ba zi Rp11.600/kg. Döfi aefa da'ö ma ba ndröfi si 2016 tedou zui mbölinia ba zi Rp13.200/kg ba fondrege zalaŵa böli me döfi si 2017 ofeta Rp18.300/kg. Kafalo gangowuloa Gapperindo Sumatra Barat sotöi Irman iwa'ö ba da'ö wa sambua zo aekhugö sitou harago mbua wino me alö wa'oya wowöli niha moroi bas oi bö'ö simane moroi ba India faoma Pakistan<ref name=":3" />. Molo'ö salua da'ö, ba tola möi famarou dödö niha Indonesia ba wamazökhi bua wino andre tobali ia famalala gö, ma zui ba ngawalö zi tola lalau khönia. Ba hiza tenga halöŵö salio ia.
=== Famalala moroi ba wino ni'alui niha ===
Molo'ö data moroi ba Dirjen pertanian, silö'ö-lö'önia so ba zi 13 provinsi baero Jawa Barat si so kabu sebolo si tola nahia wananö fino simane Provinsi Aceh, Sumatra Utara, Sumatra Barat, Jambi, Bengkulu, Riau, Jawa Tengah, Jawa Timur, Nusa Tenggara Barat, Kalimantan Barat dan Kalimantan Selatan. Na molo'ö data statistik Dinas Perkebunan Jawa Barat, fino tola tobali fangalui ba Jawa Barat ba si no mobalö moroi ba hunö wino andrö ya'ia da'ö fangahaogö minyak atsiri soguna ba wamadöhö radang faoma pangkal tenggorokan, pembuluh bronchial, obat antinyeri, antikanker, antiinfeksi, antibakteri faoma möi göi famoloi ''di'' ma ''repelen''. Baero da'ö, minyak atsiri tola la'oguna'ö ba wangamohua ma parfum ba sabölö moguna sibai ya'ia da'ö tola möi fangali wanikha soguna ba moto simane solar (bahan dasar pengganti solar).
Na lafareso hewisa ia khala-khala wanikha atsiri ya'ia da'ö hewisa la'a-la'ania, ba tanöbö'ö (''meliputi warna, bobot jenis, indeks bias, kelarutan dalam etanol'', faoma ''bilangan asam''). Fa'abua sambua zi lötolalö'ö la fareso. Tanöbö'ö nifareso ya'ia da'ö hewisa wa'afarukania ba Etanol. Idugu faruka ia eluahania oya khönia misa ''senyawa polar''. Sito'ölönia fanikha atsiri si so khönia ''senyawa terpena teroksigenas''i alio faruka ia ba alkohol moroi ba zi lö ''teroksigenasi'' ma laŵa'ö tak ''teroksigenasi''. Idugu alaŵa khönia terpena tak ''teroksigenasi'' idugu abua khönia faruka ba ''etanol (pelarut polar)'', börö me ''senyawa terpena tak teroksigenas''i ya'ia da'ö ''senyawa non polar'' si lö hadöi ''gugus fugsional''. Eluahania tola laŵa'ö wa na idugu ebua wa'afaruka wanikha ''atsiri'' ba ''etanol'', motandra wa fanikha atsiri andrö idugu sökhi. Numero asam ma (bilangan asam) mangoroma'ö ha wa'oya khönia asam bebas bakha ba wanikha ''atsiri''. Bilangan asam sebua tola möi fangasökhi ma zui lösökhi wanikha atheysiri, ya'ia da'ö ''senyawa-senyawa'' sanga'asogö hua safangi ba wanikha atsiri. Oksidasi si so bakha ba wanikha atsiri si'oföna ba wetaro aldehid ma golongan aldehid tola möi fangahaogö asam karboksilat irege monönö numero asam ba numero ma bilangan atsiri. Numero wa'aisö ma Bilangan asam ya'ia da'ö su'a-su'a moroi ba dawö si lö falemba ma lemak bebas ni'erai molo'ö fa'abua molekul moroi ba asam lemak ma campuran asam lemak<ref>Susetyo R., dan Reny H. 2004. ''Kiat Menghasilkan Minyak Sereh Wangi'', Jakarta, Penebar Swadaya.</ref>. Baero wanikha atsiri, hunö wino so khönia tanin alkaloid. Tanin sambua ''senyawa'' soguna ba kesehatan faoma ba industri. Tanin tola lahalö nano la ungu hunö wino ba nidanö faoma etanol me ha bada'ö tanin andre tola faruka.
Hunö wino si no la haogö ba no tobali soguna ba niha simane : ''produk kosmetik'' faoma ''pelangsing'', ''ekstrak etanolik'' sitobali ''senyawa antikanker, obat cacing, permen'', btn. ''Ekstrak etanolik'' simöi ''senyawa antikanker'' tola möi fanaha ''proliferasi'' ba fondröni ''apoptosis sel'' MCF-7 ''(sel kanker payudara)''. Hunö wino no la'ila niha wa so khönia ''senyawa antioksidan'' irege tola möi dalu-dalu waosa ma ''antikanker''. Dane-dane ma ''standardisasi ekstrak etanolik'' hunö mbua wino andre lafake : ''Areca catechu'' (EP) so dane-dane ba BPOM<ref>BPOM. 2000. ''Parameter Standar Umum Ekstrak Tumbuhan Obat''. Depkes RI.</ref>.
Famareso lafalua ba ''parameter non spesifik'' ya'ia da'ö fotatugöi hawa'oya nidanö khönia misa (''penetapan kadar air''), ha wa'oya gawu-gawu (''penetapan kadar abu''). Hunö wino si sökhi, fa'oya nidanö khönia lö oya sibai irege aoha ba wo sintesis tobali dalu-dalu. Famareso sakhökhö simane ''Identitas Ekstrak'', ''organoleptik'' faoma ''kandungan kimia ekstrak''. Ba wangi'ila hadia so khönia ''senyawa fenolik'', ''flavonoid'' faoma ''alkaloid'' lafalua mangoguna'ö ''Kromatografi Lapis Tipis'' (KLT) fao wenaeta sahono ma (''fase diam silika gel GF254'') faoma saliŵa ma fase gerak Kloroform:Metanol (1:3). Famareso hadia so ma lö'ö ''senyawa fenolik'' lafalua faoma famofa (''penyemprotan'') FeCl<sub>3</sub> ba hasilania no soguna ba niha la'a-la'a tebunu ba 254 nm faoma fluorosensi ba 366 nm. Famareso ''flavonoid'' ma ''Deteksi flavonoid'' lafalua faoma famofa ''sitroborat'' (''dilakukan dengan penyemprotan sitroborat'') ba hasilania si sökhi ya'ia da'ö bercak berfluorosensi kuning kehijauan. Famareso alkaloid faoma famofa Dragendorf ba no mame'e hasila ya'ia da'ö bercak merah bata faoma arekolin la'oguna'ö sitobali dane-dane. Fo ungu hunö ma Ekstraksi serbuk hunö bua ''Areca catechu'' lafalua mangoguna'ö etanol 96%. Famaigi sitotosik (Pengamatan sitotoksik) ba wanöndra nilai IC50 ba famunu ma famanaha proliferasi sel (menggunakan uji ''doubling time'') lafalua mangoguna'ö metode MTT. Famareso (Pengamatan faoma pemeriksaan) apoptosis tefalua faoma pengecatan akridin oranye-etidium bromida (double staining). Hasila moroi ba wamareso andrö ''Areca catechu'' (25-100 µg/mL) ba zi 48 za tola itaha ma ibunu wa amanöi wökhö (menghambat pertumbuhan sel) fa'ebuania 13-84% (IC50 77 µg/mL), ba na lafaigi hewisa arekolin (10-500 µg/mL) no tola itaha wa'amönöi wökhö andrö 8-73% (IC50 180 µg/mL). Tola i alösi proliferasi sel faoma samanöi apoptosis. Hasila si no lasöndra ya'ira samalua famareso, wa ekstrak etanolik hunö mbua ''Areca catechu'' (EP) so khönia efek antiproliferatif <ref>Majalah Farmasi Indonesia. 2008. Ekstrak Etanolik Biji Buah Pinang (Areca catechu L.) mampu menghambat proliferasi dan memacu apoptosis sel MCF-7''. Majalah Farmasi Indonesia'', 19(1), 12 – 19</ref>.
Baero da'ö, produk sekunder tanöbö'ö moroi ba hunö wino no labali'ö soguna ba niha simane dalu-dalu mboyo si no la fareso wa'atarunia, he ''in vitro'' ba simanö göi ''in vivo''. Boyo si so ba mbetu'a niha ma (''Ascaris lumbricoides''), cacing cambuk (''Trichuris trichiura''), faoma cacing kait (''N. americanus''), sotuhonia ba ndraono, no ato zakao tödö ibe'e simane mangebua dalu. Ba zi no göna boyo andrö, nano manöi ira miyawa ba dötö'a ba tola ndraono si so boyo andrö, mo'eha. Baero da'ö tola tekiko mbetua. Dalu-dalu ni'oguna'ö barö da'a ya'ia da'ö simane pirantel pamoat, piperazin sitrat, faoma mebendazol. Moroi ba zi tölu dalu-dalu da'ö, mebendazol zi no larasoi niha wa tola ibunu mboyo simane cacing gelang 93%, cacing cambuk 91%, faoma cacing kait 100%. Ba hiza, mebendazol so khönia efek samping, simane mula-mula dödö, muta, afökhö dalu ma mukoro dalu faoma afökhö högö. Moroi ba da'ö fefu, iada'a hunö wino tola möi dalu-dalu mboyo. Senyawa arekolina (komponen alkaloid) ba hunö wino, alaŵa sibai ia ba hunö wino faoma senyawa da'ö tola möi antihelmintik (anticacing). Famareso hewisa ia antihelmintik moroi ba hunö wino nifalua ''in vitro'' (dalam media buatan) ba mboyo nasu. Sitobali famaedonia la'oguna'ö obat modern pirantel pamoat faoma garam faal. Su'a-su'a ma dosis ni'oguna'ö 15 mg hunö wino si no la ohamai'ö ba no oköli labe'e ba zi 25 cc air suling faoma serbuk pirantel pamoat 1 mg bakha 1.000 cc air suling. Hasila wamareso ma Hasil pengujian me no aefo la'ungu ba nidanö ba zi sambua za, so 18 mboyo mate bakha ba nidanö hunö wino, na ba nidanö pirantel pamoat ba ginötö sifaoma ma ba zi sambua za, sara lö simate mboyo. Ba zi öfa za simate ba nidanö hunö wino ba pirantel pamoat arakhagö fagölö wa'oya, ba me irugi ba zi fulu za fefu mboyo mate, he ba nidanö hunö wino ba simanö göi ba nidanö si so pirantel pamoat. Ba nahia wamareso tanöbö'ö sangoguna'ö asio fa'al ma laŵa'ö garam faal, fa'amate mboyo ha 3,3%. Irege tola laŵa'ö wa hunö wino andrö tola la'oguna'ö sitobali fanolo sabata ba niha mbanua.
Ba hiza ba wangoguna'ö hunö wino andrö, tefaroi ena'ö la faigi wa'oyania, me senyawa alkaloid si so misa ba wino tola sistem saraf. Sasese alua na töra wangoguna'ö hunö wino ya'ia da'ö mula-mula dödö faoma muta (20-30%), afökhö högö, faoma ''nervous'' (gelisah). Tandra na töra wangoguna'ö hunö wino tagoyomö mbawa, ba fawukhö gilo ma möi baero nidanö gararo. (''qalivation''), muta, manuköu ba manimba dödö (serangan jantung). Na ba Danö Niha lawa'ö ia alimbo'anö. Fo'alösi fa'amabu hunö wino, na tola la'oguna'ö hunö wino si no oköli, abölö sökhi nasa na hunö wino andrö no larino ba aefa da'ö la'oköli'ö. Na asese monganga hunö wino tola mofaosa mbawa so ba zi 0,5% sangoguna'ö hunö wino, irege lafarou na tola lafake wino si no latutu ma sohama, na tola böi töra moroi ba zi 4 g/sakali la'a.
== Fangosili ==
Irugi iada'a no tesöndra wamareso metabolomik ba wotatugöi senyawa si so ba wino. Ba ni sura ba jurnal ''A Metabolomic Approach to the Metabolism of the Areca Nut Alkaloids Arecoline and Aracaidine in the Mouse,'' metabolisme arekolin (20 mg/kg) faoma ''arecaidine'' (20 mg/kg) nifareso ba de'u ni'oguna'ö metabolomik faoma analisa Ultra-Performance Liquid Chromatography–time-of-flight Mass Spectrometric (UPLC-MS) moroi ba giö de'u. Tesöndra 11 metabolit arekolin teridentifikasi faoma khönia arecaidine, arekolin N-oxide, arecaidine N-oxide, N-methylnipecotic acid, N-methylnipecotylglycine, arecaidinylglycine, arecaidinylglycerol, arecaidine mercapturic acid, arekolin mercapturic acid, faoma arekolin N-oxide mercapturic acid, sifaoma 9 metabolit si lö teridentifikasi. Arekolin si lö tebulö tefa'aso moroi ba zi 0,3–0,4%, arecaidine 7,1–13,1%, arekolin N-oxide 7,4–19%, faoma N-methylnipecotic acid 13,5–30,3% moroi ba zu'a-su'a ma dosis ni be'e ba giö fa'ara 0-12 za meno aefo labe'e arekolin. Arecaidine si lö tebulö tefa'aso moroi ba 15,1-23,0%, faoma asam N-methylnipecotic 14,8%-37,7% moroi ba dosis diekskresikan bakha ba giö fa'ara 0-12 za me no aefa labe'e arecaidine. Metabolit utama arekolin faoma arecaidine, asam N-methylnipecotic, ya'ia da'ö metabolit sibohou soroma moroi ba wangeheta fa'afakhai sidombua karbon-karbon<ref>Giri, S., Idle, J. R., Chen, C., Zabriskie, T. M., Krausz, K. W., & Gonzalez, F. J. (2006). A metabolomic approach to the metabolism of the areca nut alkaloids arecoline and arecaidine in the mouse. ''Chemical research in toxicology'', 19(6), 818–827. doi:10.1021/tx0600402</ref>.
Metabolomik no la'ugana'ö sitobali fakake sabölö ba wo fareso kualitas obat-obatan ma produk nifa'aso moroi ba danö. Metabolomik idugu la'oguna'ö niha ba wamareso tanöbö'önia soguna ba wotatugöi fa'asökhi ba fa'ataru dalu-dalu. Lala ba metabolomik tefangamöi moroi ba NMR, GC-MS, faoma LC-MS ba lafaogö faoma analisis statistik multivariat fao khönia analisis komponen utama (PCA) faoma analisis parsial least squares-diskriminant (PLS-DA). Iada'a, famareso fa'asökhi ba fa'ataru dalu-dalu, mangoguna'ö HPLC ba latatugöi sambua ma dombua zitobali lohae-lohe (indicator). Ba wangahaogö ena'ö lö hadöi famaedo dalu-dalu nihaogö andrö (Untuk membuat kerangka kendali mutu yang unggul dan menghindari obat-obatan yang dipalsukan), moguna latatugöi zitobali goi-goi molo'ö fangadono zat ba zedöna lahaogö andrö, no la'oguna'ö ''metabolite profiling'' faoma ''fingerprinting''. Si no tobali sinumbua dalu-dalu, hunö wino so khönia biomarker ma zui senyawa penanda ya'ia da'ö ''arecoline'' sitola lafareso faoma HPLC. No oya platform analitis, simane resonansi magnetik nuklir (NMR), spektroskopi inframerah-transformasi Fourier (FT-IR), faoma spektrometri massa (MS) la'osamuzaigö faoma teknik pemisahan fao khönia kromatografi gas (GC)-MS, kromatografi cair (LC)-MS, faoma UPLC-MS no la'oguna'ö ba ''fingerprinting metabolites'' faoma metabolisme.
Ba kromatogram tefangamöi hili ma puncak asese laŵa'ö ''peak'' si tola mangombakha sambua senyawa moroi ba nilai ma skala ba sumbu x. Skala da'ö tola labaso fa'afabö'ö senyawa si tola lafareso ma teridentifikasi molo'ö gugus alifatik si so khönia misa, btn. Barö da'a, ni'oguna'ö ba studi metabolisme global no lafaogö faoma teknik multi-hyphenated seperti GC × GC-waktu-penerbangan (TOF), GC-TOF-MS, dan UPLC-quadrupole (Q)-TOF-MS ba wame'e famareso ma analisis senyawa mangoguna'ö oya wanandraigö ma perspektif metabolisme sabölö ebolo. NMR sambua lala nitörö, ba wamareso ha wa'alaŵa senyawa organik. Botoŵa da'a aoha sibai lala wangoguna'ö ya'ia, na biofluida simane iö ma urin faoma suti ma serum tola lafareso bada'ö ya'i, lö mangoguna'ö inötö sara. Börö me NMR bersifat non-selektif, fefu senyawa molo'ö fa'abua molekul ma berat molekul sadogo-dogo tola lafareso ba ginötö sifagölö sifao informasi struktural, simöi fanolo ba woföfögö ero. Hare ba wamake NMR, no mombali'ö fakake da'a soguna ba analisis metabolisme. Börö da'ö, protokol faoma database sifakhai ba lafanöi nasa wa asökhi nia, mame'e angombakhata soguna ba. So'amböta moroi ba NMR ahou sibai ba wohalöŵönia ma sensitivitas yang relatif rendah (rentang mikromolar) na lafaedogö ia ba MS (rentang picomolar). Barö da'a mege teknik NMR ''throughput'' salaŵa no tola ibalugö zo'amböta da'ö ba mbotoŵa da'ö. Irege tola tobali samareso biomarker wökhö faoma tandra fangali ba wame'e dalu-dalu faoma fa ataru dalu-dalunia. No oya zamareso sifakhai ba metabolik moroi ba zinumbua ba danö sangoguna'ö NMR faoma analisis multivariat ba wofareso fa ataru dalu-dalu. Spektrometri FT-IR ya'ia da'ö sambua wakake samareso lahe duru( alat sidik jari metabolic) ba si maha tanöbö'ö samareso soya ngawalö sanandrösa ba metabolit simane karbohidrat, asam amino, lipid, asam lemak, protein, faoma polisakarida ba ginötö sifagölö. Da'a göi moguna khönia wamareso fondrege zide-ida irege tola moguna ba wamareso tanöbö'ö. Fakake da'a mohalöŵö ia ba wa aso haga. Sifao gugus fungsi molekul ba wamareso metabolit si lö soroma. So'amböta ba spektrometri FT-IR ya'ia da'ö sensitivitas faoma selektivitas sahou ma'ifu. Baero da'ö, na so atö nidanö ma abasö nifaresonia tobali fökhö ba lala wamareso IR. Ba safuria da'a, FT-IR no lafake ba wamaigi fa'asökhi fefu hadia ia zifakhai ba mbua zinanö moroi badanö. MS ya'ia da'ö teknologi soya la'oguna'ö, sitola mamareso metabolit sifao khönia misa data kualitatif faoma kuantitatif salio sibai ba selektif sifao sensitivitas faoma resolusi tinggi. Fakake da'a ba wangahaogö faoma ba wamabali ion ba famareso ma deteksi ion sifabali, nisura ba jurnal wa GC-MS ya'ia da'ö sistem ni'orudugö ma system gabungan terafuka ia volatil senyawa nifabali GC, faoma senyawa nifangamöi te'ila sangoguna'ö MS. GC-MS ifakhai ia ba derivatisasi ba wondröni volatilitas faoma stabilitas termal fatua lö lafareso metabolit volatil. Aefa derivatisasi, tola möi bawombagi ngaotu metabolit ba ginötö sifagölö, sifao khönia asam organik, asam amino, gula, alkohol gula, amina aromatik, faoma asam lemak, sifao famabali ba fangerai satulö. Famareso fa'asökhi ekstrak herbal ya'ia da'ö sambua lala folaŵa börö me sito'ölönia oya ''phytochemical.'' Aefa da'ö, analisis statistik multivariat la'oguna'ö ba wangalösi kompleksitas data moroi ba gambara ma profil metabolik faoma mame'e lala famareso fa'afabö'ö sifakhai ba zifasui ya'ia ma fonga'ötö ma laŵa'ö ia genetik ba wetaro metabolit. PCA, analisis parsial kuadrat-diskriminan (PLS-DA), faoma PLS-regresi (PLS-R) oya la'oguna'ö metode analisis data multivariat. PCA ya'ia da'ö metode analisis multivariat si lö fozago, soya la'oguna'ö ia ba wamareso lahe duru (sidik jari metabolik faoma profil). Fakake da'a iforoma'ö zifakhai ba nifaresonia simane data multivariat asli sitobali ni'ila ma nibaso niha ba lala wamaigi sito'ölö. Famareso sifagölötö ba danö bö'ö misa tenga ha ba wamareso si ''trend'' faoma ''outlier'' ba hiza lafaigi hadia zifakhai ba wamareso. PCA latatugöi mangoguna'ö plot skor sama'ele'ö fa'afabö'ö statistik ba gotalua wa'owulo faoma plot same'e senyawa sitaguzawa ba wa'afabö'önia. PCA so khönia ndrohu-ndrohu ba wo validasi model statistic, börö me tebai latatugöi zifao ba kelas sampel uji si lö mu'ila. So ngawalö ''tools'' si no tötöi tola la'oguna'ö ba wamanöi fa'asökhi hunö wino andrö. Simane na lahaogö kofi moroi ba hunö wino nigili ma ni tutu, tola la'ila ha wa'oya metabolit si tola mame'e angombakhata raso kofi da'ö ba na'ambö atö rasonia, ba tola la fareso senyawa hadia zedöna la nönö ma zui <ref>Lee, K. M., Jeon, J. Y., Lee, B. J., Lee, H., & Choi, H. K. (2017). Application of Metabolomics to Quality Control of Natural Product Derived Medicines. ''Biomolecules & therapeutics'', ''25''(6), 559–568. doi:10.4062/biomolther.2016.249</ref>
Molo'ö fangahatö metabolomik ba wa'oya ''tools'' ni tötöi ba da'ö yawa, fa'asökhi dalu-dalu mboyo ni haogö moroi ba hunö wino, tola la nönö khönia senyawa ''arecoline'' baero dalu-dalu mboyo senyawa da'ö tola göi so khönia langu. Na ba wangazökhi bawa faoma fangafuo moroi ba hunö wino, tola la nönö rasio senyawa ''tannin'' faoma senyawa ''arecoline,'' börö me senyawa da'ö ba hunö wino sifania astringent tola protein mukus so nönö bakha ba mbetu'ania. Fenaeta da'ö tebai isösö zat irege alua daha-taha fohofo ö irege zat nihofo alö ba möi falö esolo mboto niha. Baero da'ö , tanin moguna ba ''peeling'' ma ba wangeheta uli satua (menghilangkan sel-sel kulit mati), ba senyawa ''arecoline'' moguna la sösö khönia sintesis mazui tebai monönö ha'waoya la'oguna'ö börö me tola göna ba nuo guto simöi tola muta, mula-mula dödö, afökhö högö, ba ambö.
== Hada ==
Fino no ara tobali soguna ba wa'auri niha ba zi sagörö Indonesia. Gambara si so ba Borobudur ma lawa'ö Relief faoma si so ba Candi Sukuh, Otaluania arakhagö walu abad, no so khönia misa gambara wino. Ba ''Bandar Udara Sentani'', so dandra ba wangombakha ena'ö lö la'a mbua wino ba wonganga me tola mota'unöisi nahia ba da'ö. [http://www.detiknews.com/read/2010/09/30/093859/1451962/10/ssttt-dilarang-makan-pinang-di-bandara-jayapura]
Fino göi no tobali ia amaedola ya'ia da'ö, hulö nisila hulö wino ma ba li Indonesia ia lamane;
''"Bagai pinang dibelah dua"''
Eluahania, wa so wa'afakhilira.
[http://www.detiknews.com/read/2010/09/30/093859/1451962/10/ssttt-dilarang-makan-pinang-di-bandara-jayapura]
I'oroi meföna fino no tobali sambua si lötolalö'ö so ba gangowuloa ba danö Indonesia. Ba danö Minangkabau fino, tawuo, bago ba betua, sambua fasumangeta na latema'ö dome, ba nahia nafo andrö lawa'ö ia ''carano'' ma na ba Danö Niha no la'ila niha töinia “Bola Nafo”. Tenga ha ba Minangkabau, ba Danö Niha, sambua wasumangeta sino tefalua I'oroi meföna ofeta iada'a.
Fino no sambua ni'oguna'ö na möi ba wamaigi niha, irege fehede ''meminang'', no la'oguna'ö irege ma'ökhö.
== Umbu ==
{{reflist}}
== Khai-khai baero ==
* [http://www.plantcultures.org.uk/plants/betelnut_landing.html Plant Cultures: Betelnut botany and history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827195155/http://plantcultures.org.uk/plants/betelnut_landing.html |date=2008-08-27 }}
* [http://www.goldenagro.com/image/betelnut/index.htm Photos of The fruit of ''Areca catechu'']
{{Dialek utara}}
[[Kategori:Nias]]
[[Kategori:Sinumbua]]
[[Kategori:Bohou tesura]]
2sunvtkwocuqahx30kgd2w6b6kttiai
29831
29830
2026-10-06T16:02:28Z
Slaia
39
29831
wikitext
text/x-wiki
''Sura ba da'a wurugö nösi zura''
{{taxobox
| color = lightgreen
| name = '''''Areca catechu'''''
| image =Areca_catechu_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-014.jpg
| image_width = 240px
| image_caption = Gambara moroi khö '''Koehler'''
| regnum = [[Plantae]]
| divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]]
| classis = [[Liliopsida]]
| ordo = [[Arecales]]
| familia = [[Arecaceae]]
| genus = ''[[Areca]]''
| species = '''''A. catechu'''''
| binomial = ''Areca catechu''
| binomial_authority = [[Carolus Linnaeus|L.]]
}}
'''Fino''' andre ba [[Tanö Niha|Danö Niha]] no sambua zinanö ni'odödö wananö ba so göi sauri samosa ia badanö. Ba [[li Indonesia]] latötöi ia : '''Pinang''' sangafu ia ba palma sauri ba wetaro Pasifik, Asia ba Afrika fetaro gatumbukha. Döi zinanö da'a fino, döi mbuania göi fino si no oya la'amawa niha ba fasa, ba he ba harimbale. Töi-töi wino andre ba mbanua bö'ö misa ya'ia da'ö simane : ''pineung'' ([[Aceh]]), ''pining'' ([[bahasa Batak|Batak Toba]] ), ''penang'' ([[bahasa Madura|Madura]]), ''jambe'' ([[bahasa Sunda|Sunda]], [[bahasa Jawa|Jawa]]), ''bua, ua, wua, pua, fua, hua'' simanö göi wanötöi ba mbanua-mbanua si so ba [[Nusa Tenggara]] faoma [[Maluku]]) ba wa'oya nasa döi wanötöi ia ba mbanua bö'ö.<ref name="heyne_460-465">Heyne, K. 1987. ''Tumbuhan Berguna Indonesia'', jil. 1. Yay. Sarana Wana Jaya, Jakarta. Hal. 460-465.</ref>
== Omböila ==
[[Berkas:Palm I IMG 2081.jpg|jmpl|kiri|150px|Töla Wino ma Fino. Benggala barat, [[India]]]]
Töla no adölö-dölö ba lö esolo sibai, fa'alawa ikhamö ba zi 25 mete so ba zi 15 seti mbolo wa'esolonia, hewa'ae lö fefu so göi ia zesolo töla, ba adogo-dogo tou ma'ifu.
Hakhi wino aganau hulu fakhili ira mbulu zakhu, ha da'a so mowania si falemba ba mbagi fangaro hakhinia. Fa'anau so ba zi 80 cm, hakhi adogo-adogo ma'ifu; bulunia so ba zi 80 cm, anak daun 85 x 5 cm, ba mbute mbulu nia agarawi ma'ifu.
Bowo wino ma ba li bö'ö latötöi (''spatha'') sifalemba ba hakhi ba ngamohi ba alio adudu mbowonia, fa'anu hakhi ngamohinia ba zi 75 cm, itaria fa dua ngamohi sakali mowua, ngamohinia itaria ikhamö fa 35 cm, ha sambua mbowo si alawe ba mbörö hakhi, yawa hakhi ba da'ö tesusu mbowo simatua dombua wenaeta ia ba tefa'anö ba ngamohi. Bowo simatua fa'anau 4 mm, ''putih kuning; benang sari'' 6. Bowo si alawe fa'anau 1,5 cm, owuge'e ma ''hijau''; si tobali bua 1.
Bua buni sowulo-wulo simane fa'owulo-wulo gadulo, bowo sebua ma'ifu manganau la'a-la'anua oroyo-royo (''merah oranye''), fa'anau ba zi 3,5 – 7 cm, ösi mbuania bakha hulö mo rozi-rozi. Hunö sambua hulö gadulo, gambarania hulö wuka (''jala'').<ref name="steenis1981_141">[[Cornelis Gijsbert Gerrit Jan van Steenis|Steenis, CGGJ van]]. 1981. ''Flora, untuk sekolah di Indonesia''. PT Pradnya Paramita, Jakarta. Hal. 141.</ref>
Ba mbanua ba Jawa, fino auri ba wa'alaŵa 1.400 mete moroi ba dete nasi ( '''dpl''' ma na la'anaukö ia ''di atas permukaan laut'' )
== Ngawalö ==
Ba Indonesia, tesöndra wino sibaga sibai ya'ia da'ö fino ''betara (Pinang Betara)'', wa'oya danöbö'ö ba hiza fino da'a no i'efasi amada Menteri Pertanian ya'ia da'ö Pinang Betara, na ba India la tötöi Pinang Mangala, Sumangala, Subamangala, Mohitnagar, Srimangala, Samruthi (Andaman), Hirehalli dwarf, VTLAH 1, 2 dan Thirthahalli dwarf.
* ''' Fino Kumöyö''' (Li Indonesia ''Pinang Betara)''
Fino Kumöyö ma Betara ma ''Pinang Betara'' tefa'aso moroi ba Betara, Tanjung Jabung Barat, Jambi. Na buania awuyu ba la'a-la'ania owuge'e sibai (''hijau tua'') ba nano atö ibörögö asoso mbuania la'a-la'ania oroyo-royo (''oranye''). Buania hulö gadulo lö owulo-wulo sibai. Sinanö da'a auri ba danö satua eu, ba ndröfinia 4-5 fakhe, no ibörötaigö mobowo, ba tola sa'a dania ba zi 6-7 fakhe tola niteu mbuania.
* '''Fino Ase (''Pin''ang Aceh'')'''
* '''Fino Bulawan (''Pinang Bulawan'')'''
Fino Belu ma Bulawan (''Pinang Bulawan'') fino si sökhi tanömö moroi ba mbanua ''Kotamobagu, Sulawesi Utara''. Fino da'a egebua mbuania ba so khönia ''tannin'' soya.
* '''Fino Soyo (''Pinang Merah'')'''
Fino Soyo ma ba li Indonesia ya'ia da'ö ''Pinang merah'' (''Gyrtostachys lakka Becc'') ma asese laŵa'ö göi ia fino razo (''pinang raja'') na lafaigi hulö na te'a'asogö ia moroi ba Semenanjung Malaka, Pulau Sumatra, faoma Pulau Kalimantan. Sikhala wino da'a töla nia ise-ise moroi ba wino sito'ölö, bulu falaete-falaete, hakhinia oroyo-royo. Fa'auri wino da'a mongafu, fa'alaŵania ikhamö 10 m fa esolo döla so ba zi 12 cm. Fino soyo bowonia hulö malai. Tefangamöi mbowonia ba ngamohi ba bowo si matua ba si alawe falere-lere ira, na no tobali bua mbowonia, ba buania ide-ide, anau-nau mbuania fa'owulo-wulonia so ba zi 1 cm ba faebolo ''diameter'' 6 mm. Töla wino satua itaria labali'ö ngawalö wakake soguna baniha, simane döla-döla ngawalö hadia ia, dasa, ba so zamake tobali sosoro, ba tanöbö'önia
* '''Fino Gatua ma Mawö (''Pinang Hutan'')'''
Fino gatua ma Mawö, laŵa'ö ba li Indonesia Pinang hutan (''Pinanga Kuhlii'' B1) auri atabö ba danö hulo Jawa faoma ba hulo Sumatra. Fa'auri wino da'a mongafu, ba mongandroto dölania. Lö alaŵa sibai dölania so ba zi 2–6 m ba fa'esolo döla ba zi 2–5 cm. Fa'anau hakhi ba bulunia 60 cm, mo huna-huna hakhinia, oroyo-royo. Bunga moroi ba mbowonia simane bowo wino tanöbö'ö fa'anaunia so ba zi 15–20 cm, ba so khönia misa 5-20 ba ngamohi. Fefu mbowo tefa'anö ba ngamohi. Inötö wobowo wino gatua andre, ba mbaŵa si lima ba baŵa si önö erö döfi, auri ba wa'alaŵa 10-1.600 m moroi ba dete nasi.
* '''Fino Irian (''Pinang Irian'')'''
Fino Irian ma ba li Indonesia : Pinang irian (''Prychosperma macarthurii Nicholson'') fino si so ba Irian tenga si'onarai moroi baero ba mbanua da'ö hiza no situmbu ia ba da'ö fetaro Irian Jaya. Iada'a fino Irian andre no mozaewe ba mbanua bö'ö , hiza no tobali sinanö fangazökhi föna nomo niha ba Eropa. Fa'alaŵani ikhamö 4–5 m. Fino da'a si so mowa si gano. Ba hiza lö fefu wino andre tola ni'a so wino si so zat ''tannin'' solangu.
* '''Fino sowuge'e (''Pinang Biru'')'''
Fino Sowuge'e ma Pinang biru (''Pinanga coronata'' B1 ''Mart'') ya'ia da'ö ngawalö wino sauri sogamö fa'alaŵa 5–6 m. Bulunia ikhamö 10-25 nga'örö hulö pita anau-nau. Fino da'a tesöndra ia ma auri ia ba gatua sabasö-basö. Fa'alaŵania so ba zi 10–600 m moroi ba dete nasi. Na mowua ia so fa 5-20 ngamohinia. Buania anau-nau mbalönia, lö owulo-wulo, na awuyu atö ia, ba simane fino tanöbö'ö, ba nano atua, la'a-la'ania so bowo doru.
* '''Fino Banio (''Pinang Kelapa'')'''
Fino [[Banio]] ma Pinang kelapa (''Actinorhytis calapparia'' BI ''Wendi'') ya'ia da'ö fino soroi ba mbanua hulo Sulawesi. Ba no moziwili ba zi sagörö Indonesia, tobali sinanö föna nomo niha. Na ba hulo Jawa fino da'a lawa'ö Jawar fabö'ö göi ba Jawa fetaro gaekhula ma ba Sunda lamane Jambe Sinagar. Fa'auri wino da'a tola moroi ba hunö, ba nano auri tola lahalö zo lewöi ba latanö ba nahia bö'ö. Fame'e töi mbanio ba wino da'a tenga ha börö me tölania arakhagö fagölö ira mbanio. Hiza fino andre labe'e khönia döi mbanio me fa'alawania italui wino tanöbö'ö, ikhamö fa 20 m. Fino andre, tola la'a ba nafo ba so göi zamake ya'ia tobali kase ndraono sawuyu. <ref>Abidin, Zaenal. 2017. ''Jenis-jenis Pinang Ada Banyak, Lho.'' [online]. <nowiki>http://pakarbudidaya.blogspot.com/2017/09/jenis-jenis-pinang-ada-banyak-lho.html</nowiki>. Diakses pada 24 April 2019 pukul 20.20 WIB</ref>
== Föfö si tola mu'oguna'ö ==
[[Berkas:Palm Fruit I IMG 2100.jpg|jmpl|150px|kiri|''Bua wino sasoso'' ma Buah pinang yang masak]]
Fino andre wa latanö ia ba wanga'i hunönia, ni'oguna'ö niha ba wonganga afo, baero nawönia [[tawuo]], [[gambe]] faoma [[betua]].
Baero huno sitola lahalö ba wino ya'ia da'ö tölania. Hunö wino madono [[alkaloid]] simane arekaina (''arecaine'') faoma arekolin, so ia zi so langu ma racun faoma [[zat adiktif|adiktif]], tola manolo fohalöŵö guto. Fino andre ma [[simplisia]] hunö ba [[apotek]] to'ölö la'oguna'ö ia ba dalu-dalu mboyo, boyo nidalu-daluninia ya'ia mboyo zihulö pita ma cacing pita.<ref name="sutrisno_155">Sutrisno, R.B. 1974. ''Ihtisar Farmakognosi'', edisi IV. Pharmascience Pacific, Jakarta. Hal. 155.</ref> Baero da'ö oya wino sitola mabu niha ma alimbo'anö. Si so misa ba wino ya'ia da'ö simane: ''arecaidine, arecolidine, guracine (guacine), guvacoline'' ba tanöbö'önia. Na ba mbanua labali'ö famaruka dalu-dalu simane famadöhö zafökhö talu (disentri), soti'ini do (diare berdarah), faoma böni (kudis). Hunönia göi tola tola famola'a-la'a soyo.<ref name="heyne_460-465" /> Guna tanöbö'ö möi famadöhö zesokho ba guli, mangide-ngide'ö naha nono zamena tetabi, hörö sambö tara, so boyo. Niha Biak faoma Serui (Papua), fangahaogö hunö wino ba wangide-ngide'ö naha nono aefa mo'ono, ya'ia da'ö la halo wino sawuyu, larino ba idanönia ba wonganga afo. Idanö fo'ungu hunö wino sawuyu na ba Dayak Kendayan ba Kalimantan Timur labali'ö dalu-dalu wökhö hörö. <ref>Kristina, N.N., dan Syahid S.F., 2007, ''Penggunaan Tanaman Kelapa (Cocos nucifera), Pinang (Areca catechu) dan Aren (Arenga pinnata) sebagai Tanaman Obat'' (serial online), <nowiki>http://balittro,litbang.deptan.go.id</nowiki>, diakses pada 28 Maret 2019 pukul 23.00 WIB</ref>. Hunö wino sangodono alkaloida simane arekaina (''arecaine''), arekolina (''arecoline''), guvakolin, guvasine faoma isoguvasine sitola möi langu, adiktif tola möi fökhö ia ba guto na la'a ia oya. Samadöhö ma samunu boyo moroi ba wino andre, ya'ia arekolin sambua ester metiltetrahidrometil-nikotinat sihulö wanikha sibaku. Tanöbö'ö zi so ba wino, so khönia ''arecaidine'' ma ''arecaine'', ''choline'' mazui ''bilineurine'', ''guvacine'', ''guvacoline'' faoma ''tannin'' moroi ba ngafu ester glukosa si fakhai ba pirogalol. Sifa astringent faoma hemostatik moroi ba ''tannin'' da'a zimöi fangaro ngingi ma ifö, simöi fanaha ndro ba zesokho. Baero da'ö nasa fino mangadonono tannn, lemak, kanji faoma resin. ''Tannin'' faoma alkaloida dombua zat zoya sibai tesöndra ba hunö wino, fa'oyania: tanin so ba zi 15% sifao ba senyawa polifenol sitola adudu ba gliserol faoma alkohol, na alkaloid so ba zi 0,3-0,6%, ba na angolifa side-idenia ya'ia da'ö ''arecaidine'', ''guvacine'', ''guvacoline'' faoma ''arecoline''. Tuho tanöbö'ö si so ba wino ya'ia da'ö : lemak, karbohidrat, protein btn. Hunö wino tola la haogö tobali fanikha atsiri sitola möi fangali wanikha solar <ref name=":0">Anonim. 2011. Direktorat Jenderal Perkebunan.</ref>[[Berkas:Betel nuts (from top).jpg|jmpl|ka|150px|Bua wino moroi ba döla sawuyu]] Moroi ba dölania asese la amawa ba mbanua sebua simane ba [[Jawa]] na arakhagö Proklamasi Kemerdekaan 17 Agustus, lafake ba watandrisa fanöi ba wino ma (panjat pinang). Heŵa'ae lö aro sibai ia ba no ato zangoguna'ö ya'ia labali'ö öli nomo, so zobali'ö töla satuanua, la tutu mbu'u, ba la bali'ö hele-hele.
Baero dölania faoma buania, ba [[Tanö Niha|Danö Niha]] sitobali mai-mai ndraono, lahalö khöra mowa wino, ba laröi ma'ifu hakhi sifakhai ba mowa, sitobali naha danga. Mowa wino, lafake wamai-maisa möi ndraono yaŵa ba samosa zondröni, itarai na so naere-naere ba no baga sibai wamaisa mowa wino.
Bulu wino tola möi fondrou'ö fa'edöna wemanga faoma fa'afökhö löwi-löwi. Ba tanöbö'önia soguna ba niha simane na afökhö dalu, lahalö manö sabut lafera ba labadu. Fa'auri nia tola ba 1400 m moroi ba dete nasi, meföna me hino so zanuwö ba lahalö ŵa'a wino labali'ö langu ba nudu.
Ŵa'a wino saitö, sambua ŵa'a somasi sibai niha labali'ö langu, me inötö da'ö no fadege nudu sanuwö. Ba bulunia oya nibali'ö fobukusi kue. Fino ato zi no mananö ya'ia ba newali ba so göi bakha banomo.
== Fa'atumbu, famozawili ba fangahaogö ==
=== Nahia tumbu ===
Fino sambua sinumbua sauri ba tropis ba danö sisökhi, nitörö nidanö. Lö auri ia ba danö sabe'e sibai. Fa'alaŵa ikhamö fa 10–30 m, fa'esolo fa'ategaolo döla 15–20 cm ba hiza fino löhadöi daha. Fino no mozawili ba zisagörö Indonesia<ref>Sihombing. 2000. ''Teknik Pengelolaan Limbah Kegiatan/Usaha Peternakan''. Pusat Penelitian Lingkungan Hidup Lembaga Penelitian, Institut Pertanian Bogor. Bogor.</ref>. Töi wino ba mbanua ba Indonesia ya'ia da'ö: Jambe, Penang, Woham, Pineng, Pineung (Jawa), Batang Mayang, Batang Bongkah, Batang Pinang, Pining, Bonai (Sumatra), Gahat, Gehat, Kahat Laam, Hunoto, Luguto, Poko Rapu, Amongun (Sulawesi), Biwa, Biwasoi, Mucillo Palm (Maluku) <ref>Septiatin and Eatin, 2008, Apotek Hidup dari Rempah-Rempah, Tanaman Hias, dan Tanaman Liar, CV. Yrama Widya, Bandung</ref>. Ba hiza fino andre sindruhunia ha ba zi 600 m moroi ba dete nasi.
=== Fa'atumbu ===
Tanö sisökhi nifake ena'ö fino andrö tola auri simane nidöna-döna niha, moguna khönia nidanö fa'oya 750-4.000 mm/ero döfi ba mbawa fa'abasö I'otarai 3-6 waŵa ma fa'aso nidanö barö zidöfi (pada lahan pasang surut). Baero da'ö auri ba wa'aukhu moroi 20 °C-32 °C, fa'abasö-basö 50-90%, fa'aisö (keasaman/pH) 4-8 ba moguna khönia haga zino 6 ofeta 8 za ero ma'ökhö, awena oroma hasila wino andre <ref>Dinas Perkebunan Jabar. 2018. ''Tanaman Pinang''. [online]. <nowiki>http://disbun.jabarprov.go.id/page/view/64-id-pinang</nowiki>. Diakses pada 3 April 2019 pukul 11.00 WIB</ref>
=== Famozawili ba fangahaogö ===
[[Berkas:Distribusi Geografis Pinang.gif|al=Distribusi geografis pinang|jmpl|''Fa'amozaewe wino'' ma Distribusi geografis pinang<ref>Dawn, F. Rooney. 1995. ''Bettel Chewing in South-East Asia''. [online]. <nowiki>http://rooneyarchive.net/lectures/betel_chewing_in_south-east_asia.htm</nowiki>. Diakses pada 3 April 2019 pukul 12.00 WIB.</ref>]]
Tanömö wino andrö te'aso ia moroi (''Areca catechu'' L.) heŵa'ae ofeta iada'a lönasa mu'ila sibai hezo moroi ia. Ba hiza no la tandroi wa tefa'aso ia ba gangolifa zinanö si so ba Asia Selatan. Tefazaewe ba Asia Selatan, Asia Tenggara ba so ma'ifu irugi bah ulo ba Laut Pasifik. Fino soya so ba Semenanjung Malaya (Malay-Archipelago), Filipina faoma Kepulauan Hindia Timur (''East Indies Island''). Lala wa'auri ma fa'amozawilinia ba Indonesia ya'ia da'ö ngafu ''Areca'' moroi ba Malaya, Kalimantan faoma Sulawesi so ba zi 24 ngawalönia (spesies). Ngafu si so ba Hindia Timur ba da'a tumbu zoya sibai <ref>Bavappa, K.V.A., M.K. Nair, and T. Prem Kumar. 1988. ''The Arecanut Palm'' (Areca catechu Linn). Central Plantation Crops Research Institute. Kasaragod, Kerala,India.</ref>. Fa'ebolo kabu wino ba Indonesia so ba zi töra ambö ma ±147.890 ha arakhagö dozi banua ba Indonesia, tuho soya bah ulo Sumatra 42,388 ha, Nusa Tenggara/Bali 42.388 ha, Kalimantan fa'ebolonia 4,475 ha, Sulawesi 2.407 ha, dan Maluku/Papua 1.428 ha. Produksi biji kering dapat mencapai 69.881 ton dengan volume ekspor pada tahun 2009 sebesar 197,197 ton<ref name=":0" />.
Linneaus ibe'e döi ''Areca catechu'' me ifalua wangombakha ma döfi si 1753. ''Areca'' moroi ba ngawua wehede Melayu ''adeka'' mazui ''adaka''. Fehede ''Catechu'' moroi ba ngawua wehede Portugis ''cacho'' (dalam bahasa Inggris ''cutch''), awena aefa da'ö la'ali ba li Jepang ya'ia da'ö ''catechu'' ba no la'oguna'ö ba wanötöi dalu-dalu moroi ba wehede : ''Acacia catechu'', ni fiza wehede da'ö moroi ba Jepang numalö ba Jerman ba abad si-17 ya'ia da'ö ''Terra japonica''. Fangoya'ö sinanö wino andre ma Budidaya pinang na fakhai ia ba wangalui kefe si'oföna sibai tefalua ba India, Bangladesh faoma Sri Lanka. Ba Indonesia, sinumbua fino auri samosa bag atua misa ba hiza iada'a no oya latanö ba newali baero ba mbanua si so ba Sumatra no ato zohalöŵö ba danö latanö wino andre, heŵa'ae tenga sambua kabu ia. Fino no to'ölö la'oguna'ö ba India, Sri Lanka, Maldives, Bangladesh, Myanmar faoma ba mbanua fetaro ba Kepulauan Asia Pasifik. Ba no oi la'ila niha göi wino andre ba mbanua Indonesia Thailand, Kamboja, Malaysia, Vietnam, Filipina, Laos dan Cina <ref>Gupta, P.C., and S. Warnakularuriya. 2002. Global epidemiology of areca nut usage. ''Addiction Biology'' (2002) 7, 77- 83</ref>
Ngawalö wino molo'ö tanömönia no mozawili ba zisagörö tanö. Fa'afabö'ö danömönia so zawili misa simane fa'alaŵa döla, la'a-la'a mbua, fa'ebua mbua, ba fa'oya ba ngamohi. Ba India, so 5 ngawalö ma lawa'ö lima varietas danömö sisökhi, molo'ö fa'oya ba ngamohi ero ba zi döfi. Ngawua nia ya'ia da'ö: a) Mangala 10 kg buah matang/ pohon/ tahun; b) Sumangala 17,25 kg buah matang/pohon/tahun; c) Sree Mangala 15,63 kg buah matang/pohon/ tahun; d) Mohitnagar 15,8 kg buah matang/pohon/tahun; dan e) Calicut 18,89 kg buah matang/ pohon/tahun. I'otarai me döfi si 1980-an Balai Penelitian Tanaman Palma no la ohalöŵögöigö wamareso sinanö wino andre ba tesöndra 41 ngawalö wino ma fehede ba wamereso da'ö lamane aksesi pinang. Ba gotalua zi no lafareso andrö, so 24 aksesi danömö fondrege zisökhi hulö zimane ba nahia da'a tou, ni sura lamane Tabel Karakteristik koleksi ''ex situ'' pinang di Kebun Percobaan Kayuwatu, Sulawesi Utara<ref name=":0" />.
Molo'ö fa'oya mbuania ba ngamohi ero sageu wino, ngawalönia ya'ia da'ö Betara (131.35 butir), Bengkulu-1 (119 butir), Sumbar (100 butir), Nifasi-1 (91 butir), Oyehe (83 butir), Sumbar-2 (81 butir), Sumut-2 (79 butir), Jaharun (79 butir), Sumut-1 (75.38 butir), Muara Sabak Timur3 (73.07 butir), Kalisusu (71 butir), Molinow-2 (67 butir), Sumbar-3 (65.36 butir), Kampung Harapan (65 butir), Kaliharapan (63 butir), Bengkulu-2 (61.92 butir), Galangsuka (60 butir), Mongkonai (59 butir), dan Muara Sabak Timur-2 (53.17 butir). Si no irasimikö amada Menteri Pertanian Indonesia fino si sökhi ma lawa'ö ia varietas unggul ya'ia da'ö fino Betara ma Pinang Betara<ref name=":0" />.
Fa'aso döla wino sitola möi tanömö wino, sambua zi lötolalö'ö la'angeragö me nalo hadöi ba'ö ba lö tola oya wino. Ba wananö ya'ia la faigi ena'ö sambua kabu ia, laföfögö hezo zoya bua, hezo zambö, ena'ö baga wamaigi ba tola manolo niha dania na labali'ö fangalui. Ma lamane Blok Penghasil Tinggi, seleksi Pohon Induk, ba simanö göi ba wohayaigö tanömö, laföfögö ia ba zisambua nahia. Ba wamaigi tanömö wino si sökhi, ya'ia da'ö : (1) alio mo bowo irugi döfinia fitu fakhe (ia Berbunga lebih awal sampai dengan 7 tahun); (2) Fa'oya ba ngamohi (Persentase buah jadi atau ''fruit set'' tinggi); (3) fahatö ndroto-ndroto (Jarak antar nodus (ruas batang) pendek); (4) oya mbulu (Jumlah daun banyak (minimal 7, tergantung varietas); (5) Fa'oya ngamohi silö'ö-lö'önia 4 ngamohi, ero döfi (Produksi tandan minimal 4 tandan per tahun dan) ba si (6) Ero sangamohi, silö'ö-lö'önia lima wulu ngawua (Produksi buah per tandan minimal di atas 50 butir). Baero da'ö böi lahalö danömö wino si no dua wulu a lima fakhe wa'atuania, me molo'ö si no la fareso, alö wa'oya mbuania dania <ref name=":0" />.
=== Fa'alio wa'auri ===
Ba zi no la'ila niha sato wa fino andre ibörötaigö mobowo ia na no irugi 4-5 fakhe wa'atuania ba tola lateu mbuania ba zi 6-7 fakhe <ref name=":1">Miftahorrachman, Matana, R. Y., Salim. 2015. ''Teknologi Budidaya dan Pascapanen Pinang.'' Bogor: Balai Penelitian Tanaman Palma. Halaman 16-31</ref>
=== Lala wananö ===
Fa'auri wino moroi ba danömö si sökhi, lala wananö ya'ia simane da'a mitou :
'''A. Fanga'asogö tanömö'''
# '''Fa'oya danömö'''
#* Famaliaro zinumbua fino, la'ehao si'oföna sibai fohayaigö hunö wino. Fa'auri danömö wino andre, sökhi sibai, so ba zi 90% hasambalö wa'auri, ba lahenagö 25% moroi ba danömö andrö latanö ba zi sambua hektar. Otalua wananö ya'ia 2,7 m X 2,7 m moguna 1300 nga'eu nono wino/ha irege lahayaigö ia ndrege 1625 hunö wino.
# '''Hunö nifili tobali tanömö'''
#* Oya wamili hunö wino nibali'ö tanömö ya'ia da'ö moroi ba wa'abua hunönia, fa'ebuania, ba ha wa'atua döla wino lahalö hunö da'ö. Ba wamaigi haŵa'ebua mbuania sedöna nibali'ö tanömö, da'ö moguna lafaigi hezo moroi ia mege wino andrö. Bua wino ta'ila so zide-ide ba so zebua. Si sökhi na lafili danömönia ya'ia da'ö : (a) lafili mbua segebua; (b) na latimba wa'abua nia ero sakilo 60 ngawua hunö wino ma 35 g/sambua; (c) buania lahalö moroi ba wino si fulu fakhe ba no mowua ia irugi döfini si 25 fakhe; (d) nibali'ö tanömö, buania aruzö-ruzö; (e) lö si göna hama.
# '''Nahia wananö'''
#* Fatua lö lafazaewe danömö moguna lahaogö danönia ua sedöna naha wohayaigö tanömö. La henagö mato 1 ha, börö da'ö moguna mato 4–5 m² ma so ba zi 400 ngawua/m<sup>2</sup>. Lala wohayaigö fino andrö ya'ia da'ö: (a) lafaigi ena'ö aröu moroi ba wamakiko gurifö ma utu ndru'u; (b) la'owi ndru'unia ba lafahufa danönia; (c) lafo'owoto mato samete wa'ebolo ba da'ö latanö danömönia.
# '''Famazaewe tanömö'''
#* lalania : (a) fino si no lafili tobali tanömö lafa'oli ba gowoto si no lahaogö, lafarege ena'ö oya monaha; (b) nano aefo lafa'oli, ba fefu labalugö faoma tanö sogawu, sogawu-gawu; (c) gowoto nahia wananö tanömö andrö lafozagö ma'ifu ena'ö lö göna sibai khönia zino; (d) la fo'öli ena'ö lö ifakiko utu ndru'u,. Famazaewe tanömö andrö tefalua ia ba zi 1,5 irugi 3 waŵa. Ba ginötö da'ö ba no tumbu ŵa'a faoma no molewiö, ba 90% ha ba zauri. Na no tumbu lewiö ba zi 3 waŵa andrö, ba tanömö wino sa'ae tola la findrakö nahiania moroi ba danö ba gowoto, la be'e ia ba garate'angi si no la be'e dambu bakha khönia ma laŵa'ö ia nahia da'ö polybag. Fohayaigö tefalua ia ba zi dombua lala:
# '''Fohayaigö'''
#* '''Si'oföna nifalua'''
#** Lewiö mbua wino si no ibörötaigö möi yaŵa, ba nahia si no so fa'ebolo 1 m ba fa'anau lafaigi ha wa'aso nahiania ba gowoto ba na so wafa labe'e khönia lafasui danömö wino da'ö fa'alaŵa nahia polybag, (15 cm). Gunania ena'ö polybag tola musindro ba baga wamaigi. Polybag ni'oguna'ö fa'ebuania 25 cm x 25 cm ma volume 1 kg nahia wananö. Polybag la fotögi-tögi ma latöla'ö ia ena'ö lö te'u'u nidanö. Polybag lafo'ösi ia tambu fa'alaŵa 3/4 moroi ba polybagnia, aefa da'ö lahösö danönia. Hunö wino si no molewiö, latanögö ia ba polybag ba zi 4 cm ma fadaya ia ba danö. Sambua polybag ba sambua danömö. Aefa da'ö labalugö ia la fosagö mato 2,5 m. Tola lahalö mbulu nohi, bulu zaku, ma zui bulu go'o, molo'ö hadia zi so sahatö bada'ö ba si tola la'oguna'ö. Nano irugi 2 waŵa, tola labokai ma'ifu zagönia, ena'ö ihagaini ia haga zino. Na no sa'ae 5 waŵa awena tola la findrakö ia ba nahia sedöna latanö. Si lötolalö'ö lafalua ba ginötö wohayaigö fino andrö ya'ia da'ö: (a) La tefe idanö ba zihulöwongi faoma tanö'owi (Penyiraman dilakukan setiap pagi atau sore hari) fa'oya 0,25 L/ero sambua polybag; (b) La'ofösi na so khönia misa ndru'u sauri (Penyiangan gulma dilakukan bila di dalam dan disekitar polybag tumbuh gulma); (c) Labe'e pupu NPK fa'oya 4 g/ ero sambua polybag (Pemberian pupuk majemuk NPK dilakukan dengan dosis 4 g/polybag); (d) La fofa faoma dalu-dalu wöla (Pencegahan hama dan penyakit dilakukan dengan menyemprotkan insektisida dan fungisida); (e) fareso hezo zo lewiö sisökhi tandrania esolo mbörönia ba manikaoro mbulunia (Seleksi bibit yang baik adalah bibit yang berpangkal relatif besar berbentuk seperti botol dan helaian daun melengkung).
#* '''Fohayaigö fenaeta simendrua'''
#** Fino si no lahayaigö ba polybag si'oföna la fawu'a ia ba polybag 40 cm x 50 cm. Otalua la föfögö ba zi 30 cm x 30 cm. Faigi nahiania böi manaere ma fili zalo'o ena'ö lö aso'a polybagnia. Faigi danö saitö ba tola ibe'e khönia bakha pupu ba fo'ösi polybag fa'oya 2/3. Moroi ba zi 2/3 danö ni fo'ösi ba polybag, 50% danö saitö ba 50% pupu. Lala wofindrakö moroi ba wohayaigö si'oföna moroi ba polybag larawi awena lafindrakö ba polybag sebua, böi olifu be'e khönia pupu NPK fa'oya 20 g/ero polybag. Ba na so geu ma lewuö tola lahaogö göli ena'ö lö möi gutu ndru'u samakiko. Tanömö ba wetaro simendrua andre, la haogö ia ba zi döfi ma 12 waŵa awena lafindrakö ia ba danö hezo edöna latanö ia.
#* '''Famili tanömö'''
#** Fatua lö lafindrakö ba danö lafili hezo nono wino sauri sibaga lewiö, baero da'ö ni faigi khönia: (a) Fa'ara nono wino da'ö fatua lö latanö ba danö, fa'arania so ba zi 12 ofeta 18 waŵa; (b) fa'oya mbulu silö'ö-lö'önia ba zi 5 nga'örö; (c) fa'alaŵa so ba zi 60–75 cm ba tölania esolo ma'ifu; (d) lö sigöna khönia hama ma föla<ref name=":1" />.
'''B. Fohönagö nahia wananö'''
Nifalua ba wananö wino, si'oföna tatugöi hezo nahia latanö ia, aefa da'ö, la'owi na asai'ö khönia ndru'u, ba ofeta ba wogao tögi naha danömönia.
# '''Famokai benua'''
#* Si tola latanögö wino andre, tola ba naha si lö sinanö bö'ö, ma satua eu si lö hadöi oya sibai khönia bakha göu bö'ö ba na lö hadöi sibai nahiania ba tola latanö ba mbalö newali ma föna nomo.
# '''Fotatugöi otalua wananö'''
#* Otalua wananö ba nahia si no la fili tobali kabu wino, si to'ölönia ba zi 2,7 m x 2,7 m öfa sagi. Otalua da'a lö aröu sibai ba lö ahatö sibai, ba gotaluania bakha tola la tanö khönia zinanö salio auri ma Palawija.
# '''Fogao tögi'''
#* Tögi naha wino lakhao ia fa'abakhania ba zi 50 cm x 50 cm x 50 cm. Tögi andrö, lakhao ia ma to sara waŵa lakhao ia awena latanö khönia wino bakha, ena'ö göna khönia haga zino ba zisara waŵa da'ö. Aefa da'ö awena labe'e khönia pupu gandra ma sita'unö gurifö si no la oköli'ö fa'oya 1 kg. Böi olifu tanö yaŵa labe'e khönia pupu NPK fa'oya 50-75 g/ero tögi. Tanö si no faruka faoma pupu, labe'e ia ma to 2/3 fa'oya ba polybag<ref name=":1" />.
'''C. Lala wananö'''
So dombua lala wananö fino, fananö monokaltur (sistim monokultur) faoma fananö sitola latanö zinanö saoha auri ba gotaluania ma fananö sifaruka ba zinanö tanöbö'ö (penanaman dengan sistim tumpang sari), ya'ia da'ö:
# '''Fananö si ha ya'ia (monokultur)'''
Ba lala wananö da'a, ha sageu latanö zinanö ba nahiania. Latanö ia ba mbaŵa deu. Tanömönia ena'ö si no lafili molo'ö nifatunö moroi yawa mege.
# '''Fananö sifaruka ba zinanö bö'ö'''
Fananö lala sifaruka andre ma tumpang sari oya zohalöŵö badanö la fili lala da'a me mohare ira börö fino awena mowua ia ba zi 5 fakhe, fatua lö mowua ia, no tola mowua zinanö tanöbö'ö si so ba gotalua wino. Sitola latanö simane rigi, harita, ba tanöbö'önia. <ref name=":1" />.
'''D. Fangehaogö sinanö'''
# '''Forendra,''' na lafo'eluaha ia molo'ö ngawua wehede, lafalua ba zinanö si no mate ma si no tekiko. Andrö wa ba wohayaigö tanömö no la henagö wa so 25% moroi ba wa'oya zedöna lahayaigö la föfögö ba wanolo ma sedöna tekiko, da'ö nifotöi sinanö sulaman (tanaman sulaman).
# '''Fame'e lölö,''' tefalua ia mendua kali ba zi döfi ya'ia da'ö ba ginötö mbaŵa deu ba samuza tö ba ginötö nano awai mbawa deu.
# '''Fangeheta du'u sifariŵa,''' nifalua ya'ia da'ö ''Ring Weeding'' ma folowi börö wino
# '''Famangele nidanö,''' moguna da'a ba danö soköli si lö itörö idanö ba sambö atoru deu. Fino andre, tola la tefe ia idanö samuza ba zi öfa ma fitu <ref name=":1" />.
<br />
== Famawa ==
[[Berkas:Areca catechu Forest.JPG|jmpl|150px|kiri|Kabu Wino ba [[Taiwan]]]]
Ba ginötö iada'a, fino tenga ha la'oguna'ö samösa, fino andre no sambua gale-gale si tola la'amawa ba soi tanöbö'ö simane soi si so ba Asia selatan simane [[India]], [[Pakistan]], [[Bangladesh]], ma [[Nepal]]. Soi zi no mamawa fino bas oi bö'ö ya'ia da'ö Indonesia, awena itete ia [[Thailand]], [[Malaysia]], [[Singapura]], dan [[Myanmar]].
Hunö wino ni'amawa tuhonia hunö wino si no oköli ba lö hadöi mu sila eluaha sowulo-wulo. Ba fino andre no oya labali'ö ia famalala gö saoha simane gulo-gulo ba tanöbö'önia
== Inovasi ==
Fino sambua zinumbua soya guna ba wa'auri niha, tobali ngawalö wamalala gö, ba moguna ia göi ba biofuel (sumber energi). Si no la'ila niha sa'ae wa fino no sambua si lö faröi ba niha fetaro ba Danö Niha ba simanö göi ba mbanua tanöbö'ö misa si no mangoguna'ö fino awö nafo ni nganga ba he göi ni'oguna'ö ba gangowuloa hada. Molo'ö si no la rasoi niha ma laŵa'ö (secara empiris) wa hunö wino andre, no oya guna sitola mamadöhö ngawalö wökhö. Ba da'a tou no laföfögö ngawalö guna hunö wino, ya'ia da'ö : 1) moguna ba gangowuloa hada, 2) fogati roko, ba fanaha wanuköu, 3) sitobali ramua wangahaogö soguna ba wa'asökhi ndraono alawe ma laŵa'ö ia bahan kosmetik faoma fangazikhö mboto ena'ö lö esolo ba lö afuo (langsing), 4) ramua ba ngawalö dalu-dalu, 5) ba tola göi möi dalu-dalu wa'asenu-senu (sebagai antidepresi). Börö da'ö ba da'a tou ba tefatunö hadia manö zi no so ba fasa ngawalö zoguna ba niha nihaogö moroi ba hunö wino andrö, ba da'a so tou : <ref name=":2" />.
=== Gulo-gulo ===
Gulo-gulo no sambua rörö mbawa si no mozaewe ba zi sagörö ulidanö ba simanö ba Indonesia. Arakhagö dozi soi, dozi banua, no omasi sibai ira ba gulo-gulo andre. Na so niha zimanga hunö wino si no la goligö 1 cm x 1 cm, ba arakhagö fagölö ira hulö zimanga gulo-gulo ira göi. Hiza no oya wino latanö ba gotalua nohi, ba börö da'ö lahaogö khönia gö sami ya'ia da'ö la fera du'a mbanio, ba lafaruka ia ba hunö wino ni tutu labali'ö hamo, irege tobali ia gulo-gulo mbanio fino ma ”permen kelapa pinang”<ref name=":2" />.
=== Ö basö-basö dödö ===
Ba Indonesia, femanga saoha no sambua nifalua dozi niha ba da'ö. Ö saoha simane gasagore, rakigae, ba tanöbö'önia sedöna tola möi fondrörö niha sifahuhuo. Da'a to'ölö ba mbanua sebua. Da'a oroma ba niha wa'oya gö saoha andre ba fasa sebua he göi ba harimbale. Ö saoha da'a so moroi ba gowi (umbi-umbian), moroi ba mbua zinanö (buah-buahan) so moroi ba guli gurifö simane garufu btn. Simanga ö saoha andre, no fefu ndröfi tengan ha ya'ira si no atua, iraono göi no omasi ira gö saoha andrö. Börö da'ö hunö wino tola la bali'ö hamo (tepung) sitola lafaruka ia ba gö tanöbö'ö irege no möi fangakayo raso. Si lötolalö lafaigi ya'ia da'ö fa'oyania, böi töra börö möi fa'amabu zimanga ya'ia dania, me fino andre so khönia misa ''senyawa alkaloid'' si tola mabu niha na oya la'a. Na ba wonganga afo laŵa'ö ia alimbo'anö <ref name=":2" />.
=== Famaruka kofi ===
Ba mbanua soi China, no lafarisayoi wa na la'a hunö wino, tola möi fa lö mörö, fanaha wanuköu. Irege ba da'ö no lahaogö ma lafaruka hunö wino si no ohama ba kofi irege tola laŵa'ö ia kofi wino ma Kopi Pinang. Ba da'a tatu manö moguna wamareso ena'ö tesöndra hadia nasa zo'amböta ba ma so zibohou simöi fondrou'ö guna nia ba wa'arui niha. Nifareso simane hadia manö sifa moroi ba hunö wino andrö, hadia so khönia zat kimia faoma organoleptik, moroi ba da'ö dania tola latatugöi hawa'oya tola tefaruka ia ba ngawalö gö, fao bada'ö kofi.<ref name=":2">Barlina, Rindengan. 2007. Peluang Pemanfaatan Buah Pinang Untuk Pangan Opportunity of Arecanut for Food Utilizing, ''Buletin Palma'' No. 33</ref>
== Potensi wino ba Indonesia ==
Fino sinumbua soya guna ba niha. Ba lö nasa mubali'ö ia tuho wangalui ba Indonesia. Fino ikhamö ba zi 50-100 buah/mayang dan 150-250/mayang ba wino sigide-ide. Me döfi 2003, fa'oya ni fa'ohe'ö bas oi bö'ö misa ma volume ekspor pinang ikhamö ba zi 77.126.347 kg ni'erai ba gefe US$ 22.960.446. Fangoguna'ö bua wino ba wonganga afo, no tefatohu ba niha mane ma'ökhö, iroi mege khöndra satua föna, ba ofeta ma'ökhö tola nasa falukha ita niha songanga afo. <ref name=":3">Warsito, Budi. 2018. ''Harga Pinang Turun Drastis di Tahun 2018.'' [online]. <nowiki>https://www.jawapos.com/ekonomi/10/04/2018/harga-pinang-turun-dratis-di-tahun-2018/</nowiki>. Diakses pada 3 April 2019 pukul 13.00 WIB</ref>.
Ba Jawa Barat, sambua zinanö si no tobali fangalui niha sebua harago. Fananö fangoya'ö fino (Budidaya pinang) no möi fondrou'ö fangalui niha mbanua ba Jawa Barat. Da'a me no oi la'ila niha wa Provinsi Jawa Barat so khönia nahia wananö sinanö ma laŵa'ö ia perkebunan fa'ebolonia so ba zi: 488.168 hektar, ya'ia da'ö tebagi nahia sebolo, sokhö negara (perkebunan besar negara) sfa'ebolonia ya'ia da'ö 68.850 hektar, nahia ni'okhögö niha sito'ölö (perkebunan besar swasta) fa'ebolonia so ba zi 54.633 hektar ba kabu niha mbanua (perkebunan rakyat) fa'ebolonia 364.685 hektar. Baero da'ö, fa'ato niha si no manga'i halöŵö ba kabu Jawa Barat fa'ato 1.381.775 ngambatö (kepala keluarga) ba so ba zi 5.543 angowuloa zohalöŵö ba danö (kelompok tani) faoma so 10 gangowuloa ma asosiasi komoditas perkebunan<ref>Pikiran Rakyat. 2017. ''Potensial, Jabar Miliki 488 Ribu Hektare Perkebunan''. [online]. <nowiki>https://www.pikiran-rakyat.com/ekonomi/2017/03/07/potensial-jabar-miliki-488-ribu-hektare-perkebunan-395497</nowiki>. Diakses pada 2 April 2019 pukul 15.40 WIB</ref>. Fangahaogö fino me döfi 2017 so ba zi 186 ton rata-rata 404 kg/Ha. Molo'ö fangi'ila niha moroi ba hasila si tola la halo moroi ba wino andre, moguna la söndra niha hadia nasa wamalala zitola lahaogö moroi ba hunö wino andre. Harago wino ba fasa, itaria alaŵa ba so manö ginötö aekhu tou mböli. Simane salua me 2018 fetaro ba mbanua ba Sumatra Barat. Harago wamawa ha Rp 7.100,00/kg. Döfi fatua lö 2018 meluo da'ö ma inötö me 2017, no ikhamö Rp 18.300,00/kg mböli hunö wino. Molo'ö si no lasura ba gangowuloa Gabungan Asosiasi Petani Perkebunan Indonesia (Gapperindo), harago wino ba Sumbar no tobali ''trend'' so wa'atedou i'otarai me döfi 2015. Ba ndröfi 2015, harago wino ikhamö ba zi Rp11.600/kg. Döfi aefa da'ö ma ba ndröfi si 2016 tedou zui mbölinia ba zi Rp13.200/kg ba fondrege zalaŵa böli me döfi si 2017 ofeta Rp18.300/kg. Kafalo gangowuloa Gapperindo Sumatra Barat sotöi Irman iwa'ö ba da'ö wa sambua zo aekhugö sitou harago mbua wino me alö wa'oya wowöli niha moroi bas oi bö'ö simane moroi ba India faoma Pakistan<ref name=":3" />. Molo'ö salua da'ö, ba tola möi famarou dödö niha Indonesia ba wamazökhi bua wino andre tobali ia famalala gö, ma zui ba ngawalö zi tola lalau khönia. Ba hiza tenga halöŵö salio ia.
=== Famalala moroi ba wino ni'alui niha ===
Molo'ö data moroi ba Dirjen pertanian, silö'ö-lö'önia so ba zi 13 provinsi baero Jawa Barat si so kabu sebolo si tola nahia wananö fino simane Provinsi Aceh, Sumatra Utara, Sumatra Barat, Jambi, Bengkulu, Riau, Jawa Tengah, Jawa Timur, Nusa Tenggara Barat, Kalimantan Barat dan Kalimantan Selatan. Na molo'ö data statistik Dinas Perkebunan Jawa Barat, fino tola tobali fangalui ba Jawa Barat ba si no mobalö moroi ba hunö wino andrö ya'ia da'ö fangahaogö minyak atsiri soguna ba wamadöhö radang faoma pangkal tenggorokan, pembuluh bronchial, obat antinyeri, antikanker, antiinfeksi, antibakteri faoma möi göi famoloi ''di'' ma ''repelen''. Baero da'ö, minyak atsiri tola la'oguna'ö ba wangamohua ma parfum ba sabölö moguna sibai ya'ia da'ö tola möi fangali wanikha soguna ba moto simane solar (bahan dasar pengganti solar).
Na lafareso hewisa ia khala-khala wanikha atsiri ya'ia da'ö hewisa la'a-la'ania, ba tanöbö'ö (''meliputi warna, bobot jenis, indeks bias, kelarutan dalam etanol'', faoma ''bilangan asam''). Fa'abua sambua zi lötolalö'ö la fareso. Tanöbö'ö nifareso ya'ia da'ö hewisa wa'afarukania ba Etanol. Idugu faruka ia eluahania oya khönia misa ''senyawa polar''. Sito'ölönia fanikha atsiri si so khönia ''senyawa terpena teroksigenas''i alio faruka ia ba alkohol moroi ba zi lö ''teroksigenasi'' ma laŵa'ö tak ''teroksigenasi''. Idugu alaŵa khönia terpena tak ''teroksigenasi'' idugu abua khönia faruka ba ''etanol (pelarut polar)'', börö me ''senyawa terpena tak teroksigenas''i ya'ia da'ö ''senyawa non polar'' si lö hadöi ''gugus fugsional''. Eluahania tola laŵa'ö wa na idugu ebua wa'afaruka wanikha ''atsiri'' ba ''etanol'', motandra wa fanikha atsiri andrö idugu sökhi. Numero asam ma (bilangan asam) mangoroma'ö ha wa'oya khönia asam bebas bakha ba wanikha ''atsiri''. Bilangan asam sebua tola möi fangasökhi ma zui lösökhi wanikha atheysiri, ya'ia da'ö ''senyawa-senyawa'' sanga'asogö hua safangi ba wanikha atsiri. Oksidasi si so bakha ba wanikha atsiri si'oföna ba wetaro aldehid ma golongan aldehid tola möi fangahaogö asam karboksilat irege monönö numero asam ba numero ma bilangan atsiri. Numero wa'aisö ma Bilangan asam ya'ia da'ö su'a-su'a moroi ba dawö si lö falemba ma lemak bebas ni'erai molo'ö fa'abua molekul moroi ba asam lemak ma campuran asam lemak<ref>Susetyo R., dan Reny H. 2004. ''Kiat Menghasilkan Minyak Sereh Wangi'', Jakarta, Penebar Swadaya.</ref>. Baero wanikha atsiri, hunö wino so khönia tanin alkaloid. Tanin sambua ''senyawa'' soguna ba kesehatan faoma ba industri. Tanin tola lahalö nano la ungu hunö wino ba nidanö faoma etanol me ha bada'ö tanin andre tola faruka.
Hunö wino si no la haogö ba no tobali soguna ba niha simane : ''produk kosmetik'' faoma ''pelangsing'', ''ekstrak etanolik'' sitobali ''senyawa antikanker, obat cacing, permen'', btn. ''Ekstrak etanolik'' simöi ''senyawa antikanker'' tola möi fanaha ''proliferasi'' ba fondröni ''apoptosis sel'' MCF-7 ''(sel kanker payudara)''. Hunö wino no la'ila niha wa so khönia ''senyawa antioksidan'' irege tola möi dalu-dalu waosa ma ''antikanker''. Dane-dane ma ''standardisasi ekstrak etanolik'' hunö mbua wino andre lafake : ''Areca catechu'' (EP) so dane-dane ba BPOM<ref>BPOM. 2000. ''Parameter Standar Umum Ekstrak Tumbuhan Obat''. Depkes RI.</ref>.
Famareso lafalua ba ''parameter non spesifik'' ya'ia da'ö fotatugöi hawa'oya nidanö khönia misa (''penetapan kadar air''), ha wa'oya gawu-gawu (''penetapan kadar abu''). Hunö wino si sökhi, fa'oya nidanö khönia lö oya sibai irege aoha ba wo sintesis tobali dalu-dalu. Famareso sakhökhö simane ''Identitas Ekstrak'', ''organoleptik'' faoma ''kandungan kimia ekstrak''. Ba wangi'ila hadia so khönia ''senyawa fenolik'', ''flavonoid'' faoma ''alkaloid'' lafalua mangoguna'ö ''Kromatografi Lapis Tipis'' (KLT) fao wenaeta sahono ma (''fase diam silika gel GF254'') faoma saliŵa ma fase gerak Kloroform:Metanol (1:3). Famareso hadia so ma lö'ö ''senyawa fenolik'' lafalua faoma famofa (''penyemprotan'') FeCl<sub>3</sub> ba hasilania no soguna ba niha la'a-la'a tebunu ba 254 nm faoma fluorosensi ba 366 nm. Famareso ''flavonoid'' ma ''Deteksi flavonoid'' lafalua faoma famofa ''sitroborat'' (''dilakukan dengan penyemprotan sitroborat'') ba hasilania si sökhi ya'ia da'ö bercak berfluorosensi kuning kehijauan. Famareso alkaloid faoma famofa Dragendorf ba no mame'e hasila ya'ia da'ö bercak merah bata faoma arekolin la'oguna'ö sitobali dane-dane. Fo ungu hunö ma Ekstraksi serbuk hunö bua ''Areca catechu'' lafalua mangoguna'ö etanol 96%. Famaigi sitotosik (Pengamatan sitotoksik) ba wanöndra nilai IC50 ba famunu ma famanaha proliferasi sel (menggunakan uji ''doubling time'') lafalua mangoguna'ö metode MTT. Famareso (Pengamatan faoma pemeriksaan) apoptosis tefalua faoma pengecatan akridin oranye-etidium bromida (double staining). Hasila moroi ba wamareso andrö ''Areca catechu'' (25-100 µg/mL) ba zi 48 za tola itaha ma ibunu wa amanöi wökhö (menghambat pertumbuhan sel) fa'ebuania 13-84% (IC50 77 µg/mL), ba na lafaigi hewisa arekolin (10-500 µg/mL) no tola itaha wa'amönöi wökhö andrö 8-73% (IC50 180 µg/mL). Tola i alösi proliferasi sel faoma samanöi apoptosis. Hasila si no lasöndra ya'ira samalua famareso, wa ekstrak etanolik hunö mbua ''Areca catechu'' (EP) so khönia efek antiproliferatif <ref>Majalah Farmasi Indonesia. 2008. Ekstrak Etanolik Biji Buah Pinang (Areca catechu L.) mampu menghambat proliferasi dan memacu apoptosis sel MCF-7''. Majalah Farmasi Indonesia'', 19(1), 12 – 19</ref>.
Baero da'ö, produk sekunder tanöbö'ö moroi ba hunö wino no labali'ö soguna ba niha simane dalu-dalu mboyo si no la fareso wa'atarunia, he ''in vitro'' ba simanö göi ''in vivo''. Boyo si so ba mbetu'a niha ma (''Ascaris lumbricoides''), cacing cambuk (''Trichuris trichiura''), faoma cacing kait (''N. americanus''), sotuhonia ba ndraono, no ato zakao tödö ibe'e simane mangebua dalu. Ba zi no göna boyo andrö, nano manöi ira miyawa ba dötö'a ba tola ndraono si so boyo andrö, mo'eha. Baero da'ö tola tekiko mbetua. Dalu-dalu ni'oguna'ö barö da'a ya'ia da'ö simane pirantel pamoat, piperazin sitrat, faoma mebendazol. Moroi ba zi tölu dalu-dalu da'ö, mebendazol zi no larasoi niha wa tola ibunu mboyo simane cacing gelang 93%, cacing cambuk 91%, faoma cacing kait 100%. Ba hiza, mebendazol so khönia efek samping, simane mula-mula dödö, muta, afökhö dalu ma mukoro dalu faoma afökhö högö. Moroi ba da'ö fefu, iada'a hunö wino tola möi dalu-dalu mboyo. Senyawa arekolina (komponen alkaloid) ba hunö wino, alaŵa sibai ia ba hunö wino faoma senyawa da'ö tola möi antihelmintik (anticacing). Famareso hewisa ia antihelmintik moroi ba hunö wino nifalua ''in vitro'' (dalam media buatan) ba mboyo nasu. Sitobali famaedonia la'oguna'ö obat modern pirantel pamoat faoma garam faal. Su'a-su'a ma dosis ni'oguna'ö 15 mg hunö wino si no la ohamai'ö ba no oköli labe'e ba zi 25 cc air suling faoma serbuk pirantel pamoat 1 mg bakha 1.000 cc air suling. Hasila wamareso ma Hasil pengujian me no aefo la'ungu ba nidanö ba zi sambua za, so 18 mboyo mate bakha ba nidanö hunö wino, na ba nidanö pirantel pamoat ba ginötö sifaoma ma ba zi sambua za, sara lö simate mboyo. Ba zi öfa za simate ba nidanö hunö wino ba pirantel pamoat arakhagö fagölö wa'oya, ba me irugi ba zi fulu za fefu mboyo mate, he ba nidanö hunö wino ba simanö göi ba nidanö si so pirantel pamoat. Ba nahia wamareso tanöbö'ö sangoguna'ö asio fa'al ma laŵa'ö garam faal, fa'amate mboyo ha 3,3%. Irege tola laŵa'ö wa hunö wino andrö tola la'oguna'ö sitobali fanolo sabata ba niha mbanua.
Ba hiza ba wangoguna'ö hunö wino andrö, tefaroi ena'ö la faigi wa'oyania, me senyawa alkaloid si so misa ba wino tola sistem saraf. Sasese alua na töra wangoguna'ö hunö wino ya'ia da'ö mula-mula dödö faoma muta (20-30%), afökhö högö, faoma ''nervous'' (gelisah). Tandra na töra wangoguna'ö hunö wino tagoyomö mbawa, ba fawukhö gilo ma möi baero nidanö gararo. (''qalivation''), muta, manuköu ba manimba dödö (serangan jantung). Na ba Danö Niha lawa'ö ia alimbo'anö. Fo'alösi fa'amabu hunö wino, na tola la'oguna'ö hunö wino si no oköli, abölö sökhi nasa na hunö wino andrö no larino ba aefa da'ö la'oköli'ö. Na asese monganga hunö wino tola mofaosa mbawa so ba zi 0,5% sangoguna'ö hunö wino, irege lafarou na tola lafake wino si no latutu ma sohama, na tola böi töra moroi ba zi 4 g/sakali la'a.
== Fangosili ==
Irugi iada'a no tesöndra wamareso metabolomik ba wotatugöi senyawa si so ba wino. Ba ni sura ba jurnal ''A Metabolomic Approach to the Metabolism of the Areca Nut Alkaloids Arecoline and Aracaidine in the Mouse,'' metabolisme arekolin (20 mg/kg) faoma ''arecaidine'' (20 mg/kg) nifareso ba de'u ni'oguna'ö metabolomik faoma analisa Ultra-Performance Liquid Chromatography–time-of-flight Mass Spectrometric (UPLC-MS) moroi ba giö de'u. Tesöndra 11 metabolit arekolin teridentifikasi faoma khönia arecaidine, arekolin N-oxide, arecaidine N-oxide, N-methylnipecotic acid, N-methylnipecotylglycine, arecaidinylglycine, arecaidinylglycerol, arecaidine mercapturic acid, arekolin mercapturic acid, faoma arekolin N-oxide mercapturic acid, sifaoma 9 metabolit si lö teridentifikasi. Arekolin si lö tebulö tefa'aso moroi ba zi 0,3–0,4%, arecaidine 7,1–13,1%, arekolin N-oxide 7,4–19%, faoma N-methylnipecotic acid 13,5–30,3% moroi ba zu'a-su'a ma dosis ni be'e ba giö fa'ara 0-12 za meno aefo labe'e arekolin. Arecaidine si lö tebulö tefa'aso moroi ba 15,1-23,0%, faoma asam N-methylnipecotic 14,8%-37,7% moroi ba dosis diekskresikan bakha ba giö fa'ara 0-12 za me no aefa labe'e arecaidine. Metabolit utama arekolin faoma arecaidine, asam N-methylnipecotic, ya'ia da'ö metabolit sibohou soroma moroi ba wangeheta fa'afakhai sidombua karbon-karbon<ref>Giri, S., Idle, J. R., Chen, C., Zabriskie, T. M., Krausz, K. W., & Gonzalez, F. J. (2006). A metabolomic approach to the metabolism of the areca nut alkaloids arecoline and arecaidine in the mouse. ''Chemical research in toxicology'', 19(6), 818–827. doi:10.1021/tx0600402</ref>.
Metabolomik no la'ugana'ö sitobali fakake sabölö ba wo fareso kualitas obat-obatan ma produk nifa'aso moroi ba danö. Metabolomik idugu la'oguna'ö niha ba wamareso tanöbö'önia soguna ba wotatugöi fa'asökhi ba fa'ataru dalu-dalu. Lala ba metabolomik tefangamöi moroi ba NMR, GC-MS, faoma LC-MS ba lafaogö faoma analisis statistik multivariat fao khönia analisis komponen utama (PCA) faoma analisis parsial least squares-diskriminant (PLS-DA). Iada'a, famareso fa'asökhi ba fa'ataru dalu-dalu, mangoguna'ö HPLC ba latatugöi sambua ma dombua zitobali lohae-lohe (indicator). Ba wangahaogö ena'ö lö hadöi famaedo dalu-dalu nihaogö andrö (Untuk membuat kerangka kendali mutu yang unggul dan menghindari obat-obatan yang dipalsukan), moguna latatugöi zitobali goi-goi molo'ö fangadono zat ba zedöna lahaogö andrö, no la'oguna'ö ''metabolite profiling'' faoma ''fingerprinting''. Si no tobali sinumbua dalu-dalu, hunö wino so khönia biomarker ma zui senyawa penanda ya'ia da'ö ''arecoline'' sitola lafareso faoma HPLC. No oya platform analitis, simane resonansi magnetik nuklir (NMR), spektroskopi inframerah-transformasi Fourier (FT-IR), faoma spektrometri massa (MS) la'osamuzaigö faoma teknik pemisahan fao khönia kromatografi gas (GC)-MS, kromatografi cair (LC)-MS, faoma UPLC-MS no la'oguna'ö ba ''fingerprinting metabolites'' faoma metabolisme.
Ba kromatogram tefangamöi hili ma puncak asese laŵa'ö ''peak'' si tola mangombakha sambua senyawa moroi ba nilai ma skala ba sumbu x. Skala da'ö tola labaso fa'afabö'ö senyawa si tola lafareso ma teridentifikasi molo'ö gugus alifatik si so khönia misa, btn. Barö da'a, ni'oguna'ö ba studi metabolisme global no lafaogö faoma teknik multi-hyphenated seperti GC × GC-waktu-penerbangan (TOF), GC-TOF-MS, dan UPLC-quadrupole (Q)-TOF-MS ba wame'e famareso ma analisis senyawa mangoguna'ö oya wanandraigö ma perspektif metabolisme sabölö ebolo. NMR sambua lala nitörö, ba wamareso ha wa'alaŵa senyawa organik. Botoŵa da'a aoha sibai lala wangoguna'ö ya'ia, na biofluida simane iö ma urin faoma suti ma serum tola lafareso bada'ö ya'i, lö mangoguna'ö inötö sara. Börö me NMR bersifat non-selektif, fefu senyawa molo'ö fa'abua molekul ma berat molekul sadogo-dogo tola lafareso ba ginötö sifagölö sifao informasi struktural, simöi fanolo ba woföfögö ero. Hare ba wamake NMR, no mombali'ö fakake da'a soguna ba analisis metabolisme. Börö da'ö, protokol faoma database sifakhai ba lafanöi nasa wa asökhi nia, mame'e angombakhata soguna ba. So'amböta moroi ba NMR ahou sibai ba wohalöŵönia ma sensitivitas yang relatif rendah (rentang mikromolar) na lafaedogö ia ba MS (rentang picomolar). Barö da'a mege teknik NMR ''throughput'' salaŵa no tola ibalugö zo'amböta da'ö ba mbotoŵa da'ö. Irege tola tobali samareso biomarker wökhö faoma tandra fangali ba wame'e dalu-dalu faoma fa ataru dalu-dalunia. No oya zamareso sifakhai ba metabolik moroi ba zinumbua ba danö sangoguna'ö NMR faoma analisis multivariat ba wofareso fa ataru dalu-dalu. Spektrometri FT-IR ya'ia da'ö sambua wakake samareso lahe duru( alat sidik jari metabolic) ba si maha tanöbö'ö samareso soya ngawalö sanandrösa ba metabolit simane karbohidrat, asam amino, lipid, asam lemak, protein, faoma polisakarida ba ginötö sifagölö. Da'a göi moguna khönia wamareso fondrege zide-ida irege tola moguna ba wamareso tanöbö'ö. Fakake da'a mohalöŵö ia ba wa aso haga. Sifao gugus fungsi molekul ba wamareso metabolit si lö soroma. So'amböta ba spektrometri FT-IR ya'ia da'ö sensitivitas faoma selektivitas sahou ma'ifu. Baero da'ö, na so atö nidanö ma abasö nifaresonia tobali fökhö ba lala wamareso IR. Ba safuria da'a, FT-IR no lafake ba wamaigi fa'asökhi fefu hadia ia zifakhai ba mbua zinanö moroi badanö. MS ya'ia da'ö teknologi soya la'oguna'ö, sitola mamareso metabolit sifao khönia misa data kualitatif faoma kuantitatif salio sibai ba selektif sifao sensitivitas faoma resolusi tinggi. Fakake da'a ba wangahaogö faoma ba wamabali ion ba famareso ma deteksi ion sifabali, nisura ba jurnal wa GC-MS ya'ia da'ö sistem ni'orudugö ma system gabungan terafuka ia volatil senyawa nifabali GC, faoma senyawa nifangamöi te'ila sangoguna'ö MS. GC-MS ifakhai ia ba derivatisasi ba wondröni volatilitas faoma stabilitas termal fatua lö lafareso metabolit volatil. Aefa derivatisasi, tola möi bawombagi ngaotu metabolit ba ginötö sifagölö, sifao khönia asam organik, asam amino, gula, alkohol gula, amina aromatik, faoma asam lemak, sifao famabali ba fangerai satulö. Famareso fa'asökhi ekstrak herbal ya'ia da'ö sambua lala folaŵa börö me sito'ölönia oya ''phytochemical.'' Aefa da'ö, analisis statistik multivariat la'oguna'ö ba wangalösi kompleksitas data moroi ba gambara ma profil metabolik faoma mame'e lala famareso fa'afabö'ö sifakhai ba zifasui ya'ia ma fonga'ötö ma laŵa'ö ia genetik ba wetaro metabolit. PCA, analisis parsial kuadrat-diskriminan (PLS-DA), faoma PLS-regresi (PLS-R) oya la'oguna'ö metode analisis data multivariat. PCA ya'ia da'ö metode analisis multivariat si lö fozago, soya la'oguna'ö ia ba wamareso lahe duru (sidik jari metabolik faoma profil). Fakake da'a iforoma'ö zifakhai ba nifaresonia simane data multivariat asli sitobali ni'ila ma nibaso niha ba lala wamaigi sito'ölö. Famareso sifagölötö ba danö bö'ö misa tenga ha ba wamareso si ''trend'' faoma ''outlier'' ba hiza lafaigi hadia zifakhai ba wamareso. PCA latatugöi mangoguna'ö plot skor sama'ele'ö fa'afabö'ö statistik ba gotalua wa'owulo faoma plot same'e senyawa sitaguzawa ba wa'afabö'önia. PCA so khönia ndrohu-ndrohu ba wo validasi model statistic, börö me tebai latatugöi zifao ba kelas sampel uji si lö mu'ila. So ngawalö ''tools'' si no tötöi tola la'oguna'ö ba wamanöi fa'asökhi hunö wino andrö. Simane na lahaogö kofi moroi ba hunö wino nigili ma ni tutu, tola la'ila ha wa'oya metabolit si tola mame'e angombakhata raso kofi da'ö ba na'ambö atö rasonia, ba tola la fareso senyawa hadia zedöna la nönö ma zui <ref>Lee, K. M., Jeon, J. Y., Lee, B. J., Lee, H., & Choi, H. K. (2017). Application of Metabolomics to Quality Control of Natural Product Derived Medicines. ''Biomolecules & therapeutics'', ''25''(6), 559–568. doi:10.4062/biomolther.2016.249</ref>
Molo'ö fangahatö metabolomik ba wa'oya ''tools'' ni tötöi ba da'ö yawa, fa'asökhi dalu-dalu mboyo ni haogö moroi ba hunö wino, tola la nönö khönia senyawa ''arecoline'' baero dalu-dalu mboyo senyawa da'ö tola göi so khönia langu. Na ba wangazökhi bawa faoma fangafuo moroi ba hunö wino, tola la nönö rasio senyawa ''tannin'' faoma senyawa ''arecoline,'' börö me senyawa da'ö ba hunö wino sifania astringent tola protein mukus so nönö bakha ba mbetu'ania. Fenaeta da'ö tebai isösö zat irege alua daha-taha fohofo ö irege zat nihofo alö ba möi falö esolo mboto niha. Baero da'ö , tanin moguna ba ''peeling'' ma ba wangeheta uli satua (menghilangkan sel-sel kulit mati), ba senyawa ''arecoline'' moguna la sösö khönia sintesis mazui tebai monönö ha'waoya la'oguna'ö börö me tola göna ba nuo guto simöi tola muta, mula-mula dödö, afökhö högö, ba ambö.
== Hada ==
Fino no ara tobali soguna ba wa'auri niha ba zi sagörö Indonesia. Gambara si so ba Borobudur ma lawa'ö Relief faoma si so ba Candi Sukuh, Otaluania arakhagö walu abad, no so khönia misa gambara wino. Ba ''Bandar Udara Sentani'', so dandra ba wangombakha ena'ö lö la'a mbua wino ba wonganga me tola mota'unöisi nahia ba da'ö. [http://www.detiknews.com/read/2010/09/30/093859/1451962/10/ssttt-dilarang-makan-pinang-di-bandara-jayapura]
Fino göi no tobali ia amaedola ya'ia da'ö, hulö nisila hulö wino ma ba li Indonesia ia lamane;
''"Bagai pinang dibelah dua"''
Eluahania, wa so wa'afakhilira.
[http://www.detiknews.com/read/2010/09/30/093859/1451962/10/ssttt-dilarang-makan-pinang-di-bandara-jayapura]
I'oroi meföna fino no tobali sambua si lötolalö'ö so ba gangowuloa ba danö Indonesia. Ba danö Minangkabau fino, tawuo, bago ba betua, sambua fasumangeta na latema'ö dome, ba nahia nafo andrö lawa'ö ia ''carano'' ma na ba Danö Niha no la'ila niha töinia “Bola Nafo”. Tenga ha ba Minangkabau, ba Danö Niha, sambua wasumangeta sino tefalua I'oroi meföna ofeta iada'a.
Fino no sambua ni'oguna'ö na möi ba wamaigi niha, irege fehede ''meminang'', no la'oguna'ö irege ma'ökhö.
== Umbu ==
{{reflist}}
== Khai-khai baero ==
* [http://www.plantcultures.org.uk/plants/betelnut_landing.html Plant Cultures: Betelnut botany and history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827195155/http://plantcultures.org.uk/plants/betelnut_landing.html |date=2008-08-27 }}
* [http://www.goldenagro.com/image/betelnut/index.htm Photos of The fruit of ''Areca catechu'']
[[Kategori:Nias]]
[[Kategori:Sinumbua]]
[[Kategori:Bohou tesura]]
g37umnvk57o5awqo9fg0scvi5ri3opj
Manö-Manö/Angolifa nösi
0
4851
29834
27861
2026-10-07T07:39:42Z
Slaia
39
mangehaogö ösi
29834
wikitext
text/x-wiki
# [[Manö-Manö/Asu, Gadao ba Asu Gatua|Asu, Gadao ba Asu Gatua]]
# [[Manö-Manö/Asu Gatua ba Sanagu Nukha|Asu Gatua ba Sanagu Nukha]]
# [[Manö-Manö/Aurifö Si So ba Dögi|Aurifö Si so ba dögi]]
# [[Manö-Manö/Ba'e ba Angi|Ba'e ba Angi]]
# [[Manö-Manö/Baeŵa Moro'ö|Baeŵa Moro'ö]]
# [[Manö-Manö/Balugu Sihönöfao|Balugu Sihönöfao]]
# [[Manö-Manö/Banua Si Tobali Kara|Banua Si Tobali Kara]]
# [[Manö-Manö/Baŵa Toba|Baŵa Toba]]
# [[Manö-Manö/Bawi Satua-Tua|Bawi Satua-Tua]]
# [[Manö-Manö/Belerofo ba Kudo Sohombo|Belerofo ba Kudo Sohombo]]
# [[Manö-Manö/Böhö ba Bae'a|Böhö ba Bae'a]]
# [[Manö-Manö/Bo'ole ba Bebe|Bo'ole ba Bebe]]
# [[Manö-Manö/Bua Duho Sabölö Töla|Bua Duho Sabölö Töla]]
# [[Manö-Manö/Bualalangi Ana'a|Bualalangi Ana'a]]
# [[Manö-Manö/Bu Ana'a Biri-biri|Bu Ana'a Biri-biri]]
# [[Manö-Manö/Buaya Si Falimo|Buaya Si Falimo]]
# [[Manö-Manö/Bugi Sa'usöboto ba Balugu Luomewöna|Bugi Sa'usöboto ba Balugu Luomewöna]]
# [[Manö-Manö/Dedaulo ba Ikaro|Dedaulo ba Ikaro]]
# [[Manö-Manö/Es De Em|Es De Em]]
# [[Manö-Manö/Famadöni Ndroto-Ndroto Niha|Famadöni Ndroto-Ndroto Niha]]
# [[Manö-Manö/Fanari ba Zitalu Mbongi|Fanari ba Zitalu Mbongi]]
# [[Manö-Manö/Fandrita Safökhö Tödö|Fandrita Safökhö Tödö]]
# [[Manö-Manö/Fangifi|Fangifi]]
# [[Manö-Manö/Fanörö Tödö Luo Wa'atumbu Nono Nihadanö|Fanörö Tödö Luo Wa'atumbu Nono Nihadanö]]
# [[Manö-Manö/Fanulöni Dumbao|Fanulöni Dumbao]]
# [[Manö-Manö/Figa Firö ba Bua Samba Sörömi|Figa Firö ba Bua Samba Sörömi]]
# [[Manö-Manö/Gaga|Gaga]]
# [[Manö-Manö/Göndru Sawai'ana'a ba Latitia Sörömi|Göndru Sawai'ana'a ba Latitia Sörömi]]
# [[Manö-Manö/Hasökhi ba Hatima|Hasökhi ba Hatima]]
# [[Manö-Manö/Hikaya Alexander Moroi ba Makedonia|Hikaya Alexander Moroi ba Makedonia]]
# [[Manö-Manö/Hikaya Arakane|Hikaya Arakane]]
# [[Manö-Manö/Höngö Ana'a|Höngö Ana'a]]
# [[Manö-Manö/Höngöhua|Höngöhua]]
# [[Manö-Manö/Howu-Howu Lowalangi Mangumbu ba Ngawalö Hadia Ia|Howu-Howu Lowalangi Mangumbu ba Ngawalö Hadia Ia]]
# [[Manö-Manö/Kabu Gedena Ba Kabu Feisbuk|Kabu Gedena Ba Kabu Feisbuk]]
# [[Manö-Manö/Kadi'a ba Guru Tane'a|Kadi'a ba Guru Tane'a]]
# [[Manö-Manö/La'a-la'a Gowi|La'a-la'a Gowi]]
# [[Manö-Manö/Laidö ba Maduahö|Laidö ba Maduahö]]
# [[Manö-Manö/La'izu Ana'a|La'izu Ana'a]]
# [[Manö-Manö/Lakhambanua Sinumana|Lakhambanua Sinumana]]
# [[Manö-Manö/Laosi ba Ba'e Sanani|Laosi ba Ba'e Sanani]]
# [[Manö-Manö/Laowömaru|Laowömaru]]
# [[Manö-Manö/Larumbögia|Larumbögia]]
# [[Manö-Manö/Lehemia|Lehemia]]
# [[Manö-Manö/Magiao|Magiao]]
# [[Manö-Manö/Manu Harazaki|Manu Harazaki]]
# [[Manö-Manö/Manu Pollito Tito|Manu Pollito Tito]]
# [[Manö-Manö/Manu Sikuri ba Hambuhambu Sure|Manu Sikuri ba Hambuhambu Sure]]
# [[Manö-Manö/Manu Silatao, Luo, ba Mala'ika|Manu Silatao, Luo, ba Mala'ika]]
# [[Manö-Manö/Manu So'adulo Ana'a|Manu So'adulo Ana'a]]
# [[Manö-Manö/Mareko Sebua Okhöta|Mareko Sebua Okhöta]]
# [[Manö-Manö/Mötö-Mötö Si Takile|Mötö-Mötö Si Takile]]
# [[Manö-Manö/Natalia|Natalia]]
# [[Manö-Manö/Niha Si Faoma Falimo|Niha Si Faoma Falimo]]
# [[Manö-Manö/Niha Simabu-mabu|Niha Simabu-mabu]]
# [[Manö-Manö/Ono'alawe Sobu Ana'a|Ono'alawe Sobu Ana'a]]
# [[Manö-Manö/Ono Hambae ba Inania|Ono Hambae ba Inania]]
# [[Manö-Manö/Ono Razo Si Taya|Ono Razo Si Taya]]
# [[Manö-Manö/Ono Sotöi Suta|Ono Sotöi Suta]]
# [[Manö-Manö/Owo Mbekhu|Owo Mbekhu]]
# [[Manö-Manö/Razo Midas|Razo Midas]]
# [[Manö-Manö/Sabölö Gaŵöni|Sabölö Gaŵöni]]
# [[Manö-Manö/Sama'ele'ö|Sama'ele'ö]]
# [[Manö-Manö/Samazökhi Bowoa Tanö|Samazökhi Bowoa Tanö]]
# [[Manö-Manö/Sambö Tödö|Sambö Tödö]]
# [[Manö-Manö/Samihara Barasi|Samihara Barasi]]
# [[Manö-Manö/Sanagö Satua-tua|Sanagö Satua-tua]]
# [[Manö-Manö/Si Daöfa Musisi|Si Daöfa Musisi]]
# [[Manö-Manö/Sinunö Wofo Susuowongi|Sinunö Wofo Susuwongi]]
# [[Manö-Manö/Sinunö Wofo Susuwongi|Sinunö Wofo Susuwongi]]
# [[Manö-Manö/Söfu Wehede|Söfu Wehede]]
# [[Manö-Manö/So Mbuala 100 Juta|So Mbuala 100 Juta]]
# [[Manö-Manö/Tafi Ono Mbalugu|Tafi Ono Mbalugu]]
# [[Manö-Manö/Talaho Ono Razo|Talaho Ono Razo]]
# [[Manö-Manö/Talaho Sibatua|Talaho Sibatua]]
# [[Manö-Manö/Tenga Fangifi|Tenga Fangifi]]
# [[Manö-Manö/Tödö Hia Walangi Adu|Tödö Hia Walangi Adu]]
# [[Manö-Manö/Tuada Siŵa Ndröfa Ba Niha Yöu|Tuada Siŵa Ndröfa Ba Niha Yöu]]
# [[Manö-Manö/Tuhenöri Solu'a-lu'a Ana'a|Tuhenöri Solu'a-lu'a Ana'a]]
g29q6ekpahqavrakezyy5kpi3u7hayq
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/2
4
4930
29869
28036
2026-10-07T08:00:05Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29869
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Ba Lowalangi i'otarai fa'atua-tua si ndruhu andrö, ya'ia wangata'ufi Lowalangi ==
<span class="anchor" id="1">1</span> He onogu, na ötehe huhuogu ba na [[wikt:mananö|ötanö]] ba dödöu [[wikt:oroisa|goroisagu]],<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> fa öbe'e mbörö dalingau ba wa'atua-tua, fa [[wikt:aolo|aolo]] dödöu ba wangera-ngera.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Na ökaoni wa'aboto ba dödö, na öfahede wangila watahögö;<ref>Yak 1:5</ref><br>
<span class="anchor" id="4">4</span> na ögohi ia, nifolohi [[firö]]; na ö'alui nifangalu-ngalui girö-girö si no tobini —<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Awena dania aboto ba dödöu wangata'ufi [[Yehowa]] andrö, ba awena [[wikt:söndra|ösöndra]] wa ö'ila watahögö [[Lowalangi]].<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> [[Yehowa]] sa zame'e fa'atua-tua, ba mbawania alua wa'aboto ba dödö, awö gera-era dödö.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> No ibe'e yaŵa wangorifi khö zadölö tödö, [[wikt:rorogö|irorogö]] zanörö lala si sökhi.<ref>Sangomb 7:29</ref><br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Ena'ö lö tebulö ira ba lala satulö ibe'e, ba [[wikt:timba|itimba]] zi lö sökhi ba lala zatulö tödö andrö khönia.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Awena dania aboto ba dödöu hadia zatulö ba hadia lala, awö wa'adölö, awö fefu zinörö si sökhi.
== II. Itimba khöda zi lö sökhi ba famaelungu ba horö ==
<span class="anchor" id="10">10</span> Na no möi ba dödöu wa'atua-tua ba na omasiö dödöu wa'aboto ba dödö andrö.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba ba'a-ba'a zi lö sökhi khöu [[wikt:fangenanö|wangenanö]] andrö ba [[wikt:rorogö|sondrorogö]] ya'ugö gera-era dödö,<br>
<span class="anchor" id="12">12</span> ba [[wikt:wangefa'ö|wangefa'ö]] ya'ugö ba lala si lö sökhi andrö, ba niha solau huhuo [[wikt:abila|sabila]],<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> ba zondroi lala sadölö andrö, wanörö lala sogömi-gömi,<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> somuso tödö ba wamazökhi si lö zökhi, ba sa'iki ba [[wikt:abila|zabila]],<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> somasi lala [[wikt:abila|sabila]], ba sanörö lala [[wikt:elungua|elungua]].<br>
<span class="anchor" id="16">16</span> [[wikt:timba|Itimba]] khöu fa'atua-tua andrö ndra alawe bö'ö andrö, ira alawe baero, [[wikt:alösö|salösö]] lela.<ref>Faigi 6:24; 7:5</ref><br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Si no fabali khö zi fahuwu khönia, me ono alawe ia, ba si no olifu wawu'usa li andrö, khö Lowalanginia.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Omonia ba no [[wikt:aolo|aolo]] ba [[wikt:fa'atekiko|wa'atekiko]], ba ba mbanua niha tou aekhu lalania andrö.<ref>Faigi 5:5–6</ref><br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Dozi si möi khönia yomo, ba lö mangawuli; ba lö'ö sa'ae [[wikt:söndra|lasöndra]] lala wangorifi.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ena'ö ötörö lala niha si sökhi; böi [[wikt:hole'ö|hole'ö]]gö moroi ba lala zatulö tödö.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Satulö sa zi so ba danö dania, ba si lö horö zi [[wikt:tosai|tosai]] ba danö.<ref>Sin 37:9–29; Mat 5:5</ref><br>
<span class="anchor" id="21">22</span> Ba nihori ba danö zebua horö andrö, ba [[wikt:deha|nideha]] zi faröi.<ref>Sin 37:10–22</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
b5oia2lxpfkggnsywja9qcdwmzl37ul
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/3
4
4931
29873
28037
2026-10-07T08:00:50Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29873
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Famarou tödö ba wanötöna khö Lowalangi ba ba wolo'ö fotu khönia ==
<span class="anchor" id="1">1</span> He onogu, böi olifugö'ö g[[wikt:oroisa|oroisa]]gu andrö, ba tanö ba dödö ni[[wikt:fakhoi|fakhoi]]gu.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ya'ia sa zame'e [[wikt:fahöna|fahöna]] khöu wa'anau [[wikt:noso|noso]], [[wikt:noso|noso]] ba ndröfi ba fa'ohahau dödö!<ref>Faigi 4:10; MozIII 18:5</ref><br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Fa böi aefa khöu wa'omasi ba fa lö faröi; be'e [[wikt:aya|aya]] ba mbagi khöu, ba ba naha zura ba dödöu tanö ia.<ref>Faigi 6:21; 7:3; MozV 6:8; Yer 31:33</ref><br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba ö[[wikt:söndra|söndra]] wa'ebua dödö ba fa'afaduhu dödö, ba [[Lowalangi]] ba ba niha.<ref>Luk 2:52</ref><br>
<span class="anchor" id="5">5</span> '''Döna-döna khö [[Yehowa]], moroi si'aikö ba dödöu, ba böi abe'e dödöu ba wa'onekheu.'''<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> '''Böi aefa dödöu khönia, gofu hadia ia lala khöu, ba ya'ia zangadölö [[wikt:töröŵa|töröŵa]]u.'''<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Böi bali satua-tua ndra'ugö: ata'ufi [[Yehowa]] ba aröu'ögö ba zi lö sökhi.<ref>Yes 5:21</ref><br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Da'ö wangabe'e nösiu ba [[wikt:fangokafu|fangokafu]] dölamö.<ref>Faigi 4:22</ref><br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Fosumange [[Yehowa]] ana'au andrö ba si a'a ni[[wikt:söndra|söndra]] fefu.<ref>MozII 23:19</ref><br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba [[wikt:fahöna|fahöna]] dania nösi [[wikt:halasa|halasa]]mö ba falawu [[agu]] wolazi andrö khöu.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> '''He onogu, böi ositengagö [[wikt:fotu|wotu]] khö [[Yehowa]], ba böi [[wikt:fatuwu|fatuwu]] khöu [[wikt:fanegu|wanegu]]nia.'''<ref>Yob 5:17–19; Heb 12:5–6</ref><br>
<span class="anchor" id="12">12</span> '''Somasi [[Yehowa]] sa, ba [[wikt:mangotu'ö|i'otu'ö]], ba ba nono sebua dödönia, ba ifatörö zafökhö.'''<ref>Fam 3:19</ref>
== II. Fanuno fa'atua-tua, si tohude moroi ba danö bö'ö fefu ba samohare niha ==
<span class="anchor" id="13">13</span> Ya'ahowu zanöndra fa'atua-tua, awö niha [[wikt:sogamö|sogamö]] fa'aboto ba dödö.<ref>Mat 13:44</ref><br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Fanöndra ya'ia, ba no tohude moroi ba wanöndra [[firö]], ba [[wikt:hare|hare]] ba khönia, ba italu'i [[ana'a|gana'a]].<ref>Faigi 8:10–19</ref><br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Si sökhi moroi ba [[wikt:mani-mani|mani-mani]] ia, ba fefu ngawalö mbarasi khöu, ba lö fagölö-gölö khönia.<ref>Mat 13:45–46</ref><br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba dangania kambölö, ba fa'anau [[wikt:noso|noso]] ba ba dangania kabera, ba [[ana'a]] ba fa'ebua döi.<ref>Ayati 2</ref><br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Lalania andrö, ba no lala omasiö, ba fefu [[wikt:töröŵa|döröŵa]] andrö khönia, ba ba wa'ohahau dödö aekhu.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Eu sowua fangorifi ia, ba zi olembai ya'ia, ba ya'ahowu zi lö [[wikt:mamöhöi|mamöhöi]].<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Fa'atua-tua mege wolata danö khö [[Yehowa]], ba era-era dödö khönia wamazökhi mbanua si yaŵa.<ref>Faigi 8:24–30</ref><br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Era-erania wamabali nidanö, ba mowöi namo, moroi yaŵa ba lawuo.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> He onogu, böi aefa-aefa ia ba duduma höröu, böi [[wikt:böhöli|böhöli]] wa'aboto ba dödö ba fangila watahögö.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba tobali fangorifiu ba [[wikt:aya|aya]] ba mbagiu.<ref>Faigi 1:9</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Awena dania ötörö lalamö, lö hadia ia, ba lö [[wikt:manendre|manendre]]'ö.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Na öleagö tou ndra'ugö, ba lö si tokea'ö, ba na mörö'ö, ba si sökhi wemöröu.<ref>Sin 3:6; 4:9</ref><br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Lö [[wikt:ameta'uö|ameta'uö]] si tobali dödöu, ba lö ata'u'ö wamakiko sebua horö andrö na itörö.<br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Tötönaföu sa [[Yehowa]], ya'ia zamatörö aheu, fa böi alau ba gu'ö.<ref>Faigi 10:29</ref>
== III. Famarou tödö ba wa'ahakhö dödö ba ba wa'ebolo dödö ==
<span class="anchor" id="27">27</span> Böi abua gölöu wanolo si numana, na ö'ila ötolo.<br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Böi ŵa'ö khö nawöu: "Ae'e ua, ba fuli'ö khögu, mahemolu ube'e khöu"; me no so khöu.<br>
<span class="anchor" id="29">29</span> Böi fakhai zi lö sökhi khö nawöu, si no ahono-hono ba ngaiu.<br>
<span class="anchor" id="30">30</span> Böi fasosoni niha, si lö börö-börö, na lö horönia khöu.<br>
<span class="anchor" id="31">31</span> Böi afökhöi tödö zamalangögö awönia, ba sara böi omasi ndra'ugö lalania andrö.<br>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ni'ogorofi [[Yehowa]] sa'ae zanörö lala [[wikt:elungua|elungua]]; ba si fahuwu ia ba zadölö tödö.<ref>Sin 25:14</ref><br>
<span class="anchor" id="33">33</span> Göna [[wikt:fangelifi|fangelifi]] [[Yehowa]] nomo zebua horö, ba nahia zatulö tödö, ba ifahowu'ö.<br>
<span class="anchor" id="34">34</span> I'o'[[wikt:aya|aya]] zango'[[wikt:aya|aya]], ba ba zangide-ide'ö ya'ira, ba i'ebua'ö dödönia.<br>
<span class="anchor" id="35">35</span> Sumange la[[wikt:söndra|söndra]] satua-tua, ba sambö era-era, ba lalu'i wa'aila.<ref>Faigi 1:26; FetI 5:5</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
78se53sjqf55jxlbfrpdvwv62pz516s
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/4
4
4932
29874
27966
2026-10-07T08:01:00Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29874
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Famarou tödö zui, famangaösö, ba wangalui fa'atua-tua ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Mifondrondrongo, ya'ami ono matua, wamangelama nama, mitöngöni, ena'ö mi[[wikt:söndra|söndra]] wa'aboto ba dödö.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Famahaö si sökhi sa ulau khömi, böi olifu ami g[[wikt:oroisa|oroisa]]gu.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Me iraono na ndra'o khö namagu, ono si lö abölö na, si ha sambu-sambua, [[wikt:rorogö|rorogö]]fö ninagu,<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> ba ifahaö ndra'o amagu, imane khögu: "Tanö ba dödöu daroma ligu: böi olifugö'ö g[[wikt:oroisa|oroisa]]gu, ba auri ndra'ugö!<ref>MozIII 18:5</ref>.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Alui wa'atua-tua; alui wa'aboto ba dödö; böi olifu'ö huhuogu andre, ba böi [[wikt:böhöli|böhöli]]!<ref>Faigi 3:1</ref>.<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Böi aefa ia ba dödöu, ba i[[wikt:rorogö|rorogö]] ndra'ugö; omasi'ö, ba i[[wikt:timba|timba]] khöu zi lö sökhi.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Da'ö mböröta wa'atua-tua: Alui wa'atua-tua ba alui wa'aboto ba dödö; be'e bölinia fefu hadia ia zi so khöu.<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Ya ebua ba dödöu ia, ba ibali'ö salaŵa ndra'ugö; ebua döimö ibe'e, na ötalagui ia.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ifo'[[wikt:aya|aya]] högöu [[wikt:aya|aya]] omasiö; saembu si sökhi sibai ifa'ema khöu.<ref>Faigi 1:9</ref>.
== II. Fanuturu lala niha satulö; famangelama ba lala zebua horö ==
II. <span class="anchor" id="10">10</span> Fondrondrongo onogu, be'e ba dödöu huhuogu, andre, ba anau nosou.<ref>Faigi 3:2</ref>.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ufahaö ndra'ugö ba lala wa'atua-tua, ba lala satulö ufatörö ndra'ugö.<ref>Sin 32:8; 27:11</ref>.<br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Na mowaö-waö'ö, ba lö hadia ia zi fa[[wikt:timba|timba]] ba gaheu, ba fagohi'ö, ba lö alau'ö.<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Olembai wamahaö andrö; böi [[wikt:böhöli|böhöli]]; aro'ö khöu me fangorifiu.<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Böi saŵa lala zebua horö, ba böi törö [[wikt:töröŵa|döröŵa]] zi lö sökhi.<ref>Faigi 1:10; Sin 1:1</ref>.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Böi hundragö ba böi törö; [[wikt:hole'ö|hole'ö]]gö, törö zi tambai!<br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Tebai sa mörö ira, na lö nifazökhira si lö sökhi; lö alau höröra, na lö nibe'era te'ala niha.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ö horö göra, ba famalangögö niha wangokafu dödöra, no [[wikt:timba|timba]] nagu.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Lala zatulö andrö, ba mohaga ba wa'amoluo, si tedou-dou, irege haga ba zi ma'ökhö.<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba lala zebua horö andrö, ba no ogömi-gömi, si mane si bongi; lö oroma khöra hadia nitendrera.<ref>Faigi 13:9; 24:20</ref>.
== III. Lala wa'atua-tua andrö, ba ba wa'auri aekhu ==
<span class="anchor" id="20">20</span> He onogu, fondrondrongo niŵa'ögu, be'e mbörö dalingau ba huhuogu andre.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Böi aefa-aefa ia ba duduma höröu, tanö ba hunö dödöu!<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Fangorifi sa ia ba zanöndra eluahania, dalu-dalu nösi ma'asambua.<ref>Faigi 3:8; 13:16</ref>.<br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba si a'ania, ba faigi-faigi dödöu; khönia i'otarai fa'auri.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Böhöli wa'atefuyu huhuo, ba [[wikt:timba|timba]] walimosa mbewe.<br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ya'adölö höröu, ba ya atulö miföna guli dalimbou andrö.<br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Tulo tödöu nitörö gaheu, ba böi ya mangiwa lala andrö khöu fefu.<ref>Heb 12:13</ref>.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Böi [[wikt:hole'ö|hole'ö]]gö, he ba gambölö ba he ba gabera; böi itörö aheu zi lö sökhi.<ref>MozV 5:29</ref>.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
r5f30ludu8xdecdmhh1qhq4hsp7w3bf
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/5
4
4933
29875
28038
2026-10-07T08:01:10Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29875
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Famangelama ba ndra alawe si lö sökhi ==
<span class="anchor" id="1">1</span> He onogu, fondrondrongo wa'atua-tua andre khögu; be'e mbörö dalingau ba wa'aboto ba dödö.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ena'ö lö aefa khöu wotödö, ba ena'ö lö aefa ba mbeweu, wa ö'ila watahögö.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Sowöi ŵe ŵani sa mbewe ndra alawe bö'ö andrö, ba s[[wikt:alösö|alösö]] moroi ba wanikha lelania.<ref>Faigi 2:16–19</ref><br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba ba gafuriata, ba afeto ia moroi ba gawökhu ba atarö, si mane gari si faoma bawa.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba wa'atetiko mitou isaŵa, ba ba mbanua tou aekhu lalania.<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Lö'ö manö i[[wikt:söndra|söndra]] lala wangorifi, no muzaŵa [[wikt:töröŵa|döröŵa]]nia, ba lö aboto ba dödönia.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Andrö mifondrondrongo khögu, ya'ami ono matua, böi olifu ami huhuogu andre!<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Aröu'ögö khönia; böi hatö'ögö ba mbagi nora khönia.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Fa böi ölulu ba niha bö'ö wa'asökhi döimö, ba böi ötehe ndröfimö andrö ba zi lö fa'ahakhö dödö.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Fa böi la'a gölöu niha bö'ö, ba böi te'oloi'ö ba nomo niha bö'ö lua-lua wa'erege dödöu.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Fa böi sangarö-ngarö ndra'ugö ba gafuriata, na ariri nösiu.<br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Fa böi ömane dania: Hadia, wa no [[wikt:fatuwu|fatuwu]] khögu wamangelama mege, hadia wa lö ba dödögu [[wikt:fotu|wotu]]?<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Wa lö ufondrondrongo li zamahaö ya'o, wa lö u'o'ö khö zangombakha lala khögu?<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Hatö ma'ifu tö, ba falukhado [[wikt:fa'atekiko|wa'atekiko]] bakha ba hunö gowuloa mbanua.
== II. Fanuno farongasa satulö ==
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba mba'a khöu badu nidanö, hadia zalua ba gumbu khömö.<br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ma dania isaŵa baero idanö gumbu khöu, ma itörö newali luaha hele.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Fa'u'u ia khöu, böi tehe ba mbö'ö, ba ngaiu.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Ya ahowu gumbu andrö khöu, ba ena'ö omuso dödöu ndra alaweu me ono matua ndra'ugö!<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Si hulö mböhö si alawe omasiö, si hulö zi alawe nago si sökhi sibai; ya hulö zi fadoro mabu ndra'ugö zusunia, ba ya owua-wua dödöu wa'omasinia andrö, böi yamamalö-malö.<ref>Sangomb 9:9</ref><br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Hana sa wa edöna owöhö'ö ba mbö'ö, ya'ugö onogu; hana wa edöna ötalagui ndra alawe baero?<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Lala niha fefu, ba noa sa'ae oroma khö [[Yehowa]]; fefu [[wikt:töröŵa|döröŵa]] niha, ba itulo tödönia.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba horönia andrö alau zebua horö, ba zinali golalöŵania tekabi.<br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Tekiko ia, me no ambö [[wikt:fotu|fotu]] mege; elungu ia ba wa'abölö wa'awöhö mowa andrö khönia.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
55et7by37ubvbf4zkaynu6xec83s10d
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/6
4
4934
29876
28039
2026-10-07T08:01:20Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29876
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Famangelama ba we'amöi ba wali ==
I. <span class="anchor" id="1">1</span> He onogu, na no möi'ö ba wali khö nawöu, na no ötangai hadia ia ba niha bö'ö,<ref>Faigi 11:15; 17:18; 20:16</ref>,<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> na no öfesu ndra'ugö beweu, na no muböbö dangau taröma liu.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> ba o'ö khögu da'e, onogu: fuli efa'ö ndra'ugö; me no ölulu ndra'ugö ba danga nawöu; ae'e, angalulu ba forege khö nawöu andrö.<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Böi tehe ua wemörö ba höröu, abe'e'ö guli höröu, fa böi alau.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Alui [[wikt:wangefa'ö|wangefa'ö]] ya'ugö ba dangania, si mane nago, si mane fofo ba danga zolau fuka.
== II. Famangelama ba wa'areu ==
<span class="anchor" id="6">6</span> '''Ae faigi zikhö andrö, ya'ugö si no areu; faigi gamuatania, ena'ö ö[[wikt:söndra|söndra]] wa'atua-tua.'''<ref>Faigi 10:4; 26:4</ref><br>
<span class="anchor" id="7">7</span> '''Lö salaŵa khöra, lö mandru, lö solohe,'''<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> '''Ba la'alui zui mbalazora, na baŵa mosino, lahöna göra, na baŵa wamasi.'''<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ha wa'ara na öfadölö ndra'ugö ba zalo, ya'ugö sareu? Ha wa'ara maoso'ö, wamöhöli femörö?<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ma'ifu tö wemörö, ma'ifu tö wemörö-mörö manu andrö, ma'ifu tö wamatahö tanga,<ref>Faigi 24:33–34</ref>,<br>
<span class="anchor" id="11">11</span>ba so moroi sa wa'anumana, hulö zikoli ba fa'ambö, si mane niha si no mangaro.
== III. Famangelama ba walimosa ba hadia ia horö bö'ö ==
<span class="anchor" id="12">12</span> Niha si lö guna, niha si si lö yaŵa zolau-lau faya bewenia.<ref>Faigi 10:31–32</ref><br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ifamö'i hörönia, ifaudugö ahenia hadia ia, ituturu turunia.<ref>Faigi 10:10</ref><br>
<span class="anchor" id="14">14</span> No tefuyu dödönia, fadoro ifakhai zi lö sökhi, ifobörö wasosota.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Andrö göna ia famakao si lö mudöna-döna; i'ogomuzaö afufu ia, lö samadöhö.
<span class="anchor" id="16">16</span> Önö balö zi [[wikt:fatuwu|fatuwu]] ba hörö [[Yehowa]], ba fitu ni'ogorofinia.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Hörö si fayaŵa, ba lela sofaya, ba tanga samunu niha si lö horö,<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> ba tödö, samakhai si lö atulö, ba ahe si fagohi ba zi lö sökhi.<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba sasi sofaya, solau si lö duhu, ba samobörö fagua-guasa ba zi fatalifusö.
== IV. Famangelama ba ndra alawe si lö sökhi ==
<span class="anchor" id="20">20</span> He onogu, o'ö g[[wikt:oroisa|oroisa]] namau andrö, ba böi zi lö ba dödöu wamangelama ninau.<ref>Faigi 1:8</ref><br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Tanö ba dödöu, böi aefa-aefa; taŵi ba mbagiu.<ref>Faigi 3:3</ref><br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Na mofanö'ö, ba ena'ö ya'ia zamatörö ya'ugö, ba na mörö'ö, ba ya'ia zamaigi-maigi ya'ugö, ba na tokea'ö, ba ya'ia zihede khöu.<ref>Sin 119:172</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Fandru sa g[[wikt:oroisa|oroisa]] andrö ba sulu wamangelama; ba [[wikt:fanegu|fanegu]] ba [[wikt:fotu|fotu]] andrö, ba no lala wangorifi.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ena'ö lö öbabaya ndra alawe si lö sökhi andrö, ba ena'ö lö öfondrondrongo lela ndra alawe baero andrö, si no [[wikt:alösö|alösö]].<ref>Faigi 2:16</ref><br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Böi i'isö tödöu wa'asökhi mbawania, ba böi ifesu ndra'ugö bu hörönia.<br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Ira alawe somasi fohorö, ba ifa'anumana ita, irege lö öda sa'ae, ba donga zodonga, ba möi famunuda, i'oloi'ö nosoda, sebua böli andrö.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Hadia, ta'ila tabe'e galitö ba nono mbaruda, ba lö akhozi mbaru?<br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba ta'ila tatörö mbo galitö, ba lö ariri gaheda?<br>
<span class="anchor" id="29">29</span> Si manö göi lala zi möi ba ndra alawe nawönia; lö zi lö [[wikt:fotu|fotu]] ba zombambaya ya'ia.<ref>Faigi 5:10–14</ref><br>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ebolo na dödö ba zanagö, na managö ia ba wamo'ösi talunia, na olofo ia.<br>
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba na lara'u ia ba mewitu i'ali, he ahori nibaya-bayania.
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba ha niha zi horöni donga zodonga, ba si lö tödö; sedöna mamakiko ya'ia zolau si manö.<ref>KorI 6:18</ref><br>
<span class="anchor" id="33">33</span> Fa'ate'ala ba fa'aila i[[wikt:söndra|söndra]]; tebai sa'ae i'ezosi ia, ba wa'ailania andrö.<br>
<span class="anchor" id="34">34</span> Mofönu sa ndra matua ibe'e fa'olohu andrö, ba lö fa'ebolo dödö, na baŵa wolau balö.<br>
<span class="anchor" id="35">35</span> Lö ba dödönia hölu, ba he [[ana'a]] sebua öbe'e khönia, ba lö itema.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
aqi6bb7t29kfgnlfbwsxir1om2kcq7k
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/7
4
4935
29877
28040
2026-10-07T08:01:30Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29877
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Tohu-tohu wamarou tödö ==
<span class="anchor" id="1">1</span> He onogu, böi olifugö'ö huhuogu andre, ba iro'irö'ö ba dödöu g[[wikt:oroisa|oroisa]]gu.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Böi taya ba dödöu g[[wikt:oroisa|oroisa]]gu, ba auri'ö; töngöni ni[[wikt:fakhoi|fakhoi]]gu andrö, nifamaigi-maigi ono hörö.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Böbö ia ba durumö, ba ba naha zura ba dödöu [[wikt:mananö|ötanö]] ia.<ref>Faigi 3:3</ref>.<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Be'e töi wa'atua-tua dalifusöu alawe, ba töi wa'aboto ba dödö zomasi ya'ugö, ono alawe.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ena'ö i[[wikt:timba|timba]] khöu ndra alawe bö'ö andrö, ira alawe baero, s[[wikt:alösö|alösö]] lela.<ref>Faigi 2:16</ref>.
== II. Famangelama ba wesu-fesu ndra alawe si lö sökhi ==
II. <span class="anchor" id="6">6</span> Noa sa ufaigi ba zandrela nomogu, ba darali andrö.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba u'ila nono matua si lö tödö, ba zi lö mangila watahögö na, ba nono matua andrö oroma khögu.<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Itörö newali, ihene watalinga, isaŵa nomo ndra alawe andrö.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Me bongi, me ibörötaigö ogömi-gömi ba zi bongi.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba hiza, ifaondragö ia ira alawe, monukha ndra alawe si lö sökhi ba si lö sökhi bakha dödö.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ira alawe sabao, safaito, si tebai ahono-hono yomo;<br>
<span class="anchor" id="12">12</span> so, ba ba onga so ia, ba so, ba ba newali ba mbini-mbini fefu manaro ia.<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Da'ö zondra'u ya'ia, fa'ago bawa khönia, ba imane khönia, lö aila-aila:<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> "So mege gömögu sumange fangorifi, ba no ube'e me maökhö nifabu'ugu andrö.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Andrö möido mamaondragö ya'ugö, ba wangalui ya'ugö, ba noa göi falukha ita.<ref>MozIII 3:3–4</ref>.<br>
<span class="anchor" id="16">16</span> No uhaogö gasogu, no ube'e gambala, awö lembe sigara-gara, muko Ndrawa Miserayi.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> No ulau emuri ba aloe ba kuli mani ba gasogu.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Tabu, talau famasimasi, sara wongi; ta'omusoi'ö dödöda, wanalagui awöda.<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ira matua, ba noa sa mofanö, no möi mukoli ba zaröu.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> No i'ohe dokosa [[ana'a|gana'a]], awena ba duli mangawuli ia?"<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ifaelungu nono matua andrö fehede nihaogö-haogö, idönisi bewenia s[[wikt:alösö|alösö]] andrö.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba i'anema'ö i'o'ö khönia, hulö göröbao, ni'ohe ba wanaba, ba hulö zowöhö, nifesu ahe.<br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Irege ifabali gatenia ono wana; si mane fofo sondrölö ya'ia ba wesu, si lö mangila, wa famununia.
== III. Ba wa'atekiko aekhu lala andrö khönia ==
<span class="anchor" id="24">24</span> Andrö mi'o'ö khögu, ya'ami ono matua, ba mibe'e ba dödömi huhuogu andre.<br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Böi yamu[[wikt:hole'ö|hole'ö]] ia tödöu ba lala andrö khönia, ba böi elungu'ö ba nitörönia andrö.<br>
<span class="anchor" id="26">26</span> No ato tou nibunu, nibözinia tou; ba nibununia fefu, ba tenga ha ma'ifu.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Omonia andrö, ba no lala ba mbanua tou, ba mbate'e zi mate aekhu.<ref>Faigi 2:18–19</ref>.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
9rwzxsdlsbeiaod8yh15jtyzwauw9u6
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/8
4
4936
29878
28041
2026-10-07T08:01:40Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29878
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Dozi niha ikaoni fa'atua-tua andrö ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Hadia, lö mu'ao wa'atua-tua andrö? Hadia, lö ifarongogö linia fa'aboto ba dödö?<ref>Faigi 1:20–33</ref><br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba zuzu hili yaŵa ba zinga lala ba ba waerua lala i'iagö.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba zinga mbawa göli, ba mbalö mbanua, ba mbawa lala miyomo mu'ao ia, imane:<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> "Khömi, ira matua, muhede ndra'o, ba nono niha ufarongogö ligu:<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ya'ami soŵöhöwöhö, mifondrondrongo wangila watahogö ba ya'ami si lö tödö mifondrondrongo wa'aboto ba dödö!<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Mifondrondrongo, ba hadia zoadu ufatunö, satulö wehede mbewegu.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Si duhu ilau lelagu, ba hadia ia horö, ba i'ogorofi bewegu.<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Satulö fefu wehede mbawagu; lö hadia ia zi tefuyu ba lö si lö atulö.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ahori i[[wikt:söndra|söndra]] geluaha sangila watahögö, ba lö si fa[[wikt:timba|timba]] ba zi no manöndra fa'aboto ba dödö.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Andrö mi'omasi'ö wamangelama andre khögu, moroi ba [[firö|wirö]], ba mi'omasi'ö wa'aboto ba dödö zi duhu, moroiba mbalaki.<ref>Faigi 3:14</ref><br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ebua sa mböli wa'atua-tua, moroi ba mböli [[wikt:mani-mani|mani-mani]]; fefu hadia ia zomasi niha, ba lö fagölö-gölö khönia."
== II. Sebua sibai böli ia ==
<span class="anchor" id="12">12</span> "Ya'odo fa'atua-tua, ba no si so fa'onekhe, ba ufa'ema wa'aboto ba dödö.<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Fangata'ufi [[Yehowa]], ba no fa'ogoro ba zi lö sökhi; hokha ba fayaŵasa ba fanörö lala si lö sökhi, ba no sogoro ndra'o.<ref>Faigi 6:12–19</ref><br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Khögu so wamolala tödö ba fangabe'e; fa'aboto ba dödö ndra'odo; khögu wa'abölö.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Balazi ndra'o, wa la'ila mamatörö niha bö'ö razo, awö wa lahonogöi zatulö samatörö andrö.<ref>Faigi 16:12; Sangomb 10:16</ref><br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Samatörö andrö ba salaŵa, dozi sanguhuku ba guli danö, ba moroi khögu, wa no salaŵa ira.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> U'omasi'ö zomasi ya'odo, ba sangalui ya'odo, fatua ono matua ira, ba la[[wikt:söndra|söndra]] ndra'o.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> So khögu [[ana'a|gana'a]] ba fa'ebua döi, girö-girö si lö tebulö ba fa'atulö.<ref>Faigi 3:16</ref><br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Fangata'ufi ya'odo, ba no tohude moroi ba [[ana'a|gana'a]], moroi ba mbalaki; ba ni[[wikt:söndra|söndra]] khögu, ba no tohude, moroi ba [[firö|wirö]] si sökhi.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Lala satulö utörö, tödö lala sadölö,<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> ba wamo'[[ana'a]] somasi ya'odo, ba wamo'ösi arö dawöla khöra."
== III. Samolala tödö Lowalangi ia ba wamazökhi tanö'a andrö ==
<span class="anchor" id="22">22</span> "[[Yehowa]] mege zomböi ya'odo, böröta lala andrö khönia, böröta halöŵönia föna.<ref>Yob 28:27</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba götö föna sibai sa'ae tefataro ndra'odo, ba mböröta, me tefobörö danö.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Me lö'ö na mu'abakha'ö nasi, tumbu ndra'o; me lö umbu na, sabölö idanö.<br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Lö'ö na mufadane dane hili ba lö hili-hili na, ba no tumbu ndra'odo.<br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Me lö nifazökhinia tanö na, awö mbenua misa, awö mböröta danö andrö.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Me ifazökhi mbanua si yaŵa sa ba no sodo; me i'aro'ö zi no amaedola wayo yaŵa nasi;<ref>Yob 26:10</ref><br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Me ifataro lawuo si yaŵa ba me ihonogöi gumbu ba zabakha si tou.<br>
<span class="anchor" id="29">29</span> Me ihonogöi wondrege nasi, fa böi isawö niŵa'önia dulu, ba me ilata danö;<ref>Yob 38:11–12; Sin 104:9</ref><br>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba ya'odo duka khönia, fa'omuso dödö ndra'o [khönia], ero ma'ökhö, famai ndra'o fönania, lö mamalö-malö.<br>
<span class="anchor" id="31">31</span> Famaido ba guli danö andrö khönia, ba '''somuso tödö ndra'o ba nono niha." '''<ref>MozV 33:3</ref>
== IV. Solo'ö khönia ba sauri ==
<span class="anchor" id="32">32</span> "Andrö mifondrondrongo khögu, ya'ami ira onogu; ya ahowu sa zanörö lala andrö khögu!<br>
<span class="anchor" id="33">33</span> Mifondrondrongo wamangelama andre, ena'ö atua-tua ami; böi mi'ositengagö!<br>
<span class="anchor" id="34">34</span> Ya ahowu niha, samondrongo khögu, ba wanaronaro ba zinga mbawandruhö khögu, ba wamaigi-maigi ehomo fatambai mbawandruhö andrö khögu!<br>
<span class="anchor" id="35">35</span> Sanöndra ya'odo sa, ba i[[wikt:söndra|söndra]] wa'auri; falukha ia wa'ebua dödö khö [[Yehowa]].<ref>Faigi 3:2</ref><br>
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba si lö manöndra ya'o, ba i'alani ia; dozi si fa'udu khögu, ba somasi [[wikt:fa'atekiko|fa'atekiko]]."
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
khefoe458wjtq7io85kvv0ibhwyf98q
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/9
4
4937
29879
28042
2026-10-07T08:01:50Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29879
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Fatomesa wa'atua-tua andrö ==
<span class="anchor" id="1">1</span> No ilau nomonia fa'atua-tua andrö, fitu daru nahe nifofoe.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> No itaba göröbao ba hadia nitaba bö'önia; no ifaruka nagu andrö khönia, no ihaogö meza.<ref>Mat 22:4</ref><br>
<span class="anchor" id="3">3</span> No ifatenge zi manga gazi ono alawe, ba wogaoni niha ba wondrege hili mbanua.<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> "Ha niha zadölö tödö? Ya möi ba da'e!" Imane ba zambö tödö:<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> "Mitabu, mi'a gö andrö khögu ba mibadu nagu andrö nifarukagu!<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Miböhöli walötödö andrö, ba auri ami; ba mitörö lala wa'aboto ba dödö!"<ref>Faigi 1:22</ref>
== II. Omasi zatua-tua i'o'ö wamahaö ya'ia ==
<span class="anchor" id="7">7</span> Sangotu'ö sango'[[wikt:aya|aya]], ba ihalö khönia wangaila, ba sanegu sebua horö, ba ita'unöi ia.<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba böi tegu zango'[[wikt:aya|aya]], fa böi fatiu dödönia khöu; satua-tua tegu, ba i'omasi'ö ndra'ugö.<ref>Faigi 23:9</ref><br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Fahaö zatua-tua, ba tedou wa'atua-tuania, fobawa lala ba zatulö tödö, ba monönö wangilania.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> '''Böröta wa'atua-tua, ba fangata'ufi [[Yehowa]], ba fa'aboto ba dödö Ni'amoni'ö andrö, ba no fa'amotödö.'''<ref>Faigi 1:7</ref><br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Moroi ba khögu sa tedou wa'anau nosou, ba moroi ba khögu monönö ndröfi götöu andrö.<ref>Faigi 3:2–16</ref><br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Na atua-tua ndra'ugö, ba khöu moguna wa'atua-tuamö, ba na sango'[[wikt:aya|aya]] ndra'ugö, ba ha ya'ugö zolu'i.
== III. Ba böi ta'o'ö wondrönisi walötödö andrö ==
<span class="anchor" id="13">13</span> Ira alawe andrö sowöhö mowa, ba lö ahono-hono, si lö tödö ia, ba lö i'ila watahögö hadia ia.<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Dumadao barö nomo khönia, ba dadaoma ba hili-hili ba mbanua,<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> ba wehede ba zanörö, sondrölö ya'ira ba lalara, imane:<br>
<span class="anchor" id="16">16</span> "Ha niha zowöhö-wöhö, ba ya möi ba da'e!" Ba ba zi lö tödö, ba imane:<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> "Ami nidanö nitagö ba omasiö kue nibini'ö."<ref>Faigi 20:17</ref><br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba lö i'ila, wa no lumö-lumö zi so ba da'ö, wa ba zabakha ba mbanua tou so nikaoninia andrö.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
j7ao28dzbq9vw6zaxs8i38e454kyszh
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/10
4
4938
29859
28043
2026-10-07T07:58:09Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29859
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Famahaö ba zatulö. Nilau Zelomo ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Fa'omuso dödö namania nono matua satua-tua; ba fangabu dödö ninania nono si lö tödö.<ref>Faigi 15:20; 17:21–25</ref><br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ana'a ni[[wikt:söndra|söndra]] ba zi lö atulö, ba si lö guna; ba fa'atulö dödö, ba i'efa'ö ba wa'amate.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Lö ibe'e [[Yehowa]] olofo zatulö tödö, ba i[[wikt:timba|timba]] wangisö zebua horö.<ref>Sin 37:19–20</ref><br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Numana dania zareu tanga, ba i[[wikt:söndra|söndra]] [[ana'a|gana'a]] tanga zawölö-ölö.<ref>Faigi 6:6–11; 12:24; 27:19; 15:28–19</ref><br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Sangöhöna na baŵa wonowi, ba no ono satua-tua; ba si mörö na baŵa wamasi, ba ono sangailasi ira amania.<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Fahöna dania huwuhowu ba högö zatulö tödö, ba bewe zebua horö, ba no tobalu falöatulö.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Famahowu wa lö olifu niha bö'ö zatulö tödö; ba töi zebua horö, ba obou.<ref>Yob 18:17; Sin 9:6</ref><br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Satutua tödö, ba ihalö khönia g[[wikt:oroisa|oroisa]] andrö; ba si so bewe zowöhö mowa, ba salau dania.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Sanörö lala sadölö, ba lö fangabu dödö ba lala, ba sanörö lala s[[wikt:abila|abila]], ba oroma dania.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Samamö'i hörö, fango'[[wikt:aya|aya]], ba ibaosi dödö nawönia; ba si lö aiwö [[wikt:fanegu|wanegu]] niha, ba i'atulö'ö ira.<ref>Faigi 6:13</ref><br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Umbu wa'auri mbawa zatulö tödö; ba bewe zebua horö, ba no tobalu falöatulö.<ref>Ayati 31; Faigi 13:14</ref><br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Lua-lua watiusa, ba fasosota; ba fa'omasi andrö, ba no balu-balu golalöwa, fefu.<ref>FetI 4:8</ref><br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba mbewe zi so tödö, ba te[[wikt:söndra|söndra]] wa'atua-tua; ba bözi-bözi zi nangea ba hulu zi lö tödö.<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Satua-tua, ba lö la'oroma'ö wa'aboto ba dödöra, ba ba mbewe zi lö tödö, ba no ahatö wa'adudu.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Sebua [[ana'a]], ba idöna-döna ba gana'ania we'e-we'e dödönia; ba si numana, ba abu dödö ba wa'anumanania.<ref>Faigi 18:11</ref><br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ölö zatulö tödö, ba tobali fangorifi; ba ni[[wikt:söndra|söndra]] zebua horö, ba tobali horö.<ref>Luk 16:19</ref><br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Lala ba wa'auri lala zamondrondrongo [[wikt:fotu|fotu]]; ba si lö ba dödö [[wikt:fanegu|fanegu]], ba elungu.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Samini'ö fatiusa, ba no sobewe solau faya; ba sama'ema famöbögö si lö sökhi, ba si lö tödö.<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba zoya li, ba lö zi lö olalöŵa; ba sanaha bewenia, ba no sangenanö.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Firö omasiö lela zatulö tödö; ba tödö zebua horö, ba hulö zi lö guna.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Bewe zatulö tödö, ba same'e gö ba zato; ba si lö tödö andrö, ba mate ba wa'ambö tödö.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> '''Ifo'[[ana'a]] niha howu-howu khö [[Yehowa]] andrö; ba ma'ifu lö inönö fangerege dödö.'''<ref>Sin 127:2</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba zi lö tödö, ba omasiö wamazökhi si lö sökhi; ba ba zaboto ba dödö, ba omasiö wa'atua-tua.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Sebua horö, ba falukha zata'u ia, ba ba zatulö tödö, ba itörö zomasi ira.<ref>Faigi 1:17; Sin 37:4</ref><br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Na itörö angi sabölö, ba aetu zebua horö; ba satulö tödö, ba no si so dane-dane si lö mangiwa.<br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Si mane niro aisö<ref>zuka</ref> ba mboha ba si mane simbo ba hörö, si manö zareu khö zamatenge ya'ia.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Fangata'ufi [[Yehowa]], ba i'anau'ö [[wikt:noso|noso]]; ba niböda ndröfi zebua horö.<ref>Faigi 9:11; 14:27</ref><br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Fombalo-mbaloi zatulö tödö, ba tobali fa'omuso dödö: ba fanötöna zebua horö, ba tobali faya.<ref>Sin 9:19; Yob 8:13</ref><br>
<span class="anchor" id="29">29</span> Famatörö [[Yehowa]] andrö, ba no ba'a-ba'a ba zatulö tödö; ba famakiko ia ba zamazökhi si lö sökhi.<ref>Faigi 3:26</ref><br>
<span class="anchor" id="30">30</span> Satulö tödö, ba lö mangiwa, irugi zi lö aetu; ba sebua horö, ba si lö nahia ba danö dania.<ref>Sin 112:6; F 2:22</ref><br>
<span class="anchor" id="31">31</span> Lua-lua mbawa zatulö tödö, ba fa'atua-tua; ba lela si tefuyu, ba ni[[wikt:deha|deha]].<ref>Ayati 11 Sin 37:30</ref><br>
<span class="anchor" id="32">32</span> Bewe zatulö tödö, ba i'ila hadia zomasi niha bö'ö; ba bawa zebua horö, ba no ha sambalö fa'atefuyu.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
2knemodpk6j4e787ahall6e9qnexsix
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/11
4
4939
29860
28044
2026-10-07T07:58:20Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29860
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Tohu-tohu. Fa'atulö soroma ba gamuata ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Fali'era si lö atulö, ba no ni'ogorofi [[Yehowa]]; ba saga si lö ambö, ba omasi ia.<ref>Faigi 16:11; 20:10; MozIII 19:35</ref><br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Na so wayaŵasa, ba so göi wa'aila; ba ba zangide-ide'ö ya'ia, ba so wa'atua-tua.<ref>Faigi 16:18; 18:12</ref><br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Fa'adölö dödö zatulö andrö zamasao ya'ira; ba famakiko zi faröi andrö wa'atefuyura.<ref>Sin 52:7</ref><br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ana'a, ba lö i'orifi ita, na baŵa wanguhuku; ba no fangorifi wa'atulö dödö.<ref>Faigi 10:2</ref><br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Fa'atulö zadölö tödö andrö, ba no fangadölö lalania; ba sebua horö, ba alau ba gamuatania andrö, ba horö.<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> I'orifi zadölö tödö fa'atulönia andrö; ba si faröi andrö, ba te'u'u ba wangisönia andrö.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Na mate niha sebua horö, ba awai wanötönania; si tobali faya sa wanötöna zanao horö.<ref>Faigi 10:28</ref><br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Satulö tödö, ba te'efa'ö ba wa'atosasa; ba möi fangalinia zebua horö.<ref>Faigi 21:18; Yes 43:3</ref><br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba zanaonao horö, ba bewenia wamakiko nawönia; ba fa'aboto ba dödö wangorifi zatulö.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Na ohahau dödö zatulö, ba owua-wua dödö mbanua; ba ma'iki na tekiko zebua horö.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Fangazökhi mbanua howu-howu zatulö; ba fanudugö ya'ia mbawa zebua horö.<ref>Faigi 28:12; 29:2</ref><br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Sambö tödö, ba sango'[[wikt:aya|aya]] awönia, ba saboto ba dödö, ba lö hede-hede.<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Samokai si tobini zamatou awönia; ba sadölö tödö, ba ibalugö, na so hadia ia.<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba zi lö folohe, ba adudu mbanua, ba ohahau dödö ba zi lö ambö samolala.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Lö zi lö te'ala zi möi fali niha bö'ö; ba si lö omasi fe'amöi ba wali, ba lö fangabu dödö.<ref>Faigi 6:1–2</ref><br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ira alawe omasiö, ba i[[wikt:söndra|söndra]] zumange, si mane fanöndra zamalangögö awöra [[ana'a]].<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba niha sebua tödö, ba khönia zi sökhi ni[[wikt:söndra|söndra]]nia; ba safaito, ba ifakao nösinia.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Sebua horö, ba i[[wikt:söndra|söndra]] [[wikt:hare|hare]] faya; ba sanaru fa'atulö dödö, ba i[[wikt:söndra|söndra]] mböli gölö si ndruhu.<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Lua-lua zi ndruhu fa'atulö dödö, ba fa'auri; ba solohi si lö sökhi, ba falukha wa'amate.<ref>Faigi 19:23</ref><br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Si tefuyu tödö, ba ni'ogorofi [[Yehowa]]; ba sanörö lala si sökhi, ba i'omasi'ö.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Da dangau! Lö zi lö te'otu'ö niha si lö sökhi, ba nga'ötö zatulö tödö, ba te'orifi.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Hulö naya balaki ba nikhu zigelo, si manö ndra'alawe si sökhi bawa ba si lö fangenanö.<ref>Faigi 31:30</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Somasi satulö tödö, ba ha sambalö si sökhi, ba fanötöna zebua horö, ba falukha wanguhuku.<ref>Ayati 7</ref><br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Si samösa, ba oya ibe'e, ba tedou-dou manö zi so khönia, ba si samösa, ba i'atalisi zi nangea nibe'e, ba tedou wa'anumanania.<br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Sebua tödö, ba ni'abusoi'ö, ba sangokafui tödö nawönia, ba ni'okafui tödö dania.<ref>Faigi 19:17</ref><br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Si lö edöna mamawa fakhe, ba ni'elifi niha, ba ba högö zamawa, ba to[[wikt:hare|hare]] howu-howu.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Sangalui si sökhi, ba fa'omasi i'alui; ba solohi si lö sökhi, ba nitörö zi lö sökhi.<br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Sanötöna ba gana'ania, ba alau dania; ba satulö tödö, ba auri, si mane bulu zinanö.<ref>Sin 52:9–10</ref><br>
<span class="anchor" id="29">29</span> Samakuyu soroiyomonia, ba angi i[[wikt:söndra|söndra]], ba sawuyu zatua-tua dania zi lö tödö.<br>
<span class="anchor" id="30">30</span> Bua-bua zatulö tödö, ba eu sowua fangorifi, ba satua-tua, ba i[[wikt:söndra|söndra]] dödö niha.<ref>Faigi 3:18; 15:4</ref><br>
<span class="anchor" id="31">31</span> Hiza, i[[wikt:söndra|söndra]] ba guli danö luonia satulö tödö, ba mendrua manö zebua horö ba samazökhi si lö sökhi.<ref>FetI 4:17–18</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
evmq0b5nmna2clv3ac2y9d1zfcgn72u
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/12
4
4940
29861
28045
2026-10-07T07:58:32Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29861
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Amakhoita ba wangenanö ba huhuo ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Somasi [[wikt:fotu|fotu]], ba omasi göi wa'oboto ba dödö, ba si lö omasi [[wikt:fanegu|fanegu]], ba no si lö tödö.<ref>Faigi 13:1–18</ref><br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Niha si sökhi tödö, ba i[[wikt:söndra|söndra]] wa'omasi [[Yehowa]] ia, ba samakhai si lö sökhi, ba ihuku [[Yehowa]].<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba wanao horö, ba lö falukha wa'arö, ba si tebai a[[wikt:deha|deha]] ŵa'a zatulö tödö.<ref>Ayati 12</ref><br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ira alawe si sökhi tödö, ba no amaedola zaembu [[wikt:aya|aya]] ba ndramatuania; ba solau si lö moadu, ba hulö wangobou dölania.<ref>Faigi 31:10–31</ref><br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Era-era zatulö tödö, ba sadölö, ba nikhoi dödö zebua horö, ba falimosa.<ref>RazI 12:6–19</ref><br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Fehede zebua horö, ba fangalui famunu niha bö'ö; ba bawa zatulö tödö, ba fangorifira.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Nibali'ö arö zebua horö, fa böi ya'ira sa'ae; ba omo zatulö, ba lö tebulö.<ref>Faigi 10:25; Yob 8:13–19</ref><br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Dali wa'atua-tuania, na tesuno niha; ba si no tefuyu tödö, ba lö ba dödö nawönia.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Sökhi zi lö töi, ba si so sangai halöŵö, moroi ba zi fayaŵa ba sambö balazo.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Satulö tödö, ba ihakhösi tödö gurifönia, ba tödö zebua horö, ba no safaito.<ref>MozII 23:5</ref><br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Sangahalö, ba i[[wikt:söndra|söndra]] zabönö balazo; ba solohi faya-faya, ba si lö tödö.<ref>Faigi 28:19</ref><br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Sebua horö, ba i'isö nösi gu'ö zi lö sökhi; ba ŵa'a zatulö tödö, ba no sanau ölö.<ref>Ayati 3</ref><br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba golalöŵa mbewenia ifesu ia si lö sökhi; ba satulö tödö, ba lö falukha wamakao.<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Moroi ba mbua-bua mbewenia [[wikt:fahöna|fahöna]] zi sökhi ba niha; ba hadia nilau danga niha, ba mangawuli khönia.<ref>Rom 2:6</ref><br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Lala zi lö tödö andrö, ba no si sökhi, wamaiginia; ba satua-tua, ba itöngöni, ba tefobawa lala khönia.<br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Fa'abao dödö zi lö tödö, ba i'anema'ö oroma, ba satua-tua, ba ibini'ö wa'aila.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Solau si duhu, ba satulö ifalua, ba sasi sofaya, ba falimo.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> So ösa si falela-lela manö, ba hulö nikhu gari; ba lela zatua-tua, ba no dalu-dalu.<ref>Faigi 13:3</ref><br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Bewe si ndruhu, ba lö tebulö; ba lela sofaya, ba si lö arara.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Falimosa zi so ba dödö zamakhai si lö sökhi; ba ba zamarou ba wa'atulö ba fa'ömuso dödö.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Satulö tödö, ba lö göna famakao; ba ba zebua horö, ba [[wikt:fahöna|fahöna]] wangabu dödö.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Bewe sofaya, ba ni'ogorofi [[Yehowa]]; ba somasi ia zolau si duhu.<ref>Faigi 6:17</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Niha satua-tua, ba ibini'ö wa'aboto ba dödönia, ba tödö zi lö tödö, ba ifarongogö wa'owöhö mowa andrö khönia.<ref>Faigi 29:11</ref><br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Samatörö dania danga zowölö-ölö; ba si göna rodi dania danga zareu.<ref>Faigi 10:4</ref><br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Fa'abu dödö niha, ba ihöndrögö tou dödö; ba fondrara dödö daroma li nihaogö.<ref>Faigi 16:24</ref><br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Satulö tödö, ba ifaigi wangorifinia; ba ba g[[wikt:elungua|elungua]] aekhu lala zebua horö.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Sareu, ba lö ibe'e maliŵa gahuluania; ba fa'owölö-ölö, ba no girö-girö sebua böli, ba niha.<ref>Ayati 24</ref><br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba lala satulö, ba so wangorifi; ba tenga ba wamunu aekhu lala sadölö.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
lnybijhszji4xy0iud97mpbajtpdkhq
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/13
4
4941
29862
28046
2026-10-07T07:58:42Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29862
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Tohu-tohu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ono matua satua-tua, ba ifondrondrongo [[wikt:fotu|wotu]] namania; ba sango'[[wikt:aya|aya]], ba lö irongo [[wikt:fanegu|wanegu]].<ref>Faigi 1:8; 12:1</ref>.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Moroi ba mbua-bua mbewenia i'a zi sökhi niha; ba fangisö zi faröi andrö, ba no famalangögö awöra.<ref>Faigi 12:14</ref>.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Sanaro bewenia, ba i[[wikt:rorogö|rorogö]] nosonia; ba samonumalö manö bewenia, ba falukha wa'adudu.<ref>Faigi 12:18; 21:23</ref>.<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Tödö zareu, ba mangisö, ba lö boto; ba ba zowölö-ölö, ba [[wikt:fahöna|fahöna]] dania wangokafu dödö.<ref>Faigi 10:4</ref>.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Satulö tödö, ba i'ogorofi waya'; ba sebua horö, ba si lö sökhi ba saila ita ilau.<br>
6 Fa'atulö dödö, ba lö ibe'e elungu; ba fanao horö andrö, ba ibe'e alau zi so horö.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> '''So zi hokhaini [[ana'a]], ba no si lö'ö; ba so zanguma'ö si numana ia, ba no ebua [[ana'a|gana'a]].'''<ref>Mat 5:3; Fam 2:9; 3:17</ref>.<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> [[wikt:höli|Höli]] [[wikt:noso|noso]] niha gana'ania, ba ba zi numana, ba lö tefarongogö [[wikt:fameta'u|wameta'u]].<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Fandru zatulö tödö, ba no si sökhi wehola; ba sulu zebua horö, ba mate.<ref>Faigi 24:20; Yob 5:14; 18:5; 6:18</ref>.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Lua-lua wayaŵasa, ba ha sambalö fasosota; ba samondrongo famobawa lala, ba no si so fa'atua-tua.<ref>Faigi 28:25; 1:5</ref>.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ana'a ni[[wikt:söndra|söndra]] ba waya, ba taya-taya; ba sangozaragö si sagosagokhö, ba tedou-dou ibe'e.<br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Tötönafö sogasa, ba ifofökhö dödö; ba na alua zomasi ita, ba no amaedola geu sowua fangorifi.<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Si lö ba dödö taroma li [[Lowalangi]], ba tekiko; ba sangata'ufi [[wikt:oroisa|oroisa]], ba moböli gölö.<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Famahaö zatua-tua, ba no umbu wangorifi, fangefa ba dandraŵa wa'amate.<ref>Faigi 10:11; 14:27</ref>.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Na motödö ita, ba ebua dödö niha khöda ibe'e; ba lala zi faröi andrö, ba no asai'ö.<br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Satua-tua ba motödö wolau hadia ia fefu, ba si lö tödö, ba ifalua waya-faya.<ref>Faigi 12:23; 15:2</ref>.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Sinenge si lö sökhi, ba alau ba te'ala; ba sinenge si lö faröi, ba ifa'ema wangorifi.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Sangositengagö [[wikt:fotu|fotu]], ba falukha wa'anumana ba fa'aila; ba same'e ba dödö [[wikt:fanegu|fanegu]], ba nifosumange dania.<ref>Faigi 12:1</ref>.<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Na itörö somasi ita, ba sökhi dödöda ibe'e, ba famöhöi si lö sökhi, ba [[wikt:fatuwu|fatuwu]] ba zi lö tödö.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Si fao-fao ba zatua-tua, ba atua-tua dania; ba si möi awö zi lö tödö, ba falukha wamunu.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Igohi zi so horö famakao; ba ba zatulö tödö, ba tesulöni wa'ohahau tödö.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Niha si sökhi, ba ifa'ema ba ma'uwunia zi so khönia; ba [[ana'a]] zi so horö, ba ba zatulö tödö möi dania.<ref>Faigi 14:14–19; 28:8; Sangomb 2:26</ref>.<br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Na molahoi daso zi numana, ba [[wikt:fahöna|fahöna]] mbalazo dania; ba ato zi tekiko ba wa lö atulö.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba zalimagö bözi-bözi, ba lö fa'omasinia nononia matua; ba sangomasi'ö ononia, ba [[wikt:mangotu'ö|i'otu'ö]] fatua iraono.<ref>Faigi 22:15</ref>.<br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Satulö tödö, ba manga-manga irege abuso; ba talu zebua horö, ba maoho.<ref>Sin 34:11</ref>.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
55qpy3powvphrc6krlvn25zxgdyrilq
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/14
4
4942
29863
28047
2026-10-07T07:59:00Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29863
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Fanuno fa'atua-tua ba niha ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Fa'atua-tua ndra'alawe, ba i'otomosi nomonia; ba falötödö andrö ba idudugö tangania.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Sadölö tödö wanörö lalania, ba no sangata'ufi [[Yehowa]], ba sanörö lala s[[wikt:abila|abila]], ba no sangositengagö ya'ia.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba mbawa zi lö tödö, ba so mbözi-bözi ba wayaŵasa; ba bewe zatua-tua, ba no ba'a-ba'a zi lö sökhi.<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba zi lö saŵi, ba lö ösi luha; ba ebua te[[wikt:söndra|söndra]] balazo ba wa'abölö göröbao.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Sasi si ndruhu, ba lö ifakhai waya; ba sasi sofaya, ba ifalua baeha waya.<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Sango'[[wikt:aya|aya]], ba i'alui wa'atua-tua, ba lö falukha; ba ba zi so tödö, ba aoha wangalui fa'aboto ba dödö.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Erogö niha si lö tödö; lö'ö sa atö ö'ila wa'aboto ba dödö ba mbewenia.<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Da'ö wa'atua-tua zi so tödö, na aboto ba dödönia lalania andrö; ba fa'owöhö mowa zi lö tödö, ba no famaelungu.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba zi lö tödö, ba tobali fango'[[wikt:aya|aya]] ya'ira zumange fameta horö; ba sadölö tödö, ba no si sökhi tödö khö nawöra.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> [Ha] tödö zangila safökhö khönia; ba tebai ihalö khönia niha bö'ö wa'omuso dödö zamösana.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Omo zebua horö, ba nidudugö; ba ose zadölö tödö, ba no amaedola zobowo.<ref>Yob 18:14; F 12:7</ref><br>
<span class="anchor" id="12">12</span> So lala si no adölö taŵa'ö, ba lua-luania, ba saekhu ba wa'amate.<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Barö wa'iki göi afökhö bakha dödö; ba fozu wa'omuso dödö ba fangabu dödö.<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Tödö si tefuyu, ba abuso dania lalania andrö; ba fangabuso niha si sökhi, ba bua-buania.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Sambö tödö, ba ifati fefu hadia ia niŵa'ö; ba satua-tua, ba ifaigi nibekainia.<br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Satua-tua, ba ata'u, ba i'erogö zi lö sökhi; ba sambö tödö, ba mofönu-fönu, ba lö i'ata'ufi hadia ia.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Si ono wönutö, ba ilau nilau zowöhö; ba ba zamakhai falimosa, ba fatiu dödö niha bö'ö.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Sambö tödö, ba falukha wa'owöhö; ba satua-tua, ba la'anaembu wa'aboto ba dödö.<ref>Efes 5:15</ref><br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Si lö sökhi ba lötolalö mangalulu ba zi sökhi; ba sebua horö, ba mangalulu ba mbawa göli ba zatulö tödö.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba zi numana, ba fa'udu göi zahatö khönia; ba somasi si so [[ana'a]], ba no ato.<ref>Faigi 19:4–7</ref><br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Si lö ba dödö awönia, ba no salalö; ba ya ahowu zi hakhösi tödö si göna famakao!<ref>Sin 41:2</ref><br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Hadia, tenga selungu zamakhai si lö sökhi? Ba si falukha fa'omasi ba fa lö faröi zangalui si sökhi.<br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Fefu ngawalö wa'erege dödö, ba mofozu; ba teatea mbewe andrö, ba isaŵa wa'anumana.<ref>Faigi 10:4</ref><br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba niha satua-tua, ba saembu [[ana'a]] khöra gana'ara; ba fa lö tödö zi lö tödö andrö, ba ha sambalö fa lö tödö.<br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Samaduhu'ö si duhu, ba no sangorifi niha; ba samalua si lö duhu, ba no si falimo.<ref>Faigi 12:17</ref><br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Sangata'ufi [[Yehowa]], ba no si so fanötöna si lö mangiwa; ba ono zi manö, ba no si so saŵatö.<ref>Faigi 18:10</ref><br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Umbu wangorifi wangata'ufi [[Yehowa]] andrö, ena'ö lö alau ita ba gu'ö famunu.<ref>Faigi 13:14</ref><br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Fa'ato niha, ba no lakhömi razo; ba na ambö niha, ba si lö boto zalaŵa.<br>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba zebolo tödö, ba no [[wikt:fahöna|fahöna]] wa'atua-tua; ba ba zi ono wönutö, ba fa lö tödö lua-lua.<ref>Faigi 16:32; 19:11</ref><br>
<span class="anchor" id="30">30</span> Fa'ebolo dödö, ba no fangorifi mboto, ba fa'afökhö dödö, ba no fa'obou döla.<ref>Faigi 12:4</ref><br>
<span class="anchor" id="31">31</span> Samalangögö si numana, ba i'o'[[wikt:aya|aya]] Zomböi; ba si hakhösi tödö si numana, ba ifosumange Zomböi ya'ia.<ref>Faigi 17:5; 19:17</ref><br>
<span class="anchor" id="32">32</span> Sebua horö, ba nituli'ö, ba wamakao andrö, si göna ia; ba satulö tödö, ba lö i'abusi tödö na'i wa'amate.<br>
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba dödö zi so tödö andrö, ba no ahono wa'atua-tua; ba si so ba dödö zi lö tödö, ba oroma.<br>
<span class="anchor" id="34">34</span> '''Fa'atulö ba no fondrou'ö yaŵa nöri; ba fangailasi soi niha horö.'''<br>
<span class="anchor" id="35">35</span> Enoni satua-tua, ba no fa'omasi razo; ba solau saila ita, ba göna fönu.<ref>MozI 41:38</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
kl3riqrqwpduk16km4d4rwso3az7ctu
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/15
4
4943
29864
28048
2026-10-07T07:59:10Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29864
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Fa'atua-tua soroma ba wehede ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Fanema li nihaogö, ba i'alösi wönu; ba fangandrö wönu wehede sabe'e.<ref>Ayati 18 RazI 12:13–16</ref><br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Lela zatua-tua, ba ifalua wa'aboto ba dödö; ba ba mbawa zi lö tödö, ba mangumbu wa'owöhö mowa.<ref>Faigi 12:23</ref><br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Fefu gofu heza, ba ikhamö hörö [[Yehowa]], wamaigi-maigi si lö sökhi, awö zi sökhi.<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Fa'ehao lela andrö, ba no eu sowua fangorifi; ba fa'atefuyunia, ba mesokho bakha dödö ibe'e.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Si lö tödö, ba i'ositengagö [[wikt:fotu|wotu]] andrö khö namania; ba sanöngöni [[wikt:fanegu|fanegu]], ba no satua-tua.<ref>Ayati 32; Faigi 13:1</ref><br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba nomo zatulö tödö, ba [[wikt:fahöna|fahöna]] mbalazo; ba ba ni[[wikt:söndra|söndra]] zebua horö, ba faruka wangadudu.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Bewe zatua-tua, ba ifazaewe wa'aboto ba dödö; ba tödö zi lö tödö, ba no tefuyu.<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Sumange nibe'e zebua horö, ba i'ogorofi [[Yehowa]], ba fangandrö zadölö tödö, ba omasi ia.<ref>Ayati 29; Faigi 21:27; 28:9; MozI 4:4–5; Yes 1:11–15; Luk 18:9–14</ref><br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Lala zebua horö andrö, ba ni'ogorofi [[Yehowa]]; ba solohi fa'atulö, ba i'omasi'ö.<ref>Faigi 11:20</ref><br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba zondröi lala sadölö, ba te'abe'e'ö [[wikt:fotu|wotu]]; ba sogoro [[wikt:fotu|fotu]], ba fa'amate fönania.<ref>Faigi 10:17; 29:1</ref><br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Narako ba awuwukha, ba i'ila-ila [[Yehowa]], ba tenga mendrua manö i'ila-ila dödö nono niha!<ref>Yob 26:6; Sin 139:8; Yer 17:10</ref><br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Sango'[[wikt:aya|aya]], ba lö omasi, na lategu ia; lö i'orudugö ia ba zatua-tua.<ref>Faigi 9:8; 13:1</ref><br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Na omuso dödö, ba ohahau göi mbawa; ba na so wa'abu dödö, ba aragu-ragu göi ia.<ref>Ayati 15</ref><br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Tödö zatua-tua, ba i'alui wa'aboto ba dödö; ba bewe zi lö tödö, ba ilau waya-faya.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba zi no göna famakao, ba lö baŵa si sökhi; ba ba zomuso tödö, ba ero ma'ökhö walöŵa.<ref>Ayati 13; Faigi 17:22</ref><br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Sökhi zi lö oya-oya, na fao wangata'ufi [[Yehowa]], moroi ba zi no [[wikt:fahöna|fahöna]], na fao wa lö ahono dödö.<ref>Faigi 16:8; 17:1; Sin 37:16</ref><br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Sökhi zi samba figa höwa, na fao wa'omasi, moroi ba göröbao satabö, na fao watiusa.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Si ono wönutö, ba ifobörö wasosota; ba sebolo tödö, ba ihonogö wagua-guasa.<ref>Ayati 1; Faigi 26:21; 29:22</ref><br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Lala zareu, ba no hulö zi toba'a sa'a-sa'a mao; ba [[wikt:töröŵa|töröŵa]] zadölö tödö, ba no muhaogö.<ref>Faigi 24:30–31</ref><br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ono satua-tua, ba no fa'omuso dödö namania; ba niha si lö tödö, ba i'ositengagö ninania.<ref>Faigi 10:1</ref><br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Si lö tödö, ba omuso dödö ba waya-faya; ba niha satua-tua, ba itörö lala sadölö.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Na lö famagölö, ba tobali lö boto niŵa'ö; ba na ato zi so ba huhuo, ba mofozu.<ref>Faigi 11:14</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Fa'omuso dödö niha mbewenia, wanema li nawönia; ba taroma li ba ginötö, ba ha lö asökhi!<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba zatua-tua, ba miyaŵa isaŵa lala wangorifi andrö khönia, fa böi alua ia ba mbanua tou.<br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Idudugö [[Yehowa]] nomo zi fayaŵa, ba i'aro'ö nola lakha mbanua.<br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Ni'ogorofi [[Yehowa]] gera-era si lö sökhi; ba sökhi [iŵa'ö] wehede omasiö.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Samohu fa'omasi [[ana'a|gana'a]], ba adudu nomonia ibe'e; ba sogoro femanga [[ana'a|gana'a]], ba i[[wikt:söndra|söndra]] wa'auri.<ref>Sin 15:5</ref><br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Tödö zatulö, ba i'alu-alui, he iwisa wanema li; ba moroi ba mbawa zebua horö, ba mangumbu zi lö sökhi.<br>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba zebua horö, ba aröu [[Yehowa]]; ba fangandrö zatulö tödö, ba ifondrondrongo.<ref>Ayati 8 Yoh 9:31</ref><br>
<span class="anchor" id="30">30</span> Fangomuso dödö haga hörö, ba fangabe'e döla duria si sökhi.<ref>Faigi 25:25</ref><br>
<span class="anchor" id="31">31</span> Tögi dalinga samondrongo [[wikt:fanegu|fanegu]] fangorifi, ba ba hunö niha satua-tua monahia.<br>
<span class="anchor" id="32">32</span> Si lö ba dödö [[wikt:fotu|fotu]], ba ya'ia i'ositengagö; ba samondrongo [[wikt:fanegu|fanegu]], ba i[[wikt:söndra|söndra]] wa'atua-tua.<ref>Ayati 5</ref><br>
<span class="anchor" id="33">33</span> Fangata'ufi [[Yehowa]] andrö, ba no famamaha ba wa'atua-tua, ba föna zumange, ba mowaö-waö wa lö fayaŵa.<ref>Faigi 1:7; 18:12</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
28ig6ttvq6wgitfxs23ww8ntq7uhubf
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/16
4
4944
29865
28049
2026-10-07T07:59:20Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29865
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Fondrorogö Lowalangi niha ba ömö niha ba Lowalangi ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba niha so nikhoi dödö; ba moroi khö [[Yehowa]] wanema li.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Fefu lala niha, ba no si sökhi iŵa'ö tödönia; ba [[Yehowa]] zanulo tödö [niha].<ref>Faigi 21:2</ref><br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Be'e balazi [[Yehowa]] wolau-laumö andrö; ba mofozu nikhoi dödöu.<ref>Sin 37:5</ref><br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Fefu hadia ia, ba [[Yehowa]] zamazökhi, so daninia; he göi sebua horö andrö, ba mbaŵa wamakao andrö.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Dozi sebua hokha, ba ni'ogorofi [[Yehowa]]; da dangau! lö zi lö te'otu'ö ira.<ref>Faigi 11:21</ref><br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Sulö golalöŵa wa'omasi ba fa lö faröi; ba famöhöi zi lö sökhi wangata'ufi [[Yehowa]] andrö.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Na omasi [[Yehowa]] lala niha, ba i'atulö'ö göi khönia zi fa'udu khönia.<ref>MozI 31:24; 33:4</ref><br>
8 Sökhi zi lö oya-oya, ni[[wikt:söndra|söndra]] ba wa'atulö, moroi ba [[wikt:hare|hare]] sebua ba wa lö atulö.<ref>Faigi 15:16</ref><br>
<span class="anchor" id="9">9</span> '''Ikhoi tödönia lalania niha, ba [[Yehowa]] zamatörö bekania.'''<ref>Faigi 19:21</ref><br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Taroma li faetasa zi so ba mbewe razo; böi ya mosala linia ba wangetu'ö huku.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Faliera si lö angaya ba bulu waliera si sökhi, ba no khö [[Yehowa]] moroi; nilaunia fefu zaga ba dokosa.<ref>Faigi 11:1</ref><br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Famazökhi si lö sökhi, ba la'ogorofi salaŵa; fa'atulö sa wangarö dadaomara.<ref>Faigi 20:28; 25:5; 29:14</ref><br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Bewe satulö zomasi razo; ba solau fehede sadölö, da'ö ni'omasi'öra.<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Fönu razo, ba no [[wikt:timba|timba]] zinenge solohe fa'amate; ba satua-tua, ba i'ila i'alösi.<ref>Faigi 20:2</ref><br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba wehaga hörö razo so wangorifi, ba fa'omasinia, ba no hulö lawuo ba deu sahulö.<ref>Faigi 19:12</ref><br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Sökhi na ta[[wikt:söndra|söndra]] wa'atua-tua, moroi na ta[[wikt:söndra|söndra]] [[ana'a|gana'a]]; ba fanöndra fa'aboto ba dödö, ba no sökhi moroi ba wanöndra [[firö]].<ref>Faigi 3:14; 8:10; 11:19</ref><br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Lala zatulö tödö, ba no famöhöi si lö sökhi; ba samaigi-maigi lalania, ba i[[wikt:rorogö|rorogö]] nosonia.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Föna [[wikt:fa'atekiko|wa'atekiko]] mowaö-waö wayaŵasa; ba föna wa'alau, ba hokha.<ref>Faigi 18:12</ref><br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Sökhi na ta'ide-ide'ö ita, awö zi lö fayaŵasa, moroi na tatema dana khöda nirabu, awö sebua hokha.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Sanöngöni taroma li andrö, ba i[[wikt:söndra|söndra]] wa'ohahau dödö; ba sanötöna khö [[Yehowa]], ba ya ahowu!<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Si so fa'aboto ba dödö, ba lafotöi satua-tua; ba ba wa'ami mbewe, ba tedou wamahaö.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Umbu wangorifi wa'aboto ba dödö, ba zi so ia; ba [[wikt:fotu|fotu]] zi lö tödö wa'owöhö mowa andrö.<ref>Faigi 13:14; 14:27</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Tödö zatua-tua andrö, ba onekhe mbawa ibe'e, ba idou'ö wamahaö ba mbewenia.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Awa'awa ŵe ŵani wehede omasiö, ami ba dödö ba no dalu-dalu ba nösi.<ref>Faigi 12:25</ref><br>
<span class="anchor" id="25">25</span> So lala si no adölö taŵa'ö, ba lua-luania, ba no lala ba wa'amate.<ref>Faigi 14:12</ref><br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Fa'olofo zohalöŵö zangai halöŵönia, i'o'ou sa'ae ia tölö-tölönia.<ref>Faigi 18:7</ref><br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Niha si lö ngaroro, ba ikharu wamakiko; ba ba mbewenia, ba no hulö galitö sihola-hola.<br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Niha si falimolimo, ba ifobörö wa'udusa; ba samatou awönia, ba ifabali göi zabölö fahuwusa.<ref>Faigi 6:14–19</ref><br>
<span class="anchor" id="29">29</span> Samalangögö awönia, ba ifowöhö zahatö khönia, i'ohe ba lala si lö sökhi.<ref>Faigi 1:10–14</ref><br>
<span class="anchor" id="30">30</span> Samakifu hörönia, ba no samakhai falimosa; ba songanga bewenia, ba no ifazökhi zi lö sökhi.<ref>Faigi 6:13</ref><br>
<span class="anchor" id="31">31</span> Saembu lakhömi huwa andrö, ba lala satulö te[[wikt:söndra|söndra]] ia.<ref>Faigi 20:29</ref><br>
<span class="anchor" id="32">32</span> Yaŵa zabölö zebolo tödö; ba sangila mangöhöndrögö tödönia, ba no yaŵa zatu'a ba mbanua nisuwönia.<ref>Faigi 14:29</ref><br>
<span class="anchor" id="33">33</span> Dahö-dahö andrö, ba lalau ba gaheta, ba moroi khö [[Yehowa]] fefu wa'agöna.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
ak1x24hok2z5qbvdvk89z4mz6xfv6yn
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/17
4
4945
29866
28050
2026-10-07T07:59:30Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29866
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Si lö sökhi wasosota ba fehede ba zi tenga inötö ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Sökhi zi sambawa kue, si lö awö-awö, na fao wa'atulö, moroi na afönu nomo öröbao, na fao wasosota.<ref>Faigi 15:17; 16:18</ref><br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Sawuyu satua-tua, ba tobali samatörö ono zokhö ya'ia, solau saila ita; ba motana khö, na lafosasi khöra gondröita si fatalifusö.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Famahele [[firö|wirö]] duga lawu ba fanunu [[ana'a|gana'a]] galitö; ba sanandraigö tödö niha, ba ya'ia [[Yehowa]].<ref>Sin 66:10</ref><br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Sanao horö, ba ifondrongondrongo mbewe si lö sökhi; irongo waya ba lela famakiko.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Si igi'igi'ö si numana, ba i'o'[[wikt:aya|aya]] Zomböi; ba somuso tödö ba wamakao nawönia, ba lö zi lö te'otu'ö.<ref>Faigi 14:31</ref><br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Saembu zatua ma'uwu, ba lakhömi namara ndraono.<ref>Sin 128:6</ref><br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Khö zi lö tödö, ba lö moadu wehede hokha, ba mendrua manö lö moadu mbewe sofaya ba zalaŵa.<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Amaedola [[wikt:mani-mani|mani-mani]] omasi'ö gö horö ba zanema ya'ia, iŵa'ö; gofu heza isaŵa, ba mofozu nilaunia.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Sangalui fa'omasi zamalugö olalöŵa; ba si fuli mamokai huhuo, ba fa'ero dödö zi fahuwu ibe'e.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba zi so tödö, ba abakha göna [[wikt:fanegu|wanegu]] li, moroi na meotu to[[wikt:hare|hare]] mbözi-bözi ba zi lö tödö.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ha sambalö si lö sökhi ifa'ua solaŵa salaŵa; ba lafatenge khönia zinenge si lö fa'ahakhö dödö.<br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Alakha falukha ita zi alawe mberua, si no lahalö ono, ba böi ba zi lö tödö ba wa'owöhö mowa andrö khönia.<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Na so zame'e sulö zi sökhi si lö sökhi, ba lö tebato yomo khönia wamakao.<ref>Sin 109:5</ref><br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Böröta wasosota, ba no hulö na tatöla'ö mba'a-ba'a nidanö; andrö bato wasosota, fatua lö oroma nifö.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Samu'a horö ba hulu zi so sala ba sangetu'ö huku zi lö horö, ba i'ogorofi [[Yehowa]], faoma darua ira.<ref>Yes 5:23</ref><br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Hadia sa guna [[ana'a|gana'a]] ba danga zi lö tödö, ba wowöli fa'atua-tua; me lö'ö sa atö fa'aboto ba dödö.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Si ndruhu si fahuwu, ba no fadoro i'omasi'ö nawönia; ba ba wamakao, ba tumbu ia si fatalifusö.<ref>Faigi 18:24</ref><br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Niha si lö tödö zi fara'u tanga, si möi ba wali khö nawönia.<ref>Faigi 6:1</ref><br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Somasi fasosota, ba i'omasi'ö horö; ba sangalaŵa'ö bawandruhö khönia, ba no sangalui fa'adudu.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Si no tefuyu tödö, ba lö i[[wikt:söndra|söndra]] wa'ohahau dödö; ba s[[wikt:abila|abila]] lela, ba falukha wa'ate'ala.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> So'ono si lö tödö, ba falukha wa'abu dödö, ba tebai omuso dödö nama zowöhö mowa.<ref>Faigi 10:1</ref><br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Fa'omuso dödö, ba tobali fangorifi; ba fa'arasa dödö andrö, ba oköli döla ibe'e.<ref>Faigi 15:13–15</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Sebua horö, ba i'a [[ana'a|gana'a]], nibini'ö fame'e, ba wamila'ö lala satulö.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba zi so fa'aboto ba dödö, ba no so ba duduma hörö wa'atua-tua; ba si lö tödö, ba fondrege danö ifaigi.<ref>Faigi 4:25</ref><br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ono si lö tödö, ba fangabu dödö namania, ba fa'alangu dödö zadono ya'ia.<ref>Ayati 21</ref><br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Na lakhau göi zi lö horö, ba si lö sökhi da'ö, ba mendrua manö, na labözi zatulö tödö.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Sanaha bewenia, ba no si so fa'aboto ba dödö; ba sebolo tödö, ba no niha si so era-era.<ref>Faigi 10:19; Yak 1:19</ref><br>
<span class="anchor" id="28">28</span> He si lö tödö, na lö hede-hede, ba satua-tua taŵa'ö; si so tödö wamaigida, na lö ifonumalö mbewenia.<ref>Yob 13:5</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
einit70yj528b34o97yhoqx1m74w9eb
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/18
4
4946
29867
28051
2026-10-07T07:59:40Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29867
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Amakhoita ba wangomasi'ö talifusö ba fa böi fa'udu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Si oniagö ya'ia, ba ha somasi ia i'alui; ba fefu hadia ia zaboto ba dödöda, ba [[wikt:fatuwu|fatuwu]] khönia.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Si lö tödö, ba lö omasi wa'aboto ba dödö; ha da'ö zomasi ia, na oroma gera-erania.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Na so zebua horö, ba fago'ö wango'[[wikt:aya|aya]], ba awö wa'aila wanandraŵa.<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Idanö sabakha daroma li, si otarai mbawa niha, mbombo sangumbungumbu, umbu wa'atua-tua.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Lö sökhi na fa'awö ita ba zebua horö, ba wamalangögö satulö, ba wangetu'ö huku.<ref>MozV 1:17</ref>.<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Bewe zi lö tödö, ba no samobörö fasosota, ba sangandrö bözi-bözi mbawania.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Bawa zi lö tödö, ba tobali fama'alania, ba bewenia, ba no tandraŵa nosonia.<ref>Faigi 13:3; 16:26</ref>.<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Taroma li zamatou awönia, ba no hulö gö sami, numalö mitou ba dalu bakha.<ref>Faigi 26:22</ref>.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> He sambö fa'atarö dödö ba halöŵönia, ba no akhi zamufu.<ref>Faigi 10:4</ref>.<br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Hati saro döi [[Yehowa]] andrö, ba da'ö isaŵa satulö tödö, ba tebai lakhamö ia.<ref>Faigi 14:26; Sin 20:2</ref>.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ana'a zi so [[ana'a]], ba no banua saro khönia; öli kara si no alaŵa iŵa'ö tödönia.<ref>Faigi 10:15</ref>.<br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Föna [[wikt:fa'atekiko|wa'atekiko]] niha wayaŵasa dödö; ba föna zumange, ba fa lö fayaŵa.<ref>Faigi 16:18; 15:33</ref>.<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Na so zanema li, na lö nifondrondrongonia, ba tebe'e falötödö ba fangaila khönia.<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Fa'abe'e dödö ba niha, ba itaögö wökhö; ba fa'arasa dödö, ba ha niha zanaha?<ref>Faigi 15:13–15</ref>.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Tödö zi so tödö, ba i[[wikt:söndra|söndra]] wa'atua-tua, ba tögi dalinga zatua-tua, ba i'alui wa'aboto ba dödö.<br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Buala niha zamonaha ya'ia, i'ohe ia ba ngai zalaŵa.<ref>MozI 43:11</ref>.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Si föföna molohe ba huhuo hadia ia, ba khönia zatulö taŵa'ö, ba so si samösa, ba isekhegö ia.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Dahö-dahö wolohe ba lala wagua-guasa, fa'ero zabölö ibe'e.<ref>Faigi 16:33</ref>.<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Talifusö si no mulimo, ba abe'e moroi ba mbanua saro, ba fagua-guasa, ba no hulö lazi ba mbawandruhö ba gödo.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Bua-bua mbawania, ba no fangabuso dalu niha; i'abusoi'ö ia lua-lua mbewenia.<ref>Faigi 12:14; 13:2</ref>.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Fa'amate ba fa'auri, ba no faoma so ba wa'abölö lela; ba somasi ya'ia, ba i'a mbuania.<ref>Faigi 13:3</ref>.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Si no manöndra ira alawe, ba no i[[wikt:söndra|söndra]] zi sökhi, ba no falukha ia wa'ebua dödö [[Yehowa]].<ref>Faigi 19:14; 31:10</ref>.<br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Si fakao zi numana, ba fanema li, na itema so'[[ana'a]], ba no fehede zafaito.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba zi no ato zi fahuwu, ba no ahatö wa'ate'ala; ba so zi fahuwu saro moroi ba zi fatalifusö.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
9nzi3rsh19hll7po3kdj089meicqfpl
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/19
4
4947
29868
28053
2026-10-07T07:59:55Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29868
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Tenga ni'ositengagö zi numana. Nihaogö wolohe ba lala iraono ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Sökhi zi numana, sanörö lalania, lö sinegu, moroi ba zi tefuyu bewe ba si lö tödö.<ref>Faigi 28:6</ref><br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba wa'ambö wa'aboto ba dödö, ba lö si sökhi; ba ba zi lö fangenanö ba wofanö, ba fasala wamekai.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba walötödö ba niha tefuyu lalania, ba abao dania dödönia khö [[Yehowa]].<ref>Ngen Yer 3:29</ref><br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ato zi fahuwu ibe'e [[ana'a]], ba si numana, ba i'erogö si fahuwu khönia.<ref>Faigi 14:20</ref><br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Sasi sofaya, ba lö zi lö te'otu'ö, ba solau si lö duhu, ba tebai aefa.<ref>Ayati 9; Faigi 21:28; MozV 19:18–21</ref><br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Ato zangalui fa'ebua dödö zalaŵa, ba ba zame'e-me'e buala, ba oi dozi fahuwu niha.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba zi numana, ba oi fa'udu zi fatalifusö khönia, ba tenga mendrua manö la'erogö ia si fahuwu khönia [ena'ö]. Ba na ifati niŵa'öra, ba si lö boto.<ref>Ayati 4</ref><br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Sangalui fa'aboto ba dödö, ba i'omasi'ö nosonia, ba samaigi era-era dödö, ba i[[wikt:söndra|söndra]] wa'ohahau dödö.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Sasi sofaya, ba lö zi lö te'otu'ö, ba solau si lö duhu, ba tekiko.<ref>Ayati 5</ref><br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba zi lö tödö, ba no tenga si nangea wa'ohahau dödö, ba mendrua manö tenga si nangea, na möi samatörö salaŵa zawuyu.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Fa'aboto ba dödö andrö, ba ebolo dödö niha ibe'e; ba teturia ia, na ibologö dödönia ba golalöŵa.<br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Fa'abao dödö razo, ba no hulö wendröndröndröndrö zingo; ba fa'omasinia, ba no hulö namo mbanua ba zinanö.<ref>Faigi 20:2; 16:14–15</ref><br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ono matua si lö tödö, ba no famakuyu namania; ba no taŵa gahe zagö si lö aetu wasosota ndra alawe.<ref>Faigi 10:1</ref><br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Omo ba [[ana'a]], ba no ondröita zatua; ba khö [[Yehowa]] moroi ndra alawe si so fa'aboto ba dödö.<ref>Faigi 18:22</ref><br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Fa'areu andrö, ba abölö wemörö ibe'e; ba si lö mohalöŵö, ba solofo dania.<ref>Faigi 10:4; 23:1</ref><br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Same'e ba dödö [[wikt:oroisa|oroisa]], ba ibe'e ba dödö nosonia; ba si lö mamaigi lalania, ba tekiko.<ref>Faigi 16:17</ref><br>
<span class="anchor" id="17">17</span> '''Si hakhösi tödö si numana, ba khö [[Yehowa]] ibe'e nifalali, ba ya'ia zanulöni khönia fa'ebua dödönia andrö.'''<ref>Faigi 14:31; Sin 41:2–4; Mat 25:40</ref><br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Otu'ö nonou; so na sa wanötöna; ba böi fonumalö dödöu ba wamunu ya'ia.<ref>Efes 6:4</ref><br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Si ono wönutö, ba ibu'a gogauta; na ötenaŵa, ba tedou öbe'e.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Fondrondrongo wamolala tödö, ba tema [[wikt:fanegu|wanegu]], ena'ö atua-tua'ö sa'ae.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Oya ngawalö nikhoi dödö niha; ba nikhoi [[Yehowa]] zofozu.<ref>Faigi 16:9; Yer 10:23</ref><br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Somasi niha, ba fa'ebua dödönia; ba no sökhi zi numana, moroi ba zolau faya.<br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Fangata'ufi [[Yehowa]] andrö, ba tobali fangorifi; möröi ta, lö fa'olofo, lö itörö famakao.<ref>Faigi 14:27</ref><br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Na no irugi wiga tanga zareu; ba tebai na'i ifuli ba mbawania.<ref>Faigi 26:15</ref><br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Na öbago zango'[[wikt:aya|aya]], ba atua-tua zi no owöhö-wöhö; ba na tategu zi so tödö, ba i[[wikt:söndra|söndra]] wa'aboto ba dödö.<ref>Faigi 21:17</ref><br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Samakao amania ba samofanö inania, ba no ono samobörö fa'aila ba fango'[[wikt:aya|aya]].<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Bato wamondrongo [[wikt:fotu|fotu]], ya'ugö onogu, ba wa'elungu, ba wamöhöi famahaö zaboto ba dödö.<ref>Yak 1:22</ref><br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Sasi si lö boto, ba i'o'[[wikt:aya|aya]] huku; ba isowo zi lö atulö bawa zebua horö.<br>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba zango'[[wikt:aya|aya]] andrö, ba no muhönagö mo'e'asiwai [[wikt:fotu|wotu]], ba si manö mbözi-bözi ba hulu zi lö tödö.<ref>Faigi 26:3</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
pre84quywrlagqst5t48yf85q1ehx4e
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/25
4
4953
29870
28065
2026-10-07T08:00:15Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29870
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Orudua niŵa'ö Zelomo ni'ozaragö me luo razo Hisikia ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Niŵa'ö Zelomo göi da'e. Ni'ozaragö zi so khö Hisikia razo mado Yuda andrö.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba [[Lowalangi]], ba fangebua duriania, na ibini'ö hadia ia, ba ba razo niha, ba fangebua duria, na la'alui sibai, na so hadia ia.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Si mane fa'alaŵa mbanua si yaŵa ba si mane fa'abakha danö si tou, si manö göi dödö razo, wa tebai tesöndra.<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Na laheta gakhozila ba wirö, ba [[wikt:mofozu|mofozu]] gama-gama nifazökhi duka gana'a.<br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Nifofanö ba ngai razo zolau si lö sökhi, ba möi fangaro dadaomania wa'atulö.<ref>Faigi 16:12</ref><br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Böi mohokha ndra'ugö föna razo, ba böi bali'ö nahau naha zebua.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Sökhi na lamane khöu: Fa'ese'ö miyaŵa; moroi na tanö tou labe'e ndra'ugö, ba zanehe zalaŵa, si no ö'ila mege.<ref>Luk 4:7–11</ref><br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Böi alio fasoso ndra'ugö; he öwisa sa dania, na no aila ndra'ugö ibe'e awöu?<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Fatunö huhuou khö nawöu, ba böi bokai hadia zi tobini khö nawöu;<ref>Faigi 20:19</ref><br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Fa böi i'ailasi ndra'ugö samondrongo, ba tebai sa'ae döhö duriamö si lö sökhi.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Si mane bua gae balaki ba wiga firö, si manö daroma li ba ginötö.<ref>Faigi 15:23</ref><br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Si mane walewale ana'a ba aya balaki, si manö zame'e lala ba dögi dalinga samondrongo.<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Si mane fa'okafukafu deu si baku, na baŵa wamasi, si manö zinenge si lö faya, ba zamatenge ya'ia; okafukafu dödö zokhö ya'ia ibe'e.<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Si mane lawuo, awö nangi si lö teu, si manö niha sanuno ya'ia ba mbuala, si lö ibe'e.<ref>FetII 2:17</ref><br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Fa'ebolo dödö wangai dödö zanguhuku, ba famatö döla lela si lö fönu.<ref>Faigi 15:1</ref><br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Na ösöndra ŵe ŵani, ba a ndrohu-ndrohu, ena'ö böi töra fa'abuso, fa böi öfuli ö'uta'ö.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Böi asese'ö we'amöi yomo ba nomo nawöu, fa böi aföli ia ndra'ugö ba fa böi fatuwu ndra'ugö khönia.<br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Farökha ba gari ba ono wana satarö niha, si möi sasi sofaya ba khö nawönia.<ref>Faigi 19:5</ref><br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Amaedola mboha si no obou hunö ba amaedola gahe si no fabesu wanötöna ba zi faröi na baŵa wamakao.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Si mane sameta baru na baŵa wa'oafu ba si mane folau asio ba gigimö, si manö zanunö ba zabu tödö.<br>
<span class="anchor" id="21">21</span> '''Na olofo zi fatiu tödö khöu, ba be'e gönia, ba na owökhi dödönia, ba fabadugö khönia nidanö.'''<ref>Rom 12:20; Mat 5:44</ref><br>
<span class="anchor" id="22">22</span> '''Na ömanö, ba ö'owuloi mbo galitö ba högönia, ba [[Yehowa]] zanulöni khöu.'''<br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Angi moroi yöu, ba ifa'aso deu, ba falelalelasa nibini'ö, ba ifobörö wa'abao mbawa.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Sökhi na ba mbumbu nomo yaŵa so ita, moroi na orudu yomo ita ba ndra alawe si fasoso-soso.<ref>Faigi 21:9,19</ref><br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Si mane idanö kafu ba lela si no odufodufo, si manö duria si sökhi, moroi ba danö saröu.<br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Si mane umbu si no olotu ba si mane ba'a nifakuyu, si manö zatulö sangiwa föna zebua horö.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Na abölö oya ta'a ŵe ŵani, ba lö sökhi; ba na ta'alu-alui tödöda zafökhö fangalui, ba ebua döida.<br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Si tebai manaha tödönia, ba no hulö mbanua si no atu'a sanuwö, banua si lö öli.<ref>Faigi 29:11</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
2iaauum01ny64zl66q270xihpdehd7j
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/28
4
4956
29871
28069
2026-10-07T08:00:25Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29871
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Fanegu dödö. Ya'ahowu zangehao bua-buania ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Sebua horö, ba moloi, he ŵa'ae lö solohi, ba satulö, ba sabe'e tödö, si mane ono zingo.<br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba wa lö atulö ba danö ato zalaŵa, ba na so niha si so fa'aboto ba dödö ba fangila watahögö, ba lö tebulö wa'atulö.<br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Niha si no numana ba si no samakao si numana, ba no hulö deu si hanigö hadia ia ba si lö molohe balazo.<br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Sangositengagö [[wikt:oroisa|oroisa]], ba lasuno zebua horö; ba solo'ö [[wikt:oroisa|oroisa]], ba mofönu khöra.<ref>Sin 49:14</ref><br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Niha si lö sökhi, ba lö la'ila hadia zatulö, ba ba zangalui [[Yehowa]], ba ahori aboto ba dödö fefu hadia ia.<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Sökhi zi numana, sanörö lalania, lö sinegu, moroi ba zo'ana'a sanörö lala sabila.<ref>Faigi 19:1</ref><br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Solo'ö [[wikt:oroisa|oroisa]], ba no ono satua-tua; ba si fao-fao ba zolu'a-lu'a, ba no fangaila namania.<ref>Faigi 13:22</ref><br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Sangebua'ö ana'ania ba hare ba ba wabalisö, ba khö zi hakhösi tödö si numana dania ni'ozaragönia.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Si lö mame'e börö dalingania ba wamondrondrongo [[wikt:oroisa|oroisa]], ba ni'ogorofi na'i wangandrönia.<ref>Faigi 21:27</ref><br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Samaelungu sadölö tödö, solohe ba lala si lö sökhi, ba aekhu ba lösu-lösu andrö khönia, ba si lö horö, ba lasöndra zi sökhi.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba dödö zo'ana'a, ba satua-tua ia, ba isöndra dödönia si numana, si so tödö.<br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Na omuso dödö zatulö, ba ebua lakhömi; ba na möi yaŵa zebua horö, ba labini'ö ira niha [bö'ö].<ref>Faigi 11:10,11</ref><br>
<span class="anchor" id="13">13</span> '''Samini'ö horönia, ba si lö fozu; ba sangombakha horönia ba samöhöi, ba falukha wa'ahakhö dödö.'''<ref>Sin 32:3–5; YohI. 1:8,9</ref><br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ya ahowu zi lö mamalö-malö fa'ata'u; ba sangabe'e'ö tödönia, ba göna famakao.<br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Amaedola zingo si ndröndröndröndrö ba amaedola mberua solu'a-lu'a zalaŵa sebua horö, ba niha si numana.<br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Salaŵa si lö tödö, ba si no abölö famalangögö niha! Si ogorofi ana'a si lö atulö, ba anau gölö.<br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Niha si so ba hulu do nibunu, ba no si lö ahono-hono irege mbewe gohokoho; böi tatabigö ia!<ref>MozI 4:14</ref><br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Sanörö lalania lö sinegu, ba no si falukha fangorifi; ba sanörö lala sabila, ba alau lö mudöna-döna.<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Sangahalö, ba fahöna mbalazo isöndra; ba solohi si lö boto, ba no si fahöna fa'anumana dania.<ref>Faigi 6:6–11; 10:4; 12:11</ref><br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Niha solösu lö falimosa, ba no sebua howu-howu; ba khö zaösö ba wangebua ana'a, ba lö zi lö sala.<ref>Ayati 22; Faigi 22:21</ref><br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Na ebua dödö zambuana, ba si lö sökhi; ba so, ba ha sambawa gö mbörö, wa ifazökhi horö niha.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Niha safökhö tödö, ba ida'i-da'i wangebua ana'ania, ba lö aboto ba dödönia wa göna ia fa'ambö dania.<ref>Ayati 20; Faigi 23:4; TimI 6:9</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Sanegu niha sangawuli furi, ba falukha wangandrö saoha gölö, moroi ba zanuno.<br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Si anagöi ira amania inania, wanguma'ö: "Tenga horö", ba no awö zamakiko.<ref>Mat 15:5</ref><br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Sangisö ana'a, ba ifobörö wasosota; ba khö zanötöna khö [[Yehowa]], ba fahöna dania wangokafu dödö.<br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Sanötöna ba dödönia, ba no si lö tödö; ba si no atua-tua wanörö lalania, ba saefa dania.<ref>Faigi 3:5</ref><br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Sanolo si numana, ba lö falukha wa'ambö; ba samalugö hörönia, ba asese te'elifi.<ref>KorII 9:6,9</ref><br>
<span class="anchor" id="28">28</span> Na möi yaŵa zebua horö, ba labini'ö ira niha [bö'ö], ba na tekiko ira, ba tedou wa'ato zatulö.<ref>Faigi 29:2</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
1acrm915f2axg3il3415d00om389v8m
Wikipedia:SN/Amaedola Zelomo/29
4
4957
29872
28071
2026-10-07T08:00:40Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29872
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Lua-lua wa'atulö ba lua-lua wa'atua-tua, ba no fangorifi ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Niha si no asese mutegu ba sabe'e börö du'i, ba i'ozumagö adudu, si lö fangorifi.<ref>Faigi 15:10</ref><br>
<span class="anchor" id="2">2</span> Na tedou wa'ato zatulö, ba omuso dödö niha sato; ba na salaŵa zebua horö, ba mangarö-ngarö zato.<ref>Faigi 11:10</ref><br>
<span class="anchor" id="3">3</span> Somasi fa'atua-tua, ba omuso dödö namania ibe'e; ba sorudu ba zomasi fohorö, ba no sangohori ana'a.<ref>Luk 15:13</ref><br>
<span class="anchor" id="4">4</span> Razo solau satulö, ba i'a'azökhi mbanua; ba sangöhöna beo, ba no samufu.<ref>Yes 32:7</ref><br>
<span class="anchor" id="5">5</span> Sangehangehao linia khö nawönia, wamini tödö, ba no samadölö u'ö föna gahenia.<br>
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba horö niha si lö sökhi, ba no tobini dandraŵa; ba satulö, ba ma'iki ba amuso dödö.<br>
<span class="anchor" id="7">7</span> Satulö tödö, ba isöndra, na lö horö zide-ide; ba ba zebua horö, ba lö falukha wa'aboto ba dödö.<br>
<span class="anchor" id="8">8</span> Sango'aya, ba humola mbanua labe'e; ba satua-tua, ba la'alösi wönu.<br>
<span class="anchor" id="9">9</span> Na so huhuo zatua-tua khö zi lö tödö, ba mofönu da'ö ba ma'iki ba lö falukha wa'ahono.<ref>Mat 11:17</ref><br>
<span class="anchor" id="10">10</span> Niha sange'enge'e, ba fa'udu ba zi lö horö; ba na so zadölö tödö, ba la'alui wamunu da'ö.<br>
<span class="anchor" id="11">11</span> Fefu wa'abao dödönia, ba ifalua baero si lö tödö; ba satua-tua, ba i'alösi ba dödö.<ref>Faigi 25:28; 12:23</ref><br>
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba zalaŵa samondrongo faya, ba oi dozi sebua horö ngoni-ngoni.<br>
<span class="anchor" id="13">13</span> Si numana ba sangebua hare, ba falukha; ba samehaga höröra, darua ira, ba ya'ia [[Yehowa]].<br>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba zalaŵa, sangatulö'ö fanguhuku si numana, ba lö mangiwa dadaoma, irugi zi lö aetu.<ref>Faigi 16:12</ref><br>
<span class="anchor" id="15">15</span> Bözi-bözi ba fanegu, ba ifa'ema wa'atua-tua; ba ono matua, si lö mu'otu'ö, ba möi fangaila ninania.<ref>Ayati 17; Faigi 22:15</ref><br>
<span class="anchor" id="16">16</span> Na tedou wa'ato zebua horö, ba tedou wa'oya golalöŵa, ba anehe dania zatulö, na te'ala ira.<ref>Sin 37:36</ref><br>
<span class="anchor" id="17">17</span> Otu'ö nonou, ba omuso dödöu khönia; owua-wua bakha dödöu ibe'e.<ref>Faigi 23:13</ref><br>
<span class="anchor" id="18">18</span> Na lö fama'ele'ö, ba lö sökhi mbua-bua zato; ba ya ahowu zolo'ö [[wikt:oroisa|oroisa]].<br>
<span class="anchor" id="19">19</span> Taroma li, ba lö möi fangazökhi zawuyu; he meziŵa aboto ba dödönia sa'ae, ba lö i'o'ö.<br>
<span class="anchor" id="20">20</span> Na ö'ila zalio bewe, — ba abölö na'i tadöna-döna ba zi lö tödö, moroi ba zi manö.<ref>Sangomb 5:1,2; Yak 1,19</ref><br>
<span class="anchor" id="21">21</span> Na so zi haogö-haogö manö khö zawuyunia, i'otarai iraono ia, ba tobali famalua zi lö sökhi, ba gafuriata.<br>
<span class="anchor" id="22">22</span> Si ono wönutö, ba ifobörö wasosota; ba ba zalio abao tödö, ba fahöna horö.<ref>Faigi 15:18; 26:21</ref><br>
<span class="anchor" id="23">23</span> Fayaŵasa andrö, ba ihöndrögö tou niha; ba si lö fayaŵasa, ba isöndra zumange.<ref>Mat 23:12; FetI 5:5</ref><br>
<span class="anchor" id="24">24</span> Si manga urakhania sinagö, ba no si lö omasi nosonia; irongo wangelifi, ba lö i'ombakha'ö.<ref>MozIII 5:1</ref><br>
<span class="anchor" id="25">25</span> Fangata'ufi niha, ba tobali tandraŵa; ba sanötöna khö [[Yehowa]], ba ni'orifi.<br>
<span class="anchor" id="26">26</span> Ato zangalui bawa zalaŵa, ba moroi khö [[Yehowa]] wangetu'ö huku niha.<br>
<span class="anchor" id="27">27</span> Solau si lö atulö, ba no ni'ogorofi zatulö tödö; ba sogoro zebua horö zanörö lala sadölö.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmaedolaZelomo}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
eyt7xluk77m61fwnwt110i0n7nffwrz
Wikipedia:SN/Mataio/1
4
4960
29886
28068
2026-10-07T08:03:00Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29886
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Tua Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Sura mböröta [[Yesu]] Keriso,<ref>''Sura mböröta'' eluahania sura nga'ötö. Ngawalö döi niha bakha ba zura nga'ötö andre no lafaudugö wanurania ba lela Nono Niha. Börö da'ö abua khöda wangalui ba Google ngawalö döi andrö. Ba zi so föna, ena'ö aoha khö ndraono zekola mamahaö ba wangosili Zura Ni'amoni'ö, abölö sökhi na tesura döi andrö molo'ö töi si no fagölö la'ila niha. Fangali ba li Niha böi tobali taha-taha ba wangi'ila.</ref> ma'uwu Dawido andrö, ma'uwu [[Aberahamo|Gaberahamo]].
<span class="anchor" id="2">2</span> Iza'aki nono [[Aberahamo|Gaberahamo]], Yakobo nono Giza'aki, Yuda nono Yakobo ba talifusönia andrö. <span class="anchor" id="3">3</span> Feresi nono Yuda ba Sera, ononia khö Damara andrö. Eseromo nono Weresi. Aramo nono Geseromo. <span class="anchor" id="4">4</span> Aminadabi nono Garamo, Na'aso nono Gaminadabi, Salemo nono Na'aso. <span class="anchor" id="5">5</span> Boasi nono Zalemo, ononia khö Rakhaba andrö. Yobedi nono Mboasi, ononia khö Ruti andrö. Iza'i nono Yobedi. <span class="anchor" id="6">6</span> Dawido nono Giza'i, Dawido razo andrö. Selomo nono Dawido, ononia khö wo'omo Guria andrö. <span class="anchor" id="7">7</span> Rehabeamo nono Zelomo. Abia nono Rehabeamo. Asa nono Gabia. Yozafati nono Asa. <span class="anchor" id="8">8</span> Yoramo nono Yozafati. Usia nono Yoramo. <span class="anchor" id="9">9</span> Yotamo nono Usia. Ahasi nono Yotamo. <span class="anchor" id="10">10</span> Hisikia nono Gahasi. Manase nono Hisikia. Amoni nono Manase. <span class="anchor" id="11">11</span> Yosia nono Gamoni. Yekhonia nono Yosia ba talifusönia andrö, me luo tefawu'a ira, me te'ohe ba Mbabilona. <span class="anchor" id="12">12</span> Ba me no [[wikt:aefa|aefa]] tefawu'a ira, me te'ohe ba Mbabilona, ba mo'ono Yekhonia, Selatieli nononia. Serubabeli nono Zelatieli. Abiudi nono Zerubabeli. <span class="anchor" id="13">13</span> Eliaki nono Gabiudi. Asori nono Geliaki. Sadoki nono Gasori. <span class="anchor" id="14">14</span> Akhimi nono Zadoki. Eliudi nono Gakhimi. <span class="anchor" id="15">15</span> Eleasari nono Geliudi. Matana nono Geleasari. Yakobo nono Matana. <span class="anchor" id="16">16</span> Yosefo nono Yakobo, Yosefo fo'omo Maria andrö, ina Yesu, nifotöi Keriso. <span class="anchor" id="17">17</span> Tobali fele öfa nga'ötö fefu, i'otarai [[Aberahamo|Gaberahamo]], irugi Dawido, ba fele öfa nga'ötö i'otarai Dawido, irugi tefawu'a ira, te'ohe ba Mbabilona; ba i'otarai tefawu'a ira, te'ohe ba Mbabilona, irugi Keriso, ba fele öfa nga'ötö zui.
== II. Fa'atumbunia ==
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba si mane wa'atumbu [[Yesu]] [[Keriso]] andrö: Me no ifohu nina Yesu, Maria, Yosefo andrö, me lö sorudu ira na, ba terongo, manabina ia khö Geheha ni'amoni'ö.<ref>Luk 1:26–38</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba iböhöi manö ia mena'ö Yosefo, soniha ya'ia, lö i'ombakha'ö, me niha satulö ia, lö [[wikt:edöna|edöna]] i'ailasi.<ref>MozV 24:1 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba me ifatou-tou tödönia da'ö, ba hiza, oroma khönia [[Mala'ika|mala'ika]] Zo'aya ba wangifi, imane: He Yosefo, ma'uwu Dawido, böi ata'ufi wangai Maria andrö, nihamö; tabina andrö, si so ba dalunia ba no moroi ba Geheha ni'amoni'ö.<ref>Rom 3:1</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba madono ia dania, ono matua, ba öbe'e töi nono andrö Yesu, me '''ya'ia zangefa'ö banuania ba horöra.'''<ref>Luk 1:31; HalZin 4:12; 5:31</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ena'ö itörö niŵa'ö Zo'aya, ni'ombakha'ö zama'ele'ö, andrö si manö da'ö fefu; imane sama'ele'ö andrö:
<span class="anchor" id="23">23</span> Hiza, so dania nono alawe sanabina, ba madono ono matua, ba labe'e töi nono andrö "Emanu'eli", "awöda Lowalangi" geluahania, na la'ali [ba li niha]. <ref>Yes 7:14; TimI 3:16</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba me tokea Yosefo, ba i'o'ö niŵa'ö [[Mala'ika|mala'ika]] Zo'aya andrö khönia, ihalö nihania. <span class="anchor" id="25">25</span> Ba lö orudu ira, irugi madono ia, ono matua, ba ibe'e töi nono Yesu.<ref>Luk 2:7,21</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
oslfw6s9hjhpeljmkngl1h89scpujt8
29914
29886
2026-10-07T08:24:45Z
Slaia
39
29914
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Tua Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Sura mböröta [[Yesu]] Keriso,<ref>''Sura mböröta'' eluahania sura nga'ötö. Ngawalö döi niha bakha ba zura nga'ötö andre no lafaudugö wanurania ba lela Nono Niha. Börö da'ö abua khöda wangalui ba Google ngawalö döi andrö. Ba zi so föna, ena'ö aoha khö ndraono zekola mamahaö ba wangosili Zura Ni'amoni'ö, abölö sökhi na tesura döi andrö molo'ö töi si no fagölö la'ila niha. Fangali ba li Niha böi tobali taha-taha ba wangi'ila.</ref> ma'uwu Dawido andrö, ma'uwu [[Aberahamo|Gaberahamo]].
<span class="anchor" id="2">2</span> Iza'aki nono [[Aberahamo|Gaberahamo]], Yakobo nono Giza'aki, Yuda nono Yakobo ba talifusönia andrö.
<span class="anchor" id="3">3</span> Feresi nono Yuda ba Sera, ononia khö Damara andrö. Eseromo nono Weresi. Aramo nono Geseromo.
<span class="anchor" id="4">4</span> Aminadabi nono Garamo, Na'aso nono Gaminadabi, Salemo nono Na'aso.
<span class="anchor" id="5">5</span> Boasi nono Zalemo, ononia khö Rakhaba andrö. Yobedi nono Mboasi, ononia khö Ruti andrö. Iza'i nono Yobedi.
<span class="anchor" id="6">6</span> Dawido nono Giza'i, Dawido razo andrö. Selomo nono Dawido, ononia khö wo'omo Guria andrö.
<span class="anchor" id="7">7</span> Rehabeamo nono Zelomo. Abia nono Rehabeamo. Asa nono Gabia. Yozafati nono Asa.
<span class="anchor" id="8">8</span> Yoramo nono Yozafati. Usia nono Yoramo.
<span class="anchor" id="9">9</span> Yotamo nono Usia. Ahasi nono Yotamo.
<span class="anchor" id="10">10</span> Hisikia nono Gahasi. Manase nono Hisikia. Amoni nono Manase.
<span class="anchor" id="11">11</span> Yosia nono Gamoni. Yekhonia nono Yosia ba talifusönia andrö, me luo tefawu'a ira, me te'ohe ba Mbabilona.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba me no aefa tefawu'a ira, me te'ohe ba Mbabilona, ba mo'ono Yekhonia, Selatieli nononia. Serubabeli nono Zelatieli. Abiudi nono Zerubabeli.
<span class="anchor" id="13">13</span> Eliaki nono Gabiudi. Asori nono Geliaki. Sadoki nono Gasori.
<span class="anchor" id="14">14</span> Akhimi nono Zadoki. Eliudi nono Gakhimi.
<span class="anchor" id="15">15</span> Eleasari nono Geliudi. Matana nono Geleasari. Yakobo nono Matana.
<span class="anchor" id="16">16</span> Yosefo nono Yakobo, Yosefo fo'omo Maria andrö, ina Yesu, nifotöi Keriso.
<span class="anchor" id="17">17</span> Tobali fele öfa nga'ötö fefu, i'otarai [[Aberahamo|Gaberahamo]], irugi Dawido, ba fele öfa nga'ötö i'otarai Dawido, irugi tefawu'a ira, te'ohe ba Mbabilona; ba i'otarai tefawu'a ira, te'ohe ba Mbabilona, irugi Keriso, ba fele öfa nga'ötö zui.
== II. Fa'atumbunia ==
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba si mane wa'atumbu [[Yesu]] [[Keriso]] andrö: Me no ifohu nina Yesu, Maria, Yosefo andrö, me lö sorudu ira na, ba terongo, manabina ia khö Geheha ni'amoni'ö.<ref>Luk 1:26–38</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba iböhöi manö ia mena'ö Yosefo, soniha ya'ia, lö i'ombakha'ö, me niha satulö ia, lö [[wikt:edöna|edöna]] i'ailasi.<ref>MozV 24:1 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba me ifatou-tou tödönia da'ö, ba hiza, oroma khönia [[Mala'ika|mala'ika]] Zo'aya ba wangifi, imane: He Yosefo, ma'uwu Dawido, böi ata'ufi wangai Maria andrö, nihamö; tabina andrö, si so ba dalunia ba no moroi ba Geheha ni'amoni'ö.<ref>Rom 3:1</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba madono ia dania, ono matua, ba öbe'e töi nono andrö Yesu, me '''ya'ia zangefa'ö banuania ba horöra.'''<ref>Luk 1:31; HalZin 4:12; 5:31</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ena'ö itörö niŵa'ö Zo'aya, ni'ombakha'ö zama'ele'ö, andrö si manö da'ö fefu; imane sama'ele'ö andrö:
<span class="anchor" id="23">23</span> Hiza, so dania nono alawe sanabina, ba madono ono matua, ba labe'e töi nono andrö "Emanu'eli", "awöda Lowalangi" geluahania, na la'ali [ba li niha]. <ref>Yes 7:14; TimI 3:16</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba me tokea Yosefo, ba i'o'ö niŵa'ö [[Mala'ika|mala'ika]] Zo'aya andrö khönia, ihalö nihania. <span class="anchor" id="25">25</span> Ba lö orudu ira, irugi madono ia, ono matua, ba ibe'e töi nono Yesu.<ref>Luk 2:7,21</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
07rw91kvrcj073pgdp47tmvbfjaocwj
Wikipedia:SN/Mataio/2
4
4961
29847
28070
2026-10-07T07:52:10Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29847
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Ere si otarai danö ba gatumbukha luo ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me no tumbu [[Yesu]] ba Mbetilekhema, ba Yudaia, me luo razo Herode andrö, ba hiza gere, moroi ba danö ba gatumbukha, si möi ba Yeruzalema.<ref>Luk 2:4 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Lamane: Hezo razo Niha Yehuda andrö, sawena tumbu? No oroma khöma ndröfinia ba danö ba gatumbukha, ba möiga mangalulu khönia.<ref>MozIV 24:17</ref>
[[Berkas:Brooklyn Museum - The Magi Journeying (Les rois mages en voyage) - James Tissot - overall.jpg|jmpl|Ira ere moroi ba gatumbukha]]
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba me irongo da'ö razo andrö, Herode, ba tobali dödönia ba samba banua manö Yeruzalema, awönia. <span class="anchor" id="4">4</span> Ba ifalukha'ö gere sebua fefu, awö [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] ba niha Yehuda, ba izofu-zofu khöra, hadia niŵa'ö, heza tumbu Keriso.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba lamane khönia da'ö: Ba Mbetilekhema ba Yudaia, si mane sa ba zura zama'ele'ö:<ref>Yoh 7:42</ref> <span class="anchor" id="6">6</span> "Ba ya'ugö, Betilekhema, ba danö mado Yuda, ma'ifu tenga fondrege zide-ide ndra'ugö ba zolohe mado Yuda andrö, me ba khöu i'otarai dania solohe andrö, sokubaloi banuagu andrö Iraono Gizeraeli."<ref>Mikh 5:1</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Awena ifakaoni'ö gere no mege Herode, ibini'ö wamakaoni'ö, ba izofu-zofu sibai khöra, ha mega oroma ndröfi andrö.<ref>Yes 60:1</ref> <span class="anchor" id="8">8</span> Ba ifatenge ira ba Mbetilekhema, imane: Mi'ae'e, mi'alu-alui sibai, heza so nono andrö, ba na no misöndra, ba mi'ombakha'ö khögu, ena'ö möido göi mangalulu khönia.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba me no larongo niŵa'ö razo andrö, ba möi ira, ba hiza ndröfi andrö, ni'ilara ba danö ba gatumbukha, mowaö-waö fönara, irugi tebato ia faudu zi so ono andrö. <span class="anchor" id="10">10</span> Ba me la'ila ndröfi andrö ba omuso sibai dödöra.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba möi ira yomo ba da'ö, ba hiza nono, awö ninania Maria, ba labalöduhini tou danö, mangalulu khönia ba labokai naha gana'ara, mamuala ira khönia, balaki ba kumöyö ba emuri.<ref>Sin 72:10 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba iŵa'ö khöra Lowalangi, ba wangifi, böi lafuli ira khö Herode; ba latörö lala bö'ö, wangawuli ba danöra.
== II. Foloi ba danö Miserayi ==
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba me no mofanö ira, ba hiza [[Mala'ika|mala'ika]] Zo'aya, sangoroma'ö ya'ia khö Yosefo, ba wangifi, imane: Faoso, ohe nono, awö ninania, ba oloi ba danö [[Miserayi]] ba ba da'ö iagö, irege muhededo khöu; i'alui sa dania nono Herode, ba wamakko ya'ia.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba maoso ia, i'ohe nono, awö ninania, ba zi bongi ba isaŵa danö Miserayi. <span class="anchor" id="15">15</span> Ba ba da'ö so ia irugi wa'amate Herode, ena'ö itörö niŵa'ö Zo'aya, ni'ombakha'ö zama'ele'ö andrö, me imane: "No ukaoni nonogu moroi ba danö Miserayi."<ref>Hos 11:1</ref>
== III. Famunu ono ba Mbetilekhema ==
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba me i'ila Herode, no lalimo ia ere andrö ba mofönu sibai ia, ba ifatenge, ifabunu'ö fefu ndraono ba Mbetilekhema ba ba zi fasui fefu, i'otarai zi mendrua fakhe fa'ebua, no malö ba zide-ide moroi andrö, dali wa'ara andrö nizofu-zofunia ba gere andrö.
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba da'ö itörö niŵa'ö Yeremia andrö, sama'ele'ö, me imane: <span class="anchor" id="18">18</span> "No terongo [[wikt:nia:fangarö-ngarö|wangarö-ngarö]] ba Rama, fege-ege, ba fange'esi sabölö-bölö; [[wikt:nia:e'esi|i'e'esi]] nononia Rakhela, ba lö [[wikt:nia:edöna|edöna]] ia larara dödönia, me lö ya'ira sa'ae" <ref>Yer 31:15</ref>
== IV. Fangawuli moroi ba danö Miserayi ==
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba me no mate Herode, ba hiza [[Mala'ika|mala'ika]] Zo'aya, sangoroma'ö ya'ia khö Yosefo, ba wangifi, ba danö Miserayi. <span class="anchor" id="20">20</span> Imane: Faoso, ohe nono, awö ninania ba fuli'ö ba danö Ndraono Gizeraeli, noa sa mate zamunu ono andrö ena'ö.
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba maoso ia, i'ohe nono, awö ninania, ba isaŵa danö Ndraono Gizeraeli. <span class="anchor" id="22">22</span> Ba me irongo, no tobali razo Yudaia Gerikhela'o, fangali namania Herode, ba ata'u ia möi ba da'ö. Ba humede khönia Lowalangi, ba wangifi; ba isaŵa danö Galilaia.
<span class="anchor" id="23">23</span> Möi ia ba mbanua sotöi Nazareta, ena'ö itörö niŵa'ö zama'ele'ö, wa banua [[Nazareta]] dania döinia. <ref>Luk 2:39; Yes 11:1; 53:2; Sakh 6:12</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
17ufyxfbr2fwvj83btjrbrpgnuu6t8g
29905
29847
2026-10-07T08:06:20Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29905
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Ere si otarai danö ba gatumbukha luo ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me no tumbu [[Yesu]] ba Mbetilekhema, ba Yudaia, me luo razo Herode andrö, ba hiza gere, moroi ba danö ba gatumbukha, si möi ba Yeruzalema.<ref>Luk 2:4 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Lamane: Hezo razo Niha Yehuda andrö, sawena tumbu? No oroma khöma ndröfinia ba danö ba gatumbukha, ba möiga mangalulu khönia.<ref>MozIV 24:17</ref>
[[Berkas:Brooklyn Museum - The Magi Journeying (Les rois mages en voyage) - James Tissot - overall.jpg|jmpl|Ira ere moroi ba gatumbukha]]
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba me irongo da'ö razo andrö, Herode, ba tobali dödönia ba samba banua manö Yeruzalema, awönia. <span class="anchor" id="4">4</span> Ba ifalukha'ö gere sebua fefu, awö [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] ba niha Yehuda, ba izofu-zofu khöra, hadia niŵa'ö, heza tumbu Keriso.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba lamane khönia da'ö: Ba Mbetilekhema ba Yudaia, si mane sa ba zura zama'ele'ö:<ref>Yoh 7:42</ref> <span class="anchor" id="6">6</span> "Ba ya'ugö, Betilekhema, ba danö mado Yuda, ma'ifu tenga fondrege zide-ide ndra'ugö ba zolohe mado Yuda andrö, me ba khöu i'otarai dania solohe andrö, sokubaloi banuagu andrö Iraono Gizeraeli."<ref>Mikh 5:1</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Awena ifakaoni'ö gere no mege Herode, ibini'ö wamakaoni'ö, ba izofu-zofu sibai khöra, ha mega oroma ndröfi andrö.<ref>Yes 60:1</ref> <span class="anchor" id="8">8</span> Ba ifatenge ira ba Mbetilekhema, imane: Mi'ae'e, mi'alu-alui sibai, heza so nono andrö, ba na no misöndra, ba mi'ombakha'ö khögu, ena'ö möido göi mangalulu khönia.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba me no larongo niŵa'ö razo andrö, ba möi ira, ba hiza ndröfi andrö, ni'ilara ba danö ba gatumbukha, mowaö-waö fönara, irugi tebato ia faudu zi so ono andrö. <span class="anchor" id="10">10</span> Ba me la'ila ndröfi andrö ba omuso sibai dödöra.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba möi ira yomo ba da'ö, ba hiza nono, awö ninania Maria, ba labalöduhini tou danö, mangalulu khönia ba labokai naha gana'ara, mamuala ira khönia, balaki ba kumöyö ba emuri.<ref>Sin 72:10 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba iŵa'ö khöra Lowalangi, ba wangifi, böi lafuli ira khö Herode; ba latörö lala bö'ö, wangawuli ba danöra.
== II. Foloi ba danö Miserayi ==
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba me no mofanö ira, ba hiza [[Mala'ika|mala'ika]] Zo'aya, sangoroma'ö ya'ia khö Yosefo, ba wangifi, imane: Faoso, ohe nono, awö ninania, ba oloi ba danö [[Miserayi]] ba ba da'ö iagö, irege muhededo khöu; i'alui sa dania nono Herode, ba wamakko ya'ia.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba maoso ia, i'ohe nono, awö ninania, ba zi bongi ba isaŵa danö Miserayi. <span class="anchor" id="15">15</span> Ba ba da'ö so ia irugi wa'amate Herode, ena'ö itörö niŵa'ö Zo'aya, ni'ombakha'ö zama'ele'ö andrö, me imane: "No ukaoni nonogu moroi ba danö Miserayi."<ref>Hos 11:1</ref>
== III. Famunu ono ba Mbetilekhema ==
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba me i'ila Herode, no lalimo ia ere andrö ba mofönu sibai ia, ba ifatenge, ifabunu'ö fefu ndraono ba Mbetilekhema ba ba zi fasui fefu, i'otarai zi mendrua fakhe fa'ebua, no malö ba zide-ide moroi andrö, dali wa'ara andrö nizofu-zofunia ba gere andrö.
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba da'ö itörö niŵa'ö Yeremia andrö, sama'ele'ö, me imane: <span class="anchor" id="18">18</span> "No terongo [[wikt:fangarö-ngarö|wangarö-ngarö]] ba Rama, fege-ege, ba fange'esi sabölö-bölö; [[wikt:e'esi|i'e'esi]] nononia Rakhela, ba lö [[wikt:edöna|edöna]] ia larara dödönia, me lö ya'ira sa'ae" <ref>Yer 31:15</ref>
== IV. Fangawuli moroi ba danö Miserayi ==
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba me no mate Herode, ba hiza [[Mala'ika|mala'ika]] Zo'aya, sangoroma'ö ya'ia khö Yosefo, ba wangifi, ba danö Miserayi. <span class="anchor" id="20">20</span> Imane: Faoso, ohe nono, awö ninania ba fuli'ö ba danö Ndraono Gizeraeli, noa sa mate zamunu ono andrö ena'ö.
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba maoso ia, i'ohe nono, awö ninania, ba isaŵa danö Ndraono Gizeraeli. <span class="anchor" id="22">22</span> Ba me irongo, no tobali razo Yudaia Gerikhela'o, fangali namania Herode, ba ata'u ia möi ba da'ö. Ba humede khönia Lowalangi, ba wangifi; ba isaŵa danö Galilaia.
<span class="anchor" id="23">23</span> Möi ia ba mbanua sotöi Nazareta, ena'ö itörö niŵa'ö zama'ele'ö, wa banua [[Nazareta]] dania döinia. <ref>Luk 2:39; Yes 11:1; 53:2; Sakh 6:12</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
hn4kxaywubcaw3yfdap4rt97qazvror
Wikipedia:SN/Mataio/3
4
4962
29852
28072
2026-10-07T07:53:00Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29852
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Yohane samayagö idanö ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me luo da'ö,<ref>Ayati 1–12: Mar 1:1–8; Luk 3:1–20; Yoh 1:6–28</ref> ba so Yohane andrö, [[Famayagö-idanö|samayagö idanö]], mangombakha ia ba danö si mate, ba Yudaia, imane: <span class="anchor" id="2">2</span> '''Mifalalini gera-erami, noa sa'ae ahatö mbanua zorugo andrö.'''<ref>Faigi 4:17</ref> <span class="anchor" id="3">3</span> Da'ö sa niŵa'ö Yesaya, sama'ele'ö andrö, me imane: "So li zi'ao ba danö si mate, imane: Mihaogö lala Zo'aya, mifadaya lalania. <ref>Yes 40:3</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba baru Yohane andrö, ba bu gondra ba uli [[Saŵi|zaŵi]] mböbö talu, ba önia, ba tamo, awö [[wikt:nia:ŵe ŵani|ŵe ŵani]] ba gatua. <ref>Luk 1:15; SalII 1:8</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba möi baero khönia mbanua [[Yeruzalema]] ba banua Yudaia andrö, fefu, awö mbanua si fatambai Yoridano, fefu. <span class="anchor" id="6">6</span> Ba lafabayagö'ö idanö ira khönia ba Yoridano ba la'ombakha'ö horöra. <ref>HalZin 19:3,4</ref>
== II. Fangombakhania ==
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba me i'ila, ato zi möi khönia [[Farizaio|farizaio]] ba [[Sadukaio|sadukaio]], nibayagö idanö, ba imane khöra: He ya'ami, ono gulö! ha niha zangoroma'ö khömi lala wangefa ba wönu andrö dania? <ref>Faigi 12:34; 23:33</ref> <span class="anchor" id="8">8</span> Mi'a'asogö sa'ae mbua-bua, si nangea bua-bua wamalalini era-era. <span class="anchor" id="9">9</span> Böi miwai, tola miŵa'ö tödömi: Furugöma [[Aberahamo|Gaberahamo]]; uŵa'ö sa khömi, i'ila Lowalangi, ibali'ö ma'uwu [[Aberahamo|Gaberahamo]] gara andre.<ref>Yoh 8:33 b.t.</ref> <span class="anchor" id="10">10</span> Ba no mufaudugö wato ba ŵa'a geu, ba fefu döla geu sa'ae, si lö bua si sökhi, ba la'obö ba latibo'ö ba galitö.<ref>Faigi 7:19; Yoh 15:6</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ya'odo, ba idanö ubayagö khömi, ba wamalalini era-era, ba si so furigu dania, ba sabölö moroi khögu; ambö solohe badagahenia ndra'odo, ba Eheha ni'amoni'ö ba alitö ibayagö khömi da'ö.<ref>HalZin 13:24,25; 2:3,4; Yes 4:4</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> So ba dangania dörinia ba ihaogö golayama [[wikt:nia:basitö|mbasitö]] khönia ba ulitö, ba ifa'anö ba halasa ba adaya andrö, ba itunu ba galitö si lö mate-mate.
== III. Tebayagö idanö Yesu ==
[[Berkas:Francesco Albani - Baptism of Christ.jpg|jmpl|Gambara '''Famayagö idanö Yesu''' nigambaraini '''Francesco Albani''' (ngaotu ndröfia si-17) nibe'e töi ]]
<span class="anchor" id="13">13</span> Me luo da'ö so Yesu,<ref>Ayati 13–17: Mar 1:9–11; Luk 3:21,22; Yoh 1:31–34</ref> i'otarai Galilaia, isaŵa Yoridano, khö Yohane, ba wamabayagö'ö idanö ya'ia khönia.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba [[wikt:nia:tenaŵa|itenaŵa]] ia Yohane, imane: Moguna sa khögu tebayagö idanö ndra'o khöu, ba möi ndra'ugö khögu?
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba itema linia Yesu, imane khönia: Lau manö ua; si manö sa zi nangea khöda, ba wolo'ö satulö andrö, hadia ia fefu.
<span class="anchor" id="16">16</span> Awena [[wikt:nia:tehe|itehe]] khönia.
Ba me no mubayagö idanö Yesu, ba i'anema'ö möi miyaŵa moroi ba nidanö; ba hiza, tebokai mbanua si yaŵa, ba i'ila Geheha Lowalangi, si möi mitou, hulö marafadi, we'amöi khönia. <span class="anchor" id="17">17</span> Ba hiza li, si otarai zorugo, imane: '''Onogu da'ö, ono omasiö, wa'omasigu.'''<ref>Yes 11:2; 42:1; Faigi 17:5; Luk 9:25; FetII 1:17</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
jh1nspv3uafg8pyd9i2pqldhio32529
29890
29852
2026-10-07T08:03:40Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29890
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Yohane samayagö idanö ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me luo da'ö,<ref>Ayati 1–12: Mar 1:1–8; Luk 3:1–20; Yoh 1:6–28</ref> ba so Yohane andrö, [[Famayagö-idanö|samayagö idanö]], mangombakha ia ba danö si mate, ba Yudaia, imane: <span class="anchor" id="2">2</span> '''Mifalalini gera-erami, noa sa'ae ahatö mbanua zorugo andrö.'''<ref>Faigi 4:17</ref> <span class="anchor" id="3">3</span> Da'ö sa niŵa'ö Yesaya, sama'ele'ö andrö, me imane: "So li zi'ao ba danö si mate, imane: Mihaogö lala Zo'aya, mifadaya lalania. <ref>Yes 40:3</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba baru Yohane andrö, ba bu gondra ba uli [[Saŵi|zaŵi]] mböbö talu, ba önia, ba tamo, awö [[wikt:ŵe ŵani|ŵe ŵani]] ba gatua. <ref>Luk 1:15; SalII 1:8</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba möi baero khönia mbanua [[Yeruzalema]] ba banua Yudaia andrö, fefu, awö mbanua si fatambai Yoridano, fefu. <span class="anchor" id="6">6</span> Ba lafabayagö'ö idanö ira khönia ba Yoridano ba la'ombakha'ö horöra. <ref>HalZin 19:3,4</ref>
== II. Fangombakhania ==
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba me i'ila, ato zi möi khönia [[Farizaio|farizaio]] ba [[Sadukaio|sadukaio]], nibayagö idanö, ba imane khöra: He ya'ami, ono gulö! ha niha zangoroma'ö khömi lala wangefa ba wönu andrö dania? <ref>Faigi 12:34; 23:33</ref> <span class="anchor" id="8">8</span> Mi'a'asogö sa'ae mbua-bua, si nangea bua-bua wamalalini era-era. <span class="anchor" id="9">9</span> Böi miwai, tola miŵa'ö tödömi: Furugöma [[Aberahamo|Gaberahamo]]; uŵa'ö sa khömi, i'ila Lowalangi, ibali'ö ma'uwu [[Aberahamo|Gaberahamo]] gara andre.<ref>Yoh 8:33 b.t.</ref> <span class="anchor" id="10">10</span> Ba no mufaudugö wato ba ŵa'a geu, ba fefu döla geu sa'ae, si lö bua si sökhi, ba la'obö ba latibo'ö ba galitö.<ref>Faigi 7:19; Yoh 15:6</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ya'odo, ba idanö ubayagö khömi, ba wamalalini era-era, ba si so furigu dania, ba sabölö moroi khögu; ambö solohe badagahenia ndra'odo, ba Eheha ni'amoni'ö ba alitö ibayagö khömi da'ö.<ref>HalZin 13:24,25; 2:3,4; Yes 4:4</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> So ba dangania dörinia ba ihaogö golayama [[wikt:basitö|mbasitö]] khönia ba ulitö, ba ifa'anö ba halasa ba adaya andrö, ba itunu ba galitö si lö mate-mate.
== III. Tebayagö idanö Yesu ==
[[Berkas:Francesco Albani - Baptism of Christ.jpg|jmpl|Gambara '''Famayagö idanö Yesu''' nigambaraini '''Francesco Albani''' (ngaotu ndröfia si-17) nibe'e töi ]]
<span class="anchor" id="13">13</span> Me luo da'ö so Yesu,<ref>Ayati 13–17: Mar 1:9–11; Luk 3:21,22; Yoh 1:31–34</ref> i'otarai Galilaia, isaŵa Yoridano, khö Yohane, ba wamabayagö'ö idanö ya'ia khönia.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba [[wikt:tenaŵa|itenaŵa]] ia Yohane, imane: Moguna sa khögu tebayagö idanö ndra'o khöu, ba möi ndra'ugö khögu?
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba itema linia Yesu, imane khönia: Lau manö ua; si manö sa zi nangea khöda, ba wolo'ö satulö andrö, hadia ia fefu.
<span class="anchor" id="16">16</span> Awena [[wikt:tehe|itehe]] khönia.
Ba me no mubayagö idanö Yesu, ba i'anema'ö möi miyaŵa moroi ba nidanö; ba hiza, tebokai mbanua si yaŵa, ba i'ila Geheha Lowalangi, si möi mitou, hulö marafadi, we'amöi khönia. <span class="anchor" id="17">17</span> Ba hiza li, si otarai zorugo, imane: '''Onogu da'ö, ono omasiö, wa'omasigu.'''<ref>Yes 11:2; 42:1; Faigi 17:5; Luk 9:25; FetII 1:17</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
taj9cvo8jkiafi6d1ojoval9h3bl0fj
Wikipedia:SN/Mataio/4
4
4963
29892
28074
2026-10-07T08:04:00Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29892
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Itandraigö Yesu afökha ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Aefa da'ö,<ref>Ayati 1–11: Mar 1:12,13; Luk 4:1–13</ref> ba i'ohe ba [[Tanö si mate|danö si mate]] [[Yesu]] Eheha, ena'ö itandraigö ia Afökha.<ref>Heb 4:15; MozI 3</ref> <span class="anchor" id="2">2</span> Ba me lö si manga ia, öfa wulu wongi wa'ara, ba olofo ia, me [[wikt:aefa|aefa]] da'ö.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba möi khönia zanandraigö andrö, imane khönia: Na ono [[Lowalangi]] ndra'ugö, ba ŵa'ö, ena'ö tobali roti gara andre.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba itema linia, imane: "Tenga ha ba gönia auri niha, ba ngawalö li fefu, si otarai mbawa Lowalangi, auri ia". <ref>MozV 8:3</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba i'ohe ia ba mbanua ni'amoni'ö andrö Afökha, ba mbumbu gosali ifa'aso. <span class="anchor" id="6">6</span> Ba imane khönia: Na ono [[Lowalangi]] ndra'ugö, ba tibo'ögö tou, noa sa so ba zura: "Iŵa'ö ba [[Mala'ika|mala'ika]] andrö khönia dania, ba khömö andrö, ba lataya tangara ndra'ugö, fa lö manendre gaheu ba gara."<ref>Sin 91:11 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Imane khönia Yesu: So göi ba zura: "Böi tandraigö Zo'aya, Lowalangiu." <ref>MozV 6:16</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba i'ohe zui ia Afökha, ifasao ba hili salaŵa sibai, i'oroma'ö khönia mbanua ba guli danö fefu, awö lakhöminia, <span class="anchor" id="9">9</span> ba imane khönia: Ahori ube'e khöu da'ö, na ötuhi danö, ba wangalulu khögu.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba imane khönia Yesu: Beta'ögö Satana! Noa sa so ba zura: "khö Zo'aya, Lowalangiu, mangalulu ndra'ugö ba ha ya'ia öfosumange". <ref>MozV 6:13; Fam 22:8,9</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Awena iröi ia Afökha, ba hiza, ba la ondrasi ia mala'ika, möi ira ngoni-ngoninia.<ref>Heb 1:14</ref>
== II. Möi ba Galilaia Yesu ==
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba me irongo Yesu,<ref>Ayati 12–17: Mar 1:14,15; Luk 4:14,15</ref> no tekuru Yohane, ba ifuli ia ba Galilaia.<ref>Faigi 14:3; Luk 4:14,15</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba [[wikt:heta|iheta]] ia ba Nazareta, möi ia fatewu ba Gafanauma, ba zinga [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] nidanö andrö, ba danö mado Nafetali, ba ngai mado Zebuloni.<ref>Luk 4:16–31</ref> <span class="anchor" id="14">14</span> Ena'ö itörö niŵa'ö Yesaya, sama'ele'ö andrö, me imane: <span class="anchor" id="15">15</span> "Tanö Ndraono Zebuloni ba tanö Ndraono Nafetali, tanö ba zinga mbaŵa, [[wikt:yefo|yefo]] Yoridano. [[Galilaia]] niha baero andrö, niha andrö, <span class="anchor" id="16">16</span> sidadao ba zogömi-gömi, ba no la'ila haga sebua, ba no tumbu haga ba zidadao ba danö wa'amate ba ba lumö wa'amate."<ref>Yes 9:1,2</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> I'otarai da'ö, ba ibörötaigö mangombakha Yesu, imane: '''Mifalalini gera-erami, noa sa'ae ahatö mbanua zorugo andrö!'''<ref>Faigi 3:2</ref>
== III. Ikaoni nifahaönia si föföna andrö ==
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba me mowaö-waö ia ba zinga [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] [[Galilaia]] andrö,<ref>Ayati 18–22: Mar 1:16–20; Luk 5:1–11</ref> ba i'ila niha, si fatalifusö, Simoni, nifotöi [[Fetero]] ba Andrea talifusönia, lalau [[wikt:kiri|giri]] ba mbaŵa, me no tuka [[wikt:kiri|giri]] ira.<ref>Yoh 1:35 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba imane khöra: Mi'o'ö ndra'o, ba ubali'ö sama'u'u niha ami.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba i'anema'ö laröi giri, ba la'o'ö ia. <ref>Faigi 19:27</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba me mofanö ia ba da'ö, ba i'ila danö bö'ö, darua zui, si fatalifusö göi, Yakobo, ono Zebedaio ba Yohane, talifusönia, no so ba dundraha, awö namara Sebedaio, mamönö kirira. Ba humede ia khöra.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba la'anema'ö laröi dundraha, awö namara, ba la'o'ö ia.
== IV. Mamahaö ia ba mamadöhö fökhö ==
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba itöröi danö [[Galilaia]] ma'afefu, mamahaö ia ba zekola khöra ba manuriagö turia somuso dödö, turia mbanua [[Lowalangi]] andrö, ba ifadöhö ngawalö wökhö fefu, awö ngawalö wa'atebai, ba niha. <ref>Faigi 9:35; HalZin 10:38</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba humöngö duriania ba danö Ziria ma'asagörö. Ba la'ohe khönia fefu zofökhö, hadia ia ngawalö wökhö, ma hadia ia zafökhö khöra, awö zobekhu, awö zaniri, awö zi no mate dambai, ba ifadöhö.<ref>Mar 3:7 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba ato zolo'ö ya'ia banua Galilaia, ba si fulu banua, ba banua Yeruzalema, ba banua Yudaia, ba banua [[wikt:yefo|yefo]] Yoridano andrö.<ref>Luk 6:17 b.t.</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
bxqxdaih7836y2npk1yqp4vquviqjsy
Wikipedia:SN/Mataio/5
4
4964
29853
28076
2026-10-07T07:53:10Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29853
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Famahowu'ö zi sökhi bua-bua ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me i'ila niha sato andrö, ba möi ia ba hili, ba me no mudadao ia, ba la'ondrasi ia nifahaönia.<ref>Faza 5–7: faigi göi Luk 6:20–49</ref> <span class="anchor" id="2">2</span> Ba ibörötaigö fahuhuo, ifahaö ira, imane:
<span class="anchor" id="3">3</span> '''Ya'ahowu zi numana tödö, me khöra mbanua zorugo andrö.'''<ref>Luk 6:20; Yes 57:15</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> '''Ya'ahowu zebolo tödö, me ya'ira zokhö uli danö dania.'''<ref>Sin 126:5; KorII 7:10</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> '''Ya'ahowu zabu tödö, me ya'ira nirara tödö dania.'''<ref>Sin 37:11</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> '''Ya'ahowu zolofo ba sowökhi tödö fa'atulö dödö andrö, me ya'ira ni'abusoi'ö dania.'''<ref>Luk 6:21; Yoh 6:35</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> '''Ya'ahowu zahakhö tödö, me ya'ira nihakhösi tödö dania.'''<ref>Faigi 25:35 b.t.; Luk 6:36; Yak 2:13</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> '''Ya'ahowu zohau-hau tödö, me ya'ira zangila [[Lowalangi]] dania.'''<ref>Sin 24:3–5; YohI 3:2,3</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> '''Ya'ahowu zangatulö'ö niha, me ya'ira nofotöi ono [[Lowalangi]] dania.'''<ref>Heb 12:14</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> '''Ya'ahowu nigohi ba wa'atulö dödö andrö, me khöra dania mbanua zorugo andrö.'''<ref>FetI 3:14</ref>
[[Berkas:Bloch-SermonOnTheMount.jpg|jmpl|Huhuo [[Yesu]] ba Hili]]
<span class="anchor" id="11">11</span> Ya'ahowu ami, na la'o'aya ami niha, ba na lagohi ami, ba na siŵa mbalö [[wikt:nia:böbögö|laböbögö]] khömi si lö sökhi, na börö ndra'o.<ref>Luk 6:22,23; FetI 4:14</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> Mi'omusoi'ö dödömi ba mi'owua-wua'ö dödömi, me ebua luomi ba zorugo. No si manö göi ira, wolohi sama'ele'ö andrö, fönami.<ref>Yak 5:10; HalZin 7:52</ref>
== II. Famarou tödö nifahaö ==
<span class="anchor" id="13">13</span> Ya'ami nasio ba guli danö. Ba na taya wa'asi-asi nasio, ba ha labe'e fangasi-ngasinia? Lö gunania sa'ae, hatö fanibo ya'ia, fa lahundra-hundra niha.<ref>Mar 9:50; Luk 14:34–35</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ya'ami haga ba niha ba guli danö. Tebai tobini mbanua, si so ba hili yaŵa.<ref>Fil 2:15</ref> <span class="anchor" id="15">15</span> Lö'ö göi tatunu wandru ba tabalugö tumba yöu, tabe'e yaŵa ba naha wandru, ba ihagaini hadia ia, khöra fefu, si so yomo.<ref>Mar 4:21; Luk 11:33</ref> <span class="anchor" id="16">16</span> Yasimanö hagami andrö, yahumaga ba niha, ena'ö la'ila mbua-buami andrö, si sökhi, ba ena'ö lasuno Namami andrö, si so ba zorugo.<ref>FetI 2:12</ref>
== III. Famobawa lala satulö ==
<span class="anchor" id="17">17</span> Böi miŵa'ö tödömi, ba wowu'ai oroisa, awö zura zama'ele'ö andrö, möi ndra'o; tenga ba wowu'ai, ba wolo'ö [[wikt:nia:oroisa|oroisa]] möi ndra'o. <ref>Rom 3:31</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Si ndruhu sa niŵa'ögu khömi, irugi [[wikt:nia:adudu|adudu]] mbanua si yaŵa, awö danö, ba lö awu'a zambua dandra zura andrö, ba he si sambua niti, ba [[wikt:nia:oroisa|goroisa]] andrö, irege no ahori itörö.<ref>Yes 40:8; Luk 16:17</ref> <span class="anchor" id="19">19</span> Andrö, na so zowu'ai [[wikt:nia:oroisa|oroisa]] sambalö, fondrege zide-ide, ba na imanö wamahaö niha, da'ö nifotöi fondrege zide-ide ba mbanua zorugo andrö. Ba na so zolo'ö ya'ia, ba na [[wikt:nia:samahaö|samahaö]] niha ia, da'ö nifotöi sebua ba mbanua zorugo.<ref>Yak 2:10; Dan 12:3</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Uŵa ö sa khömi, na lö aröu tohude wa'atulö dödömi, moroi ba wa'atulö dödö [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] andrö, ba moroi ba wa'atulö dödö [[Farizaio|Farizaio]] andrö, ba tebai möi ami ba mbanua zorugo andrö.<ref>Faigi 23:2 b.t.; Luk 18:11–12</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> No mirongo, wa no muŵa'ö khö ndra tua: Böi ange'e; ba na so zange'e, ba göna ia huku. <ref>MozII 20:13; 21:12</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ba ya'o, ba uŵa'ö khömi: Fefu, ha niha zofönu khö dalifusönia, ba si göna huku; ba sanguma'ö khö dalifusönia: "sowöhö mowa ndra'ugö", ba nihuku ba rafe sebua andrö, ba sanguma'ö "sowöhö ndra'ugö", ba si göna narako alitö.<ref>YohI 3:15</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Andrö, na öbe'e game'elau ba naha wame'e sumange, ba na itörö tödöu ba da'ö so hadia ia zinegu dalifusöu khöu,<ref>Mar 11:25</ref> <span class="anchor" id="24">24</span> ba röi ba da'ö game'elau föna naha wame'e sumange, ba ae ua, ba atulö'ö ndra'ugö khö dalifusöu, ba awena öfuli'ö, ba öbe'e game'elau andrö.<ref>Faigi 6:14</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ta'i-ta'i folo'ö khö zi fa'udu khöu, fatua so ami ba lala, fa lö ibe'e ba danga zanguhuku andrö ndra'ugö si fa'udu khöu andrö, ba ibe'e ba danga wazuri ndra'ugö sanguhuku ba tebe'e ba gurunga ndra'ugö.<ref>Faigi 18:34–35; Luk 12:58–59</ref> <span class="anchor" id="26">26</span> Si ndruhu niŵa'ögu khöu, lö aefa'ö ba da'ö, na tosai zi sakefe ömöu, si lö mubu'a.
<span class="anchor" id="27">27</span> No mirongo, wa no muŵa'ö: Böi ohorö! <ref>MozII 20:14</ref> <span class="anchor" id="28">28</span> Ba ya'o, ba uŵa'ö, khömi: Dozi, ha niha zamaigi ira alawe, wangisö ya'ia, ba no ihoröni tödönia.<ref>Yob 31:1</ref>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba na i'alani ndra'ugö höröu kambölö, ba tema koe ia ba tibo'ö. Mohare'ö sa ba da'ö, na [[wikt:nia:tekiko|tekiko]] ndroto-ndrotou zambua, moroi tetibo ba narako mbotou ma'asambua.<ref>Faigi 18:9; Mar 9:47; Gal 5:24</ref>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba na i'alani ndra'ugö tangau kambölö, ba tema eŵa ia ba tibo'ö. Mohare'ö sa ba da'ö, na [[wikt:nia:tekiko|tekiko]] ndroto-ndrotou zambua moroi tetibo ba narako mbotou ma'asambua.<ref>Faigi 18:8; Mar 9:43</ref>
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba no muŵa'ö: "Na so zangefa'ö ngambatönia ba yamube'e khönia zura wangefa'ö".<ref>Mat 19:3–9; MozV 24</ref> <span class="anchor" id="32">32</span> Ba ya'o, uŵa'ö khömi: Dozi, ha niha zangefa'ö ngambatönia, na tenga horö mbörö, ba samohorö ngambatönia da'ö, ba sangowalu ni'efa'ö, ba sohorö.<ref>Luk 16:18; KorI 7:11</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> No mirongo göi, wa no muŵa'ö khö ndra tua: "Böi ae ba hölu, na si lö duhu, ba ötörö khö Zo'aya ba zi möi'ö ba hölu".<ref>MozIII 19:12; MozIV 30:37</ref> <span class="anchor" id="34">34</span> Ba ya'o, ba uŵa'ö khömi: Böi manö mi'ae ba hölu. Böi mibe'e hölu mbanua si yaŵa, me no dadaoma Lowalangi.<ref>Yes 66:1; Faigi 23:16 b.t.</ref> <span class="anchor" id="35">35</span> Ba böi göi tanö, me no dane-dane gahenia, ba böi göi [[Yeruzalema]] andrö, me no banua razo sebua.<ref>Sin 48:3</ref> <span class="anchor" id="36">36</span> Böi göi be'e hölu högöu, me sara mbu lö ö'ila ö'afusi'ö ba lö ö'ila ö'aitöni.
<span class="anchor" id="37">37</span> Da'ö wehedemi: ya'ia, na ya'ia! ba: lö'ö, na lö'ö! Ba moroi ba Gafökha zi töra da'ö.<ref>Yak 5:12</ref>
<span class="anchor" id="38">38</span> No mirongo, wa no muŵa'ö: "Hörö fangali hörö ba ifö fangali nifö."<ref>MozII 21:23–24</ref> <span class="anchor" id="39">39</span> Ba ya'o, ba uŵa'ö khömi: Böi milaŵa zi lö sökhi andrö. Ba na so zamalisi bo'ömö kambölö, ba oro'ö khönia zi tambai göi.<ref>Luk 6:29; Amaed 24:29</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba na so zangadugö ya'ugö, ba wangai barumö, ba lulu khönia lembe göi.<ref>KorI 6:7</ref>
<span class="anchor" id="41">41</span> Ba na so zamorege khöu, ba wolohe ya'ugö awönia ba lala zi saza fa'aröu, ba ae awönia zi dua za.
<span class="anchor" id="42">42</span> Be'e ba zangandrö khöu, ba böi erogö, na so zamalali khöu hadia ia.<ref>MozV 15:7 b.t.; Luk 6:30,34</ref>
<span class="anchor" id="43">43</span> No mirongo, wa no muŵa'ö: "Omasi'ö zahatö khöu, ba yafatiu dödöu ba zi fatiu tödö khöu." <ref>MozIII 19:18; 23:3 b.t.</ref> <span class="anchor" id="44">44</span> Ba ya'o, ba uŵa'ö khömi: Mi'omasi'ö zi fatiu tödö khömi ba mi'angandrö, salahi zolohi ya'ami;<ref>Amaed 25:21–22; Luk 6:27 b.t.; Luk 23:34; HalZin 7:60; FetI 3:9; Rom 12:14–20</ref> <span class="anchor" id="45">45</span> ena'ö tobali ono Namami andrö, si so ba zorugo, ami, me ifatumbu'ö luonia andrö ba zi lö sökhi ba ba zi sökhi, ba teu andrö khönia, ba ibe'e ba zatulö ba ba zi lö atulö.<ref>Luk 6:35; Efes 5:1</ref>
<span class="anchor" id="46">46</span> Na mi'omasi'ö sa zomasi ya'ami, ba hadia luomi? Tenga lamanö göi [[Sanema beo|sanema beo]] andrö?<ref>Luk 6:32</ref> <span class="anchor" id="47">47</span> Ba na ha talifusömi mi'owai, ba hadia zi sökhi nilaumi? Tenga lamanö göi niha baero?
<span class="anchor" id="48">48</span> '''Andrö yamo'ahonoa ami, si mane fa'amo'ahonoa Namami andrö ba zorugo.'''<ref>Luk 6:36; Kol 3:15</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
k0ouko80hct5kndf7fg0ehgqpjpfboj
29895
29853
2026-10-07T08:04:40Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29895
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Famahowu'ö zi sökhi bua-bua ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me i'ila niha sato andrö, ba möi ia ba hili, ba me no mudadao ia, ba la'ondrasi ia nifahaönia.<ref>Faza 5–7: faigi göi Luk 6:20–49</ref> <span class="anchor" id="2">2</span> Ba ibörötaigö fahuhuo, ifahaö ira, imane:
<span class="anchor" id="3">3</span> '''Ya'ahowu zi numana tödö, me khöra mbanua zorugo andrö.'''<ref>Luk 6:20; Yes 57:15</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> '''Ya'ahowu zebolo tödö, me ya'ira zokhö uli danö dania.'''<ref>Sin 126:5; KorII 7:10</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> '''Ya'ahowu zabu tödö, me ya'ira nirara tödö dania.'''<ref>Sin 37:11</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> '''Ya'ahowu zolofo ba sowökhi tödö fa'atulö dödö andrö, me ya'ira ni'abusoi'ö dania.'''<ref>Luk 6:21; Yoh 6:35</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> '''Ya'ahowu zahakhö tödö, me ya'ira nihakhösi tödö dania.'''<ref>Faigi 25:35 b.t.; Luk 6:36; Yak 2:13</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> '''Ya'ahowu zohau-hau tödö, me ya'ira zangila [[Lowalangi]] dania.'''<ref>Sin 24:3–5; YohI 3:2,3</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> '''Ya'ahowu zangatulö'ö niha, me ya'ira nofotöi ono [[Lowalangi]] dania.'''<ref>Heb 12:14</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> '''Ya'ahowu nigohi ba wa'atulö dödö andrö, me khöra dania mbanua zorugo andrö.'''<ref>FetI 3:14</ref>
[[Berkas:Bloch-SermonOnTheMount.jpg|jmpl|Huhuo [[Yesu]] ba Hili]]
<span class="anchor" id="11">11</span> Ya'ahowu ami, na la'o'aya ami niha, ba na lagohi ami, ba na siŵa mbalö [[wikt:böbögö|laböbögö]] khömi si lö sökhi, na börö ndra'o.<ref>Luk 6:22,23; FetI 4:14</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> Mi'omusoi'ö dödömi ba mi'owua-wua'ö dödömi, me ebua luomi ba zorugo. No si manö göi ira, wolohi sama'ele'ö andrö, fönami.<ref>Yak 5:10; HalZin 7:52</ref>
== II. Famarou tödö nifahaö ==
<span class="anchor" id="13">13</span> Ya'ami nasio ba guli danö. Ba na taya wa'asi-asi nasio, ba ha labe'e fangasi-ngasinia? Lö gunania sa'ae, hatö fanibo ya'ia, fa lahundra-hundra niha.<ref>Mar 9:50; Luk 14:34–35</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ya'ami haga ba niha ba guli danö. Tebai tobini mbanua, si so ba hili yaŵa.<ref>Fil 2:15</ref> <span class="anchor" id="15">15</span> Lö'ö göi tatunu wandru ba tabalugö tumba yöu, tabe'e yaŵa ba naha wandru, ba ihagaini hadia ia, khöra fefu, si so yomo.<ref>Mar 4:21; Luk 11:33</ref> <span class="anchor" id="16">16</span> Yasimanö hagami andrö, yahumaga ba niha, ena'ö la'ila mbua-buami andrö, si sökhi, ba ena'ö lasuno Namami andrö, si so ba zorugo.<ref>FetI 2:12</ref>
== III. Famobawa lala satulö ==
<span class="anchor" id="17">17</span> Böi miŵa'ö tödömi, ba wowu'ai oroisa, awö zura zama'ele'ö andrö, möi ndra'o; tenga ba wowu'ai, ba wolo'ö [[wikt:oroisa|oroisa]] möi ndra'o. <ref>Rom 3:31</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Si ndruhu sa niŵa'ögu khömi, irugi [[wikt:adudu|adudu]] mbanua si yaŵa, awö danö, ba lö awu'a zambua dandra zura andrö, ba he si sambua niti, ba [[wikt:oroisa|goroisa]] andrö, irege no ahori itörö.<ref>Yes 40:8; Luk 16:17</ref> <span class="anchor" id="19">19</span> Andrö, na so zowu'ai [[wikt:oroisa|oroisa]] sambalö, fondrege zide-ide, ba na imanö wamahaö niha, da'ö nifotöi fondrege zide-ide ba mbanua zorugo andrö. Ba na so zolo'ö ya'ia, ba na [[wikt:samahaö|samahaö]] niha ia, da'ö nifotöi sebua ba mbanua zorugo.<ref>Yak 2:10; Dan 12:3</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Uŵa ö sa khömi, na lö aröu tohude wa'atulö dödömi, moroi ba wa'atulö dödö [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] andrö, ba moroi ba wa'atulö dödö [[Farizaio|Farizaio]] andrö, ba tebai möi ami ba mbanua zorugo andrö.<ref>Faigi 23:2 b.t.; Luk 18:11–12</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> No mirongo, wa no muŵa'ö khö ndra tua: Böi ange'e; ba na so zange'e, ba göna ia huku. <ref>MozII 20:13; 21:12</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ba ya'o, ba uŵa'ö khömi: Fefu, ha niha zofönu khö dalifusönia, ba si göna huku; ba sanguma'ö khö dalifusönia: "sowöhö mowa ndra'ugö", ba nihuku ba rafe sebua andrö, ba sanguma'ö "sowöhö ndra'ugö", ba si göna narako alitö.<ref>YohI 3:15</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Andrö, na öbe'e game'elau ba naha wame'e sumange, ba na itörö tödöu ba da'ö so hadia ia zinegu dalifusöu khöu,<ref>Mar 11:25</ref> <span class="anchor" id="24">24</span> ba röi ba da'ö game'elau föna naha wame'e sumange, ba ae ua, ba atulö'ö ndra'ugö khö dalifusöu, ba awena öfuli'ö, ba öbe'e game'elau andrö.<ref>Faigi 6:14</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ta'i-ta'i folo'ö khö zi fa'udu khöu, fatua so ami ba lala, fa lö ibe'e ba danga zanguhuku andrö ndra'ugö si fa'udu khöu andrö, ba ibe'e ba danga wazuri ndra'ugö sanguhuku ba tebe'e ba gurunga ndra'ugö.<ref>Faigi 18:34–35; Luk 12:58–59</ref> <span class="anchor" id="26">26</span> Si ndruhu niŵa'ögu khöu, lö aefa'ö ba da'ö, na tosai zi sakefe ömöu, si lö mubu'a.
<span class="anchor" id="27">27</span> No mirongo, wa no muŵa'ö: Böi ohorö! <ref>MozII 20:14</ref> <span class="anchor" id="28">28</span> Ba ya'o, ba uŵa'ö, khömi: Dozi, ha niha zamaigi ira alawe, wangisö ya'ia, ba no ihoröni tödönia.<ref>Yob 31:1</ref>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba na i'alani ndra'ugö höröu kambölö, ba tema koe ia ba tibo'ö. Mohare'ö sa ba da'ö, na [[wikt:tekiko|tekiko]] ndroto-ndrotou zambua, moroi tetibo ba narako mbotou ma'asambua.<ref>Faigi 18:9; Mar 9:47; Gal 5:24</ref>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba na i'alani ndra'ugö tangau kambölö, ba tema eŵa ia ba tibo'ö. Mohare'ö sa ba da'ö, na [[wikt:tekiko|tekiko]] ndroto-ndrotou zambua moroi tetibo ba narako mbotou ma'asambua.<ref>Faigi 18:8; Mar 9:43</ref>
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba no muŵa'ö: "Na so zangefa'ö ngambatönia ba yamube'e khönia zura wangefa'ö".<ref>Mat 19:3–9; MozV 24</ref> <span class="anchor" id="32">32</span> Ba ya'o, uŵa'ö khömi: Dozi, ha niha zangefa'ö ngambatönia, na tenga horö mbörö, ba samohorö ngambatönia da'ö, ba sangowalu ni'efa'ö, ba sohorö.<ref>Luk 16:18; KorI 7:11</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> No mirongo göi, wa no muŵa'ö khö ndra tua: "Böi ae ba hölu, na si lö duhu, ba ötörö khö Zo'aya ba zi möi'ö ba hölu".<ref>MozIII 19:12; MozIV 30:37</ref> <span class="anchor" id="34">34</span> Ba ya'o, ba uŵa'ö khömi: Böi manö mi'ae ba hölu. Böi mibe'e hölu mbanua si yaŵa, me no dadaoma Lowalangi.<ref>Yes 66:1; Faigi 23:16 b.t.</ref> <span class="anchor" id="35">35</span> Ba böi göi tanö, me no dane-dane gahenia, ba böi göi [[Yeruzalema]] andrö, me no banua razo sebua.<ref>Sin 48:3</ref> <span class="anchor" id="36">36</span> Böi göi be'e hölu högöu, me sara mbu lö ö'ila ö'afusi'ö ba lö ö'ila ö'aitöni.
<span class="anchor" id="37">37</span> Da'ö wehedemi: ya'ia, na ya'ia! ba: lö'ö, na lö'ö! Ba moroi ba Gafökha zi töra da'ö.<ref>Yak 5:12</ref>
<span class="anchor" id="38">38</span> No mirongo, wa no muŵa'ö: "Hörö fangali hörö ba ifö fangali nifö."<ref>MozII 21:23–24</ref> <span class="anchor" id="39">39</span> Ba ya'o, ba uŵa'ö khömi: Böi milaŵa zi lö sökhi andrö. Ba na so zamalisi bo'ömö kambölö, ba oro'ö khönia zi tambai göi.<ref>Luk 6:29; Amaed 24:29</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba na so zangadugö ya'ugö, ba wangai barumö, ba lulu khönia lembe göi.<ref>KorI 6:7</ref>
<span class="anchor" id="41">41</span> Ba na so zamorege khöu, ba wolohe ya'ugö awönia ba lala zi saza fa'aröu, ba ae awönia zi dua za.
<span class="anchor" id="42">42</span> Be'e ba zangandrö khöu, ba böi erogö, na so zamalali khöu hadia ia.<ref>MozV 15:7 b.t.; Luk 6:30,34</ref>
<span class="anchor" id="43">43</span> No mirongo, wa no muŵa'ö: "Omasi'ö zahatö khöu, ba yafatiu dödöu ba zi fatiu tödö khöu." <ref>MozIII 19:18; 23:3 b.t.</ref> <span class="anchor" id="44">44</span> Ba ya'o, ba uŵa'ö khömi: Mi'omasi'ö zi fatiu tödö khömi ba mi'angandrö, salahi zolohi ya'ami;<ref>Amaed 25:21–22; Luk 6:27 b.t.; Luk 23:34; HalZin 7:60; FetI 3:9; Rom 12:14–20</ref> <span class="anchor" id="45">45</span> ena'ö tobali ono Namami andrö, si so ba zorugo, ami, me ifatumbu'ö luonia andrö ba zi lö sökhi ba ba zi sökhi, ba teu andrö khönia, ba ibe'e ba zatulö ba ba zi lö atulö.<ref>Luk 6:35; Efes 5:1</ref>
<span class="anchor" id="46">46</span> Na mi'omasi'ö sa zomasi ya'ami, ba hadia luomi? Tenga lamanö göi [[Sanema beo|sanema beo]] andrö?<ref>Luk 6:32</ref> <span class="anchor" id="47">47</span> Ba na ha talifusömi mi'owai, ba hadia zi sökhi nilaumi? Tenga lamanö göi niha baero?
<span class="anchor" id="48">48</span> '''Andrö yamo'ahonoa ami, si mane fa'amo'ahonoa Namami andrö ba zorugo.'''<ref>Luk 6:36; Kol 3:15</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
gxvxqbfo4eawm578pw15wgspvi5nkf0
Wikipedia:SN/Mataio/6
4
4965
29897
28077
2026-10-07T08:05:00Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29897
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. He wisa wame'e ame'ela ba zi numana ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba mifaigi wa'atulömi andrö, böi ha ba zanehe niha atulö ami, ena'ö la'ila ami; ba na si manö, ba lö luomi khö Namami andrö, si so ba zorugo.<ref>Faigi 23:5</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Andrö, na öbe'e [[wikt:ame'ela|game'ela]] ba zi numana, ba böi falau'ö dorofe fönau, si mane samini tödö andrö, ba zekola ba ba [[wikt:ewali|newali]], ena'ö lasuno ira niha. Si ndruhu niŵa'ögu khömi, no latema luora.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba na mame'e ame'e la ndra'ugö ba zi numana, ba böi ya'i'ila tangau kabera hadia nilau dangau kambölö,<ref>Rom 12:8</ref> <span class="anchor" id="4">4</span> ena'ö lö oroma game'elamö andrö; ba isulöni khöu Amau andrö, sangila si tobini.<ref>Luk 14:14</ref>
== II. He wisa wangandrö ==
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba na mangandrö ami, ba böi simane samini tödö ami. Noa sa omasi ira ba zekola so'ira, ba ma ba newali, ba waerua lala misa, na mangandrö ira, afura oroma ira ba niha. Sindruhu niŵa'ögu khömi, no latema luora.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba ya'ugö, na mangandrö'ö, ba ae si bakha ba mbate'e khöu ba kusi mbawandruhö khömö, ba angandrö khö Namau andrö, ba zi tobini, ba isulöni khöu Amau andrö, sangila si tobini.<ref>SalII 4:33</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba na mangandrö ami, ba böi mi'oya'ö li, si mane niha baero; lawai sa tefondro-ndrongo khöra, ba wa'oya lira.<ref>SalI 18:26; Yes 1:15</ref> <span class="anchor" id="8">8</span> Andrö böi mifaomagö ami khöra, noa sa i'ila Amami andrö, hadia zoguna khömi, he lö'ö na ni'andrömi khönia.<ref>Sin 38:10</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> Andrö mimane wangandrö: '''He Ama khöma si so ba zorugo! Yate'amoni'ö döiu.'''<ref>Luk 11:2–4; Sin 115:1</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> '''Yatobali banuau fefu niha. Ya'itörö zomasi ndra'ugö, hulö ba zorugo, yasimanö göi ba gulidanö.'''<ref>Luk 17:20 b.t.; 22:42; Sin 103:21</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> '''Öma sirugi ma'ökhö be'e khöma ma'ökhö andre.'''<ref>Amaed 30:8</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> '''Ba [[wikt:efa'ö|efa'ö]] khöma horöma, si mane fangefa'öma sala ba zi so sala khöma.'''<ref>Faigi 18:21 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> '''Ba böi ohe ndra'aga ba wanandraigö, ba efa'öga ba Gafökha. Me khöu mbanua, awö wa'abölö, awö lakhömi, irugi zi lö aetu. Yaduhu.'''<ref>Faigi 26:41; KorI 10:13; TimII 4:18</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Na mi'efa'ö sa'ae zala niha ba [[wikt:efa'ö|i'efa'ö]] göi khömi Amami andrö, si so ba zorugo.<ref>Mar 11:25,26; Kol 3:13</ref> <span class="anchor" id="15">15</span> Ba na lö mi'efa'ö zala niha, ba lö'ö göi [[wikt:efa'ö|i'efa'ö]] khömi horömi Amami andrö.
== III. He wisa wamoni ==
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba na [[wikt:mamoni|mamoni]] ami, ba böi mifangerau mbawami, si mane samini tödö; me labalugö mbawara, afura oroma ira ba niha, ba wamonira andrö. Si ndruhu niŵa'ögu khömi no latema luora.<ref>Yes 58:5</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba ya'ugö, na mamoni'ö, ba bayoini högöu ba sasai mbawau; <span class="anchor" id="18">18</span> ena'ö lö oroma ba niha, na mamoni'ö, ba ena'ö oroma khö Namau andrö, si so ba zi tobini, ba isulöni khöu Amau andrö, sangila si tobini.
== IV. Böi omasi ita gana'a ==
<span class="anchor" id="19">19</span> Böi mihöna khömi girö-girö ba guli danö, nifakiko hama ba ni'a howu, nikharu zanagö ba nitagö.<ref>Faigi 19:21; Luk 16:9</ref> <span class="anchor" id="20">20</span> Ba zorugo mihöna khömi girö-girö, ba zi lö ifakiko hama, ba zi lö i'a howu, ba zi lö lakharu sanagö, ba zi lö latago.<ref>Luk 12:33; TimI 6:17 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba zi so girö-girö khöu sa, ba da'ö göi so dödöu dania.
<span class="anchor" id="22">22</span> Haga mboto hörö; na si sökhi höröu, ba mohaga mbotou ma'asambua.<ref>Luk 11:34 b.t.</ref> <span class="anchor" id="23">23</span> Ba na no mofökhö höröu, ba ogömi-gömi mbotou ma'asambua. Andrö, na no sogömi-gömi haga andrö, si so ba dödöu, ba ha wa'abölö wa'ogömi-gömi andrö.
<span class="anchor" id="24">24</span> Tebai enoni zi darua niha, ma fa'udu ia ba zi samösa ba i'omasi'ö zi samösa, ba ma zui molemba ia ba zi samösa, ba i'ositengagö zi samösa. Tebai enoni [[Lowalangi]] ami ba enoni [[Ana'a|gana'a]] göi.<ref>Luk 16:13; KorII 6:14 b.t.; SalI 18:21</ref>
== V. Böi ta'abusi tödö mbalazo ==
<span class="anchor" id="25">25</span> Andrö uŵa'ö khömi:<ref>Ayati 25–33: Luk 12:22–31</ref> Böi mi'abusi tödö nosomi, hadia mbalazomi, ba ma botomi, hadia nukhami. Tenga no ebua noso, moroi ba gö, ba tenga no ebua mboto, moroi ba nukha?<ref>Fil 4:6; FetI 5:7</ref>
<span class="anchor" id="26">26</span> Mifaigi wofo andrö, ba dalu mbanua, lö manaru ira ba lö mamasi, lö mangöhöna ba halasa ira, ba ibalazoi ira Amami andrö, si so ba zorugo. Tenga no aröu faehu ami wofo?<ref>Faigi 10:29–31</ref> <span class="anchor" id="27">27</span> Ba ha niha ba khömi zangila mondrou'ö fa'anau nosonia samba si'u, na i'abusi tödö?
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba ba nukha, ba hana wa mi'abusi tödö? Mitöngöni ladari mböhö andrö ba danö, he wisa wanöinia, lö mohalöŵö ia, lö managu. <span class="anchor" id="29">29</span> Ba uŵa'ö khömi, lö si manö wa'asökhi nukha Zelomo, ba lakhöminia andrö fefu, si mane nukha zi sara da'ö. <span class="anchor" id="30">30</span> Ba na imanö [[Lowalangi]] wamonukha du'u ba danö, si so ma'ökhö andre, nitibo'ö ba galitö mahemolu, ba tenga mendrua manö imanö khömi, ya'ami sambö famati?
<span class="anchor" id="31">31</span> Andrö böi mibusi dödömi ba böi miŵa'ö: Ha ma'a? ma: ha mabadu? ma: ha ma'onukha? <span class="anchor" id="32">32</span> A'oi sa ni'alui niha baero da'ö fefu; no'a sa i'ila Amami andrö, ba zorugo, wa soguna khömi da'ö fefu.
<span class="anchor" id="33">33</span> '''Mi'ofönai'ö wangalui banua [[Lowalangi]] andrö, awö wa'atulö dödö andrö khönia, ba tebe'e nönö-nönö dania khömi da'ö fefu.'''<ref>Luk 10:42; 12:31</ref>
<span class="anchor" id="34">34</span> Andrö böi mi'abusi tödö zoguna mahemolu; mahemolu tesöndra lala zabu dödö mahemolu. Noa manö wamakao zi sara-sara ngaluo.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
ryhm0jfhumytlboddkzn7b4xtry6po6
Wikipedia:SN/Mataio/7
4
4966
29899
28078
2026-10-07T08:05:20Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29899
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Böi manguhuku niha ita ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Böi mihuku niha,<ref>Ayati 1–5: Luk 6:37–42</ref> fa böi tehuku ami.<ref>Rom 2:1 b.t.; 14:10</ref> <span class="anchor" id="2">2</span> Hadia huku nifatörömi ba niha bö'ö, da'ö nifatörö khömi zui dania; ba su'a-su'a ni'anu'a'ömi, ba la'anu'a'ö zui dania ba wanu'a khömi.<ref>Mar 4:24</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba hana wa ö'ila golowingö, si so ba hörö dalifusöu, ba lö ba dödöu mboto geu andrö ba hörömö? <span class="anchor" id="4">4</span> Ba hadia wa öŵa'ö khö dalifusöu: Base'ö, da'uheta golowingö andrö ba höröu, ba hiza mboto geu ba hörö khöu.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ofönai'ö ba höröu, wangeheta boto geu andrö, samini tödö, ba awena dania öfaigi wameta olowingö andrö ba hörö dalifusöu.
== II. Böi ta'o'aya ni'amoni'ö ==
<span class="anchor" id="6">6</span> Böi mibe'e ö nasu ni'amoni'ö andrö, ba böi mitibo'ö ba mba'o [[Bawi|mbawi]] mani-mani andrö khömi, fa böi lahundragö ahera [[Bawi|bawi]] ba fa böi labali'ö ira furi, ba wanasawi ya'ami.
== III. Tefondrondrongo wangandröda ==
<span class="anchor" id="7">7</span> '''Mi'angandrö ba tebe'e khömi; mi'angalui, ba misöndra, mibökö-bökö mbawandruhö, ba tebokai khömi.'''<ref>Ayati 7–11: Luk 11:9–13</ref> <ref>Faigi 21:22; Yoh 14:14</ref> <span class="anchor" id="8">8</span> Dozi sangandrö manema, ba sangalui, ba isöndra, ba khö zamökö-mökö bawandruhö, ba tebokai.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ma ha niha ba khömi niha, same'e khö nononia kara, na i'andrö roti khönia? <span class="anchor" id="10">10</span> Ba ma same'e ulö, na i'andrö gi'a?
<span class="anchor" id="11">11</span> Andrö, na mi'ila mibe'e ba ndraonomi [[wikt:ame'ela|game'ela]] si sökhi, ya'ami si lö sökhi, ba tenga mendrua manö ibe'e zi sökhi Amami andrö, si so ba zorugo, ba zangandrö khönia?<ref>Yak 1:5,6,17</ref>
== IV. Tuho goroisa ==
<span class="anchor" id="12">12</span> Andrö, fefu hadia ia zomasi ami lalau khömi niha, da'ö göi milau khöra; da'ö sa [[wikt:oroisa|goroisa]] andrö ba da'ö niŵa'ö zama'ele'ö andrö.<ref>Luk 6:31; Rom 13:8–10</ref>
== V. Lala ba mbanua Lowalangi ==
<span class="anchor" id="13">13</span> '''Mitörö mbawa göli sise-ise andrö, me no ebua mbawa göli ba me no ebolo lala saekhu ba wa'atekiko andrö, ba me no ato zanörö ya'ia.'''<ref>Luk 13:24</ref> <span class="anchor" id="14">14</span> '''Ba me no ide-ide mbawa göli ba me no ise-ise lala saekhu ba wa'auri andrö, ba me lö ato zanöndra ya'ia.'''
== VI. Böi tafondrondrongo li zamahaö samini tödö ==
<span class="anchor" id="15">15</span> Mi'angelamaisi zama'ele'ö andrö, si falimo, si möi khömi, si so nukha mbiri-biri, ba bakha, ba asu gatua, si manga niha, ira.<ref>Faigi 24:4,5,24; HalZin 20:29</ref> <span class="anchor" id="16">16</span> Ba mbua-buara aboto ba dödömi ira. Hadia, teteteu mbua [[Agu|nagu]] ba za'a-sa'a mao, ba ma bua marafala ba lato?<ref>Luk 6:44; Yak 3:12</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Si manö wa i'owua mbua si sökhi fefu geu si sökhi, ba eu sobou, ba i'owua mbua si lö sökhi.<ref>Faigi 12:33 b.t.</ref> <span class="anchor" id="18">18</span> Tebai i'owua mbua si lö sökhi eu si sökhi ba tebai i'owua mbua si sökhi eu sobou. <span class="anchor" id="19">19</span> Fefu geu si lö mowua bua si sökhi, ba te'obö ba tetibo'ö ba galitö.<ref>Faigi 3:10</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Andrö, ba mbua-buara aboto ba dödömi ira.
<span class="anchor" id="21">21</span> '''Lö dozi molala dania ba mbanua zorugo andrö si faso'aya khögu, wanguma'ö: He So'aya! he So'aya! ha solo'ö somasi Namagu andrö, si so ba zorugo.'''<ref>Luk 6:46; Yak 1:22–25</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ato dania zanguma'ö khögu, na luo da'ö: He So'aya! he So'aya! Hadia, tenga töimö khöma, ba wama'ele'ö, ba hadia, tenga töimö khöma, wamofanö bekhu, ba hadia, tenga no oya nifazökhima tandra, soroi ba döimö andrö?<ref>Luk 13:25 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba ha da'ö dania, ba lö ubini'ö khöra, umane: Lö urai fa'ila khömi, miheta ami khögu, ya'ami solau si lö atulö.<ref>Faigi 25:41</ref>
== VII. Amaedola nomo nitaru'ö ba dete gara ==
<span class="anchor" id="24">24</span> Andrö, fefu ha niha zamondrongo niŵa'ögu andre, ba solo'ö, ba ba niha satua-tua, sanaru'ö omonia ba zokara, fakhili-khili ia.<ref>Luk 6:47,48; Yoh 13:17</ref> <span class="anchor" id="25">25</span> Ba ilau teu sabölö-bölö, so molö, ilau angi, itörö nomo andrö, ba lö aso'a ia, me no [[wikt:taru'ö|nitaru'ö]] ba dete gara.
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba fefu ha niha zamondrongo niŵa'ögu andre, si lö molo'ö, ba ba niha sambö tödö, sanaru'ö omonia ba gawu nasi, fakhili-khili ia.<ref>Luk 6:49</ref> <span class="anchor" id="27">27</span> Ba ilau teu sabölö-bölö, so molö, ilau angi, itörö nomo andrö, ba aso'a, abölö-bölö wa'aso'ania.<ref>Hes 13:11 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba tobali, me no i'o'ozui huhuonia andrö Yesu, ba tobali dödö zato ba wamahaönia.<ref>Mar 1:22; Luk 4:32</ref> <span class="anchor" id="29">29</span> Me no famahaö zabölö wamahaönia ya'ira, ba tenga si mane ba [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] andrö khöra.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
5g7sl1e84pygnycyu84ht3mippqh1mq
Wikipedia:SN/Mataio/8
4
4967
29854
28079
2026-10-07T07:53:19Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29854
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Ifadöhö mbou auri Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba ato zolo'ö ya'ia,<ref>Ayati 1–4: Mar 1:40–45; Luk 5:12–15</ref> me möi ia mitou, moroi ba hili.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba hiza zobou auri<ref>''Sobou auri'' no sambua wökhö nifobörö bakteri sotöi ''Mycobacterium leprae'' samofökhö uli ba uo nifotöi ''saraf''. Ibunu raso bakteri andre, irege lö taraso afökhö guli heŵa'ae ibörögö obou irugi atoru manö ia. Ba ginötö [[Yesu]] ata'u sibai niha wökhö andre. Andrö latibo'ö baero mbanua niha si göna sobou auri.</ref>, si möi khönia, mangalulu khönia, imane: He Tua, ö'ila öfadöhö wökhögu, na [[wikt:nia:edöna|edöna]] ndra'ugö.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba i'oro'ö dangania, ibabaya, imane: Edöna ndra'o, yadöhö! Ba i'anema'ö döhö mbou aurinia. <span class="anchor" id="4">4</span> Ba imane khönia Yesu: Faigi, fa böi ö'ombakha'ö ba niha, ba ae oroma'ö ndra'ugö khö gere ba be'e [[wikt:nia:ame'ela|game'ela]] andrö, niŵa'ö Moze, ba wamaduhu'ö khöra.<ref>Luk 17:14; MozIII 14:2 b.t.</ref>
== II. Ifadöhö wökhö zawuyu gumandra ba Gafanauma ==
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba me möi ia miyomo ba Gafanauma<ref>Ayati 5–13: Luk 7:1–10</ref> ba i'ondrasi ia kumandra, mangandrö khönia, imane: <span class="anchor" id="6">6</span> He Tua, so yomo zawuyugu, tou ba [[wikt:nia:salo|zalo]] manö, no mate dambai, a'oi so wa'afökhö.
<span class="anchor" id="7">7</span> Imane khönia: Möido mufadöhö wökhönia.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba itema linia [[wikt:nia:kumandra|kumandra]] andrö, imane: He Tua, ambö ndra'o möi'ö ba nomogu,<ref>''Ambö ndra'o'': tenga da'a zi so ba teks asli ba li Yunani. Ba da'ö tesura οὐκ ἱκανὸς (ouk hikanos) eluahania ''tenga sinangea''. Andrö famo'eluaha satulönia: ''He Tua, tenga sinangea ndra'o na möi'ö ba nomogu. Ba hiza hede manö sambua li, ba döhö wökhö zawuyugu.''</ref> ba hede manö, ha sambua li, ba döhö wökhö zawuyugu.<ref>Sin 107:20</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ya'odo sa göi, ba no niha si so barö mbawa zalaŵa, ba so barö mbawagu zaradadu, ba na uŵa'ö ba zi samösa: Ae'e, ba mofanö ia, ba ba zi samösa: Aine, ba so ia; ba na uŵa'ö khö zawuyugu: Halöŵöu da'ö, ba ihalö.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me irongo da'ö Yesu, ba ahöli-höli dödönia, ba imane ba zolo'ö ya'ia: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, ba Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] na i, ba lö nisöndragu famati si manö. <span class="anchor" id="11">11</span> Ba uŵa'ö khömi, ato dania zi otarai danö ba gatumbukha, awö zi otarai danö ba gaekhula ba manga ira, awö ndra Aberahamo, Iza'aki, Yakobo ba mbanua zorugo andrö,<ref>Luk 13:29</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> ba nitibo'ö baero nono mbanua andrö ba zogömi-gömi, baero sibai, ba fege-ege dania ba da'ö, ba fatangisa mboha.<ref>Faigi 23:13; 25:30</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba imane [[Yesu]] khö gumandra andrö: Fuli'ö, ya'itörö zi faduhu dödöu. Ba ba da'ö sibai döhö wökhö zawuyu no mege.<ref>Faigi 9:22,29; 15:28</ref>
== III. Ifadöhö wökhö matua Wetero ==
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba me möi yomo [[Yesu]] ba nomo Wetero,<ref>Ayati 14–17: Mar 1:29–34; Luk 4:38–40</ref> ba i'ila matuania ira alawe, tou ba zalo, akhömö.<ref>KorI 9:5</ref> <span class="anchor" id="15">15</span> Ba ira'u danga ba döhö wa'akhömö, maoso ia mangai gö Yesu.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba me bongi, ba ato la'ohe khönia sobekhu; ba ifofanö mbekhu linia ba dozi sofökhö, ba ifadöhö wökhö. <span class="anchor" id="17">17</span> Ena'ö itörö niŵa'ö Yesaya, sama'ele'ö andrö, me imane: No [[wikt:nia:heta|iheta]] wa'atebaida ba no yaia zolu'i fökhöda<ref>Yes 53:4; FetI 2:24</ref>
== IV. Ifahaö ira ba wolo'ö ya'ia ==
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba me i'ila Yesu, ato niha, sowulo khönia, ba iŵa'ö [[wikt:nia:ötö|la'ötö]] mbaŵa.<ref>Luk 8:22</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba i'ondrasi ia sangila amakhoita, samösa, imane khönia: He samahaö, u'o'ö ndra'ugö, gofu heza möi'ö.<ref>Luk 9:57 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba imane khönia Yesu: So dögi narö hili ba zigölu<ref>''Sigölu'': tenga da'a zi so ba teks asli Yunani. Ba da'ö tesura ἀλώπεκες (alōpekes), aurifö ba gatua si hulö asu (li Indonesia ''rubah''). Satulönia ''asu gatua'' tenga sigölu.</ref> ba so [[wikt:nia:azuni|gazuni]] ba wofo ba dalu mbanua, ba khö Nono Niha, ba lö naha wemörö.<ref>KorII 8:9</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba imane khönia nifahaö bö'ö: He Tua, [[wikt:nia:tehe|tehe]] khögu, ena'ö möido ua mogo'o amagu.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba imane khönia: O'ö ndra'o ba ndramuko'o zi mate khöra niha si mate.<ref>Efes 2:1 b.t.</ref>
== V. Itenaŵa mbade ==
[[Berkas:Rembrandt Christ in the Storm on the Lake of Galilee.jpg|jmpl|Yesu ba dalu [[wikt:nia:mbade|mbade]] sebua nigambaraini Rembrandt, samösa seniman moroi ba Belanda sauri 1606-1669]]
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba me möi ia baowo,<ref>Ayati 23–27: Mar 4:35–41; Luk 8:23–25</ref> ba la'o'ö ia nifahaönia. <span class="anchor" id="24">24</span> Ba hiza, [[wikt:nia:labu|ilabu]] [[wikt:nia:bade|bade]] sabe'e ba [[wikt:nia:mbaŵa|mbaŵa]] andrö, tobali tehawu [[wikt:nia:dulu|dulu]] nowo, ba ya'ia, ba no mörö.
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba la'ondrasi ia, lasusugi, lamane: Tolo Tua, [[wikt:nia:tekiko|tekiko]] ita!
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba imane khöra: Ha lö ata'u ami, sambö famati!<ref>''Ha lö atau'u ami'': ba teks asli Yunani tesura ''hana wa ata'u sibai ami''</ref> Awena maoso ia, [[wikt:nia:tenaŵa|itenaŵa]] nangi, awö ndrulu, ba tobali ahono sibai.<ref>Faigi 14:31; Sin 107:29</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba ahöli-höli dödö niha, lamane: Ha niha da'ö, me lafondro-ndrongo göi linia angi ba dulu?
== VI. Ifadöhö wökhö zobekhu ==
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba me irugi si yefo,<ref>Ayati 28–34: Mar 5:1–20; Luk 8:26–39</ref> danö mbanua Gadara, ba falukha ia niha sobekhu, darua, la'otarai lewatö, no owöhö sibai, tebai itörö lala andrö niha bö'ö labe'e.
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba hiza, [[wikt:nia:mu'ao|mu'ao]] ira, lamane: Hadia niŵa'öu khöma, Ono Lowalangi? Hadia, ba wamakao ya'aga möi'ö ba da'e, ba tenga inötö na?<ref>Mar 1:24; Luk 4:41</ref>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba so ba da'ö, saröu khöra, mbawi, [[wikt:nia:sambawa|sambawa]] sebua, nikubaloi. <span class="anchor" id="31">31</span> Ba la'andrö khönia bekhu andrö, lamane: Na öfofanö ndra'aga, ba fatengega ba [[Bawi|mbawi]] si [[wikt:nia:sambawa|sambawa]] andrö.
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba imane khöra: Mi'ae'e.
Ba laröi niha andrö, lasaŵa mbawi. Ba hiza, fagohi ira ba zanaere, latibo'ö ira ba mbaŵa, [[wikt:nia:sambawa|sambawa]] manö, ba alömö.
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba moloi gubalo, lasaŵa mbanua, ba la'ombakha'ö da'ö fefu, ba hadia ia ba zobekhu andrö.
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba hiza, möi ira baero, samba banua manö, ba wamaondragö Yesu, ba me la'ila ia, ba la'andrö khönia, ena'ö [[wikt:nia:heta|iheta]] ia ba danöra andrö.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
1wb2saknlz25kway897nyplzwtw5xnv
29901
29854
2026-10-07T08:05:40Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29901
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Ifadöhö mbou auri Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba ato zolo'ö ya'ia,<ref>Ayati 1–4: Mar 1:40–45; Luk 5:12–15</ref> me möi ia mitou, moroi ba hili.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba hiza zobou auri<ref>''Sobou auri'' no sambua wökhö nifobörö bakteri sotöi ''Mycobacterium leprae'' samofökhö uli ba uo nifotöi ''saraf''. Ibunu raso bakteri andre, irege lö taraso afökhö guli heŵa'ae ibörögö obou irugi atoru manö ia. Ba ginötö [[Yesu]] ata'u sibai niha wökhö andre. Andrö latibo'ö baero mbanua niha si göna sobou auri.</ref>, si möi khönia, mangalulu khönia, imane: He Tua, ö'ila öfadöhö wökhögu, na [[wikt:edöna|edöna]] ndra'ugö.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba i'oro'ö dangania, ibabaya, imane: Edöna ndra'o, yadöhö! Ba i'anema'ö döhö mbou aurinia. <span class="anchor" id="4">4</span> Ba imane khönia Yesu: Faigi, fa böi ö'ombakha'ö ba niha, ba ae oroma'ö ndra'ugö khö gere ba be'e [[wikt:ame'ela|game'ela]] andrö, niŵa'ö Moze, ba wamaduhu'ö khöra.<ref>Luk 17:14; MozIII 14:2 b.t.</ref>
== II. Ifadöhö wökhö zawuyu gumandra ba Gafanauma ==
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba me möi ia miyomo ba Gafanauma<ref>Ayati 5–13: Luk 7:1–10</ref> ba i'ondrasi ia kumandra, mangandrö khönia, imane: <span class="anchor" id="6">6</span> He Tua, so yomo zawuyugu, tou ba [[wikt:salo|zalo]] manö, no mate dambai, a'oi so wa'afökhö.
<span class="anchor" id="7">7</span> Imane khönia: Möido mufadöhö wökhönia.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba itema linia [[wikt:kumandra|kumandra]] andrö, imane: He Tua, ambö ndra'o möi'ö ba nomogu,<ref>''Ambö ndra'o'': tenga da'a zi so ba teks asli ba li Yunani. Ba da'ö tesura οὐκ ἱκανὸς (ouk hikanos) eluahania ''tenga sinangea''. Andrö famo'eluaha satulönia: ''He Tua, tenga sinangea ndra'o na möi'ö ba nomogu. Ba hiza hede manö sambua li, ba döhö wökhö zawuyugu.''</ref> ba hede manö, ha sambua li, ba döhö wökhö zawuyugu.<ref>Sin 107:20</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ya'odo sa göi, ba no niha si so barö mbawa zalaŵa, ba so barö mbawagu zaradadu, ba na uŵa'ö ba zi samösa: Ae'e, ba mofanö ia, ba ba zi samösa: Aine, ba so ia; ba na uŵa'ö khö zawuyugu: Halöŵöu da'ö, ba ihalö.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me irongo da'ö Yesu, ba ahöli-höli dödönia, ba imane ba zolo'ö ya'ia: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, ba Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] na i, ba lö nisöndragu famati si manö. <span class="anchor" id="11">11</span> Ba uŵa'ö khömi, ato dania zi otarai danö ba gatumbukha, awö zi otarai danö ba gaekhula ba manga ira, awö ndra Aberahamo, Iza'aki, Yakobo ba mbanua zorugo andrö,<ref>Luk 13:29</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> ba nitibo'ö baero nono mbanua andrö ba zogömi-gömi, baero sibai, ba fege-ege dania ba da'ö, ba fatangisa mboha.<ref>Faigi 23:13; 25:30</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba imane [[Yesu]] khö gumandra andrö: Fuli'ö, ya'itörö zi faduhu dödöu. Ba ba da'ö sibai döhö wökhö zawuyu no mege.<ref>Faigi 9:22,29; 15:28</ref>
== III. Ifadöhö wökhö matua Wetero ==
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba me möi yomo [[Yesu]] ba nomo Wetero,<ref>Ayati 14–17: Mar 1:29–34; Luk 4:38–40</ref> ba i'ila matuania ira alawe, tou ba zalo, akhömö.<ref>KorI 9:5</ref> <span class="anchor" id="15">15</span> Ba ira'u danga ba döhö wa'akhömö, maoso ia mangai gö Yesu.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba me bongi, ba ato la'ohe khönia sobekhu; ba ifofanö mbekhu linia ba dozi sofökhö, ba ifadöhö wökhö. <span class="anchor" id="17">17</span> Ena'ö itörö niŵa'ö Yesaya, sama'ele'ö andrö, me imane: No [[wikt:heta|iheta]] wa'atebaida ba no yaia zolu'i fökhöda<ref>Yes 53:4; FetI 2:24</ref>
== IV. Ifahaö ira ba wolo'ö ya'ia ==
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba me i'ila Yesu, ato niha, sowulo khönia, ba iŵa'ö [[wikt:ötö|la'ötö]] mbaŵa.<ref>Luk 8:22</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba i'ondrasi ia sangila amakhoita, samösa, imane khönia: He samahaö, u'o'ö ndra'ugö, gofu heza möi'ö.<ref>Luk 9:57 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba imane khönia Yesu: So dögi narö hili ba zigölu<ref>''Sigölu'': tenga da'a zi so ba teks asli Yunani. Ba da'ö tesura ἀλώπεκες (alōpekes), aurifö ba gatua si hulö asu (li Indonesia ''rubah''). Satulönia ''asu gatua'' tenga sigölu.</ref> ba so [[wikt:azuni|gazuni]] ba wofo ba dalu mbanua, ba khö Nono Niha, ba lö naha wemörö.<ref>KorII 8:9</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba imane khönia nifahaö bö'ö: He Tua, [[wikt:tehe|tehe]] khögu, ena'ö möido ua mogo'o amagu.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba imane khönia: O'ö ndra'o ba ndramuko'o zi mate khöra niha si mate.<ref>Efes 2:1 b.t.</ref>
== V. Itenaŵa mbade ==
[[Berkas:Rembrandt Christ in the Storm on the Lake of Galilee.jpg|jmpl|Yesu ba dalu [[wikt:mbade|mbade]] sebua nigambaraini Rembrandt, samösa seniman moroi ba Belanda sauri 1606-1669]]
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba me möi ia baowo,<ref>Ayati 23–27: Mar 4:35–41; Luk 8:23–25</ref> ba la'o'ö ia nifahaönia. <span class="anchor" id="24">24</span> Ba hiza, [[wikt:labu|ilabu]] [[wikt:bade|bade]] sabe'e ba [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] andrö, tobali tehawu [[wikt:dulu|dulu]] nowo, ba ya'ia, ba no mörö.
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba la'ondrasi ia, lasusugi, lamane: Tolo Tua, [[wikt:tekiko|tekiko]] ita!
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba imane khöra: Ha lö ata'u ami, sambö famati!<ref>''Ha lö atau'u ami'': ba teks asli Yunani tesura ''hana wa ata'u sibai ami''</ref> Awena maoso ia, [[wikt:tenaŵa|itenaŵa]] nangi, awö ndrulu, ba tobali ahono sibai.<ref>Faigi 14:31; Sin 107:29</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba ahöli-höli dödö niha, lamane: Ha niha da'ö, me lafondro-ndrongo göi linia angi ba dulu?
== VI. Ifadöhö wökhö zobekhu ==
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba me irugi si yefo,<ref>Ayati 28–34: Mar 5:1–20; Luk 8:26–39</ref> danö mbanua Gadara, ba falukha ia niha sobekhu, darua, la'otarai lewatö, no owöhö sibai, tebai itörö lala andrö niha bö'ö labe'e.
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba hiza, [[wikt:mu'ao|mu'ao]] ira, lamane: Hadia niŵa'öu khöma, Ono Lowalangi? Hadia, ba wamakao ya'aga möi'ö ba da'e, ba tenga inötö na?<ref>Mar 1:24; Luk 4:41</ref>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba so ba da'ö, saröu khöra, mbawi, [[wikt:sambawa|sambawa]] sebua, nikubaloi. <span class="anchor" id="31">31</span> Ba la'andrö khönia bekhu andrö, lamane: Na öfofanö ndra'aga, ba fatengega ba [[Bawi|mbawi]] si [[wikt:sambawa|sambawa]] andrö.
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba imane khöra: Mi'ae'e.
Ba laröi niha andrö, lasaŵa mbawi. Ba hiza, fagohi ira ba zanaere, latibo'ö ira ba mbaŵa, [[wikt:sambawa|sambawa]] manö, ba alömö.
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba moloi gubalo, lasaŵa mbanua, ba la'ombakha'ö da'ö fefu, ba hadia ia ba zobekhu andrö.
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba hiza, möi ira baero, samba banua manö, ba wamaondragö Yesu, ba me la'ila ia, ba la'andrö khönia, ena'ö [[wikt:heta|iheta]] ia ba danöra andrö.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
t5kmcrldhvyeaom9zoj6b13zqkr8fo8
Wikipedia:SN/Mataio/9
4
4968
29903
28080
2026-10-07T08:06:00Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29903
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Ifadöhö wökhö zi mate dambai Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba möi ia baowo,<ref>Ayati 1–8: Mar 2:1–12; Luk 5:17–26</ref> isaŵa si yefo, mbanuara.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba hiza, la'ohe khönia zi mate dambai, si mörö-mörö ba gaso.
Ba me i'ila wamatira Yesu, ba imane ba zi [[Mate dambai|mate dambai]] andrö: Böi ata'ufi, onogu, no [[wikt:efa'ö|te'efa'ö]] khöu horöu.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba hiza, lamane dödöra ösa, sangila amakhoita: Sangaoha-ngaoha da'ö.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba me i'ila gera-erara Yesu, ba imane: Hana wa lö sökhi gera-erami, ba dödömi bakha?<ref>Yoh 2:24,25</ref> <span class="anchor" id="5">5</span> He zaoha ira sa, fanguma'ö: No [[wikt:efa'ö|te'efa'ö]] khöu horöu, ba ma fanguma'ö: Faoso, ba owaö-waö?
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba ena'ö mi'ila, tola [[wikt:efa'ö|i'efa'ö]] Ono Niha horö ba guli danö (ba awena imane ba zi [[Mate dambai|mate dambai]] andrö): Faoso, [[wikt:fazaŵa|fazaŵa]] gasomö ba fuli'ö khömi.<ref>Yoh 5:8</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba maoso ia, ifuli ia khöra.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba me la'ila da'ö niha sato, ba ata'u ira ba lasuno Lowalangi, same'e fa'abölö si manö ba niha.
== II. Ikaoni Mataio andrö ==
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba, me itörö Yesu,<ref>Ayati 9–13: Mar 2:13–17; Luk 5:27–32</ref> me i'otarai da'ö, ba i'ila niha, sidadao ba naha wanema beo, Mataio döinia, ba imane khönia: O'ö ndra'o. Ba maoso ia, i'o'ö.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me manga ia yomo, ba hiza, ato zi möi sanema beo, awö zebua horö, orudu manga ira khö [[Yesu]] ba khö nifahaönia.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba me la'ila da'ö farizaio, ba lamane ba nifahaönia: Hana wa orudu manga zamahaö ya'ami ba [[Sanema beo|zanema beo]] ba ba zebua horö?<ref>Luk 15:2</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba imane, me irongo da'ö: Ba zabölö, ba lö moguna zame'e dalu-dalu, ha ba zofökhö moguna. <span class="anchor" id="13">13</span> Ba mi'ae mibe'e ba dödömi, hadia niŵa'ö andrö: "Fa'ahakhö dödö zomasido, ba tenga sumange." Tenga sa ba wogaoni satulö möi ndra'o, ha ba wogaoni si so horö.<ref>Faigi 12:7; Hos 6:6; TimI 1:15</ref>
== III. Lö mamoni nifahaönia ==
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba da'ö möi khönia nifahaö Yohane andrö, lamane: Hana ndra'aga ba farizaio, wa [[wikt:mamoni|mamoni]] ba gö ndra'aga, ba lö'ö sa [[wikt:mamoni|mamoni]] nifahaömö?<ref>Luk 18:12</ref>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba imane khöra Yesu: Hadia, tola abu dödö zi möi ba walöŵa, fatua awöra zangowalu? Ba irugi [[wikt:baŵa|baŵa]] dania, ba [[wikt:aheta|aheta]] khöra zangowalu, ba awena dania [[wikt:mamoni|mamoni]] ba gö ira.<ref>Yoh 3:29</ref>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba lö [[wikt:balo|sombalo]] baru satua balo-balo si bohou; [[wikt:asika|asika]] zui sa mbaru, ba zinga mbalo-balo andrö, ba tobali ebua zasikania.
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba lö'ö göi lalau [[Agu|nagu]] si bohou ba nahia satua. Ba na lalau, ba [[wikt:asika|asika]] nahia andrö ba [[wikt:aduwa|aduwa]] [[Agu|nagu]] ba [[wikt:tekiko|tekiko]] nahia. Ba nahia si bohou lalau [[Agu|nagu]] si bohou, ba faoma lö hadia ia.
== IV. Ifadöhö wökhö ndra alawe sendro talu ==
<span class="anchor" id="18">18</span> Me iŵa'ö khöra da'ö,<ref>Ayati 18–26: Mar 5:22–43; Luk 8:41–56</ref> ba hiza zalaŵa, si möi yomo, mangalulu khönia, imane: No mate mege nonogu alawe, ba ae [[wikt:tufa|tufa]] ia tangau, ba auri ia.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba maoso Yesu, i'o'ö, awö nifahaönia.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba hiza ndra alawe, sendro talu, no mewelendrua fakhe sa'ae; i'ondrasi [[Yesu]] moroi furi, ibabaya gahe mbarunia; <span class="anchor" id="21">21</span> imane sa dödönia: He ha barunia ubabaya, ba döhö wökhögu.<ref>Faigi 14:36</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba ibali'ö ia Yesu, i'ila ba imane: Böi ata'ufi, onogu; no i'orifi ndra'ugö famatimö andrö. Ba abe'e ndra alawe andrö, i'otarai da'ö sibai.
== V. Isusugi nono Ya'iro andrö ==
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba me irugi nomo zalaŵa no mege Yesu, me i'ila zolau sigu, awö niha sato, si fagua-gua, ba imane:<ref>Yer 9:17</ref> <span class="anchor" id="24">24</span> Miheta ami, tenga sa si mate nono alawe andrö, si mörö. Ba la'igi-igi'ö ia.<ref>Yoh 11:11</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba me no tefofanö baero niha sato, ba möi ia si bakha, ira'u danga, ba maoso nono alawe andrö.
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba humöngö duria da'ö ba danö andrö, ma'asagörö.<ref>Luk 7:17</ref>
== VI. Ifadöhö wökhö hörö zau'a ba fökhö zobekhu ==
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba me mofanö [[Yesu]] ba da'ö, ba la'o'ö ia niha sau'a, darua, [[wikt:mu'ao|mu'ao]] ira, lamane: Hakhösi tödö ndra'aga, ma'uwu Dawido!<ref>Faigi 20:30</ref>
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba me möi ia yomo, ba la'ondrasi ia sau'a andrö, ba imane khöra Yesu: Hadia, faduhu dödömi, u'ila ulau da'ö? Lamane khönia: Faduhu dödöma, Tua.
<span class="anchor" id="29">29</span> Awena ibabaya höröra, imane: Ya'itörö zi faduhu dödömi.<ref>Faigi 8:13</ref>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba teboka höröra. Ba [[wikt:tenaŵa|itenaŵa]] sibai ira Yesu, imane: Mifaigi, böi irongo da'ö niha, gofu ha niha.<ref>Faigi 12:16; Mar 1:44</ref> <span class="anchor" id="31">31</span> Ba möi ira baero, ba la'ombakha'ö ia ba danö andrö ma'asagörö.
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba me no möi ira baero, ba hiza, la'ohe khönia niha si lö hede, sobekhu.<ref>Faigi 12:22</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba me no tefofanö mbekhu andrö, ba humede zi lö hede no mege, ba ahöli-höli dödö niha sato, lamane: Lö irai oroma zi manö ba Ndraono Gizeraeli.
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba lamane farizaio: Moroi ba zalaŵa mbekhu andrö, wa ifofanö mbekhu.<ref>Faigi 12:24; Mar 3:22</ref> <ref>''Moroi ba zalaŵa mbekhu'' eluahania tola ifofanö mbekhu andrö börö wamataro zalaŵa mbekhu.</ref>
== VII. Ebolo mbasitö ba lö ato zamasi ==
<span class="anchor" id="35">35</span> Ba itöröi mbanua sebua awö mbanua side-ide Yesu, mamahaö ia ba zekola khöra, manuriagö turia mbanua [[Lowalangi]] andrö, turia somuso dödö, ba ifadöhö fefu ngawalö wökhö ba fefu ngawalö wa'atebai.<ref>Faigi 4:23</ref>
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba me i'ila niha sato, ba ahakhö dödönia ira, me no nifakao ira, nifazaewe, hulö mbiri-biri, si lö kubalo.<ref>Hes 34:4,5; Mar 6:34</ref>
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba imane khö ndra nifahaönia: '''Ebolo sa mbasitö, ba lö ato zohalöŵö.'''<ref>Luk 10:2</ref> <span class="anchor" id="38">38</span> '''Andrö mi'andrö khö zokhö [[wikt:basitö|basitö]] andrö, ena'ö ifatenge zohalöŵö ba mbasitönia.'''
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
h1c424qbjta8cg03h8jcy1dtsdfj29p
Wikipedia:SN/Mataio/10
4
4969
29887
28081
2026-10-07T08:03:10Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29887
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Ifatenge zinengenia si felendrua Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba humede ia ba nifahaönia andrö,<ref>Ayati 1–15: Mar 3:13–19; 6:7–13: Luk 6:14–16; 9:1–6</ref> si felendrua, [[wikt:tehe|itehe]] khöra, wolaŵa bekhu si ra'iö, ena'ö lafofanö ba ena'ö lafadöhö fefu ngawalö wökhö ba fefu ngaŵalö wa'atebai.
== II. Ifobawa lala khöra ==
<span class="anchor" id="2">2</span> Da'e döi zinenge andrö, si felendrua: Si föföna Zimoni, nifotöi [[Fetero]] ba Andrea, talifusönia; ba Yakobo, ono Zebedaio ba talifusönia Yohane,<ref>HalZin 1:13</ref> <span class="anchor" id="3">3</span> ba Filifo ba Batolomaio, ba Toma ba Mataio, [[Sanema beo|sanema beo]] andrö, ba Yakobo, ono Galifaio ba Lebaio, <span class="anchor" id="4">4</span> ba Simoni selote, ba Yuda, banua Kariota, si manga mbölinia dania.
<span class="anchor" id="5">5</span> Si felendrua andrö nifatenge [[Yesu]] ba iŵa'ö li khöra, imane: Böi misaŵa lala niha baero ba böi mi'ae ba mbanua Ndrawa Zamaria andrö. <span class="anchor" id="6">6</span> Ba [[Biri-biri|mbiri-biri]] sisuna andrö, ma'uwu [[Izeraeli|Gizeraeli]] mi'ae'e.<ref>Faigi 15:24; HalZin 13:46</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Mi'ae'e ba mi'angombakha, mimane: No ahatö mbanua zorugo andrö.<ref>Faigi 4:17; Luk 10:9</ref> <span class="anchor" id="8">8</span> Mifadöhö wökhö zofökhö, ba misusugi zi mate, ba mifadöhö [[wikt:bou auri|mbou auri]] ba mifofanö mbekhu. Lö nibe'emi böli, ba böi göi mihalö mböli.<ref>Mar 16:17 b.t.; HalZin 8:20</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> Böi mi'ohe [[Ana'a|gana'a]] ba böi göi firö ba böi göi kefe, ba mböbö talumi.<ref>Luk 22:35</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Böi mamola ami ba lala, böi dombua mbarumi, böi mobadagahe ami ba böi mani'o, noa sa si nangea labe'e gö ba zohalöŵö.<ref>Luk 10:7; KorI 9:7,14; TimI 5:18</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba ba zi möi ami ba mbanua sebua, ba ma ba mbanua side-ide, ba mizofu-zofu ha niha zi nangea ba da'ö, ba ba da'ö mi'iagö, irege mofanö ami.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba na möi ami yomo ba nomo, ba mi'owai ira.<ref>Luk 10:5,6</ref> <span class="anchor" id="13">13</span> Ba na si nangea nomo andrö, ba yafalukha ia wa'ohahau dödö andrö khömi. Ba na tenga si nangea ia, ba yamangawuli khömi wa'ohahau dödö andrö khömi.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba na so zi lö mama'amöi yomo ya'ami ba si lö mamondrongo limi, ba miheta ami ba nomo andrö ba ba mbanua andrö, mi'anotogö gawu-gawu ba gahemi.<ref>HalZin 13:51; 18:6</ref> <span class="anchor" id="15">15</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, öna-öna na zi göna mbanua Zodoma ba banua Gomora andrö, na luo wanguhuku, moroi ba zi göna mbanua andrö.<ref>Faigi 11:24</ref>
<span class="anchor" id="16">16</span> Hiza, ufatenge ami, hulö mbiri-biri, ba hunö nasu gatua. Andrö ya'onekhe ami, si mane ulö ba ya'atulö ami, si mane marafadi.<ref>Luk 10:2; HalZin 23:6</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba mi'angelamaisi niha;<ref>Ayati 17–22: Mar 13:9–13</ref> la'ohe sa dania ami ba rafe, ba ba zekola khöra, labözi-bözi dania ami.<ref>Faigi 24:9; Luk 21:12; HalZin 5:40</ref> <span class="anchor" id="18">18</span> Ba ba gumandru ba ba razo te'ohe ami, börö ndra'o, ba wamaduhu'ö khöra ba ba niha baero.<ref>HalZin 25, 23</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba na labe'e ba dangara ami, ba böi mi'abusi tödö he miwisa ba hadia niŵa'ömi; tebe'e sa khömi dania, ba da'ö sibai, hadia niŵa'ömi.<ref>Luk 12:11,12</ref> <span class="anchor" id="20">20</span> Tenga sa ya'ami zihede, Eheha Namami andrö zihede, na humede ami.
<span class="anchor" id="21">21</span> Ibe'e dania nibunu dalifusönia niha, ba ibe'e nibunu nononia ama, ba maoso ndraono, udu ndra amara, labunu. <span class="anchor" id="22">22</span> Ba dozi ira dania fa'udu khömi, börö döigu. Ba sanau ölö, irugi gamozua, da'ö ni'orifi.<ref>Luk 21, 16. 17. Yoh 15, 18–21. F. 24, 13</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba na lagohi ami ba mbanua si sambua, ba mi'oloi, misa ŵa mbanua bö'ö. Si ndruhu niŵa'ögu khömi: Lö fakhamö mi dozigö mbanua Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] irege so Nono Niha. <span class="anchor" id="24">24</span> Tenga sebua moroi khö zamahaö nifahaö, ba tenga sebua moroi khö zokhö ya'ia zawuyu.<ref>Yoh 13:16; 15:20</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Abönö sa'ae khö nifahaö, na tobali faoma ira zamahaö ya'ia, ba na faoma ira zokhö zawuyu. Na no labe'e töi zokhö omo Mbelesebu, ba tenga mendrua manö lamanö göi ba zoroiyomonia?<ref>Faigi 12, 24</ref>
== III. Ifarou dödöra ==
<span class="anchor" id="26">26</span> Andrö böi mi'ata'ufi ira.<ref>Ayati 26–33: Luk 12:2–9</ref> Lö'ö sa hadia ia nibalugö, si lö tefa'ele'ö dania, ba lö nibini'ö, si lö aboto ba dödö dania.<ref>Mar 4:22; Luk 8:17</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> Hadia niŵa'ögu khömi ba zogömi-gömi, ba niŵa'ö ba zohaga; ba hadia nirongomi tögi dalingami, ba mituriagö ba mbawa duwu-tuwu.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba böi mi'ata'ufi zamunu boto, si tebai mamunu noso. Ba mendrua manö mi'ata'ufi zangila mamakiko noso, fabaya boto, ba narako.
<span class="anchor" id="29">29</span> Tenga dombua zakefe, na la'amawa ziliŵi nali? ba sambua lö aekhu tou ba danö da'ö, na tenga moroi khö Namami andrö; <span class="anchor" id="30">30</span> ba ba khömi, ba no te'erai göi rozi mbu fefu, ba högö yaŵa. <span class="anchor" id="31">31</span> Andrö böi ata'u ami; no tohude ami moroi ba ziliŵi nali, he ŵa'ae oya ira.
<span class="anchor" id="32">32</span> '''Ba dozi ha niha zamaduhu'ö ya'o ba niha, da'ö göi nifaduhu'ögu khö Namagu, si so ba zorugo.'''<ref>Rom 10:9,10</ref> <span class="anchor" id="33">33</span> '''Ba sangosilö'ögö ya'o ba niha, ba u'osilö'ögö göi khö Namagu, si so ba zorugo.'''<ref>Luk 9:26; TimII 2:12</ref>
<span class="anchor" id="34">34</span> Böi miŵa'ö tödömi, ba wolohe fa'atulö ba guli danö so ndra'o; tenga ba wolohe fa'atulö möi ndra'o, ba wolohe fasöndrata möido.
<span class="anchor" id="35">35</span> Ba wama'udu niha khö namania möi ndra'o, ba ba wama'udu ono alawe khö ninania ba ba wama'udu umönö ira alawe khö ninania matuania,<ref>Mikh 7:6</ref> <span class="anchor" id="36">36</span> ba si fa'udu ba niha dania zoroiyomonia.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ha niha zomasi amania, ba ma inania, moroi ba wa'omasinia ndra'o, ba tenga si nangea khögu da'ö; ba ha niha zomasi ononia matua, ba ma ononia alawe, moroi ba wa'omasinia ndra'o, ba tenga si nangea khögu.<ref>MozV 13:6 b.t.; Luk 14:26</ref>
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba ha niha zi lö manuyu röfania, ba wolo'ö ya'o, ba tenga si nangea khögu.<ref>Faigi 16:24 b.t.; Luk 14:26</ref>
<span class="anchor" id="39">39</span> Khö zanöndra nosonia aetu ia, ba ha niha zaetu noso, na börö ndra'o, da'ö zanöndra ya'ia.<ref>Luk 17:33; Yoh 12:25</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Sama'amöi yomo ya'ami, ba ifa'amöi yomo ndra'o, ba sama'amöi yomo ya'o, ba ifa'amöi yomo zamatenge ya'o andrö.<ref>Faigi 18:5; Yoh 13:20</ref> <span class="anchor" id="41">41</span> Sama'amöi yomo sama'ele'ö, me no sama'ele'ö döinia, ba itema luo zama'ele'ö, ba sama'amöi yomo satulö, me no satulö döinia, ba itema luo zatulö.<ref>SalI 17:10 b.t.; SalII 4:8 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="42">42</span> Ba ha niha zamabadugö si samba mako idanö kafu, he ha da'ö, ba zi samösa, side-ide andre, me no nifahaö döinia, ba si ndruhu niŵa'ögu khömi, tebai aekhu luonia.<ref>Faigi 25:40; Mar 9:41</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
s8heajktj218yunybipt3u1evw84thm
Wikipedia:SN/Mataio/11
4
4970
29889
28082
2026-10-07T08:03:30Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29889
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Ifatenge khö Yesu nifahaönia Yohane ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me no i'o'ozui [[Yesu]] wamobawa lala andrö ba nifahaönia si felendrua andrö, ba mofanö ia ba da'ö, möi ia mamahaö ba mangombakha ba mbanua khöra misa.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba me irongo nifazökhi [[Yesu]] Yohane andrö,<ref>Ayati 2–6: Luk 7:18–23</ref> ba gurunga, ba ifatenge nifahaönia,<ref>Faigi 14:3</ref> <span class="anchor" id="3">3</span> ifasofu'ö khönia, imane: Hadia, ya'ugö zi möi andrö, ma mabalo-baloi danö bö'ö?<ref>MozV 18:15</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba itema lira Yesu, imane khöra: Mi'ae mi'ombakha'ö khö Yohane nirongomi, awö ni'ila hörömi andrö. <span class="anchor" id="5">5</span> Ifuli la'ila niha sau'a, ba mowaö-waö zombuyu-mbuyu töla, döhö [[wikt:bou auri|mbou auri]] ba larongo li niha safiso, ba maoso zi mate, ba ba zi numana te'ombakha'ö duria somuso dödö,<ref>Faigi 15:30,31; Yes 35:5; 61:1)</ref> <span class="anchor" id="6">6</span> ba ya'ahowu ba zi lö fatuwu ndra'o.
== II. Fa'ebua Yohane ==
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba me no mofanö da'ö,<ref>Ayati 7–19: Luk 7:24–35</ref> ba ibörötaigö Yesu, imane ba niha sato, ba khö Yohane andrö: Hadia nifaigimi, wa möi baero ami ba danö si mate? Hadia, sukhu, nifaheu-heu nangi?
<span class="anchor" id="8">8</span> Ma hadia, wa möi baero ami? Hadia, ba wamaigi niha sonukha sombuyu-mbuyu? Hiza, ba nomo razo so zonukha sombuyu-mbuyu.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ma hadia, wa möi baero ami? Hadia, ba wamaigi sama'ele'ö? Si ndruhu niŵa'ögu khömi, si töra sama'ele'ö.<ref>Luk 1:76</ref> <span class="anchor" id="10">10</span> Ya'ia zi so ba zura: "Hiza, ufowaö-waö fönau zinengegu, sangehao lalamö fönau."<ref>Mal 3:1; Mar 1:2</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, lö irai so zebua moroi khö Yohane andrö, samayagö idanö, ba ni'adonogö ndra alawe, ba fondrege zide-ide ba mbanua zorugo andrö ba no ebua moroi khönia.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba i'otarai luo Yohane andrö, samayagö idanö, irugi da'e, ba teforege wangalui banua zorugo andrö, ba samorege andrö, da'ö zondra'u ya'ia khöra.<ref>Luk 16:16</ref> <span class="anchor" id="13">13</span> Noa sa mama'ele'ö zama'ele'ö andrö fefu, awö goroisa, irugi Yohane, <span class="anchor" id="14">14</span> ba na [[wikt:edöna|edöna]] ami, ba ya'ia Geliya andrö, niŵa'ö si so.
<span class="anchor" id="15">15</span> Si so tögi dalinga, ba yamufondrondrongo!<ref>Faigi 13:9</ref>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba ha khö ufaudugö niha andre? Amaedola ndraono ira, sidadao ba kade, <span class="anchor" id="17">17</span> si'ao ba nawöra, lamane: No malau zigu khömi, ba lö solaya ami, no me'e ndra'aga, ba lö sabu dödömi.
<span class="anchor" id="18">18</span> Noa sa so Yohane andrö, lö manga ba lö mamadu-madu hadia ia, ba lamane: Sobekhu.<ref>Faigi 3:4</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba no so Nono Niha, manga-manga ba mamadu-madu hadia ia, ba lamane: Hiza niha solu'a-lu'a, samadu-madu agu, si fahuwu ba [[Sanema beo|zanema beo]] andrö ba ba zebua horö; ba tobali sa famu'a ba hulu wa'atua-tua andrö nifazökhi dangania.<ref>Faigi 9:10; Yoh 2:2</ref>
== III. Itegu mbanua andrö si lö molo'ö ==
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba da'ö ibörötaigö ihede-hede'ö mbanua andrö, ba zoya tefazökhi tandra andrö khönia, me lö nifalalinira era-erara, imane:
<span class="anchor" id="21">21</span> Alai ndra'ugö, khorasi! alai ndra'ugö, Betisa'ida! Na ba Diro ba na ba Zidona mena'ö tefazökhi dandra andrö, nifazökhi ba khömi andrö, ba na föna sa'ae lafalalini gera-era mena'ö, no la'onukha goni, ba no lalau nawu ba högöra mena'ö.<ref>Hes 26 ba 27; Yob 42:6</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ba uŵa'ö na khömi: Öna-öna na zi göna Diro ba Sidona, na luo wanguhuku andrö, moroi ba zi göna ami.
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba ya'ugö, Kafanauma, tenga no mu'alaŵa'ö ndra'ugö, irugi mbanua si yaŵa? Irugi mbanua tou tetibo'ö ndra'ugö dania. Na ba Zodoma mena'ö tefazökhi dandra andrö, nifazökhi ba khömö andrö, ba lö si tebulö ia mena'ö, irugi ma'ökhö andre. <span class="anchor" id="24">24</span> Ba uŵa'ö na khömi: Öna-öna na zi göna mbanua Zodoma andrö, na luo wanguhuku andrö, moroi ba zi göna ndra'ugö.<ref>Faigi 10:15; Luk 12:47</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Me luo da'ö humede Yesu, imane: usuno ndra'ugö, Ama, Sokhö sorugo, awö danö, me no öbini'ö da'ö ba zatua-tua, awö ba zonekhe, ba me no öfa'ele'ö ia ba ndraono.<ref>Faigi 5:3; KorI 1:19–29</ref>
<span class="anchor" id="26">26</span> Ya'ia, Ama, me no wa'omasiu zi manö. <span class="anchor" id="27">27</span> Fefu hadia ia, ba no ibe'e ba dangagu Amagu. Ba lö saboto ba dödö Ono, baero Nama, ba lö saboto ba dödö Ama, baero Nono, awö ba zedöna ifa'ele'ö Ono.<ref>Yoh 1:18; 3:35; 14:6; Faigi 28:18</ref>
== IV. Ikaoni khönia zerege tödö ==
<span class="anchor" id="28">28</span> '''Mi'aine khögu, dozi serege tödö, awö zonoro, ba ufolombase ami.'''<ref>Yer 31:25</ref> <span class="anchor" id="29">29</span> '''Mihare'ö khömi kalo mbagi andrö khögu ba mitöngöni khögu, me no sebolo tödö ndra'o ba si lö fayaŵa tödö, ba falukha ami wolombase dödömi.'''<ref>Sakh 9:9; Fil 2:5 b.t.</ref> <span class="anchor" id="30">30</span> '''Moguna sa kalo mbagi andrö, khögu, ba no aoha noro andrö khögu.'''<ref>YohI 5:3</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
mmc00op3ex7j3fxuc76u16xdxcwunfy
Wikipedia:SN/Mataio/12
4
4971
29891
28083
2026-10-07T08:03:50Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29891
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Ladödöni lai wakhe ira nifahaö ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Me luo da'ö itörö [[wikt:owi|nowi]] Yesu,<ref>Ayati 1–8: Mar 2:23–28; Luk 6:1–5</ref> me luo sabato, ba no olofo nifahaönia ba labörötaigö ladödöni lai wakhe ba la'a nösi.<ref>MozV 23:25</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba me la'ila da'ö farizaio, ba lamane khönia: Hiza, lalau zi lö tola ba luo sabato ira nifahaömö.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba imane khöra: Hadia, lö ni'ilami ba zura, he iwisa Dawido, me olofo ia, ba awönia fao?<ref>SamI 21:6</ref> <span class="anchor" id="4">4</span> Me möi ia ba nomo Lowalangi, ba me la'a roti nifaigi-faigi andrö, si lö tola i'a ba si lö tola la'a awönia fao? ha ere zi tola manga da'ö.<ref>MozIII 24:5–9; MozII 29:32–33</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba lö ni'ilami ba zura [[wikt:oroisa|goroisa]] andrö, wa lö la'amoni'ö luo sabato ere ba gosali, ba lö salara?<ref>MozIV 28:9 b.t.</ref> <span class="anchor" id="6">6</span> Ba uŵa'ö khömi, no so ba da'e zebua moroi ba gosali.
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba na aboto ba dödömi ena'ö, hadia geluaha niŵa'ö andrö: "Fa'ahakhö dödö zomasido, ba tenga sumange", ba lö mihuku ena'ö zi lö sala.<ref>Faigi 9:13; Hos 6:6</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> [[So'aya]] luo sabato sa Nono Niha.
== II. Ifadöhö wökhö danga soköli-köli me luo sabato ==
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba mofanö ia ba da'ö,<ref>Ayati 9–14: Mar 3:1–6; Luk 6:6–11</ref> möi ia ba zekola khöra.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba hiza niha si no ariri tanga, si sara. Ba lasofu khönia, lamane: Hadia, tola mamadöhö fökhö na luo sabato? ba wangadugö ya'ia.<ref>Luk 13:14; 14:3 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba imane khöra: Ha niha ba khömi, si so biri-biri, sageu, si lö mondra'u da'ö, ba wanöbi yaŵa, na aekhu ba dögi, na luo sabato? <span class="anchor" id="12">12</span> Ba he zi sökhi ira niha mbiri-biri? Tobali tola tafazökhi zi sökhi na luo sabato.
<span class="anchor" id="13">13</span> Awena iŵa'ö ba niha andrö: Oro'ö dangau andrö! Ba i'oro'ö. Ba ifuli sökhi si mane si sara.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba möi baero warizaio, mamagölö, ba khönia andrö, ba wamunu ya'ia.<ref>Yoh 5:16–18</ref>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba me aboto da'ö ba dödö Yesu, ba [[wikt:heta|iheta]] ia ba da'ö. Ba ato zolo'ö ya'ia ba ifadöhö wökhöra fefu. <span class="anchor" id="16">16</span> Ba [[wikt:tenaŵa|itenaŵa]] ira, fa lö la'ombakha'ö ia.<ref>Faigi 9:30</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ena'ö itörö niŵa'ö Yesaya andrö, sama'ele'ö, me imane: <span class="anchor" id="18">18</span> "Hiza genonigu andrö, nituyugu, ni'omasi'ögu, somasi dödögu andrö, ube'e khönia Gehehagu, ba i'ombakha'ö huku ba niha baero.<ref>Yes 42:1–4; 11:2</ref> <span class="anchor" id="19">19</span> Lö fasoso ia ba lö mu'ao-ao ba lö larongo linia ba newali misa. <span class="anchor" id="20">20</span> Ono geu si no tefatö, ba lö ifalua ifatö ba fandru si lö hola-hola sa'ae, ba lö ibunu, irege möna huku ibe'e. <span class="anchor" id="21">21</span> Ba ba döinia dania manötöna niha baero."<ref>Rom 15:12</ref>
== III. Latandraŵaisi Yesu farizaio ==
<span class="anchor" id="22">22</span> Aefa da'ö,<ref>Ayati 22–32: Mar 3:22–30; Luk 11:14–23</ref> ba la'ohe khönia zobekhu, sau'a ba si lö hede, ba ifadöhö, tobali muhede zi lö hede andrö ba i'ila niha.<ref>Faigi 9:32</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba tobali dödö niha sato fefu ba lamane: Hadia, tenga ma'uwu Dawido andrö da'ö?
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba lamane farizaio, me larongo da'ö: Lö ifofanö mbekhu da'ö, na tenga moroi khö Mbelesebu, salaŵa mbekhu andrö.<ref>Faigi 9:34</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba me no i'ila gera-erara, ba imane khöra: Dozi öri adudu, na no fabali dödö; ba dozi banua ba dozi omo, ba lö fakhai, na no fabali dödö. <span class="anchor" id="26">26</span> Ba na ifofanö [[Zatana]] Satana, ba noa sa'ae fabali dödönia, ba he wisa wa'aro mbanuania?
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba na moroi khö Mbelesebu, wa ufofanö mbekhu ba ha khö moroi, wa lafofanö iraonomi? Andrö ya'ira dania zanguhuku ya'ami.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba na moroi khö Geheha Lowalangi, wa ufofanö mbekhu, ba noa sa'ae i'ondrasi ami banua [[Lowalangi]] andrö.<ref>YohI 3:8</ref>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba he wisa niha we'amöi yomo ba nomo zabölö, ba worabu gama-gamania, na lö ihönagö iböbö zabölö andrö? ba awena i'osindra'ui hadia ia ba nomonia.<ref>Yes 49:24</ref>
<span class="anchor" id="30">30</span> Si lö fao khögu, ba no si fa'udu khögu, ba si lö mangozara, awögu, ba samazaewe.<ref>Mar 9:40</ref>
<span class="anchor" id="31">31</span> Andrö uŵa'ö khömi: Fefu hadia ia horö ba fefu hadia ia wanandraŵa, ba [[wikt:efa'ö|te'efa'ö]] ba niha; ba fanandraŵaisi Eheha andrö, ba lö te'efa'ö.<ref>Heb 6:4–6; 10:26</ref>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba na so zamöbögö hadia ia khö Nono Niha ba [[wikt:efa'ö|te'efa'ö]] khönia; ba na so zamöbögö hadia ia khö Geheha ni'amoni'ö, ba lö [[wikt:efa'ö|te'efa'ö]] khönia, he ba götö da'e, ba he ba götö dania.<ref>Luk 12:10</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> Sökhi döla geu mibe'e, ba si sökhi mbuania, ba na lö'ö, ba sobou döla geu mibe'e, ba sobou mbuania. Ba mbua sa aboto ba dödöda döla geu.<ref>Faigi 7:17; Luk 6:44</ref>
<span class="anchor" id="34">34</span> He ya'ami, ono gulö! he moroi mi'ila miŵa'ö zi sökhi, me no si lö sökhi ami? Hadia sa zi no fahöna ba dödö, da'ö zalua ba mbewe.<ref>Faigi 3:7</ref> <span class="anchor" id="35">35</span> Isao'ö baero zi sökhi niha si sökhi, moroi ba girö-girö si sökhi andrö; ba niha si lö sökhi, ba isao'ö baero zi lö sökhi andrö.<ref>Luk 6:45</ref>
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba uŵa'ö khömi, tezofu-zofu dania, na luo wanguhuku, fefu ngawalö wehede si lö guna, nilau niha.<ref>Efes 4:29</ref> <span class="anchor" id="37">37</span> Moroi ba wehedemö sa satulö ndra'ugö dania, ba moroi ba wehedemö te'etu'ö hukumö.
== IV. La'andrö dandra farizaio ==
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba so ösa zanema linia,<ref>Ayati 38–42: Luk 11:16,29–32</ref> [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, lamane: He samahaö, omasiga ma'ila dandra khömö.<ref>Faigi 16:1 b.t.; Yoh 6:30</ref>
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba itema lira, imane khöra: La'andrö dandra niha andre, si lö sökhi, sohorö-horö, ba lö tebe'e khöra dandra, ha tandra khö Yona sama'ele'ö andrö.<ref>Faigi 16:4</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Hulö si mane Yona sa, me tölu ngaluo tölu mbongi ia ba dalu gi'a sebua andrö, si manö göi Nono Niha dania, tölu ngaluo tölu mbongi dania ia ba hunö danö.<ref>Yon 2:1</ref>
<span class="anchor" id="41">41</span> Maoso dania mbanua Niniwe andrö, na luo wanguhuku, udu niha da'e ba la'etu'ö huku niha da'e; me no lafalalini gera-erara ba wangombakha Yona andrö, ba hiza, so ba da'e zebua moroi khö Yona.<ref>Yon 3:5 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="42">42</span> Maoso dania razo ira alawe andrö, moroi raya, na luo wanguhuku, udu niha da'e, ba i'etu'ö huku niha da'e, me no möi ia moroi ba wondrege danö, ba wamondrongo fa'atua-tua Zelomo andrö; ba hiza, so ba da'e zebua moroi khö Zelomo.<ref>SalI 10:1 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba na [[wikt:aheta|aheta]] mbekhu si ra'iö ba niha,<ref>Ayati 43–45: Luk 11:24–26</ref> ba itöröi danö si lö idanö, mangalui nahia wolombase, ba lö isöndra. <span class="anchor" id="44">44</span> Awena dania imane: Da'ufulido ba nomogu, ba zi otarai ndra'o. Ba na so ia, ba lö mu'onahia i'ila, ba no labözini ba no lahaogö.
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba möi ia, ihalö awönia mbekhu bö'ö, dafitu, safaito moroi khönia, ba möi ira bakha, labe'e nahiara da'ö, ba tobali tedou walösökhi zafuria ba niha andrö, moroi ba zi föföna mege. Si manö göi dania ba niha si lö sökhi andre.<ref>FetII 2:20</ref>
== V. Ira ina Yesu ==
<span class="anchor" id="46">46</span> Ba lö nibatonia na huhuonia andrö ba niha sato,<ref>Ayati 46–50: Mar 3:31–35; Luk 8:19–21</ref> ba hiza ninania, awö ndra talifusönia, so ira baero, la'alui lala, so niŵa'öra khönia.<ref>Yoh 7:5</ref>
<span class="anchor" id="47">47</span> Ba so zanguma'ö khönia: Hiza baero ninau, awö ndra talifusöu, la'alui lala, so niŵa'öra khöu.<ref>Faigi 13:57).</ref>
<span class="anchor" id="48">48</span> Ba itema li, imane ba zanguma'ö khönia: Ha niha ninagu, ba ha niha dalifusögu? <span class="anchor" id="49">49</span> Ba i'oro'ö dangania, yaŵa ndra nifahaönia, imane: Ya'e ninagu ba talifusögu! <span class="anchor" id="50">50</span> Ha niha sa zolo'ö somasi Namagu andrö, si so ba zorugo, da'ö dalifusögu matua ba talifusögu alawe ba inagu.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
cbaqqjnjrz4hj913kva0wkyr0dvxrpq
Wikipedia:SN/Mataio/13
4
4972
29893
28084
2026-10-07T08:04:10Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29893
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Amaedola zamazaewe tanömö zinanö ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Me luo da'ö möi baero Yesu,<ref>Ayati 1–23: Mar 4:1–20; Luk 8:4–15</ref> mudadao ia ba zinga [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] andrö.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba ato zowulo khönia niha, ba möi ia [[wikt:baowo|baowo]] ba mudadao, ba [[wikt:baene|baene]] so niha sato fefu.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba oya huhuonia khöra, amaedola, imane:
Hiza, möi ba [[wikt:owi|nowi]] zamazaewe tanömö, ba wamazaewe tanömö zinanö. <span class="anchor" id="4">4</span> Ba ba wamazaewenia, ba so zi göna ba lala, ba so wofo, ba la'a.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba so zi göna ba zokara, ba zi lö awe'e-we'e tanö khönia, ba i'anema'ö motalinga, me lö awe'e-we'e danö khönia. <span class="anchor" id="6">6</span> Ba me tumbu luo, ba angongo ba mate, me no ambö ŵa'ania.
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba so zi göna barö ndroi, ba ebua ndroi ba mate zinanö ibe'e. <span class="anchor" id="8">8</span> Ba so zi göna ba danö si sökhi, ba mowua, so zowua si dua wulu, so zi felendrua ba so zi önö, zamba yöu.
<span class="anchor" id="9">9</span> Si so tögi dalinga, ba yamufondrondrongo! <ref>Faigi 11:15</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba la'ondrasi ia nifahaönia, lamane khönia: Hana wa amaedola niŵa'öu khöra?
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba itema li, imane: khömi no mube'e wa'aboto ba dödö zi no tobini andrö, ba mbanua zorugo andrö, ba khöra, ba lö mube'e.<ref>Faigi 11:25; 16:17; KorI 2:7–10</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> Ba zi no so sa, ba tebe'e na, lahöna khönia, ba ba zi lö'ö, ba [[wikt:heta|laheta]] göi zi no so khönia.<ref>Faigi 25:29; Mar 4:25; Luk 8:18; 19:26</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Da'ö mbörö wa amaedola huhuogu khöra, me lö mangila ira, he ŵa'ae no teboka höröra, ba me lö mamondrongo, he ŵa'ae larongo, ba me lö aboto ba dödöra.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba itörö ba khöra nifa'ele'ö Yesaya, me imane: "Mirongo dania ia tögi dalingami, ba lö'ö manö aboto ba dödömi; anehe hörömi, ba lö mi'ila. <span class="anchor" id="15">15</span> Noa sa mu'abe'e'ö dödö niha andre ba no afiso-fiso ira, ba no lafakifu hörö, ena'ö lö la'ila höröra ba ena'ö lö larongo tögi dalingara ba ena'ö lö aboto ba dödöra, fa lö lafuli ira, ena'ö u'orifi ira."
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba ya'ahowu hörömi, me la'ila, ba tögi dalingami, me larongo.<ref>Luk 10:23 b.t.</ref> <span class="anchor" id="17">17</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi: No ato zama'ele'ö ba no ato zatulö somasi mangila ni'ilami andrö, ba lö ni'ilara, ba somasi mamondrongo nirongomi andrö, ba lö nirongora.<ref>FetI 1:10; Heb 11:13</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba mifondrondrongo geluaha gamaedola andrö, samazaewe tanömö zinanö:
<span class="anchor" id="19">19</span> Na so zamondrongo turia mbanua andrö, ha niha ia, ba na lö aboto ba dödönia, ba so Gafökha, i'oloi'ö nifazaewe ba dödönia; da'ö nifazaewe tanömö si göna ba lala andrö.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba nifazaewe ba zokara, ba da'ö ia: Irongo daroma li andrö, ba i'anema'ö itema, omuso dödönia. <span class="anchor" id="21">21</span> Ba lö moŵa'a ba dödönia, lö'ö sa anau-nau gölö; ba na tesao wamakao, ba ma folohi, na börö daroma li andrö, ba i'anema'ö mangawuli furi.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba nifazaewe barö ndroi, ba da'ö ia: Irongo daroma li andrö, ba so wa'abu dödö ba guli danö andre, awö wamaelungu andrö, ba gana'a, ba ibunu daroma li, ba tobali lö mowua.<ref>Faigi 19:23; TimI 6:9</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba nifazaewe ba danö si sökhi, ba da'ö ia: Irongo daroma li, ba aboto ba dödönia, ba ya'ia zowua, so zowua si dua wulu, so zi felendrua ba so zi önö, zamba yöu.
== II. Amaedola ndru'u barö wakhe ==
<span class="anchor" id="24">24</span> Amaedola tanö bö'ö iŵa'ö khöra, imane: No fakhili-khili ira mbanua zorugo andrö niha samazaewe tanömö si sökhi ba nowinia.
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba me no mörö niha, ba so zi fatiu tödö khönia, möi mufazaewe, danömö ndru'u barö zinanö ba ilau mofanö. <span class="anchor" id="26">26</span> Ba me no ebua zinanö, me molai, awena göi oroma ndru'u andrö.
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba so genoni zokhö, lamane khönia: He Tua! hadia, tenga tanömö zinanö si sökhi nifazaeweu ba nowiu? Ba he moroi khönia ndru'u andrö?
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba imane khöra: Niha si fatiu tödö zolau da'ö.
Ba lamane khönia enoni: Ba hadia, omasi'ö na möiga mu'ozaragö ia?
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba imane: Böi, ma dania mifao wondröni sinanö, na mi'ozaragö ndru'u.<ref>Yes 65:8</ref> <span class="anchor" id="30">30</span> Akha faoma ebua ia, irege wamasi, ba na [[wikt:baŵa|baŵa]] wamasi, ba uŵa'ö ba zamasi, umane: Mi'ofönai'ö wangozaragö du'u ba milau ba ngamböbö, ba wanunu ya'ia, ba bua zinanö, ba mi'owuloi ba halasa khögu.<ref>Faigi 3:12; SamII 23:6</ref>
== III. Amaedola danömö lada ==
<span class="anchor" id="31">31</span> Amaedola tanö bö'ö iŵa'ö khöra,<ref>Ayati 31–34: Mar 4:30–34; Luk 13:18–21</ref> imane: No fakhili-khili ira mbanua zorugo andrö hunö lada, nihalö niha, nifazaewenia ba nowinia.
<span class="anchor" id="32">32</span> Fondrege zide-ide mbua zinanö sa ia, ba na no manöi, ba ebua ia moroi ba gule-gule bö'ö ba tobali motöla, tobali möi wofo ba dalu mbanua, mangazuni ba ndrahania.
== IV. Amaedola danömö roti ==
<span class="anchor" id="33">33</span> Amaedola tanö bö'ö iŵa'ö khöra, imane: No fakhili-khili ira mbanua zorugo andrö danömö roti, nihalö ndra alawe, nifarukania ba zi tölu yöu hamo, irege aisö ma'afefu.
<span class="anchor" id="34">34</span> Da'ö fefu niŵa'ö [[Yesu]] ba niha sato, amaedola, lö bö'önia, huhuonia khöra, ha sambalö amaedola.
<span class="anchor" id="35">35</span> Ena'ö itörö niŵa'ö zama'ele'ö andrö, me imane: "Damuhededo, ulau gamaedola, ubokai zi no tobini, i'otarai mböröta danö."<ref>Sin 78:2; KorI 2:7</ref>
<span class="anchor" id="36">36</span> Aefa da'ö, ba ifofanö niha sato ba möi ia yomo. Ba möi khönia nifahaönia, lamane: Ombakha'ö khöma geluaha gamaedola andrö, du'u ba nowi.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba itema lira, imane: Samazaewe tanömö zinanö si sökhi andrö, ba ya'ia Nono Niha,
<span class="anchor" id="38">38</span> ba [[wikt:owi|nowi]] andrö, ba ya'ia niha ba guli danö; ba tanömö si sökhi andrö, ba ono mbanua andrö; ba du'u, ba ono Gafökha.<ref>Yoh 8:44; YohI 3:8</ref>
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba si fatiu tödö andrö, samazaewe ya'ia, ba ya'ia Gafökha andrö. Ba famasi, ba amozua götö danö andre; ba samasi, ba [[Mala'ika|mala'ika]] andrö.<ref>Fam 14:15</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba hulö si mane na [[wikt:ozaragö|la'ozaragö]] ndru'u, nitunu ba galitö, si manö göi dania ba gamozua götö danö andre. <span class="anchor" id="41">41</span> Ifatenge dania mala'ikania Ono Niha, ba [[wikt:ozaragö|la'ozaragö]] fefu wangala ba mbanuania andrö, awö zamazökhi si lö atulö,<ref>Faigi 24:31</ref> <span class="anchor" id="42">42</span> ba latibo'ö ba mbaho galitö andrö, ba fege-ege dania ba da'ö ba fatangisa mboha.<ref>Sin 50; Fam 19:20</ref>
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba humaga dania zatulö andrö, hulö luo, ba mbanua Namara andrö. Ha niha zi so tögi dalinga, ba yamufondrondrongo!<ref>Dan 12:3; KorI 15:40 b.t.</ref>
== V. Amaedola girö-girö nibini'ö ba mbenua ==
<span class="anchor" id="44">44</span> No fakhili-khili ira mbanua zorugo andrö girö-girö nibini'ö ba mbenua, nisöndra niha, ba ibini'ö; ba ba wa'omuso dödönia andrö, ba möi ia, i'amawa fefu hadia ia zi so khönia, ba i'öli mbenua andrö.<ref>Fil 3:7</ref>
== VI. Amaedola mani-mani ==
<span class="anchor" id="45">45</span> Fakhili-khili zui ira mbanua zorugo andrö niha saniaga, sangalui mani-mani si sökhi. <span class="anchor" id="46">46</span> Ba me isöndra zambua mani-mani sebua böli, ba möi ia, i'amawa fefu hadia ia zi so khönia ba i'öli da'ö.<ref>Amaed 8:10,11</ref>
== VII. Amaedola giri ==
<span class="anchor" id="47">47</span> Fakhili-khili zui ira mbanua zorugo andrö giri, nilau ba nasi, fama'u'u fefu hadia ia ngawalö gi'a. <span class="anchor" id="48">48</span> Ba na no afönu ia, ba ladöni yaŵa [[wikt:baene|baene]] ba mudadao ira, [[wikt:ozaragö|la'ozaragö]] zi sökhi, lalau ba nahia ba si lö sökhi, ba latibo'ö.
<span class="anchor" id="49">49</span> Si manö göi dania ba gamozua götö danö andre. Möi dania [[Mala'ika|mala'ika]] andrö ba lafabali zi lö sökhi andrö ba zatulö; <span class="anchor" id="50">50</span> ba latibo'ö ba mbaho galitö andrö, ba fege-ege dania ba da'ö ba fatangisa mboha.<ref>Faigi 22:13; 24:51</ref>
<span class="anchor" id="51">51</span> Hadia, no aboto ba dödömi da'ö fefu?
Lamane khönia: Noa.
<span class="anchor" id="52">52</span> Ba imane khöra: Me si manö, ba dozi sangila amakhoita, nifahaö ba ngawalö mbanua [[Lowalangi]] andrö, ba no fakhili-khili ba niha, satua baomo, sanao'ö baero, moroi ba girö-girönia andrö, si bohou, awö zi no ara.
== VIII. La'ositengagö Yesu banuania ==
<span class="anchor" id="53">53</span> Ba me no i'o'ozui [[Yesu]] gamaedola andrö,<ref>Ayati 53–58: Mar 6:1–6; Luk 4:16,22–24</ref> ba [[wikt:heta|iheta]] ia ba da'ö. <span class="anchor" id="54">54</span> Ba me irugi mbanuara, ba ifahaö ira ba zekola khöra, irege tobali dödöra, ba lamane: Heza moroi khönia wa'atua-tua andrö, awö wa'abölö andrö?
<span class="anchor" id="55">55</span> Tenga ono duka andrö ia? Tenga Maria döi ninania andrö, ba tenga Yakobo ba Yosefo ba Simoni ba Yuda döi dalifusönia matua andrö?<ref>Faigi 12:46; Yoh 6:42</ref> <span class="anchor" id="56">56</span> Ba talifusönia alawe andrö, ba tenga khöda so ira, fefu? Ba heza moroi khönia da'ö fefu?
<span class="anchor" id="57">57</span> Ba fatuwu ia khöra.
Ba imane khöra Yesu: Lö'ö sa te'ositengagö zama'ele'ö, na tenga ba mbanuara ba na tenga moroi yomo khöra.<ref>Yoh 4:44</ref>
<span class="anchor" id="58">58</span> Ba lö oya ifazökhi ba da'ö tandra, börö wa lö mamati ira.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
razbow1o2cjithnt0n26kutbomhx7am
Wikipedia:SN/Mataio/14
4
4973
29894
28085
2026-10-07T08:04:30Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29894
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Labunu Yohane samayagö idanö ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Me luo da'ö irongo duria [[Yesu]] andrö Herode,<ref>Ayati 1–12: Mar 6:14–31; Luk 9:7–9</ref> razo ba zi sagörö ni'o'öfa tanö andrö. <span class="anchor" id="2">2</span> Ba imane ba genoninia: Yohane da'ö, samayagö idanö; no maoso da'ö moroi ba ngai zi mate, andrö so khönia wa'abölö andrö.<ref>Faigi 16:14</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Noa sa ifara'u'ö Yohane andrö Herode, no ifaböbö'ö ba no ifabe'e'ö ba gurunga, börö Herodia andrö, fo'omo dalifusönia [Filifo].<ref>Luk 3:19,20</ref> <span class="anchor" id="4">4</span> Noa sa iŵa'ö khönia Yohane; Lö tola so ia khöu.<ref>MozIII 18:16</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba ibunu ena'ö Yohane Herode, ba ata'u ia niha sato, me ba dödöra sama'ele'ö Yohane andrö.<ref>Faigi 21:26</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba me [[wikt:baŵa|baŵa]] wa'atumbu khö Herode, ba manari nono Herodia andrö khöra ba da'ö, ba omasi Herode. <span class="anchor" id="7">7</span> Andrö ifabu'u khönia, fahölu ia, ibe'e khönia hadia ia ni'andrönia.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba me no isofu khö ninania ua; ba imane: Be'e khögu ba da'e, ba wiga yaŵa, högö Yohane andrö, samayagö idanö.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba abu dödö razo, ba ba wahölusa no mege ba ba domenia andrö, ba i'oroi'ö labe'e. <span class="anchor" id="10">10</span> Ba ifatenge, ifa'eŵa'ö mbagi Yohane ba gurunga.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba la'ohe högönia, ba wiga, ba labe'e khö nono alawe andrö, ba i'ohe khö ninania.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba so ndra nifahaönia, lahalö mbotonia ba lako'o; ba möi ira mangombakha da'ö khö Yesu.
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba me irongo Yesu,<ref>Ayati 13–21: Mar 6:31–44; Luk 9:11–17; Yoh 6:1–14)</ref> ba [[wikt:heta|iheta]] ia ba da'ö, moloyo ia, isaŵa danö si mate, ba zi ha ya'ia; ba me larongo niha sato, ba la'o'ö ia, latörö tanö, moroi ba mbanua misa.
== II. Tebe'e gö ba niha si lima ngahönö ==
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba me irugi Yesu, ba i'ila niha sato sibai andrö, ba ahakhö dödönia ira ba ifadöhö wökhö ba zofökhö khöra.<ref>Faigi 9:36</ref>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba me tanö owi, ba möi khönia nifahaö, lamane: Tanö si mate da'e, ba bongi; fofanö sa'ae niha sato, ena'ö möi ira ba mbanua misa, mowöli göra.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba imane khöra: Alakha lö mofanö ira, mibe'e göra, ya'ami.
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba lamane khönia: Lö khöma ba da'e, ha lima roti ba ha dua rozi gi'a.
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba imane: Mi'ohe ia khögu ba da'e.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba iŵa'ö mudadao niha sato ba ndru'u, ba ihalö roti andrö, si lima, awö gi'a andrö, si dua rozi, ifaöga hörönia miyaŵa ba zorugo, i'aohasi gölö [[Lowalangi]] ba iboboto ba ibe'e khö ndra nifahaö roti no mege, ba ira nifahaö zame'e ba niha sato.<ref>Faigi 15:32 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba manga ira fefu ba abuso, ba [[wikt:ozaragö|la'ozaragö]] zi töra, akhökhöla, felendrua kude. <span class="anchor" id="21">21</span> Ba si manga andrö, ba mato lima ngahönö ndra matua, baero ndra alawe, baero ndraono.
== III. Mowaö-waö ba dete nidanö Yesu ==
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba ifarou nifahaö,<ref>Ayati 22–35: Mar 6:45–56; Yoh 6:15–21</ref> ena'ö mowaö-waö ira baowo, moloyo miyefo, gasa-gasa wamofanönia niha sato.
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba me no ifofanö niha sato, ba möi ia ba hili, ha ya'ia, mangandrö. Ba me no bongi, ba ha ya'ia ba da'ö.
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba no so ba dalu [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] [[wikt:owo|nowo]] no mege, no tosasa ba ndrulu, noa sa zuzumö nangi.
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba me miwo manu, ba möi khöra Yesu, mowaö-waö ba dete nidanö.<ref>Yoh 9:8</ref>
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba me la'ila ia, sowaö-waö ba dete nidanö, ba tokea ira, lamane: Bekhu! ba [[wikt:mu'ira-ira|mu'ira-ira]] ba wa'ata'u.<ref>Luk 24:37</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba i'anema'ö muhede khöra Yesu, imane: Mihonogö ami, ya'odo; böi mi'ata'ufi!
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba itema linia Fetero, imane: Na ya'ugö, Tua, ba ŵa'ö khögu, möido khöu ba dete nidanö.
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba imane: Aine! Ba möi tou Wetero, moroi ba nowo, mowaö-waö ia ba dete nidanö, i'ondrasi Yesu. <span class="anchor" id="30">30</span> Ba me i'ila nangi, ba ata'u ia ba ibörötaigö ahöndrö, ba imane: He Tua, orifido!
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba i'anema'ö i'oro'ö dangania Yesu, ira'u, imane khönia: He sambö famati, hana wa [[wikt:manufa|manufa]] dödöu?<ref>Faigi 8:26</ref>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba me möi ira baowo, ba tebato nangi.
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba mangalulu khönia zi so baowo, lamane: Duhu, Ono [[Lowalangi]] ndra'ugö.<ref>Faigi 16:16</ref>
== IV. Oya ifadöhö fökhö ==
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba [[wikt:ötö|la'ötö]] mbaŵa, lasaŵa danö Genezare.
<span class="anchor" id="35">35</span> Ba me la'ila ia banua da'ö, ba lafatenge zinenge ba zi fasui andrö fefu ba la'ohe khönia fefu zi so fökhö. <span class="anchor" id="36">36</span> Ba la'andrö khönia, ena'ö ha ahe mbarunia lababaya, ba dozi sombambaya, ba döhö wökhö.<ref>Faigi 9:21; Luk 6:19</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
nx4l4i0giucz8dywptzgr596f9ygp75
Wikipedia:SN/Mataio/15
4
4974
29896
28086
2026-10-07T08:04:50Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29896
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Oroisa niha si lö guna ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Me luo da'ö möi khö [[Yesu]] [[Farizaio|Farizaio]] ba sangila amakhoita,<ref>Ayati 1–20: Mar 7:1–23</ref> banua Yeruzalema, lamane: <span class="anchor" id="2">2</span> Hana wa lasawö niŵa'ö ndra tua ira nifahaömö? Lö'ö sa mombanö ira, na la'a göra.<ref>Luk 11, 38</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba itema li, imane khöra: Ba hana ami göi, wa misawö [[wikt:oroisa|goroisa]] Lowalangi, ba nifakhoimi andrö?
<span class="anchor" id="4">4</span> Noa sa i'oroi'ö Lowalangi, imane: "Fosumange namau, awö ninau" ba: "si mate zangelifi amania ba ma inania."<ref>MozII 20:12; 21:17; Amaed 23:22</ref> <span class="anchor" id="5">5</span> Ba ya'ami, ba mimane: Na so zanguma'ö khö namania, ba ma khö ninania: Tebe'e sumange [Lowalangi] zinemau khögu ena'ö, ba alakha lö ifusumange namania, awö ninania.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba no miwu'ai [[wikt:oroisa|goroisa]] [[Lowalangi]] andrö, ba nifakhoimi andrö.
<span class="anchor" id="7">7</span> He ya'ami, samini tödö! Si ndruhu wama'ele'ö Yesaya ba khömi andrö, me imane: <span class="anchor" id="8">8</span> "Lafosumange ndra'o bewera niha andrö, ba tödöra, ba no aröu khögu. <span class="anchor" id="9">9</span> Zaya-zaya gölöra wamosumangera ya'o, me no [[wikt:fakhoi|nifakhoi]] niha wamahaöra andrö."
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba ikaoni khönia niha sato, ba imane khöra: Mifondrondrongo ba ya'aboto ba dödömi! <span class="anchor" id="11">11</span> Tenga da'ö zana'unöi niha si möi bakha ba mbawania, ha si möi baero, si oroi mbawania da'ö zana'unöi niha.<ref>HalZin 10:15; Rom 14:14</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba so ndra nifahaö, lamane khönia: Hadia, ö'ila wa no fatuwu ba warizaio, me larongo niŵa'öu andrö?
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba itema li, imane: Fefu zinanö, si tenga nitanö Namagu andrö ba zorugo, ba ladeha dania.<ref>HalZin 5:38</ref> <span class="anchor" id="14">14</span> Miböhöi ira; niha sau'a ira, samasao sau'a, ba na ifasao nawönia sau'a sau'a, ba faoma aekhu ira ba goho-koho.<ref>Faigi 23:16; Luk 6:39; Rom 2:19</ref>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba itema linia Fetero, imane khönia: Ombakha'ö khöma geluaha gamaedola andrö.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba imane: Hadia, lö'ö na saboto ba dödömi göi? <span class="anchor" id="17">17</span> Hadia, lö mi'ila, wa isaŵa mbetu'a fefu zi möi bakha ba mbawa, awö wa ifuli möi baero ba dögi-tögi?
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba hadia ia zi otarai mbawa, ba ba dödö i'otarai, ba da'ö zana'unöi niha.<ref>Yak 3:6</ref> <span class="anchor" id="19">19</span> Moroi ba dödö sa i'otarai era-era si lö sökhi, ba fange'e, ba fohoröni donga zodonga ba fohorö bö'ö ba fanagö ba famöbögö si lö duhu ba fanandraŵa.<ref>MozI 6:5; Rom 7:18</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ya'ia wana'unöi niha. Ba lö ita'unöi niha, na manga lö mombanö.
== II. Ifadöhö wökhö nono ndra alawe Gana'ana andrö Yesu ==
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba [[wikt:heta|iheta]] ia ba da'ö Yesu,<ref>Ayati 21–31: Mar 7:24–31</ref> isaŵa danö Diro ba tanö Zidona.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba hiza ndra alawe Gana'ana, si otarai danö da'ö; [[wikt:mu'ao|mu'ao]] ia, imane: Hakhösi tödö ndra'o Tua, ma'uwu Dawido! ifakao sibai nonogu alawe bekhu.
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba lö itema linia, sambua li lö'ö. Ba möi khönia ndra nifahaönia, mangandrö ira khönia, lamane: Fofanö ia, me si ao-ao moroi furida.
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba itema lira, imane: Ha ba [[Biri-biri|mbiri-biri]] sisuna andrö, ma'uwu Gizeraeli, tefatenge ndra'o.<ref>Faigi 10, 6</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba möi ndra alawe no mege, ituhi danö fönania, imane: He Tua, tolodo!
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba itema linia, imane: Lö tola lahalö gö ndraono, ba wame'e ö nasu.
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba imane: Si ndruhu Tua, ba la'a sa atö asu gakhökhöla, saekhu tou, na manga zokhö ya'ira.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba itema linia Yesu, imane khönia: He alawe, no ebua wamatimö andrö, yafalukha'ö zomasi ndra'ugö! Ba döhö wökhö nononia alawe, ba da'ö sibai.<ref>Faigi 8:10,13</ref>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba [[wikt:heta|iheta]] ia ba da'ö Yesu, isaŵa [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] [[Galilaia]] andrö, ba möi ia ba hili, mudadao ia ba da'ö.
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba ato zangondrasi ya'ia niha, si so sogombuyu-mbuyu ba sagau'a ba si lö hede ba sagaböda ba bö'önia, ato, ba latou'ö tou fönania; ba ifadöhö wökhöra,<ref>Faigi 11:5; Yes 35:5 b.t.</ref> <span class="anchor" id="31">31</span> tobali ahöli-höli dödö niha sato, me la'ila humede zi lö hede andrö ba döhö wökhö zagaböda ba mowaö-waö zogombuyu-mbuyu ba la'ila niha sagau'a; ba lasuno [[Lowalangi]] Ndraono Gizeraeli.
== III. Ibe'e gö ba niha si öfa ngahönö ==
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba humede [[Yesu]] ba nifahaönia,<ref>Ayati 32–39: Mar 8:1–10</ref> imane: Ahakhö dödögu niha sato andrö, me no tölu bongi wa'ara lö niröira ya'o, ba lö öra, ba lö omasido ufofanö ira lö manga, fa lö mate olofo ba lala.<ref>Faigi 14:15 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba lamane khönia nifahaö: Heza tahalö gö si manö fa'oya, ba danö si mate, fangabuso niha si manö fa'ato?
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba imane khöra Yesu: Ha uga roti, si so khömi? Ba lamane: Fitu, ba so ma'ifu gi'a.
<span class="anchor" id="35">35</span> Ba iŵa'ö ba niha sato, ena'ö mudadao ira ba danö;
<span class="anchor" id="36">36</span> ba ihalö roti andrö si fitu, awö gi'a andrö, ba i'aohasi gölö Lowalangi, ba iboboto ba ibe'e khö ndra nifahaö, ba ira nifahaö zame'e ba niha sato.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba manga ira fefu, ba abuso; ba [[wikt:ozaragö|la'ozaragö]] zi töra, akhökhöla, fitu kude.
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba si manga andrö, ba no öfa ngahönö ndra matua, baero ndraono, baero ndra alawe.
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba ifofanö niha sato, ba möi ia baowo, isaŵa danö Magada.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
i2to9petsqz17nrit28run0y3dpox7o
Wikipedia:SN/Mataio/16
4
4975
29898
28087
2026-10-07T08:05:10Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29898
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Tandra moroi ba mbanua si yaŵa ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba möi khönia [[Farizaio|Farizaio]] ba sadukaio,<ref>Ayati 1–12: Mar 8:11–21</ref> latandraigö ia, la'andrö khönia, ena'ö na i'oroma'ö khöra dandra, moroi si yaŵa ba mbanua.<ref>Faigi 12:38</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba itema li, imane khöra: Na tanö owi, ba mimane: Lökhö dania, me no oyo mbanua;<ref>Luk 12:54 b.t.</ref> <span class="anchor" id="3">3</span> ba na mahemolu mbanua, ba mimane; Moteu sabölö-bölö ma'ökhö, me no oyo mbanua ba me no alu. Amuata mbanua andrö, ba mi'ila mihuku, ba tandra ginötö andrö, ba tebai mihuku. <span class="anchor" id="4">4</span> La'alui dandra niha si lö sökhi, sohorö-horö, ba lö tebe'e khöra dandra, ha tandra khö yona andrö. Ba iröi ira, mofanö ia.<ref>Faigi 12:39. Yon 2:1</ref>
== II. Tanömö roti Farizaio andrö ==
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba me no larugi si [[wikt:yefo|yefo]] ira nifahaö, ba no olifu ira wolohe roti.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba imane khöra Yesu: Mifaigi, mi'angelama ba danömö roti [[Farizaio|Farizaio]] andrö ba ba danömö roti zadukaio.<ref>Luk 12:1; Gal 5:9; KorI 5:6</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba lafatou-tou tödöra, lamane: Me lö ni'oheda roti.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba me i'ila da'ö Yesu, ba imane: Hadia nifatou-toumi tödömi, sambö famati, wa lö ni'ohemi roti?
<span class="anchor" id="9">9</span> Hadia, lö'ö na saboto ba dödömi, ba hadia, lö itörö tödömi roti no, si lima ba zi lima ngahönö niha ba ha uga kude ni'ozaragömi?<ref>Faigi 14:17 b.t.</ref> <span class="anchor" id="10">10</span> Ba he roti si fitu ba zi öfa ngahönö niha, ba ha uga kude ni'ozaragömi?<ref>Faigi 15, 34 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Hana wa lö aboto ba dödömi, wa tenga roti niŵa'ögu khömi, me umane: Mi'angelama ba danömö roti [[Farizaio|Farizaio]] andrö ba ba danömö roti zadukaio?
<span class="anchor" id="12">12</span> Awena aboto ba dödöra, wa tenga da'ö niŵa'önia: Mi'angelama ba danömö roti [[Farizaio|Farizaio]] andrö ba ba danömö roti zadukaio, wa famahaö [[Farizaio|Farizaio]] ba famahaö [[Sadukaio|zadukaio]] niŵa'önia.
== III. Famaduhu'ö Wetero ==
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba me irugi [[Yesu]] danö Kaisaria Wilifo,<ref>Ayati 13–20: Mar 8:27–30; Luk 9:18–21</ref> ba isofu khö ndra nifahaönia, imane: Hadia laŵa'ö niha, ha niha Nono Niha?
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba lamane: So zanguma'ö Yohane andrö, samayagö idanö ba so zanguma'ö Eliya, ba so, ba Yeremia lawa'ö, ba ma fasamösa zama'ele'ö andrö.<ref>Faigi 14:2; 17:10</ref>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba imane khöra: Ba ya'ami, ba ha miŵa'ö, ha niha ndra'odo?
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba itema li Simoni Fetero, imane: [[Keriso]] ndra'ugö, Ono [[Lowalangi]] sauri andrö.<ref>Faigi 14:33; Yoh 6:69; 11:27</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba itema linia Yesu, imane khönia: Ya'ahowu ndra'ugö Simoni, ono Yona, me no tenga niha zama'ele'ö khöu da'ö, me Amagu andrö, si so ba zorugo, zama'ele'ö.<ref>Gal 1:16; KorI 2:14</ref> <span class="anchor" id="18">18</span> Ba ya'odo göi, uŵa'ö khöu: [[Fetero]] ndra'ugö, ba ba dete gowe andrö utaru'ö mbanuagu andrö dania, ba lö lalaŵa ia bawa göli mbanua tou.<ref>Yoh 1:43; HalZin 15:7</ref> <span class="anchor" id="19">19</span> '''Ube'e dania khöu wogoe mbanua zorugo andrö, ba na so niböbömö ba guli danö, ba niböbö göi ba zorugo, ba hadia ni'efa'öu ba guli danö, ba ni'efa'ö göi ba zorugo'''.<ref>Faigi 18:18; Yoh 20:23</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Aefa da'ö iŵa'ö khö ndra nifahaö, böi laŵa'ö ba niha, wa [[Keriso]] ia.
== IV. Ibörötaigö mangombakha famakao ya'ia Yesu ==
<span class="anchor" id="21">21</span> I'otarai da'ö,<ref>Ayati 21–28: Mar 8:31–38; 9:1; Luk 9:22–27</ref> ba ibörötaigö [[Yesu]] ibokai khö ndra nifahaönia, wa lö tola lö möi ia ba Yeruzalema, awö wa la'oya'ö dania wamakao ya'ia satua andrö ba ere sebua ba sangila amakhoita, awö wa labunu dania ia, awö wa tesusugi dania ia, na no irugi tölu ngaluo.<ref>Faigi 17:22,23; 20:18,19</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba isöbi ia khönia Fetero, ibörötaigö itenaŵa, imane: Yamutimba khöu Lowalangi, Tua! Böi göna ndra'ugö si manö.
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba ibali'ö ia, imane khö Wetero: Ae furigu, Satana! fangalagu ndra'ugö; me lö öfatou-tou zomasi Lowalangi, ha somasi niha öfatou-tou.<ref>SamII 19:22</ref>
== V. Ifobawa lala ba wolo'ö ya'ia ==
<span class="anchor" id="24">24</span> Aefa da'ö, ba imane [[Yesu]] khö ndra nifahaönia: Na so zedöna molo'ö ya'o, ba yamu'ositengagö ia ba yamulu'i röfania ba yamu'o'ö ndra'o.<ref>Faigi 10:38</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba zangalui fa'anau nosonia, aetu ia, ba saetu noso, na börö ndra'o, da'ö zanöndra ya'ia.<ref>Luk 17:33; Yoh 12:25</ref>
<span class="anchor" id="26">26</span> Hadia sa guna ba niha, na isöndra harenia fefu hadia ia zi so ba guli danö, ba na te'ala ia nosonia? Ba hadia ena'ö nibe'e niha höli nosonia?<ref>Sin 49:8,9</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> So sa dania Nono Niha, so khönia lakhömi Namania, awönia [[Mala'ika|mala'ika]] khönia, ba ba da'ö ibe'e zulö ba zamösana, dali mbua-buania.<ref>Faigi 24:30; 25:31; KorII 5:10</ref>
<span class="anchor" id="28">28</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, so ösa, zi so ba da'e, si lö mate, irege no la'ila so Nono Niha ba mbanuania andrö.<ref>Faigi 10:23</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
t2y27ne1aa3ygyoqlmd1m84eb79v8kn
Wikipedia:SN/Mataio/17
4
4976
29900
28088
2026-10-07T08:05:30Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29900
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Famolakhömi Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba önö bongi [[wikt:aefa|aefa]] da'ö,<ref>Ayati 1–13: Mar 9:2–13; Luk 9:28–36</ref> ba iŵa'ö awönia [[Yesu]] [[Wetero]] ba Yakobo ba Yohane, talifusö Yakobo, ba i'ohe ira ba hili salaŵa, ba zi ha ya'ira.<ref>Faigi 26:37 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba tobali ia fönara, humaga mbawania, hulö luo, ba nukhania, ba afusi, hulö haga.<ref>FetII 1:16–18</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba hiza, oroma khöra [[Moze]] ba Eliya, si fahuhuo khönia.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba humede Wetero, imane khö Yesu: He Tua, ba da'e zi sökhi nahada, na omasi ndra'ugö, ba da'ulau nose ba da'e,<ref>''da'ulau nose'' ba teks asli Yunani: da'ufazökhi tölu nose.</ref> tölu, sambua khöu ba sambua khö [[Moze]] ba sambua khö Geliya.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba me muhede ia na, ba hiza lawuo sihaga, si lumö'ö ya'ira, ba hiza li, si otarai lawuo andrö, imane: '''Onogu da'ö, ono omasiö, wa'omasigu; mifondrondrongo linia.'''<ref>Faigi 3:17; MozV 18:15</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba me larongo da'ö ira nifahaö, ba lafalögu tou ira, ata'u sibai.
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba möi khöra Yesu, [[wikt:tufa|itufa]] ira tangania, imane: Mifaoso, ba böi mi'ata'ufi.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba me lafaöga höröra, ba lö ni'ilara niha, ha Yesu.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba me latueli hili, ba iŵa'ö khöra Yesu, böi la'ombakha'ö [[wikt:angilata|gangilata]] andrö, gofu ha ökhö, irege no maoso Nono Niha moroi ba ngai zi mate.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba lasofu khönia nifahaö andrö, lamane: Ba hana wa laŵa'ö sangila amakhoita, lö tola lö möi Geliya ua?<ref>Mal 3:1; 4:5</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba itema li, imane: Möi sa Geliya ba ifuli i'a'azökhi fefu hadia ia.<ref>Fam 11:3 b.t.</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> Ba uŵa'ö khömi: Noa sa'ae möi Geliya, ba lö saboto ia ba dödöra, ba no lalau khönia hadia zomasi ira. Si manö göi ba Nono Niha; lafakao dania.<ref>Faigi 11:14; 14:8; Luk 1:17</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Awena aboto ba dödö ndra nifahaö, wa khö Yohane, samayagö idanö andrö, tetandrösaigö niŵa'önia khöra.
== II. Ifadöhö wökhö zaniri Yesu ==
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba me larugi niha sato,<ref>Ayati 14–21: Mar 9:14–29; Luk 9:37–43</ref> ba i'ondrasi ia niha, ituhi danö fönania, imane:
<span class="anchor" id="15">15</span> He Tua, hakhösi tödö nonogu andrö, maniri,<ref>''maniri'': ba teks asli Yunani tesura σεληνιάζεται (selēniazetai) eluahania fökhö faniri si itaria fawuka baero gilo (li Indonesia ''epilepsi'')</ref> mofökhö sibai; asese sa'ae alau ia ba galitö ba asese göi ba nidanö. <span class="anchor" id="16">16</span> Ba no u'ohe ia khö ndra nifahaömö, ba tebai lafadöhö.
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba itema linia Yesu, imane: He ya'ami, niha si lö famati, si no tefuyu tödö! ha wa'aragu na khömi ena'ö? ha wa'ara utaha wolaumi andrö? Mi'ohe ia khögu ba da'e.
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba [[wikt:tenaŵa|itenaŵa]] ia Yesu,<ref>''Ba [[wikt:tenaŵa|itenaŵa]] ia Yesu'': nitenaŵa [[Yesu]] bekhu tenga ono andrö. Sabölö faudunia: ''Ba [[wikt:tenaŵa|itenaŵa]] mbekhu andrö Yesu''.</ref> ba [[wikt:aheta|aheta]] khönia mbekhu andrö, ba döhö wökhö nono andrö, i'otarai da'ö sibai.
<span class="anchor" id="19">19</span> Aefa da'ö, ba möi ndra nifahaö khö Yesu, ba zi ha ya'ira, lamane: Hana ndra'aga, wa tebai mafofanö ia?
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba imane khöra: Ba wa'ambö wamatimi andrö. Si ndruhu sa niŵa'ögu khömi, na so khömi wamati, sezai bua lada, ba miŵa'ö ba hili andrö: Fawu'a'ö ba da'e, fa'ese'ö ba da'ö! ba ifawu'a ia; ba lö hadia ia zi tebai khömi.<ref>Faigi 21:21; Mar 11:23; Luk 17:6</ref> <span class="anchor" id="21">21</span> Ba lö [[wikt:aheta|aheta]] zi sambalö andrö, na tenga ba wangandrö ba ba wamoni.
== III. Ifa'ele'ö wamakao ya'ia ==
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba me orudu ira ba Galilaia, ba imane khöra Yesu; Tebe'e dania Nono Niha ba danga niha, <span class="anchor" id="23">23</span> ba labunu ia, ba na no irugi tölu ngaluo, ba maoso ia, ifuli auri. Ba abu sibai dödöra.
== IV. Fame'e bobotolö ==
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba me larugi Gafanauma, ba möi khö [[Wetero]] zanema bobotolö andrö,<ref>''Bobotolö'' ba teks asli Yunani tesura δίδραχμα (didrachma), ya'ia da'ö hua gefe ni'oguna'ö ba wamu'a gömö nifotöi beo gosali (li Indonesia ''pajak''). Kefe andre te'oguna'ö ba ngawalö zoguna ba gosali.</ref> lamane: Hadia, lö ibe'e mbobotolö andrö [[wikt:samahaö|samahaö]] ya'ami?<ref>Faigi 22:17</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Imane: Ibe'e.
Ba me no möi ia yomo, ba ihulö linia Yesu, imane: Hadia ba dödöu, Simoni, razo ba guli danö andrö, ha khö lahalö mbeo ba seŵa? hadia, ba ndraonora, hadia, ba niha bö'ö?
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba me imane: Ba niha bö'ö,
ba imane khönia Yesu: Ba tobali [[wikt:aefa|aefa]] ndraono andrö. <span class="anchor" id="27">27</span> Ba fa böi fatuwu ita khöra, ba ae ba mbaŵa, ba lau gai, ba halö gi'a andrö, si föföna möi yaŵa, ba na öbokai mbawania, ba ösöndra bakha zambua rufia; da'ö halö ba be'e ömöda darua ita.<ref>Faigi 3:15; Rom 13:7; KorI 10:32</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
0i1r3hbihx262oj7t6bsh47rheko9w0
Wikipedia:SN/Mataio/18
4
4977
29902
28089
2026-10-07T08:05:50Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29902
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Böi fayaŵa ita ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba da'ö möi khö [[Yesu]] ndra nifahaönia,<ref>Ayati 1–5: Mar 9:33–37; Luk 9:46–48</ref> lamane: Ha niha atö zebua ba mbanua zorugo andrö?
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba humede ia ba ndraono, ifa'aso fönara, ba imane:
<span class="anchor" id="3">3</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, na lö mifuli ami, ba na lö tobali hulö ndraono ami, ba lö'ö manö lalami ba mbanua zorugo andrö.<ref>Faigi 19:14 b.t.; Mar 10:15; KorI 14:20</ref> <span class="anchor" id="4">4</span> Ba ha niha zangide-ide'ö ya'ia, si mane iraono andre, da'ö zebua ba mbanua zorugo andrö.<ref>Faigi 23:12</ref> <span class="anchor" id="5">5</span> Ba na so zama'amöi yomo khönia iraono si manö, sambua, ba döigu, ba ya'o nifa'amöinia yomo.<ref>Faigi 30:40</ref>
== II. Böi tafobörö wangala khö nawöda ==
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba na so zangalani side-ide andrö,<ref>Ayati 6–9: Mar 9:42–48</ref> samösa, samati khögu, ba sökhi khönia ena'ö, na lataŵi ba mbaginia gara sebua ba na latibo'ö ia ba dalu nasi.<ref>Luk 17:2</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Alai niha ba guli danö, ba wangala andrö! Lö'ö sa tola lö fangala, ba alai niha samobörö fangala.<ref>Luk 17:1; KorI 11:19</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba na i'alani ndra'ugö tangau, ba ma aheu, ba tema eŵa ia ba tibo'ö; mohare'ö na saböda ndra'ugö, ba ma sakela-kela, ba ökhamö wa'auri, moroi dua dangau ba dua gaheu, ba tetibo ndra'ugö ba galitö andrö, si lö mate-mate.<ref>Faigi 5:30</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba na i'alani ndra'ugö höröu, ba tema koe ia ba tibo'ö; mohare'ö na si bakole ndra'ugö ba ökhamö wa'auri, moroi dombua höröu, ba tetibo ndra'ugö ba narako alitö andrö.<ref>Faigi 5:29</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Mifaigi, fa böi mi'ositengagö zide-ide andrö, samösa. Uŵa'ö sa khömi, mala'ikara andrö ba zorugo, ba lö mamalö-malö wa la'ila mbawa Namagu andrö, si so ba zorugo.<ref>Sin 34:8; Heb 1:14</ref> <span class="anchor" id="11">11</span> Ba wangorifi si no elungu sa möi Nono Niha.<ref>Faigi 9:13; Luk 19:10; TimI 1:15</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Hadia ba dödömi?<ref>Ayati 12–14: Luk 15:4–7</ref> Na so niha, si so biri-biri, otu nga'eu, ba na no elungu zi sageu; hadia, lö iröi zi siŵa wulu a siŵa ba hili misa ba möi mangalui selungu andrö? <span class="anchor" id="13">13</span> Ba na tobali isöndra, ba si ndruhu niŵa'ögu khömi, abölö wa'omuso dödönia ba da'ö, moroi ba wa'omuso dödönia ba zi siŵa wulu a siŵa, si lö elungu.
<span class="anchor" id="14">14</span> Si manö göi khö Namami andrö, si so ba zorugo; tenga nilau dödönia taya zamösa, side-ide andrö.
== III. He tawisa na mosala khöda nawöda ==
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba na mosala khöu dalifusöu, ba ae tegu ia, ba zi ha ya'ami, daruami; na ifondrondrongo khöu, ba no ösöndra dalifusöu.<ref>MozIII 19:15; Gal 6:1</ref>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba na lö ifondrondrongo, ba halö awöu zamösa tö ba ma darua, ena'ö aro huhuo fefu ba niŵa'ö zi darua, ba ma si datölu, si so ba mbörö.<ref>Yoh 8:17</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba na lö ifondrondrongo khöra andrö, ba ombakha'ö ba mbanua. Ba na lö'ö göi ifondrondrongo niŵa'ö mbanua, ba ya hulö niha baero ia khöu, ya hulö zanema beo.<ref>KorI 5:11,13; TesII 3:6,14,15</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, hadia niböbömi ba guli danö, ba niböbö göi ba zorugo; ba hadia ni'efa'ömi ba guli danö, ba ni'efa'ö göi ba zorugo.<ref>Faigi 16:19; Yoh 20:23</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba uŵa'ö göi khömi, na darua ba khömi zangosara'ö tödöra, ba guli danö, ba ngawalö hadia ia, ni'andröra, ba ibe'e khöra Amagu andrö, si so ba zorugo.<ref>Mar 11, 24</ref> <span class="anchor" id="20">20</span> Ba zorudu zi darua, ba ma si datölu, ba döigu, ba da'ö sodo khöra ba gotaluara.<ref>Faigi 28:20; Luk 24:36</ref>
== IV. Amaedola razo same'e buala sugilönia khö zawuyunia ==
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba möi khönia Wetero, imane khönia: He Tua, ha me uga u'efa'ö zala dalifusögu, na mosala in khögu? Hadia irugi mewitu?<ref>Luk 17:3,4</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Imane khönia Yesu: uŵa'ö khöu: tenga ha irugi zi mewitu, irugi zi mewitu ngafulu wa fitu.
<span class="anchor" id="23">23</span> Andrö fakhili-khili ira mbanua zorugo andrö razo, sedöna mangerai ömö khö zawuyunia.
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba me ibörötaigö mangerai, ba te'ohe khönia zamösa, so'ömö si fulu ngahönö balaki. <span class="anchor" id="25">25</span> Ba me lö khönia famu'a, ba iŵa'ö sokhö, la'amawa ia, awö wo'omonia, awö nononia, awö fefu hadia ia zi so khönia, famu'a gömö.
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba ituhi danö sawuyu andrö, mangalulu ia khönia, imane: Bologö dödöu khögu, ba ahori ubu'a ia khöu.
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba ahakhö dödö zokhö zawuyu andrö, [[wikt:efa'ö|i'efa'ö]] ba ibe'e bualania khönia zugilö andrö.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba me möi baero zawuyu andrö, ba falukha ia nawönia sawuyu, so'ömö khönia si lima wulu rufia. Ba ira'u, itögi mbagi, imane: Bu'a gömöu khögu.
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba ituhi danö awönia sawuyu andrö, mangandrö khönia, imane: Bologö dödöu khögu, ba ubu'a khöu.
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba lö [[wikt:edöna|edöna]] ia; möi ia, ifakuru'ö, irege ibu'a gömö.
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba me la'ila da'ö awönia sawuyu bö'ö, ba abu sibai dödöra ba möi ira, la'ombakha'ö khö zokhö ya'ira da'ö no mege fefu.
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba ifakaoni'ö ia sokhö ya'ia, imane khönia: He sawuyu si lö sökhi! Ömö no andrö fefu, ba no ube'e bualagu khöu, me no mangandrö ndra'ugö khögu;
<span class="anchor" id="33">33</span> ba hadia, lö öhakhösi tödö göi mena'ö nawöu sawuyu, si mane ya'o, me no uhakhösi tödö ndra'ugö?<ref>Yak 2:13</ref> <span class="anchor" id="34">34</span> Ba mofönu zokhö ya'ia, ibe'e ba danga zamakao, irege ibu'a gömönia khönia fefu.<ref>Faigi 3:25,26</ref>
<span class="anchor" id="35">35</span> Si manö göi ilau khömi dania Amagu andrö ba zorugo, na tenga moroi ba dödömi mi'efa'ö zala, dozi ami, ba dalifusömi.<ref>Faigi 6:15; Mar 11:25 b.t.</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
nstu28v2xl8r2a3ayrfasamffhc8zuo
Wikipedia:SN/Mataio/19
4
4978
29904
28090
2026-10-07T08:06:10Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29904
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Lasofu na tola itibo'ö ngambatönia niha ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me no i'o'ozui [[Yesu]] huhuo andrö,<ref>Ayati 1–9: Mar 10:1–12</ref> ba [[wikt:heta|iheta]] ia ba Galilaia, isaŵa danö Yudaia, [[wikt:yefo|yefo]] Yoridano.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba ato zolo'ö ya'ia niha, ba ifadöhö wökhöra ba da'ö.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba möi khönia warizaio, latandraigö ia, lamane: Hadia, tola itibo'ö ngambatönia niha, gofu hadia mbörö?<ref>Mar 10:8</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba itema li, imane: Hadia, lö ni'ilami ba zura, wa ira matua ba ira alawe nifazökhi zomböi ba mböröta?<ref>MozI 2:27; 5:2)</ref> <span class="anchor" id="5">5</span> ba no imane: "Andrö iröi dania namania, awö ninania, niha, ba i'olembai ngambatönia, ba tobali ha sambua boto zi darua andrö"?<ref>MozI 2:24; Efes 5:31</ref> <span class="anchor" id="6">6</span> Ba tenga sa'ae darua ira, ha sambua boto. Ba böi yamufabali niha nifaböbö Lowalangi.<ref>KorI 7:10</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Lamane khönia: Ba hana wa no i'oroi'ö [[Moze]] labe'e zura wangefa, ba latibo'ö ia?<ref>Faigi 5:31</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> Imane khöra: Börö wa'abe'e dödömi, wa [[wikt:tehe|itehe]] khömi [[Moze]] wanibo'ö ira alawemi; ba moroi ba mböröta, ba tenga si manö. <span class="anchor" id="9">9</span> Ba uŵa'ö khömi: Na so zanibo'ö ira alawenia, na tenga horö mbörö, ba na ihalö danö bö'ö, ba sohorö da'ö.<ref>Faigi 5:32; Luk 16:18</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Lamane khönia nifahaönia: Na si manö huku niha ba ndra alawe, ba lö sökhi wangowalu.<ref>KorI 7:1</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba imane khöra: Lö dozi aboto ba dödö huhuo andre, ha ba nibe'e fa'aboto ba dödö.<ref>KorI 7:2; 7:17</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> So sa nikhai, si no tohöna si manö, moroi ba dalu nina; ba so nikhai, nikhai niha, ba so nikhai, si no mogai ya'ira tangara, börö mbanua zorugo andrö. Sangila mamotokhi ba dödönia, ba yamubotokhi.<ref>KorI 7:26,32 b.t.; TimI 4:3; TimII 3:6</ref>
== II. Ifahowu'ö ndraono Yesu ==
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba la'ohe khönia ndraono sawuyu,<ref>Ayati 13–15: Mar 10:13–16; Luk 18:15–17</ref> ena'ö [[wikt:tufa|itufa]] ira tanga ba mangandrö. Ba latenaŵa ira nifahaö.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba imane khöra Yesu: Mifa'amöi ndraono, böi mitaha ira we'amöi khögu, ba zi manö sa mbanua zorugo andrö.<ref>Faigi 18:3</ref> <span class="anchor" id="15">15</span> Ba [[wikt:tufa|itufa]] ira tanga, ba [[wikt:heta|iheta]] ia ba da'ö.
== III. Ono matua andrö so'ana'a ==
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba hiza niha si möi khönia,<ref>Ayati 16–22: Mar 10:17–22; Luk 18:18–23</ref> imane: He samahaö! hadia zi sökhi nilaugu, ena'ö usöndra wa'auri si lö aetu andrö? <ref>Luk 10:25</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba imane khönia: Hadia wa ösofu khögu zi sökhi? Ha samösa zi sökhi. Ba na omasi'ö ökhamö wa'auri, ba o'ö [[wikt:oroisa|goroisa]] andrö.<ref>Luk 10:26–28; Gal 3:12,21</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Imane: Hadia goroisa?
Ba imane Yesu: Da'ö: Böi ange'e! Böi ohorö! Böi anagö! Böi böbögö zi lö duhu!<ref>MozII 20:12 b.t.</ref> <span class="anchor" id="19">19</span> Fosumange namau, awö ninau! ba: Omasi'ö zahatö khöu, si mane fa'omasiu ndra'ugö!<ref>Faigi 22:39; MozIII 19:18</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Imane khönia ono matua andrö: No ahori u'o'ö da'ö, hadia zambö ndra'o?
<span class="anchor" id="21">21</span> Imane khönia Yesu: Na omasi'ö mo'ahonoa, ba ae amawa zi so khöu ba be'e ba zi numana, ba so khöu girö-girö ba zorugo ba tabu, o'ö ndra'o.<ref>Faigi 5:48; 6:20; Luk 12:33,34</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba me irongo da'ö ono matua andrö, ba mofanö ia, abu dödö; me no sebua [[Ana'a|ana'a]] ia.
== IV. Ha ŵaraö isöndra lala wangorifi so'ana'a ==
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba imane [[Yesu]] ba nifahaönia: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, afökhö sibai ba zo'ana'a wogamö banua zorugo andrö.<ref>TimI 6:9</ref> <span class="anchor" id="24">24</span> Ba uŵa'ö göi khömi, aoha na i itörö dögi walölöŵa kudo, moroi ikhamö mbanua zorugo so'ana'a.<ref>Faigi 13:22</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba me larongo da'ö nifahaönia, ba tobali sibai dödöra, ba lamane: Ba ha niha zogamö fa'auri?
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba ifaigi ira [[Yesu]] ba imane khöra: Na ba niha, ba tebai; ba ba Lowalangi, ba molala fefu hadia ia.<ref>Luk 1:37</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba humede Wetero, imane khönia: Faigi ndra'aga, no maröi fefu hadia ia ba no ma'o'ö ndra'ugö, ba hadia khöma dania?<ref>Faigi 4:20</ref>
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba imane khöra Yesu: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, ya'ami solo'ö ya'o, ba ba wangazökhi dania, na mudadao Nono Niha ba dadaoma lakhöminia andrö, ba dumadao göi ami, felendrua dadaoma ba sanguhuku mado [[Izeraeli|Gizeraeli]] andrö, si felendrua, ami.<ref>Faigi 25:31; Luk 22:28 b.t.; Fam 3:21; KorI 6:2</ref>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba dozi si no mondröi talifusö matua, ba ma talifusö alawe, ba ma ama, ba ma ina, ba ma ono, ba ma benua, na börö döigu, ba oya winaeta lasöndra mangawuli, ba latema wa'auri si lö aetu andrö, amaedola gondröita.
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba ato zi möi furi dania si so föna iada'e, ba si möi föna, si so furi iada'e.<ref>Faigi 20:8,16; Luk 13:30</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
cbpli9fag48pllb71dfzrlga722sw3u
Wikipedia:SN/Mataio/20
4
4979
29906
28091
2026-10-07T08:06:30Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29906
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Amaedola luo zohalöŵö ba kabu nagu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Noa sa fakhili-khili ira mbanua zorugo andrö niha, satua baomo, si möi, si hulö wongi, mangoni sohalöŵö ba kabu [[Agu|nagu]] khönia.<ref>Faigi 21:33</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba me no mamagölö ira zohalöŵö, sasuku ma'ökhö luora, ba ifatenge ira ba kabu [[Agu|nagu]] andrö khönia.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba me ifuli möi, me labözi siŵa, ba i'ila danö bö'ö, si so ba kade, si lö halöŵö, <span class="anchor" id="4">4</span> ba imane khöra: Mi'ae'e, ya'ami göi, ba kabu nagu, ba si nangea luomi, ba ube'e khömi.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba möi ira. Ba ifuli möi me laluo ba me labözi tölu, ba imanö zui.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba me möi ia me labözi lima, ba falukha ia danö bö'ö, si so ba da'ö, ba imane khöra: Hadia wa mi'oma'ökhöi manö ba da'e, lö halöŵö?
<span class="anchor" id="7">7</span> Lamane khönia: Me lö sangoni ya'aga.
Imane khöra: Mi'ae'e göi, ba kabu [[Agu|nagu]] andrö.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba me bongi sa'ae, ba imane sokhö kabu [[Agu|nagu]] andrö khö durutulinia: Hede ba zohalöŵö andrö ba be'e luora; börögö ba zafuria möi, numalö ba zi föföna andrö.<ref>Faigi 19:30</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba la'ondrasi ni'oni me labözi lima, ba sasuku zamösa luora.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me so zi föföna andrö, ba lawai ebua zinemara. Ba tebe'e sasuku zamösa khöra göi.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba me no latema da'ö, ba [[wikt:kumökö-kökö|kumökö-kökö]] ira khö zatua baomo andrö,<ref>Luk 15:29 b.t.</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> lamane: Ha saza wohalöŵö zafuria andrö, ba no fagölö-gölö ndra'aga öbe'e, ya'aga si no manaha fa'afökhö andrö, ma'ö-ma'ökhö, awö wa'aukhu zino.<ref>Faigi 19:29</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba itema li zi samösa andrö, imane: He le, lö ulimo ndra'ugö. Tenga no mamagölö ita ba zi sasuku? <span class="anchor" id="14">14</span> Halö [[wikt:tana|dana]] khöu ba ofanö. Somasido, ufagölö-gölö wame'e khömi safuria andre.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ma lö tola u'o'ö manö nilau dödögu ba zi so khögu? Ma afökhö dödöu, me no sebua tödö ndra'o?<ref>Rom 9:21 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="16">16</span> Si manö wa tobali si so föna zi so furi, awö wa tobali si so furi zi so föna.<ref>Faigi 19:30; 22:14</ref>
== II. Ifuli i'ombakha'ö wamakao ya'ia Yesu ==
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba me möi misi yaŵa [[Yesu]] ba Yeruzalema,<ref>Ayati 17–19: Mar 10:32–34; Luk 18:31–34</ref> ba i'ohe awönia zi felendrua, ba zi ha ya'ira ba imane khöra ba lala: <span class="anchor" id="18">18</span> Hiza, möi ita misi yaŵa ba Yeruzalema; ba tebe'e dania ba danga gere sebua ba ba danga [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] andrö Nono Niha, ba la'etu'ö hukunia, huku famunu,<ref>Faigi 16:21</ref> <span class="anchor" id="19">19</span> ba labe'e ia ba danga niha baero, ba wango'aya ya'ia ba ba wamöbözi ba ba wamoröfa; ba na no irugi tölu ngaluo, ba maoso ia, ifuli auri.<ref>Faigi 27:2 b.t.</ref>
== III. Ina nono Zebedaio andrö ==
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba möi khönia nina nono Zebedaio andrö,<ref>Ayati 20–28: Mar 10:35–45</ref> awö nononia, ituhi danö fönania, so ni'andrönia khönia.<ref>Faigi 10:2</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba imane khönia: Hadia niŵa'öu?
Imane khönia: Ŵa'ö, ena'ö dumadao dania nonogu andre, si darua, samösa ba gambölöu ba samösa ba gaberau, ba mbanuau andrö.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba itema linia Yesu, imane: Lö mi'ila watahögö hadia ni'andrömi. Hadia mi'ila mibadu nösi mako andrö, nibadugu dania?
Lamane khönia: Ma'ila.<ref>Faigi 26:39; Luk 12:50</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Imane khöra: Mibadu sa nösi mako andrö khögu dania, ba fedadao andrö ba gambölögu ba ba gaberagu, ba tenga ya'o zanguma'ö; ha da'ö zidadao ba da'ö, [[wikt:honogöi|nihonogöi]] Namagu fedadao.<ref>Faigi 25:34</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba me larongo da'ö si dafulu, ba lö sökhi-sökhi dödöra ba zi darua andrö, si fatalifusö.
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba humede khöra Yesu, imane: Mi'ila, lafatörö mbanuara salaŵa niha ba labe'e barö mbawara niha sebuara.<ref>Luk 22:25 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba ba khömi, ba böi si manö; ha niha zomasi ebua ba khömi, ba yamöi enonimi;<ref>Faigi 23:11; Mar 9:35; Efes 5:21</ref> <span class="anchor" id="27">27</span> ba na so ba khömi zomasi möi fönami, ba yamöi sawuyumi.
<span class="anchor" id="28">28</span> Si mane Ono Niha, tenga si möi mangoni, no si möi enoni, si möi mame'e nosonia höli zato.<ref>Luk 22:27; Yes 53:10,12; TimI 2:6; FetI 1:18,19</ref>
== IV. Ifadöhö Yesu hörö niha sau'a ==
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba me mofanö ira, me [[wikt:aefa|aefa]] ira ba Yerikho,<ref>Ayati 29–34: Mar 10:46–52; Luk 18:35–43</ref> ba ato zolo'ö ya'ia niha.
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba hiza niha sau'a, darua, sidadao ba zinga lala; me larongo itörö Yesu, ba [[wikt:mu'ao|mu'ao]] ira, lamane: Hakhösi tödö ndra'aga, ma'uwu Dawido!<ref>Faigi 9:27</ref>
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba latenaŵa ira sato, ena'ö labato. Ba lahötöi fe'ao, lamane: He Tua, ma'uwu Dawido, hakhösi tödö ndra'aga!
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba ibadugö ia Yesu, muhede ia khöra, imane: Hadia zomasi ami, he uwisa khömi?
<span class="anchor" id="33">33</span> Lamane khönia: He Tua, ena'ö teboka höröma!
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba ahakhö dödö [[Yesu]] ba ibabaya höröra, ba i'anema'ö ifuli la'ila niha ba la'o'ö ia.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
13ewjhov1dkl4vth59vo4j4a46s743h
Wikipedia:SN/Mataio/21
4
4980
29907
28092
2026-10-07T08:06:40Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29907
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Fe'amöi Yesu miyomo ba Yeruzalema ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me no ahatö ira ba Yeruzalema,<ref>Ayati 1–11: Mar 11:1–10; Luk 19:29–38; Yoh 12:12–18</ref> me larugi Mbetifage, ba gahe hili wanikha, ba ifatenge nifahaönia Yesu, darua, <span class="anchor" id="2">2</span> imane khöra:
Mi'ae ba mbanua side-ide andrö, fönami, ba i'anema'ö falukha ami galide si alawe ni'amöhögö ba so göi nono; mitoto'ö wesu ba mi'ohe ia khögu. <span class="anchor" id="3">3</span> Ba na so zanguma'ö khömi hadia ia, ba mimane: Moguna khö Dua, ba i'anema'ö ifa'ohe'ö.
<span class="anchor" id="4">4</span> Andrö si manö, ena'ö itörö niŵa'ö zama'ele'ö andrö, me imane: "Miŵa'ö khö nono Ziona alawe andrö: <span class="anchor" id="5">5</span> "Hiza, i'ondrasi'ö razomö, sebolo tödö, fakudo ia ba hulu galide, ba ba hulu nono zonoro"<ref>Sakh 9:9</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba möi nifahaö andrö, la'o'ö niŵa'ö Yesu, khöra, la'ohe galide andrö, <span class="anchor" id="7">7</span> awö nono, ba labologö nukha ba hulu ba fakudo ia yaŵa.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba ato niha samologö ba lala nukhara; ba so zoleŵa tuturu geu ba lafazawili ba lala.<ref>SalII 9:13</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba [[wikt:mu'ao|mu'ao]] niha sato, si so föna, awö zolo'ö moroi furi, lamane: '''Hozana khö ma'uwu Dawido andrö, ya'ahowu zi so andrö, ba döi Zo'aya; hozana ba zalaŵa yawa!'''<ref>Sin 118:25,26</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me irugi yomo ba Yeruzalema, ba humufa mbanua ma'afefu, lamane: Ha niha da'ö? <span class="anchor" id="11">11</span> Ba lamane niha sato: Da'ö zama'eleö andrö, Yesu, banua Nazareta, ba Galilaia.<ref>Faigi 2:23; Yoh 1:46</ref>
== II. Fangehao osali ==
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba möi ba gosali [[Lowalangi]] andrö Yesu,<ref>Ayati 12–17: Mar 11:15–19; Luk 19:45,46</ref> ba ifofanö baero fefu zamawa-mawa hadia ia, awö zowöli-wöli ba gosali, ba iso'agö meza zanuka ana'a, awö dadaoma zamawa marafadi.<ref>Yoh 2:14 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba imane khöra: No so ba zura: "Omo wangandrö döi nomogu." Ba ya'ami, ba no mibali'ö tögi narö hili naha zorabu.<ref>Yes 56:7; Yer 7:11</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba la'ondrasi ia sau'a, awö zombuyu-mbuyu töla, ba gosali, ba ifadöhö wökhöra.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba me la'ila ere sebua ba [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] zahöli-höli dödö andrö, nilaunia, ba me larongo li ndraono, si'ao ba gosali, sanguma'ö: "Hozana khö ma'uwu Dawido andrö!" ba lö sökhi-sökhi dödöra.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba lamane khönia: örongo, hadia niŵa'ö da'ö?
Ba imane khöra Yesu: urongo. Hadia, lö mirai mi'ila ba zura: "No ö'asogö khöu wanuno si oroi mbewe ndraono si lö humede na, ba si oroi mbewe zamaenu"?<ref>Sin 8:3</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba iröi ira, möi ia baero mbanua, isaŵa Mbetania, ba mörö ia ba da'ö.<ref>Mar 11:11,19</ref>
== III. Marafala si mate ==
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba me mangawuli ia miyomo ba Yeruzalema,<ref>Ayati 18–22: Mar 11:12–14, 20–24</ref> si hulö wongi, ba olofo ia.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba me i'ila marafala, sageu, ba ngai lala, ba möi ia ba da'ö, ba lö yaŵa bua ni'ilania, ha bulu. Ba imane khönia: Böi yamowua ndra'ugö sa'ae, irugi zi lö aetu. Ba i'anema'ö mate marafala andrö.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba me la'ila da'ö nifahaö, ba ahöli-höli dödöra ba lamane: Ha lö alio mate marafala andrö!
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba humede Yesu, imane khöra: Si ndruhu niŵa'ögu khömi: Na so khömi wamati, na lö [[wikt:manufa|manufa]] dödömi, ba tenga ha da'ö milau, ba marafala andrö; na miŵa'ö göi ba hili andrö: Fazaŵa'ö ba tibo'ögö ba nasi, ba itörö niŵa'ömi.<ref>Faigi 17:20</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> '''Ba hadia ia, fefu, ni'andrömi ba wangandrö, na mamati ami ba lö zi lö mitema.'''<ref>Faigi 7:7; 18:19</ref>
== IV. Lasofu hana wa tola imanö Yesu ==
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba me möi ia ba gosali,<ref>Ayati 23–27: Mar 11:27–33; Luk 20:1–8</ref> ba la'ondrasi ia ere sebua ba satua mbanua, me mamahaö ia, lamane: Hadia, wa tola ölau da'ö ba ha niha zanehe khöu?<ref>Yoh 2:18</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba itema lira Yesu, imane khöra: So göi nisofugu khömi zambalö; na miŵa'ö khögu da'ö, ba uŵa'ö göi khömi, hadia, wa tola ulau da'ö.
<span class="anchor" id="25">25</span> Famayagö idanö andrö khö Yohane, he moroi ia, hadia, moroi ba zorugo, hadia moroi ba niha?
Ba la'era-era tödöra, ba lamane:<ref>Luk 3:3; 7:30</ref> <span class="anchor" id="26">26</span> Na taŵa'ö: Moroi ba zorugo, ba imane khöda dania: Ba hana wa lö mamati ami no khönia? Ba na taŵa'ö: Moroi ba niha, ba ata'u ita niha sato, me ba dödöra fefu, sama'ele'ö Yohane andrö.<ref>Faigi 14:5</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba latema li Yesu, lamane: Lö ma'ila.
Ba imane khöra göi: Ba lö'ö göi uŵa'ö khömi, hadia, wa tola ulau da'ö.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba hadia ba dödömi? So niha, si so ono matua, darua. Ba möi ia ba zi samösa, imane: He onogu, ae ohalöŵö ba kabu [[Agu|nagu]] ma'ökhö.
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba itema linia, imane: Lö edönado. Ba [[wikt:aefa|aefa]] da'ö, ba mangesa dödönia, ba möi ia.
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba möi ia ba zi samösa, ba imanö göi. Ba itema linia da'ö, imane: Möi ndra'o, ama, ba lö möi ia.
<span class="anchor" id="31">31</span> Ha niha ba zi darua andrö zolo'ö somasi nama? Lamane: Si föföna andrö.
Imane khöra Yesu: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, oföna molala ba mbanua [[Lowalangi]] andrö [[Sanema beo|zanema beo]] ba sohorö, moroi khömi.<ref>Luk 3:12; 18:14</ref> <span class="anchor" id="32">32</span> Noa sa möi Yohane khömi, wangombakha lala satulö, ba lö samati ami khönia, ba no mamati khönia [[Sanema beo|zanema beo]] ba sohorö. Ba me mi'ila da'ö, ba lö sangesa dödömi, furi ö, ba wamati khönia ena'ö.<ref>Faigi 3:17</ref>
== V. Amaedola zohalöŵö ba kabu nagu ==
<span class="anchor" id="33">33</span> Mifondrondrongo gamaedola bö'ö:<ref>Ayati 33–46: Mar 12:1–12; Luk 20:9–19</ref> So niha, satua baomo, samazökhi kabu nagu, ifasui öli, iko'o ba danö wolazi, ba i'otomosi malige, ba ibe'e niseŵa kabu andrö ba zohalöŵö, ba ilau mofanö.<ref>Yes 5:1 b.t.; Yer 2:21</ref>
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba me no ahatö [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] wangai bua, ba ifatenge zawuyunia ba zohalöŵö andrö, ba wanema bua [[Agu|nagu]] khönia.
<span class="anchor" id="35">35</span> Ba lara'u zawuyunia andrö sohalöŵö: so niböbözi, so nibunu manö, ba so nibunu nitebu kara.<ref>Faigi 22:6</ref>
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba ifuli ifatenge zawuyu bö'ö, ato moroi ba zi föföna andrö, ba lamanö göi ba da'ö.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba ba gafuriata, ba ifatenge khöra nononia, imane: Ata'u ira nonogu.<ref>Heb 1:1,2</ref>
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba me la'ila nononia andrö sohalöŵö, ba lamane dödöra: Sanema ondröita da'ö, talabu, tabunu ia ba tahalö khöda gondröita andrö khönia.<ref>Faigi 26:3,4,66; 27:23</ref>
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba lara'u ia, latuli'ö baero kabu nagu, ba labunu.<ref>Faigi 23:37; Heb 13:12</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba na möi zokhö kabu [[Agu|nagu]] andrö, ba he iwisa ba zohalöŵö andrö?
<span class="anchor" id="41">41</span> Lamane khönia: Ihaogö wamakiko sebua horö andrö, ba kabu [[Agu|nagu]] andrö, ba ibe'e niseŵa ba zohalöŵö bö'ö, same'e bua khönia na baŵania.
<span class="anchor" id="42">42</span> Imane khöra Yesu: Hadia, lö mirai mi'ila ba zura: "Gowe andrö, nitibo'ö zotomo andrö, ba no tobali toyo ba watalinga; khö Zo'aya moroi da'ö, ba sahöli-höli dödöda."<ref>Sin 118:22, 23; HalZin 4:11; Yes 28:16</ref>
<span class="anchor" id="43">43</span> Andrö uŵa'ö khömi: Laheta dania khömi mbanua [[Lowalangi]] andrö, ba labe'e ba niha sowua buania.<ref>HalZin 13:46</ref> <span class="anchor" id="44">44</span> Ba sarasa zalau ba gowe andrö, ba nilangönia, ba imama.<ref>Yes 8:14,15; Dan 2:34 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba me larongo gamaedola andrö khönia ere sebua ba farizaio, ba aboto ba dödöra, wa khöra itandrösaigö da'ö. <span class="anchor" id="46">46</span> Ba la'alui wondra'u ya'ia, ba no ata'u ira niha sato, me ba dödöra sama'ele'ö ia.<ref>Luk 7:16; Luk 19:48; Mar 12:12</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
ltibf5gzmd2g3rocpgefgjfqv76f5wx
Wikipedia:SN/Mataio/22
4
4981
29908
28093
2026-10-07T08:06:50Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29908
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Amaedola walöŵa ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba humede Yesu, amaedola zui ilau khöra, imane:
<span class="anchor" id="2">2</span> No fakhili-khili ira mbanua zorugo andrö razo niha,<ref>Ayati 2–14: Luk 14:16–24</ref> samangowalu ononia.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba ifatenge zawuyunia, ba wehede ba zi ho kumaoni, ba we'amöi ba walöŵa, ba lö [[wikt:edöna|edöna]] möi ira.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba ifuli ifatenge zawuyu bö'ö, imane: Mimane ba zi no kumaoni andrö: Hiza, no u'asiwai gö andrö khögu, öröbao khögu ba hadia ia gurifö ni'a'atabö, ba no tumaba ba no awai fefu hadia ia, mitabu ba walöŵa.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba lö ba dödöra; mofanö ira, so zi möi ba [[wikt:owi|nowi]] khönia, ba so zi möi maniaga.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba tanö bö'ö, ba lara'u zawuyunia andrö, la'o'aya ba labunu.<ref>Faigi 21:35,36</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba mofönu razo no mege, ba ifatenge zaradadunia, ifafakiko'ö zange'e andrö ba banuara, ba ifatunu'ö.<ref>Dan 9:26</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> Aefa da'ö, ba imane ba zawuyunia: Noa sa mulau walöŵa, ba tenga si nangea möi nikaoni andrö.<ref>HalZin 13:46</ref> <span class="anchor" id="9">9</span> Ba mi'ae ba wabaliŵa lala misa, ba ha wa'ato zi falukha ami, ba mikaoni ba walöŵa.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba möi ba lala zawuyu no mege, ba [[wikt:ozaragö|la'ozaragö]] fefu zi falukha ira, si sökhi, awö zi lö sökhi, ba afönu niha si manga naha walöŵa.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba me möi baulu razo, ba wamaigi si manga andrö, ba i'ila zamösa ba da'ö, si lö baru ba walöŵa.<ref>Yes 61:10; Efes 4:22–24</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> Ba imane khönia: He le, hadia wa möi'ö yomo ba da'e, ba lö baru ba walöŵa? Ba lö hede-hedenia.
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba imane razo ba genoni: Miböbö gahenia ba tangania, ba mitibo'ö ia ba zogömi-gömi, baero sibai; ba fege-ege dania ba da'ö ba fatangisa mboha.<ref>Faigi 8:12</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ato sa nikaoni, ba lö ato nitutuyu.<ref>Faigi 20:16</ref>
== II. Lasofu hadia labe'e mbeo ma lö'ö ==
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba möi mamagölö warizaio,<ref>Ayati 15–22: Mar 12:13–17; Luk 20:20–26</ref> ena'ö la'alani ia ba huhuonia.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba lafatenge khönia nono zekola andrö khöra, awö zi fao-fao khö Herode, lamane: He samahaö! ma'ila, satulö ndra'ugö ba si ndruhu wangombakha'öu lala Lowalangi, ba lö ba dödöu niha, lö'ö sa öfaigi mbawa niha. <span class="anchor" id="17">17</span> Ba ŵa'ö khöma, hadia ba dödöu, tola labe'e mbeo khö kaizaro, ma lö'ö?
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba me no aboto ba dödö [[Yesu]] walösökhira, ba imane: Hana wa mitandraigö ndra'o, samini tödö? <span class="anchor" id="19">19</span> Mi'oroma'ö khögu hua mbeo andrö. Ba la'oro'ö khönia zambua hua suku.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba imane khöra Yesu: Ha famaedo da'e, ba ha ökhö zura andre?
Lamane: khö kaizaro.
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba imane khöra: Ba mibe'e khö kaizaro hadia khö kaizaro, ba khö [[Lowalangi]] hadia khö Lowalangi.<ref>Luk 23:2; Rom 13:7</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba me larongo da'ö, ba ahöli-höli dödöra ba laröi ia, lalau mofanö.
== III. He wisa ba wemaoso zi mate andrö ==
<span class="anchor" id="23">23</span> Me luo da'ö möi khönia [[Sadukaio|zadukaio]] andrö,<ref>Ayati 23–33: Mar 12:18–27; Luk 20:27–39</ref> sanguma'ö lö femaoso zi mate, ba lasofu khönia,<ref>HalZin 23:6,8</ref> <span class="anchor" id="24">24</span> lamane: He samahaö, no iŵa'ö Moze, na so zi mate niha, si lö ono, ba yamu'owalu wo'omonia talifusönia, yamufonga'ötö dalifusönia andrö.<ref>MozV 25:5</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba no so ba khöma, dafitu si fatalifusö, ba mangowalu zi a'a ba mate; ba me lö ononia, ba khö nakhinia wo'omonia.
<span class="anchor" id="26">26</span> Si manö göi wanete da'ö ba fanete zi darua, irugi dafitu ira.
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba ba gafuriata, furira fefu, ba mate göi galawe andrö.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba ba wemaoso zi mate andrö, ba ha fo'omo ia ba zi dafitu andrö? noa sa'ae dozi zangai ya'ia.
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba itema lira Yesu, imane khöra: Selungu ami, lö saboto ba dödömi zura ba lö saboto ba dödömi wa'abölö [[Lowalangi]] andrö. <span class="anchor" id="30">30</span> Ba wemaoso zi mate andrö sa, ba lö mangowalu ira, ba lö möi nihalö, hulö [[Mala'ika|mala'ika]] [[Lowalangi]] andrö ba zorugo sa'ae ira.<ref>Luk 20:35</ref>
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba ba wemaoso zi mate andrö, ba hadia, lö nibasomi niŵa'ö [[Lowalangi]] khömi, me imane:<ref>MozII 3:6</ref> <span class="anchor" id="32">32</span> "Lowalangi [[Gaberahamo]] ndra'o ba [[Lowalangi]] Giza'aki ba [[Lowalangi]] Yakobo?" Ba tenga [[Lowalangi]] zi mate ia, no [[Lowalangi]] zauri.
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba me larongo da'ö niha sato, ba tobali dödöra ba wamahaönia andrö.
== IV. Hadia zebua goroisa ==
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba me larongo farizaio,<ref>Ayati 34–40: Mar 12:28–34</ref> no ifa'afu mbawa zadukaio, ba falukha ira. <span class="anchor" id="35">35</span> Ba so zamösa khöra, sonekhe ba goroisa, sanofu khönia, ba wanandraigö ya'ia, imane:
<span class="anchor" id="36">36</span> He samahaö, hezo zebua [[wikt:oroisa|goroisa]] ba zura [[wikt:oroisa|goroisa]] andrö?
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba imane khönia: "Omasi'ö Zo'aya ya'ugö, Lowalangiu andrö, moroi si'aikö ba dödöu, nosou ma'asambua zangomasi'ö ya'ia, ba öhorigö gera-erau, wangomasi'ö ya'ia."<ref>MozV 6:5; 10:12</ref> <span class="anchor" id="38">38</span> Da'ö zebua goroisa, da'ö zi föföna.
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba sambua tö, si fakhili-khili khönia: "Omasi'ö zahatö khöu, si mane fa'omasiu ndra'ugö."<ref>YohI 4:20,21; MozIII 19:18; Rom 13:9</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba [[wikt:oroisa|goroisa]] si dombua andrö manandrösa [[wikt:oroisa|goroisa]] fefu, awö niŵa'ö zama'ele'ö andrö.
== V. Ha ma'uwu Keriso ==
<span class="anchor" id="41">41</span> Ba me falukha warizaio,<ref>Ayati 41–45: Mar 12:35–37; Luk 20:41–44</ref> ba isofu khöra Yesu, imane:
<span class="anchor" id="42">42</span> Hadia ba dödömi ba khö [[Keriso]] andrö? ha ma'uwu ia? Lamane khönia: Ma'uwu Dawido.
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba imane khöra: Ba hadia wa ibe'e töinia Zo'aya Dawido, nifarou Geheha, me imane: <span class="anchor" id="44">44</span> "No iŵa'ö [[So'aya]] khö Zo'aya ya'o: Dadao ba gambölögu, irege ube'e tou barö gaheu zi fatiu tödö khöu."<ref>Sin 110:1; HalZin 2:34,35; Heb 1–13</ref>
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba na ibe'e töinia Zo'aya Dawido, ba he wisa wa ma'uwunia? Ba lö sangila manema linia, hadia ia, ba lö si lö ata'u manofu khönia sa'ae, i'otarai luo da'ö.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
m3lrayc2i5vqfrg6ip6t8is24dopj7u
Wikipedia:SN/Mataio/23
4
4982
29848
28094
2026-10-07T07:52:19Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29848
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Itegu Farizaio Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba humede [[Yesu]] ba niha sato ba khö ndra nifahaönia,<ref>Ayati 1–14: Mar 12:38–40; Luk 20:45–47</ref> imane:
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba dadaoma [[Moze]] dumadao [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] andrö ba farizaio. <span class="anchor" id="3">3</span> Ba fefu hadia ia, niŵa'öra khömi, ba mi'o'ö, böi misawö, ba böi mi'o'ö ba mbua-buara; laŵa'ö-ŵa'ö sa, ba lö latörö.<ref>Rom 2:21</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba laböbö noro sabua ba lahare'ö ba galisi niha, ba ya'ira, ba sara turura lö labe'e, ba wamaliŵa ya'ia.<ref>Luk 11:46</ref>
[[Berkas:IDF soldier kippah put on tefillin-small.jpg|jmpl|Sura wangera-ngera ndra niha Yahudi ni'amöbögö yaŵa gangangora]]
<span class="anchor" id="5">5</span> Afu-afura la'ila ira niha, andrö lalau fefu nilaura andrö. La'ebolo'ö sa zura wangera-ngera andrö khöra,<ref>''Sura wangera-ngera'': ba teks asli Yunani tesura φυλακτήρια (phylaktēria) eluahania balö garate nisura bakha ayati Zura Ni'amoni'ö. Balö garate andre labe'e bakha ba sambua nahia si hulö kade side-ide. Laböbö kade andre ba gangangora ya'ira niha Yahudi faoma böbö sanau.</ref> ba la'ebua'ö mbowo-bowo mbarura andrö.<ref>''Bowo mbaru'': ba teks asli Yunani tesura κράσπεδα (kraspeda) eluahania bu'u-bu'u dali ma bana (faigi gambara ba nga'örö andre). Te abölö faudu na laŵaö ia [[wikt:nia:bowo|bowo]] mbana.</ref> <ref>Faigi 6:1,2; MozIV 15:38; MozV 6:8</ref>
[[Berkas:Tassel on a wand hanging from Bangladesh.jpg|jmpl|Nifotöi [[wikt:nia:bowo|bowo]] mbaru tola lakhaigö ia mba nukha, ba ''gorden'', ba wöda, ba tola göi ba loyo. Ba hiza sasese ta'ila so ia ba mbalö dakula ndra mahasiswa na lawisuda ira.]]
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba no omasi ira naha tanö si yaŵa ba gowuloa ba dadaoma tanö si yaŵa ba zekola;<ref>Luk 11:43</ref> <span class="anchor" id="7">7</span> ba omasi ira na la'owai ira ba kade, ba na labe'e töira zamahaö niha tanö bö'ö.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba böi ndramube'e töimi zamahaö, ha sa samösa zamahaö ya'ami, ba si fatalifusö ami fefu.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba böi fa'ama ami ba niha ba guli danö, ha sa samösa Namami, si so ba zorugo.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba böi ndramaube'e töimi zolohe, me ha samösa zolohe ya'ami, Keriso.
<span class="anchor" id="11">11</span> Enonimi zebuami.<ref>Faigi 20:26,27</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba samali'ö salaŵa ya'ia, ba ni'ide-ide'ö dania, ba sangide-ide'ö ya'ia, ba nibali'ö salaŵa.<ref>Faigi 18:4; Luk 14:11; 18:14; Amaed 29:23; FetI 5:5</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba alai ami, sangila amakhoita, ba farizaio, samini tödö! me mikusi mbanua zorugo andrö föna niha; lö'ö sa möi ami bakha, ba lö mifa'amöi bakha zi möi ena'ö.<ref>Luk 11:52</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö! me no si manga nomo lakha mbanua ami, ba me mi'oroma'ö wangandrö sara; andrö tedou huku, nifatörö khömi.
<span class="anchor" id="15">15</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö! me no sanöröi asi, awö danö, ami, ba wamali'ö solo'ö huku khömi samösa niha, ba na no i'o'ö, ba mibali'ö ono narako, mendrua manö na sa moroi khömi.
<span class="anchor" id="16">16</span> Alai ami, solohe tanga niha bö'ö, ba no au'a ami, sanguma'ö: Na so zame'e hölu osali, ba si lö'ö da'ö, ba na so zame'e hölu [[Ana'a|ana'a]] gosali, ba nitörö. <span class="anchor" id="17">17</span> He sambö tödö, si no au'a! he zebua ira sa, ana'a, ba ma osali, same'e amonita [[Ana'a|ana'a]] andrö?
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba mimane: Na so zame'e hölu naha wame'e sumange andrö, ba si lö'ö da'ö, ba na so zame'e hölu sumange andrö, si so yaŵa, ba nitörö. <span class="anchor" id="19">19</span> He sau'a! he zebua ira sa, sumange andrö, ba ma naha wame'e, same'e amonita sumange andrö?<ref>MozII 29:37</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Andrö, same'e hölu naha wame'e sumange, ba ibe'e hölu da'ö, fabaya si so yaŵa fefu. <span class="anchor" id="21">21</span> Ba same'e hölu osali, ba ibe'e hölu da'ö, fabaya si onahia osali.<ref>SalI 8:13</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ba same'e hölu sorugo, ba ibe'e hölu dadaoma [[Lowalangi]] fabaya sidadao yaŵa.<ref>Faigi 5:34</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö! me mibe'e zambua ni'ofulu lönga ba höwa ba lada, ba no olifu ami zebua goroisa, fanguhuku ba fa'ahakhö dödö ba fa lö faröi; ni'o'ö zi sambalö, ba tenga göi ni'ositengagö zi sambalö.<ref>Luk 11:42</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> He solohe tanga niha, si no au'a, mitafi'ö nibadu, ba wameta di, ba mitölö kudo.
<span class="anchor" id="25">25</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö! me mihaogö gero mako ba ero wiga, ba yaŵa, ba no fahöna warabu ba folu'a-lu'a.<ref>Luk 11:39 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="26">26</span> He [[Farizaio|farizaio]] sau'a! ofönai'ö wangehao yaŵa, mako, ena'ö sökhi göi geronia.<ref>Tit 1:15</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö, me no hulö lewatö nilau betua ami, si sökhi sa moroi baero, wamaigida, ba bakha, ba no fahöna döla zi mate, awö fefu hadia ia zi ta'unö.<ref>Luk 11:44</ref> <span class="anchor" id="28">28</span> Si manö göi ami, niha satulö ami, wamaigida, moroi baero, ba bakha, ba no fahöna wamini tödö ba fa lö atulö.
<span class="anchor" id="29">29</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö! me mi'a'azökhi lewatö zama'ele'ö andrö, ba me mihaogö dandra lewatö zatulö,<ref>Luk 11:47,48</ref> <span class="anchor" id="30">30</span> ba me mimane: Na ya'aga mena'ö ba götö ndra tuada, ba lö fao ndra'aga khöra, ba wamunu sama'ele'ö andrö.
<span class="anchor" id="31">31</span> Tobali mifaduhu'ö dödö niha bö'ö khömi, wa no ma'uwu zamunu sama'ele'ö andrö ami.<ref>HalZin 7:52</ref> <span class="anchor" id="32">32</span> Ba mifönui zu'a-su'a andrö khö ndra tuami.<ref>TesI 2:16</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> He ulö, ono gulö! he miwisa wangefa'ö ya'ami ba wanguhuku andrö, ba narako?<ref>Mat 3:7</ref>
== II. I'e'esi mbanua Yeruzalema andrö ==
<span class="anchor" id="34">34</span> Andrö, hiza,<ref>Ayati 34–36: Luk 11:49–51</ref> ufatenge khömi zama'ele'ö ba satua-tua ba sangila amakhoita, ba so dania ba mibunu, miforöfa, ba so, ba mibözi-bözi ba zekola khömi ba migohi, i'otarai mbanua si sambua, numalö ba zi sambua,<ref>Faigi 10:17</ref> <span class="anchor" id="35">35</span> ena'ö möi ba hulumi fefu ndro zatulö andrö, niduwagö ba guli danö, i'otarai ndro Habeli satulö andrö, irugi ndro Zakharia, ono Mbarakhia andrö, nibunumi ba gotaluara gosali naha wame'e sumange.<ref>MozI 4:8; Nga'ötII 24:20 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="36">36</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, tohare dania da'ö fefu ba niha si sagötö andre.
<span class="anchor" id="37">37</span><ref>Ayati 37–39: Luk 13:34,35</ref> '''He Yeruzalema! he Yeruzalema! samunu sama'ele'ö andrö, sanebu kara nifatenge khönia, ha me uga no utandraigö mangowuloi onou, si mane sifagelo, na i'owuloi nononia barö gafinia, ba lö sedöna ami.''' <span class="anchor" id="38">38</span> '''Hiza, teröi khömi nomomi, adudu.'''<ref>Faigi 24:2; SalI 9:7</ref> <span class="anchor" id="39">39</span> '''Uŵa'ö sa khömi, lö'ö sa'ae mi'ila ndra'o, i'otarai da'e, irege miŵa'ö dania: Ya'ahowu zi so ba döi Zo'aya!'''<ref>Faigi 21:9; Yoh 12:13</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
8zef83hai3v93mp1ehfrf1zqx82z2y0
29909
29848
2026-10-07T08:07:00Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29909
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Itegu Farizaio Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba humede [[Yesu]] ba niha sato ba khö ndra nifahaönia,<ref>Ayati 1–14: Mar 12:38–40; Luk 20:45–47</ref> imane:
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba dadaoma [[Moze]] dumadao [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] andrö ba farizaio. <span class="anchor" id="3">3</span> Ba fefu hadia ia, niŵa'öra khömi, ba mi'o'ö, böi misawö, ba böi mi'o'ö ba mbua-buara; laŵa'ö-ŵa'ö sa, ba lö latörö.<ref>Rom 2:21</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba laböbö noro sabua ba lahare'ö ba galisi niha, ba ya'ira, ba sara turura lö labe'e, ba wamaliŵa ya'ia.<ref>Luk 11:46</ref>
[[Berkas:IDF soldier kippah put on tefillin-small.jpg|jmpl|Sura wangera-ngera ndra niha Yahudi ni'amöbögö yaŵa gangangora]]
<span class="anchor" id="5">5</span> Afu-afura la'ila ira niha, andrö lalau fefu nilaura andrö. La'ebolo'ö sa zura wangera-ngera andrö khöra,<ref>''Sura wangera-ngera'': ba teks asli Yunani tesura φυλακτήρια (phylaktēria) eluahania balö garate nisura bakha ayati Zura Ni'amoni'ö. Balö garate andre labe'e bakha ba sambua nahia si hulö kade side-ide. Laböbö kade andre ba gangangora ya'ira niha Yahudi faoma böbö sanau.</ref> ba la'ebua'ö mbowo-bowo mbarura andrö.<ref>''Bowo mbaru'': ba teks asli Yunani tesura κράσπεδα (kraspeda) eluahania bu'u-bu'u dali ma bana (faigi gambara ba nga'örö andre). Te abölö faudu na laŵaö ia [[wikt:bowo|bowo]] mbana.</ref> <ref>Faigi 6:1,2; MozIV 15:38; MozV 6:8</ref>
[[Berkas:Tassel on a wand hanging from Bangladesh.jpg|jmpl|Nifotöi [[wikt:bowo|bowo]] mbaru tola lakhaigö ia mba nukha, ba ''gorden'', ba wöda, ba tola göi ba loyo. Ba hiza sasese ta'ila so ia ba mbalö dakula ndra mahasiswa na lawisuda ira.]]
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba no omasi ira naha tanö si yaŵa ba gowuloa ba dadaoma tanö si yaŵa ba zekola;<ref>Luk 11:43</ref> <span class="anchor" id="7">7</span> ba omasi ira na la'owai ira ba kade, ba na labe'e töira zamahaö niha tanö bö'ö.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba böi ndramube'e töimi zamahaö, ha sa samösa zamahaö ya'ami, ba si fatalifusö ami fefu.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba böi fa'ama ami ba niha ba guli danö, ha sa samösa Namami, si so ba zorugo.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba böi ndramaube'e töimi zolohe, me ha samösa zolohe ya'ami, Keriso.
<span class="anchor" id="11">11</span> Enonimi zebuami.<ref>Faigi 20:26,27</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba samali'ö salaŵa ya'ia, ba ni'ide-ide'ö dania, ba sangide-ide'ö ya'ia, ba nibali'ö salaŵa.<ref>Faigi 18:4; Luk 14:11; 18:14; Amaed 29:23; FetI 5:5</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba alai ami, sangila amakhoita, ba farizaio, samini tödö! me mikusi mbanua zorugo andrö föna niha; lö'ö sa möi ami bakha, ba lö mifa'amöi bakha zi möi ena'ö.<ref>Luk 11:52</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö! me no si manga nomo lakha mbanua ami, ba me mi'oroma'ö wangandrö sara; andrö tedou huku, nifatörö khömi.
<span class="anchor" id="15">15</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö! me no sanöröi asi, awö danö, ami, ba wamali'ö solo'ö huku khömi samösa niha, ba na no i'o'ö, ba mibali'ö ono narako, mendrua manö na sa moroi khömi.
<span class="anchor" id="16">16</span> Alai ami, solohe tanga niha bö'ö, ba no au'a ami, sanguma'ö: Na so zame'e hölu osali, ba si lö'ö da'ö, ba na so zame'e hölu [[Ana'a|ana'a]] gosali, ba nitörö. <span class="anchor" id="17">17</span> He sambö tödö, si no au'a! he zebua ira sa, ana'a, ba ma osali, same'e amonita [[Ana'a|ana'a]] andrö?
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba mimane: Na so zame'e hölu naha wame'e sumange andrö, ba si lö'ö da'ö, ba na so zame'e hölu sumange andrö, si so yaŵa, ba nitörö. <span class="anchor" id="19">19</span> He sau'a! he zebua ira sa, sumange andrö, ba ma naha wame'e, same'e amonita sumange andrö?<ref>MozII 29:37</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Andrö, same'e hölu naha wame'e sumange, ba ibe'e hölu da'ö, fabaya si so yaŵa fefu. <span class="anchor" id="21">21</span> Ba same'e hölu osali, ba ibe'e hölu da'ö, fabaya si onahia osali.<ref>SalI 8:13</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ba same'e hölu sorugo, ba ibe'e hölu dadaoma [[Lowalangi]] fabaya sidadao yaŵa.<ref>Faigi 5:34</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö! me mibe'e zambua ni'ofulu lönga ba höwa ba lada, ba no olifu ami zebua goroisa, fanguhuku ba fa'ahakhö dödö ba fa lö faröi; ni'o'ö zi sambalö, ba tenga göi ni'ositengagö zi sambalö.<ref>Luk 11:42</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> He solohe tanga niha, si no au'a, mitafi'ö nibadu, ba wameta di, ba mitölö kudo.
<span class="anchor" id="25">25</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö! me mihaogö gero mako ba ero wiga, ba yaŵa, ba no fahöna warabu ba folu'a-lu'a.<ref>Luk 11:39 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="26">26</span> He [[Farizaio|farizaio]] sau'a! ofönai'ö wangehao yaŵa, mako, ena'ö sökhi göi geronia.<ref>Tit 1:15</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö, me no hulö lewatö nilau betua ami, si sökhi sa moroi baero, wamaigida, ba bakha, ba no fahöna döla zi mate, awö fefu hadia ia zi ta'unö.<ref>Luk 11:44</ref> <span class="anchor" id="28">28</span> Si manö göi ami, niha satulö ami, wamaigida, moroi baero, ba bakha, ba no fahöna wamini tödö ba fa lö atulö.
<span class="anchor" id="29">29</span> Alai ami, [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] ba farizaio, samini tödö! me mi'a'azökhi lewatö zama'ele'ö andrö, ba me mihaogö dandra lewatö zatulö,<ref>Luk 11:47,48</ref> <span class="anchor" id="30">30</span> ba me mimane: Na ya'aga mena'ö ba götö ndra tuada, ba lö fao ndra'aga khöra, ba wamunu sama'ele'ö andrö.
<span class="anchor" id="31">31</span> Tobali mifaduhu'ö dödö niha bö'ö khömi, wa no ma'uwu zamunu sama'ele'ö andrö ami.<ref>HalZin 7:52</ref> <span class="anchor" id="32">32</span> Ba mifönui zu'a-su'a andrö khö ndra tuami.<ref>TesI 2:16</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> He ulö, ono gulö! he miwisa wangefa'ö ya'ami ba wanguhuku andrö, ba narako?<ref>Mat 3:7</ref>
== II. I'e'esi mbanua Yeruzalema andrö ==
<span class="anchor" id="34">34</span> Andrö, hiza,<ref>Ayati 34–36: Luk 11:49–51</ref> ufatenge khömi zama'ele'ö ba satua-tua ba sangila amakhoita, ba so dania ba mibunu, miforöfa, ba so, ba mibözi-bözi ba zekola khömi ba migohi, i'otarai mbanua si sambua, numalö ba zi sambua,<ref>Faigi 10:17</ref> <span class="anchor" id="35">35</span> ena'ö möi ba hulumi fefu ndro zatulö andrö, niduwagö ba guli danö, i'otarai ndro Habeli satulö andrö, irugi ndro Zakharia, ono Mbarakhia andrö, nibunumi ba gotaluara gosali naha wame'e sumange.<ref>MozI 4:8; Nga'ötII 24:20 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="36">36</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, tohare dania da'ö fefu ba niha si sagötö andre.
<span class="anchor" id="37">37</span><ref>Ayati 37–39: Luk 13:34,35</ref> '''He Yeruzalema! he Yeruzalema! samunu sama'ele'ö andrö, sanebu kara nifatenge khönia, ha me uga no utandraigö mangowuloi onou, si mane sifagelo, na i'owuloi nononia barö gafinia, ba lö sedöna ami.''' <span class="anchor" id="38">38</span> '''Hiza, teröi khömi nomomi, adudu.'''<ref>Faigi 24:2; SalI 9:7</ref> <span class="anchor" id="39">39</span> '''Uŵa'ö sa khömi, lö'ö sa'ae mi'ila ndra'o, i'otarai da'e, irege miŵa'ö dania: Ya'ahowu zi so ba döi Zo'aya!'''<ref>Faigi 21:9; Yoh 12:13</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
r5gltjrfkmtwn0p9xz8rhk5s6mwnvrr
Wikipedia:SN/Mataio/24
4
4983
29910
28095
2026-10-07T08:07:10Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29910
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Fama'ele'ö fanudugö Yeruzalema ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba möi baero Yesu,<ref>Ayati 1–28: Mar 13:1–23; Luk 21:5–24</ref> iröi gosali, mofanö ia, ba möi khönia nifahaönia, ba wanuturu osali andrö khönia.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba itema lira, imane khöra: Hadia, lö mi'ila da'ö fefu? Si ndruhu niŵa'ögu khömi, sambua lö toröi ba da'ö ba dete nawönia yaŵa, kara, si lö ladudugö.<ref>Luk 19:44</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba me mudadao ia ba hili wanikha, ba möi khönia nifahaönia, ba zi ha ya'ira, lamane: Ombakha'ö khöma, ha wa'ara da'ö, ba hadia dandra wa'asomö ba tandra wa'atua danö.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba itema lira Yesu, imane khöra: Mifaigi, fa böi ifaelungu ami niha, ha niha ia.<ref>Faigi 7:15; TesII 2:3</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ato sa dania zi möi, sanagö töigu, sanguma'ö: Ya'odo Keriso, ba ato lafaelungu.<ref>Yoh 5:43; HalZin 5:36 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba mirongo dania wanuwö ba fe'ira-ira ba wanuwö; mifaigi, böi tokea ami; lö'ö sa tola lö si manö, ba tenga fa'atua danö na sa. <span class="anchor" id="7">7</span> Maoso dania zi sambua soi, udu zi sambua; ba si sara öri, udu zi sara; ba soso lofo mbanua awö ndruru danö misa.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba böröta wa'afökhö da'ö fefu.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba da'ö dania la'ohe ami ba wamakao ba labunu ami; ba dozi soi dania zi fatiu tödö khömi, börö döigu andrö.<ref>Faigi 10:17 b.t.; Yoh 16:2; Fam 2:10</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba ato dania ba da'ö zi te'ala, ba faoma dania la'a mböli nawöra, ba faoma fatiu dödöra khö nawöra.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba ato zi maoso sama'ele'ö sofaya, ba ato lafaelungu.<ref>YohI 4:1</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba me monönö wa lö atulö, ba ato zi taya fa'omasi.<ref>TimII 3:1 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> '''Ba sanau ölö irugi gamozua, da'ö ni'orifi.'''<ref>Faigi 10:22; Yak 1:12</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba teturiagö dania mbanua [[Lowalangi]] andrö, turia somuso dödö, ba guli danö misa, ma'asagörö, ba wamaduhu'ö ba niha fefu, ba awena dania fa'atua danö.<ref>Rom 10:18</ref>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba na mi'ila dania wa'adudu andrö, sihokha mbuda, niŵa'ö Danieli, ba naha ni'amoni'ö — yatumörö tödönia sombaso da'e<ref>Dan 9:27; 12:13</ref> — <span class="anchor" id="16">16</span> ba ndramoloi zi so ba Yudaia, ndramusaŵa hili.
<span class="anchor" id="17">17</span> Böi yamöi tou zi so ba dete nomonia yaŵa, ba wangai hadia ia ba nomonia,<ref>Luk 17:31)</ref> <span class="anchor" id="18">18</span> ba böi yamufuli ia furi si so ba nowi, ba wangai barunia.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba alai zanabina ba si so ono ba mbagi zusu, na luo da'ö!<ref>Luk 23:29</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba mi'angandrö, fa böi [[wikt:baŵa|baŵa]] deu, ba fa böi luo sabato, na luo woloimi andrö.
<span class="anchor" id="21">21</span> So sa wamakao sabölö-bölö ba da'ö dania, si lö irai si manö, i'otarai mböröta danö, irege da'e, ba lö'ö göi si manö dania.<ref>Dan 12:1</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ba na tenga ni'önaigö luo da'ö ena'ö, ba samösa lö auri niha. Ba börö nitutuyu andrö, wa te'önaigö luo andrö.
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba na so ba da'ö zanguma'ö khömi: Faigi, so ba da'e Keriso, ba ma: ba da'ö so ia, ba böi mifati.<ref>Luk 17:21,23 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> Maoso sa dania [[Keriso]] faya ba sama'ele'ö sofaya, ba lafazökhi dandra sebua, awö gila-ila, ba wamaelungu nitutuyu andrö, na böla.<ref>TesII 2:9</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Hiza, no uhönagö uŵa'ö khömi.
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba na lamane khömi: Hiza, ba [[Tanö si mate|danö si mate]] so ia, ba böi mi'ae'e; ba ma: Hiza, ba mbate'e, ba böi mifati.
<span class="anchor" id="27">27</span> Hulö gari mbanua sa si otarai gatumbukha luo, sihaga, irege gaekhula, si manö dania wa'aso Nono Niha andrö.<ref>Luk 17:24</ref>
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba zi so amatela, ba da'ö owulu moyo.<ref>Yob 39:30; Luk 17:37</ref>
== II. Fama'ele'ö fa'atua danö ==
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba [[wikt:aefa|aefa]] si'aikö wamakao andrö,<ref>Ayati 29–36: Mar 13:24–32; Luk 21:25–33</ref> na luo da'ö, ba taya haga luo, ba lö'ö sa'ae humaga mbaŵa, ba atoru ndröfi moroi ba mbanua si yaŵa, ba humeu-heu wangaro mbanua si yaŵa.<ref>Yes 13:10; Fam 6:12 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba [[wikt:aefa|aefa]] da'ö, ba oroma dandra Nono Niha andrö ba mbanua si yaŵa, ba mege-ege fefu soi ba guli danö, ba la'ila dania Nono Niha, si so moroi si yaŵa, ba dete lawuo ba mbanua, fao wa'abölö ba lakhömi sebua.<ref>Faigi 25:31; Dan 7:13; Fam 1:7; Mar 14:62</ref>
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba ifatenge mala'ikania, telau dorofe sebua li, ba la'owuloi khönia nitutuyunia andrö, moroi ba zi fasui, i'otarai wondrege danö, numalö ba wondregenia tanö sa.<ref>Faigi 13:41; TesI 4:16</ref>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba ba marafala mitöngöni wamaedo andrö: Na mo'idanö ndrahania, na tumbu lehe-lehe, ba mi'ila, no ahatö [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] wa'aukhu zino.<ref>Luk 21:37</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> Si manö göi ami, na mi'ila da'ö fefu, ba oroma khömi, no ahatö ia. <span class="anchor" id="34">34</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, lö fakhamö atua niha si sagötö andre, ba no alua da'ö fefu.<ref>Faigi 16:28</ref>
<span class="anchor" id="35">35</span> '''Atua mbanua ba atua danö, ba lö awu'a niŵa'ögu.'''
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba [[wikt:baŵa|baŵa]] andrö ba inötö, ba lö sangila, he [[Mala'ika|mala'ika]] ba zorugo, he Ono; ha Ama zangila.<ref>TesI 5:1 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba hulö si mane me luo Noakhi,<ref>Ayati 37–41: Luk 17:26–36</ref> si manö göi wa'aso Nono Niha andrö dania.<ref>MozI 6:5,11 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="38">38</span> Hulö si mane ya'ira sa, me luo föna wa'anönö danö andrö, manga-manga ira ba mamadu-madu hadia ia, mangowalu ba mame'e nihalö, irugi luo möi [[wikt:baowo|baowo]] Noakhi, <span class="anchor" id="39">39</span> ba lö aboto ba dödöra, irege so wa'anönö andrö ba irege ahori ira fefu, si manö göi dania wa'aso Nono Niha andrö.
<span class="anchor" id="40">40</span> Darua dania zi so ba nowi; samösa nihalö ba si samösa, ba niröi. <span class="anchor" id="41">41</span> Darua ndra alawe sanutu fakhe ba lösu; samösa nihalö ba si samösa, ba niröi.
== III. Famarou tödö ba wa lö mörö ==
<span class="anchor" id="42">42</span> '''Andrö, böi miförö, me lö mi'ila [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] wa'aso Zo'aya ya'ami.'''<ref>Faigi 25:13; Mar 13:33</ref>
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba da'ö mibe'e ba dödömi: Na i'ila ena'ö sokhö omo, ha wa'alaŵa mbongi so zanagö, ba lö mörö ia ena'ö, ba itimba ena'ö zanagö, fa lö möi yomo khönia.<ref>Luk 12:39 b.t.; FetII 3:10; Fam 3:3</ref>
<span class="anchor" id="44">44</span> Andrö ya'ami göi, mihönagö mifa'anö ami, me si lö midöna-döna dania Nono Niha, na so ia.
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba ha niha zawuyu andrö,<ref>Ayati 45–51: Luk 12:42–46</ref> si lö faröi, satua-tua, nibe'e zokhö ya'ia barö mbawa si so yomo khönia, ba wame'e göra, na inötö wemanga? <span class="anchor" id="46">46</span> ya'ahowu zawuyu andrö, na i'ila sokhö ya'ia, na so ia, no i'o'ö da'ö. <span class="anchor" id="47">47</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, ibe'e barö mbawania fefu hadia ia, zi so khönia.
<span class="anchor" id="48">48</span> Ba na iŵa'ö tödönia sawuyu si lö sökhi: Mogasa wa'aso zokhö ya'o, <span class="anchor" id="49">49</span> ba na ibörötaigö ibözi-bözi nawönia sawuyu, ba na manga-manga ia, ba na ibadu-badu hadia ia, awö zi mabu-mabu andrö; <span class="anchor" id="50">50</span> ba so dania zokhö sawuyu andrö, na luo lö idöna-döna ba gamaudu wa'alaŵa luo, na iwai lö ya'ia na; <span class="anchor" id="51">51</span> ba [[wikt:ötö|i'ötö]] dalu zawuyu andrö, ba ibe'e gurakhania awö zamini tödö andrö; ba fege-ege dania ba da'ö ba fatangisa mboha.<ref>Faigi 22:13; 25:30</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
t59vdgykhydrdqwzg7fmaa4n0dltcmm
Wikipedia:SN/Mataio/25
4
4984
29849
28096
2026-10-07T07:52:29Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29849
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Amaedola nono alawe si dafulu ==
[[Berkas:Brooklyn Museum - The Foolish Virgins (Les vierges folles) - James Tissot.jpg|jmpl|Dafulu nono alawe sambö tödö nigambaraini James Tissot]]
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba da'ö dania fakhili-khili ira mbanua zorugo andrö nono alawe, dafulu, sangai fandrura, ba we'amöi mamaondragö sangowalu.<ref>Fam 19:7 b.t.; KorII 11:2</ref> <span class="anchor" id="2">2</span> Ba dalima ira zambö tödö, ba dalima zatua-tua.
<span class="anchor" id="3">3</span> Lahalö sa wandrura sambö tödö andrö, ba lö la'ohe wanikha. <span class="anchor" id="4">4</span> Ba satua-tua andrö, ba la'ohe wanikha ba nahia, fabaya fandrura.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba me ara zangowalu, ba manuköu ira fefu ba mörö.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba me talu mbongi, ba so zi'ao: Hiza zangowalu, mi'ae mifaondragö ia!
<span class="anchor" id="7">7</span> Awena maoso nono alawe andrö fefu ba lahaogö wandrura.<ref>Luk 12:36</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba lamane sambö tödö andrö ba zatua-tua: Mibe'e fanikhama wanikhami ma'ifu, mate sa wandruma andre. <span class="anchor" id="9">9</span> Ba latema lira satua-tua, lamane: Ma dania faoma ambö khöda; sökhi na möi ami ba zolafo, ba na mi'öli khömi.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me no möi ira mowöli, ba so zangowalu, ba si no mama'anö, ba möi yomo, awönia ba walöŵa, ba lakusi mbawandruhö.<ref>Luk 13:25 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba [[wikt:nia:aefa|aefa]] da'ö, ba so göi nono alawe no mege, si tosai, lamane: He Tua! he Tua! bokai khöma!
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba itema lira, imane: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, lö u'ila, ha niha ami.<ref>Faigi 7:22,23; Luk 13:27</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Andrö böi miförö, me lö mi'ila mbaŵa, awö ginötö.
== II. Amaedola gana'a nibe'e ba zohare ==
<span class="anchor" id="14">14</span> Hulö niha sofanö:<ref>Ayati 14–30: Luk 19:11–28</ref> Humede ia ba zawuyunia, ibe'e ba dangara zi so khönia.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ibe'e ba zi samösa, ba lima balaki, ba ba zi samösa, ba dua balaki, ba ba zi samösa, ba samba fondruyu, dali wa'abölö zamösana, ba mofanö ia.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba i'anema'ö möi nibe'e si lima balaki, ilau ba waniaga, ba fabali.
<span class="anchor" id="17">17</span> Si manö göi nibe'e si dua balaki, fabali ibe'e.
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba nibe'e si samba fondruyu, ba möi mogo'oli tanö, ibini'ö bakha [[Ana'a|gana'a]] zokhö ya'ia.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba me no ara, ba so zokhö sawuyu andrö, ba mangerai ömö ia khöra.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba i'ondrasi ia nibe'e si lima balaki, i'ohe göi zi lima balaki harenia, imane: Lima balaki nibe'eu ba dangagu, Tua, faigi, lima balaki tö, nisöndragu, harenia.
<span class="anchor" id="21">21</span> Imane khönia sokhö ya'ia: '''Lau, sawuyu si sökhi, si lö faröi; lö si faröi ndra'ugö ba zi lö oya-oya, ba ube'e barö mbawau zoya; tabu ba wa'omuso dödö andrö khö zokhö ya'ugö.'''<ref>Faigi 24:45,47</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba i'ondrasi göi ia nibe'e si dua balaki, imane: Dua balaki nibe'eu ba dangagu, Tua, faigi dua balaki tö nisöndragu harenia.
<span class="anchor" id="23">23</span> Imane khönia sokhö ya'ia: Lau, sawuyu si sökhi, si lö faröi; lö si faröi ndra'ugö ba zi lö oya-oya, ba ube'e barö mbawau zoya; tabu ba wa'omuso dödö andrö khö zokhö ya'ugö.
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba i'ondrasi ia göi nibe'e si samba fondruyu andrö, imane: He Tua, no u'ila ndra'ugö, wa niha sabe'e huku ndra'ugö; [[wikt:nia:mamasi|mamasi]] ndra'ugö ba zi lö nitarumö ba mangozara'ö ba zi lö nifazaeweu, <span class="anchor" id="25">25</span> ba no ata'u ndra'o, ba no möido mubini'ö zi samba fondruyu andrö khöu barö danö; ba ya'ae khöu gana'au.
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba itema linia sokhö ya'ia, imane khönia: He sawuyu si lö sökhi, sareu! Na no ö'ila [[wikt:nia:mamasi|mamasi]] ndra'o, ba zi lö nitarugu ba mangozara ndra'o, ba zi lö nifazaewegu; <span class="anchor" id="27">27</span> ba öbe'e mena'ö nifalali wirögu andrö, ba zamalali ana'a, ba na so ndra'o, ba utema ena'ö gana'agu, fabaya hare.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba mihalö khönia zi samba fondruyu andrö, ba mibe'e ba zi so si fulu balaki. <span class="anchor" id="29">29</span> Dozi sa, ba zi so ba tebe'e na ba tehöna khöra; ba ba zi lö ö, ba teheta göi zi so khönia.<ref>Faigi 13:12</ref>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba sawuyu andrö, si lö guna, ba mitibo'ö baero ba zogömi-gömi. Ba fege-ege dania ba da'ö ba fatangisa mboha.<ref>Faigi 8:12</ref>
== III. Fanguhuku ba gamozua ==
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba na so Nono Niha, na si so lakhömi ia, na fao khönia [[Mala'ika|mala'ika]] andrö fefu, ba da'ö dania dumadao ia ba dadaoma lakhöminia andrö.<ref>Faigi 16:27; Luk 21:27</ref>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba te'owuloi dania fönania fefu soi, ba iföfö'ö ira, si mane na iföfö'ö ira [[Biri-biri|mbiri-biri]] si alawe [[Biri-biri|mbiri-biri]] si matua kubalo.<ref>Rom 14:10; KorII 5:10</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba ifa'aso ba gambölönia [[Biri-biri|mbiri-biri]] si alawe, ba ba gaberania [[Biri-biri|mbiri-biri]] si matua.<ref>Hes 34:17 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba imane dania razo andrö ba zi so ba gambölönia: Mi aine, ya'ami, nifahowu'ö Namagu, mitema gondröita andrö, banua andrö, ni'asiwai khömi, i'otarai mbö öta danö.
<span class="anchor" id="35">35</span> Me olofo ndra'o, ba no mibe'e gögu; me owökhi dödögu, ba no nifabadugö khögu nidanö; me tome ndra'o, ba no mifa'amöido yomo;<ref>Yes 58:7</ref> <span class="anchor" id="36">36</span> me lö nukhagu, ba no mifonukha ndra'o; me mofökhö ndra'o, ba no möi ami mufaigi ndra'o; ba me sodo ba gurunga, ba no möi ami khögu.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba latema dania linia satulö andrö, lamane: He Tua, ha mega ma'ila solofo ndra'ugö, ba mabe'e göu! ba ma sowökhi tödö ndra'ugö, ba mafabadugö khöu nidanö? <span class="anchor" id="38">38</span> Ba ha mega ma'ila, tome ndra'ugö, ba mafa'amöi'ö yomo? ba ma si lö nukha ndra'ugö, ba mafonukha'ö? <span class="anchor" id="39">39</span> Ba ha mega ma'ila sotökhö ndra'ugö, ba ma si so ba gurunga, ba möiga khöu?
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba itema dania lira razo andrö, imane khöra: '''Si ndruhu niŵa'ögu khömi, ndrege nilaumi ba dalifusögu andrö, fondrege zi numana, ha niha ia, ba khögu no milao da'ö.'''<ref>Faigi 10:40; Amaed 19:17; Mar 3:35</ref>
<span class="anchor" id="41">41</span> Awena dania imane göi ba zi so ba gabera: Milabu ami, ya'ami, ni'elifi, mi'ae ba galitö andrö, si lö mate-mate, ni'ebua'ö khö Gafökha andrö ba ba mala'ikania.<ref>Faigi 7:23; Yes 30:33; Fam 20:10,15; 21:8</ref>
<span class="anchor" id="42">42</span> Olofo ndra'o, ba lö nibe'emi ögu; owökhi dödögu, ba lö nifabadugömi khögu;<ref>Yak 4:17</ref> <span class="anchor" id="43">43</span> tome ndra'o, ba lö nifa'amöimi yomo ya'o; lö nukhagu, ba lö nifonukhami ya'odo; mofökhö ndra'o, ba ba gurunga sodo, ba lö si möi ami mamaigi ya'o.
<span class="anchor" id="44">44</span> Ba latema dania linia, ya'ira göi, lamane: He Tua, ha mega ma'ila solofo ndra'ugö, ba ma sowökhi tödö, ba ma tome, ba ma si lö nukha, ba ma sofökhö, ba ma si so ba gurunga ndra'ugö, si lö si möiga ngoni-ngoniu?
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba itema dania lira, imane: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, ndrege zi lö nilaumi khö wondrege zi numana andrö, ha niha ia, ba khögu göi lö nilaumi da'ö.
<span class="anchor" id="46">46</span> Ba möi da'ö ba wa'afökhö si lö aetu andrö, ba satulö andrö, ba möi ba wa'auri si lö aetu.<ref>Dan 12:2; Yoh 5:29</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
lt3dzebj4sbrinsktxzoombzwap7m4x
29911
29849
2026-10-07T08:07:20Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29911
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Amaedola nono alawe si dafulu ==
[[Berkas:Brooklyn Museum - The Foolish Virgins (Les vierges folles) - James Tissot.jpg|jmpl|Dafulu nono alawe sambö tödö nigambaraini James Tissot]]
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba da'ö dania fakhili-khili ira mbanua zorugo andrö nono alawe, dafulu, sangai fandrura, ba we'amöi mamaondragö sangowalu.<ref>Fam 19:7 b.t.; KorII 11:2</ref> <span class="anchor" id="2">2</span> Ba dalima ira zambö tödö, ba dalima zatua-tua.
<span class="anchor" id="3">3</span> Lahalö sa wandrura sambö tödö andrö, ba lö la'ohe wanikha. <span class="anchor" id="4">4</span> Ba satua-tua andrö, ba la'ohe wanikha ba nahia, fabaya fandrura.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba me ara zangowalu, ba manuköu ira fefu ba mörö.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba me talu mbongi, ba so zi'ao: Hiza zangowalu, mi'ae mifaondragö ia!
<span class="anchor" id="7">7</span> Awena maoso nono alawe andrö fefu ba lahaogö wandrura.<ref>Luk 12:36</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba lamane sambö tödö andrö ba zatua-tua: Mibe'e fanikhama wanikhami ma'ifu, mate sa wandruma andre. <span class="anchor" id="9">9</span> Ba latema lira satua-tua, lamane: Ma dania faoma ambö khöda; sökhi na möi ami ba zolafo, ba na mi'öli khömi.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me no möi ira mowöli, ba so zangowalu, ba si no mama'anö, ba möi yomo, awönia ba walöŵa, ba lakusi mbawandruhö.<ref>Luk 13:25 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba [[wikt:aefa|aefa]] da'ö, ba so göi nono alawe no mege, si tosai, lamane: He Tua! he Tua! bokai khöma!
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba itema lira, imane: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, lö u'ila, ha niha ami.<ref>Faigi 7:22,23; Luk 13:27</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Andrö böi miförö, me lö mi'ila mbaŵa, awö ginötö.
== II. Amaedola gana'a nibe'e ba zohare ==
<span class="anchor" id="14">14</span> Hulö niha sofanö:<ref>Ayati 14–30: Luk 19:11–28</ref> Humede ia ba zawuyunia, ibe'e ba dangara zi so khönia.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ibe'e ba zi samösa, ba lima balaki, ba ba zi samösa, ba dua balaki, ba ba zi samösa, ba samba fondruyu, dali wa'abölö zamösana, ba mofanö ia.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba i'anema'ö möi nibe'e si lima balaki, ilau ba waniaga, ba fabali.
<span class="anchor" id="17">17</span> Si manö göi nibe'e si dua balaki, fabali ibe'e.
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba nibe'e si samba fondruyu, ba möi mogo'oli tanö, ibini'ö bakha [[Ana'a|gana'a]] zokhö ya'ia.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba me no ara, ba so zokhö sawuyu andrö, ba mangerai ömö ia khöra.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba i'ondrasi ia nibe'e si lima balaki, i'ohe göi zi lima balaki harenia, imane: Lima balaki nibe'eu ba dangagu, Tua, faigi, lima balaki tö, nisöndragu, harenia.
<span class="anchor" id="21">21</span> Imane khönia sokhö ya'ia: '''Lau, sawuyu si sökhi, si lö faröi; lö si faröi ndra'ugö ba zi lö oya-oya, ba ube'e barö mbawau zoya; tabu ba wa'omuso dödö andrö khö zokhö ya'ugö.'''<ref>Faigi 24:45,47</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba i'ondrasi göi ia nibe'e si dua balaki, imane: Dua balaki nibe'eu ba dangagu, Tua, faigi dua balaki tö nisöndragu harenia.
<span class="anchor" id="23">23</span> Imane khönia sokhö ya'ia: Lau, sawuyu si sökhi, si lö faröi; lö si faröi ndra'ugö ba zi lö oya-oya, ba ube'e barö mbawau zoya; tabu ba wa'omuso dödö andrö khö zokhö ya'ugö.
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba i'ondrasi ia göi nibe'e si samba fondruyu andrö, imane: He Tua, no u'ila ndra'ugö, wa niha sabe'e huku ndra'ugö; [[wikt:mamasi|mamasi]] ndra'ugö ba zi lö nitarumö ba mangozara'ö ba zi lö nifazaeweu, <span class="anchor" id="25">25</span> ba no ata'u ndra'o, ba no möido mubini'ö zi samba fondruyu andrö khöu barö danö; ba ya'ae khöu gana'au.
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba itema linia sokhö ya'ia, imane khönia: He sawuyu si lö sökhi, sareu! Na no ö'ila [[wikt:mamasi|mamasi]] ndra'o, ba zi lö nitarugu ba mangozara ndra'o, ba zi lö nifazaewegu; <span class="anchor" id="27">27</span> ba öbe'e mena'ö nifalali wirögu andrö, ba zamalali ana'a, ba na so ndra'o, ba utema ena'ö gana'agu, fabaya hare.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba mihalö khönia zi samba fondruyu andrö, ba mibe'e ba zi so si fulu balaki. <span class="anchor" id="29">29</span> Dozi sa, ba zi so ba tebe'e na ba tehöna khöra; ba ba zi lö ö, ba teheta göi zi so khönia.<ref>Faigi 13:12</ref>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba sawuyu andrö, si lö guna, ba mitibo'ö baero ba zogömi-gömi. Ba fege-ege dania ba da'ö ba fatangisa mboha.<ref>Faigi 8:12</ref>
== III. Fanguhuku ba gamozua ==
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba na so Nono Niha, na si so lakhömi ia, na fao khönia [[Mala'ika|mala'ika]] andrö fefu, ba da'ö dania dumadao ia ba dadaoma lakhöminia andrö.<ref>Faigi 16:27; Luk 21:27</ref>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba te'owuloi dania fönania fefu soi, ba iföfö'ö ira, si mane na iföfö'ö ira [[Biri-biri|mbiri-biri]] si alawe [[Biri-biri|mbiri-biri]] si matua kubalo.<ref>Rom 14:10; KorII 5:10</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba ifa'aso ba gambölönia [[Biri-biri|mbiri-biri]] si alawe, ba ba gaberania [[Biri-biri|mbiri-biri]] si matua.<ref>Hes 34:17 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba imane dania razo andrö ba zi so ba gambölönia: Mi aine, ya'ami, nifahowu'ö Namagu, mitema gondröita andrö, banua andrö, ni'asiwai khömi, i'otarai mbö öta danö.
<span class="anchor" id="35">35</span> Me olofo ndra'o, ba no mibe'e gögu; me owökhi dödögu, ba no nifabadugö khögu nidanö; me tome ndra'o, ba no mifa'amöido yomo;<ref>Yes 58:7</ref> <span class="anchor" id="36">36</span> me lö nukhagu, ba no mifonukha ndra'o; me mofökhö ndra'o, ba no möi ami mufaigi ndra'o; ba me sodo ba gurunga, ba no möi ami khögu.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba latema dania linia satulö andrö, lamane: He Tua, ha mega ma'ila solofo ndra'ugö, ba mabe'e göu! ba ma sowökhi tödö ndra'ugö, ba mafabadugö khöu nidanö? <span class="anchor" id="38">38</span> Ba ha mega ma'ila, tome ndra'ugö, ba mafa'amöi'ö yomo? ba ma si lö nukha ndra'ugö, ba mafonukha'ö? <span class="anchor" id="39">39</span> Ba ha mega ma'ila sotökhö ndra'ugö, ba ma si so ba gurunga, ba möiga khöu?
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba itema dania lira razo andrö, imane khöra: '''Si ndruhu niŵa'ögu khömi, ndrege nilaumi ba dalifusögu andrö, fondrege zi numana, ha niha ia, ba khögu no milao da'ö.'''<ref>Faigi 10:40; Amaed 19:17; Mar 3:35</ref>
<span class="anchor" id="41">41</span> Awena dania imane göi ba zi so ba gabera: Milabu ami, ya'ami, ni'elifi, mi'ae ba galitö andrö, si lö mate-mate, ni'ebua'ö khö Gafökha andrö ba ba mala'ikania.<ref>Faigi 7:23; Yes 30:33; Fam 20:10,15; 21:8</ref>
<span class="anchor" id="42">42</span> Olofo ndra'o, ba lö nibe'emi ögu; owökhi dödögu, ba lö nifabadugömi khögu;<ref>Yak 4:17</ref> <span class="anchor" id="43">43</span> tome ndra'o, ba lö nifa'amöimi yomo ya'o; lö nukhagu, ba lö nifonukhami ya'odo; mofökhö ndra'o, ba ba gurunga sodo, ba lö si möi ami mamaigi ya'o.
<span class="anchor" id="44">44</span> Ba latema dania linia, ya'ira göi, lamane: He Tua, ha mega ma'ila solofo ndra'ugö, ba ma sowökhi tödö, ba ma tome, ba ma si lö nukha, ba ma sofökhö, ba ma si so ba gurunga ndra'ugö, si lö si möiga ngoni-ngoniu?
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba itema dania lira, imane: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, ndrege zi lö nilaumi khö wondrege zi numana andrö, ha niha ia, ba khögu göi lö nilaumi da'ö.
<span class="anchor" id="46">46</span> Ba möi da'ö ba wa'afökhö si lö aetu andrö, ba satulö andrö, ba möi ba wa'auri si lö aetu.<ref>Dan 12:2; Yoh 5:29</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
fdghahcyb1a6elvsmiwylwbfsrkjcjq
Wikipedia:SN/Mataio/26
4
4985
29850
28097
2026-10-07T07:52:40Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29850
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Famagölö gere ba wamunu Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me no i'o'ozui [[Yesu]] huhuonia andrö fefu,<ref>Ayati 1–5: Mar 14:1,2; Luk 22:1,2</ref> ba imane khö ndra nifahaönia:
<span class="anchor" id="2">2</span> Mi'ila, dua wongi tö wasa,<ref>''fasa'': ba teks asli Yunani tesura πάσχα (pascha) (li Indonesia ''paskah''). Fasa andre no sambua gowasa sebua ba gotalua ndraono Gizaraeli. Ba da'ö latörö tödöra wa'aefara moroi ba wangosawuyu ba danö Miserayi. Lafalua da'a 8 ngaluo wa'ara. Töi ''pascha'' tehalö moroi ba li Ibrani ''pesach'', eluahania mangötö ma motalu'i. Meluo da'ö itöröi wamunu ndraono sa'a ba danö [[Miserayi]] So'aya, ba ena'ö italu'i nomora So'aya, lafahö nono [[Biri-biri|mbiri-biri]] iraono Gizaraeli ba lafa'osi ndronia yaŵa mbawa ndruhö.</ref> ba tebe'e ba danga niha Nono Niha, ba wamoröfa ya'ia.<ref>Yoh 13:1</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba falukha ndra ere sebua ba satua mbanua, baolayama gere sebua andrö, sotöi Kayafa.<ref>Yoh 11:47 b.t.</ref> <span class="anchor" id="4">4</span> Ba mamagölö ira, ena'ö la'onekhesi wondra'u Yesu, ba wamunu ya'ia. <span class="anchor" id="5">5</span> Ba lamane: Böi ba gowasa, fa lö aekhu niha.
== II. Tebayoini Yesu ba Mbetania ==
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba me so ba Mbetania Yesu,<ref>Ayati 6–13: Mar 14:3–9; Yoh 12:1–8</ref> ba nomo Zimoni andrö, sobou auri, ba i'ondrasi ia ira alawe, <span class="anchor" id="7">7</span> so khönia zamba buli-buli wanikha samohua, sebua böli, ba ifaduwa ba högö Yesu, me manga ia.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba me la'ila da'ö nifahaö, ba [[wikt:nia:kumökö-kökö|kumökö-kökö]] ira, lamane: Hadia wa la'alimagösi? <span class="anchor" id="9">9</span> Tola sa la'amawa mena'ö, ebua mböli, ba labe'e ba zi numana mena'ö.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me i'ila da'ö Yesu, ba imane khöra: Hadia wa mibusi dödö ndra alawe andre? si sökhi sa nilaunia khögu. <span class="anchor" id="11">11</span> Lö'ö sa mamalö-malö khömi zi numana, ba ya'odo, ba tenga si lö mamalö-malö khömi. <span class="anchor" id="12">12</span> Ba wangehao ya'o, ba wogo'o ya'o, ilau ba nösigu wanikha andre.
<span class="anchor" id="13">13</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, fefu gofu heza, ba nituriagö turia somuso dödö andrö, ba guli danö ma'asagöro, ba da'ö göi te'ombakha'ö nilau da'e, ba wanörö tödö ya'ia.<ref>Faigi 24:14</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba möi zi samösa,<ref>Ayati 14–16: Mar 14:10,11; Luk 22:3–6</ref> awö zi felendrua, si so töi Yuda, banua Kariota, isaŵa gere sebua, imane: <span class="anchor" id="15">15</span> Ha wa'ebua mibe'e khögu, ba u'ombakha'ö ia khömi? Ba latulo khönia zi tölu ngafulu rufia.<ref>Sakh 11:12; MozII 21:32; Faigi 27:9</ref>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba i'otarai da'ö, ba i'alui lala, ba wangombakha ya'ia.<ref>TimI 6:9,10</ref>
== III. I'ombakha'ö zi manga mbölinia ==
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba me [[wikt:nia:baŵa|baŵa]] roti si lö mu'aisöni,<ref>''Baŵa roti si lö mu'aisöni'': ba teks asli Yunani tesura ἀζύμων (azymōn), eluahania lö fangaisö. To'ölö la'oguna'ö wangaisö (li Indonesia ''ragi'') na labogo roti, ena'ö manöi roti andrö ba asoso. Ba hiza börö me anaösö-naösö ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] woloi moroi ba danö Miserayi, lö fakhamö la'oguna'ö wangaisö nifotöi ''ragi'' no mege. Molo'ö MozII 12:14 silötolalö la'owasaini da'a iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] ba wanörötödö wa'aefara moroi ba wangosawuyu ba danö Miserayi. Andrö wa fagölö geluahara ''Owasa roti si lö mu'aisöni'' ba ''wasa fasa'' (''paskah'').</ref> <ref>Ayati 17–20: Mar 14:12–16; Luk 22:7–18</ref> si föföna, ba möi khö [[Yesu]] ndra nifahaö, lamane: Hezo zomasi'ö ma'asiwai khöu, ba wemanga wasa?<ref>MozII 12:3 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba imame: Mi'ae miyomo ba mbanua, khö zane, ba mimane khönia: Da'ö niŵa'ö zamahaö khöu: No ahatö ginötö andrö khögu; ba khöu u'a wasa, awö ndra nifahaögu.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba la'o'ö nifahaö andrö niŵa'ö [[Yesu]] khöra, ba la'asiwai wasa andrö.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba me bongi sa'ae, ba möi ia manga, awö zi felendrua andrö.
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba me manga ira,<ref>Ayati 21–25: Mar 14:18–21; Luk 22:21–23</ref> ba imane: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, fasamösa ami zi manga mböligu.<ref>Yoh 13:21 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba abu sibai dödöra, ba labörötaigö lamane khönia, dozi ira: Hadia, ya'odo, Tua?
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba itema lira, imane: Si falulu manga khögu, da'ö zi manga mböligu.<ref>Sin 41:10; Yoh 13:18,26</ref> <span class="anchor" id="24">24</span> Möi sa Nono Niha, itörö nisura andrö ba khönia, ba alai niha andrö, si manga mböli Nono Niha: mohare mena'ö niha andrö, na lö irai tumbu.<ref>Sin 22; Yes 53; Luk 22:19,20</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba itema linia Yuda andrö, si manga mbölinia, imane khönia: Ma ya'odo, samahaö? Ba imane khönia: Ya'ia niŵa'öu.
== IV. I'oroi'ö wemanga ni'amoni'ö andrö ==
<span class="anchor" id="26">26</span> '''Ba me manga ira, ba ihalö roti Yesu, ifahowu'ö, iboboto ba ibe'e khö ndra nifahaö ba imane: Mitema, mi'a, botogu da'e.'''
<span class="anchor" id="27">27</span> '''Ba ihalö mako, i'aohasi gölö Lowalangi, ibe'e khöra ba imane:''' <span class="anchor" id="28">28</span> '''Mibadu, dozi ami, dogu sa da'e, do gamabu'ula li andrö, [[wikt:nia:aduwa|saduwa]] dania salahi zato, ba wangefa'ö horö.'''<ref>Mat 20:28; MozII 24:8; Yer 31:31 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba uŵa'ö khömi, lö'ö sa'ae ubadu nösi mbua [[Agu|nagu]] andrö, i'otarai da'e, irugi luo wamadugu si bohounia, ba mbanua Namagu andrö, awömi.<ref>Luk 22:18,29,30</ref>
== V. Mangandrö Yesu ba kabu Gezemane ==
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba me no [[wikt:nia:aefa|aefa]] manunö ira,<ref>Ayati 30–35: Mar 14:26–31</ref> ba möi ira baero ba gahe hili wanikha andrö.<ref>Luk 21:37; 22:39</ref>
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba imane khöra Yesu: Dozi te'ala ami ba khögu bongi andre. Noa sa so ba zura: "Ubago dania gubalo andrö, ba muzaewe [[Biri-biri|mbiri-biri]] andrö, nikubaloi."<ref>Sakh 13:7; Yoh 16:32</ref>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba na [[wikt:nia:aefa|aefa]] maoso ndra'o, ba mowaö-waödo ba Galilaia, fönami.<ref>Faigi 28:7,16</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba itema linia Fetero, imane khönia: Ba he dozi te'ala ira ba khöu, ba ya'o, ba tebai te'ala.<ref>Luk 22:33 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="34">34</span> Imane khönia Yesu: Si ndruhu niŵa'ögu khöu, bongi andre, lö fakhamö miŵo zilatao, ba no medölu ö'osilö'ögö ndra'o.<ref>Yoh 13:38</ref>
<span class="anchor" id="35">35</span> Imane khönia Fetero: Ba he mate ena'ö ndra'o, awöu, ba lö u'osilö'ögö ndra'ugö. Ba si manö wanguma'ö ndra nifahaö fefu.
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba irugi [[Yesu]] halama,<ref>Ayati 36–46: Mar 14:32–42; Luk 22:40–46</ref> Gezemane döinia, fao ira khönia. Ba imane khö ndra nifahaö: Midadao ba da'e, fatua möido ba da'ö, ba wangandrö.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba i'ohe awönia Wetero, ba ono Zebedaio andrö, si darua, ba ibörötaigö abu dödö ba alangu dödö.<ref>Faigi 17:1; Yes 53:7</ref>
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba imane khöra: Abu sibai dödögu, irugi wa'amate; mi'iagö da'e, böi miförö, awögu.
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba möi ia, lö aröu, ifalögu ia tou, mangandrö ia, imane: He Ama, na so lala, ba yamutalu'i ndra'o mako andrö. Ba böi somasi ndra'o, ha somasi ndra'ugö.<ref>Faigi 20:22; Yoh 5:7,8</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba möi ia khö ndra nifahaö andrö, ba no mörö ira, me irugi, ba imane khö Wetero: Ba tebai si lö mörö ami mato saza, awögu? <span class="anchor" id="41">41</span> '''Böi miförö, ba mi'angandrö, fa lö itörö ami fanandraigö. Aoha sa gölö dödö, ba no sambö fa'abölö nösi.'''<ref>FetI 5:8; Gal 5:17</ref>
<span class="anchor" id="42">42</span> Ba ifuli möi, zamuza tö, mangandrö ia, imane: He Amagu! na te'ai italu'i ndra'o, fa lö ubadu ia, ba ya'itörö zomasi ndra'ugö.
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba me ifuli ia ba noa zui mörö ira, me irugi, noa sa abua guli höröra. <span class="anchor" id="44">44</span> Ba iröi ira, ifuli möi mangandrö, no medölu, si manö-manö linia.
<span class="anchor" id="45">45</span> Aefa da'ö, ba möi ia khö ndra nifahaö andrö, ba imane khöra: Ba miförö sa'ae, ba mi'olombase! — Hiza, no fadege, fa tebe'e ba danga niha si so horö Nono Niha.
<span class="anchor" id="46">46</span> Mifaoso, talabu, hiza no ahatö zi manga mböligu andrö.
== VI. Lara'u ia ==
[[Berkas:LongPipe-shapedWoddenClub01.jpg|jmpl|Bago gama moroi ba Jepang ni'oguna'ö ba wolaŵa niha sedöna mamözi]]
<span class="anchor" id="47">47</span> Ba me humede ia na,<ref>Ayati 47–57: Mar 14:43–50; Luk 22:47–53; Yoh 18:3–12</ref> ba hiza Yuda andrö, awö zi felendrua, ba ato zi fao khönia; so wöda ba bago gama,<ref>''Bago gama'': ba teks asli Yunani tesura ξύλων (xylōn), eluahania eu famözi ma bago-bago. Te'oguna'ö ia i'otarai me föna irugi ma'ökhö (faigi gambara).</ref> la'otarai gere sebua ba satua mbanua andrö. <span class="anchor" id="48">48</span> Ba no iŵa'ö khöra dandra si manga mbölinia andrö, no imane: Si fa'ago bawa ndra'o, da'ö ia, da'ö mira'u.
<span class="anchor" id="49">49</span> Ba i'anema'ö i'ondrasi Yesu, imane: He samahaö? ba fa'ago bawa ia khönia.
<span class="anchor" id="50">50</span> Ba imane khönia Yesu: He le, hadia, wa so ndra'ugö? Awena la'ondrasi, lababaya Yesu, lara'u.
<span class="anchor" id="51">51</span> Ba hiza, ituyu wödania si samösa, awö Yesu, isöbi, ihare'ö khö zawuyu gere sebua, i'eŵa dalingania, si sambua.
<span class="anchor" id="52">52</span> Ba imane khönia Yesu: Saembugö wödamö! Dozi sa sangai föda, ba föda wamunura.<ref>MozI 9:6; Rom 13:4</ref> <span class="anchor" id="53">53</span> Ma öwai tebai mangandrö ndra'o khö Namagu, ena'ö ifatenge awögu iada'e mala'ika, töra felendrua legio? <span class="anchor" id="54">54</span> Ba he wisa itörö ba da'ö niŵa'ö ba zura? Lö tola lö'ö, si manö lala.<ref>Luk 24:44</ref>
<span class="anchor" id="55">55</span> Ba da'ö iŵa'ö [[Yesu]] ba zato andrö: Hulö ba zamara'u möi ami, no moföda ami ba mobago gama, ba wondra'u ya'o. Ba no ero ma'ökhö mudadao ndra'o ba gosali, mamahaö, ba lö nira'umi ya'o.<ref>Yoh 18:20</ref> <span class="anchor" id="56">56</span> Ba andrö si manö da'ö fefu, ena'ö itörö zi so ba zura zama'ele'ö andrö.
Ba laröi ia nifahaö fefu, moloi.<ref>Sin 88:9</ref>
== VII. Te'etu'ö hukunia ba rafe sebua andrö ==
<span class="anchor" id="57">57</span> Ba la'ohe [[Yesu]] sondra'u ya'ia andrö,<ref>Ayati 57–68: Mar 14:53–65; Luk 22:54,63–71; Yoh 18:12–14,24</ref> la'ohe khö gere sebua andrö, Kayafa, ba zi falukha [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] ba satua mbanua andrö.
<span class="anchor" id="58">58</span> Ba i'o'ö Fetero, aröu moroi furi, irugi golayama gere sebua andrö, ba möi ia bakha, dumadao ia ba ngai genoni, ba wamaigi lua-lua.
<span class="anchor" id="59">59</span> Ba la'alui ere sebua ba salaŵa rafe sebua andrö fefu, he lawisa wamöbögö horö khö Yesu, ba wamunu ya'ia,<ref>HalZin 6:13</ref> <span class="anchor" id="60">60</span> ba lö lasöndra, he ŵa'ae ato zi so samöbögö, sofaya.
Ba ba gafuriata, ba darua zi so,<ref>Sin 35:11; 100:2; MozV 19:15</ref> <span class="anchor" id="61">61</span> lamane: No iŵa'ö da'ö: u'ila ududugö gosali [[Lowalangi]] andrö, ba ha tölu ngaluo u'angotomosi'ö.<ref>Faigi 27:40; Yoh 2:10</ref>
<span class="anchor" id="62">62</span> Ba maoso gere sebua, imane khönia: Hadia, lö ötema li ba niböbögö da'e khöu?
<span class="anchor" id="63">63</span> Ba lö hede-hede Yesu.
Ba humede gere sebua, imane khönia: '''Ube'e ba hölu ndra'ugö, khö [[Lowalangi]] sauri andrö, ena'ö öŵa'ö khöma, na [[Keriso]] andrö ndra'ugö, Ono Lowalangi.'''
<span class="anchor" id="64">64</span> '''Imane khönia Yesu: Ya'ia niŵa'öu. Ono [[Lowalangi]] ndra'odo.''' Ba uŵa'ö khömi, i'otarai da'e, ba mi'ila, dumadao Nono Niha ba gambölö wa'abölo andrö, ba mi'ila so ia moroi sa, ba dete lawuo, ba mbanua si yaŵa.<ref>Dan 7:13; HalZin 7:55</ref>
<span class="anchor" id="65">65</span> Awena isika nukhania ere sebua, imane: No mangaoha-ngaoha ia! Hadia guna zi so ba mbörö sa'ae khöda? hiza, faefa mirongo wangaoha-ngaoha andrö.<ref>Yoh 10:33 b.t.</ref> <span class="anchor" id="66">66</span> He wisa ba dödömi?
Ba latema linia, lamane: Huku famunu hukunia.<ref>MozIII 24:16; Yoh 19:7</ref>
<span class="anchor" id="67">67</span> Ba ladidiloi mbawania, lagukhui ia, ba so göi zamalisi bawania,<ref>Yes 50:6</ref> <span class="anchor" id="68">68</span> lamane: Fa'ele'ö khöma, Keriso, ha niha zamösi ya'ugö?
== VIII. I'osilö'ögö Yesu Fetero ==
<span class="anchor" id="69">69</span> Ba no dumadao [[Wetero]] baero ba golayama.<ref>Ayati 69–75: Mar 14:66–72; Luk 22:55–62; Yoh 18:16–18,25–27</ref>
Ba möi khönia zawuyu, ono alawe, imane: Ya'ugö göi nawö [[Yesu]] andrö, banua Galilaia.
<span class="anchor" id="70">70</span> Ba i'osilö'ögö fönara fefu, imane: Lö u'ila hadia niŵa'öu.
<span class="anchor" id="71">71</span> Ba me itörö mbawa göli, we'amöi baero, ba i'ila ia tanö bö'ö, ba imane ba zi so ba da'ö: Awö Yesu, banua Nazareta, da'ö.
<span class="anchor" id="72">72</span> Ba ifuli i'osilö'ögö, fahölu ia, imane: Lö u'ila, ha niha da'ö.<ref>Faigi 16:16</ref>
<span class="anchor" id="73">73</span> Ba lö ara gotalua, ba möi khö [[Wetero]] zi so ba da'ö, lamane khönia: Duhu, samösa göi ndra'ugö khöra, ifa'ele'ö sa göi ndra'ugö liu.
<span class="anchor" id="74">74</span> Ba ibörögö i'elifi ia ba fahölu, imane: Lö u'ila, ha niha da'ö.
Ba i'anema'ö miwo zilatao.
<span class="anchor" id="75">75</span> Ba itörö tödö [[Wetero]] niŵa'ö Yesu, me imane: Lö fakhamö miwo zilatao, ba no medölu ö'osilö'ögö ndra'o.
Ba möi ia baero, mege-ege sibai.<ref>Ayati 34</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
nuiubuudbn00vqihx9y3xca7faqg2fo
29912
29850
2026-10-07T08:07:30Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29912
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Famagölö gere ba wamunu Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me no i'o'ozui [[Yesu]] huhuonia andrö fefu,<ref>Ayati 1–5: Mar 14:1,2; Luk 22:1,2</ref> ba imane khö ndra nifahaönia:
<span class="anchor" id="2">2</span> Mi'ila, dua wongi tö wasa,<ref>''fasa'': ba teks asli Yunani tesura πάσχα (pascha) (li Indonesia ''paskah''). Fasa andre no sambua gowasa sebua ba gotalua ndraono Gizaraeli. Ba da'ö latörö tödöra wa'aefara moroi ba wangosawuyu ba danö Miserayi. Lafalua da'a 8 ngaluo wa'ara. Töi ''pascha'' tehalö moroi ba li Ibrani ''pesach'', eluahania mangötö ma motalu'i. Meluo da'ö itöröi wamunu ndraono sa'a ba danö [[Miserayi]] So'aya, ba ena'ö italu'i nomora So'aya, lafahö nono [[Biri-biri|mbiri-biri]] iraono Gizaraeli ba lafa'osi ndronia yaŵa mbawa ndruhö.</ref> ba tebe'e ba danga niha Nono Niha, ba wamoröfa ya'ia.<ref>Yoh 13:1</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba falukha ndra ere sebua ba satua mbanua, baolayama gere sebua andrö, sotöi Kayafa.<ref>Yoh 11:47 b.t.</ref> <span class="anchor" id="4">4</span> Ba mamagölö ira, ena'ö la'onekhesi wondra'u Yesu, ba wamunu ya'ia. <span class="anchor" id="5">5</span> Ba lamane: Böi ba gowasa, fa lö aekhu niha.
== II. Tebayoini Yesu ba Mbetania ==
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba me so ba Mbetania Yesu,<ref>Ayati 6–13: Mar 14:3–9; Yoh 12:1–8</ref> ba nomo Zimoni andrö, sobou auri, ba i'ondrasi ia ira alawe, <span class="anchor" id="7">7</span> so khönia zamba buli-buli wanikha samohua, sebua böli, ba ifaduwa ba högö Yesu, me manga ia.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba me la'ila da'ö nifahaö, ba [[wikt:kumökö-kökö|kumökö-kökö]] ira, lamane: Hadia wa la'alimagösi? <span class="anchor" id="9">9</span> Tola sa la'amawa mena'ö, ebua mböli, ba labe'e ba zi numana mena'ö.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me i'ila da'ö Yesu, ba imane khöra: Hadia wa mibusi dödö ndra alawe andre? si sökhi sa nilaunia khögu. <span class="anchor" id="11">11</span> Lö'ö sa mamalö-malö khömi zi numana, ba ya'odo, ba tenga si lö mamalö-malö khömi. <span class="anchor" id="12">12</span> Ba wangehao ya'o, ba wogo'o ya'o, ilau ba nösigu wanikha andre.
<span class="anchor" id="13">13</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, fefu gofu heza, ba nituriagö turia somuso dödö andrö, ba guli danö ma'asagöro, ba da'ö göi te'ombakha'ö nilau da'e, ba wanörö tödö ya'ia.<ref>Faigi 24:14</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba möi zi samösa,<ref>Ayati 14–16: Mar 14:10,11; Luk 22:3–6</ref> awö zi felendrua, si so töi Yuda, banua Kariota, isaŵa gere sebua, imane: <span class="anchor" id="15">15</span> Ha wa'ebua mibe'e khögu, ba u'ombakha'ö ia khömi? Ba latulo khönia zi tölu ngafulu rufia.<ref>Sakh 11:12; MozII 21:32; Faigi 27:9</ref>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba i'otarai da'ö, ba i'alui lala, ba wangombakha ya'ia.<ref>TimI 6:9,10</ref>
== III. I'ombakha'ö zi manga mbölinia ==
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba me [[wikt:baŵa|baŵa]] roti si lö mu'aisöni,<ref>''Baŵa roti si lö mu'aisöni'': ba teks asli Yunani tesura ἀζύμων (azymōn), eluahania lö fangaisö. To'ölö la'oguna'ö wangaisö (li Indonesia ''ragi'') na labogo roti, ena'ö manöi roti andrö ba asoso. Ba hiza börö me anaösö-naösö ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] woloi moroi ba danö Miserayi, lö fakhamö la'oguna'ö wangaisö nifotöi ''ragi'' no mege. Molo'ö MozII 12:14 silötolalö la'owasaini da'a iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] ba wanörötödö wa'aefara moroi ba wangosawuyu ba danö Miserayi. Andrö wa fagölö geluahara ''Owasa roti si lö mu'aisöni'' ba ''wasa fasa'' (''paskah'').</ref> <ref>Ayati 17–20: Mar 14:12–16; Luk 22:7–18</ref> si föföna, ba möi khö [[Yesu]] ndra nifahaö, lamane: Hezo zomasi'ö ma'asiwai khöu, ba wemanga wasa?<ref>MozII 12:3 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba imame: Mi'ae miyomo ba mbanua, khö zane, ba mimane khönia: Da'ö niŵa'ö zamahaö khöu: No ahatö ginötö andrö khögu; ba khöu u'a wasa, awö ndra nifahaögu.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba la'o'ö nifahaö andrö niŵa'ö [[Yesu]] khöra, ba la'asiwai wasa andrö.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba me bongi sa'ae, ba möi ia manga, awö zi felendrua andrö.
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba me manga ira,<ref>Ayati 21–25: Mar 14:18–21; Luk 22:21–23</ref> ba imane: Si ndruhu niŵa'ögu khömi, fasamösa ami zi manga mböligu.<ref>Yoh 13:21 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba abu sibai dödöra, ba labörötaigö lamane khönia, dozi ira: Hadia, ya'odo, Tua?
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba itema lira, imane: Si falulu manga khögu, da'ö zi manga mböligu.<ref>Sin 41:10; Yoh 13:18,26</ref> <span class="anchor" id="24">24</span> Möi sa Nono Niha, itörö nisura andrö ba khönia, ba alai niha andrö, si manga mböli Nono Niha: mohare mena'ö niha andrö, na lö irai tumbu.<ref>Sin 22; Yes 53; Luk 22:19,20</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba itema linia Yuda andrö, si manga mbölinia, imane khönia: Ma ya'odo, samahaö? Ba imane khönia: Ya'ia niŵa'öu.
== IV. I'oroi'ö wemanga ni'amoni'ö andrö ==
<span class="anchor" id="26">26</span> '''Ba me manga ira, ba ihalö roti Yesu, ifahowu'ö, iboboto ba ibe'e khö ndra nifahaö ba imane: Mitema, mi'a, botogu da'e.'''
<span class="anchor" id="27">27</span> '''Ba ihalö mako, i'aohasi gölö Lowalangi, ibe'e khöra ba imane:''' <span class="anchor" id="28">28</span> '''Mibadu, dozi ami, dogu sa da'e, do gamabu'ula li andrö, [[wikt:aduwa|saduwa]] dania salahi zato, ba wangefa'ö horö.'''<ref>Mat 20:28; MozII 24:8; Yer 31:31 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba uŵa'ö khömi, lö'ö sa'ae ubadu nösi mbua [[Agu|nagu]] andrö, i'otarai da'e, irugi luo wamadugu si bohounia, ba mbanua Namagu andrö, awömi.<ref>Luk 22:18,29,30</ref>
== V. Mangandrö Yesu ba kabu Gezemane ==
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba me no [[wikt:aefa|aefa]] manunö ira,<ref>Ayati 30–35: Mar 14:26–31</ref> ba möi ira baero ba gahe hili wanikha andrö.<ref>Luk 21:37; 22:39</ref>
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba imane khöra Yesu: Dozi te'ala ami ba khögu bongi andre. Noa sa so ba zura: "Ubago dania gubalo andrö, ba muzaewe [[Biri-biri|mbiri-biri]] andrö, nikubaloi."<ref>Sakh 13:7; Yoh 16:32</ref>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba na [[wikt:aefa|aefa]] maoso ndra'o, ba mowaö-waödo ba Galilaia, fönami.<ref>Faigi 28:7,16</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba itema linia Fetero, imane khönia: Ba he dozi te'ala ira ba khöu, ba ya'o, ba tebai te'ala.<ref>Luk 22:33 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="34">34</span> Imane khönia Yesu: Si ndruhu niŵa'ögu khöu, bongi andre, lö fakhamö miŵo zilatao, ba no medölu ö'osilö'ögö ndra'o.<ref>Yoh 13:38</ref>
<span class="anchor" id="35">35</span> Imane khönia Fetero: Ba he mate ena'ö ndra'o, awöu, ba lö u'osilö'ögö ndra'ugö. Ba si manö wanguma'ö ndra nifahaö fefu.
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba irugi [[Yesu]] halama,<ref>Ayati 36–46: Mar 14:32–42; Luk 22:40–46</ref> Gezemane döinia, fao ira khönia. Ba imane khö ndra nifahaö: Midadao ba da'e, fatua möido ba da'ö, ba wangandrö.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba i'ohe awönia Wetero, ba ono Zebedaio andrö, si darua, ba ibörötaigö abu dödö ba alangu dödö.<ref>Faigi 17:1; Yes 53:7</ref>
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba imane khöra: Abu sibai dödögu, irugi wa'amate; mi'iagö da'e, böi miförö, awögu.
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba möi ia, lö aröu, ifalögu ia tou, mangandrö ia, imane: He Ama, na so lala, ba yamutalu'i ndra'o mako andrö. Ba böi somasi ndra'o, ha somasi ndra'ugö.<ref>Faigi 20:22; Yoh 5:7,8</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba möi ia khö ndra nifahaö andrö, ba no mörö ira, me irugi, ba imane khö Wetero: Ba tebai si lö mörö ami mato saza, awögu? <span class="anchor" id="41">41</span> '''Böi miförö, ba mi'angandrö, fa lö itörö ami fanandraigö. Aoha sa gölö dödö, ba no sambö fa'abölö nösi.'''<ref>FetI 5:8; Gal 5:17</ref>
<span class="anchor" id="42">42</span> Ba ifuli möi, zamuza tö, mangandrö ia, imane: He Amagu! na te'ai italu'i ndra'o, fa lö ubadu ia, ba ya'itörö zomasi ndra'ugö.
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba me ifuli ia ba noa zui mörö ira, me irugi, noa sa abua guli höröra. <span class="anchor" id="44">44</span> Ba iröi ira, ifuli möi mangandrö, no medölu, si manö-manö linia.
<span class="anchor" id="45">45</span> Aefa da'ö, ba möi ia khö ndra nifahaö andrö, ba imane khöra: Ba miförö sa'ae, ba mi'olombase! — Hiza, no fadege, fa tebe'e ba danga niha si so horö Nono Niha.
<span class="anchor" id="46">46</span> Mifaoso, talabu, hiza no ahatö zi manga mböligu andrö.
== VI. Lara'u ia ==
[[Berkas:LongPipe-shapedWoddenClub01.jpg|jmpl|Bago gama moroi ba Jepang ni'oguna'ö ba wolaŵa niha sedöna mamözi]]
<span class="anchor" id="47">47</span> Ba me humede ia na,<ref>Ayati 47–57: Mar 14:43–50; Luk 22:47–53; Yoh 18:3–12</ref> ba hiza Yuda andrö, awö zi felendrua, ba ato zi fao khönia; so wöda ba bago gama,<ref>''Bago gama'': ba teks asli Yunani tesura ξύλων (xylōn), eluahania eu famözi ma bago-bago. Te'oguna'ö ia i'otarai me föna irugi ma'ökhö (faigi gambara).</ref> la'otarai gere sebua ba satua mbanua andrö. <span class="anchor" id="48">48</span> Ba no iŵa'ö khöra dandra si manga mbölinia andrö, no imane: Si fa'ago bawa ndra'o, da'ö ia, da'ö mira'u.
<span class="anchor" id="49">49</span> Ba i'anema'ö i'ondrasi Yesu, imane: He samahaö? ba fa'ago bawa ia khönia.
<span class="anchor" id="50">50</span> Ba imane khönia Yesu: He le, hadia, wa so ndra'ugö? Awena la'ondrasi, lababaya Yesu, lara'u.
<span class="anchor" id="51">51</span> Ba hiza, ituyu wödania si samösa, awö Yesu, isöbi, ihare'ö khö zawuyu gere sebua, i'eŵa dalingania, si sambua.
<span class="anchor" id="52">52</span> Ba imane khönia Yesu: Saembugö wödamö! Dozi sa sangai föda, ba föda wamunura.<ref>MozI 9:6; Rom 13:4</ref> <span class="anchor" id="53">53</span> Ma öwai tebai mangandrö ndra'o khö Namagu, ena'ö ifatenge awögu iada'e mala'ika, töra felendrua legio? <span class="anchor" id="54">54</span> Ba he wisa itörö ba da'ö niŵa'ö ba zura? Lö tola lö'ö, si manö lala.<ref>Luk 24:44</ref>
<span class="anchor" id="55">55</span> Ba da'ö iŵa'ö [[Yesu]] ba zato andrö: Hulö ba zamara'u möi ami, no moföda ami ba mobago gama, ba wondra'u ya'o. Ba no ero ma'ökhö mudadao ndra'o ba gosali, mamahaö, ba lö nira'umi ya'o.<ref>Yoh 18:20</ref> <span class="anchor" id="56">56</span> Ba andrö si manö da'ö fefu, ena'ö itörö zi so ba zura zama'ele'ö andrö.
Ba laröi ia nifahaö fefu, moloi.<ref>Sin 88:9</ref>
== VII. Te'etu'ö hukunia ba rafe sebua andrö ==
<span class="anchor" id="57">57</span> Ba la'ohe [[Yesu]] sondra'u ya'ia andrö,<ref>Ayati 57–68: Mar 14:53–65; Luk 22:54,63–71; Yoh 18:12–14,24</ref> la'ohe khö gere sebua andrö, Kayafa, ba zi falukha [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] ba satua mbanua andrö.
<span class="anchor" id="58">58</span> Ba i'o'ö Fetero, aröu moroi furi, irugi golayama gere sebua andrö, ba möi ia bakha, dumadao ia ba ngai genoni, ba wamaigi lua-lua.
<span class="anchor" id="59">59</span> Ba la'alui ere sebua ba salaŵa rafe sebua andrö fefu, he lawisa wamöbögö horö khö Yesu, ba wamunu ya'ia,<ref>HalZin 6:13</ref> <span class="anchor" id="60">60</span> ba lö lasöndra, he ŵa'ae ato zi so samöbögö, sofaya.
Ba ba gafuriata, ba darua zi so,<ref>Sin 35:11; 100:2; MozV 19:15</ref> <span class="anchor" id="61">61</span> lamane: No iŵa'ö da'ö: u'ila ududugö gosali [[Lowalangi]] andrö, ba ha tölu ngaluo u'angotomosi'ö.<ref>Faigi 27:40; Yoh 2:10</ref>
<span class="anchor" id="62">62</span> Ba maoso gere sebua, imane khönia: Hadia, lö ötema li ba niböbögö da'e khöu?
<span class="anchor" id="63">63</span> Ba lö hede-hede Yesu.
Ba humede gere sebua, imane khönia: '''Ube'e ba hölu ndra'ugö, khö [[Lowalangi]] sauri andrö, ena'ö öŵa'ö khöma, na [[Keriso]] andrö ndra'ugö, Ono Lowalangi.'''
<span class="anchor" id="64">64</span> '''Imane khönia Yesu: Ya'ia niŵa'öu. Ono [[Lowalangi]] ndra'odo.''' Ba uŵa'ö khömi, i'otarai da'e, ba mi'ila, dumadao Nono Niha ba gambölö wa'abölo andrö, ba mi'ila so ia moroi sa, ba dete lawuo, ba mbanua si yaŵa.<ref>Dan 7:13; HalZin 7:55</ref>
<span class="anchor" id="65">65</span> Awena isika nukhania ere sebua, imane: No mangaoha-ngaoha ia! Hadia guna zi so ba mbörö sa'ae khöda? hiza, faefa mirongo wangaoha-ngaoha andrö.<ref>Yoh 10:33 b.t.</ref> <span class="anchor" id="66">66</span> He wisa ba dödömi?
Ba latema linia, lamane: Huku famunu hukunia.<ref>MozIII 24:16; Yoh 19:7</ref>
<span class="anchor" id="67">67</span> Ba ladidiloi mbawania, lagukhui ia, ba so göi zamalisi bawania,<ref>Yes 50:6</ref> <span class="anchor" id="68">68</span> lamane: Fa'ele'ö khöma, Keriso, ha niha zamösi ya'ugö?
== VIII. I'osilö'ögö Yesu Fetero ==
<span class="anchor" id="69">69</span> Ba no dumadao [[Wetero]] baero ba golayama.<ref>Ayati 69–75: Mar 14:66–72; Luk 22:55–62; Yoh 18:16–18,25–27</ref>
Ba möi khönia zawuyu, ono alawe, imane: Ya'ugö göi nawö [[Yesu]] andrö, banua Galilaia.
<span class="anchor" id="70">70</span> Ba i'osilö'ögö fönara fefu, imane: Lö u'ila hadia niŵa'öu.
<span class="anchor" id="71">71</span> Ba me itörö mbawa göli, we'amöi baero, ba i'ila ia tanö bö'ö, ba imane ba zi so ba da'ö: Awö Yesu, banua Nazareta, da'ö.
<span class="anchor" id="72">72</span> Ba ifuli i'osilö'ögö, fahölu ia, imane: Lö u'ila, ha niha da'ö.<ref>Faigi 16:16</ref>
<span class="anchor" id="73">73</span> Ba lö ara gotalua, ba möi khö [[Wetero]] zi so ba da'ö, lamane khönia: Duhu, samösa göi ndra'ugö khöra, ifa'ele'ö sa göi ndra'ugö liu.
<span class="anchor" id="74">74</span> Ba ibörögö i'elifi ia ba fahölu, imane: Lö u'ila, ha niha da'ö.
Ba i'anema'ö miwo zilatao.
<span class="anchor" id="75">75</span> Ba itörö tödö [[Wetero]] niŵa'ö Yesu, me imane: Lö fakhamö miwo zilatao, ba no medölu ö'osilö'ögö ndra'o.
Ba möi ia baero, mege-ege sibai.<ref>Ayati 34</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
7zonqms1kb8mnhb40a7qsdhgnedizxj
Wikipedia:SN/Mataio/27
4
4986
29913
28098
2026-10-07T08:07:40Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29913
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. La'ohe khö Wilato Yesu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me no moluo, ba mamagölö ndra ere sebua fefu, awö zatua mbanua andrö, ba khö Yesu, ba wamunu ya'ia.<ref>Mar 15:1; Luk 22:66–71</ref> <span class="anchor" id="2">2</span> Ba laböbö ia, la'ohe, labe'e ba danga gumandru, Filato.<ref>Faigi 20:19; Luk 23; Yoh 18:28</ref>
== II. Fa'amate Yuda ==
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba me i'ila Yuda andrö, si no manga mbölinia, la'etu'ö huku, ba mangesa dödönia; ba ifuli zi tölu ngafulu rufia, ba gere sebua ba ba zatua mbanua andrö, <span class="anchor" id="4">4</span> imane: Horögu, me no u'a mböli ndro zi lö horö.
Ba lamane: Hana wa öfuli, khöma? Faigi, he öwisa.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba itibo'ö ba gosali rufia andrö ilau mofanö, möi ia muhie mbaginia.<ref>HalZin 1:18</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba lahalö rufia andrö ira ere sebua, lamane: Lö tola tabe'e ba naha game'ela, me böli ndro. <span class="anchor" id="7">7</span> Ba mamagölö ira, ba labe'e böli mbenua zamözi bowoa andrö, nibe'e lewatö zikoli. <span class="anchor" id="8">8</span> Andrö labe'e töi mbenua andrö mbenua ndro, irugi ma'ökhö andre.<ref>HalZin 1:19</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba da'ö itörö niŵa'ö Yeremia andrö, sama'ele'ö, me imane: "Ba lahalö zi tölu ngafulu rufia andrö, böli nifatö böli andrö, nifatö Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] böli,<ref>Sakh 11:13</ref> <span class="anchor" id="10">10</span> ba labe'e böli mbenua zamözi bowoa andrö; u'o'ö niŵa'ö Zo'aya khögu."
== III. La'etu'ö huku Yesu ==
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba föna gumandru so Yesu.<ref>Ayati 11–26: Mar 15:2–15; Luk 23:2–4,17–25; Yoh 18:33–40</ref> Ba isofu khönia kumandru, imane: Hadia, razo niha Yehuda ndra'ugö?
Ba imane Yesu: Ya'ia niŵa'öu.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba me la'adugö ia ere sebua ba satua mbanua andrö, ba lö'ö manö itema li.<ref>Faigi 26:63</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba imane khönia Filato: Hadia, lö örongo, hadia ia fefu, wangadugöra ya'ugö?
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba lö itema linia, sambua li lö'ö, töbali ahöli-höli sibai dödö gumandru.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba no muböwögö, ero na owasa ibe'e [[wikt:aefa|aefa]] kumandru ba zato zamösa nikuru, ha niha zomasi ira. <span class="anchor" id="16">16</span> Ba so khöra nikuru, safaito, me luo da'ö, Baraba döinia.
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba me owulo ira, ba imane khöra Filato: Ha niha zomasi ami, u'efa'ö khömi, Baraba andrö, ba ma [[Yesu]] andrö, nifotöi Keriso? <span class="anchor" id="18">18</span> Noa sa i'ila, börö wa'afökhö dödö, wa labe'e ia ba dangania.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba me dumadao ia ba dadaoma zanguhuku, ba ifatenge khönia fo'omonia, imane: Böi babaya niha satulö andrö, noa sa tefakao sibai ndra'o, ba khönia andrö, ba wangifi me owi.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba lafawe'e zato ira, ere sebua ba satua mbanua andrö, ena'ö la'andrö Mbaraba andrö, ba ena'ö lafakiko Yesu.<ref>HalZin 3:13,14</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba humede kumandru, imane khöra: Ha niha zomasi ami u'efa'ö khömi, ba zi darua andrö?
Ba lamane: Baraba andrö.
<span class="anchor" id="22">22</span> Imane khöra Filato: Ba he uwisa khö [[Yesu]] andrö, nifotöi Keriso?
<span class="anchor" id="23">23</span> Lamane fefu: Niforöfa!
Ba imane: Ba hadia horönia?
Ba monönö we'aora, lamane: Niforöfa!
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba me i'ila Filato, lö'ö manö manandrösa, ba tedou manö wagua-guasa, ba ihalö nidanö, isasai dangania, föna zato, imane: Lö horögu ba ndro da'e; mifaigi he miwisa.<ref>MozV 21:6 b.t.; Sin 26:6</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba latema linia niha sato fefu, lamane: Yamöi ba huluma ndronia ba ba hulu ndraonoma.<ref>Faigi 23:35; HalZin 5:28</ref>
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba [[wikt:aefa|aefa]] da'ö, ba [[wikt:efa'ö|i'efa'ö]] khöra Mbaraba andrö, ba Yesu, ba ifabözi'ö ba ibe'e niforöfa.
== IV. La'o'aya ia ==
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba la'ohe ba gödo [[Yesu]] saradadu gumandru andrö,<ref>Ayati 27–30: Mar 15:16–19; Yoh 19:1–3</ref> ba la'owuloi khönia zi sabari andrö fefu.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba [[wikt:heta|laheta]] khönia nukhania, ba lafobaru ia baru luo soyo. <span class="anchor" id="29">29</span> Ba lalalau dakula doi ba lafotakula ia ba sara zukhu labe'e ba dangania kambölö, ba latuhi danö fönania, la'o'aya ia, lamane: Ya'ugö, razo niha Yehuda? <span class="anchor" id="30">30</span> Ba ladidiloi ia, lahalö zukhu no mege, ba lahare'ö ba högönia.
== V. Laforöfa ia ==
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba me no [[wikt:aefa|aefa]] la'o'aya ia,<ref>Ayati 31–44: Mar 15:20–32; Luk 23:26,33–39; Yoh 19:16–24</ref> ba [[wikt:heta|laheta]] khönia mbaru luo andrö, ba lafonukha ia nukhania, ba la'ohe ia misa, ba wamoröfa ya'ia.
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba me möi ira baero, ba falukha ira niha, banua Girene, Simoni döinia, ba lara'u da'ö, ba wolohe röfania.<ref>Heb 13:12,13</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba me larugi naha andrö, sotöi Gologota — <span class="anchor" id="34">34</span> sokamu'u geluaha — ba lafabadugö khönia [[Agu|nagu]] nifaruka awökhu,<ref>''Agu nifaruka awökhu'': Asese lafabadugö da'a ba niha nifakao me föna ena'ö ambö taraso khöra wamakaora.</ref> ba me no itandra, ba lö [[wikt:edöna|edöna]] ibadu.<ref>Sin 69:22; Amaed 31:6</ref>
<span class="anchor" id="35">35</span> Ba me no laforöta ia, ba lafosasi nukhania, fadahö-dahö ira.<ref>Sin 22:19</ref> <span class="anchor" id="36">36</span> Ba dumadao ira, manaro ya'ia ba da'ö.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba labe'e yaŵa högönia mbörö wa'amatenia, sura: "Yesu da'e, razo niha Yehuda."
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba laforöfa awönia zamara'u, darua, samösa ba gambölö ba samösa ba gabera.<ref>Luk 23:32; Yes 53:12</ref>
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba latandrawaisi ia sanörö, lafalikhö ira,<ref>Sin 22:8</ref> <span class="anchor" id="40">40</span> ba lamane: He sanudugö osali andrö, ba sangotomosi ya'ia, si ha tölu ngaluo, orifi ndra'ugö, na Ono [[Lowalangi]] ndra'ugö; ba ae tou moroi ba röfa andrö!<ref>Faigi 26:61; 4:3,6</ref>
<span class="anchor" id="41">41</span> Si manö göi ndra ere sebua, la'o'aya ia, awö [[Sangila amakhoita|zangila amakhoita]] awö zatua mbanua andrö, lamane: <span class="anchor" id="42">42</span> Niha bö'ö, ba no i'orifi, ba tebai i'orifi ia. Razo Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] ia, yamöi tou iada'e moroi ba röfa, ba mamati sa'ae ita khönia. <span class="anchor" id="43">43</span> No faduhu dödönia khö Lowalangi, ba yamu'efa'ö ia da'ö iada'e, na i'omasi'ö ia: noa sa iŵa'ö: Ono [[Lowalangi]] ndra'o.<ref>Sin 22:9</ref>
<span class="anchor" id="44">44</span> Ba si manö göi zamara'u andrö, niforöfa awönia, wanandraŵaisi ya'ia.
== VI. Mate ia ==
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba i'otarai laluo,<ref>Ayati 45–56: Mar 15:33–41; Luk 23:44–49; Yoh 19:28–30</ref> ba tobali ogömi-gömi ba danö ma'asagörö, irugi labözi tölu.<ref>''Labözi tölu'': Me föna lö tandraluo. Ena'ö la'ila sobanua wa no irugi sambua za, labözi zi'öli si terongo ba mbanua. Moroi ba da'ö wehede mamözi (li Indonesia ''pukul'').</ref>
<span class="anchor" id="46">46</span> Ba so labözi tölu, ba [[wikt:mu'ao|mu'ao]] Yesu, ebua li, imane: '''Eli! Eli! lema sabakhtani? He Lowalangigu! He Lowalangigu! hana wa no ö'erogö ndra'o?''' geluahania.<ref>Sin 22:2</ref>
<span class="anchor" id="47">47</span> Ba lamane ösa, si so ba da'ö, me larongo da'ö: Mogaoni Eliya da'ö.<ref>Faigi 17:10</ref>
<span class="anchor" id="48">48</span> Ba i'anema'ö fagohi zamösa khöra, ihalö rabo,<ref>''Rabo'': li Indonesia ''sepon'', li Inggris ''sponge''</ref> ifo'ösi niro aisö,<ref>''Niro aisö'': faigi geluaha [[Agu|nagu]] nifaruka awökhu</ref> ibe'e ba mbalö zukhu ba ifabadugö khönia. <span class="anchor" id="49">49</span> Ba lamane tanö bö'ö: Böi ua! datafaigi, na möi Geliya, ba wangorifi ya'ia.
<span class="anchor" id="50">50</span> Ba ifuli [[wikt:mu'ao|mu'ao]] Yesu, ebua li, ba aetu noso.
<span class="anchor" id="51">51</span> Ba hiza, [[wikt:asika|asika]] mba'a-ba'a andrö ba gosali, fabali, i'otarai si yaŵa, numalö mitou, ba moduru danö, fabali gara,<ref>MozII 26:31; Heb 10:19,20</ref> <span class="anchor" id="52">52</span> ba teboka lewatö ba oya zi maoso boto niha ni'amoni'ö, si no mate, laröi lewatö, <span class="anchor" id="53">53</span> me no [[wikt:aefa|aefa]] maoso Yesu, möi ira ba mba nua ni'amoni'ö andrö, ato zangila ya'ira.
<span class="anchor" id="54">54</span> Ba me la'ila ira [[wikt:kumandra|kumandra]] andrö ba awönia sanaro Yesu, ndruru danö andrö ba hadia ia fefu, ba ata'u sibai ira, lamane: '''Duhu, Ono [[Lowalangi]] da'ö.'''
<span class="anchor" id="55">55</span> Ba ato zi so ba da'ö ira alawe, samaigi-maigi, moroi ba zaröu, si no molo'ö Yesu, moroi ba Galilaia, si no möi ngoni-ngoninia; <span class="anchor" id="56">56</span> ira Maria, banua Magadala, ba Maria ina ndra Yakobo Yosefo, ba ina nono Zebedaio andrö.
== VII. Lako'o ia ==
<span class="anchor" id="57">57</span> Ba mafi owi,<ref>Ayati 57–61: Mar 15:42–47; Luk 23:50–55; Yoh 19:38–42</ref> ba so niha so'ana'a banua Garimatia, Yosefo döinia, si no möi nifahaö [[Yesu]] göi. <span class="anchor" id="58">58</span> Da'ö zi möi khö Wilato, mangandrö boto [[Yesu]] andrö. Ba i'oroi'ö Filato labe'e.<ref>MozV 21:23</ref>
<span class="anchor" id="59">59</span> Ba ihalö mboto Yosefo, i'olohuni muko si sökhi, <span class="anchor" id="60">60</span> ba ibe'e ba lewatö si bohou khönia, nifakharu'önia ba gara, ba ifagaölö gowe sebua ba mbawa lewatö andrö, ba mofanö ia.<ref>Yes 53:9</ref>
<span class="anchor" id="61">61</span> Ba so ba da'ö Maria andrö, banua Magadala ba Maria si sambua andrö, dumadao ira ba gamaudu lewatö.
== VIII. Latarogö lewatö ==
<span class="anchor" id="62">62</span> Ba sara wongi [[wikt:aefa|aefa]] da'ö, me no [[wikt:aefa|aefa]] luo wangehao andrö, ba falukha ndra ere sebua ba farizaio, khö Wilato,<ref>Yoh 19:14</ref> <span class="anchor" id="63">63</span> lamane: He Tua, no itörö tödöma, wa no iŵa'ö samaelungu andrö, me lö si mate ia na: Na [[wikt:aefa|aefa]] tölu ngaluo, ba maoso ndra'o;<ref>Faigi 16:21; 17:23</ref> <span class="anchor" id="64">64</span> andrö oroi'ö, ena'ö latarogö lewatö, irege tölu ngaluo, fa böi möi nifahaönia andrö managö ya'ia, ba ma lamane dania ba niha: No maoso ia moroi ba ngai zi mate, ba tobali abölö-bölö wamaelungu safuria andrö, moroi ba zi föföna.
<span class="anchor" id="65">65</span> Imane khöra Filato: Labe'e khömi zanaro; mi'ae'e, mihaogö wanaro.
<span class="anchor" id="66">66</span> Ba möi ira, lafotandro gowe ba lafatarogö'ö lewatö ba zanaro no mege.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
1klexe248myme2xg3ax2lsot79lr3ff
Wikipedia:SN/Mataio/28
4
4987
29851
28099
2026-10-07T07:52:49Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29851
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Femaoso Yesu ==
[[Berkas:Tomb of Jesus Jerusalem (2008-01).jpg|jmpl|Niha sanunu lilira ba lili nitunu si so bakha ba lewatö [[Yesu]] ba Yerusalema.]]
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba ba zi bongi,<ref>Ayati 1–8: Mar 16:1,2,5–8; Luk 24:5–9</ref> me no [[wikt:nia:aefa|aefa]] luo sabato, me arakha moluo luo migu, ba möi Maria andrö, banua Magadala, awö Maria si sambua andrö, mamaigi lewatö.<ref>Yoh 20:1</ref>
[[Berkas:CzechowiczSzymon.1758.Zmartwychwstanie.jpg|jmpl|Gambara wemaoso [[Yesu]] nihaogö Szymon Czechowicz, 1758]]
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba hiza ziheu sabölö-bölö. No möi tou [[Mala'ika|mala'ika]] Zo'aya, moroi ba zorugo, möi ia mameta gowe andrö, ba idadaoni. <span class="anchor" id="3">3</span> Ba hulö gari mbanua wamaigira ya'ia, ba barunia, ba no afusi, hulö mbetua.<ref>HalZin 1:10</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba manizi-nizi zanaro andrö, fa'ata'ura ia ba tobali hulö zi mate ira.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba humede [[Mala'ika|mala'ika]] andrö, imane ba ndra alawe andrö: Böi mi'ata'ufi! u'ila sa, mi'alui [[Yesu]] andrö, niforöfa. <span class="anchor" id="6">6</span> Lö ya'ia ba da'e; noa sa maoso ia, itörö niŵa'önia; mi'ae mifaigi naha andrö, ba zi so ia mege.<ref>Faigi 12:40; 16:21</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba mita'i-ta'i, mi'ae miŵa'ö khö ndra nifahaönia, wa no maoso ia moria ba ngai zi mate, ba hiza, mowaö-waö ia ba Galilaia, ba da'ö mi'ila ia dania.
<span class="anchor" id="8">8</span> Hiza, no uŵa'ö khömi. Ba la'ailo'ö ira, laröi lewatö, ata'u ira, ba omuso sibai dödöra, fagohi ira, ba wangombakha ba nifahaönia.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba hiza, falukha ira Yesu, ba imane khöra: Ya'ami! Ba la'ondrasi ia, lara'u gahenia, latuhi danö fönania.<ref>SalII 4:27</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba imane khöra Yesu: Böi mi'ata'ufi, mi'ae miŵa'ö ba dalifusögu, ena'ö möi ira ba Galilaia, ba ba da'ö la'ilado dania.<ref>Yoh 20:17</ref>
== II. La'a gana'a sanaro andrö ==
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba me möi ira, ba hiza zanaro ösa, möi ira miyomo ba mbanua, ba la'ombakha'ö da'ö no mege fefu khö ndra ere sebua.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba falukha ira, awö zatua mbanua andrö, mamagölö ira, ba labe'e [[Ana'a|gana'a]] sabönö ba zaradadu andrö, lamane: <span class="anchor" id="13">13</span> Mimane: No möi ndra nifahaönia andrö, ba zi bongi, no latagö ia, me no alau höröma.<ref>Faigi 27:64</ref> <span class="anchor" id="14">14</span> Ba na terongo khö gumandru, ba ya'aga zi honogö ya'ia, ba lö mabe'e abu dödömi.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba lahalö [[Ana'a|gana'a]] andrö, la'o'ö niŵa'ö khöra. Ba si manö duria andrö, ba Niha Yehuda, irugi ma'ökhö andre.
== III. I'angonasi nifahaönia Yesu ==
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba möi ba [[Galilaia]] nifahaö andrö, si felezara, ba hili andrö, niŵa'ö [[Yesu]] khöra.<ref>Faigi 26:32; 28:7</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba me la'ila ia, ba latuhi danö; ba so zanufa tödö ösa.<ref>Luk 24:11</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba i'ondrasi ira Yesu, humede ia khöra, imane: '''Fefu wa'abölö andrö ba zorugo ba ba guli danö, ba no mube'e khögu.'''<ref>Faigi 11:27; Luk 10:22; Yoh 13:3; Fil 2:9 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> '''Mi'ae'e, mibali'ö nifahaö fefu soi, wamayagö idanö ya'ira ba döi Nama ba ba döi Nono ba ba döi Geheha ni'amoni'ö;'''<ref>Mar 16:15,16; HalZin 1:8</ref> <span class="anchor" id="20">20</span> '''mifahaö ira ba wolo'ö fefu hadia ia niŵa'ögu khömi. Ba hiza, fao khömi ndra'o, ero ma'ökhö, irugi gamozua götö danö andrö.'''<ref>Faigi 18:20; Yoh 14:18</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
hx5kj5eqfnph91xzpqocjwkvtg2x56k
29888
29851
2026-10-07T08:03:20Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29888
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Femaoso Yesu ==
[[Berkas:Tomb of Jesus Jerusalem (2008-01).jpg|jmpl|Niha sanunu lilira ba lili nitunu si so bakha ba lewatö [[Yesu]] ba Yerusalema.]]
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba ba zi bongi,<ref>Ayati 1–8: Mar 16:1,2,5–8; Luk 24:5–9</ref> me no [[wikt:aefa|aefa]] luo sabato, me arakha moluo luo migu, ba möi Maria andrö, banua Magadala, awö Maria si sambua andrö, mamaigi lewatö.<ref>Yoh 20:1</ref>
[[Berkas:CzechowiczSzymon.1758.Zmartwychwstanie.jpg|jmpl|Gambara wemaoso [[Yesu]] nihaogö Szymon Czechowicz, 1758]]
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba hiza ziheu sabölö-bölö. No möi tou [[Mala'ika|mala'ika]] Zo'aya, moroi ba zorugo, möi ia mameta gowe andrö, ba idadaoni. <span class="anchor" id="3">3</span> Ba hulö gari mbanua wamaigira ya'ia, ba barunia, ba no afusi, hulö mbetua.<ref>HalZin 1:10</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba manizi-nizi zanaro andrö, fa'ata'ura ia ba tobali hulö zi mate ira.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba humede [[Mala'ika|mala'ika]] andrö, imane ba ndra alawe andrö: Böi mi'ata'ufi! u'ila sa, mi'alui [[Yesu]] andrö, niforöfa. <span class="anchor" id="6">6</span> Lö ya'ia ba da'e; noa sa maoso ia, itörö niŵa'önia; mi'ae mifaigi naha andrö, ba zi so ia mege.<ref>Faigi 12:40; 16:21</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba mita'i-ta'i, mi'ae miŵa'ö khö ndra nifahaönia, wa no maoso ia moria ba ngai zi mate, ba hiza, mowaö-waö ia ba Galilaia, ba da'ö mi'ila ia dania.
<span class="anchor" id="8">8</span> Hiza, no uŵa'ö khömi. Ba la'ailo'ö ira, laröi lewatö, ata'u ira, ba omuso sibai dödöra, fagohi ira, ba wangombakha ba nifahaönia.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba hiza, falukha ira Yesu, ba imane khöra: Ya'ami! Ba la'ondrasi ia, lara'u gahenia, latuhi danö fönania.<ref>SalII 4:27</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba imane khöra Yesu: Böi mi'ata'ufi, mi'ae miŵa'ö ba dalifusögu, ena'ö möi ira ba Galilaia, ba ba da'ö la'ilado dania.<ref>Yoh 20:17</ref>
== II. La'a gana'a sanaro andrö ==
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba me möi ira, ba hiza zanaro ösa, möi ira miyomo ba mbanua, ba la'ombakha'ö da'ö no mege fefu khö ndra ere sebua.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba falukha ira, awö zatua mbanua andrö, mamagölö ira, ba labe'e [[Ana'a|gana'a]] sabönö ba zaradadu andrö, lamane: <span class="anchor" id="13">13</span> Mimane: No möi ndra nifahaönia andrö, ba zi bongi, no latagö ia, me no alau höröma.<ref>Faigi 27:64</ref> <span class="anchor" id="14">14</span> Ba na terongo khö gumandru, ba ya'aga zi honogö ya'ia, ba lö mabe'e abu dödömi.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba lahalö [[Ana'a|gana'a]] andrö, la'o'ö niŵa'ö khöra. Ba si manö duria andrö, ba Niha Yehuda, irugi ma'ökhö andre.
== III. I'angonasi nifahaönia Yesu ==
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba möi ba [[Galilaia]] nifahaö andrö, si felezara, ba hili andrö, niŵa'ö [[Yesu]] khöra.<ref>Faigi 26:32; 28:7</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba me la'ila ia, ba latuhi danö; ba so zanufa tödö ösa.<ref>Luk 24:11</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba i'ondrasi ira Yesu, humede ia khöra, imane: '''Fefu wa'abölö andrö ba zorugo ba ba guli danö, ba no mube'e khögu.'''<ref>Faigi 11:27; Luk 10:22; Yoh 13:3; Fil 2:9 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> '''Mi'ae'e, mibali'ö nifahaö fefu soi, wamayagö idanö ya'ira ba döi Nama ba ba döi Nono ba ba döi Geheha ni'amoni'ö;'''<ref>Mar 16:15,16; HalZin 1:8</ref> <span class="anchor" id="20">20</span> '''mifahaö ira ba wolo'ö fefu hadia ia niŵa'ögu khömi. Ba hiza, fao khömi ndra'o, ero ma'ökhö, irugi gamozua götö danö andrö.'''<ref>Faigi 18:20; Yoh 14:18</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMataio}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
t6d2nhjjx4eu5kcohytn3ksimssr8yy
Wikipedia:SN/Amosi/1
4
4988
29880
28035
2026-10-07T08:02:00Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29880
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Famobörö huhuo Gamosi andrö ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Huhuo Gamosi da'e, Amosi kubalo andrö, banua Dekoa, huhuo ba Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]], nifa'ele'ö khönia, me luo razo mado Yuda Usia andrö, ba me razo Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] Yerobeamo, ono Yoasi, mendrua fakhe lö duru andrö.<ref>Faigi 7:14; Hos 1:1; Sakh 14:5</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba imane: Mundröndröndröndrö [[Yehowa]], moroi ba Ziona, moroi ba [[Yerusalema|Yeruzalema]] ifarongogö linia. Ba [[wikt:aleu|aleu]] dania [[wikt:benua|mbenua]] gubalo andrö, ba mate ndru'u ba zuzu hili Garemeli.<ref>Yoel 3:21</ref>
== II. Fameta'u Damaseko ==
<span class="anchor" id="3">3</span> Da'ö niŵa'ö [[Yehowa]]: Börö horö Ndramaseko andrö, si tölu balö, si öfa balö na, wa lö ufuli ligu — me no lafatörö ba mbanua Gileadi wamöbörö wakhe nifosi'öli.<ref>RazII 13:7</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> Andrö wa ocfatörö galitö ba mbanua Hazaeli, si manga gödo Mbenihada andrö.<ref>RazII 13:3</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Lazi ba mbawa göli Ndramaseko, ba ufatö, ba ösi mbanua, ba uhori, ba ndraso horö andrö, ba solohe si'o zalaŵa, ba ubunu ba nomo wa'omasi andrö, ba soi Ndrawa Garamo andrö, ba ni'oloi'ö ba Giri, iŵa'ö [[Yehowa]].<ref>Yes 17:1; RazII 16:9</ref>
== III. Fameta'u Gasa ==
<span class="anchor" id="6">6</span> Da'ö niŵa'ö [[Yehowa]]: Börö horö [Ndrawa Wilisiti] ba Gasa, si tölu balö andrö, si öfa balö na, wa lö ufuli ligu — me no samba-samba banua manö sa'ae la'oloi'ö, ba wame'e ba danga Ndraono Gedomo.<ref>Nga'ötII 21:16,17; 28:18; Yer 47:5</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Andrö wa ufatörö galitö ba göli Gasa, alitö si manga gödo andrö khöra.
<span class="anchor" id="8">8</span> Banua Gasoto, ba uhori, ba solohe si'o zalaŵa ba Gasikalo, ba ubunu, ba ufulido furi, ba Nekerona, ba tobali tekiko si tosai Dawa Wilisiti, iŵa'ö [[So'aya]] [[Yehowa]].
== IV. Fameta'u Tiro ==
<span class="anchor" id="9">9</span> Da'ö niŵa'ö [[Yehowa]]: Börö horö [Ndrawa Wönikia] ba Diro, si tölu balö, si öfa balö na, wa lö ufuli ligu — me no samba-samba banua manö sa'ae la'oloi'ö, nibe'e ba danga Ndraono Gedomo, ba me no olifu ira wawu'usa li andrö ba zi fatalifusö.<ref>RazI 5:1</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Andrö wa ufatörö galitö ba göli Diro andrö, alitö si manga gödo andrö khöra.
== V. Fameta'u Iraono Gedomo ==
<span class="anchor" id="11">11</span> Da'ö niŵa'ö [[Yehowa]]: Börö horö Ndraono Gedomo andrö, si tölu balö, si öfa balö na, wa lö ufuli ligu — me no lagohi si'öli dalifusöra ba me no [[wikt:fadoro|fadoro]] manö labunu wa'ahakhö dödöra, me no lö lafamalö-malö wönura, ba me lö latayaigö wa'abao dödöra.<ref>MozI 27:40</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Andrö wa ufatörö galitö ba Demana, alitö si manga gödo ba Mbosera.<ref>Yes 34:6; Obad a. 9</ref>
== VI. Fameta'u Iraono Gamoni ==
<span class="anchor" id="13">13</span> Da'ö niŵa'ö [[Yehowa]]: Börö horö Ndraono Gamoni andrö, si tölu balö, si öfa balö na, wa lö ufuli ligu — me no lasiköi dalu zanabina, ba Gileadi, ba wangebolo tanöra.<ref>SamI 11:2; RazII 8:12</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Andrö wa ufatörö galitö ba göli Raba andrö, alitö si manga gödora, ba fao we'ao-ao, na baŵa wasöndrata, ba angi sabölö, na baŵa we'ugu-ugu mbanua.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba ni'oloi'ö Milikomo andrö, fabaya ere ba satua andrö khönia, iŵa'ö [[Yehowa]].
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmosi}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
0i9ksg5sv3tszsbmqillupca0iumsbo
Wikipedia:SN/Amosi/2
4
4989
29881
28052
2026-10-07T08:02:10Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29881
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Fameta'u Iraono Moabi ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Da'ö niŵa'ö [[Yehowa]]: Börö horö Ndraono Moabi andrö, si tolu balö, si öfa balö na, wa lö ufuli ligu — me no latunu döla razo Ndraono Gedomo, nifanunu betua.<ref>Yes 15:1</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Andrö wa ufatörö galitö ba Ndraono Moabi, alitö si manga gödo ba Gerioto. Ba mate nisuwö Ndraono Moabi, ba fao we'ao-ao ba wanuwö, ba telau-lau dorofe.<ref>Yer 48:24</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ubunu zalaŵa, bakha ba hunöra, ba satuara fefu, ba ububunu awönia iŵa'ö [[Yehowa]].
== II. Fameta'u mado Yuda ==
<span class="anchor" id="4">4</span> Da'ö niŵa'ö [[Yehowa]]: Börö horö mado Yuda andrö, si tölu balö, si öfa balö na, wa lö ufuli ligu — me no la'ositengagö goroisa [[Yehowa]], ba me lö ni'o'öra amakhoitania; noa sa labe'e nifowöhö ira, wolo'ö faya andrö, ni'o'ö ndra tuara mege.
<span class="anchor" id="5">5</span> Andrö wa ufatörö galitö ba mado Yuda, alitö si manga gödo ba [[Yerusalema|Yeruzalema]].
== III. Fameta'u Iraono Gizeraeli ==
<span class="anchor" id="6">6</span> Da'ö niŵa'ö [[Yehowa]]: Börö horö Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] andrö, si tölu balö, si öfa balö na, wa lö ufuli ligu — me la'amawa ba gana'a zatulö tödö, ba si numana, ba ba zi safasa badagahe,
<span class="anchor" id="7">7</span> ya'ira andrö, sangisö tanö andrö ba högö zi numana, ba samila'ö lala ba zi no göna famakao; ha sambua ndra alawe sohoröhörö, ba faoma möi ira khönia, he ama, ba he ono, ba wango'aya töigu andrö, ni'amoni'ö.
<span class="anchor" id="8">8</span> Labe'e-be'e tufora nukha nihalö gade, ba zinga naha wame'e sumange fefu, ba labadu-badu nagu [[wikt:ogauta|ogauta]], ba gosali Lowalangira.<ref>MozII 22:26</ref>
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba noa sa ya'odo zangohori mege Iraono Gamori, fönara, si no timba döla geresi fa'ebua ba si no timba döla manawa fa'abe'e. Ba no uhori mbua ba hogu ba he ŵa'a tou.<ref>MozIV 21:24; Yos 24:8</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> No ya'odo zolohe ya'ami miyaŵa, moroi ba danö [[Miserayi]] ba samatörö ya'ami ba danö si mate andrö, öfa wulu fakhe wa'ara, ena'ö mi'okhogö danö Ndraono Gamori andrö!<ref>MozII 12:51</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba iraonomi, ba sama'ele'ö ösa, ba ono matua khömi, ba naziri ösa, ube'e. Hadia, tenga si manö, ya'ami, Iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]]? iŵa'ö [[Yehowa]].<ref>MozIV 6:2</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba no mibe'e ö naziri andrö nagu, ba ba zama'ele'ö andrö, ba no mimane: Lö tola mama'ele'ö ami!<ref>Yes 30:10; Yer 11:21; Faigi 7:13</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba hiza, ba ufera'ö ami, ba zi so sibai ami, si mane kureta famöbörö wakhe, famera döla wakhe si no fahöna ba golayama,
<span class="anchor" id="14">14</span> ena'ö tobali faya woloi zalio ahe, ba ena'ö tobali si lö boto wa'abe'e zabölö; ena'ö lö falukha wangorifi zabölö; ena'ö lö falukha wangorifi zabölö,
<span class="anchor" id="15">15</span> ba ena'ö lö manaha zi fafana, ena'ö lö möi fangorifi zalio ahe gahenia andrö, ba ena'ö lö auri göi zi fakudo.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba na so ba zabölö andrö zabe'e tödö, — ba moloi lö balu-balu, na luo da'ö dania, iŵa'ö [[Yehowa]].
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmosi}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
jfn0m9c5x0c7km3u20j7dtyt8q0cvjk
Wikipedia:SN/Amosi/3
4
4990
29882
28054
2026-10-07T08:02:20Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29882
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Fama'ele'ö fotu Ndraono Gizeraeli fefu ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Mifondrondrongo daroma li andre, taroma li [[Yehowa]], fanegu ya'ami, Iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]], fanegu sato fefu, ni'ohegu miyaŵa moroi ba danö [[Miserayi]]; imane:
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba niha fefu ba guli danö, ba no ha ya'ami nituyugu; andrö wa u'otu'ö ami ba lalömi andrö fefu.
<span class="anchor" id="3">3</span> Hadia, so zi darua, si fao ba lala, na lö samagölö ira?
<span class="anchor" id="4">4</span> Hadia, mundröndrö-ndröndrö zingo ba gatua, na lö ahuluania? Hadia, ifarongogö linia ono zingo, ba naha wemörö khönia, na lö hadia ia nira'unia?
<span class="anchor" id="5">5</span> Hadia, alau wofo ba [[wikt:tandraŵa|dandraŵa]] tou ba danö, na tenga khönia mege lalau [[wikt:tandraŵa|dandraŵa]] andrö? Hadia, aefa [[wikt:tandraŵa|dandraŵa]] ba danö tou, na lö hadia zalau?
<span class="anchor" id="6">6</span> Hadia, lalau göi dorofe yomo ba mbanua, si lö tokea niha sato? '''Hadia, itörö mbanua famakao hadia ia, na tenga khö [[Yehowa]] mbörö?'''<ref>Yes 45:7</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Lö'ö! Lö ilau hadia ia [[Yehowa]], na lö nibokainia ua tödönia, ba genoninia andrö, sama'ele'ö.
<span class="anchor" id="8">8</span> Na no mundröndröndröndrö zingo, ba ha niha zi lö ata'u? Ba na no muhede Zo'aya, [[Yehowa]], ba ha niha zi lö mama'ele'ö?
== II. Nihuku Zamaria ba horöra andrö ==
<span class="anchor" id="9">9</span> Mifarongogö ba gödo ba Gasoto ba ba gödo ba danö [[Miserayi]], ba mimane: Mi'owuloi ami ba hili andrö, si tefasui Samaria, ba mifaigi wagua-guasa sabölö-bölö andrö ba famalangögöra awöra!
<span class="anchor" id="10">10</span> Lö'ö sa la'ila wolau satulö, iŵa'ö [[Yehowa]], ya'ira andrö, sangöhöna horö ba famakao awöra, ba gödora andrö.
<span class="anchor" id="11">11</span> Andrö wa imane [[So'aya]], [[Yehowa]]: Lasasagö dania danö emali, fasui manö, ba ladudugö mba'a-ba'a andrö khömi, ba nirabu dania gama-gama ba gödomi.
<span class="anchor" id="12">12</span> Da'ö niŵa'ö [[Yehowa]]: Si mane na ifadöni ba mbawa zingo kabalo zi dua rozi faha [[Biri-biri|mbiri-biri]], ba ma si sambua mburumburu, si manö dania wangorifi Iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] andrö, sidadao ba Zamaria ba [[wikt:fatalinga|watalinga]] warate ba ba gaso Ndramaseko.<ref>Hos 5:14</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Mifondrondrongo ba mifaduhu'ö ba ma'uwu, iŵa'ö [[So'aya]] [[Yehowa]],
<span class="anchor" id="14">14</span> [[Lowalangi]] ngahönö: Si ndruhu, na u'otu'ö Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] ba horöra, ba ulau ba naha wame'e sumange andrö, ba Mbetieli, ena'ö ni'eŵa dandru ba naha wame'e sumange, ena'ö atoru tou ba danö.<ref>MozII 27:2; RazI 12:32; RazII 23:15</ref>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba he omo, na baŵa deu, ba he omo, na baŵa lökhö, ba ududugö. Ba nifufu göi nomo ifö guaza; oya manö zi taya dania omo, iŵa'ö [[Yehowa]].<ref>Yer 36:22; RazI 22:39</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmosi}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
i4delsha7m6jvxbbzbcqp5ef3g70u8z
Wikipedia:SN/Amosi/4
4
4991
29883
28056
2026-10-07T08:02:30Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29883
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Fameta'u banua Zamaria; ni'oloi'ö dania ira ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Mifondrondrongo ligu andre, ya'ami [[Saŵi|saŵi]] Mbazana ba hili Zamaria, ya'ami samakao side-ide ba samufu si numana ba sanguma'ö khö zokhö ya'ira: Faigi khönia nibaduma!<ref>RazI 16:24; Yes 56:11,12</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> No fahölu Zo'aya, [[Yehowa]], ba wa'asalaŵania andrö, no imane: Hiza, irugi baŵa dania khömi, nidöni yaŵa ami ba khai-khai, ba nga'ötömi, ba ba gai gi'a.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba mitörö zatöla göli, we'amöi baero mbanua, idölö ia zamösana, ba tetibo ami ba Haramono.
== II. Lö nifalalinira era-erara ba wotu andrö mege ==
<span class="anchor" id="4">4</span> Mi'ae ba Mbetieli ba misao'ö horö, ba ba Giligala, ba mi'oya'ö wanao horö. Mibe'e zumange nitaba andrö khömi, na mahemolu mbanua, ba ba zi dua wongi, ba mibe'e zi sambua ni'ofulu andrö khömi.<ref>Hos 4:15; 12:12</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Mitunu manö roti ni'aisöni, sumange fangandrö saoha gölö, ba mi'ao ba niha sato, ena'ö labe'e [[wikt:ame'ela|game'ela]] saoha gölö! Da'ö sa atö zomasi ami, ya'ami Iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]]! iŵa'ö Soaya, [[Yehowa]].
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba he ŵa'ae lö halöŵö mbohami ube'e ba mbanuami fefu, ba he ŵa'ae ambö balazo ba nahiami fefu, ube'e, ba lö'ö zui nifalalinimi era-erami, wamuli ya'ami khögu, iŵa'ö [[Yehowa]].
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba he ŵa'ae lö ube'e khömi deu mege, me tölu waŵa lö famasi na; tenga ha samuza, ba ba mbanua si sambua aekhu ba danö deu, ba ba zi sambua, ba lö'ö — nowi si sagörö, ba no si göna teu, ba ba zi sagörö, ba mate zinanö, me lö si göna ia —
<span class="anchor" id="8">8</span> ba he ŵa'ae tenga ha samuza, ba dombua banua, tölu banua na, zondröni ya'ira ba mbanua si sambua, ba wamadu idanö, si lö'ö sa atö döhö fa'owökhi dödö, ba lö'ö zui nifalalinimi era-erami, wamuli ya'ami khögu, iŵa'ö [[Yehowa]].
<span class="anchor" id="9">9</span> No u'otu'ö ami fa'akhozi ngalai wakhe ba fa'ongaö; ba tamo zi manga zinanö ba kabumi soya andrö ba ba kabu nagu, ba he ara khömi ba he zai, ba la'a. Ba lö'ö zui nifalalinimi era-erami, wamuli ya'ami khögu, iŵa'ö [[Yehowa]].<ref>MozV 28:22; RazI 8:37; Yoel 1:4; 2:25; Hag 2:17</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba no ufatörö khömi wökhö waba, si mane ba Ndrawa [[Miserayi]] no; no ubunu si'öli zabölömi, lö lai wa no lahalö göi kudomi, ba no ufa'amöi miyaŵa ba nikhumi wa'aböu golombaseŵami andrö. Ba lö'ö zui nifalalinimi era-erami, ba wamuli ya'ami khögu mena'ö.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba no ubali'ö ami, si mane me ibali'ö Zodoma ba Gomora [[Lowalangi]], ba tobali timba ndrundrunga nisöbi ba galitö ami. Ba lö'ö zui nifalalinimi era-erami, ba wamuli ya'ami khögu mena'ö.<ref>MozI 19:24; Sakh 3:2; Yud 23</ref>
== III. Famarou tödö zui, ba wangawuli ba zi sökhi ==
<span class="anchor" id="12">12</span> Andrö wa ulau khömi da'ö, ya'ami Iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]]: — ba me umanö dania khömi, ba mifa'anö ami, ya'ami Iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]], ba wangondrasi Lowalangimi!
<span class="anchor" id="13">13</span> Hiza sa, so zamösa, samazökhi hili mege ba somböi angi, sama'ele'ö ba niha hadia ba dödönia, samali'ö sogömi-gömi fa'amoluo, ba sanawö hili ba guli danö, — [[Yehowa]], [[Lowalangi]] ngahönö döinia.<ref>Faigi 5:8</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmosi}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
qsuwfxjmwsmtc01q9fnpcz8soczjfku
Wikipedia:SN/Amosi/5
4
4992
29884
28058
2026-10-07T08:02:40Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29884
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Fange'esi Iraono Gizeraeli ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Mifondrondrongo ligu andre, fange'esigu ya'ami, ya'ami Iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]]!
<span class="anchor" id="2">2</span> No alau nono alawe andrö soi Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]], ba tebai maoso sa'ae. No mutuli'ö tou ia ba danöra tou, ba lö samazaŵa ya'ia!
<span class="anchor" id="3">3</span> Da'ö sa niŵa'ö Zo'aya, [[Yehowa]]: Ba mbanua andrö, si hönö sabölö, ba hato otu zi tosai dania, ba ba zi otu sabölö mege, ba hato fulu zi tosai dania, ba mbanua Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]].<ref>MozV 28:62; Yes 6:13</ref>
== II. Famarou tödö, ba wangalui So'aya ==
<span class="anchor" id="4">4</span> Da'ö sa niŵa'ö [[Yehowa]] ba mbanua Ndraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] andrö: Misofu ndra'odo, ena'ö auri ami!
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba böi mi'alui Mbetieli andrö! Böi mi'ae ba Giligala ba böi misaŵa Mbereseba! Giligala andrö sa, ba ni'oloi'ö dania, ba Betieli, ba nifufu.<ref>Faigi 4:4</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> Mi'alui [[Yehowa]], ena'ö auri ami! Fa böi ihawui mado Yosefo, timba galitö, si manga-manga hadia ia, si lö samunu, ba Mbetieli; ya'ia andrö,
<span class="anchor" id="7">7</span> somböi "zara" andrö ba "si tölu" (döfi) samali'ö fa'amoluo si bongi, sogömi-gömi sibai, ba samali'ö si bongi si moluo; si no humede ba nasi mege, ena'ö inönöi guli danö: [[Yehowa]] döinia!
<span class="anchor" id="8">8</span> Sangasogö famakiko zabölö, si lö mudöna-döna, ba he fa'adudu mbanua saro.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ya'ira andrö, samali'ö safeto sibai huku satulö, ba samila'ö lala.<ref>Yob 9:9; MozI 7:10</ref>
== III. Fanegu fa'atefuyu dödö Ndraono Gizeraeli ==
<span class="anchor" id="10">10</span> Si fatiu tödö ira ba zolohe ba lala huhuo, ba kato, ba la'ogorofi zolau si duhu.
<span class="anchor" id="11">11</span> Me no sanguhundragö si numana ami, ba me mitema khöra mbuala, bua nowi, ba alakha milau nomo kara nitoto, ba lö tola mi'onahia; ba alakha mifazökhi kabu nagu omasiö, ba lö tola mibadu nösi mbua.<ref>Sef 1:13; Hag 1:6</ref>
<span class="anchor" id="12">12</span> Noa sa aboto ba dödögu: no fahöna golalöŵami ba no oya sibai horömi! Mifakao zi lö horö ba manga gana'a ami ba mifalangögö zi numana, ba kato.
<span class="anchor" id="13">13</span> Andrö wa lö hede-hede zatua-tua, ba götö da'e, me no götö si lö sökhi.<ref>Efes 5:16</ref>
== IV. Famarou tödö zui ba wamalalini era-era ==
<span class="anchor" id="14">14</span> Mi'alui zi sokhi, ba böi si lö sökhi, ena'ö auri ami! Awena dania itolo ami [[Yehowa]] [[Lowalangi]] ngahönö, si mane niŵa'ömi.
<span class="anchor" id="15">15</span> Mi'ogorofi zi lö sökhi ba mi'omasi'ö zi sökhi; böi mifuyu'ö huku, ba kato! Ma atö ihakhösi tödö zi tosai mado Yosefo [[Yehowa]], [[Lowalangi]] ngahönö!<ref>Sin 34:15; Yes 1:16</ref>
== V. Fameta'u: no hatö fanguhuku ya'ira ==
<span class="anchor" id="16">16</span> Andrö wa imane [[Yehowa]], [[Lowalangi]] ngahönö, [[So'aya]]: Dozi olayama dania, ba fege-ege, lamane ba newali fefu: Alai ndra'o! alai ndra'o! Sangahalö ba danö, ba humede dania ba zi no to'ölö ba wege-ege ba wa'abu dödö ba ba wange'esi,
<span class="anchor" id="17">17</span> ba dozi kabu nagu misa, ba fege-ege dania, na utörö ami, iŵa'ö [[Yehowa]].
<span class="anchor" id="18">18</span> Alai zomasi na alio irugi baŵa andrö khö [[Yehowa]]! Hadia guna mbaŵa andrö khö [[Yehowa]] khömi? Fa'ogömi-gömi dania ia, ba tenga haga!<ref>Yer 17:15; 30:7; Yes 13:6</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> Hulö zi falukha berua, na no moloi ia ba zingo, ba nidou ulö, na no irugi yomo, ba na itufa tangania dowa.<ref>Yes 24:18</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Hiza, fa'ogömi-gömi dania mbaŵa andrö, khö [[Yehowa]], ba tenga haga; sogömi-gömi, ba tenga sihaga!
<span class="anchor" id="21">21</span> Anuzu dödögu gowasami andrö, lö ba dödögu, tebai u'ago gowuloami.<ref>Yes 1:11</ref>
<span class="anchor" id="22">22</span> Na mibe'e khögu zumange nitunu ba ame'elami andrö, ba no tenga somasido; ba sumange fangandrö saoha gölö, ono [[Saŵi|zaŵi]] nibula andrö khömi, ba lö'ö na'i ufaigi.
<span class="anchor" id="23">23</span> Aröu'ö khögu wakoresa andrö, fanunömö; li mbiola andrö khöu, ba lö omasido urongo!
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba ena'ö na mangumbu-ngumbu zatulö lala, timba nidanö; ba huku satulö, ba ena'ö na timba mbombo, si tebai ogo'ö!
<span class="anchor" id="25">25</span> Hadia, no mibe'e khögu zumange nitaba ba [[wikt:ame'ela|ame'ela]], ba danö si mate no, si öfa wulu fakhe wa'ara; ya'ami Iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]]?<ref>HalZin 7:42,43; Hez 20:16 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba mi'osa'ö Zikuti andrö, razomi, ba Kewana andrö, Lowalangimi, famaedo andrö khömi, nifazökhimi!<ref>RazI 11:7; Sef 1:5</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba ube'e ni'oloi'ö ami, amaedola nitibo'ö, irugi ba zi tambai Ndramaseko, iŵa'ö [[Yehowa]] — [[Lowalangi]] ngahönö döinia.<ref>RazII 17:6</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmosi}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
fewxk3pfpclenuzs0cuwtybugpprglc
Wikipedia:SN/Amosi/8
4
4995
29885
28064
2026-10-07T08:02:50Z
Slaia
39
Clean up redundant w:nia and wikt:nia links
29885
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Angilata: Daga so'ösi bua geu sasoso ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Da'e nifa'ele'ö Zo'aya [[Yehowa]] khögu: Hiza ndraga so'ösi bua geu sasoso.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba isofu khögu, imane: Hadia ni'ilau Amosi? Ba umane: Daga so'ösi bua geu sasoso! Ba imane khögu [[Yehowa]]: Irugi dania baŵa wangozaragö bua geu ba mbanuagu Iraono [[Izeraeli|Gizeraeli]] andrö; ba lö'ö sa'ae ufuli ube'e aefa horöra!<ref>Faigi 7:8</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba sege-ege dania zanunö, ira alawe andrö, ba gödo misa, na luo da'ö, iŵa'ö [[So'aya]], [[Yehowa]]. Fahöna mboto zi mate! Lafazawili manölö hede-hede!
<span class="anchor" id="4">4</span> Mifondrondrongo da'e, ya'ami solohi si numana ba samakiko sebua famakao ba danö, wanguma'ö tödömi:
<span class="anchor" id="5">5</span> Ha wa'ara aefa wasulöna, ena'ö tola ta'amawa mbua nowi, ba ha wa'ara aefa luo sabato, ena'ö tola tabokai naha wakhe, ba ena'ö ta'ide-ide'ö [[wikt:lauru|lauru]], ba ena'ö ta'ebua'ö zaga ba tafaigi waliera falimosa, ba wolimo niha,<ref>Hos 12:8</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> ba ena'ö ta'öli niha side-ide; tabe'e gana'a, ba si safasa badagahe tabe'e böli zi numana, ba ena'ö ta'amawa göi damböni.
== II. No ihonogöi Yehowa wamakiko banuania andrö ==
<span class="anchor" id="7">7</span> No fahölu [[Yehowa]], ba wangebua döi ma'uwu Yakobo andrö, no imane: Si ndruhu, lö'ö manö olifudo zambalö, nilaura andrö!<ref>Faigi 6:8</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> Hadia, lö muheu danö ba zi mane da'ö, ba hadia, lö abu dödö dozi sonahia ba detenia? hadia, lö manöi ena'ö danö ma'asagörö, si mane Nilo, ba ifuli alö, si mane Nilo ba danö [[Miserayi]]?
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba na luo da'ö — iŵa'ö [[So'aya]], [[Yehowa]] — ba na laluo aekhu luo ube'e, ba ba zi ma'ökhö ufatörö wa'ogömi-gömi, ba guli danö.<ref>Yer 15:9</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Owasami, ba ubali'ö fa'abu dödö, ba fanunömi fefu, ba ubali'ö fange'esi; dozi löwi-löwi, ba molembe lembe ba wa'abu dödö, ba dozi högö, ba nitöwö ube'e. Tobali amaedola wange'esi ono matua si ha sambu-sambua, ube'e, ba amozuania, ba si mane baŵa safökhö sibai.<ref>Yer 6:26; 48:37; Hez 7:18; Sakh 12:10</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> '''Hiza, irugi baŵa dania — iŵa'ö [[So'aya]] [[Yehowa]] — ba ufatörö ba danö lofo mbanua, tenga fa'olofo ba gö, ba tenga fa'owökhi dödö ba nidanö, fa'olofo ba wamondrongo li [[Yehowa]] a'ine, ba tobali lafangörö ira,'''
<span class="anchor" id="12">12</span> '''i'otarai nasi si sambua, numalö ba zi sambua, ba latöröi danö, i'otarai moroi yöu, numalö ba gatumbukha luo, ba wangalui taroma li [[Yehowa]]; ba lö lasöndra!'''
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba na luo da'ö, ba ono matelö nono alawe si sökhi bawa ba ira matua sabölö, ba wa'owökhi dödö!<ref>Hos 2:3</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Ya'ira andrö, same'e hölu olalöŵa Zamaria andrö, wanguma'ö: "Ba wa'aduhu wa'auri Lowalangimi andrö, ya'ami — banua Dano!" ba: "Ba wa'aduhu wa'auri Lowalangimi andrö, ya'ami — banua Mbereseba!" — tegaölö tou ira, ba lö lafuli maoso.<ref>RazI 12:29</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavAmosi}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
tsuxs15izi4qfokqp0tjci4id0oav9c
Wikipedia:SN/Efeso
4
5017
29835
28119
2026-10-07T07:49:46Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29835
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
[[Berkas:Soera Ni'amoni'ö title page.jpg|jmpl|Nga'örö högö Zura Ni'amoni'ö ni'ali H. Sundermann faoma Salaŵa Fali'era (Ama Mandranga) moroi Dahana. Da'a Zura Ni'amoni'ö si föföna sibai si so bakha sura Amabu'ulali Siföföna ba Amabu'ulali Sibohou.]]
Da'a newali zura '''Nefeso''', nihalö moroi ba [[Sura Ni'amoni'ö|Zoera Ni'amoni'ö]] nifa'anö [[Heinrich Sundermann]], nga'örö 249-256.
== Famasao ==
Ba da'a dania so wamasao ba zura Efeso.
== Angolifa nösi ==
[[Wikipedia:SN/Efeso|'''Olayama Zura Efeso:''']] [[Wikipedia:SN/Efeso/1|1]] • [[Wikipedia:SN/Efeso/2|2]] • [[Wikipedia:SN/Efeso/3|3]] • [[Wikipedia:SN/Efeso/4|4]] • [[Wikipedia:SN/Efeso/5|5]] • [[Wikipedia:SN/Efeso/6|6]]
== Fabaliŵa lala ==
{{NavSN ASB}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
nxdhd4254y7ioxnu4xjcby2vkj09d49
Sangoguna:Slaia/Arsitektur Rumah Tradisional Nias
2
5030
29916
29753
2026-10-07T11:10:19Z
Slaia
39
/* Nias Tengah: Rumah Moduler Persegi Panjang yang Berdiri Sendiri */
29916
wikitext
text/x-wiki
'''''Catatan:'''''
''Tulisan ini baru draf pertama dan akan pelan-pelan disempurnakan baik dari segi bahasa maupun dari segi pustaka. Mengingat proses dekolonisasi eksternal dan internal (lihat bagian introduksi segenap program), refleksi berkembang sesuai dengan bertambahnya bahan yang dibaca.''
''Selain itu dalam tulisan ini, secara konsisten penulis menggunakan istilah '''omo niha''' (secara harafiah berarti "rumah manusia" atau "rumah Nias") untuk menyebut rumah tradisional Nias, alih-alih menggunakan istilah omo hada. Meskipun kata omo hada sering kali muncul dalam literatur akademis, istilah tersebut merupakan terjemahan langsung dari frasa bahasa Indonesia rumah adat dan bukan kata asli dari bahasa Nias. Penggunaan kembali kata asli omo niha ini selaras dengan upaya menghidupkan dan melestarikan kembali warisan budaya sambil merebut kembali narasi Nias yang kurang tepat, yang telah dipaksakan atas Nias dalam 150 tahun terakhir.''
== Pendahuluan ==
Menurut Feldman, arsitektur rumah kayu tradisional Nias merupakan salah satu pencapaian bangunan tradisional paling canggih di Asia Tenggara<ref>Feldman 2014, 36</ref> dan menurut Viaro, "kombinasi fitur arsitektur yang fungsional dan artistik, disertai dengan pemanfaatan ruang yang begitu luar biasa" merupakan hal yang jarang ditemukan di tempat lain di dunia.<ref>Viaro 2008, 175-176</ref>
Untuk mengapresiasi warisan budaya ini, kita harus memahami batasan linguistik yang digunakan oleh masyarakat Nias sendiri untuk menggambarkan bentuk-bentuk bangunan. Alih-alih menggunakan klasifikasi luar yang umum, orang Nias menggunakan kontras bahasa dan struktur yang tajam antara '''omo niha''' dan '''omo ndrawa'''.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4884</ref>
Istilah ''omo niha'' (secara harfiah berarti "rumah manusia" atau "rumah Nias") merujuk secara ketat pada hunian tradisional yang dibangun sesuai dengan aturan pertukangan leluhur, menggunakan kayu keras asli, sambungan fleksibel, penguat diagonal, dan konfigurasi tata ruang tiga bagian.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4882</ref>
Sebaliknya, ''omo ndrawa'' (secara harfiah berarti "rumah orang asing" or "rumah luar") mengacu pada semua rumah modern berbahan bata, beton, atau kayu non-tradisional yang diperkenalkan oleh para migran berbahasa Melayu, otoritas kolonial, misionaris, dan program pemerintah setelah kemerdekaan.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4884</ref>
Sementara terjemahan bahasa Indonesia "omo hada" (rumah adat) sering digunakan dalam literatur modern agar sesuai dengan istilah umum di Indonesia, masyarakat Nias sendiri menggunakan batasan bahasa ''omo niha'' untuk menunjukkan kelangsungan hidup identitas budaya mereka.
Versi termegah dari rumah tradisional Nias, yang dibangun secara eksklusif untuk para bangsawan utama desa (''si'ulu'' di Selatan atau ''balugu'' di Utara), dikenal sebagai ''omo sebua'' ('rumah besar').<ref>Nitto et al. 2016, 167</ref>
== Klasifikasi Omo Niha ==
Arsitektur tradisional ''omo niha'' sangat bervariasi di seluruh wilayah budaya Utara, Tengah, dan Selatan pulau ini, mencerminkan realitas sosiopolitik, mekanika struktural, dan prioritas pertahanan yang berbeda.
Menurut Koestoro & Wiradnyana, ada dua gaya arsitektur tradisional Nias, yakni gaya Utara dan Selatan.<ref>Koestoro & Wiradnyana 2007, 28</ref> Namun kebanyakan ahli mengidentifikasi tiga jenis bentuk fisik utama, yakni Utara, Tengah dan Selatan, di mana gaya Tengah memiliki keunikan tersendiri, yakni suatu arsitektur yang bersifat modular.
=== Nias Utara: Rumah Berstruktur Oval yang Berdiri Sendiri ===
''Omo niha'' Nias Utara dapat langsung dikenali dari bentuknya yang oval atau bulat, yang terdiri dari bagian tengah persegi panjang yang diapit oleh dua ujung berbentuk setengah lingkaran.<ref>Viaro 2008, 183</ref> Struktur-struktur ini dibangun sebagai hunian yang terpisah dan tersebar di lereng bukit, bukan berbaris di desa-desa yang terencana padat.<ref>Viaro 2008, 184</ref> Secara struktural, bentuk oval ini dibentuk oleh balok lantai melengkung membujur dan melintang yang pendek dan berdiri sendiri.<ref>Viaro 2008, 186</ref>
[[Berkas:Nias House.jpg|jmpl|Omo Niha Nias Utara]]
Rangka vertikalnya mengandalkan inti dari empat tiang tengah yang besar, yang dikenal sebagai ''silalöyaŵa'', yang dimulai dari permukaan tanah, menembus papan lantai, dan menyangga rangka atap tengah serta gabel secara langsung.<ref>Viaro 2008, 191</ref> Semua tiang vertikal lainnya di bawah lantai (''ehomo'') berakhir tepat di bawah papan lantai.<ref>Viaro 2008, 189</ref>
Dinding samping dan dalam rumah sama sekali tidak menahan beban; mereka berfungsi seperti keranjang anyaman yang kaku yang bersarang aman di antara lantai yang ditinggikan dan atap yang berat.<ref>Viaro 2008, 183</ref>
=== Nias Tengah: Rumah Moduler Persegi Panjang yang Berdiri Sendiri ===
''Omo niha'' Nias Tengah mewakili gaya pegunungan transisional yang sederhana.<ref>Viaro 2008, 209</ref> Berbeda dengan tipe utara yang berbentuk oval, hunian di wilayah tengah berbentuk persegi panjang, meskipun tetap terpisah satu sama lain.<ref>Viaro 2008, 209</ref>
[[Berkas:House in Nias North Sumatra.jpg|jmpl|Omo Niha Nias Tengah]]
Rumah-rumah ini dibangun dengan rangka kayu moduler yang sangat adaptif. Rumah-rumah yang bersebelahan dapat secara visual atau fungsional dihubungkan menjadi struktur "rumah panjang" sementara dengan cara menghilangkan sebagian dinding samping yang membatasi mereka.<ref>Viaro 2008, 209</ref>
Substruktur rumah memiliki deretan tiang membujur di tengah, dengan setiap tiang samping kedua memanjang hingga tingkat pertama rangka atap (''silalöyaŵa'') untuk mencegah gabel miring atau roboh.<ref>Viaro 2008, 214</ref> Lantai menjorok secara lateral melampaui tiang-tiang vertikal.<ref>Viaro 2008, 214</ref> Tiang penguat diagonal (''ndriŵa'') sangat adaptif, memanfaatkan konfigurasi unik di mana mereka bersandar dan secara harfiah 'mengunci' tiang ''ehomo'' tengah dari empat sisi untuk menahannya di tempatnya.<ref>Viaro 2008, 213</ref>
Dindingnya adalah rangka partisi ringan yang terbuat dari papan kayu tipis atau anyaman bambu belah yang tidak memikul beban vertikal dari atap.<ref>Viaro 2008, 214</ref>
=== Nias Selatan: Rumah Persegi Panjang yang Berderet Semi-Terpisah yang Berkelanjutan ===
''Omo niha'' Nias Selatan mewakili puncak perencanaan arsitektur monumental dan defensif (pertahanan).<ref>Atmanti & Uekita 2023, 64</ref> Hunian di sini berbentuk persegi panjang, sempit, dan dalam (biasanya lebar 4 meter dan dalam 12 meter).<ref>Viaro 2008, 197</ref>
[[Berkas:Omo-sebua.webp|jmpl|Omo Niha Nias Selatan]]
Berbeda dengan hunian yang tersebar atau terpisah di wilayah lain, rumah-rumah di wilayah selatan dibangun dalam deretan semi-terpisah yang rapat dan saling berhadapan di sepanjang jalan berbatu yang lebar.<ref>Atmanti & Uekita 2023, 67</ref> Rumah-rumah yang bersebelahan dipisahkan oleh dinding pembatas bersama yang memiliki pintu kecil di bagian dalam yang disebut ''bawagölu''.<ref>Viaro 2008, 197</ref>
Tata letak deretan yang berkelanjutan ini menyediakan penghalang pertahanan kolektif yang kokoh terhadap serangan musuh.<ref>Viaro 2008, 178</ref>
Secara struktural, dinding samping (''towa'') adalah unit penahan beban yang sangat penting yang terdiri dari balok horizontal tebal dengan papan vertikal 'ibu' (''ina laso'') dan 'anak' (''ono laso'') yang saling dikunci (purus-lubang) untuk menopang seluruh beban atap.<ref>Viaro 2008, 200</ref> Hal ini menghilangkan kebutuhan akan tiang penyangga vertikal di bagian dalam, sehingga ruang tamu menjadi sepenuhnya bebas dari tiang vertikal.<ref>Viaro 2008, 200</ref> Tiang bubungan ditopang oleh pasak raja median yang dipasang di bagian atas rangka atas.<ref>Viaro 2008, 221</ref>
{| class="wikitable"
|- valign="top"
|'''Gaya Regional'''
|'''Denah & Tata Letak Struktur'''
|'''Fitur Arsitektur Utama'''
|- valign="top"
|Nias Utara
|Struktur berbentuk oval yang terpisah-pisah dan tersebar di lereng bukit
|• Denah lantai berbentuk oval dengan balok lantai melengkung
• Kolom tengah ''silalöyaŵa'' membentang dari lantai hingga atap
|- valign="top"
|Nias Tengah
|Hunian pegunungan modular berbentuk persegi panjang yang berdiri sendiri
|• Rangka kayu yang fleksibel
• Penopang ''ndriŵa'' mengganjal tiang tengah ''ehomo'' dari empat sisi
|- valign="top"
|Nias Selatan
|Deretan rumah gandeng yang bersambung dan menghadap ke plaza berlantai batu lempeng.
|• Dibangun berderet rapat di sepanjang jalan batu (''ewali'')
• Pintu samping bagian dalam (''bawagölu'') menghubungkan antar-rumah
• Dinding samping penopang beban (''ina laso'' / ''ono laso'')
|}
== Rekayasa Ketahanan Gempa ==
Pulau Nias terletak tepat di atas zona subduksi tektonik yang sangat aktif, menjadikannya rentan terhadap gempa bumi hebat yang berulang kali terjadi. Kerentanan ini terlihat jelas saat gempa bumi dahsyat berkekuatan 8,7 skala Richter pada tanggal 28 Maret 2005.<ref>Koestoro & Wiradnyana 2007, 73</ref> Selama peristiwa tersebut, bangunan modern berbahan beton dan bata (''omo ndrawa'') mengalami tingkat keruntuhan yang menghancurkan hingga 80% di kota Gunungsitoli.<ref>Koestoro & Wiradnyana 2007, 73</ref> Sebaliknya, rumah tradisional ''omo niha'' berangka kayu di desa-desa sekitarnya seperti Bawömataluo tetap berdiri kokoh tanpa mengalami kerusakan sama sekali.<ref>Nitto et al. 2016, 168</ref>
Ketahanan seismik yang luar biasa dari arsitektur tradisional Nias dicapai melalui empat pilihan rekayasa utama:<ref>Viaro 2008, 177</ref>
* '''Fondasi "Mengapung" yang Tidak Tertanam:''' Rumah tradisional Nias tidak pernah ditanam atau ditancapkan ke dalam tanah. Sebaliknya, tiang vertikal yang masif (''ehomo'') hanya bertumpu di atas batu kali datar yang tebal yang disebut ''batu gehomo''.<ref>Atmanti & Uekita 2023, 66</ref> Ketika gempa bumi melanda, tanah bergeser dan bergoyang di bawah batu datar tersebut, dan seluruh rumah bergeser serta bergoyang sebagai satu kotak tiga dimensi yang utuh, menyerap dan membuang energi kinetik alih-alih patah akibat tegangan geser.<ref>Viaro 2008, 177</ref>
* '''Penguat Diagonal Tiga Dimensi (''Ndriŵa''):''' Substruktur di bawah lantai diperkuat secara masif oleh jaringan kayu diagonal tebal yang disebut ''ndriŵa''.<ref>Atmanti & Uekita 2023, 66</ref> Penguat ini membentuk pola berbentuk V atau X yang mengunci rapat tiang vertikal dan balok horizontal, bertindak sebagai sistem rangka tiga dimensi besar yang menyerap gaya lateral dan menyebarkan beban ke seluruh kerangka kayu.<ref>Viaro 2008, 177</ref>
* '''Sambungan Kayu Tanpa Paku:''' Setiap sambungan di dalam kerangka struktural rumah disatukan menggunakan pasak kayu, dowel, dan sambungan purus-lubang yang presisi (seperti jaringan ''sikhöli'', ''silötö'', dan ''lali'öwö'').<ref>Koestoro & Wiradnyana 2007, 28</ref> Di bawah guncangan gempa, sambungan-sambungan ini memungkinkan adanya sedikit pergeseran mikro (kelonggaran yang aman) tanpa kehilangan kepadatan strukturalnya. Gesekan kecil di ribuan sambungan kayu ini bertindak sebagai sistem peredam kejut yang sangat efektif untuk meredam gelombang seismik.<ref>Viaro 2008, 181</ref>
* '''Atap Rumbia yang Ringan:''' Atap ''omo niha'' yang tinggi dan curam secara tradisional ditutupi dengan daun rumbia yang ringan (''bulu zaku''), yang dijahit pada bilah bambu untuk membentuk panel atap (''gela'').<ref>Nitto et al. 2016, 168</ref> Menjaga bobot atap tetap ringan membuat pusat gravitasi dari seluruh bangunan tinggi ini tetap rendah, mengurangi gaya sentrifugal yang bekerja pada struktur atas saat gempa terjadi.<ref>Viaro 2008, 177</ref>
=== Dilema Atap Seng Modern ===
Pada akhir abad ke-20, banyak keluarga di Nias mengganti atap rumbia tradisional dengan seng gelombang untuk mengurangi biaya perawatan.<ref>Nitto et al. 2016, 171</ref> Namun, penelitian menunjukkan bahwa modifikasi ini telah sangat merusak struktur ''omo niha''.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4886</ref> Panel seng menyerap panas tropis yang ekstrem dan menjebak kelembapan di dalam rangka atap, mempercepat pembusukan kayu dan menciptakan lingkungan hangat dan lembap yang menarik hama '''rayap''' dalam jumlah besar.<ref>Nitto et al. 2016, 171</ref> Rayap-rayap ini secara agresif memakan dan merusak balok kayu keras struktural utama, yang menyebabkan kegagalan struktural sebelum waktunya.<ref>Nitto et al. 2016, 171</ref>
=== Alternatif Konservasi Kayu Modern ===
Karena deforestasi yang kritis dan siklus pertumbuhan kayu keras tradisional yang sangat lama, penyediaan log kayu berukuran besar untuk rekonstruksi penuh telah menjadi tidak berkelanjutan secara ekologis maupun finansial.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4892</ref> Untuk melestarikan fitur ketahanan gempa tradisional tanpa mengonsumsi kayu dalam jumlah besar, para peneliti telah berhasil mengembangkan beberapa solusi hibrida:<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4897</ref>
* '''Penyambungan, Pencangkokan, dan Epoksi:''' Bagian tiang struktural yang membusuk dapat dipotong dan diperbaiki menggunakan teknik penyambungan kayu yang presisi, dengan integritas struktural yang diperkuat menggunakan resin epoksi serta balutan serat karbon atau serat aramid.
* '''Sambungan Logam Tersembunyi:''' Sambungan kayu tradisional dapat diperkuat dengan pelat dan alat penyambung logam berkekuatan tinggi yang dipasang secara tersembunyi di dalam sambungan.
* '''Rangka Baja Ringan:''' Struktur modern dapat dibangun menggunakan rangka baja ringan yang dikonfigurasi untuk meniru pola penguat diagonal yang fleksibel seperti sistem ndriŵa tradisional Nias.
== Ekologi Hutan dan Kalender Pemanenan Tradisional ==
Para pembangun Nias mempertahankan hubungan yang penuh hormat dengan hutan sekitarnya (''tanö mbanua'').<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4882</ref> Untuk memastikan bahwa kayu bangunan kuat, tahan lama, dan bebas dari hama, mereka mengikuti aturan ekologis dan astronomis yang ketat (lihat juga '''Penanaman Pohon Lintas Generasi''' di bawah):<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4895</ref>
=== Pemilihan Lokasi dan Pengujian Tanah ===
Sebelum konstruksi dimulai, para pembangun melakukan uji ritual untuk memastikan tanah tersebut stabil secara fisik dan spiritual:<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4890</ref>
* '''Di Nias Selatan:''' Para pembangun menanam pohon tugala di tengah-tengah petak tanah yang dipilih. Jika tanah mendorong ''tugala'' tersebut ke atas semalaman (membuatnya tampak 'lebih panjang'), lokasi tersebut diterima; jika ''tugala'' itu amblas (menunjukkan tanah yang gembur dan tidak stabil), lokasi tersebut ditolak.
* '''Di Nias Utara:''' Pembangun menanam tongkat kayu hijau dan berdoa kepada roh. Mimpi yang baik pada malam itu (misalnya mimpi tentang air jernih, pohon kelapa) menunjukkan lokasi yang diberkati, sementara mimpi tentang banjir, gempa bumi, atau ular merupakan peringatan untuk mencari lahan lain.
=== Kalender Kehutanan Lunar ===
Penebangan pohon (''manaba eu'') dibatasi hanya pada fase bulan lilin (bulan sabit menuju bulan purnama, dari fase ke-9 hingga ke-15) untuk memastikan kepadatan kayu dan ketahanan terhadap hama:<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4895</ref>
* '''Fase ke-9 (''simeziŵa''):''' Digunakan untuk menebang pohon seperti ''afoa''.
* '''Fase ke-13 (''fa'ofulo'', bulan bulat sempurna):''' Lebih disukai untuk menebang kayu yang lebih lunak dan fleksibel seperti ''simandraölö'' dan ''siholi''.
* '''Fase ke-15 (''te'o sebua'', bulan purnama):''' Adalah syarat mutlak untuk menebang kayu keras struktural yang besar dan padat seperti ''berua'' dan ''manawadanö''.
=== Pengamatan Pasang Surut Laut dan Daun ===
Penebangan pohon dikoordinasikan secara ketat dengan pasang surut Samudra Hindia. Para pembangun mengamati ketinggian air dari puncak bukit dan memulai penebangan hanya pada saat '''air surut'''.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4895</ref> Pada saat air surut, pohon yang hidup mengandung kadar getah dan air yang jauh lebih rendah di batangnya. Hal ini memastikan bahwa kayu mengering secara merata tanpa pecah atau melengkung.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4895</ref> Selain itu, penebangan hanya dimulai ketika daun hutan berubah warna menjadi cokelat atau lebih kering dari biasanya, yang berfungsi sebagai indikator fisik kematangan kayu.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4895</ref>
=== Taksonomi Kayu Asli dan Batas ''Ola Danö'' ===
Para tukang kayu Nias memiliki taksonomi yang sangat lengkap mengenai spesies kayu asli, mencocokkan setiap jenis kayu dengan kinerja mekanisnya:<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4896</ref>
* '''Berua dan Manawadanö:''' Kayu keras yang sangat padat yang membutuhkan waktu hingga 50 tahun untuk matang, dipesan khusus untuk tiang vertikal utama (''ehomo'') dan penguat seismik (''ndriŵa'').
* '''Maöla:''' Kayu keras berat yang digunakan untuk rangka struktural, tiang utama, dan pintu keamanan yang kokoh.
* '''Siholi:''' Kayu setengah keras yang dipilih untuk papan lantai lantai dua karena seratnya yang halus dan daya tahannya yang kuat di bawah kaki.
* '''Afoa:''' Kayu serbaguna yang digunakan untuk panel dinding non-penahan beban (''dane-dane''), rangka tempat tidur (''batö''), dan rak gantung (''harefa'').
* '''Simandraölö:''' Kayu yang ringan dan fleksibel yang dipilih khusus untuk kasau (rafter) atap yang rumit.
Untuk mencegah perselisihan lahan dan mengelola sumber daya hutan, keluarga-keluarga Nias menandai hutan pribadi mereka (kebun) dengan menanam deretan pohon ''siholi'', pohon pinang, dan bunga buno liar, yang membentuk batas kepemilikan resmi yang disebut ''ola danö''.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4894</ref>
'''Penanaman Pohon Lintas Generasi:''' Selain praktik komunal dan astronomis ini, terdapat tradisi reboisasi lintas generasi yang sangat pribadi, khususnya di Nias Tengah. Para ayah akan menginstruksikan anak-anak mereka untuk menanam pohon di masa muda mereka, menanamkan pemahaman bahwa pohon-pohon khusus ini akan matang selama beberapa dekade dan akhirnya dipanen untuk membangun ''omo niha'' mereka sendiri di masa depan. Praktik ini memastikan siklus ketersediaan kayu yang berkelanjutan untuk generasi berikutnya, menyatukan arsitektur secara langsung dengan siklus hidup keluarga.
== Organisasi Spasial Sosial ==
Tata letak ruang ''omo niha'' disusun berdasarkan pemetaan kosmologis tripartit (tiga bagian) yang ketat yang mencerminkan tatanan sosial tradisional Nias.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4882</ref> Pemetaan ini membagi bangunan menjadi tiga lapisan vertikal: '''dunia atas''' (yakni atap, domain Lowalangi), '''dunia tengah''' (ruang di mana penghuni tinggal), dan '''dunia bawah''' (substruktur gelap di bawah papan lantai, domain Laturedanö).<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4882</ref>
Di lantai hunian yang ditinggikan, ruang dibagi menjadi zona publik dan privat di sepanjang poros depan-ke-belakang:<ref>Atmanti & Uekita 2023, 72</ref>
* '''''Tawolo'' (Ruang Depan Umum):''' Menempati sekitar 40% dari lantai dua, ruangan terbuka dan luas ini berfungsi sebagai pusat kegiatan komunal.<ref>Atmanti & Uekita 2023, 68</ref> Ruangan ini digunakan untuk menyambut tamu, mengadakan pertemuan desa, merayakan pernikahan, dan tempat tidur bagi para pemuda.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4897</ref> Jendela kisi kayu horizontal panjang (''zara-zara'') membentang di bagian depan ruangan, memungkinkan ventilasi udara dan pengamatan untuk pertahanan.<ref>Atmanti & Uekita 2023, 68</ref>
* '''''Föröma'' (Ruang Belakang Pribadi):''' Menempati 60% sisa lantai, ini adalah kamar pribadi keluarga (''föröma'') tempat keluarga tidur.<ref>Atmanti & Uekita 2023, 74</ref> Di dalamnya terdapat tungku masak keluarga (''awu''), rak penyimpanan (''harefa''), dan panggung yang lebih tinggi (''batö'') yang digunakan sebagai tempat tidur.<ref>Viaro 2008, 201</ref> Sekat kayu terbuka memisahkan ruang ''tawolo'' yang bising dari area pribadi keluarga ini.<ref>Viaro 2008, 204</ref>
== Omo Sebua Hilimondregeraya: Contoh Capaian Tertinggi Arsitektur Nias ==
Desa tradisional Hilimondregeraya, yang terletak di puncak bukit yang curam di distrik selatan Teluk Dalam, menempati tempat legendaris dalam sejarah arsitektur Nias.<ref>Feldman 2014, 57; Gruber & Mechler 2013</ref> Selama beberapa dekade, Hilimondregeraya terkenal di kalangan antropolog dan arsitek bukan karena istana yang berdiri di alun-alun seremonialnya, melainkan karena sebuah istana yang hilang secara misterius.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> ''Omo sebua'' asli desa tersebut, yang dibangun pada tahun 1870-an, secara luas dianggap sebagai bangunan terbaik, paling rumit, dan paling berani secara struktural pada masanya.<ref>Feldman 2014, 58</ref> Hari ini, kisah rumah ini, mulai dari penahbisannya yang berlumuran darah hingga pembongkaran, pengasingannya ke Eropa, dan rekonstruksi dramatis tahun 2011, berdiri sebagai bukti kuat dari ketahanan identitas budaya Nias.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
Dalam esai klasiknya, sejarawan seni Jerome Feldman menggunakan istilah ''transgresi'' (pelanggaran adat), yang dalam konteks Nias merujuk pada pelanggaran berat terhadap hukum adat (''adat''), pantangan suci (tabu), atau batas-batas moral leluhur yang merusak keseimbangan kosmik, untuk menggambarkan peristiwa mengejutkan di sekitar rumah raja ini.<ref>Feldman 2014, 57</ref> Bangunan itu sendiri mewakili serangkaian penyeberangan fisik dan spiritual, yang menghubungkan dunia tengah manusia dengan dunia atas dan dunia bawah, sementara sejarahnya ditandai oleh pelanggaran moral yang diyakini masyarakat Nias pada akhirnya mengutuk garis keturunan raja.<ref>Feldman 2014, 58, 63</ref>
=== Monster Lasara Sang Perlindung ===
Fitur visual dan spiritual yang paling menentukan dari rumah kepala adat Nias Selatan adalah ''lasara'', monster mitologi hibrida polimorfik yang menakutkan yang diukir pada bagian depan untuk berfungsi sebagai penjaga apotropeik (penolak bala), mengusir musuh, kekuatan jahat, dan roh jahat.<ref>Feldman 2014, 60</ref> Makhluk ini menggabungkan jambul burung enggang (''gogowaya''), tanduk rusa (''böhö''), dan mulut buaya (''buaya'') yang terbuka lebar serta bertaring yang dipadukan dengan gigi harimau (''ifö harimao'').<ref>Feldman 2014, 62</ref>
Secara historis, untuk mengaktifkan kekuatan pelindung ''lasara'', kepala manusia (''binu'') hasil perburuan kepala dihancurkan pada ukiran ''lasara'' selama upacara penahbisan rumah, secara spiritual memindahkan kekuatan hidup mereka secara langsung ke monster pelindung tersebut.<ref>Feldman 2014, 65</ref> Tengkorak-tengkorak juga dikubur di bawah tiang-tiang sudut dan bagian bawah tiang penguat diagonal (''ndriŵa'') di bagian depan untuk mendedikasikan seluruh rumah sebagai model kosmik yang suci.<ref>Feldman 2014, 62</ref>
=== Keberanian Struktural dan Artistik ===
Meskipun ukurannya lebih kecil daripada istana raksasa di Bawömataluo atau Orahili, yaitu berukuran 21 kali 9 meter, ''omo sebua'' Hilimondregeraya yang asli tidak tertandingi dalam kompleksitas patung dan keberanian strukturalnya, menampilkan beberapa karakteristik unik:<ref>Feldman 2014, 58</ref>
* '''Ukiran Lasara Tubuh Lengkap:''' Jika rumah kepala desa lainnya hanya menampilkan kepala ''lasara'' atau representasi ular naga yang menonjol dari bagian depan, rumah Hilimondregeraya memiliki keunikan karena menampilkan '''tiga ukiran ''lasara'' dengan tubuh lengkap''', termasuk empat kaki dan ekor yang bercabang menjadi dua gulungan menyerupai tanaman pakis yang diukir secara mendalam dan sangat berani.<ref>Feldman 2014, 60</ref> Desain ini sangat mirip dengan kursi batu ''osa-osa'' yang ditemukan di alun-alun desa di Nias Tengah, menunjukkan asal usul kepala tukangnya dari wilayah tersebut.<ref>Feldman 2014, 60, 62</ref>
* '''Penyangga Atap ''Ndriŵa Batö'' yang Melawan Gravitasi:''' Rangka atap menampilkan pilihan rekayasa yang sangat berani di mana balok penyangga miring (''ndriŵa batö'') dimulai dari bawah struktur atap lainnya pada balok atas dinding (''lagö-lagö'') dan berlanjut langsung ke balok penyangga paling tengah (''fusö batö'').<ref>Feldman 2014, 63</ref> Hal ini membuat ''ndriŵa batö'' '''lebih panjang dan lebih berat daripada yang ada di ''omo sebua'' lainnya''' yang tercatat di pulau tersebut, gaya struktural yang diadaptasi langsung dari rumah pegunungan Nias Tengah.<ref>Feldman 2014, 63</ref>
* '''Kelimpahan Dekorasi Panel Emas (''Laso Sohagu'') yang Bergaya "Barok":''' Sementara rumah kepala adat biasa hanya menampilkan dua ''laso sohagu'' (panel kepala emas yang diukir), Hilimondregeraya memiliki '''empat panel yang sangat rumit''', dua panel lebih banyak daripada yang dianggap perlu secara arsitektural.<ref>Feldman 2014, 63</ref> Dua panel di depan menggambarkan perhiasan kepala emas wanita dengan profusi hewan yang sangat rumit, menampilkan monyet memanjat di antara kait, makhluk laut, kadal, dan burung menggigit cacing, melambangkan kesuburan tanah leluhur.<ref>Feldman 2014, 63</ref>
* '''Patung Interior yang Belum Pernah Ada Sebelumnya:''' Ruang depan umum (''tawolo'', di sini secara historis dicatat sebagai ''ulu'') berisi tiga patung dada manusia yang menunjukkan indra (menunjuk ke mata, daun telinga, dan rahang).<ref>Feldman 2014, 62, 81</ref> Patung-patung unik ini dilengkapi dengan cincin besi di tangan mereka yang dirancang untuk menggantung lampu minyak, menciptakan efek bayangan berkedip yang dramatis di seluruh ruangan.<ref>Feldman 2014, 62</ref> Tinggi di antara kasau atap, sebuah patung leluhur pendiri yang besar (memperingati leluhur Gomo) diikat kuat, menampilkan hiasan kepala tinggi yang sangat rumit yang tidak tertandingi dalam seni rupa Nias.<ref>Feldman 2014, 62</ref>
=== Tragedi ''Fondrekhe Lasara'' ===
Adat Nias mengharuskan penyelesaian sebuah ''omo sebua'' dirayakan dengan pengorbanan seekor babi (''bawi nigulu''), yang digulingkan dari puncak atap yang tinggi dan jatuh hingga mati di atas halaman berbatu di depan rumah.<ref>Feldman 2014, 58</ref> Namun, selama upacara penahbisan ''omo sebua'' Hilimondregeraya, penguasa saat itu, '''Razo Siwalowalani''', melakukan pelanggaran adat (transgresi) yang mengerikan.<ref>Feldman 2014, 58</ref>
Ia begitu cemburu dengan kesempurnaan artistik rumah tersebut, dan sangat takut sang pemahat utama, seorang seniman jenius dari Aramö dekat Gomo yang dikenal dengan gelar '''''fondrekhe lasara''''', akan disewa untuk membangun istana yang lebih megah bagi kepala desa saingan, Laowo, di Bawömataluo, sehingga ia '''menggantikan babi kurban dengan sang kepala tukang'''.<ref>Feldman 2014, 58</ref> Seniman itu dilemparkan hingga tewas dari puncak atap.<ref>Feldman 2014, 58</ref> Dalam sejarah lisan Nias, transgresi pamungkas ini mengutuk garis keturunan Razo Siwalowalani, mendatangkan kehancuran finansial, penyakit, dan keruntuhan bagi keluarga raja.<ref>Feldman 2014, 58</ref>
=== Kehancuran dan Pengasingan ===
Pada awal tahun 1920-an, keluarga raja yang terkutuk itu telah jatuh ke dalam kemiskinan yang mendalam, dan istana yang megah berada dalam kondisi setengah runtuh.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Dr. Agner Møller, seorang dokter tentara Denmark yang bekerja untuk pemerintah kolonial Belanda, menyadari nilai artistik yang luar biasa dari bangunan yang membusuk itu.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Karena sangat ingin menyelamatkan ukirannya agar tidak membusuk di iklim tropis yang lembap, Møller keputusan untuk membeli komponen rumah yang tersisa untuk dikirim ke Museum Nasional Denmark (''Nationalmuseet'') di Kopenhagen.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
Karena raja yang lama telah meninggal dunia, hak milik rumah tersebut jatuh ke tangan seorang pangeran yang masih bayi.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Dua saudara laki-laki mendiang raja yang tuli-bisu menengahi penjualan yang sangat kontroversial itu dengan Møller di belakang punggung penduduk desa.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Masyarakat adat sangat terpukul; mereka percaya bahwa menjual rumah itu, yang secara simbolis mewakili leluhur yang hidup, melanggar adat suci dan akan memastikan kehancuran akhir dari garis keturunan raja.<ref>Feldman 2014, 58</ref>
Sebelum rumah itu dibongkar secara sistematis dan dikemas ke dalam kapal, Møller menyewa seorang fotografer Tionghoa berbakat bernama '''Ho Teng Lin''' untuk mengambil foto-foto istana yang sangat rinci dan beresolusi tinggi saat masih berdiri tegak di atas teras batunya.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Rumah itu dikirim ke Kopenhagen, di mana patung ''lasara'' tubuh lengkap, panel ''laso sohagu'', dan patung leluhurnya yang megah dipajang secara mencolok.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
=== Rincian Tata Ruang yang Menarik bagi Pembaca Modern ===
* '''Pemandian Kerajaan:''' Rencana desa Hilimondregeraya menampilkan kemewahan unik di belakang lokasi istana: sebuah '''pemandian batu (''hele'')''' yang besar dan diukir indah yang disediakan khusus untuk kenyamanan keluarga kepala adat yang berkuasa.<ref>Feldman 2014, 58</ref>
* '''"Jembatan Tikus" (''Ete De'u''):''' Di dalam kasau atap istana terdapat ''ete de'u'' (secara harfiah berarti "jembatan tikus").<ref>Viaro 2008, 200</ref> Balok struktural miring ini berfungsi secara simbolis sebagai "tangga roh".<ref>Feldman 2014, 63</ref> Sesaji yang diletakkan di lantai dipercayai akan dibawa naik ke hadapan para roh oleh kucing dan tikus rumah yang berlarian di sepanjang jalur kayu khusus ini.<ref>Viaro 2008, 200</ref>
* '''Tiang Kepala Sesaji:''' Untuk mengaktifkan kekuatan spiritual dan perlindungan dari tiang diagonal berbentuk V (''ndriŵa''), sebuah tiang miring di depan altar lantai menampilkan ukiran kepala manusia dengan bagian atas yang datar.<ref>Feldman 2014, 62</ref> Di atas kepala kayu inilah tengkorak manusia asli hasil perburuan kepala (''binu'') diletakkan sebagai persembahan kepada roh dunia bawah, '''Laturedanö'''.<ref>Feldman 2014, 62</ref>
=== Kebangkitan Kembali: Rekonstruksi Tahun 2011 ===
Selama hampir satu abad, alun-alun upacara Hilimondregeraya kosong melompong, terisolasi oleh sungai yang dalam dan hanya dapat diakses melalui jalan setapak yang curam dan berlumpur.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Namun, gempa bumi dahsyat berkekuatan 8,7 skala Richter pada tanggal 28 Maret 2005 memicu kebangkitan budaya yang dramatis.<ref>Gruber & Mechler 2013; Koestoro & Wiradnyana 2007, 73</ref> Didukung oleh Asian Development Bank (ADB), Badan Rekonstruksi dan Rehabilitasi (BRR), dan '''Museum Pusaka Nias''', desa terpencil itu akhirnya mendapatkan akses jalan yang fungsional pada tahun 2009, memicu gelombang rekonstruksi pertukangan tradisional.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
Pada tahun 2011, keturunan keluarga kerajaan bersama masyarakat desa memulai proyek paling ambisius mereka: '''membangun kembali sebuah ''omo sebua'' baru di alun-alun tengah yang asli'''.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Untuk memastikan istana baru tersebut menandingi keindahan tiada tara dari istana asli tahun 1870-an yang hilang, para pembangun menggunakan '''foto-foto museum Denmark karya Ho Teng Lin yang berusia 85 tahun''' sebagai cetak biru mereka.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Museum Pusaka Nias memasok kayu keras langka yang masif dari distrik Gidö (berjarak 24 kilometer).<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Pengangkutan log kayu raksasa ini dengan truk sangatlah sulit, mengharuskan para pembangun melewati banyak pos pemeriksaan polisi yang didirikan untuk memerangi pembalakan liar modern.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
Dipimpin oleh kepala tukang '''Ane Nanö Duha''' dan didanai oleh Yayasan Tirto yang berbasis di Jakarta, para tukang kayu mengukir figur ''lasara'' tubuh lengkap yang baru, menegakkan kasau ''ndriŵa batö'' yang menjulang tinggi sepenuhnya dengan tangan, dan memahkotai atap dengan lapisan seragam seng logam merah tua yang dirancang untuk melindungi kayu dari kelembapan tropis dan rayap.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Kebangkitan kembali ''omo sebua'' Hilimondregeraya membuktikan kepada dunia modern bahwa rekayasa leluhur, seni ukir, dan kearifan ekologis Nias bukanlah peninggalan masa lalu yang mati, melainkan tradisi yang terus hidup dan bernapas.<ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
== Fase Konstruksi dan Ritual Komunal Omo Niha ==
Pembangunan sebuah omo niha adalah proses sosial kolektif yang sakral yang disusun dalam lima fase konstruksi utama, masing-masing dirayakan dengan pesta komunal (''folau omo'' atau ''owasa'') serta pengorbanan emas dan babi tertentu:<ref>Viaro 2008, 198</ref>
'''Fase 1: Perencanaan dan Pengumpulan Kayu (''Halöwö Luluitö''):''' Tim tukang kayu dan pemilik rumah mengadakan pertemuan perencanaan (''motomo'' atau ''mamosindro omo'') untuk menghitung dimensi dan volume kayu yang dibutuhkan.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4890</ref> Tetangga menebang dan mengangkut kayu dari lahan pribadi melalui sistem gotong royong ''halöŵö luluitö''.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4890</ref> Pemilihan lokasi diuji melalui tes tanah (menanam cabang ''tugala'' atau tongkat kayu hijau) dan petunjuk mimpi tentang air jernih dari roh.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4890</ref>
'''Fase 2: Perakitan Substruktur dan ''Masumindro Gehomo'':''' Pada hari pertama perakitan, semua tiang vertikal (''ehomo''), penguat diagonal (''ndriŵa''), dan balok silang horizontal (''silötö'') ditegakkan di atas batu fondasi (''batu gehomo'') dan dikunci.<ref>Atmanti & Uekita 2023, 66</ref> Setelah kerangka berdiri, konstruksi dihentikan selama empat hari. Pesta pembukaan yang disebut ''masumindro gehomo'' dirayakan, mengharuskan pemilik rumah untuk mempersembahkan 1 unit emas (''sara batu''), yang secara tradisional setara dengan babi seberat 4 ''alisi'' (sekitar 60 kg) untuk memberi makan seluruh desa.<ref>Viaro 2008, 199</ref>
'''Fase 3: Struktur Utama dan Rangka Dinding:''' Tukang kayu memasang balok samping masif ''sikhöli'', yang membentuk rangka luar untuk dinding samping, pintu geser, dan elemen depan luar seperti bangku duduk (''farakhina'') dan rak gantung (''harefa'').<ref>Viaro 2008, 200</ref> Fase ini menggunakan 60 batang pohon (terutama kayu ''afoa'' dan ''siholi'').<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4891</ref> Pemilik rumah harus mempersembahkan 3 ekor babi (setara dengan 3 unit emas): satu babi untuk penyelesaian ''sikhöli'', satu untuk ''farakhina'', dan satu untuk papan lantai.<ref>Viaro 2008, 200</ref>
'''Fase 4: Struktur Atas dan Pemasangan Atap Rumbia:''' Kasau (''gasö matua'') dan balok rangka atap (''lagö-lagö'') dinaikkan, berakhir pada puncak atap (''bule''). Panel rumbia diikatkan pada kasau.<ref>Nitto et al. 2016, 168</ref> Hal ini memerlukan persembahan tambahan berupa 3 ekor babi kepada para tukang kayu dan leluhur.<ref>Viaro 2008, 206</ref>
'''Fase 5: Penahbisan, Pemberkatan, dan Pesta ''Famewuasi'':''' Para tukang kayu tidur di dalam rumah selama 2 hingga 7 malam untuk mempersiapkannya, di mana selama waktu tersebut wanita dilarang keras masuk.<ref>Viaro 2008, 208</ref> Kepala tukang kayu meletakkan sepotong emas di dalam wadah berisi air dan memercikkannya ke dinding sebagai ritual pemberkatan air (aspersi), yang juga diulangi oleh paman dari pihak ibu pemilik rumah (''sibaya'') dan ayah mertua.<ref>Viaro 2008, 194</ref> Keluarga tersebut secara resmi meresmikan rumah dengan pesta ''famewuasi'' (pesta peresmian rumah), mengurbankan 15 hingga 24 ekor babi.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4891</ref> Pembayaran akhir kepala tukang dihitung berdasarkan lebar depan rumah: 1 meter lebar = 1 unit emas.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4891</ref> Jika pemilik rumah menolak membayar atau menyediakan persembahan adat, kepala tukang akan mengutuk rumah tersebut (''fanelifi'' atau ''lifi-lifi'') dengan memukulkan kapak pada panel dinding untuk mendatangkan nasib buruk.<ref>Atmanti & Uekita 2025, 4891</ref>
== Arsitektur Nias dan Arsitektur Indonesia Lainnya ==
Meskipun membangun di atas tiang (konstruksi panggung) adalah warisan Austronesian yang tersebar luas di seluruh nusantara, arsitektur ''omo niha'' memiliki beberapa elemen khas yang membedakannya dari budaya tradisional lainnya:<ref>Koestoro & Wiradnyana 2007, 41</ref>
* '''Absensi Total Lumbung Padi:''' Di desa-desa Toraja, Batak, atau Bali, lumbung padi adalah monumen pusat kehidupan spiritual dan ekonomi yang dihias dengan sangat indah. Namun, para prajurit Nias lebih memprioritaskan senjata dan pertahanan daripada budidaya tanaman. Akibatnya, tanah pertanian hampir tidak pernah disebutkan dalam rencana pembangunan desa, dan seluruh pulau tidak memiliki lumbung padi tradisional.
* '''Fondasi Permukaan yang Mengapung:''' Sementara sebagian besar rumah panggung menanam tiang mereka langsung ke dalam tanah atau menjangkarnya dengan kuat, para pembangun Nias melakukan hal yang sebaliknya. Setiap tiang bertumpu di atas batu kali datar. Pondasi yang tidak tertanam ini, dikombinasikan dengan penguat diagonal V tiga dimensi, memungkinkan struktur Nias menyerap dan melentur di bawah guncangan gempa yang hebat.
* '''Jalan Baris Semi-Terpisah yang Berkelanjutan:''' Berbeda dengan rumah panggung yang terpisah dan tersebar dari kelompok etnis Indonesia lainnya, rumah ''omo niha'' Nias Selatan dibangun sebagai struktur semi-terpisah yang terhubung erat. Pintu samping kecil (''bawagölu'') memungkinkan warga untuk berjalan sepanjang jalan desa melalui bagian dalam rumah tanpa pernah melangkah ke luar.
* '''Sistem Masuk Jembatan Depan:''' Sementara rumah tradisional di seluruh Asia Tenggara dimasuki melalui tangga samping atau langsung melalui lubang pintu di lantai, ''omo sebua'' Nias Selatan memiliki sistem masuk yang unik di mana pengunjung melintasi jembatan kayu (''ete'') di bawah bangunan sebelum menaiki tangga tengah yang langsung menuju ke ruang pertemuan komunal.
== Kosakata Arsitektur Nias ==
'''Omo niha''': Rumah tradisional Nias yang asli, dibangun menggunakan kayu asli, sambungan pasak, dan fondasi mengapung yang diperkuat secara seismik.
'''Omo sebua''': (Selatan) Rumah tradisional monumental milik kepala desa atau bangsawan, menampilkan tiang-tiang raksasa dan ukiran kerajaan yang sangat ekspansif.
'''Omo ndrawa''': Secara harfiah berarti "rumah orang asing", digunakan untuk menggambarkan semua struktur modern berbahan bata, beton, atau non-tradisional.
'''Ehomo''': Tiang kayu vertikal yang masif forming yang membentuk kolom fondasi penahan beban utama di bawah papan lantai yang ditinggikan.
'''Ndriŵa''': Log penguat diagonal yang tebal dipalang di bawah lantai untuk menahan gaya gempa lateral.
'''Batu gehomo''': (Selatan) Batu kali datar yang tebal yang diletakkan di atas tanah tempat tiang ehomo bertumpu tanpa ditanam.
'''Sikhöli''': (Selatan/Tengah) Balok lateral membujur yang melengkung dan masif yang membentang di sepanjang sisi rumah, menopang dinding luar yang menahan beban.
'''Silalöyaŵa''': (Selatan/Tengah) Tiang vertikal utama yang menembus dari tanah melewati papan lantai untuk menyangga rangka atap utama secara langsung.
'''Silötö''': Balok melintang horizontal yang masif yang tertanam ke dalam takik atas kolom ehomo untuk mengikat substruktur bersama-sama.
'''Lali'öwö''': Gelagar membujur yang diletakkan di atas silötö untuk membentuk kerangka struktural bagi papan lantai yang ditinggikan.
'''Tawolo''': (Selatan) Ruang depan umum yang luas, digunakan untuk pertemuan masyarakat, upacara, dan tempat tidur tamu.
'''Föröma''': (Selatan/Tengah) Ruang keluarga pribadi yang terletak di bagian belakang rumah, mencakup panggung tempat tidur dan dapur.
'''Batö''': (Selatan) Panggung kayu yang ditinggikan yang dibangun di sepanjang dinding untuk berfungsi sebagai tempat tidur keluarga kolektif atau tempat tidur.
'''Zara-zara''': Jendela kisi kayu horizontal yang membentang di sepanjang bagian depan ruang tamu, memungkinkan ventilasi dan pengamatan pertahanan.
'''Harefa''': (Selatan) Rak menonjol yang melengkung di bagian luar yang dibangun di atas jendela kisi depan pada façade luar.
'''Awu''': Tungku atau perapian komunal, dibangun berupa kotak kayu berisi tanah untuk mencegah kebakaran yang tidak disengaja.
'''Bawagölu''': (Selatan) Pintu pembatas kecil yang dibangun pada dinding samping untuk memungkinkan tetangga melintas langsung di antara rumah deret yang bersebelahan.
'''Farakhina''': (Selatan) Bangku kayu padat yang lebar yang terintegrasi langsung ke dalam panggung depan façade luar.
'''Dane-dane''': Panel dinding kisi atau elemen ventilasi horizontal yang dibangun pada bagian depan rumah.
'''Ina laso''': (Selatan) Panel penahan beban vertikal tebal 'ibu' yang membentuk inti struktural dari dinding samping.
'''Ono laso''': (Selatan) Panel dinding vertikal sempit 'anak' yang dimasukkan rapat di antara panel ibu untuk melengkapi dinding.
'''Lagö-lagö''': (Selatan) Balok membujur berat yang memuncaki dinding samping, bertindak sebagai dasar tempat struktur atap berdiri.
'''Bumbu''': Tiang bubungan horizontal utama yang membentang di sepanjang bagian paling atas struktur atap.
'''Gasö matua''': Kasau kayu struktural utama yang menopang kemiringan atap yang curam.
'''Gela''': Panel atap ringan, dibuat dari daun rumbia lipat yang dijahit pada bilah bambu.
'''Lawa-lawa''': (Selatan) Panel atap bergerak yang berfungsi sebagai jendela atap dan lubang asap, dibuka dengan mendorong tongkat dari bawah.
'''Tuwu-tuwu''': (Selatan) Tongkat kayu khusus yang digunakan oleh penghuni untuk mendorong dan mengunci jendela atap lawalawa.
'''Ete de'u''': (Selatan) Secara harfiah berarti 'jembatan tikus', balok kasau khusus yang menyalurkan persembahan simbolis kepada para dewa.
'''Lasara''': Ukiran monster mitologi hibrida (jambul burung enggang, tanduk rusa, moncong buaya, dan taring harimau), diukir pada façade luar untuk mengusir roh jahat.
'''Laso sohagu''': (Selatan) Ukiran panel kayu kerajaan yang diukir secara cermat menggambarkan mahkota emas, khusus dipasang hanya pada rumah kepala desa (''omo sebua'').
'''Omo nadu''': (Selatan) Altar dinding kecil berbentuk rumah yang dibangun di ruang depan untuk menyimpan patung-patung leluhur keluarga (adu zatua).
== Bacaan ==
# Atmanti, F. P., & Uekita, Y. (2023). Adaptive Reuse of Vernacular Architecture for Conservation in Indonesia: Case Study of South Nias Village, Bawömataluo Conservation Project. Asian Culture and History, 15(1), 64.
# Atmanti, F. P., & Uekita, Y. (2025). Preserving tradition: the role of community customs and sustainable practices in traditional house preservation on Nias Island, Indonesia. Journal of Asian Architecture and Building Engineering, 24(6), 4880-4900.
# Feldman, J. (2014). Transgressions in the House of the Chief: Hilimondregeraya village in South Nias, Indonesia. Brepols Publishers.
# Gruber, P., & Mechler, M. (2013). Reconstruction of Tradition: New Records for a Comparative View of the Architectural Development of the Village of Hilimondregeraya in Nias, Indonesia. ResearchGate / Vienna University of Technology, 241-250.
# Koestoro, L. P., & Wiradnyana, K. (2007). Megalithic Traditions in Nias Island. Medan Archeological Office / UNESCO.
# Nitto, K., Uekita, Y., Jiang, B., Oodaira, S., & Sato, K. (2016). Conservation and Restoration Guidelines for the Omo Sebua in Bawömataluo Village, South Nias, Indonesia. Asian Culture and History, 8(1), 167.
# Viaro, M. A. (2008). Nias island traditional houses. In R. Schefold & J. M. Nas (Eds.), Indonesian houses. Leiden: Brill.
== Referensi ==
{{Reflist|18em}}
''Catatan: Tulisan ini dipersiapkan oleh Sirus Laia sebagai bagian dari pameran sejarah, budaya dan bahasa Nias dalam aplikasi Ondröita Nono Niha atau Warisan Nias dalam bahasa Indonesia dan Nias Heritage dalam bahasa Inggris, yang bisa diunduh dari Play Store.''
h8vkm8i86kozuzl8ngk5puji8yy4bw4
Sangoguna:Slaia/Nias Traditional House Architecture
2
5031
29915
28389
2026-10-07T11:09:37Z
Slaia
39
/* Central Nias: Detached Rectangular Modular Houses */
29915
wikitext
text/x-wiki
'''Important cultural note:'''
* Throughout this study, we consistently employ the original Nias term ''omo niha'' (literally, "house of humans" or "Nias house") to refer to Nias traditional houses instead of ''omo hada''. While ''omo hada'' is frequently found in academic literature, it is a direct translation from the Indonesian word ''rumah adat'' and not the original Nias word for it. Using the authentic Nias word is a vital part of reclaiming, preserving, and reviving the island's unique cultural heritage.
* This text is currently a first draft and will be gradually refined in terms of both language and references. Given the processes of external and internal decolonization (see the introduction to the whole program), the reflection evolves as the scope of reading expands.
* The text was originally written in Indonesian and use AI translation service.
== Introduction and Linguistic Foundations ==
The traditional timber architecture of Nias Island (known locally as Tanö Niha), situated off the western coast of Sumatra, Indonesia, constitutes one of the most sophisticated vernacular building achievements in Southeast Asia.<ref>Viaro 2008, 175</ref> Developed over centuries by highly stratified, patrilineal societies, this architectural tradition embodies deep metaphysical, structural, and ecological concepts. To appreciate this heritage, one must understand the linguistic boundaries established by Niasans themselves to describe built forms. Rather than utilizing generic external classifications, the local inhabitants maintain a sharp linguistic and structural contrast between ''omo niha'' and ''omo ndrawa''. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4880</ref>
The term ''omo niha'' (literally, 'house of humans' or 'Nias house') refers strictly to traditional dwellings constructed in accordance with ancestral carpentry rules, using native hardwoods, flexible joinery, diagonal bracing, and tripartite spatial configurations that reflect Nias cosmology. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4882</ref> Conversely, ''omo ndrawa'' (literally, 'house of foreigners' or 'outside house') designates all modern brick, concrete, or non-traditional timber houses introduced by missionaries, colonial authorities, and post-independence government programs. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4885</ref> While the Indonesian translation 'omo hada' (adat house) is frequently utilized in modern literature to match the generic Indonesian 'rumah adat', Niasans themselves maintain the linguistic boundary of ''omo niha'' to indicate the living continuity of their cultural identity. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4887</ref> The grandest version of the Nias traditional house, built exclusively for village chiefs, is known as the ''omo sebua'' ('big house'). <ref>Nitto et al. 2016, 167</ref>
== Regional Classifications and Spatial Typologies ==
Traditional ''omo niha'' architecture varies significantly across the island's Northern, Central, and Southern cultural zones, reflecting distinct sociopolitical realities, structural mechanics, and defensive priorities. Although dialectal and administrative divisions exist, scholars identify three primary physical typologies. <ref>Koestoro & Wiradnyana 2007, 25</ref>
=== North Nias: Detached Oval Structures ===
The North Nias ''omo niha'' is immediately recognizable by its oval or roundish style, comprised of a central rectangular core flanked by two semicircular ends. <ref>Viaro 2008, 182</ref> These structures are built as detached, scattered dwellings across the hillsides rather than being aligned in tightly planned villages. <ref>Viaro 2008, 185</ref>
[[Berkas:Nias House.jpg|jmpl|North Nias traditional house]]
Structurally, the oval shape is formed by short, independent longitudinal and transversal curved floor joists. <ref>Viaro 2008, 187</ref> The vertical frame relies on a core of four massive central posts—known as the ''silalöyaŵa'', which start at ground level, pass through the floorboards, and carry the central roof and gables directly. <ref>Viaro 2008, 190</ref> All other vertical posts under the floor (''ehomo'') terminate directly underneath the floorboards. <ref>Viaro 2008, 192</ref> The lateral and internal walls of the North Nias house are entirely non-load-bearing, functioning like a woven, rigid basket nested securely between the elevated floor and the heavy roof. <ref>Viaro 2008, 195</ref>
=== Central Nias: Detached Rectangular Modular Houses ===
Central Nias ''omo niha'' represent a rustic, transitional mountain style. <ref>Viaro 2008, 198</ref> Unlike the oval northern type, central dwellings are rectangular in plan, though they remain detached from each other. <ref>Viaro 2008, 200</ref> They are constructed with highly adaptable, modular timber frameworks. Adjacent houses can be visually or functionally connected into a temporary 'longhouse' structure by partially suppressing the adjacent lateral walls. <ref>Viaro 2008, 202</ref>
[[Berkas:House in Nias North Sumatra.jpg|jmpl|Central Nias traditional house]]
The substructure features a middle longitudinal row of posts, with every second side post extending up to the first level of the roof framework (''silalöyaŵa'') to prevent the gables from tipping. <ref>Viaro 2008, 205</ref> The floor extends laterally beyond the vertical posts. <ref>Viaro 2008, 207</ref> The diagonal bracing posts (''ndriŵa'') are highly adaptable, utilizing a unique configuration where they lean against and literally 'wedge' the central ''ehomo'' post from four sides to lock it in place. <ref>Viaro 2008, 213</ref> The walls are lightweight partition frames composed of thin wooden planks or split bamboo panels that carry no vertical load. <ref>Viaro 2008, 212</ref>
=== South Nias: Continuous Semidetached Rows ===
South Nias ''omo niha'' represent the peak of monumental and defensive architectural planning. <ref>Atmanti & Uekita 2023, 64</ref> Dwellings are rectangular, narrow, and deep (typically 4 meters wide by 12 meters deep). <ref>Atmanti & Uekita 2023, 65</ref> Unlike the scattered or detached dwellings of other regions, southern houses are built in continuous, tightly semidetached rows facing each other across wide, stone-paved streets. <ref>Atmanti & Uekita 2023, 67</ref>
[[Berkas:Omo-sebua.webp|jmpl|South Nias traditional house]]
Adjacent houses are separated by a shared partition wall containing a small internal door called the ''bawagölu''. <ref>Viaro 2008, 215</ref> This continuous row layout provides a formidable collective defensive barrier against enemy raids. <ref>Viaro 2008, 217</ref> Structurally, the side walls (''towa'') are critical load-bearing units consisting of thick horizontal beams with vertical 'mother' (''ina laso'') and 'child' (''ono laso'') panels mortised tightly together to carry the entire roof weight. <ref>Viaro 2008, 220</ref> This eliminates the need for any internal vertical bearing columns, leaving the living room completely free of vertical posts. <ref>Viaro 2008, 222</ref> The ridgepole is supported by a median kingbolt fixed to the top of the upper frames. <ref>Viaro 2008, 225</ref>
== Static and Seismic Resilience Engineering ==
Nias Island is situated on a highly active tectonic subduction zone, making it prone to severe, recurring earthquakes. This vulnerability was dramatically highlighted by the catastrophic magnitude 8.7 earthquake of March 28, 2005. <ref>Koestoro & Wiradnyana 2007, 35</ref> During this event, modern concrete and brick buildings (''omo ndrawa'') suffered a devastating collapse rate of up to 80% in Gunungsitoli. <ref>Koestoro & Wiradnyana 2007, 36</ref> In contrast, traditional wood-frame ''omo niha'' in surrounding villages like Bawömataluo remained completely undamaged. <ref>Nitto et al. 2016, 168</ref> The extraordinary seismic resilience of traditional Nias architecture is achieved through four primary engineering choices: <ref>Viaro 2008, 228</ref>
'''Non-Anchored, 'Floating' Foundations:''' Traditional houses are never anchored or buried into the soil. Instead, the massive vertical pillars (''ehomo'') simply rest on flat, heavy, river-rounded stones called ''batu gehomo''. <ref>Atmanti & Uekita 2023, 68</ref> When an earthquake strikes, the ground slides and sways underneath the flat stones, and the entire house shifts and sways as a unified three-dimensional box, dissipating kinetic energy rather than snapping under shear stress. <ref>Viaro 2008, 230</ref>
'''Three-Dimensional Diagonal Bracing (''Ndriŵa''):''' The substructure under the floor is heavily reinforced by a dense network of thick, diagonal logs called ''ndriŵa''. <ref>Atmanti & Uekita 2023, 69</ref> These braces form V-shaped or X-shaped patterns that wedge tightly against the vertical pillars and horizontal beams, acting as a massive three-dimensional truss system that absorbs lateral forces and distributes stress throughout the entire timber skeleton. <ref>Viaro 2008, 232</ref>
'''Nail-Free Peg-and-Tenon Joinery:''' Every connection within the structural skeleton of the house is held together using wooden pegs, dowels, and tight mortise-and-tenon joints (such as the ''sikhöli'', ''silötö'', and ''laliöwö'' network). <ref>Koestoro & Wiradnyana 2007, 38</ref> Under seismic shaking, these joints allow a safe amount of micro-movement (or 'play') without losing their structural cohesion. This tiny friction at thousands of wooden joints acts as a highly effective shock-absorbing system that dampens seismic waves. <ref>Viaro 2008, 234</ref>
'''Lightweight Thatch Roofs:''' The high, steep roofs of ''omo niha'' were traditionally thatched with lightweight sago palm leaves (''bulu zaku''), which were stitched onto bamboo rods to form roofing panels (''sagela''). <ref>Nitto et al. 2016, 170</ref> Keeping the roof lightweight keeps the center of gravity of the entire tall building low, reducing the centrifugal forces acting on the superstructure during earthquakes. <ref>Viaro 2008, 235</ref>
=== The Modern Zinc Roof Dilemma ===
In the late 20th century, many Nias families replaced traditional sago thatch roofs with corrugated zinc sheet metal to reduce maintenance. <ref>Nitto et al. 2016, 172</ref> However, research shows that this modification has severely compromised the ''omo niha'''s structure. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4890</ref> Zinc panels absorb extreme tropical heat and trap moisture inside the roof frame, accelerating wood rot and creating a warm, humid environment that attracts massive termite infestations. <ref>Nitto et al. 2016, 174</ref> These termites aggressively eat and destroy the primary structural hardwood beams, leading to premature structural failures. <ref>Nitto et al. 2016, 175</ref>
=== Modern Timber Conservation Alternatives ===
Due to critical deforestation and the long growth cycles of traditional hardwoods, sourcing massive logs for complete reconstructions has become ecologically and financially unsustainable. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4892</ref> To preserve traditional seismic features without consuming high wood volumes, researchers have successfully developed several hybrid solutions: <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4895</ref>
'''Splicing, Grafting, and Epoxies:''' Decayed sections of structural pillars can be removed and repaired using precise wooden splicing, with structural integrity reinforced using epoxy resins and aramid or carbon fiber wraps.
'''Hidden Metal Fittings:''' Traditional joinery can be bolstered using high-strength metal plates and fittings placed out of sight within the joints.
'''Lightweight Steel Frames:''' Modern structures can be built using lightweight steel skeletons configured to mimic the flexible, diagonal bracing patterns of the traditional Nias ''ndriŵa'' system.
== Forest Ecology and the Traditional Harvesting Calendar ==
Nias builders maintained a highly structured, respectful relationship with the nearby rainforest (''tanö mbanua''). <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4896</ref> To ensure that building timber was strong, long-lasting, and free from pests, they followed strict ecological and astronomical rules: <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4898</ref>
=== Site Selection and Soil Testing ===
Before any construction began, builders performed ritual tests to ensure the land was physically and spiritually stable: <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4900</ref>
In South Nias, builders planted a branch of a ''tugala'' tree in the middle of the chosen plot. If the soil pushed the tree upward overnight (making it appear 'longer'), the site was accepted; if it sank (indicating spongy, unstable ground), the site was rejected.
In North Nias, the builder planted a green wood stick and prayed to the gods. Favorable dreams that night (e.g., clear water, coconut trees) indicated a blessed site, while dreams of floods, earthquakes, or snakes were warnings to find another plot.
=== The Lunar Forestry Calendar ===
Tree felling (''manaba eu'') was restricted to the waxing phases of the moon (from the 9th to the 15th phase) to ensure wood density and pest resistance: <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4902</ref>
The 9th phase (''simeziŵa'') was used to fell trees like ''afoa''.
The 13th phase (''faofulo'', perfectly round moon) was preferred for felling softer, flexible woods like ''simandraölö'' and ''siholi''.
The 15th phase (''te'o sebua'', full moon) was the strict requirement for felling massive, dense structural hardwoods like ''berua'' and ''manawadanö''.
=== Ocean Tide and Leaf Observations ===
Tree felling was carefully coordinated with the tides of the Indian Ocean. Builders observed the water levels from hilltops and initiated felling strictly during low tide. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4905</ref> At low tide, living trees contain a much lower sap and moisture content. This ensured that the wood dried evenly without splitting or warping. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4907</ref> Additionally, cutting was initiated only when the forest leaves turned brown or drier than usual, which served as a physical indicator of wood maturity. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4909</ref>
=== Native Timber Taxonomy and Gola Dane Borders ===
Nias carpenters possessed an exhaustive taxonomy of native timber species, matching each wood type to its mechanical performance: <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4912</ref>
'''Berua and Manawadanö:''' Ultra-dense hardwoods taking up to 50 years to mature, reserved exclusively for primary vertical columns (''ehomo'') and seismic braces (''ndriŵa'').
'''Maöla:''' A heavy hardwood used for structural framing, main columns, and solid security doors.
'''Siholi:''' A medium-hard wood chosen for second-floor floor planks due to its fine grain and durability under foot.
'''Afoa:''' A versatile wood used for non-load-bearing wall panels (''dane-dane''), bed frames (''batö''), and overhanging shelves (''harefa'').
'''Simandraölö:''' A lightweight, flexible wood selected specifically for the intricate rafters of the roof.
To prevent land disputes and manage forest resources, Nias families marked their private forests (*benua*) by planting rows of ''siholi'' trees, pinang (areca) palms, and wild ''buno'' flowers, forming official property boundaries called ''gola danö''. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4915</ref>
== Spatial Organization and Social Division ==
The ''omo niha'''s spatial layout is structured by a strict tripartite cosmological mapping that mirrors the traditional Nias social order. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4918</ref> This splits the building into three vertical layers: the Upperworld (the sacred roof domain of the sky god ''Lowalangi''), the Middleworld (the elevated human living space, or ''banua''), and the Underworld (the dark substructure under the floorboards, representing the realm of the underworld god ''Laturedanö''). <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4920</ref>
On the elevated living floor, space is divided into public and private zones along a front-to-back axis: <ref>Atmanti & Uekita 2023, 72</ref>
'''The Tawolo (Communal Front Room):''' Occupying approximately 40% of the second floor, this open, spacious room serves as the communal center. <ref>Atmanti & Uekita 2023, 73</ref> It is used for welcoming visitors, conducting village assemblies, celebrating weddings, and sleeping for young men. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4922</ref> A long, horizontal wood-slat lattice window (''zara-zara'') stretches across the front of the room, allowing ventilation and defense observation. <ref>Atmanti & Uekita 2023, 74</ref>
'''The Private Rear Room:''' Occupying the remaining 60% of the floor, this is the private family quarters (''föröma'') where the family sleeps. <ref>Atmanti & Uekita 2023, 75</ref> It contains the family hearth (''awu''), storage shelves (''harefa''), and raised wooden platforms (''batö'') used as beds. <ref>Viaro 2008, 238</ref> An openwork partition separates the loud, public ''tawolo'' from this quiet family domain. <ref>Viaro 2008, 240</ref>
== Sacred Iconography and the Chief's House of Hilimondregeraya: Transgression, Exile, and Rebirth ==
The traditional village of Hilimondregeraya, situated on a steep hilltop in the southern district of Teluk Dalam, occupies a legendary place in the architectural history of Nias (''Tanö Niha''). <ref>Feldman 2014, 57; Gruber & Mechler 2013</ref> For decades, Hilimondregeraya was renowned among anthropologists and architects not for a palace that stood in its ceremonial plaza, but for one that was conspicuously missing. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> The village’s original ''omo sebua'' (chief’s house), constructed in the 1870s, was widely considered the finest, most elaborate, and most structurally audacious building of its era. <ref>Feldman 2014, 58</ref> Today, the story of this house—from its blood-stained consecration to its dismantling, exile to Europe, and dramatic 2011 reconstruction—stands as a powerful testament to the resilience of Nias cultural identity. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
In his landmark essay, art historian Jerome Feldman uses the term ''transgressions'', which in the Nias context refers to severe violations of ancestral customary laws (''adat''), sacred taboos, or moral boundaries that disrupt cosmic balance—to describe the shocking events surrounding this royal structure. <ref>Feldman 2014, 57</ref> The building itself represents a series of physical and spiritual crossings, connecting the human middleworld to the celestial and underworld realms, while its history is marked by moral violations that Niasans believe ultimately cursed the royal lineage. <ref>Feldman 2014, 58, 63</ref>
=== The Mythological Lasara and Apotropaic Protection ===
The defining visual and spiritual feature of the South Nias chief's house is the ''lasara'', a fearsome, polymorphic mythological monster carved on the front façade to serve as an apotropaic guardian, repelling enemies, hostile forces, and evil spirits. <ref>Feldman 2014, 60</ref> The creature is a hybrid beast, combining the crest of a noble hornbill (''gogowaya''), the antlers of a stag (''böhö''), and the wide-open, fanged mouth of a crocodile (''buaya'') paired with sharp tiger's teeth (''ifö harimao''). <ref>Feldman 2014, 62</ref>
Historically, to activate the protective power of the ''lasara'', human heads (''binu'') obtained through headhunting raids were crushed against the façade carving during the house's consecration, spiritually transferring their vital life force (''ndrawa'') directly to the guardian monster. <ref>Feldman 2014, 65</ref> Skulls were also buried at the bases of the corner pillars and the front facade's diagonal ''ndriŵa'' to dedicate the entire home as a sacred cosmic model. <ref>Feldman 2014, 62</ref>
=== Structural and Artistic Audacity in Feldman's Study ===
Although smaller than the giant palaces of Bawömataluo or Orahili, measuring 21 by 9 meters, the original Hilimondregeraya ''omo sebua'' was unmatched in its sculptural complexity and structural daring, featuring several unique characteristics: <ref>Feldman 2014, 58</ref>
* '''Complete-Bodied Lasara Carvings:''' While all other known chief houses feature only carved heads or serpentine representations projecting from the façade, the Hilimondregeraya house was unique in featuring '''three ''lasara'' sculpted with complete bodies''', including four legs and a tail that forks into two deeply undercut, boldly sculptural fern-like scrolls. <ref>Feldman 2014, 60</ref> This design strongly resembles the stone ''osa-osa'' seats found in the village plazas of Central Nias, showing the Central Nias origin of its master builder. <ref>Feldman 2014, 60, 62</ref>
* '''The Gravity-Defying ''Ndriŵa Batö'':''' The roof framework featured an audacious engineering choice where the oblique roof supports (''ndriŵa batö'') began below the rest of the roof structure at the wall-topping beams (''lagö-lagö'') and continued directly to the center-most support beam (''fuso batö''). <ref>Feldman 2014, 63</ref> This made the ''ndriŵa batö'' '''longer and heavier than those in any other recorded ''omo sebua''''' on the island—a structural style adapted directly from Central Nias mountain houses. <ref>Feldman 2014, 63</ref>
* '''A "Baroque" Abundance of Golden Panels (''Laso Sohagu''):''' While normal chief houses featured only two ''laso sohagu'' (carved golden head panels), Hilimondregeraya boasted '''four highly elaborate panels''', two more than considered architecturally necessary. <ref>Feldman 2014, 63</ref> The two front panels depicted female golden head jewelry with a complex, baroque profusion of animal life, showing monkeys climbing between hooks, sea creatures, lizards, and birds biting worms, illustrating the fertility of the ancestral land. <ref>Feldman 2014, 63</ref>
* '''Unprecedented Interior Sculptures:''' The front living room (''tawolo'', here historically recorded as ''ulu'') contained three carved human busts indicating the senses (pointing to the eyes, ear lobes, and jaw). <ref>Feldman 2014, 62, 81</ref> These unique figures featured iron rings in their hands designed to hold oil lamps, casting dramatic, flickering shadows across the room. <ref>Feldman 2014, 62</ref> High in the rafters, a massive progenitor ancestor figure Commemorating Gomo ancestors stood guard, wearing a towering, highly complex headdress unmatched in Nias art. <ref>Feldman 2014, 62</ref>
=== The Tragedy of the Master Builder (''Fondrekhe Lasara'') ===
Nias tradition dictates that the completion of an ''omo sebua'' must be celebrated with the sacrifice of a pig (''bawi nigulu''), which is rolled off the high roof ridge and crashed to its death on the stone-paved plaza below. <ref>Feldman 2014, 58</ref> However, during the consecration of the Hilimondregeraya palace, its royal builder, '''Razo Siwalowalani''', committed a horrific transgression. <ref>Feldman 2014, 58</ref>
He was so consumed by jealousy over the artistic perfection of the house, and so terrified that his master sculptor—a genius from Aramö near Gomo known by the title '''fondrekhe lasara''', would be hired to build a grander palace for the rival chief Laowo in Bawömataluo, that he '''substituted the master builder for the sacrificial pig'''. <ref>Feldman 2014, 58</ref> The artist was thrown to his death from the roof ridge. <ref>Feldman 2014, 58</ref> In Nias oral history, this ultimate transgression cursed Rajo Siwalowalani’s lineage, bringing financial ruin, illness, and eventual collapse to the royal family. <ref>Feldman 2014, 58</ref>
=== Ruin, Sale, and Exile to Copenhagen ===
By the early 1920s, the cursed royal family had fallen into deep poverty, and the magnificent palace was in a sad state of semi-ruin. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Dr. Agner Møller, a Danish army doctor working for the Dutch colonial administration, recognized the extraordinary artistic value of the decaying structure. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Desperate to save its carvings from rotting away in the humid tropical climate, Møller decided to purchase the remaining components of the house to ship them to the National Museum of Denmark (''Nationalmuseet'') in Copenhagen. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
Because the late royal owner had passed away, the home's title belonged to an infant prince. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Two deaf-mute brothers of the late chief brokered the highly controversial sale with Møller behind the backs of the villagers. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> The local community was deeply distressed; they believed that selling the house—which symbolically represented a living ancestor—violated sacred custom and would seal the final downfall of the royal line. <ref>Feldman 2014, 58</ref>
Before the house was systematically dismantled and packed onto ships, Møller hired a talented Chinese photographer named '''Ho Teng Lin''' to take incredibly detailed, high-resolution photographs of the palace standing on its stone terraces. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> The house was shipped to Copenhagen, where its magnificent complete-bodied ''lasara'', ''laso sohagu'' panels, and ancestor figures were put on prominent display. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
=== Interesting Spatial Details for Modern Readers ===
* '''The Royal Bathrooms:''' The village plan of Hilimondregeraya featured a unique luxury behind the palace site: a large, beautifully carved '''stone bath (''hele'')''' reserved exclusively for the convenience of the ruling chief’s family. <ref>Feldman 2014, 58</ref>
* '''The "Mouse Bridge" (''Ete De'u''):''' Inside the palace roof rafters sat the ''ete de'u'' (literally, the "mouse bridge"). <ref>Viaro 2008, 200</ref> This slanted structural beam served as a symbolic "spirit ladder." <ref>Feldman 2014, 63</ref> Offerings placed on the floor were believed to be carried upward to the gods in heaven by the house cats and mice running along this designated timber track. <ref>Viaro 2008, 200</ref>
* '''The Offering Head:''' To activate the defensive, spiritual power of the diagonal V-shaped braces (''ndriŵa''), an oblique post in front of the floor altar featured a carved human head with a flattened top. <ref>Feldman 2014, 62</ref> It was onto this wooden head that real, headhunted human skulls (''binu'') were placed as offerings to the underworld deity '''Laturedanö'''. <ref>Feldman 2014, 62</ref>
=== Rebirth: The 2011 Reconstruction ===
For nearly a century, the ceremonial plaza of Hilimondregeraya sat empty, isolated by deep rivers and accessible only via steep, mud-slicked footpaths. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> However, the devastating magnitude 8.7 earthquake of March 28, 2005, triggered a dramatic cultural renaissance. <ref>Gruber & Mechler 2013; Koestoro & Wiradnyana 2007, 73</ref> Supported by the Asian Development Bank (ADB), the Bureau of Reconstruction and Rehabilitation (BRR), and the '''Museum Pusaka Nias''', the remote village finally received a functional road connection in 2009, sparking a wave of traditional carpentry reconstructions. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
In 2011, the descendants of the royal family and the village community embarked on their most ambitious project: '''building a brand-new ''omo sebua'' on the original central plaza'''. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> To ensure the new palace matched the unparalleled beauty of the lost 1870s original, the builders used '''Ho Teng Lin's 85-year-old Danish museum photographs''' as their blueprints. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> The Museum Pusaka Nias sourced massive, rare hardwoods from the Gidö district (24 kilometers away). <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> Transporting these massive logs by truck was incredibly difficult, requiring the builders to clear numerous police checkpoints set up to combat modern illegal logging. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
Led by master builder '''Ane Nanö Duha''' and funded by the Jakarta-based Tirto Foundation, the carpenters carved new, complete-bodied ''lasara'' figures, raised the towering ''ndriŵa batö'' rafters entirely by hand, and crowned the roof with a uniform layer of dark red metal sheets designed to protect the timber from tropical moisture and termites. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref> The rebirth of the Hilimondregeraya ''omo sebua'' proved to the modern world that the ancestral engineering, carving artistry, and ecological wisdom of Nias are not dead relics of the past, but a living, breathing tradition. <ref>Gruber & Mechler 2013</ref>
== Construction Phases and Communal Rituals ==
The construction of an ''omo niha'' is a sacred, collective social process structured around five main construction phases, each celebrated with communal feasts (''folau omo'' or ''owasa'') and specific gold and pig sacrifices: <ref>Viaro 2008, 242</ref>
'''Phase 1: Planning and Timber Gathering (''Halöwö Luluitö''):''' The carpenter team and the owner hold the planning meeting (''motomo'' or ''mamosindro omo'') to calculate dimensions and wood volume. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4925</ref> Neighbors fledge and transport timber from private lands through the ''halöwö luluitö'' mutual-aid system. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4928</ref> Site selection is verified through soil-testing (planting a ''tugala'' tree or green wood stick) and dream-omens of clear water from the gods. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4930</ref>
'''Phase 2: Lower Structure Assembly and the Masumindro Gehomo:''' On the first day of assembly, all vertical pillars (''ehomo''), diagonal braces (''ndriŵa''), and horizontal crossbeams (''silötö'') are raised onto the foundation stones (''batu gehomo'') and locked. <ref>Atmanti & Uekita 2023, 76</ref> Once the skeleton stands, construction stops for four days. A starting party called the ''masumindro gehomo'' is celebrated, requiring the owner to offer 1 gold unit (''batu''), traditionally equivalent to a pig weighing 4 ''alisi'' (approx. 60 kg) to feed the village. <ref>Viaro 2008, 245</ref>
'''Phase 3: Main Structure and Wall Framing:''' Carpenters install the massive ''sikhöli'' lateral beams, which form the skeletal frame for the side walls, sliding doors, and front façade elements like the sitting bench (''farakhina'') and overhanging shelf (''harefa''). <ref>Viaro 2008, 248</ref> This phase utilizes 60 trees (primarily ''afoa'' and ''siholi''). <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4932</ref> The owner must offer 3 pigs (equal to 3 gold units): one pig for the ''sikhöli'', one for the ''farakhina'', and one for the floorboards. <ref>Viaro 2008, 250</ref>
'''Phase 4: Upper Structure and Roof Thatching:''' Rafters (''gasö matua'') and roof framework beams (''lagö-lagö'') are raised, terminating at the ''bule'' (top notch). Sago thatch panels are tied to the rafters. <ref>Nitto et al. 2016, 176</ref> This requires an additional offering of 3 pigs to the carpenters and ancestors. <ref>Viaro 2008, 252</ref>
'''Phase 5: Consecration, Blessing, and the Famewuasi Feast:''' Carpenters sleep in the house for 2 to 7 nights to prepare it, during which time women are strictly banned. <ref>Viaro 2008, 254</ref> The head carpenter places a piece of gold in a bowl of water and splashes it onto the walls as an aspersion blessing, repeated by the owner's maternal uncle (''sibaya'') and father-in-law. <ref>Viaro 2008, 255</ref> The family officially 'warms' the house with the ''famewuasi'' (house-warming feast), sacrificing 15 to 24 pigs. <ref>Atmanti & Uekita 2025, 4935</ref> The chief carpenter's final compensation is calculated based on the house width: 1 meter of width = 1 gold unit. <ref>Viaro 2008, 258</ref> If the owner refused to pay or provide the traditional offerings, the head carpenter would curse the house (''fanelifi'' or ''lifi-lifi'') by striking the wall panels with an axe to bring bad fortune. <ref>Viaro 2008, 260</ref>
== Nias vs. Other Indonesian Vernacular Architecture ==
While building on posts (stilt construction) is a widespread Austronesian heritage across the Indonesian archipelago, ''omo niha'' architecture features several distinctive elements that set it apart from other traditional cultures: <ref>Koestoro & Wiradnyana 2007, 42</ref>
'''Complete Absence of Rice Granaries:''' In Toraja, Batak, or Balinese villages, the rice granary is a highly decorated central monument of spiritual and economic life. However, Nias warriors prioritized weapons and fortifications over crop cultivation. Consequently, agricultural soil is virtually unmentioned in village plans, and the entire island has no traditional rice granaries.
'''Floating Surface Foundations:''' While most stilt houses bury their pillars directly into the ground or anchor them firmly, Nias builders did the exact opposite. Every pillar rests on flat river stones. This unanchored, 'floating' foundation, combined with three-dimensional V-braces, allows Nias structures to absorb and flex under severe earthquake tremors.
'''Continuous Semidetached Streets:''' Unlike the highly detached, scattered stilt houses of other Indonesian groups, South Nias ''omo niha'' are built as tightly connected, semidetached structures. Small lateral doors (''bawagölu'') allow residents to walk the entire length of a village street through the interior of the houses without ever stepping outside.
'''Front-Bridge Entrance System:''' While traditional houses across Southeast Asia are entered via a side ladder or directly through a trapdoor in the floor, South Nias ''omo sebua'' feature a unique entrance system where visitors cross a wooden-planked bridge (''ete'') underneath the building before climbing a central ladder into the communal hall.
== Comprehensive Glossary of Architectural Terminology ==
Rather than presenting this technical data in a standard structural grid, the native architectural terms and definitions are presented below as continuous prose descriptions.
'''Omo niha:''' The authentic traditional Nias house (''General''), constructed using native timber, peg joints, and seismic-braced floating foundations.
'''Omo sebua:''' The monumental traditional house of a ruling village chief (''South Nias''), featuring massive pillars and extensive royal carvings (''si'ulu'').
'''Omo ndrawa:''' Literally, 'foreign house' (''General''); used to describe all modern brick, concrete, or non-traditional structures introduced from outside Nias.
'''Ehomo:''' Massive vertical wooden pillars (''General'') forming the primary load-bearing foundation columns under the elevated floorboards.
'''Driwa / Diwa:''' Thick diagonal bracing logs (''General'') wedged under the floor (substructure) to resist lateral earthquake forces.
'''Batu gehomo:''' The flat river-rounded stones (''General'') placed on the ground upon which the ''ehomo'' pillars float without anchoring.
'''Sikhöli:''' The massive, curved longitudinal lateral beams (''South and Central Nias'') running along the sides of the house, supporting the outer load-bearing walls.
'''Silalöyaŵa:''' The primary vertical posts (''North and Central Nias'') that pass from the ground through the floorboards to carry the main roof frame directly.
'''Silötö:''' Massive horizontal transverse beams (''General'') embedded into the top notches of the ''ehomo'' columns to tie the substructure together.
'''Laliöwö:''' Longitudinal joists (''General'') laid across the ''silötö'' to form the structural framework for the elevated floorboards.
'''Tawolo / Tawölö:''' The spacious front public room of the house (''South Nias''), used for community meetings, ceremonies, and guest sleeping.
'''Föröma / Förömä:''' The private family quarters (''South and Central Nias'') located at the rear of the house, including sleeping platforms and the kitchen.
'''Batö:''' Raised wooden platforms (''South Nias'') built along the walls to serve as collective family beds or seating areas.
'''Zara-zara:''' The horizontal wooden trellis window (''General'') stretching across the front façade, allowing defense observation and ventilation.
'''Harefa:''' A prominent, curved overhanging shelf (''South Nias'') constructed above the front trellis window on the outer façade.
'''Awu:''' The communal hearth or fireplace (''General''), built as a wooden box filled with earth to prevent accidental fires.
'''Bawagölu:''' Small partition doors (''South Nias'') built on the side walls to allow neighbors to pass directly between attached row-houses.
'''Farakhina:''' A wide, solid wooden bench (''South Nias'') integrated directly into the front platform of the exterior façade.
'''Danedane:''' Lattice wall panels (''General'') or horizontal ventilation elements constructed on the front façade.
'''Ina laso:''' The thick vertical 'mother' load-bearing panels (''South Nias'') forming the structural core of the lateral walls.
'''Ono laso:''' The narrow 'child' wall panels (''South Nias'') slotted tightly between the mother panels to complete the wall.
'''Lagölagö:''' A heavy longitudinal beam (''South Nias'') topping the side walls, acting as the base from which the roof structure rises.
'''Mbumbu:''' The primary horizontal ridgepole (''General'') running along the very top of the roof structure.
'''Gasö matua:''' The primary structural wood rafters (''General'') supporting the steep slopes of the roof.
'''Sagela:''' The individual lightweight roof panels (''General''), crafted from folded sago leaves sewn onto bamboo sticks.
'''Lawalawa:''' A movable roof panel (''South Nias'') acting as a skylight and smoke hatch, opened by pushing a stick from below.
'''Tuwutuwu:''' The specialized wooden pole (''South Nias'') used by inhabitants to push open and latch the ''lawalawa'' roof window.
'''Ete de'u:''' Literally 'mouse bridge' (''South Nias''), a specialized rafter beam channeling symbolic offerings to the gods via house cats and mice.
'''Lasara:''' The mythological composite monster (''General'') featuring a hornbill crest, deer horns, crocodile snout, and tiger fangs, carved on façades to repel evil spirits.
'''Laso sohagu:''' Meticulously carved royal wooden panels (''South Nias'') depicting gold crowns, reserved strictly for chief houses (''omo sebua'').
'''Omo nadu:''' A small, house-like wall altar (''South Nias'') built in the front room to store the family's ancestral figures (''adu zatua'').
== Sources ==
# Atmanti, F. P., & Uekita, Y. (2023). Adaptive Reuse of Vernacular Architecture for Conservation in Indonesia: Case Study of South Nias Village, Bawömataluo Conservation Project. ''Asian Culture and History'', 15(1), 64.
# Atmanti, F. P., & Uekita, Y. (2025). Preserving tradition: the role of community customs and sustainable practices in traditional house preservation on Nias Island, Indonesia. ''Journal of Asian Architecture and Building Engineering'', 24(6), 4880–4900.
# Feldman, J. (2014). Transgressions in the House of the Chief: Hilimondregeraya village in South Nias, Indonesia. ''Brepols Publishers'', 57–73.
# Gruber, P., & Mechler, M. (2013). Reconstruction of Tradition: New Records for a Comparative View of the Architectural Development of the Village of Hilimondregeraya in Nias, Indonesia. ''ResearchGate / Vienna University of Technology'', 241–250.
# Koestoro, L. P., & Wiradnyana, K. (2007). ''Megalithic Traditions in Nias Island''. Medan Archeological Office / UNESCO.
# Nitto, K., Uekita, Y., Jiang, B., Oodaira, S., & Sato, K. (2016). Conservation and Restoration Guidelines for the Omo Sebua in Bawömataluo Village, South Nias, Indonesia. ''Asian Culture and History'', 8(1), 167.
# Viaro, M. A. (2008). Nias island traditional houses. In R. Schefold & J. M. Nas (Eds.), ''Indonesian houses''. Leiden: Brill.
== References ==
{{Reflist|18em}}
''Note: This article was prepared by Sirus Laia as part of the Nias history, culture and language showcase in the Ondröita Nono Niha app or Nias Heritage in Indonesian and Nias Heritage in English, which can be downloaded from the Play Store.''
6uu007b2iik1lptpnyul9o3lefwyqtq
Wikipedia:SN/Halöŵö Zinenge/6
4
5198
29839
28615
2026-10-07T07:50:39Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29839
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Fanutuyu zondrorogö si numana ==
[[Berkas:Martrydom of Saint Stephen. Watercolour painting. Wellcome V0033007.jpg|jmpl|Gambara me labunu Santo Sitefano, tobali ia ''martir'' si föföna sibai bakha ba Gereja. ''Martir'' eluahania mate börö wamati khö Yesu.]]
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Ba me luo da'ö, me tobali ato nifahaö, ba tesao wekökö-kökö Ndrawa Heleni ba niha Heberaio, me te'ositengagö lakha mbanua khöra, ba dolo-tolo andrö, sero ma'ökhö.<ref>Faigi 4:35</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba lafalukha'ö nifahaö sato si felendrua, lamane: Lö omasiga, maröi daroma li Lowalangi, ba we'amöi ngoni-ngoni ba wemanga.<ref>Faigi 4:33</ref> <span class="anchor" id="3">3</span> Ba mifaigi niha, ba khömi, ya'ami, ira talifusö, dafitu, si sökhi turia, si no fahöna Eheha ba fa'atua-tua, nifataroda ba halöŵö andrö.<ref>TimI 3:8 b.t.</ref> <span class="anchor" id="4">4</span> Ba lö tebulö ndra'aga ba wangandrö ba ba halöŵö fangombakha taroma li.<ref>Faigi 1:14; TimI 5:17</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba omasi zato fefu niŵa'ö andrö, ba latutuyu Zitefano andrö, niha si no fahöna famati ba Eheha ni'amoni'ö, ba Filifo ba Ferokhoro ba Nikanoro ba Timo ba Faremena ba Nikola'o, si no möi banuara, banua Gandriokhia,<ref>Faigi 8:5; 21:8</ref> <span class="anchor" id="6">6</span> la'ohe ira ba zinenge, ba mangandrö da'ö ba latufa högöra tanga.<ref>Faigi 1:23; 8:15,17; TimI 4:14; 5:22</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba monönö-nönö li Lowalangi, ba tobali ato sibai nifahaö ba Yeruzalema, ato göi gere, si faduhu tödö, solö'ö.<ref>Faigi 12:24; Rom 1:5</ref>
== La'adugö Zitefano niha Yehuda ==
II. <span class="anchor" id="8">8</span> Ba ifazökhi gila-ila, awö dandra sebua ba niha, Sitefano, si no fahöna fa'ebua dödö ba fa'abölö.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba maoso ösa ono zekola andrö, sotöi sekola Liberitini ba banua Girene ba banua Alesandria ba ono zekola zi otarai Gilikia ba Azia, fahuhuo ira khö Zitefano.<ref>Faigi 11, 20; 18, 24</ref> <span class="anchor" id="10">10</span> Ba tebai lalaŵa wa'atua-tua andrö awö Geheha khönia, ba wahuhuosa.<ref>Luk 21:15</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Awena [[wikt:mamawe'e|lafawe'e]] niha, sanguma'ö: No marongo, me itandraŵaisi Moze, awö Lowalangi, da'e.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba la'o'ou niha sato, awö zatua, awö zangila amakhoita. Ba maoso ira, lasöbi da'ionia, la'ohe ba rafe sebua, <span class="anchor" id="13">13</span> ba la'asogö zi so ba mbörö, sofaya, sanguma'ö: Lö ibato-bato niha andre, wangosiwawöi naha ni'amoni'ö andrö, awö goroisa.<ref>Mat 26:59; Faigi 21:28; 7:48 b.t.; Yer 26:11</ref> <span class="anchor" id="14">14</span> No marongo, me iŵa'ö: Idudugö dania naha andrö Yesu andrö, banua Nazareta, ba iwu'ai dania huku andrö, nibe'e Moze khöda.<ref>Mat 24:2; 5:17</ref>
<span class="anchor" id="15">15</span>Ba lanehegö ia dozi sidadao ba rafe sebua, ba hulö mbawa mala'ika mbawania, wamaigira.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavHalZin}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
lqtlgd4khx220k11sn8itbgwew9edv3
Wikipedia:SN/Halöŵö Zinenge/13
4
5205
29836
28622
2026-10-07T07:50:09Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29836
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Fekoli Waulo si föföna ba niha baero ==
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Ba so ba Gandriokhia, ba mbanua Yesu ba da'ö, zama'ele'ö ba samahaö, Baranaba andrö ba Simeoni, nifotöi Nigero, ba Lukio, banua Girene, ba Mena'e, awö Herode, salaŵa andrö ba zi sagörö ni'o'öfa tanö, me iraono ira, ba Saulo.<ref>Faigi 11:25 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba me lafosumange Zo'aya ba me mamoni ira, ba imane Eheha ni'amoni'ö: Mi'oniagö khögu Mbaranaba andrö, awö Zaulo ba halöŵö andrö, ba nikaonigu ya'ira.<ref>Faigi 14:26</ref> <span class="anchor" id="3">3</span> Ba mamoni ira, ba mangandrö, ba latufa högöra tanga, ba lafofanö.<ref>Faigi 6:6</ref>
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba ya'ira, nifatenge Geheha ni'amoni'ö, ba möi misi tou ba Zeloikia, ba moroi ba da'ö moloyo ira, lasaŵa Gifero. <span class="anchor" id="5">5</span> Ba me no larugi Zalami, ba mangombakha li Lowalangi ira, ba zekola niha Yehuda. Ba fao göi khöra Yohane, ngoni-ngonira.<ref>Faigi 12:25</ref>
== Elima sebua elemu ==
II. <span class="anchor" id="6">6</span> Ba me latöröi hulo andrö, ma'asagörö, irugi Wafo, ba falukha ira niha sebua elemu, sama'ele'ö sofaya, niha Yehuda, Bariyesu döinia,<ref>Faigi 8:9</ref> <span class="anchor" id="7">7</span> si so khö gumandru, Seregio Faulo; ba no niha satua-tua gumandru andrö. Ba ifakaoni'ö khönia ndra Baranaba Saulo kumandru andrö, omasi ia ifondrondrongo li Lowalangi. <span class="anchor" id="8">8</span> Ba itenaŵa ira Elima, (si manö döinia, na la'ali) sebua elemu andrö, i'alui wamaelungu kumandru, fa böi faduhu dödönia. <span class="anchor" id="9">9</span> Ba inehegö ia Saulo, sotöi Faulu göi, si no fahöna Eheha ni'amoni'ö,<ref>Faigi 9:17</ref>, <span class="anchor" id="10">10</span> imane: He ono Gafökha, si no fahöna fa'onekhe ba falimosa fefu, sanuzu tödö satulö fefu, hadia ia, lö öbato wamila'ö lala sadölö andrö khö Zo'aya?<ref>MozV 13:13</ref> <span class="anchor" id="11">11</span> Ba iada'e ba hiza, ba ikhamö ndra'ugö tanga Zo'aya ba au'a ndra'ugö, ba lö ö'ila luo, irege no irugi baŵa khöu. Ba i'anema'ö ihawui ia fa'andrundrumö ba fa'ogömi-gömi, ba mowaö-waö ia misa, mangalui solohe tangania.<ref>Sin 32:4</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> Ba me i'ila da'ö kumandru, ba faduhu dödönia, tobali dödönia ba huku Zo'aya.
== Huhuo Waulo ba Gandriokhia ba Wizidia ==
[[Berkas:The early days of Christianity (1922) (14579320328).jpg|jmpl|Lala nitörö Waulo]]
III. <span class="anchor" id="13">13</span> Ba moloyo ndra Faulo, la'otarai Wafo, lasaŵa Werege ba Wambilia; ba iröi ira Yohane, mangawuli ba Yeruzalema.<ref>Faigi 15:37 b.t.</ref> <span class="anchor" id="14">14</span> Ba ya'ira, ba latörö danö, ba larugi Gandriokhia ba Wizidia, ba möi ira ba zekola, me luo sabato, mudadao ira.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba me no aefa wombaso sura goroisa, awö zura zama'ele'ö, ba lafahede'ö khöra satua zekola, lamane: Na so hadia ia khömi, ya'ami, ira talifusö, niŵa'ö ba zato, famarou dödö, ba miŵa'ö.<ref>Faigi 15:21</ref>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba maoso Waulo, ifazaŵa dangania, ba imane: He ya'ami, Iraono Gizeraeli ba ya'ami, sangata'ufi Lowalangi, mifondrondrongo! <span class="anchor" id="17">17</span> No ituyu ndra tuada Lowalangi Ndraono Gizeraeli andrö, ba no i'ebua'ö soi andrö, me si fatewu ira ba danö Miserayi, ba no iheta ira ba da'ö tangania sabölö andrö.<ref>Faigi 7:2; MozV 26:18,19; MozII 12:37 b.t.; Yes 63:12; Hes 20:5 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba mato öfa wulu fakhe wa'ara irorogö ira ba danö si mate andrö,<ref>MozIV 14:34; MozV 1:31; 8:15,16; Sin 78; Heb 3:9</ref>, <span class="anchor" id="19">19</span> ba fitu soi ihori ba danö Gana'ana ba ibe'e khöra danöra andrö, ondröita mitou.<ref>MozV 7:1; Yos 24:11; 14:2</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba aefa da'ö, ba i'asogö khöra zanguhuku, mato öfa ngaotu a lima wulu fakhe wa'ara, irugi Zamu'eli, sama'ele'ö andrö.<ref>Sanguh 2:16 b.t.; SamI 3:20</ref> <span class="anchor" id="21">21</span> Ba i'otarai da'ö, ba la'andrö razo, ba ibe'e khöra Lowalangi Zaulo andrö, ono Gisi, mado Mbeniyami, öfa wulu fakhe.<ref>SamI 8:5; 9:1,2,16</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ba me no itibo'ö da'ö, ba ibe'e razo Dawido andrö, nifaduhu'önia, me imane: "No usöndra Dawido, ono Giza'i andrö, niha somasi dödögu, solo'ö fefu zomasido."<ref>SamI 16:1; 13:13,14; Sin 89:21</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba ma'uwu da'ö no i'asogö Lowalangi sangorifi Iraono Gizeraeli Yesu, dali gamabu'ula li andrö,<ref>Rom 1:3; Yes 11:1; Luk 1:27</ref> <span class="anchor" id="24">24</span> me no aefa i'ombakha'ö Yohane föna wa'asonia andrö, wamayagö idanö andrö, ba wamalalini era-era, ba Ndraono Gizeraeli fefu.<ref>Faigi 19:4</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba me awai halöŵö Yohane andrö, ba imane: Hadia ba dödömi, ha niha ndra'odo? Tenga ya'odo; hiza sa, so furigu dania zambö ndra'o utoto'ö mbadagahe ba gahenia.<ref>Luk 3:15 b.t.; Yoh 1:20 b.t.</ref> <span class="anchor" id="26">26</span> He ya'ami, ira talifusö, madou Gaberahamo, ba ha niha ba khömi, sangata'ufi Lowalangi, khömi tefa'ohe'ö daroma li fangorifi andrö.<ref>Faigi 3:26; 10:36</ref> <span class="anchor" id="27">27</span> Lö'ö sa aboto da'ö ba dödö mbanua Yeruzalema, ba he ba dödö zalaŵara, ba itörö göi li zama'ele'ö andrö, nibaso-baso, ero na luo sabato, labe'e, me la'etu'ö huku.<ref>Faigi 3:17; Yoh 16:3; Yes 29:11</ref> <span class="anchor" id="28">28</span> Ba he lö nisöndrara börö wamunu, ba la'andrö zui khö Wilato, labunu ia.<ref>Mat 27:20,22,23</ref> <span class="anchor" id="29">29</span> Ba me no latörö fefu zi so ba zura ba khönia, ba laheta ia ba döla geu, labe'e ba lewatö.<ref>Luk 18:13; Mat 27:59 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba no isusugi Lowalangi, moroi ba ngai zi mate.<ref>Faigi 3:15</ref> <span class="anchor" id="31">31</span> Ara ma'ifu i'oroma-roma'ö ia khöra, si fao khönia moroi ba Galilaia, we'amöi misi yaŵa ba Yeruzalema, samaduhu'ö ya'ia iada'e ba niha sato.<ref>Faigi 1:3; 10:40,41</ref>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba ya'aga mangombakha khömi amabu'ula li andrö khö ndra tua, wa no itörö sibai da'ö Lowalangi ba ma'uwu, khöda, me isusugi Yesu.<ref>Luk 24:27</ref> <span class="anchor" id="33">33</span> Si mane si so ba zinunö fanete zi föföna andrö: "Onogu ndra'ugö, ma'ökhö andre no mo'onodo ya'ugö."<ref>Sin 2:7</ref> <span class="anchor" id="34">34</span> Ba imane wangombakha fanusuginia ya'ia moroi ba ngai zi mate, fa lö'ö sa'ae mangawuli ia ba wa'obou: "ube'e khömi ni'amoni'ö andrö khö Dawido, si ndruhu andrö."<ref>Faigi 2:27; Yes 55:3</ref> <span class="anchor" id="35">35</span> Me imane göi ba zi sambua: "Lö öfa'ila'ö wa'obou ba ni'amoni'ö andrö khöu.<ref>Sin 16:10; Sakh 13:7</ref> <span class="anchor" id="36">36</span> Noa sa mate Dawido, me no i'o'ö dödö Lowalangi, ba niha si sagötö andrö, si faendronga khönia, ba no te'orudugö ia khö ndra tuania, ba no i'ila wa'obou.<ref>Faigi 2:29 b.t.</ref> <span class="anchor" id="37">37</span> Ba lö ni'ila nisusugi Lowalangi andrö fa'obou.
<span class="anchor" id="38">38</span> Andrö ya'aboto ba dödömi, ya'ami, ira talifusö, te'ombakha'ö khömi wangefa horö, soroi ba da'ö;<ref>Faigi 10:43; Luk 24:47</ref> <span class="anchor" id="39">39</span> fefu zi tebai aefa khömi ba goroisa Moze, ba aefa ba da'ö, ba zamati fefu.<ref>Rom 3:28</ref> <span class="anchor" id="40">40</span> Andrö mifaigi, fa lö itörö ami niŵa'ö ba zura zama'ele'ö andrö:<ref>Yes 28:14; Hab 1:5</ref> <span class="anchor" id="41">41</span> "Mifaigi, ya'ami, si lö ba dödö, ba ya'ahöli-höli dödömi, yalö oroma ami sa'ae; me uhalö halöŵö ba götömi, halöŵö ba zi lö faduhu dödömi, na so zanutunö ya'ia khömi."
<span class="anchor" id="42">42</span> Ba me laröi zekola, ba la'andrö khöra lafuli, la'ombakha'ö khöra daroma li andrö, na luo sabato dania. <span class="anchor" id="43">43</span> Ba me no aefa zekola, ba ato niha Yehuda, awö zi no möi banuara, samosumange Lowalangi, solo'ö ira Faulo Baranaba. Ba fahuhuo ira khöra, lafarou dödöra, fa böi labulö'ö ira ba wa'ebua dödö Lowalangi andrö.<ref>Faigi 11:23</ref>
== Lafakao ia niha Yehuda ==
IV. <span class="anchor" id="44">44</span> Ba me luo sabato fanete da'ö, ba arakha samba banua manö andrö zangondrasi, ba wamondrongo taroma li Zo'aya.
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba me la'ila niha sato andrö niha Yehuda andrö, ba tesao wa'afökhö dödöra ba lafadaö niŵa'ö Waulo, mamadaö ba manandraŵa.<ref>TesI 2:14–16</ref>
<span class="anchor" id="46">46</span> Ba lamane ira Faulo Baranaba, lö aiŵö ira: '''Lö tola lö te'ofönai'ö khömi wangombakha taroma li Lowalangi, ba me mitimba ia, me tenga si nangea mitema wa'auri si lö aetu andrö, miŵa'ö, ba hiza, ba masaŵa niha baero.'''<ref>Faigi 3:26; 28:28; Mat 10:6; 21:43; 22:3–8</ref> <span class="anchor" id="47">47</span> '''Si manö sa ni'oroi'ö Zo'aya khöma: "No ube'e haga niha baero ndra'ugö, ena'ö fangorifi ndra'ugö, irugi ba wondrege danö".'''<ref>Faigi 1:8; Yes 49:6</ref>
<span class="anchor" id="48">48</span> Ba me larongo da'ö niha baero, ba omuso dödöra ba lasuno daroma li Zo'aya, ba mamati, ha wa'ato nihonogöi ba wanema fa'auri si lö aetu.<ref>Rom 8:29,30</ref> <span class="anchor" id="49">49</span> Ba te'ombakha'ö daroma li Zo'aya, ba danö andrö ma'asagörö.
<span class="anchor" id="50">50</span> Ba lafarou niha Yehuda ndra alawe zalaŵa, sangata'ufi Lowalangi, awö zalaŵa mbanua, ba tobali lagohi ndra Faulo Baranaba, lafofanö ira ba danöra.<ref>Faigi 14:2; 17:5</ref>
<span class="anchor" id="51">51</span> Ba ya'ira, ba la'anotogö khöra gawu-gawu andrö ba gahera, möi ira ba Nikonia.<ref>Faigi 18:6; Mat 10:14</ref> <span class="anchor" id="52">52</span> Ba fahöna ba nifahaö wa'omuso dödö ba Eheha ni'amoni'ö.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavHalZin}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
a1x65l0fpfvker83ae3lhkzo179qegu
Wikipedia:SN/Halöŵö Zinenge/26
4
5218
29837
28635
2026-10-07T07:50:19Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29837
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Huhuo Waulo khö Agerifa ==
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Ba imane Agerifa khö Waulo: Latehe khöu, öbu'a ba hulumö.
Awena ifazaŵa dangania Faulo, ibu'a ba hulunia, imane:<ref>Mat 10:18</ref> <span class="anchor" id="2">2</span> He razo, Agerifa, omuso dödögu, me tola ubu'a ba hulugu ma'ökhö andre, fönau, fefu niböbögö niha Yehuda khögu. <span class="anchor" id="3">3</span> Me no ö'ila sibai fefu huku ba niha Yehuda, awö nifadöni andrö, ba u'andrö khöu, bologö dödöu, wamondrongo khögu. <span class="anchor" id="4">4</span> Bua-buagu i'otarai iraono ndra'o, nilaugu i'otarai mböröta, ba khöma ba Yeruzalema, ba no la'ila niha Yehuda fefu;<ref>Faigi 22:3 b.t.; Gal 1:13 b.t.</ref> <span class="anchor" id="5">5</span> me no la'ila ndra'o, i'otarai föna sa'ae (na edöna ira lafaduhu'ö), wa no u'o'ö wondrege wa'abe'e huku, ba wamosumange Lowalangi ba khöda, wa [[Farizaio|farizaio]] ndra'odo.<ref>Faigi 23, 6</ref>
[[Berkas:Paul and King Agrippa by Hendrick Bloemaert Centraal Museum 2570.jpg|jmpl|Fahuhuo Waulo föna razo Agerifa]]
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba iada'e, ba lahuku ndra'o, börö wanötöna amabu'ula li andrö, nifabu'u Lowalangi khö ndra tuada,<ref>Faigi 13:32; 28:20</ref> <span class="anchor" id="7">7</span> ni'alui zi felendrua tua khöma, fogamö ya'ia, bongi ma'ökhö la'owölö-ölögö wamasumange Lowalangi ba da'ö. Fanötöna da'ö mbörö, ya'ugö razo, wa la'adugö ndra'odo niha Yehuda.<ref>Faigi 24:14,15</ref> <span class="anchor" id="8">8</span> Hadia wa laŵa'ö ba khömi, tebai faduhu dödö niha, na isusugi zi mate Lowalangi?<ref>Faigi 4:2</ref> <span class="anchor" id="9">9</span> Noa sa uŵa'ö tödögu, ni'abölögö wangöhöndrögö töi Yesu, banua Nazareta andrö. <span class="anchor" id="10">10</span> Ba ulau sa göi ba Yeruzalema; ba ato ni'amoni'ö nibe'egu ba gurunga, nitehe ndra ere sebua khögu: ba na labunu ira, ba manehe ndra'odo.<ref>Faigi 22, 20</ref> <span class="anchor" id="11">11</span> Ba ba zekola misa fefu, ba asese ulau mbalögu khöra, uforege khöra, irege manandraŵa ira, si lö awawö wönugu khöra, ba ugohi ira, urugi göi mbanua baero.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba möido ba Ndramaseko, ba zi manö, no latehe khögu ira ere sebua, no labe'e zura. <span class="anchor" id="13">13</span> Ba laluo, ya'ugö razo, ba u'ila ba lala, moroi ba mbanua si yaŵa haga, abölö moroi ba haga luo, ifasui ndra'odo, awö zi fao khögu ba lala. <span class="anchor" id="14">14</span> Ba alauga tou ba danö; ba urongo li, sihede, imane khögu ba li Heberaio: He Saulo! He Saulo! hana wa ögohido? Afökhö khö khöu, na fabörö'ö ba dukotuko andrö.<ref>Faigi 9, 3 b.t.</ref> <span class="anchor" id="15">15</span> Ba umane: Ha niha ndra'ugö, Tua? Ba imane So'aya; Yesu ndra'o, nigohiu. <span class="anchor" id="16">16</span> Ba faoso, zizio. Andrö u'oroma'ö ndra'o khöu, ba wangohonogöi ya'ugö enoni ba samaduhu'ö ni'ila höröu, awö ni'oroma'ögu khöu dania.<ref>Faigi 22:15; Gal 1:12</ref> <span class="anchor" id="17">17</span> Ba u'efa'ö ndra'ugö ba danga mbanuami ba ba danga niha baero, ba nifatengegu ya'ugö,<ref>Faigi 22:21; Yer 1:8,18,19</ref> <span class="anchor" id="18">18</span> ba wamokai höröra ena'ö laröi zögömi-gömi, ba ena'ö lafuli ira ba haga, ena'ö laröi wa'abölö Gafökha, ba lafuli ira khö Lowalangi, ena'ö latema wangefa horö ba ondröita andrö, awö ni'amoni'ö andrö, wamati khögu.<ref>Yes 42:7; Kol 1:12—14; Faigi 20:32</ref>
<span class="anchor" id="19">19</span> Andrö lö u'ositengagö gangilata andrö, soroi sorugo ya'ugö razo Agerifa,<ref>Gal 1:16</ref> <span class="anchor" id="20">20</span> mangombakha ndra'o, si oföna ba mbanua Ndramaseko ba ba Yeruzalema ba ba danö Yudaia ma'asagörö ba ba niha baero, ena'ö lafalalini gera-erara ba ena'ö lafuli ira khö Lowalangi, wanga'asogö bua-bua si nangea bua-bua wamalalini era-era.<ref>Faigi 9:20; 28:29; 20:21</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Da'ö mbörö, wa lara'u ndra'o niha Yehuda, me sodo ba gosali, wa latandraigö wamunu ya'o.<ref>Faigi 21:30,31</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ba me no itolodo Lowalangi, andrö sodo irege ma'ökhö andre, ba mamaduhu'ö ndra'o ba ndraono ba ba zatua; lö ni'ombakha'ögu hadia ia baero niŵa'ö zama'ele'ö andrö, salua dania, ba he baero niŵa'ö Moze,<ref>Luk 24:44 b.t.</ref> <span class="anchor" id="23">23</span> '''wa nifakao Keriso, awö wa no ya'ia zi föföna ba wemaoso zi mate andrö, sangombakha dania haga ba mbanua da'e, ba ba niha baero.'''<ref>Luk 24:26 b.t.; 2:32; KorI 15:4,20; Faigi 13:47</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba me imanö wamu'a ba hulunia, ba imane Feso, ebua linia: Owöhö'ö Faulo! ifowöhö ndra'ugö sura, soya sibai andrö.
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba imane Faulo: Tenga sowöhö ndra'o, ya'ugö, Feso si sökhi! si ndruhu niŵa'ögu, soroi ba dödö. <span class="anchor" id="26">26</span> I'ila sa da'ö razo, ba zi lö aiŵödo muhede; tebai manö faduhu dödögu, so ba da'ö zi lö irongo mege; tenga sa ba zi tobini telau da'ö no.<ref>Yoh 18:20</ref> <span class="anchor" id="27">27</span> Hadia, ya'ugö razo, Agerifa, faduhu dödöu ba niŵa'ö zama'ele'ö andrö? <span class="anchor" id="28">28</span> u'ila, faduhu.
Ba imane Agerifa khö Waulo: Lö aröu tö, ba tobali niha Keriso ndra'o, öbe'e.
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba imane Faulo: Mangandrö ndra'o khö Lowalangi ena'ö; he aröu, ba he lö aröu, ba ena'ö tenga ha ya'ugö, ena'ö dozi samondrongo khögu ma'ökhö andre tobali si mane ya'odo andre, baero rate andre.<ref>Faigi 28:29</ref>
== Niŵa'ö Agerifa ==
II. <span class="anchor" id="30">30</span> Ba maoso razo, awö gumandru, awö Mberenike andrö, awö zidadao ba da'ö ba ngaira.<ref>Faigi 25:23</ref> <span class="anchor" id="31">31</span> Laheta ira, fahuhuo, ba lamane: Lö nifazökhi niha andrö börö wamunu, ba he börö worate ya'ia.<ref>Faigi 25:11</ref>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba imane Agerifa khö Weso: Tola ni'efa'ö niha andrö, na lö nifulinia khö [[Kaizaro|kaizaro]] mena'ö.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavHalZin}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
62zv0o60brlujyx2ous26jarxet8u62
Wikipedia:SN/Halöŵö Zinenge/28
4
5220
29838
28637
2026-10-07T07:50:29Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29838
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Nilau Waulo ba Melite ==
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Ba me no aefaga ba wamakiko andrö, ba marongo, Melite döi hulo andrö.<ref>Faigi 27:26,39</ref> <span class="anchor" id="2">2</span> Ba ebua sibai dödö niha bö'ö andrö khöma, la'ebua'ö galitö, ba lafonaha ndra'aga fefu, me no ilabu teu ba me o'afuga.<ref>KorII 11:27</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba me ira'ui zandra'u nono geu Faulo, ba wame'e ba galitö, ba hiza gulö, soloi ba wa'aukhu galitö, ira'u danga Waulo.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba me la'ila niha andrö gulö andrö, sanaŵa-naŵa ba dangania, ba faoma lamane khö nawöra: Oroma, wa sange'e niha andrö, ibunu ia "solau balö", he ŵa'ae no aefa ia ba nasi.<ref>Luk 13:2; MozV 32:24; Amos 9:3</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba ifazaumba ba galitö gulö andrö, ba lö göna ia hadia ia, safökhö.<ref>Mar 16:18</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba labalo-baloi, ma abao, ba ma i'ozumagö manö alau tou ia ba mate. Ba ara labalo-baloi, ba la'ila, lö hadia zafökhö, si göna ia, ba tobali, Lowalangi ia laŵa'ö.<ref>Faigi 14:11</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba ba zahatö ba mbanua andrö motanö gumandru hulo andrö, Fubelio döinia. Ba ifa'amöiga khönia, tölu bongi wa'ara ibe'e-be'e göma, wa'oböwö.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba mofökhö nama Wubelio andrö, akhömö ba mendro dalu.
Ba möi khönia si bakha Waulo, mangandrö, itufa tanga zofökhö, ifadöhö wökhö.<ref>Mat 8:14; Yak 5:14 b.t.</ref> <span class="anchor" id="9">9</span> Ba me aefa da'ö, ba mangondra göi zofökhö bö'ö ba hulo andrö, ba tefadöhö wökhöra.<ref>Mat 4:24</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba lafosumange sibai ndra'aga, ba me mofanöga, ba labe'e zoguna khöma.
== Irugi Roma ==
II. <span class="anchor" id="11">11</span> Ba tölu waŵa, ba moloyoga, ba nowo si no mombaloi fa'aefa mbaŵa deu ba hulo andrö, moroi ba Alesandria, sotandra sifaero andrö. <span class="anchor" id="12">12</span> Ba manaoga ba Zirakuso, tölu bongima ba da'ö. <span class="anchor" id="13">13</span> Ba me no mafasui, ba marugi Regio. Ba sara wongi aefa da'ö, ba ilau angi moroi raya, ba mahemolu ö, ba marugi Wuteoli. <span class="anchor" id="14">14</span> Falukhaga dalifusö ba da'ö, ba la'andrö khöma, ma'iagö khöra, fitu bongi; ba marugi sa'ae Roma.<ref>Faigi 21:4</ref>
[[Berkas:Paul reaches Rome in chains.jpg|jmpl|375px|Irugi Roma Faulo, nirate dangania]]
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba so moroi ba da'ö dalifusö, me no larongo ndra'aga, lafaondragö ndra'aga ba Gafiforo ba ba Daretabene. Ba me i'ila da'ö Faulo, ba isuno Lowalangi ba terara dödönia.<ref>Rom 1:10 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba me no marugi Roma, ba latehe khö Waulo, sambua nahania, awönia zaradadu samösa, sanaro ya'ia.<ref>Faigi 23:11; 27:3</ref>
== Mangombakha ia ba da'ö ==
III. <span class="anchor" id="17">17</span> Ba tölu bongi, ba ifalukha'ö Faulo zatua niha Yehuda, si so ba da'ö.
Ba me so ira, ba imane khöra: He ya'ami, ira talifusö, he ŵa'ae lö horögu ba khöda, ba he ŵa'ae lö si sala ndra'o ba huku ndra tua, ba no laböbö ndra'o ba Yeruzalema, ba no labe'e ba danga Ndrawa Roma ndra'odo.<ref>Faigi 25:8</ref> <span class="anchor" id="18">18</span> Ba la'efa'ö ndra'o mena'ö da'ö, me no lasekhegö, me lö hadia ia mbörö wamunu ya'o khögu.<ref>Faigi 26:32</ref> <span class="anchor" id="19">19</span> Ba me mamadaö niha Yehuda, ba lö lala bö'ö khögu, baero wamuli khö [[Kaizaro|kaizaro]], tenga sa taŵa'ö so ni'adugögu talifusögu.<ref>Faigi 25:11,12</ref> <span class="anchor" id="20">20</span> Da'ö sa mbörö, wa ufakaoni'ö ami, ena'ö u'ila ami, ba fahuhuodo khömi: fanötöna Ndraono Gizeraeli andrö sa mbörö, wa terate ndra'o rate andre.<ref>Faigi 26:6 b.t.; TimII 1:16</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba lamane khönia: Lö'ö sa nitemama sura, ba khömö, moroi ba Yudaia, ba lö'ö göi si möi dalifusö, sangombakha hadia ia zi lö sökhi ba khöu. <span class="anchor" id="22">22</span> Ba niŵa'öma, sökhi marongo khöu, he wisa gera-erau; ba zi faehu huku andrö sa, ba no marongo, tefadaö manö niŵa'öra, fefu gofu heza so ira.<ref>Faigi 24:5,14; Luk 2:34</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba la'ötö khönia mbongi, ba ato zi möi khönia ba zi mörö ia.
Ba ibotokhi khöra mbanua Lowalangi andrö ba ifaduhu'ö dödöra khö Yesu, moroi ba goroisa Moze ba moroi ba zura zama'ele'ö, i'otarai si hulö wongi, irugi tanö owi.<ref>Faigi 18:5 b.t.; 19:8; Luk 24:27</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba so ösa zi faduhu tödö ba niŵa'önia, ba so göi zi lö mamati.<ref>Faigi 17:4; 14:4</ref> <span class="anchor" id="25">25</span> Ba me lö ha sara dödö, ba mofanö ira, me iŵa'ö zambua li Faulo, me imane: Duhu niŵa'ö Geheha ni'amoni'ö, ni'ombakha'ö Yesaya, sama'ele'ö andrö, khö ndra tuami,<ref>FetII 1:21</ref> <span class="anchor" id="26">26</span> me imane: "Ae ba niha andrö, ba ömane: Mirongo tögi dalingami, ba lö'ö manö aboto ba dödömi, ba anehe hörömi, ba lö'ö manö mi'ila geluaha.<ref>Yes 6:9 b.t.; Mat 13:14 b.t.</ref> <span class="anchor" id="27">27</span> Noa sa abe'e dödö niha andrö ba no afiso-fiso dögi dalingara, ba höröra, ba no lafakifu, fa lö la'ila höröra, fa lö larongo tögi dalingara, fa lö aboto ba dödöra, fa lö lafuli ira, fa lö u'orifi ira." <span class="anchor" id="28">28</span> '''Ba ya'aboto ba dödömi, no tefa'ohe'ö ba niha baero wangorifi andrö, khö Lowalangi, ba mamondrongo göi da'ö.'''<ref>Faigi 13:46 b.t.</ref>
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba me aefa iŵa'ö, ba mofanö niha Yehuda, wa'abölö wasosotara khö nawöra.
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba alo'o mendrua fakhe Waulo ba nomo andrö niwawalönia, ba ifa'amöi fefu zi möi yomo khönia. <span class="anchor" id="31">31</span> Ituriagö mbanua Lowalangi ba ifahaö niha ba duria Zo'aya, Yesu, ma'ifu lö aiŵö ia ba lö mutenaŵa.<ref>Efes 6:18—20</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavHalZin}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
go15inwj4zh0m6xe3ae9f53vyqamglc
Wikipedia:SN/Luka/1
4
5329
29840
28746
2026-10-07T07:50:59Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29840
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Famobörö ==
[[Berkas:Grandes Heures Anne de Bretagne Saint Luc.jpg|jmpl|Gambara Luka faoma öröbao ba zingania. Bakha ba nifotöi ''seni Kristen'' öröbao no tobali sambua ''simbol'' Luka (tehalö moroi ba Hez 4:1-11 faoma Fam 4:6-8).]]
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Me no ato zanandraigö manura nidunö-dunö andrö, si no itörö ba khöda, <span class="anchor" id="2">2</span> nifa'ema zi so ba mbörö andrö, sangombakha taroma li andrö, khöda,<ref>Yoh 15:27; YohI 1:1</ref> <span class="anchor" id="3">3</span> ba no uŵa'ö göi tödögu, usura göi khöu, ya'ugö Teofilo si sökhi, uhaogö wamöfö'ö, me no uzofu-zofu sibai fefu, i'otarai mböröta<ref>HalZin 1:1</ref> <span class="anchor" id="4">4</span> ena'ö faduhu dödöu, duhu nirongou andrö, ni'ombakha'ö khöu, wamahaö ya'ugö.
== Fangombakha Wa'atumbu Yohane ==
[[Berkas:Es ist ein Ros entsprungen - Zacharias im Tempel - Zachariah in the temple.png|jmpl|Falukha Zakharia khö mala'ika ba ginötö mo'ere ia ba nahia ni'amoni'ö. Ba dangania so gumöyö nitunu.]]
II. <span class="anchor" id="5">5</span> Me luo Herode andrö, razo Yudaia, ba so gere, Sakharia döinia, ma'uwu Gabia, ba fo'omonia, ba ma'uwu Ga'aroni, Elizabe döi.<ref>Mat 2:1; Nga'ötI 24:10; Luk 22:52; Neh 12:14,17</ref> <span class="anchor" id="6">6</span> Ba no faoma satulö tödö ira, föna Lowalangi, la'o'ö goroisa Zo'aya fefu, awö gamakhoita, lö sinegu.<ref>MozV 10:12; Yob 1:1,8</ref> <span class="anchor" id="7">7</span> Ba lö ono khöra, me si lö mo'ono Gelizabe, ba faoma no numalö ndröfira.
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba tobali me mo'ere ia föna Lowalangi, me inötö khöra ma'uwu Gabia, ba göna ia fanunu kumöyö,<ref>SalII 11:9</ref><ref>''Fanunu kumöyö'': nifalua samösa ere bakha ba nomo Lowalangi. Hua gumöyö andrö amuhua na no mutunu ba oya zimbonia si möi miyaŵa (faigi foto Zakharia ba nga'örö andre solohe nahia gumöyö). He ba gotalua niha Yahudi, niha Keriso ba he göi ba agama tanöbö'ö no te'oguna'ö wanunu gumöyö andre tobali tandra wamasao fangandrö ba famosumange niha samati khö Lowalangi. Asese ta'ila wanunu kumöyö da'a irugi ma'ökhö bakha ba Gereja Katolik ba ginötö gowasa sebua simane Natal, Paskah ma zui owasa Gereja bö'ö segebua.</ref> <span class="anchor" id="9">9</span> (fadahö-dahösa huku ba gere, wangohonogöi da'ö) ba möi ia ba gosali Zo'aya.<ref>MozII 30:7</ref> <span class="anchor" id="10">10</span> Ba niha sato fefu, ba mangandrö baero, barö wanunu kumöyö andrö.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba i'ila mala'ika Zo'aya, ba gambölö naha wanunu kumöyö. <span class="anchor" id="12">12</span> Ba tokea Zakharia me i'ila da'ö, ihawui ia fa'ata'u.
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba imane khönia mala'ika andrö: Böi ata'ufi, Sakharia, me no tefondrondrongo wangandröu, ba mo'ono khöu dania wo'omou, Elizabe, ono matua, ba öbe'e töinia Yohane.<ref>Hal.Zin 13:31</ref> <span class="anchor" id="14">14</span> Ba omuso dödöu ba owua-wua dödöu, ba ato zomuso tödö, ba wa'atumbunia. <span class="anchor" id="15">15</span> Me ebua dania ia, föna Zo'aya; agu ba sofi, ba lö ibadu, ba no fahöna dania khönia Geheha ni'amoni'ö, moroi ba dalu ninania,<ref>Mat 11:9,11; MozIV 6:3</ref> <span class="anchor" id="16">16</span> ba ato dania ibe'e lafuli ira, Iraono Gizeraeli, khö Lowalangira, So'aya. <span class="anchor" id="17">17</span> Ba sowaö-waö fönania ia, so khönia Geheha Geliya ba fa'abölönia, ba wamuli tödö ndra ama ba ndraono, ba ba wamuli si lö molo'ö ba wa'atua-tua zatulö, ba wanga'asogö banua nihaogö, khö Zo'aya.<ref>Sin 8:2; Mat 11:14; 17:11,12; Mal 3:1,4,5,6</ref>
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba imane Sakharia khö mala'ika andrö: Heza oroma khögu da'ö? Noa sa atua ndra'odo, ba fo'omogu andrö, ba no numalö ndröfi.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba itema linia mala'ika andrö, imane khönia: Gaberi'eli ndra'odo, si so föna Lowalangi, ba no tefatenge ndra'o, ba wehede khöu ba ba wanuriagö khöu turia somuso dödö andrö.<ref>Dan 8:16; 9:21</ref> <span class="anchor" id="20">20</span> Ba hiza, si lö hede ndra'ugö dania, tebai muhede'ö, irugi luo itörö da'ö, börö wa lö si faduhu dödöu ba ligu andrö; itörö dania, na baŵania.
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba labaze-baze'ö Zakharia niha sato, ba ahöli-höli dödöra wa'arania ba gosali.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba me möi ia baero, ba tebai humede ia khöra ba aboto ba dödöra, no i'ila gangilata ba gosali, ba ifazaŵa dangania, tandra; ba si manö-manö ia dania, si lö hede. <span class="anchor" id="23">23</span> Ba me no aefa mbaŵa halöŵönia, ba mofanö ia ba khöra.
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba me aefa luo da'ö, ba manabina Gelizabe, fo'omonia, ba ibini'ö ia lima waŵa wa'ara, imane: 25 Si manö wolau Zo'aya khögu, me baŵa wamaiginia ya'o, ba wameta fa'ailagu andrö ba niha.<ref>MozI 30:23</ref>
== Fangombakha Wa'atumbu Yesu ==
[[Berkas:Archangel Gabriel; The Virgin Annunciate MET DT3083.jpg|jmpl|Fanuriaigö wa'atumbu Yesu khö Maria nifazökhi Gerard David (1450-1523), samösa niha Belanda]]
III. <span class="anchor" id="26">26</span> Ba arakha önö waŵa, ba ifatenge mala'ika Gaberi'eli andrö Lowalangi ba mbanua Galilaia, sotöi Nazareta, <span class="anchor" id="27">27</span> khö nono alawe, sinandra ndra matua, sotöi Yosefo, ma'uwu Dawido; ba töi nono alawe andrö, ba Maria.<ref>Faigi 2:4; Mat 1:18</ref>
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba möi si bakha khönia mala'ika andrö, imane: Ya'ugö, si no falukha fa'ebua dödö! Yamutolo'ö So'aya!
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba tobali dödönia, ba niŵa'önia andrö, imane dödönia: Hadia wangowai da'ö?
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba imane mala'ika andrö khönia: Böi ata'ufi Maria; noa sa falukha'ö wa'ebua dödö khö Lowalangi; <span class="anchor" id="31">31</span> ba hiza, manabina dania ndra'ugö, ba mo'ono'ö ono matua, ba öbe'e töinia Yesu.<ref>Yes 7:14; Mat 1:21</ref> <span class="anchor" id="32">32</span> Salaŵa dania da'ö, ba labe'e töinia Nono Wondrege Zalaŵa, ba ibe'e khönia Lowalangi So'aya dadaoma duania Dawido.<ref>Yes 9:6; SamII 7:16</ref> <span class="anchor" id="33">33</span> Ba samatörö ma'uwu Yakobo ia, götö-götö wa'ara, ba si lö aetu wa'asalaŵania andrö.<ref>Yer 33:14; Dan 7:14</ref>
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba imane Maria khö mala'ika andrö: He wisa lala da'ö, me lö u'ila ndra matua?
<span class="anchor" id="35">35</span> Ba itema linia mala'ika, imane khönia: So dania Geheha ni'amoni'ö, ba ilumö'ö ndra'ugö fa'abölö Wondrege Zalaŵa; andrö göi labe'e töi ni'amoni'ö andrö, si tumbu dania, Nono Lowalangi.<ref>Mat 1:20; Yoh 1:34</ref> <span class="anchor" id="36">36</span> Ba hiza Gelizabe andrö, sitengabö'ömi, no manabina göi, ono matua, ba wa'atuania, no arakha önö waŵania iya'e, niŵa'ö föna, si lö ono. <span class="anchor" id="37">37</span> Lö'ö sa hadia ia zi tebai ba Lowalangi.<ref>Faigi 18:27; MozI 18:14</ref>
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba imane Maria: Hiza, enoni Zo'aya ndra'o, ya'itörö khögu niŵa'öu. Ba iröi ia mala'ika no mege.<ref>Rom 4:21</ref>
== Möi tome Gelizabe Maria ==
[[Berkas:Madonna of the Magnificat.png|jmpl|Sinunö fanuno Maria (Mareko 1:46-55) nigambaraini [[Sandro Botticelli]] (1445-1510), samösa seniman Italia si tehöngö ba zi sagörö ulidanö. Gambara andre no tobali sambua ba gotalua oi gambara segebua böli ba gulidanö.]]
IV. <span class="anchor" id="39">39</span> Ba maoso Maria, me luo da'ö, i'alio'ö we'amöi ba hili, isaŵa mbanua Yuda; <span class="anchor" id="40">40</span> möi ia yomo ba nomo Zakharia, ba i'owai Gelizabe andrö.
<span class="anchor" id="41">41</span> Ba tobali, me irongo Elizabe wangowai Maria andrö, ba manara dabinania ba dalunia. Ba fahöna khö Gelizabe Geheha ni'amoni'ö, <span class="anchor" id="42">42</span> ba humede ia, ebua linia, imane: Nifahowu'ö ndra'ugö, moroi ba ndra alawe bö'ö, ba nifahowu'ö dabinamö andrö! <span class="anchor" id="43">43</span> Ba he moroi khögu da'ö, wa möi khögu nina Zo'aya ya'o? <span class="anchor" id="44">44</span> Hiza sa, me irongo tögi dalingagu wangowaimö andrö, ba manara dabina ba dalugu, ba wa'owua-wua dödö. <span class="anchor" id="45">45</span> Ba ya'ahowu zi no faduhu tödö, me itörö dania nifa'ombakha'ögö Zo'aya khönia.<ref>Yoh 20:29</ref>
<span class="anchor" id="46">46</span> Ba imane Maria: "Isuno Zo'aya tödögu,<ref>SamI 2:1</ref> <span class="anchor" id="47">47</span> ba no owua-wua dödögu, börö Lowalangi, sangorifi ya'o,<ref>Yes 61:10</ref> <span class="anchor" id="48">48</span> me no inehegö wa'anumana genoninia andre. Hiza sa, i'otarai da'e, ba lafahowu-howu'ö ndra'o dozi ma'uwu,<ref>Sin 113:6</ref> <span class="anchor" id="49">49</span> me no ebua itolodo sabölö andrö ba ni'amoni'ö döinia.<ref>Sin 126:3; 111:9</ref> <span class="anchor" id="50">50</span> Ba fa'ahakhö dödönia andrö, ba götö-götö wa'ara, khöra sangata'ufi ya'ia.<ref>MozII 20:6; Sin 103:13, 17</ref> <span class="anchor" id="51">51</span> No i'oroma'ö wa'abe'e dangania. No ifazaewe zi fayaŵa ba gera-era dödöra,<ref>Yes 51:9; FetI 5:5</ref> <span class="anchor" id="52">52</span> No itimba zalaŵa ba dadaomara, ba no ibali'ö salaŵa zide-ide.<ref>SamI 2:3; Yob 5:11; Mat 23:12</ref> <span class="anchor" id="53">53</span> Solofo, ba no i'abusoi'ö si sökhi, ba so'ana'a, ba no ifofanö lö öra<ref>Sin 107:9</ref> <span class="anchor" id="54">54</span> No itolo genoninia Izeraeli, ena'ö itörö tödönia wa'ahakhö dödö andrö,<ref>Yes 41:8; Yer 31:3,20</ref> <span class="anchor" id="55">55</span> si mane niŵa'önia khö ndra tuada khö Gaberahamo ba ba ma'uwunia, si lö aetu".<ref>MozI 17:7,19; 22:16</ref>
<span class="anchor" id="56">56</span> Ba mato tölu waŵa wa'ara Maria khönia, awena ifuli ia khöra.
== Fa'atumbu Yohane ==
[[Berkas:Jacopo Tintoretto - The Birth of John the Baptist.jpg|jmpl|Fa'atumbu Yohane nigambaraini Jacopo Tintoretto (1519-1594), seniman Italia sauri ba Venice]]
V. <span class="anchor" id="57">57</span> Ba irugi baŵa Gelizabe, baŵa wo'ono khönia, ba madono ia, ono matua. <span class="anchor" id="58">58</span> Ba larongo banuara ba talifusöra, wa no abölö wa'ahakhö dödö Zo'aya khönia, ba omuso dödöra göi, awönia.
<span class="anchor" id="59">59</span> Ba me no aefa zi fitu bongi, ba möi ira mamoto ono andrö, ba labe'e töinia döi namania, Sakharia andrö.<ref>MozI 17:12; 21:3,4</ref>
<span class="anchor" id="60">60</span> Ba humede ninania, imane: Böi! Yohane labe'e töinia.
<span class="anchor" id="61">61</span> Ba lamane khönia: Samösa lö'ö, motöi ya'ami, sotöi da'ö. <span class="anchor" id="62">62</span> Ba lakhawi tangara namania, wanofu, hadia zomasi ia, töi nono.
<span class="anchor" id="63">63</span> Ba i'andrö wanura, isura, imane: Yohane döinia. Ba oi ahöli-höli dödöra.
<span class="anchor" id="64">64</span> Ba i'anema'ö tebokai mbawania, ba aefa lelania, ba humede ia, isuno Lowalangi.
<span class="anchor" id="65">65</span> Ba tobali ihawui fa'ata'u fefu mbanuara, ba tedunö-dunö da'ö fefu ba hili Yudaia andrö ma'asambua. <span class="anchor" id="66">66</span> Ba latanö ba dödöra dozi samondrongo, lamane: Ta'ila he wisa dania nono da'ö? noa sa göi itolo ia tanga Zo'aya.
== Fanunö Zakharia ==
VI. <span class="anchor" id="67">67</span> Ba fahöna Geheha ni'amoni'ö khö namania Sakharia, mama'ele'ö ia, imane:
<span class="anchor" id="68">68</span> "Nisuno Zo'aya, Lowalangi Ndraono Gizeraeli andrö, me no möi ia mufaigi mbanuaNia, ba me no i'asogö khöra wangöhöli,<ref>Faigi 7:16; Sin 111:9</ref> <span class="anchor" id="69">69</span> ba no ifasindro khöda dandru fangorifi, ba nomo genoninia Dawido andrö,<ref>Sin 132:17</ref> <span class="anchor" id="70">70</span> itörö nifaŵa'ögönia, ni'ombakha'ö zama'ele'ö ni'amoni'ö andrö khönia, sagötö tanö sa'ae:<ref>Yes 35:4; Yer 23:6; HalZin 3:21,24</ref> <span class="anchor" id="71">71</span> fangefa ba nemalida, ba ba danga zi fatiu tödö khöda fefu.<ref>Sin 106:10</ref> <span class="anchor" id="72">72</span> Ena'ö ihakhösi tödö ndra tuada ba ena'ö itörö tödönia gamabu'ula li, ni'amoni'ö andrö khönia,<ref>Yer 31:33</ref> <span class="anchor" id="73">73</span> fahölusa andrö, me fahölu ia khö duada Aberahamo; <span class="anchor" id="74">74</span> ba wanolo ya'ita, fa döhö wa'ata'u, aefa ita ba danga nemalida, enoninia ita,<ref>Gal 1:4; Heb 2:15; 9:14</ref> <span class="anchor" id="75">75</span> sohau-hau ita ba satulö tödö, fönania, sagötö ya'ita.<ref>Efes 4:24; Tit 2:11—14</ref> <span class="anchor" id="76">76</span> '''Ba ya'ugö, ono, ba sama'ele'ö khö Wondrege Zalaŵa andrö labe'e töimö, me sowaö-waö ndra'ugö föna Zo'aya, ba wangehao lalania,'''<ref>Faigi 1:17; Mat 3:3</ref> <span class="anchor" id="77">77</span> ba wamotokhi ba dödö mbanuaNia wangorifi andrö, ba wangefa horöra andrö;<ref>Faigi 3:3; Yes 31:34</ref> <span class="anchor" id="78">78</span> börö wa'ahakhö dödö Lowalangi andrö, si ndruhu-ndruhu; ba da'ö moroi, wa no möi mufaigi ita zi tumbu moroi si yaŵa andrö,<ref>Mal 4:2; Yes 60:1,2</ref> <span class="anchor" id="79">79</span> ba wangoroma'ö ya'ia khöra, si dadao ba zogömi-gömi ba ba lumö wa'amate, ba ifasao ita ba lala saekhu ba wa'ohahau dödö."<ref>Yes 9:2; 49:6; Mat 4:16</ref>
<span class="anchor" id="80">80</span> Ba manöi nono, ba tobali sabölö eheha, ba ba danö si mate so ia, irugi luo wama'ele'ö ya'ia ba Ndraono Gizeraeli.<ref>Faigi 2:40; Mat 3:1</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavLuka}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
195ep247h9wvv8ehuwwbcwst8s1unec
Wikipedia:SN/Luka/2
4
5330
29841
28747
2026-10-07T07:51:09Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29841
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Fa'atumbu Yesu ==
[[Berkas:Stettfeld Krippe -20200112-RM-155644.jpg|jmpl|''Tradisi'' wamazökhi kandra mbiri-biri nahia wa'atumbu Yesu ba ginötö wangowasaini Natal. Bakha ba ''seni'' simane andre te'oroma'ö wa'ebua dödö Zo'aya me itehe tobali lumana ia ena'ö te'orifi niha.]]
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Ba me luo da'ö, ba ibe'e goroisa kaizaro Auguso, latanö ba zura fefu döi niha ba danö. <span class="anchor" id="2">2</span> Fananö töi andrö, ba si föföna, me luo kumandru ba Ziria Girenio andrö. <span class="anchor" id="3">3</span> Ba möi niha fefu, ba wamatanö'ö töira ba zura, isaŵa mbanua zatua khöra zamösana.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba möi göi misi yaŵa Yosefo andrö, moroi ba Galilaia, moroi ba mbanua Nazareta; isaŵa Yudaia, mbanua Dawido andrö, sotöi Betilekhema, me ma'uwu Dawido ia,<ref>Faigi 1:26,27; SamI 17:12; Mikha 5:2; Yoh 7:41</ref> <span class="anchor" id="5">5</span> ba wamatanö'ö ba zura töira, awö Maria, fo'omonia, si no manabina.<ref>Faigi 1:31 btn; Mat 1:18 btn</ref>
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba tobali, me so ira ba da'ö, ba irugi baŵania wo'ono, ba madono ia, <span class="anchor" id="7">7</span> ononia si a'a, ono matua, ilölö ba ifagaya ba luha, me lö nahara ba nomo ba zi mörö zikoli.<ref>Mat 1:25</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba so gubalo ba danöra andrö, si mörö ba danö, manaro biri-birira, ba zi bongi. <span class="anchor" id="9">9</span> Ba i'ondrasi ira mala'ika Zo'aya, ba ifasui ira haga Zo'aya, ba oi so wa'ata'ura.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba imane khöra mala'ika andrö: '''Böi mi'ata'ufi. Hiza sa, uturiagö khömi wa'omuso dödö, sabölö-bölö, si rugi niha fefu dania.'''<ref>Yes 9:2,3,6; 49:6</ref> <span class="anchor" id="11">11</span> '''Me no tumbu khömi zangorifi andrö, bongi andre, Keriso, So'aya, ba mbanua Dawido.''' <span class="anchor" id="12">12</span> Ba da'ö dandra khömi; ba luha yaŵa dania mi'ila nono, no mulölö.
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba i'anema'ö so mala'ika zorugo sato, awö mala'ika no mege, lasuno Lowalangi, lamane: <span class="anchor" id="14">14</span> '''Lakhömi khö Lowalangi si yaŵa, ba fa'atulö ba guli danö, ba niha ni'omasi'ö andrö.'''<ref>Rom 5:1; Efes 2:14,17</ref>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba me no mofanö mala'ika andrö, ba zorugo, me no laröi ira, ba faoma lamane kubalo andrö khö nawöra: Talabu ba Mbetilekhema ba tafaigi da'ö, nifa'ombakha'ögö Zo'aya khöda. <span class="anchor" id="16">16</span> Ba la'alio'ö we'amöi, ba falukha ira ndra Maria, Yosefo, awö nono no mege, nifagaya ba luha.<ref>Mat 2:11</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba me no la'ila, ba la'ombakha'ö daroma li andrö, niŵa'ö khöra, ba nono andrö. <span class="anchor" id="18">18</span> Ba dozi samondrongo, ba ahöli-höli dödö, ba ni'ombakha'ö gubalo andrö khöra.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba lö olifu Maria fefu niŵa'ö andrö, ifatou-tou tödönia.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba lafuli ira kubalo andrö, lafosumange Lowalangi, lasuno ia, ba nirongora ba ba ni'ila höröra, balazi niŵa'ö khöra.
== Famoto Yesu ==
[[Berkas:Bellini Presentation of Jesus in the Temple.jpg|jmpl|Fangaruwusi Yesu ba gosali ndra niha Yahudi]]
II. <span class="anchor" id="21">21</span> Ba me no irugi fitu bongi, ba wamoto ya'ia, ba labe'e töinia Yesu, nitötöi mala'ika no, me lö'ö na tabina ia.<ref>Faigi 1:31</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Ba me no aefa mbongi wangehao khö Maria, niŵa'ö ba goroisa Moze andrö, ba la'ohe ba Yeruzalema nono, ba wangaruwusi ya'ia khö Zo'aya.<ref>MozIII 12:2 btn</ref> <ref>''Mangaruwusi'' eluahania molohe nono sawuyu sawena tumbu föna zatua ma föna Lowalangi ba wangandrö howu-howu. Tehalö moroi ba wehede ''foruwu'' eluahania adu zatua.</ref> <span class="anchor" id="23">23</span> La'o'ö zi so ba zura goroisa Zo'aya, imane: Fefu nono matua, na si a'a nono khö ninania, ba ni'amoni'ö khö Zo'aya<ref>MozII 13:2,12-15</ref> <span class="anchor" id="24">24</span> ba wame'e sumange, si mane niŵa'ö ba goroisa Zo'aya, dombua wune, ba ma dombua nono marafadi.<ref>MozIII 12:6-8</ref>
== Fangaruwusi ba gosali ==
III. <span class="anchor" id="25">25</span> Ba hiza, so niha ba Yeruzalema Simeoni döinia, ba satulö tödö niha da'ö, sangata'ufi Lowalangi, no ibalo-baloi wondrara dödö Ndraono Gizeraeli andrö, ba so Geheha ni'amoni'ö ba dödönia. <span class="anchor" id="26">26</span> Ba no ibokai khönia Eheha Ni'amoni'ö andrö, lö tola i'ila wa'amate, na lö ni'ilania ua Keriso Zo'aya andrö.
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba möi ia ba gosali, nifarou Geheha; ba me la'ohe bakha nonora Yesu ira inania, ba wanörö khönia nifakhoi ba goroisa, <span class="anchor" id="28">28</span> ba ihahae göi, isuno Lowalangi, imane:
<span class="anchor" id="29">29</span> '''Awena ohahau dödö genoniu, na ö'efa'ö ia, So'aya, itörö niŵa'öu,'''<ref>MozI. 46:30</ref> <span class="anchor" id="30">30</span> '''me no i'ila hörögu wangorifi andrö khöu,'''<ref>Faigi 3:6; MozI 49:10, 18</ref> <span class="anchor" id="31">31</span> si no ö'asogö tanö föna niha fefu, gofu ha soi ira,<ref>Sin 98:2,3; Yes 52:10</ref> <span class="anchor" id="32">32</span> haga ni'oroma'ö ba niha baero, ba lakhömi mbanuau Iraono Gizeraeli.<ref>Yes 42:6</ref>
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba ahöli-höli dödö ndra amania inania ba niŵa'ö andrö ba khönia.
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba ifahowu'ö ira Simeoni ba imane khö ninania Maria: Hiza, tebe'e dania, ato zalau ba ato zi maoso ba da'e, ba Ndraono Gizeraeli, ba tebe'e tandra ia, nifadaö,<ref>Yes 8:14 b.t., 28:16; Rom 9:33; KorI 1:23 b.t.</ref> <span class="anchor" id="35">35</span> ba tödöu andrö, ba itörö föda dania, ena'ö ato zi teboka era-era dödö.
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba so zama'ele'ö ira alawe, Ana döinia, ono Wanueli, mado Gaseri, no arara ba guli danö, no lahalö ia föna, me ono alawe ia na, ba ha mewitu fakhe, <span class="anchor" id="37">37</span> ba lakha mbanua ia, no ŵalu ngafulu a öfa fakhe wa'atua. Lö iröi-röi gosali, ifosumange Lowalangi famoni ba fangandrö-ngandrö, bongi ma'ökhö.<ref>TimI 5:5</ref>
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba ba da'ö sibai i'ondrasi ira, isuno Lowalangi ba itörö linia khöra fefu sombalo-mbaloi fangöhöli andrö ba Yeruzalema.<ref>Faigi 23:51</ref>
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba me no ahori latörö fefu hadia ia, wolo'ö oroisa Zo'aya andrö, ba lafuli ira ba Galilaia ba mbanuara Nazareta.<ref>Mat 2:19-23</ref> <span class="anchor" id="40">40</span> Ba manöi nono, ba abölö, fahöna khönia wa'atua-tua, ba no falukha ia wa'ebua dödö Lowalangi.<ref>Faigi 1:80</ref>
== Musöndra Yesu ba gosali ==
IV. <span class="anchor" id="41">41</span> Ba ero röfi möi misi yaŵa ba Yeruzalema ndra inania, na owasa fasa.<ref>MozII 23:15; MozV 16:1 b.t.</ref> <span class="anchor" id="42">42</span> Ba me no mewelendrua fakhe ia, ba möi ira misi yaŵa göi, la'o'ö huku ba gowasa.
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba me no irugi bongi andrö, me lafuli ira, ba toröi ba Yeruzalema nono, Yesu; ba lö la'ila ira inania. <span class="anchor" id="44">44</span> Lawai so ia ba nawöra fao, ba möi ira, ma'ökhö fofanö, wangalui ya'ia, ba dalifusöra ba ba zi no fa'ila li khöra.
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba me lö lasöndra ia, ba lafuli ira ba Yeruzalema, wangalui ya'ia. <span class="anchor" id="46">46</span> Ba tölu bongi, ba lasöndra ia ba gosali, no dumadao ia ba hunö zamahaö, wamondrondrongo khöra, awö wanofu-nofu khöra.
<span class="anchor" id="47">47</span> Ba dozi samondrondrongo khönia, ba ahöli-höli dödö, ba wa'atua-tuania ba ba wanemania li.<ref>Yoh 7:15</ref>
<span class="anchor" id="48">48</span> Ba tobali dödöra, me la'ila ia, ba imane khönia inania: He onogu! Hana wa ömanö khöma? Faigi, no abu dödöma amau, wangalui ya'ugö.
<span class="anchor" id="49">49</span> Ba imane khöra: Hadia wa mi'alui ndra'o? Hadia, lö mi'ila, wa lö tola lö sodo ba nahia Namagu!<ref>Yoh 4:34</ref>
<span class="anchor" id="50">50</span> Ba lö aboto ba dödöra daroma li andrö, niŵa'önia khöra.
<span class="anchor" id="51">51</span> Ba fao ia khöra, we'amöi misi tou, ba larugi Nazareta, ba i'o'ö lira.
Ba itanö ba dödönia da'ö fefu inania.
<span class="anchor" id="52">52</span> Ba tedou khö Yesu wa'atua-tua ba fa'ebua ba fa'ebua dödö Lowalangi, awö wa'ebua dödö niha.<ref>SamI 2:26</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavLuka}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
qhi0r8r7h2srrklsmq655jed9l47p1b
Wikipedia:SN/Mareko/1
4
5357
29842
28775
2026-10-07T07:51:20Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29842
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Halöŵö ba fangombakha Yohane ==
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Böröta duria somuso dödö andrö, khö [[Yesu]] Keriso.
<span class="anchor" id="2">2</span> Si mane si so ba zura zama'ele'ö andrö,<ref>Ayati 2–8: faigi Mat 3:1–12; Luk 3:1–9, 15–18; Yoh 1:19–28</ref> "Hiza, ufatenge zinengegu, sowaö-waö fönau, sangehao lalamö".<ref>Mal 3:1</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> "Li zi'ao ba [[Tanö si mate|danö si mate]]: Mihaogö lala Zo'aya, mifadaya lalania!"<ref>Yes 40:3</ref>
[[Berkas:Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg|jmpl|Yohane nigambaraini Titian (1490–1576), samösa seniman Italia moroi ba Venice]]
<span class="anchor" id="4">4</span> So Yohane andrö, samayagö idanö ba [[Tanö si mate|danö si mate]], mangombakha [[Famayagö-idanö|famayagö idanö]] andrö, ba wamalalini era-era, ba wangefa'ö horö.<ref>Yoh 1:6; HalZin 19:4</ref>
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba möi baero khönia mbanua Yudaia fefu ba samba banua Yeruzalema, ba lafabayagö'ö idanö ira ba Yoridano, la'ombakha'ö horöra.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba bu [[Ondra|gondra]] mbaru Yohane, ba uli zawi mböbö talunia; tamo gönia, awö [[wikt:ŵe ŵani|ŵe ŵani]] ba gatua.
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba mangombakha ia, imane: So furigu dania zabölö moroi khögu, ba ambö ndra'o khönia, ufaöndrö ndra'o ba wanoto'ö böbö mbadagahenia.<ref>HalZin 13:25; 19:4</ref> <ref>''Manoto'ö böbö mbadagahe'' eluahania mangefa'ö mböbö mbadagahe ena'ö tola teheta ia moroi ba gahe. To'ölö meföna latotogö mböbö mbadagahe zokhö ya'ira ira sawuyu.</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> Ya'o, ha idanö ubayagö<ref>''Mombayagö'' eluahania mangabasöi'ö, bahiza ba da'a eluahania mangöhöndrögö samösa niha tou ba nidanö Yoridano si tobali tandra wanasai horö. Samalua halöŵö andre ha ere ma ya'ira si tola mamalua halöŵö gere. Simanö ifalua me föna Yohane, bahiza lö ta'ila na ifalua göi zimanö Yesu. Te lö'ö, me tenga ba Yoridano ba tenga göi ba danö-si-mate toröi-röi [[Yesu]] simane Yohane. Latohugö ira niha [[Keriso]] halöŵö wanasai horö andre faoma famayagö idanö, na laduwagö nidanö ba högö samösa niha. Andrö faudu sibai göi latötöi ia bakha ba Gereja Katolik '''fanasa ni'amoni'ö''', me tuhonia fanasa ba wangefa'ö horö. Simane nisura ba ayati 8, ha tandra ia, eheha ni'amoni'ö sa zohalöŵö. Lö moguna oi möi ita ba nidanö Yoridano ba danö Israel ba wanasai horö ena'ö tobali ita ono [[Lowalangi]] ba solo'ö khö Yesu.</ref> khömi ba Eheha ni'amoni'ö ibayagö khömi dania.<ref>HalZin 1:5</ref>
== Famayagö idanö Yesu ba fanandraigönia ==
II. <span class="anchor" id="9">9</span> Ba me luo da'ö,<ref>Ayati 9–11: faigi Mat 3:13–17; Luk 3:21,22; Yoh 1:31–34</ref> ba so Yesu, i'otarai [[Nazareta]] ba Galilaia, [[Famayagö-idanö|ifabayagö'ö idanö]] ia khö Yohane, ba Yoridano.<ref>Luk 2:51</ref>
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me möi ia miyaŵa moroi ba nidanö, ba i'anema'ö i'ila tebokai mbanua si yaŵa, ba möi mitou ba khönia Geheha, hulö marafadi.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba so li moroi ba zorugo, imane: "'''Onogu omasi'ö ndra'ugö, wa'omasigu ndra'ugö.'''"<ref>Faigi 9:7</ref>
[[Berkas:Michael Angelo Immenraet - The Baptism of Jesus Christ.jpg|jmpl|Gambara nifazökhi [[Michael Angelo]] sangoroma'ö Yohane me ibe'e wanasa ni'amoni'ö khö Yesu]]
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba i'anema'ö ifarou ia Eheha,<ref>Ayati 12–13: faigi Mat 4:1–11; Luk 4:1–13</ref> ba we'amöi ba [[Tanö si mate|danö si mate]].
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba öfa wulu wonginia ba [[Tanö si mate|danö si mate]] andrö, ba itandraigö ia Satana; fao ia ba gutu ndru'u, ba ngoni-ngoninia mala'ika.
== Famahaö ba Galilaia ba fogaoni ndra nifahaö ==
III. <span class="anchor" id="14">14</span> Ba [[wikt:aefa|aefa]] tekuru Yohane andrö,<ref>Ayati 14–15: faigi Mat 4:12–17; Luk 4:14–15</ref> <ref>Molo'ö Luk 3:19, ibe ba gurunga Yohane Herode, börö me no itegu ia Yohane me ihalö wo'omo dalifusönia tobali ndrongania</ref> ba möi ba [[Galilaia]] Yesu, mangombakha turia somuso dödö andrö,<ref>Bakha ba '''Gamabu'ulali Sibohou''' tefotöi wamahaö moroi khö [[Yesu]] turia somuso dödö. Lö ta'ila sibai mbörötania bahiza itaria itegu ndra [[Farizaio|farizaio]] [[Yesu]] (faigi Luk 11:37–54 faoma Mat 23:1–39) me famahaöra no tobali "noro". Molo'ö [[Yesu]] taromali andrö tenga sangabua'ö noro niha bahiza samohouni fa'auri niha, sambua turia sangomusoi'ö tödö niha.</ref> khö Lowalangi,<ref>Faigi 6:17</ref> imane:
<span class="anchor" id="15">15</span> '''No irugi inötö ba no ahatö mbanua [[Lowalangi]] andrö;'''<ref>''Banua Lowalangi'' eluahania amatöröŵa Lowalangi. Ba wangera-gera niha me föna [[Lowalangi]] andrö hulö samösa razo si so bolo danö nifatörönia. Fefu danö si so barö mbawania lafotöi ia amatöröŵa razo (li Indonesia ''kerajaan''). Na iŵaö Mareko wa no ahatö mbanua [[Lowalangi]] eluahania ba zi lö ataratö ba fefu hadia ia möi barö wamatörö Lowalangi.</ref> '''mifalalini gera-erami ba mifati duria somuso dödö andrö.'''<ref>Gal 4:4</ref>
[[Berkas:Fishing in the haor with Seine net.jpg|jmpl|Niha si fakiri ba wondra'u ia ba nasi]]
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba me itörö zinga [[wikt:baŵa|mbaŵa]] Galilaia,<ref>Ayati 16–20: faigi Mat 4:18–22; Luk 5:1–11</ref> ba i'ila Zimoni ba Andrea, talifusö Zimoni, si [[wikt:kiri|fakiri]] ba [[wikt:baŵa|mbaŵa]]. Tuka [[wikt:kiri|giri]] ira.
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba imane khöra Yesu: Mi'o'ö ndra'o, ba ubali'ö sama'u'u niha ami.
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba i'anema'ö laröi [[wikt:kiri|giri]], la'o'ö ia.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba me no mofanö ia ma'ifu, ba i'ila Yakobo, ono Zebedaio, awö dalifusönia Yohane, ba dundraha göi yaŵa, mamönö [[wikt:kiri|kiri]] ira.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba i'anema'ö ikaoni ira; ba laröi namara Sebedaio ba dundraha, awö genoni, la'o'ö ia.
== Famahaö ba famadöhö fökhö ==
IV. <span class="anchor" id="21">21</span> Ba möi ira miyomo ba Gafanauma,<ref>Ayati 21–28: Luk 4:31–37</ref> ba i'anema'ö mamahaö ia ba zekola,<ref>''Sekola'' eluahania angowuloa ba wombaso Taromali [[Lowalangi]] ba ba wamatimba geluahania ba wa'auri niha. Sekola andre tenga simane SD ma SMP bahiza simane sekola wanunö, sekola daromali ma sekola nifalua ba gosali/gereja.</ref> ba luo sabato.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba tobali dödöra ba wamahaönia; no abölö ia wamahaö ya'ira, ba tenga si mane [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] andrö.<ref>Mat 7:28–29</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba so ba da'ö ba zekola khöra niha si so bekhu si ra'iö,<ref>''Niha si so bekhu si ra'iö'' eluahania niha si no fakuyu era-era ma asese laŵa'ö ba khöda niha sowöhö. Molo'ö niha me föna fefu wökhö wangera-ngera no börö mbekhu. Sindruhunia lö sigöna ira bekhu, bahiza no mo'amböta ira ba wamatörö lala wangera-ngerara. Lafotöi ia ba li Indonesia ''sakit jiwa.''</ref> [[wikt:mu'ao|mu'ao]] ia, imane:
<span class="anchor" id="24">24</span> Hadia niŵa'öu khöma, Yesu, banua Nazareta? Ba wamakiko ya'aga möi'ö? Ma'ila, ha niha ndra'ugö; ni'amoni'ö andrö khö Lowalangi!<ref>Faigi 5:7</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba [[wikt:tenaŵa|itenaŵa]] ia Yesu, imane: Böi hede-hede sa'ae ba heta'ögö khönia!<ref>Faigi 9:25</ref>
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba idödöni niha andrö bekhu si ra'iö andrö, [[wikt:mu'ao|mu'ao]] ia, ebua linia, ba [[wikt:heta|iheta]] ia khönia.<ref>Falukhasata niha andrö khö [[Yesu]] molua-lua ia wa ifuli teföfö wangera-ngerania irege tobali ia simane niha si to'ölö.</ref>
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba oi so wa'atobali dödöra, dozi ira; faoma lamane khö nawöra: Hadia da'ö? famahaö si bohou, ba so wa'abölö! ba mbekhu si ra'iö göi ibe'e goroisa, ba la'o'ö linia.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba i'anema'ö humöngö duriania misa ba danö [[Galilaia]] andrö si fasui, ma'asagörö.
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba ladölö ira ba nomo ndra Simoni Andrea,<ref>Ayati 29–34; Mat 8:14–17; Luk 4:38–40</ref> la'otarai zekola, fao ndra Yakobo Yohane.
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba no so tou ba [[wikt:salo|zalo]] matua Zimoni, ira alawe, akhömö, fa'aukhu, ba la'anema'ö la'ombakha'ö khönia.
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba möi ia khönia, ira'u danga, ifazaŵa, ba döhö wa'aukhu, ba möi ia ngoni-ngonira.
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba me bongi, me aekhu luo, ba la'ohe khönia fefu zofökhö, awö zobekhu.
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba samba banua manö ira, oi owulo baolayama.
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba ato nifadöhönia fökhö, oya ngawalö wökhö, ba oya ifofanö bekhu. Ba lö [[wikt:tehe|itehe]] ba mbekhu andrö muhede ira, me no la'ila, ha niha ia.<ref>Mar 3:11–12; HalZin 16:17–18</ref>
<span class="anchor" id="35">35</span> Ba mahemolu ö, me lö moluo na,<ref>Ayati 35–39: Luk 4:42–44</ref> ba maoso ia, möi ia baero, isaŵa zi lö niha-niha, mangandrö ia ba da'ö.<ref>Moguna sibai mutöngöni da'a: möi [[Yesu]] ba wangandrö ba nahia si lö niha-niha. Töra-töra ba ginötö iada'a me ato niha somasi-masi mangoroma'ö na mangandrö ira (la'ebua lira la'oguna'ö wangebuali nifotöi ''loudspeaker''). Labali'ö wangandrö ba fanunöra tobali fae'atasa (li Indonesia ''pertunjukan'', li Inggris ''show''). Ha'uga kali itegu ndra [[Farizaio|farizaio]] [[Yesu]] börö me somasi ira wangorama'ö ba niha sato wa mangandrö ira, ba tenga ba wahuhuosa khö [[Lowalangi]] samösa.</ref>
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba la'o'ö ia Simoni ba awönia,
<span class="anchor" id="37">37</span> ba lasöndra ia, ba lamane khönia: Oi dozi la'alui ndra'ugö.
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba imane khöra: Datasaŵa misa mbanua sahatö, ena'ö mangombakha ndra'o ba da'ö göi; da'ö sa danigu we'amöi.<ref>Yes 61:1</ref> <ref>''Tani we'amöi'' sindruhunia tani ''we'aso'' Yesu. Andrö dani we'asonia tenga ba wangoroma'ö zahöli-höli dödö ba niha sato, ba hiza ba wanuriaigö turia somuso dödö ba niha sabu tödö.</ref>
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba möi ia mangombakha ba zekola khöra, ba danö [[Galilaia]] ma'asagörö, ba ifofanö mbekhu.
[[Berkas:Leprosy deformities hands.jpg|jmpl|Tanga niha si no göna ''lepra''. Itaria atoru manö mbalö duturura ma gofu heza ba mbotora so ''lepra'' andrö ba lö taraso khöra me no mate nifotöi ''syaraf'' ba nahia andrö.]]
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba i'ondrasi ia [[Sobou auri|sobou auri]],<ref>Ayati 40–45: Mat 8:1–4; Luk 5:12–15</ref> mangandrö khönia, ibalöduhini danö, imane khönia: Na [[wikt:edöna|edöna]] ndra'ugö, ba ö'ila öfadöhö wökhögu.
<span class="anchor" id="41">41</span> Ba ahakhö dödönia, i'oro'ö dangania, itufa, imane: Edöna ndra'o, yadöhö!
<span class="anchor" id="42">42</span> Ba i'anema'ö [[wikt:aheta|aheta]] [[wikt:bou auri|mbou auri]] andrö khönia, döhö.
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba ifeta'u, i'anema'ö ifofanö, imane khönia:
<span class="anchor" id="44">44</span> Faigi, fa böi ö'ombakha'ö hadia ia, gofu ha ökhö; ba ae'e sa, oroma'ö ndra'ugö khö gere ba be'e [[wikt:ame'ela|game'ela]] andrö, ba wa'aheta wökhöu andrö, ni'oroi'ö Moze, famaduhu'ö khöra.<ref>MozIII 14:2</ref>
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba me möi ia baero, ba ibörötaigö i'ombakha'ö, iforege, ifahöngö duria andrö. Tobali tebai sa'ae i'oroma'ö ia Yesu, we'amöi ba mbanua misa; baero, ba naha si lö niha-niha, soso ia, ba la'ondrasi ia, moroi ba zi fasui fefu.<ref>Faigi 7:36</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMareko}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
jpg5wjdvk9zsl39oxa72s6f8llgs5vy
Wikipedia:SN/Mareko/3
4
5359
29843
28777
2026-10-07T07:51:29Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29843
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Famadöhö zi mate tanga ==
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Ba ifuli möi ba zekola.<ref>Ayati 1–6: Mat 12:9–14; Luk 6:6–11</ref> Ba so ba da'ö niha si no mate tanga,<ref>''Mate tanga'' eluahania tebai mamaliŵa tanga sa'ae börö wökhö.</ref> si sara. <span class="anchor" id="2">2</span> Ba lafaigi-faigi ia, na ifadöhö ba luo sabato, ba wangadugö ya'ia. <span class="anchor" id="3">3</span> Ba imane ba niha andrö, si no mate tanga: Faoso, ae ba da'e! <span class="anchor" id="4">4</span> Ba imane khöra: Hadia, tola lalau zi sökhi ba luo sabato, ba ma si lö sökhi, tola la'orifi niha, ma labunu?<ref>Tola mu'alösö'ö wanguma'ö andre tobali: Hadia zinangea mufalua ba luo sabato, molau si sökhi, ya'ia da'ö mangorifi niha ma zui molau si lö sökhi, ya'ia da'ö mamunu niha?</ref> Ba lö hede-hedera. <span class="anchor" id="5">5</span> Ba ifaigi ira, fasui, mofönu ia, abu dödönia ba wa'abe'e dödöra, ba imane ba niha no mege: Oro'ö dangau! Ba i'oro'ö, ba döhö wökhö dangania.
== Famadöhö wökhö ba zinga mbaŵa ==
II. <span class="anchor" id="6">6</span> Ba ladölö ira baero [[Farizaio|farizaio]], mamagölö ira ba zi fao-fao khö Herode, ba khönia andrö, ba wamunu ya'ia.<ref>Mat 22:16</ref>
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba [[wikt:heta|iheta]] ia Yesu, awö nifahaönia, isaŵa mbaŵa,<ref>''Baŵa'' eluahania idanö si hulö nasi si so yaŵa ba danö (li Indonesia ''danau'').</ref> ba ato niha solo'ö ya'ia, banua [[Galilaia]] ba banua Yudaia, <span class="anchor" id="8">8</span> ba banua [[Yeruzalema]] ba banua Gidumaia ba moroi ba zi tambai Yoridano ba moroi ba zi fasui Diro ba Sidona, ato niha, me larongo nilaunia fefu, ba la'ondrasi ia.
[[Berkas:Christ, seated in a boat, pacifies the crowds on the shore. Wellcome V0034551.jpg|jmpl|375px|Ifaha'ö niha sato [[Yesu]] moroi ba dundraha (faigi Mareko 4:1)]]
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba iŵa'ö ba nifahaönia, ena'ö lahönagö lafaigi dundraha khönia, ba wa'ato niha, fa böi lalangögö ia. <span class="anchor" id="10">10</span> Ato sa nifadöhönia fökhö, tobali lafadege ira khönia dozi si so safökhö, ba wombambaya ya'ia.<ref>Luk 6:18 ba Mat 14:36</ref>
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba bekhu si ra'iö andrö, na la'ila ia, ba latuhi danö, fönania, [[wikt:mu'ao|mu'ao]] ira, lamane: Ono [[Lowalangi]] ndra'ugö!<ref>1:24,34; Luk 4:41</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> Ba [[wikt:tenaŵa|itenaŵa]] sibai ira, fa böi la'ombakha'ö ia.<ref>Mat 12:16</ref>
== Fanuyu zinenge si felendrua ==
III. <span class="anchor" id="13">13</span> Ba möi ia ba hili, humede ia ba zomasi ia, ba la'ondrasi.<ref>Ayati 13–19: Mat 10:1–4; Luk 6:12–16</ref>
[[Berkas:Christ Washing the Disciples' Feet E10791.jpg|jmpl|375px|Isasai gahe ndra nihafa'önia Yesu, ba zibongi fatua lö lara'u ia ba laforöfa]]
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba [[wikt:oniagö|i'oniagö]] zi felendrua, ena'ö awönia ira ba ena'ö ifatenge ira ba wangombakha,<ref>Mat 10:5</ref> <span class="anchor" id="15">15</span> ena'ö tetehe khöra wamofanö bekhu andrö. <span class="anchor" id="16">16</span> I'oniagö zi felendrua andrö, ibe'e töi Zimoni andrö Wetero, <span class="anchor" id="17">17</span> awö Yakobo, ono Zebedaio, ba Yohane, talifusö Yakobo, ba ibe'e töi zi darua andrö Mboaneregesi, — ono we'ugu-ugu mbanua geluahania;<ref>Luk 9:54</ref> <span class="anchor" id="18">18</span> ba Andrea ba Filifo ba Batolomaio ba Mataio ba Toma ba Yakobo, ono Galifaio andrö, ba Tadaio, ba Simoni Kananaio, <span class="anchor" id="19">19</span> ba Yuda, banua Kariota, si manga mbölinia andrö.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba möi ia yomo. Ba owulo zui niha sato, tobali tebai na i manga ira.<ref>Faigi faza 6:31</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba me larongo da'ö talifusönia, ba möi ira mondra'u ya'ia, noa sa owöhö ia, laŵa'ö.<ref>Mat 12:24–32; Luk 11:14–23</ref>
== Fabu'ali ia khö ndra farizaio ==
IV. <span class="anchor" id="22">22</span> Ba lamane [[Sangila amakhoita|sangila amakhoita]] andrö,<ref>Ayati 22–30: Mat 12:24–32; Luk 11:14–23</ref> si no möi mitou moroi ba Yeruzalema: No so khönia Mbelesebu, ba moroi ba zalaŵa mbekhu andrö, wa ifofanö mbekhu.<ref>Yoh 8:48</ref>
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba ifalukha'ö ira, iŵa'ö khöra gamaedola, imane: He wisa ifofanö [[Zatana]] Satana? <span class="anchor" id="24">24</span> Ba na fabali dödö nöri, ba tebai aro nöri andrö. <span class="anchor" id="25">25</span> Ba na fabali dödö zi sangambatö, ba lö fakhai zi samba omo andrö.<ref>Mat 12:27</ref> <span class="anchor" id="26">26</span> Ba na no ilaŵa ia [[Satana]] ba na dua dödönia, ba lö fakhai, awai sa'ae. <span class="anchor" id="27">27</span> Lö'ö sa sangila möi baomo ba nomo zabölö, ba worabu gama-gamania, na lö ihönagö iböbö zabölö andrö, ba awena irabu hadia ia ba nomonia.<ref>Luk 11:21</ref> <span class="anchor" id="28">28</span> Si ndruhu niŵa'ögu khömi, fefu ngawalö horö andrö, ba tebe'e [[wikt:aefa|aefa]] ba nono niha; he fanandraŵa andrö, ha wa'oya wanandraŵara,<ref>Luk 12:10</ref> <span class="anchor" id="29">29</span> ha na so zanandraŵaisi Eheha ni'amoni'ö andrö, ba lö fangefa khönia, götö wa'ara dania; ilu'i horö andrö, götö-götö wa'ara. — <span class="anchor" id="30">30</span> Me laŵa'ö: "Sobekhu ia, bekhu si ra'iö."<ref>Yoh 10:20</ref>
== Ina ba talifusönia ==
V. <span class="anchor" id="31">31</span> Ba so ninania ba ira talifusönia,<ref>Ayati 31–35: Mat 12:46–50; Luk 8:19–21</ref> no so baewali ba lafatenge khönia, lafahede'ö khönia
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba no lafasui ia wedadao niha sato. Ba lamane khönia: Hiza, no so baero ninau ba ira talifusöu matua ba ira talifusöu alawe, la'alui ndra'ugö.
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba itema lira, imane: Ha niha ninagu, ba ha niha dalifusögu? <span class="anchor" id="34">34</span> Ba ifakhölö ia, ifaigi zi tefasui ya'ia si dadao, ba imane: Hiza ninagu ba taliftusögu. <span class="anchor" id="35">35</span> Solo'ö somasi Lowalangi, da'ö dalifusögu matua ba talifusögu alawe ba inagu.
<blockquote>
Niha solo'ö somasi Lowalangi, da'ö dalifusögu matua ba talifusögu alawe ba inagu.
</blockquote>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMareko}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
byge3cj6k4mrtwy1sc6ykn5jogdk56t
Wikipedia:SN/Mareko/4
4
5360
29844
28778
2026-10-07T07:51:40Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29844
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Samazaewe tanömö ==
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Ba ifuli ibörötaigö mamahaö,<ref>Ayati 1–25: Mat 13:1–23; Luk 8:4–18</ref> ba zinga mbaŵa. Ba ato sibai zowulo khönia niha, tobali möi ia ba nowo, mudadao ia, ba nidanö yaŵa, ba ba mbewe nidanö so niha sato fefu, baene.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba ifahaö ira, oya ilau amaedola, ba imane khöra ba wamahaönia andrö:
<span class="anchor" id="3">3</span> Mifondrondrongo! Hiza, möi baero zamazaewe tanömö zinanö, ba wamazaewe tanömö andrö; <span class="anchor" id="4">4</span> ba tobali, ba wamazaewe andrö, ba so ösa zi göna ba lala; ba so wofo, ba la'a. <span class="anchor" id="5">5</span> Ba so ösa zi göna ba zokara, ba zi lö abölö tanö khönia, ba i'anema'ö motalinga, me lö awe'e-we'e danö khönia. <span class="anchor" id="6">6</span> Ba me no tumbu luo, ba asoso ia ba aleu, börö wa lö ŵa'ania. <span class="anchor" id="7">7</span> Ba so ösa zi göna ba gotalua ndroi, ba manöi ndroi ba ibunu, ba lö bua. <span class="anchor" id="8">8</span> Ba so ösa zi göna ba danö si sökhi andrö, ba mowua, motalinga ba manöi, so zowua si önö, zamba yöu, so zi felendrua ba so zi dua wulu.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba imane: Si so tögi dalinga ba wamondrongo, ba yamufondrondrongo!
[[Berkas:Sowing seed.png|jmpl|375px|Niha samazaewe tanömö]]
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba me no mofanö niha, ba lasofu khönia si fao khönia, awö zi felendrua, ba gamaedola andrö.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba imane khöra: Khömi no mube'e zi tobini andrö, he wisa mbanua Lowalangi, ba ba khöra si so baero andrö, ba oi ba gamaeldola larongo, ena'ö anehe höröra, <span class="anchor" id="12">12</span> ba lö'ö zui la'ila, ba larongo tögi dalingara, ba lö'ö zui aboto ba dödöra, fa lö lafuli ira ba fa lö tebe'e [[wikt:aefa|aefa]] khöra horöra.<ref>Yes 6:9.10</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba imane khöra: Lö mi'ila geluaha gamaedola andrö, ba he moroi aboto ba dödömi gamaedola soya?
<span class="anchor" id="14">14</span> Taroma li nifazaewe zamazaewe tanömö andrö. <span class="anchor" id="15">15</span> Ba da'ö zi so ba lala andrö: tefazaewe daroma li, ba na larongo, ba i'anema'ö so [[Zatana]] andrö, ba [[wikt:heta|iheta]] daroma li andrö, nifazaewe ba dödöra.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba si manö nifazaewe ba danö sokara andrö, da'ö ira: i'anema'ö lafonaha daroma li, na larongo, omuso dödöra, <span class="anchor" id="17">17</span> ba lö wa'ania ba dödöra, niha samangörö li ira, dania, na so wamakao, ba ma folohi, ba daroma li andrö, ba i'anema'ö lafuli furi.
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba bö'ö nifazaewe ba gotalua ndroi: da'ö ira, si no mamondrongo taroma li, <span class="anchor" id="19">19</span> ba fatewu wa'abu dödö andrö ba gulidanö ba famaelungu andrö, ba gana'a, ba hadia ia gisö-isö bö'ö, ba ibunu daroma li andrö, ba tobali lö bua.<ref>Faigi 10:23</ref>
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba da'ö nifazaewe ba danö si sökhi andrö: samondrongo taroma li ba samonahia ya'ia ba sowua; so zi önö, zamba yöu, so zi felendrua ba so zi dua wulu.<ref>Yoh 18:57</ref>
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba imane khöra: Hadia, andrö so wandru, ena'ö tabe'e barö dumba yöu, ba ma barö warate? Tenga andrö so ia, ena'ö tabe'e ba naha wandru yaŵa?<ref>Mat 5:15; Luk 11:33</ref> <span class="anchor" id="22">22</span> Lö'ö sa hadia ia zi tobini, na tenga ba wama'ele'ö ya'ia dania, ba lö hadia ia zi lö oroma, ha ba wangoroma'ö ya'ia dania.<ref>Mat 1:6</ref> <span class="anchor" id="23">23</span> Na so zi so tögi dalinga ba wamondrongo, ba yamufondrondrongo!
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba imane khöra: Mitöngöni nirongomi! Su'a-su'a ni'anu'a'ömi, la'anu'a'ö khömi, ba ladou'ö na khömi.<ref>Mat 7:2; Luk 6:38</ref> <span class="anchor" id="25">25</span> Ba zi so, ba tebe'e na, ba ba zi lö'ö, ba teheta göi hadia zi so khönia.<ref>Mat 13:12</ref>
== Famanöi zinanö ==
II. <span class="anchor" id="26">26</span> Ba imane: Si mane mbanua [[Lowalangi]] andrö, hulö na itibo'ö ba danö danömö zinanö niha. <span class="anchor" id="27">27</span> Ba mörö ia ba maoso, bongi ma'ökhö, ba motalinga danömö andrö ba manöi, lö'ö sa i'ila,<ref>Sin 127:2</ref> <span class="anchor" id="28">28</span> mowua manö danö, ha ya'ia, öföna döla, awena ngalai, awena zi ndruhu nösi ba ngalai. <span class="anchor" id="29">29</span> Ba na basitö, ba i'anema'ö ifatenge zamasi, me no irugi famasi.
[[Berkas:Woman Planting Rice Seedlings - Near Bac Ha - Lao Cai Province - Vietnam (48203335821).jpg|jmpl|375px|Ira'alawe sananö famasua ba Provinsi Lao Cai, Vietnam]]
== Lada ==
III. <span class="anchor" id="30">30</span> Ba imane:<ref>Ayati 30–34: Mat 13:31,32,34; Luk 13:18,19</ref> Hadia tabe'e famaedo mbanua [[Lowalangi]] andrö? Ba heza tahalö gamaedolania? <span class="anchor" id="31">31</span> Hulö mbua lada,<ref>"Lada": sinanö andre tumbu ba danö Timur Tengah ba lö ba Danö Niha andrö wa ifo'eluaha manö ia Sundermann "lada". Ba li Indonesia latötöi ia ''sesawi hitam'' (töi ilmiahnia ''Brassica nigra''). Fa'alaŵania tola irugi 1,2 m.</ref> si no fondrege zide-ide mbua zinanö, na tefazaewe ba danö. <span class="anchor" id="32">32</span> Ba na no mufazaewe ia, ba manöi ba tobali ebua moroi ba ngawalö gule-gule fefu ba modaha sebua ia, tobali la'ila mangazuni ba lumönia fofo, si so ba dalu mbanua.
<gallery>
File:Mustard black.JPG|Tanömö zinanö ''Brassica nigra''
File:Brassica nigra - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-170.jpg|Töla zinanö nifotöi ''Brassica nigra''
</gallery>
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba oya ngawalö gamaedola si manö ilau khöra, wamahaö ya'ira; ifaigi zi tola lafondrondrongo. <span class="anchor" id="34">34</span> Lö'ö sa huhuonia khöra, si tenga amaedola. Ba khö nifahaönia i'ombakha'ö geluaha fefu, ba zi ha ya'ira.
== Famahono mbade ==
IV. <span class="anchor" id="35">35</span> Ba me luo da'ö, me tanö owi, ba imane khöra:<ref>Ayati 35–41: Mat 8:18,23–27; Luk 8:22–25</ref> Möi ita miyefo. <span class="anchor" id="36">36</span> Ba me no lafofanö niha sato, ba la'ohe manö ia baowo; ba so zi fao khönia [[wikt:owo|owo]] bö'ö.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba [[wikt:labu|ilabu]] [[wikt:bade|bade]] sabe'e ba ihawui [[wikt:owo|nowo]] dulu, tobali abuso sa'ae idanö. <span class="anchor" id="38">38</span> Ba no so ia ba gi'o, mörö, no manandraya ia. Ba [[wikt:susugi|lasusugi]] ia, lamane khönia: He samahaö! hadia, lö ba dödöu, na [[wikt:tekiko|tekiko]] ita?
[[Berkas:Ship «Empress Maria» in storm.jpg|jmpl|375px|Köfa ba dalu [[wikt:mbade|mbade]] sebua]]
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba maoso ia ba [[wikt:tenaŵa|itenaŵa]] nangi ba imane ba ndrulu: Böi hede-hede sa'ae, honogö'ö!
Ba tebato nangi, ba tobali ahono sibai.<ref>Faigi 6:51</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba imane khöra: Hadia wa ada'u-da'u ami si manö? Hana wa lö famati khömi? <span class="anchor" id="41">41</span> Ba ata'u sibai ira, ba faoma lamane khö nawöra: Ha niha da'ö, wa lafondrondrongo göi linia angi ba dulu?
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMareko}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
ehczjtpjosb233ox0f3e6hxuuv5ank5
Wikipedia:SN/Mareko/5
4
5361
29845
28779
2026-10-07T07:51:50Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29845
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Famofanö bekhu ==
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Ba larugi zi tambai mbaŵa,<ref>Ayati 1–20: Mat 8:28–34; Luk 8:26–39</ref> danö Gerasa. <span class="anchor" id="2">2</span> Ba ha ihundragö danö, moroi ba nowo, ba i'anema'ö i'ondrasi ia niha, soroi lewatö, si so bekhu si ra'iö. <span class="anchor" id="3">3</span> Ba lewatö soso ia, ba lö sangila mamöbö ya'ia, he rate wamöbö. <span class="anchor" id="4">4</span> Noa sa asese teböbö ia böbö gahe ba rate danga, ba i'etu'ö rate danga ba irekha mböbö gahe andrö, ba lö sangila molaŵa ya'ia. <span class="anchor" id="5">5</span> Ba ba lewatö soso ia ba ba hili, lö mamalö-malö, bongi ma'ökhö, mu'ao-ao ia ba i'olobigö khönia gara.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba me i'ila Yesu, moroi ba zaröu, ba fagohi ia, ituhi danö fönania, <span class="anchor" id="7">7</span> [[wikt:mu'ao|mu'ao]] ia, ebua sibai li, imane: Hadia niŵa'öu khögu, Yesu, Ono [[Lowalangi]] Fondrege Zalaŵa? Ube'e ba hölu ndra'ugö, khö Lowalangi, fa böi öfakao ndra'o!<ref>Faigi 1:24</ref>
<span class="anchor" id="8">8</span> Imane sa khönia: Beta'ögö bekhu si ra'iö, röi niha andrö! <span class="anchor" id="9">9</span> Ba isofu khönia: Hadia döiu? Ba imane khönia: Liwu döigu; me no ato sibai ndra'aga. <span class="anchor" id="10">10</span> Ba iforege wangandrö khönia, ena'ö lö ifofanö ira, lö [[wikt:heta|iheta]] ira ba danö andrö.
[[Berkas:Musa - Gura Teghii - pig herder.jpg|jmpl|375px|Bawi ba kubalora ba Rumania]]
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba so ba da'ö ba gahe hili mbawi, sambawa, nikubaloi, oya sibai. <span class="anchor" id="12">12</span> Ba la'andrö khönia, lamane: Fatenge ndra'aga ba [[Bawi|mbawi]] andrö, ena'ö mabe'e nahiama ira.<ref>Luk 8:31</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba [[wikt:tehe|itehe]] khöra. Ba [[wikt:heta|laheta]] ira bekhu si ra'iö andrö, lasaŵa [[Bawi|mbawi]] andrö. Ba latibo'ö ira ba [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] [[Bawi|bawi]] si [[wikt:sambawa|sambawa]] andrö, moroi ba zanaere, mato dua ngahönö, ba [[wikt:alömö|alömö]] ba da'ö.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba moloi gubalora, la'ombakha'ö yaomo ba mbanua ba ba halama misa; ba möi ira mufaigi, he wisa.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba larugi [[Yesu]] ba la'ila zi so bekhu andrö, no dumadao, no monukha, no taya wa'owöhö, si so liwu andrö no mege, ba ata'u ira. <span class="anchor" id="16">16</span> Ba sangila mege, ba la'ombakha'ö khöra, he wisa mege ba zobekhu andrö, ba hadia ia ba [[Bawi|mbawi]] andrö. <span class="anchor" id="17">17</span> Ba labörötaigö la'andrö khönia, ena'ö [[wikt:heta|iheta]] ia ba danöra.
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba me möi ia baowo, ba i'andrö khönia sobekhu andrö mege, ena'ö fao ia khönia. <span class="anchor" id="19">19</span> Ba lö i'ohe, imane sa khönia: Fuli'ö yomo khömi, ba ombakha'ö khöra, ha wa'ebua wanolo Zo'aya ya'ugö ba fa'ahakhö dödönia ndra'ugö.
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba möi ia, ibörötaigö i'ombakha'ö ba zi fulu banua, ha wa'ebua wanolo [[Yesu]] ya'ia ba oi ahöli-höli dödöra.
== Famadöhö fökhö sendro talu ==
II. <span class="anchor" id="21">21</span> Ba me no irugi si [[wikt:yefo|yefo]] Yesu,<ref>
Ayati 21–43: Mat 9:1,18–26; Luk 8:40–56</ref> ba nowo, ba owulo khönia niha, ato sibai; ba no so ia ba mbewe mbaŵa.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba so zamösa, satua zekola, Ya'iro döi, ba me i'ila ia, ba ituhi danö fönania, <span class="anchor" id="23">23</span> iforege wangandrö khönia, imane: Torege khö nonogu alawe, ena'ö möi'ö ba ötufa ia tangau, ena'ö abe'e ba ena'ö auri.
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba möi ia, fao ia khönia. Ba la'o'ö niha, ato sibai; fadege ira khönia.
[[Berkas:Depiction of a lady who has Uterine Fibroids.png|jmpl|375px|Ira'alawe sofökhö [[Sendro talu|sendro talu]] nifotöi ''fibroids'' ma zui ''tumor rahim'']]
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba so ndra alawe, sendro talu,<ref>''Sendro talu'' no sambua wökhö si göna ndra'alawe na [[wikt:aduwa|aduwa]] ndro moroi ba wa'alawe tenga ha ba ginötö alua [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] khöra (li Indonesia ''menstruasi''). Oya mbörö [[wikt:aduwa|aduwa]] ndro andre, ba gotaluania fökhö nifotöi ''fibroids'' ma ba li Indonesia ''tumor rahim''. So ''fibroids'' sabölö sikho nifotöi ''kanker rahim'', bahiza fökhö nifadöhö [[Yesu]] andre te ''tumor rahim'' börö me no ara sibai lö ebua zikhonia (felendrua fakhe). Moguna tetöngöni niŵa'ö [[Yesu]] ba ayati 34, wa samadöhö fökhö ndra'alawe andrö famati ndra'alawe andrö samösa.</ref> no mewelendrua fakhe wa'ara, <span class="anchor" id="26">26</span> no erege sibai dödönia ba zodalu-daluni, no ato, ba no ahori ibe'e gana'ania, ba lö si to'ila, no itugu abölö-bölö na i. <span class="anchor" id="27">27</span> Ba me irongo da'ö khö Yesu, ba möi ia, ba hunö niha, moroi furi, ibabaya mbarunia. <span class="anchor" id="28">28</span> Imane: He ha barunia ubabaya, ba aurido.<ref>Faigi 6:56</ref> <span class="anchor" id="29">29</span> Ba i'anema'ö otufo ndro andrö khönia, ba to'ila ba nösinia, wa no döhö wamakao andrö khönia.
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba i'anema'ö i'ila Yesu, ba khönia, wa no [[wikt:aheta|aheta]] khönia wangabölö andrö, ba ibali'ö ia ba hunö niha, imane : Ha niha zombambaya barugu.<ref>Luk 6:19</ref>
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba lamane khönia nifahaönia: Ö'ila wa fadege khöu niha, ba ömane: Ha niha zombambaya ya'o? <span class="anchor" id="32">32</span> Ba ifakhölö ia, wamaigi solau da'ö.
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba ata'u ndra alawe no mege, manizi-nizi, me no i'ila, hewisa khönia, ba möi ia, ituhi danö fönania, i'ombakha'ö he wisa zi ndruhunia fefu.
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba imane khönia: He onogu, no i'orifi ndra'ugö famatimö andrö; fuli'ö, ya'ohahau dödöu ba yadöhö wamakao andrö khöu!<ref>Faigi 10:52</ref>
== Fanusugi ono Ya'iro ==
III. <span class="anchor" id="35">35</span> Ba me muhede ia na, ba so, zinenge zatua zekola no mege, lamane: No mate nonou; hadia wa öfakao na zamahaö andrö?
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba i'osilömurongogö [[Yesu]] niwa'öra andrö, imane khö zatua zekola andrö: Böi ata'ufi, amati manö. <span class="anchor" id="37">37</span> Ba lö [[wikt:tehe|itehe]] fao khönia niha, ha [[Fetero]] ba Yakobo ba Yohane, talifusö Yakobo.
[[Berkas:THE RAISING OF THE DAUGHTER OF JAIRUS.jpg|jmpl|375px|Fanusugi nono Ya'iro]]
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba larugi yomo ba nomo zatua zekola andrö, ba i'ila wagua-guasa andrö, awö ze'e, awö zange'esi, wa'abölö-bölö. <span class="anchor" id="39">39</span> Ba möi ia yomo, imane khöra: Hadia wa fagua-gua ami ba hadia wa mege-ege? Tenga si mate nono andrö, si mörö.<ref>Yoh 11:11</ref>
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba la'igi-igi'ö ia.
Ba ifofanö ira tou, fefu, ba i'ohe nama nono no mege ba inania ba awönia andrö, möi ia si bakha, ba zi so ono andrö.
<span class="anchor" id="41">41</span> Ba ira'u danga nono, imane khönia: Talita kumi! Faoso ono alawe, uŵa'ö khöu! geluahania.<ref>Luk 7:14</ref>
<span class="anchor" id="42">42</span> Ba i'anema'ö maoso nono alawe andrö ba mowaö-waö; so sa mewelendrua fakhe wa'ebuania. Ba i'anema'ö tobali sibai dödöra.
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba i'abe'e'ö linia wanguma'ö khöra, ena'ö lö irongo da'ö niha, ha niha ia; ba iŵa'ö, ena'ö labe'e gö nono andrö.<ref>Faigi 1:44; 7:36</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMareko}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
m5xs5uk67mth64sxk102ent15ra8937
Wikipedia:SN/Mareko/6
4
5362
29846
28780
2026-10-07T07:51:59Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29846
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Famahaö ba Nazareta ==
I. <span class="anchor" id="1">1</span> Ba mofanö ia ba da'ö.<ref>Ayati 1–6: Mat 13:54–58; Luk 4:16, 22–24</ref> Ba irugi mbanuara ba la'o'ö ia nifahaönia.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba me luo sabato, ba ibörögö mamahaö ya'ira ba zekola.
[[Berkas:Nazaret Synagogenkirche BW 2.JPG|jmpl|375px|Gereja ba mbanua [[Yesu]] [[Nazareta]] nibali'ö gereja moroi ba gosali ndra niha Yahudi]]
Ba tobali dödö zato, samondrongo, lamane: He moroi da'ö khönia, ba hadia wa'atua-tua andrö, nibe'e khönia? ba tandra si mane da'ö, nifazökhinia tangania? <span class="anchor" id="3">3</span> Tenga tuka andrö, ono Maria andrö, tenga talifusö ndra Yakobo, Yose, Yuda, Simoni? Ba talifusönia alawe andrö, ba tenga ba da'e khöda so?
Fatuwu sa'ae ia khöra.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba imane khöra Yesu: Lö te'ositengagö zama'ele'ö, na tenga ba mbanuara ba na tenga ba zahatö khönia ba moroi yomo khöra.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba tebai ifazökhi dandra ba da'ö, hadia ia, ha ma'ifu zofökhö [[wikt:tufa|itufa]] tanga, ifadöhö wökhö. <span class="anchor" id="6">6</span> Ba ahöli-höli dödönia ba wa lö mamati ira. Ba itörö misa mbanua si fasui, mamahaö ia.
== Famatenge ndra sinenge ==
II. <span class="anchor" id="7">7</span> Ba humede ia ba zi felendrua,<ref>Ayati 7–13: Mat 10:1,9–15; Luk 9:1–6; 10:4–12</ref> ibörötaigö ifatenge ira, daru-darua, [[wikt:tehe|itehe]] khöra wamofanö bekhu si ra'iö. <span class="anchor" id="8">8</span> Ba i'oroi'ö khöra, böi la'ohe hadia ia ba lala, ha si'o. Böi la'ohe roti, böi la'ohe mbola ba böi kefe ba mböbö talu<ref>Mat 10:10</ref> <span class="anchor" id="9">9</span> (ba mobadagahe sa) ba böi dua görö mbarura.
[[Berkas:Olive Oil (Unsplash).jpg|jmpl|375px|Fanikha zaitun ni'oguna'ö ba gö. Fanikha da'ö tola göi mufa'anö ia tobali fanikha ba wombayoini sofökhö.]]
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba imane khöra: Ba zi möi ami yomo, ba da'ö mi'iagö, irege mofanö ami ba da'ö. <span class="anchor" id="11">11</span> Ba na so mbanua, si lö mama'amöi yomo ya'ami ba si lö mamondrongo limi, ba miheta ami ba da'ö, mi'anotogö gawu-gawu ba gahemi, ba wamaduhu'ö khöra.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba mofanö ira mangombakha, lamane: Mifalalini gera-era! <span class="anchor" id="13">13</span> Ba oya lafofanö mbekhu ba ato zofökhö [[Fombayoini fanikha|labayoini fanikha]], lafadöhö wökhö.<ref>Yak 5:14</ref>
== Famunu Yohane ==
III. <span class="anchor" id="14">14</span> Ba irongo razo Herode;<ref>Ayati 14–29: Mat 14:1–12; Luk 9:79</ref> noa sa teturia döinia. Baimane: Nomaoso Yohane andrö, samayagö idanö, moroi ba ngai zi mate, andrö so khönia wa'abölö andrö. <span class="anchor" id="15">15</span> Ba so zanguma'ö, Eliya; ba so, ba sama'ele'ö laŵa'ö; hulö zama'ele'ö andrö föna, samösa.<ref>Faigi 8:28</ref>
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba me irongo Herode, ba imane: Yohane andrö, nifa'eŵa'ögu bagi, da'ö zi no maoso.
<span class="anchor" id="17">17</span> Noa sa ifatenge Herode, no ifara'u'ö Yohane, no laböbö ba gurunga, börö Herodia andrö, fo'omo dalifusö Herode, Filifo, me no ihalö Herode. <span class="anchor" id="18">18</span> Noa sa iŵa'ö Yohane khö Herode: Lö tola so khöu wo'omo dalifusöu. <span class="anchor" id="19">19</span> Ba no afökhö dödö Herodia andrö khönia, ibunu ena'ö, ba tebai.
<span class="anchor" id="20">20</span> Noa sa ata'u Herode Yohane, me no i'ila wa no niha satulö, ni'amoni'ö, ba ifatarogö'ö, ba auli abu dödönia, na irongo linia, ba omasi ia, ifondrondrongo.
[[Berkas:Head of St John the Baptist EUR.jpg|jmpl|375px|Högö Yohane si no mu'eŵa bagi molo'ö wogambaraini samösa seniman]]
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba [[wikt:baŵa|baŵa]] senahöi: fatome Herode, awönia salaŵa ba [[wikt:kumandra|kumandra]] andrö ba salaŵa andrö ba Galilaia, me [[wikt:baŵa|baŵa]] wa'atumbunia. <span class="anchor" id="22">22</span> Ba möi yomo nono Herodia andrö, alawe, manari, ba omasi Herode ba tomenia. Ba imane razo khö nono alawe andrö: Andrö khögu hadia zomasi'ö, ba ube'e khöu; fahölu ia khönia: <span class="anchor" id="23">23</span> Hadia ia ni'andröu khögu, ube'e khöu, irugi zi matonga mbanuagu.<ref>Est 5:8,6</ref>
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba möi ia baero, imane khö ninania: Hadia zi sökhi ni'andrögu?
Ba imane: Högö Yohane andrö, samayagö idanö.
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba i'anema'ö ifuli ia khö razo no mege, i'aliogö, i'andrö, imane: Omasido, iada'e sibai öbe'e khögu, ba wiga yaŵa, högö Yohane andrö, samayagö idanö.
<span class="anchor" id="26">26</span> Ba abu sibai dödö razo, ba ba wahölusa no mege ba ba dome andrö, ba lö [[wikt:edöna|edöna]] ia lö ibe'e. <span class="anchor" id="27">27</span> Ba i'anemaö ifatenge razo wazuri, i'oroi'ö la'ohe högö Yohane.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba möi da'ö, i'eŵa mbagi ba gurunga ba i'ohe högö ba wiga yaŵa, ibe'e khö nono alawe no mege, ba ibe'e khö ninania ono alawe andrö.
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba me larongo nifahaö Yohane, ba möi ira, lahalö mbotonia ba lako'o.
== Fame'e gö zi lima ngahönö ==
IV. <span class="anchor" id="30">30</span> Ba owulo khö [[Yesu]] zinenge no, ba la'ombakha'ö khönia fefu nilaura ba famahaöra andrö.
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba imane khöra: Mitabu, ya'ami andrö, ba zi ha ya'ita, ba zi lö niha-niha, ba mi'olombase maifu. Ato sa zangörö-ngörö, lö falukha manga ira.<ref>Mar 3:20</ref>
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba moloyo ira,<ref>Ayati 32–44: Mat 14:13–21; Luk 9:10–17; Yoh 6:1–14</ref> lasaŵa naha si lö niha-niha, ba zi ha ya'ira. <span class="anchor" id="33">33</span> Ba ato zanehe me mofanö ira ba la'ila, wa ya'ira, ba lahurufai, moroi ba mbanua misa fefu, latörö tanö, lahulö ira.
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba me irugi. Yesu, ba i'ila, ato sibai niha, ba ahakhö dödönia ira, me no hulö [[Biri-biri|mbiri-biri]] si lö kubalo, ba ibörötaigö ifahaö ira, oya ngawalö.<ref>Mat 9:36</ref>
[[Berkas:20110222 Israel 0126+127+128 HDR2 Church of the Multiplication (5540430554).jpg|jmpl|375px|Bakha ba gereja nifasindro ba nahia heza ibe gö zi lima ngahönö [[Yesu]] moroi ba zi lima roti ba dua rozi gi'a]]
<span class="anchor" id="35">35</span> Ba me arakha, bongi sa'ae, ba möi khönia nifahaönia, lamane: Tanö si mate naha andre, ba no arakha bongi. <span class="anchor" id="36">36</span> Fofanö ira, ena'ö lasaŵa halama ba banua side-ide, si fasui misa, ba wowöli göra.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba itema lira, imane khöra: Mibe'e göra, ya'ami.
Ba lamane khönia: Hadia, möiga mowöli roti, otu rufia fowöli ba mabe'e öra?
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba imane khöra: Ha wa'oya zi so khömi roti; mi'ae mifaigi.
Ba me no lafaigi, ba lamane: Lima ba dua rozi gi'a.
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba iŵa'ö khöra, mudadao ira, lafa'oli ira, bandru'u.
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba mudadao ira, la'angenoligö ira, otu-otu ba lima-lima wulu.
<span class="anchor" id="41">41</span> Ba ihalö roti andrö, si lima ba i'a andrö, si dua rozi, ifaöga hörönia ba zorugo, ifahowu'ö roti andrö, ba iboboto, ibe'e khö ndra nifahaö, ena'ö labe'e khöra, ba ba gi'a andrö, si dua rozi göi, idozigö ira.
<span class="anchor" id="42">42</span> Ba manga ira fefu ba abuso.<ref>Faigi 8:8</ref>
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba [[wikt:ozaragö|la'ozaragö]] gakhökhöla, felendrua kude; akhökhöla gi'a ösa. <span class="anchor" id="44">44</span> Ba si manga roti andrö, ba lima ngahönö ndra matua.
== Fofanö ba dete mbaŵa ==
V. <span class="anchor" id="45">45</span> Ba i'anema'ö iforege wanguma'ö khö ndra nifahaönia we'amöi baowo,<ref>Ayati 45–52: Mat 14:22–33; Yoh 6:15–21</ref> ba wowaö-waö miyefo ba Mbetisa'ida, gasa-gasa wamofanönia niha sato.
<span class="anchor" id="46">46</span> Ba me no [[wikt:efa'ö|i'efa'ö]] ira, ba möi ia ba hili, mangandrö.
[[Berkas:Amédée Varint - Christ marchant sur la mer.jpg|jmpl|375px|Mowaö-waö [[Yesu]] yaŵa nidanö ba [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] Galilea]]
<span class="anchor" id="47">47</span> Ba me bongi, ba no irugi dalu mbawa [[wikt:owo|owo]] no mege ba ha ya'ia ba danö. <span class="anchor" id="48">48</span> Ba me i'ila erege dödöra woloyo — noa sa zuzumö nangi — ba i'ondrasi ira, me miwo manu, mowaö-waö ia ba guli [[wikt:mbaŵa|mbaŵa]] ba italu'i ira ena'ö. <span class="anchor" id="49">49</span> Ba me la'ila, mowaö-waö ia ba guli mbaŵa, ba lawai bekhu, ba mu'ira-ira. Dozi sa la'ila ia ba tokea ira.
<span class="anchor" id="50">50</span> Ba i'anema'ö muhede khöra, imane khöra : Böi mi'abusi tödö, ya'odo, böi mi'ata'ufi.
<span class="anchor" id="51">51</span> Ba möi ia [[wikt:baowo|baowo]] khöra, ba tebato nangi: ba oi so wa'atobali dödöra.<ref>Faigi 4:39</ref> <span class="anchor" id="52">52</span> Lö'ö sa aboto ba dödöra ba roti andrö mege; noa sa abe'e dödöra.<ref>Faigi 8:17; Mat 16:9</ref>
== Famadöhö fökhö ==
VI. <span class="anchor" id="53">53</span> Ba la'ötö,<ref>Ayati 53–56: Mat 14:34–36</ref> lasaŵa danö, larugi Genezare, manao ira. <span class="anchor" id="54">54</span> Ba me no möi ira ba danö, ba i'anema'ö la'ila niha, wa ya'ia. <span class="anchor" id="55">55</span> Ba latöröi misa danö ma'asagörö, labörötaigö lafabea khönia zofökhö, ba gasora, ba nirongora so ia. <span class="anchor" id="56">56</span> Ba ba zi möi ia yomo ba mbanua side-ide, ba ma ba mbanua sebua, ba ma ba halama, ba latou'ö tou baewali zofökhö andrö ba la'andrö khönia, ena'ö ha bowo-bowo mbarunia tola lababaya; ba ha wa'ato zombambaya, ba döhö wökhö.<ref>Faigi 5:27,28</ref>
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMareko}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
arr6wab6l9xvfhwd8cmlosl39w0eyn1
Wikipedia:SN/Moze I/16
4
5395
29855
28813
2026-10-07T07:53:29Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29855
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== Ihalö dongania Hagara andrö Aberamo ba foloi Hagara ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba lö so'ono Gaberamo, khö wo'omonia Sara'i andrö; ba so khönia zawuyu, ono alawe, Dawa Miserayi, Hagara döi.
<span class="anchor" id="2">2</span> Ba imane Sara'i khö Gaberamo: Me lö'ö sa nibe'e Yehowa khögu ono, ba hana na orudu ndra'ugö khö zawuyugu yomo andrö, ma falukhado nono khönia!
Ba i'o'ö niŵa'ö Zara'i Aberamo.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba ihalö zawuyunia yomo andrö, Hagara, Dawa Miserayi, Sara'i, fo'omo Gaberamo, ba ibe'e donga wo'omonia Aberamo, me no mewulu fakhe Gaberamo ba danö Gana'ana.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba orudu ia khö Hagara andrö, ba manabina. Ba me i'ila, no manabina ia, ba lö ba dödönia sa'ae sokhö ya'ia.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba imane Sara'i khö Gaberamo: Horöu wa falukhado wango'aya. Ya'odo zolulu khöu sawuyugu yomo andrö, ba iya'e, me i'ila no manabina ia, ba lö'ö sa'ae ba dödönia ya'odo. Yamufaigi lala khöda Yehowa.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba imane Aberamo khö Zara'i: Ba dangau atö so zawuyumö; si so ba dödöu lau khönia!
Ba ifakao ia Sara'i, irege moloi.
[[Berkas:Adriaen van der Werff Sarah presenting Hagar to Abraham.jpg|jmpl|375px|I'ohe Hagara khö Gaberamo Sara'i, nigambaraini Adriaen van der Werf (1699)]]
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba falukha khönia mala'ika Yehowa, ba zinga gumbu ba danö si mate, umbu ba ngai lala ba Zuri. <span class="anchor" id="8">8</span> Ba imane: He Hagara, sawuyu Zara'i! he ö'otarai ba heza moi'ö?
Imane: Soloi ndra'o khö Zara'i andrö, sokhö ya'odo.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba imane khönia mala'ika Yehowa andrö: Fuli'ö khö zokhö ya'ugö andrö, ba o'ö niŵa'önia. <span class="anchor" id="10">10</span> Ba imane na khönia mala'ika Yehowa andrö: Oya sibai ma'uwumö dania ube'e, irege tebai te'erai wa'oya. <span class="anchor" id="11">11</span> Ba imane na khönia mala'ika Yehowa andrö: Si no manabina ndra'ugö ba tumbu dania khöu nono matua, ba öbe'e töinia Zima'eli, me no ifondrondrongo [wangarö-ngaröu ba] wamakaomö andrö Yehowa. <span class="anchor" id="12">12</span> Ba ya'ia andrö, ba niha si hulö galide gatua — dozi niha bö'ö fa'udu ia, ba si fa'udu khönia zui niha bö'ö fefu — ba ihöndrögö dania fefu zahatö khönia.<ref>Faigi 21:20; Yob 39:5–8</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba ibe'e töi Yehowa andrö, sihede khönia: "Lowalangi soroma ndra'ugö!" Imane sa: Hadia, noa göi anehedo zamaigi-maigi ya'odo andrö?<ref>Sanguhuk 13:22</ref>
<span class="anchor" id="14">14</span> Andrö wa labe'e töi gumbu andrö: "umbu zauri andrö, samaigi ya'odo"; ba gotaluara Gadesi Mbaredi so.
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba mo'ono Hagara khö Gaberamo, ono matua. Ba Sima'eli ibe'e töi nono andrö Aberamo, töi nono andrö si no tumbu khönia khö Hagara. <span class="anchor" id="16">16</span> Ba ŵalu ngafulu a önö fakhe Gaberamo, me tumbu khönia Zima'eli andrö, khö Hagara.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMozeI}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
qsre3h637rpzb0nhd8huo65n1l08mn9
Wikipedia:SN/Moze I/17
4
5396
29856
28814
2026-10-07T07:53:39Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29856
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Ifuli ifabu'u linia khö Gaberamo Lowalangi. Ifalalini döi Gaberamo ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba me no 99 fakhe Gaberamo, ba i'oroma'ö ia Yehowa khö Gaberamo, imane khönia: Lowalangi si lö ambö fa'abölö ndra'o, fönagu törö lalau ba ya'atulö ndra'ugö,<ref>Faigi 24:40</ref> <span class="anchor" id="2">2</span> ba fawu'u li ita, ba oya sibai dania ma'uwumö ube'e.
[[Berkas:Abraham en portrait.jpg|jmpl|Aberahamo]]
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba ifalögu tou ia Aberamo, ba humede khönia Lowalangi, imane: <span class="anchor" id="4">4</span> Ya'odo zi no fawu'u li khöu, wa furugö ŵalo soi ndra'ugö dania. <span class="anchor" id="5">5</span> Ba böi sa'ae Aberamo döimö, Aberahamo döiu sa'ae. Furugö ŵalo soi sa ube'e ndra'ugö. <ref>Rom 4:17</ref> <span class="anchor" id="6">6</span> Ba ato sibai dania ma'uwumö ube'e, tobali mosoi dania ira, razo na'i dania ösa ma'uwumö.<ref>Faigi 35:11</ref> <span class="anchor" id="7">7</span> Ba fawu'u li ndra'o khöu ba ba ma'uwumö furiu, ba nga'ötöra andrö, fawu'usa li si lö tebulö, irugi zi lö aetu, fa Lowalangiu ndra'odo ba Lowalangi ma'uwumö furiu. <span class="anchor" id="8">8</span> Ba khöu ba ba ma'uwumö furiu ube'e danö andre, ba zi so'ö si fatewu iada'e, tanö Gana'ana ma'asagörö, ube'e okhötami si lö tebulö, ba Lowalangira ndra'odo. <span class="anchor" id="9">9</span> Ba imane Lowalangi khö Gaberahamo: Ba ya'ugö, böi böhöli wawu'usa li andrö khögu, ya'ugö andre ba ma'uwumö furiu, ba nga'ötöra andrö.
== II. Tandra wawu'usa li wamoto andrö ==
<span class="anchor" id="10">10</span> Da'ö wawu'usa li si lö tola miböhöli, fawu'usa li khögu khömi ba ba ma'uwumö furiu: fefu motöi matua ba khömi, ba niboto. <span class="anchor" id="11">11</span> uli khömi niboto ba ya da'ö dandra wawu'usa li khöda.<ref>Rom 4:11; HalZin 7:8</ref> <span class="anchor" id="12">12</span> Na no fitu bongi wa'ebua, ba niboto fefu motöi matua ba khömi, ha uga nga'ötömi, he si tumbu yomo ba he nihöli ba niha bö'ö, si tenga ya'ami.<ref>MozIII 12:3</ref> <span class="anchor" id="13">13</span> Niboto zi tumbu baomou ba he nihöliu ana'a, ena'ö tobali oroma ba nösimi wawu'usa li andrö khögu, fawu'usa li sirugi si lö aetu. <span class="anchor" id="14">14</span> Ba niha si lö muboto, si lö muboto uli — ba nihori ba niwania zi manö, no adudu wawu'usa li andrö khögu, ibe'e.
== III. Tefalalini göi döi Zara'i ba tefabu'u Giza'aki ==
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba imane na Lowalangi khö Gaberahamo: Böi sa'ae be'e töi wo'omou Sara'i andrö Zara'i; Sara sa'ae döinia. <span class="anchor" id="16">16</span> Ba ufahowu'ö ia ba ube'e bualagu khöu nono matua, khönia, ufahowu'ö ia ba ya awe soi ia dania; samatörö soi niha dania ma'uwunia ösa.
[[Berkas:François-Joseph Navez - Agar et Ismaël dans le désert.jpg|jmpl|Hagara ba Simaeli, ononia.]]
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba ifalögu tou ia Aberahamo ba ma'iki, imane sa dödönia: Hadia, mo'ono maö zi zi no 100 fakhe fa'atua, ba mo'ono Zara, si no 90 fakhe?
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba imane Aberahamo khö Lowalangi: Ena'ö na auri manö Zima'eli andrö fönau!
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba imane Lowalangi: Böi! Fo'omou Sara andrö zo'ono khöu ono matua, ba öbe'e töi nono andrö Giza'aki, ba fawu'u li ndra'odo khönia, fawu'usa li sirugi si lö aetu, khö ma'uwuna furinia.<ref>Faigi 18:10; 21:2; Gal 4:23; Heb 11:11</ref> <span class="anchor" id="20">20</span> Ba he ba khö Zima'eli andrö, ba ufondrondrongo göi wangandröu; ufahowu'ö ia ba ufonga'ötö ia, oya sibai ma'uwunia, ube'e. Felendrua zalaŵa nga'ötönia dania, ba soi sebua ma'uwunia ube'e. <span class="anchor" id="21">21</span> Ba fawu'usa li andrö khögu, ba khö Giza'aki andrö utandrösaigö, si tumbu dania khöu, khö Zara, mane furi.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba me no awai huhuo Lowalangi khönia, ba numalö miyaŵa ia, iröi Gaberahamo.
== IV. Famalua famoto ==
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba ihalö nononia Sima'eli Aberahamo, awö dozi si no tumbu baomonia ba dozi nihölinia ana'a, fefu motöi matua ba zi so yomo khö Gaberahamo, ba iboto gulira, me luo da'ö, i'o'ö niŵa'ö Lowalangi khönia.
<span class="anchor" id="24">24</span> Ba no 99 fakhe Gaberahamo, me teboto gulinia. <span class="anchor" id="25">25</span> Ba 13 fakhe Zima'eli, me teboto gulinia. <span class="anchor" id="26">26</span> Ba me luo da'ö, ba teboto Gaberahamo ba ononia Sima'eli; ba si so yomo khönia fefu, <span class="anchor" id="27">27</span> he si tumbu baomonia, ba he nihölinia ana'a ba niha bö'ö, ba teboto awönia.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMozeI}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
ficpee4gkr7tz33yuomp410fw0b9gjo
Wikipedia:SN/Moze I/41
4
5420
29857
28839
2026-10-07T07:53:50Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29857
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Fangifi Wara'o ==
[[Berkas:Tissot Joseph Interprets Pharaoh's Dream.jpg|jmpl|Ifo'eluaha wangifi Wara'o Yosefo]]
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba mendrua fakhe aefa da'ö, ba mangifi Wara'o; ba mbewe Nilo so ia, iŵa'ö,<ref>Dan 2:1</ref>
<span class="anchor" id="2">2</span> ba möi miyaŵa moroi ba Nilo zaŵi, fitu nga'eu, si sökhi famaigi ba satabö, ba möi ira ba ndru'u mangalui göra.
<span class="anchor" id="3">3</span> Ba aefa da'ö, ba möi miyaŵa zaŵi bö'ö, fitu nga'eu göi, moroi ba Nilo, ba si lö sökhi famaigi ba s[[wikt:angao|angao]]; ba möi ba ngai zaŵi no mege, ba mbewe Nilo.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba latema la'a zaŵi si sökhi andrö, satabö, saŵi si lö sökhi andrö, s[[wikt:angao|angao]], si fitu nga'eu — ba tokea sa'ae Wara'o.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba ifuli mörö, ba ifuli mangifi göi, ha sara döla wakhe, iŵa'ö, ba fitu ngalai, salua khönia, so'ösi ba si sökhi.
<span class="anchor" id="6">6</span> Aefa da'ö, ba fitu tö zalua ngalai, si lö ösi, si no [[wikt:ariri|ariri]] ba nangi moroi ba gatumbukha.
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba ngalai si lö ösi andrö, ba latölö ngalai si so ösi andrö, si no owulo-wulo, si fitu.
Awena tokea Wara'o, ba i'ila, wa fangifi.
== II. Abu dödönia ba da'ö: ifakaoni'ö Yosefo ==
<span class="anchor" id="8">8</span> Ba me moluo ba abu dödönia.
Ba ifatenge, ifakaonia fefu zi faeta ba satua-tua ba danö Miserayi ba itunö khöra wangifinia andrö. Ba lö sangila mangombakha eluaha khö Wara'o.
<span class="anchor" id="9">9</span> Awena humede högö zama'oli gö andrö, imane khö Wara'o: Awena ma'ökhö itörö tödögu horögu.
<span class="anchor" id="10">10</span> Mofönu no Wara'o khö ngoni-ngoninia, ba ifabe'e'ö ba gurunga ira, ba nomo högö wazuri, ya'odo andre ba högö zamazökhi kue andrö.
<span class="anchor" id="11">11</span> Ba mangifi ndra'aga, daruaga, ha sara wongi, ba no fasambua geluaha wangifima andrö.
<span class="anchor" id="12">12</span> Ba so ba da'ö, awöma, nono matua Heberaio, sawuyu högö wazuri; khönia matunö wangifima, ba i'ombakha'ö khöma geluaha, ifa'ele'ö sibai, hadia lawu-lawu wangifi zamösana.<ref>Faigi 40:15</ref>
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba niŵa'önia khöma, ba no itörö: ya'odo, ba no mufuli mufataro ba halöŵögu ba ya'ia ba no mutaŵi.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba ifatenge Fara'o, ifakaoni'ö Yosefo. Ba lata'i-ta'i la'efa'ö ia ba gurunga, ba ifatöwö'ö ia, ifalalini nukhania, ba möi yomo khö Wara'o.<ref>Sin 105:20</ref>
<span class="anchor" id="15">15</span> Ba imane Fara'o khö Yosefo: No mangifi ndra'o, ba lö sangila mangombakha eluaha. Ba no urongo ndra'ugö: ha örongo wangifi, ba ö'anema'ö ö'ombakha'ö geluaha.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba imane Yosefo khö Wara'o: Ai, tenga, tenga ya'odo; ba ya fangorifi nifa'ele'ö Lowalangi khö Wara'o!<ref>Faigi 40:8; Dan 2:28</ref>
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba imane Fara'o khö Yosefo: Mangifi ndra'o, ba mbewe Nilo sodo, uŵa'ö.
<span class="anchor" id="18">18</span> Ba möi miyaŵa, moroi ba Nilo, zaŵi, fitu nga'eu, satabö ba si sökhi famaigi. Ba möi ira ba ndru'u, mangalui göra.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba aefa da'ö, ba möi miyaŵa zaŵi bö'ö, fitu nga'eu göi, si no [[wikt:oköli-köli|oköli-köli]], si lö sökhi famaigi, ba si no [[wikt:angao|angao]] — lö urai u'ila ba danö Miserayi ma'asagörö zi manö fa lö sökhi!
<span class="anchor" id="20">20</span> Ba latema la'a zaŵi satabö andrö, si föföna andrö, si fitu, saŵi s[[wikt:angao|angao]] andrö, si lö sökhi-sökhi.
<span class="anchor" id="21">21</span> Ba he me no la'a, ba lö oroma, wa no la'a, lö'ö sa tebulö wa lö sökhi-sökhi mege.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba tokea ndra'o. Ba u'ila na göi ba wangifi: ha sara döla wakhe, ba fitu zalua ngalai, so'ösi ba si sökhi.
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba aefa da'ö ba alua göi ngalai si lö ösi, si no [[wikt:oköli-köli|oköli-köli]], fitu göi, si no [[wikt:ariri|ariri]] ba nangi moroi ba gatumbukha,
<span class="anchor" id="24">24</span> ba latema latölö ngalai si sökhi andrö, si fitu, ngalai si no [[wikt:oköli-köli|oköli-köli]] andrö. Da'ö nitunögu ba zi faeta andrö, ba lö sangila mangombakha eluaha khögu.
== III. I'ombakha'ö geluaha wangifi Wara'o ba ifobawa lala khönia ==
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba imane Yosefo khö Wara'o: Eluaha wangifi Wara'o andrö, ba no faoma. No ihönagö ifa'ele'ö khö Wara'o Lowalangi hadia nilaunia dania.
<span class="anchor" id="26">26</span> Saŵi si sökhi andrö, si fitu nga'eu, ba mewitu fakhe, ba ngalai wakhe andrö, si sökhi, si fitu, ba mewitu fakhe göi — no faoma geluaha wangifi andrö.
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba saŵi safuo andrö, si fitu nga'eu, si lö sökhi-sökhi, safuria möi yaŵa, ba mewitu fakhe, ba ngalai wakhe andrö si lö ösi, si fitu, si no [[wikt:ariri|ariri]] ba nangi moroi ba gatumbukha, ba mewitu fakhe [[wikt:lofo|lofo]], oroma dania.
<span class="anchor" id="28">28</span> Andrö umane mege khö Wara'o: Hadia zi so ba dödö Lowalangi, nilau dania, ba no ifa'ele'ö khö Wara'o.
<span class="anchor" id="29">29</span> Mewitu fakhe iada'e dania, ba fahöna manö hadia ia ba danö Miserayi, ma'asagörö.
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba na aefa da'ö, ba mewitu fakhe [[wikt:lofo|lofo]], ba tobali olifu manö niha wa'afahöna mege, ba danö Miserayi, ba i'a danö [[wikt:lofo|lofo]] andrö.
<span class="anchor" id="31">31</span> Ba lö'ö manö sa'ae itörö tödö niha wa'afahöna mege ba danö, balazi [[wikt:lofo|lofo]] andrö moroi furi dania, abölö-bölö sibai sa dania.
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba ba zi mendrua andrö, wa no fatete mendrua mangifi Wara'o, ba hiza, no ihonogöi sibai da'ö Lowalangi ba i'aliogö Lowalangi ifalua.
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba yamufaigi khönia Fara'o niha si so tödö, satua-tua, ena'ö ibe'e barö mbawania danö Miserayi.
<span class="anchor" id="34">34</span> Ba yamunönö na Fara'o wamataro mandru ba danö, ena'ö la'ozaragö zambua ni'olima ba danö Miserayi, barö ndröfi andrö si fitu, ba zi fahöna bua nowi.
<span class="anchor" id="35">35</span> Ni'owuloi mbua nowi andrö fefu, barö ndröfi andre, si fitu dania, nihöna mbua nowi ba danga Wara'o, bua nowi ba mbanua misa, ba ni'irö'ö.
<span class="anchor" id="36">36</span> Ba ya we'e-we'e dödö ba danö nihöna andrö, ba zi mewitu fakhe andrö dania, ba [[wikt:lofo|lofo]] andrö, sanörö tanö Miserayi dania; ba tobali lö tekiko niha ba danö ba [[wikt:lofo|lofo]] andrö.
== IV. Tefataro salaŵa ia. Itörö niŵa'önia ==
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba faduhu dödö Wara'o ba wehedenia andrö ba tödö ngoni-ngoninia fefu.
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba imane Fara'o ba ngoni-ngoninia andrö: Hadia, tasöndra na niha, si so Eheha Lowalangi ba dödö, si mane khönia?<ref>Dan 5:11</ref>
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba imane Fara'o khö Yosefo: Me no ifa'ele'ö khöu Lowalangi da'ö fefu, ba lö'ö sa'ae niha, si manö fotödö ba si manö fa'atua-tua, si mane ya'ugö.
<span class="anchor" id="40">40</span> Tebe'e barö mbawau nomogu ba ndramu'o'ö niŵa'öu banuagu fefu, ha irege dadaoma razo tohude ndra'o moroi khöu.<ref>Dan 2:48; HalZin 7:10</ref>
<span class="anchor" id="41">41</span> Ba imane na Fara'o khö Yosefo: Hiza, ube'e barö mbawau danö Miserayi ma'asagörö!
<span class="anchor" id="42">42</span> Ba iheta ba durunia laeduru andrö khönia Fara'o, ibe'e ba duru Yosefo; ba ifobaru ia baru muko karate ba ibe'e naya ana'a ba mbaginia.
<span class="anchor" id="43">43</span> Ba ifakureta ia ba kureta razo, fanete khönia, ba mu'ao fönania niha, lamane: Mi'angalulu! Si manö wame'e Wara'o barö mbawania tanö Miserayi ma'asagörö.
<span class="anchor" id="44">44</span> Ba imane Fara'o khö Yosefo: Fara'o ndra'odo — ba lö tola ifaliŵa dangania, ba ma ahenia, niha ba danö Miserayi ma'asagörö, na tenga ya'ugö zanguma'ö.
<span class="anchor" id="45">45</span> Ba Fara'o andrö, ba ibe'e töi Yosefo Zafenati Faneakhi ba ibe'e khönia Gasenata, ono Wotifera, högö gere ba Gono.
Ba itöröi danö Miserayi Yosefo.
<span class="anchor" id="46">46</span> Ba tölu ngafulu fakhe Yosefo, me so ia ba da'ö föna Wara'o, razo Miserayi. Ba iröi Wara'o Yosefo ba itöröi danö Miserayi.
<span class="anchor" id="47">47</span> Ba falawulaete mbua danö ba zi mewitu fakhe andrö, ba zi fahöna.
<span class="anchor" id="48">48</span> Ba i'owuloi mbua nowi andrö fefu Yosefo ba zi mewitu fakhe andrö, götö wa'afahöna ba danö Miserayi, ibe'e ba mbanua misa nitenagö andrö; sambu-sambua banua ba ihöna mbua nowi andrö, si tefasui ya'ia.
<span class="anchor" id="49">49</span> Tobali ihöna mbua nowi Yosefo, si mane ene ba mbewe nasi, tenga ono wa'oya, irege iböhöli wanu'a, tebai sa'ae lasu'a.
== V. Ono Yosefo. Böröta lofo andrö ==
<span class="anchor" id="50">50</span> Ba dombua tumbu ono matua khö Yosefo, föna ndröfi böröta [[wikt:lofo|lofo]] andrö, ononia khö Gasenata andrö, ono Wotifera, högö gere ba Gono.
<span class="anchor" id="51">51</span> Töi zi a'a, ba Manase ibe'e Yosefo, imane: Noa sa'ae olifudo wamakaogu andrö fefu ba ira amagu ba ira talifusögu fefu, ibe'e Lowalangi.
<span class="anchor" id="52">52</span> Ba töi zi akhi, ba Eferayi ibe'e, imane: Noa sa ifowua ndra'odo Lowalangi ba danö wamakaogu andre.
<span class="anchor" id="53">53</span> Ba me no numalö ndröfi andrö si fitu ba zi fahöna balazo ba danö Miserayi,
<span class="anchor" id="54">54</span> ba ibörötaigö döfi [[wikt:lofo|lofo]] andrö, si fitu, itörö nihönagö Yosefo fangombakha. Ba dozi tanö itörö [[wikt:lofo|lofo]] andrö; ba ba danö Miserayi ma'asagörö, ba so mbalazo.<ref>Sin 105:16</ref>
<span class="anchor" id="55">55</span> Ba me no afökhö [[wikt:lofo|lofo]] andrö ba danö Miserayi ma'asagörö, ba laforege niha sato wangandrö gö khö Wara'o.
Ba imane Fara'o ba Ndrawa Miserayi fefu: Mi'ae khö Yosefo; hadia niŵa'önia khömi, da'ö milau!
<span class="anchor" id="56">56</span> Ba sagörö guli danö, ba afökhö [[wikt:lofo|lofo]] andrö. Ba ibokai halasa andrö fefu Yosefo ba i'amawa ba Ndrawa Miserayi wakhe. Ba itugu tedou wa'afökhö [[wikt:lofo|lofo]] andrö ba danö Miserayi.
<span class="anchor" id="57">57</span> Ba dozi niha ba guli danö, ba möi khö Yosefo ba danö Miserayi, ba wowöli fakhe; fefu gofu heza sa, ba [[wikt:lofo|lofo]] safökhö sibai.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMozeI}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
2owi9f1cugioyrzr2ize0wexwm0u4vz
Wikipedia:SN/Moze III/11
4
5480
29858
28899
2026-10-07T07:54:00Z
Slaia
39
menyesuaikan penamaan gambar
29858
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:SN/styles.css"/>
<div class="buku">
== I. Saliŵa-liŵa ba danö si tola la'a ba salakha ==
<span class="anchor" id="1">1</span> Ba humede Yehowa khö ndra Moze A'aroni,<ref>Faigi göi MozV 14:2–21</ref> iŵa'ö li khöra, imane:
<span class="anchor" id="2">2</span> Mimane ba Ndraono Gizeraeli:
Da'ö zaliŵa-liŵa ba danö, si tola mi'a, fefu, si öfa ahe ba guli danö.<ref>MozI 7:2; MozV 14:4; HalZin 10:14</ref>
<span class="anchor" id="3">3</span> Fefu zi öfa ahe ba si no fabali sa'a, si no alua fabali, ba samomendrua fonganga göra ba tola mi'a.
<span class="anchor" id="4">4</span> Ba ba zamomendrua fonganga göra ba ba zi no fabali sa'a, ba da'ö zi lö tola mi'a: ondra andrö; ifomendrua sa wonganga gönia, ba tenga si no alua fabali sa'a — salakha ia miŵa'ö.
<span class="anchor" id="5">5</span> Ba kelindri; ifomendrua sa wonganga gönia, ba tenga si no fabali sa'a, ba salakha ia miŵa'ö.
<span class="anchor" id="6">6</span> Ba kawelu, ifomendrua wonganga gönia, ba tenga si no fabali sa'a: ba salakha ia miŵa'ö.
<span class="anchor" id="7">7</span> Ba bawi; noa sa salua fabali sa'ania, ba tenga samomendrua fonganga gönia; salakha ia miŵa'ö.
<span class="anchor" id="8">8</span> Lö tola mi'a nösira ba lö tola mibabaya gamatela; salakha ira miŵa'ö.
<span class="anchor" id="9">9</span> Ba da'ö zi töla mi'a, saliŵa-liŵa ba nidanö, fefu:
fefu zaliŵa-liŵa ba nidanö, he ba nasi, ba he ba nidanö, sofere-fere ba sohuna-huna, ba tola mi'a.
<span class="anchor" id="10">10</span> Ba fefu zi so ba nasi ba ba nidanö, si lö fere-fere ba si lö huna-huna, ba zaliŵa-liŵa ba nidanö, fefu, ba ba zi so noso, si so ba nidanö, ba sogoro ami da'ö.
<span class="anchor" id="11">11</span> Sogoro ami ira: ösira, ba lö tola mi'a, ba amatelara, ba mi'ogorofi.
<span class="anchor" id="12">12</span> Fefu zaliŵa-liŵa ba nidanö, si lö fere-fere, ba si lö huna-huna, ba sogoro ami.
[[Berkas:Ringed white stork.jpg|jmpl|Fofo nifotöi laki-laki ba li Niha]]
<span class="anchor" id="13">13</span> Ba ba wofo, ba da'ö ni'ogorofimi — tebai ni'a, ni'ogorofi: moyo ba fofo basi ba moyo nasi.
<span class="anchor" id="14">14</span> Ba razo wali, awö ngawalö ala-ala,
<span class="anchor" id="15">15</span> awö ngawalö gaga fefu.
<span class="anchor" id="16">16</span> Ba fofo ondra, ba katawaena ba samari, awö ngawalö wötö.
<span class="anchor" id="17">17</span> Ba tugöu ba belibi ba lamuhu,
<span class="anchor" id="18">18</span> ba meu ba engangi ba banga.
<span class="anchor" id="19">19</span> Ba laki-laki,<ref>Lafotöi wofo laki-laki ba li Indonesia ''burung ranggung'' ba ba li Inggris ''stork''.</ref> awö ngawalö mbangau, ba meragai ba bögi.
<span class="anchor" id="20">20</span> Fefu zaliŵa-liŵa side-ide, si so afi ba si öfa ahe, ba sogoro ami.
<span class="anchor" id="21">21</span> Fefu zaliŵa-liŵa side-ide, si so afi ba si öfa ahe, ba ha da'ö zi tola mi'a, si dua faha, yaŵa gahera, ba wanoka ba danö.
<span class="anchor" id="22">22</span> Ba da'ö ba tola mi'a ngawalö damo andrö, ya'ia ngawalö damo solama, awö ngawalö damo hara goli, awö ngawalö damo hagabi.
<span class="anchor" id="23">23</span> Ba bö'önia, saliŵa-liŵa side-ide, si so afi, ba si öfa ahe, ba sogoro ami.
<span class="anchor" id="24">24</span> Tobali si ra'i-ra'iö da'ö mibe'e; dozi sombambaya amatela, ba si ra'iö, irege bongi.<ref>Faigi 5:2</ref>
<span class="anchor" id="25">25</span> Ba ha niha zolohe amatela, zambua, ba lö tola lö ibabago nukhania, ba si ra'iö ia, irege bongi —
<span class="anchor" id="26">26</span> ba zaliŵa-liŵa ba danö, fefu, si no fabali sa'a, si lö alua fabali, ba si tenga samomendrua fonganga gönia. Salakha ira miŵa'ö, dozi sombambaya ya'ira ba ra'iö.
<span class="anchor" id="27">27</span> Ba fefu göi zosa'a, sa'a mao, ba zaliŵa-liŵa ba danö, si öfa ahe, ba salakha miŵa'ö; dozi sombambaya amatela, ba ra'iö, irege bongi.
<span class="anchor" id="28">28</span> Ba solohe amatela, ba lö tola lö ibabago nukhania, ba ra'iö ia, irege bongi — salakha ira miŵa'ö.
== II. Amatela ba kuö-kuö ==
<span class="anchor" id="29">29</span> Ba da'ö zalakha, miŵa'ö, ba zaliŵa-liŵa ba danö side-ide: bituru ba te'u ba bayakomo, hadia ngawalö.
<span class="anchor" id="30">30</span> Ba anaka ba koakhi ba leta'a ba khometi ba loa.
<span class="anchor" id="31">31</span> Da'ö ira zalakha, miŵa'ö, ba zaliŵa-liŵa ba danö side-ide; dozi sombambaya, na no mate, ba ra'iö irege bongi.
<span class="anchor" id="32">32</span> Ba fefu hadia ia nilangö zi manö, ba wa'amate, ba ra'iö, he nahia eu fefu ba he nukha ba he uli ba he goni — fefu wakake, ni'oguna'ö. Ni'ungugö ba nidanö, ba lö tebulö wa'ata'unö irege bongi; awena ifuli sökhi.
<span class="anchor" id="33">33</span> Ba na aekhu ba nahia tanö zara, da'ö, ba ta'unö nösi ma'afefu, ba nirasa [nahia andrö].
<span class="anchor" id="34">34</span> Fefu ngawalö gö, ni'aga-aga niha, ba ta'unö, na göna nidanö si manö; ba si manö göi nibadu hadia ia, nibadu-badu niha, gofu hadia ia nahia, ba ta'unö [ba zi manö].
<span class="anchor" id="35">35</span> Ba fefu hadia ia, nilangö gamatela zi manö, ba ta'unö: bowoa roti ba nirasa ba awu, ba nidudugö. Si ta'unö ia ba si ta'unö miŵa'ö.
<span class="anchor" id="36">36</span> Ha umbu ba ba'a, ö idanö, ba tenga si ta'unö; ba ha niha zombambaya amatela bakha, ba ra'iö.
<span class="anchor" id="37">37</span> Ba na göna ba mbua zinanö hadia ia, tanömö, gamatela zi manö, ba tenga si ta'unö da'ö.
<span class="anchor" id="38">38</span> Ba na no muwuwui idanö danömö zinanö andrö, ba ilangö dania amatela zi manö, ba si ta'unö ia miŵa'ö.
<span class="anchor" id="39">39</span> Ba na mate zaliŵa-liŵa ba danö andrö, si tola mi'a, ba na so zombambaya amatelania, ba ra'iö ia, irege bongi.
<span class="anchor" id="40">40</span> Ba na so zi manga gamatela andrö, ba ibabago nukhania, ba ra'iö ia, irege bongi; ba solohe amatela, ba ibabago nukhania, ba ra'iö ia, irege bongi.
<span class="anchor" id="41">41</span> Fefu zaliŵa-liŵa ba danö, side-ide, ba sogoro ami, miŵa'ö, ba lö tola te'a.
<span class="anchor" id="42">42</span> Fefu zi'anana'ö talu ba fefu zi öfa ahe, fabaya fefu, soya ahe, moroi andrö, ba zaliŵa-liŵa ba danö, side-ide andrö, ba lö tola mi'a, sogoro ami sa ira miŵa'ö.
<span class="anchor" id="43">43</span> Böi mibali'ö sogoro niha ami ba guö-kuö andrö, hadia ia, ba böi mita'unöi ami ba da'ö, fa ra'iö ami ba da'ö.
<span class="anchor" id="44">44</span> Me no Yehowa ndra'o, Lowalangimi; ba mi'amoni'ö ami; yani'amoni'ö ami, me no ni'amoni'ö ndra'odo. Ba böi mita'unöi ami ba zaliŵa-liŵa ba danö andrö, side-ide, soliha-liha ba guli danö.<ref>MozII 22:31; FetI 1:16</ref>
<span class="anchor" id="45">45</span> Me no Yehowa ndra'odo, si no mangeheta ya'ami ba danö Miserayi, ena'ö Lowalangimi ndra'o; andrö yani'amoni'ö ami, me no ni'amoni'ö ndra'odo.
<span class="anchor" id="46">46</span> Da'ö nihonogöi ba zi öfa ahe andrö ba ba wofo ba ba zonoso fefu, saliŵa-liŵa ba nidanö, ba ba zaliŵa-liŵa ba danö fefu,
<span class="anchor" id="47">47</span> ena'ö lafaehusi ira zalakha zi tenga salakha ba si tola te'a ba si lö tola te'a.
== Famotokhi ba gahe ==
{{Reflist|18em}}
{{NavMozeIII}}</div>
[[Kategori:Sura Ni'amoni'ö]]
qb7g7t3y8xvgl3iq77f6v3y4unhxm3m
Manö-Manö/Natalia
0
6245
29797
29796
2026-10-06T12:34:22Z
Slaia
39
menambah nama penulis
29797
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Natalia
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Me ŵalu fakhe nasa ndröfinia, ha isöndra wa'ohahau dödö Natalia na möi ia ba gereja. Hulö na so zondröni ya'ia we'amöi ba da'ö, ba ero so ia bakha ba gereja irasoi hulö na so ia ba zinga galitö same'e anaukhu-naukhu ia. Börö da'ö oi i'anöröi gereja si fahatö khöra. Möi ia manörö ba gereja kota, ba möi ia ilau mangandrö bakha ba Gereja Paroki, ba asese möi ia mangondrasi Fangowasaini Misa ba biara ndra suster.
Desa, heza toröi Natalia, no manuge yaŵa ba dete sambua hili-hili. Ba ero ifatörö hörönia mitou ba ndraso Natalia, owua-wua sibai dödönia, hulö na oroma zi sagörö ulidanö fönania. So göi sambua biara ndra suster yaŵa ba hili-hili andre, andrö asese lafotöi desa si toröi ya'ia "Bukit Suci". ''Hili-hili ni'amoni'ö''. Ba ba naere-naere hili oi muzawili nomo niha mbanua irugi tou ndraso sebolo.
[[Berkas:Swedish singer-songwriter Yaeger.jpg|jmpl|Samösa zanunö moroi ba Swedia]]
Akhinia, si döfi awuyu moroi khönia, no ono'alawe si sökhi sibai bawa. Faudu sibai labe'e töinia ira satuania Dewi. Me ide-ide ia nasa no lamane niha wa edöna tobali Dewi ono'alawe si baga-baga dania. Akaeŵa-kaeŵa ia ma'ifu, atarö nono hörönia ba na fahuhuo ia oroma khöda wa ono sonekhe ia.
No fabö'ö sibai Natalia. Itaria laŵa'ö si faola omo khöra wa hulö bebe ia. Ba aila göi ndra satuania wangoroma'ö ya'ia ba niha. Na ha mena'ö ikhunia zabila, ba no mena la'ohe ia ba "klinik" si tola mamalua "operasi plastik", sambua operasi sangadölö'ö ikhu. Ba na zui ifönia zakaole, ba tola mena la'ohe ia khö dokter spesialis, samasa fangadölö nifö nifotöi ''brace'', sasese ta'ila la'oguna'ö iraono si bohou ebua ma'ökhö. Bahiza töra moroi ba da'ö khö Natalia. Hulö ŵa'i na gofu hadia ia no oi fabörö manö. Lö ahöli dödöda wa tobali fama'igi niha ia.
Heŵa'ae no i'elifi khala-khalania Somböi ya'ita, no sa'atö ibe'e khö Natalia howu-howu si töra moroi ba niha bö'ö. Onekhe ia manunö. Na manunö ia, terongo hulö na ira mala'ika samösa zanunö. No göi la'ila da'a niha mbanua me fao manunö Natalia ba zekola wanunö. Oi akhari dödö niha ba Gereja na larongo linia, hulö oroma khöra nidanö sohau-hau. Itugu ebua-bua Natalia, itugu sökhi nasa linia. Börö da'ö oi labe'e khönia zinunö "solo" ni'anunöisi ba Gereja. Ba na so ia ba Gereja, na manunö ia, ohahau sibai dödö Natalia. Hulö na irasoi wa ba da'ö ''nomo'' sindruhu khönia. Bahiza baero Gereja, no aila-aila sibai, börö me i'ila wa si lö sökhi bawa ia.
Ba zekola ato sibai nawö Dewi, akhinia. Onomatua ba ono'alawe, oi omasi ira lahatö'ö ira khö Dewi. Omasi ira fawude khönia, omasi ira fao khönia ba lala. Lakaoni ia na so zalua ba nomo khöra. Ha Natalia zi lö lakaoni.
Ba Dewi, aila sibai ia me si lö sökhi bawa ga'ania ira'alawe. Itaria ata'u ia ma la'o'aya ia niha börö ga'ania alawe andrö.
La'omasi'ö Natalia ira satuania. Lö lafabö'öni wolau khönia. Bahiza oroma sa'atö wa Dewi sa ono omasi'ö khöra. Da'ö zi lö isöndra Natalia: fa'omasi.
Ono solo'ö khö zatua Natalia, i'odödögö wangomusoi'ö tödö he ira satuania ba he niha bö'ö. Onekhe-nekhe ia ba zekola. Oi i'ila ngawalö wamahaö ba ''sejarah'', ''biologi'', ''matematika'', btn. Ba oi ahakhö dödö ndra gurunia khönia. Ba no irai irongo zifaola omo sanguma'ö kö namania, "No wö arörö dödö Zomböi ya'ita me iwöwöi Natalia andrö."
Ha ba Gereja isöndra wa'omasi Natalia. La'omasi'ö ia ira Pastor, ira Bruder ba ira Suster. Ba i'omasi'ö ia Yesu. Ero sihulöwongi möi ia i'ondrasi misa ba kapel ndra suster, ba ero luo Zumaha ilau mangandrö lala röfa. Ero ituhi danö bakha ba Gereja, irasoi wa so Zo'aya ba zingania. Ero manunö ia, irasoi wa so khönia wanötöna. Irasoi wa edöna alua khönia zi lö mudöna-döna. Ha da'ö zi tola mangefasi ya'ia moroi ba wa'abudödö andre.
Lö irai itura'ö gabuladödönia andre khö ndra satuania Natalia. Lö omasi ia ibusi nasa dödöra. Itandraigö wanguma-nguma'ö ba dödönia wa i'omasi'ö Zo'aya ba wa i'omasi'ö ia So'aya.
Ba i'omasi'ö sibai göi nakhinia Dewi. Na fahokha ira, ba lö aetu ibe'e ena'ö möna nakhinia. Asese möi ira manörö ba mbenua ma zui möi ira ba fasa ba wamaigi-maigi ngawalö gamawaö niha ba lafo.
Me larugi ndröfi afosu ira, oi itörö niŵa'ö niha ba mbanua. Itugu sökhi mbawa Dewi. Lö aetu lahatö'ö ira khönia onomatua. Ba Natalia? Ba nomo toröi ia. Ilau mamözini omo, managu nukha, ma zui mombaso buku.
Samuza ma'ökhö irongo fahuho-huo ndra satuania Natalia.
"Edöna tobali ira'alawe satua saleu ia, si lö möi nihalö."
"Böi ŵaö zimanö. Isöndra sa dania zangai ya'ia Natalia."
"Haniha nonomatua sedöna manofu ya'ia? Ma'ökhö andre, ha ono'alawe si sökhi bawa ni'alui nono matua, ono'alawe si tola mangomusoi'ö tödöra na möi ira ba wöröma."
Me irongo da'ö Natalia, ilau moloi ba mbenua ba ilau mege-ege.
Fao-fao göi Natalia ba zekola wanunö. Ba samuza ma'ökhö so göi Bu Darmawati ba gotalua niha si so ba Gereja. Bu Darmawati andrö no ga'a Pak Lius, direktur stasiun radio.
Aefa Wangowasaini Misa, i'ondrasi Natalia Bu Darmawati imane, "Sökhi sibai limö, nogu. Zaya-zaya gölö na lö ö'oguna'ö ia."
"No u'oguna'ö ia ba –"
"Tenga da'ö niŵa'ögu," itema Bu Darmawati. Ifakhölö ia ba niha sato bakha ba Gereja. "Niŵa'ögu, silötolalö'ö ö'oguna'ö limö tobali sanunö 'profesional'. Ufahuhuosi dania khö Pak Lius, ena'ö tola ibe'e ndra'ugö manunö ba radio. Hadia omasi'ö?"
"Lö – lö u'ila, Bu." Ata'u Natalia wo'angeragö da'ö.
"Na simanö ba fatunö khö ndra satuamö."
"Molo'ö ya'o faudu sibai niŵa'ö Bu Darmawati andrö," ibörögö wanemali inania.
"Simanö göi ndra'o. Fao göi dödögu," inönö amania.
Ha Dewi zambö fao tödö. "Tenga sanunö ''profesional'' ndra'ugö," imanö Dewi. "Öbali'ö aila manö ita dania." Bahiza tenga sa da'ö zi so bakha ba dödö Dewi. Si so ba dödönia, ata'u ia na tehöngö dania döi ga'ania. Ya'ia nono'alawe si sökhi bawa, nigohi-gohi ndraono matua ba mbanuara. Ya'ia zinangea tobali tehöngö. Ba imane tödönia, ''Hadia sa'ae kö Zomböi ya'ita, wa ibe'e li simane da'ö khö Natalia. Hewisa na tobali tehöngö ia dania? Silötolalö'ö la'olifugö dania ndra'o niha.''
Ba i'alui lala Dewi ena'ö böi latandraigö Natalia ba stasiun radio.
Bahiza ba luo Migu aefa da'ö so zui Bu Darmawati ba Gereja. Ba iŵa'ö khö Natalia, "No fahuhuo ndra'o khö Pak Lius. Fao dödönia. Edöna itandraigö ndra'ugö. Ae ba stasiun radio bözi tölu tanö'owi ba luo Rabu."
Ba ba luo Rabu irugi stasiun radio Natalia. Gasa-gasa wombaloi direktur, aböböi ia ba agabasö dangania.
"Ya'ahowu." I'owai Natalia Pak Lius. "Ha ube'e khöu ginötö lima menit."
Me i'ila zikhala Natalia tobali ahöli dödö Pak Lius. ''Hana ifa'ohe'ö khögu ndra'alawe si lö karua andre?''
I'o'ö Pak Lius Natalia lumalö ba studio.
"Hadia no irai manunö'ö ''profesional''?"
"Lö'ö, Pak." Irasoi mböböi sokafu sangele mitou barö mbarunia Natalia. ''Hana wa u'o'ö manö li Bu Darmawati?'' Tobali so wa'ata'u khö Natalia, omasi ia ilau moloi mena'ö.
Ifezizio Natalia föna mikrofon Pak Lius. "Lö samoli kibord ma'ökhö. Börö da'ö anunö manö ha ya'ugö. ''A capella.'' Hadia ö'ila hadia geluaha ''a capella''?"
"U'ila, Pak."
"Lau, sökhi na simanö." Abao dödönia khö ga'ania alawe, Darmawati, me ifa'ohe'ö khönia nono'alawe si lö nga'öla andre.
"Uröi ndra'ugö ba da'a. So ndra'o ba ''ruang kontrol''. Lima menit. Sambua sinunö." Oroma wa lö ibe'e tödönia Natalia Pak Lius.
"He, Pak – Hadia zinunö – ?" Bahiza lö fakhamö irongo wanofunia Pak Lius. No iduhö mbawandruhö sa'ae.
Toröi ha samösa Natalia bakha. No itöngö mikrofon si so fönania. Lö i'ila hadia zinunö sedöna i'anunöisi. ''Silötolalö'ö uröi stasiun da'a. Ufuli ndra'o ba khöma.''
"Börögö. Alio'ö. Lö inötögu." Terongo li Pak Lius ba ''loudspeaker''.
"Bologö dödöu, Pak. Lö –"
"Gofu hadia manö zinunö." Ibörötaigö mofönu ia. "Ubaloi." Ifadölö hulunia ba gurusi.
Ba i'anema'ö irongo manunö Natalia. Ba tokea sibai ia. Lö irai irongo li simane andrö. No ohahau sibai, hulö na ifaigi tou nidanö sohahau sibai irege i'ila narö namö sabakha. No awakhö-wakhö li andrö, hulö li samösa niha si no iröi tuho tödönia, hulö wengu-wengu niha safatö tödö, niha si no mangifi fangifi sata'u ita.
Ibörötaigö alu daŵa hörönia. He So'aya, hana awena iada'a irugi stasiun da'a li andre?
Me itörö studio andrö samösa insinyur, i'anema'ö tebato ia ba wa'ahöli-höli dödö. Ba oi tohare niha bö'ö sohalöŵö ba stasiun radio andrö. Lö hede-hedera, hulö no isafoi ira sinunö andrö.
Me ahori zinunö andrö, lö la'ila muhede niha. "Gofu haniha zanunö andrö, böi mitehegö mofanö manö ia. Silötolalö'ö manunö ia ba radio khöda." Iŵa'ö samösa niha.
I'alio'ö we'amöi wangondrasi Natalia Pak Lius. Ilau moloi mena Natalia.
"Bologö dödöu, Pak. Lö u'ila manunö –"
"Dadao ua Natalia. Ero bongi Sabtu so siaran musik."
"U'ila, Pak. Asese ufondrondrongo da'ö."
"Hadia omasi'ö manunö ba siaran musik?"
Itöngö Pak Lius Natalia, lö aboto ba dödönia hadia niŵa'önia andrö. "Hadia ötema ndra'o, Pak?"
"Tebörögö migu andre. Sökhi ena'ö tola ö'oroma'ö ba niha wa sökhi manunö ndra'ugö."
''Edöna labe gazigu.'' Omuso sibai dödönia, irege lö i'ila hadia zinangea iŵa'ö.
"Lagazi ndra'ugö? Ha'uga?" isofu akhinia Dewi.
"Lö u'ila ha'uga." ''Lö salania ha'uga. Asala wö'i so niha same'e khögu halöŵö,'' imanö ba dödönia Natalia. Arakhagö iŵa'ö da'ö khö nakhinia Dewi, bahiza itaha ua.
"Omuso sibai dödöda. Eluahania manunö ndra'ugö ba radio lö?" ibörögö amania.
"Ta'ombakha'ö dania khö ndra talifusöda ba khö ndra si faola omo khöda, ena'ö lafondrondrongo siaran radio ba ginötö manunö ndra'ugö," inönö inania.
Ba ifakhölö ia khö nakhinia Dewi. Ibaloi ena'ö imane khönia, ''Lö moguna talau da'ö, na. Sindruhu sökhi wö li Natalia.'' Bahiza lö hede-hede Dewi. Imane sa tödönia Dewi, ''Edöna tobali fa'aila lua-lua da'a dania.''
Salatö lö itörö nitötöna Dewi andrö.
Ba bongi Sabtu andrö ihawui Natalia fa'ata'u.
"Böi mangiwa dödöu," iŵa'ö khönia Pak Lius. "Oi alua göi zimane khö ndra artis tanöbö'ö. Tobali tehöngö ndra'ugö dania."
"Tobali fangaila khögu!"
"No irugi inötö. Ba zi dua menit!"
Ba zi tanö'owi mege so ''latihan'' faoma orkestra. Ba owua-wua dödö Pak Lius. Fefu niha si fao ba latihan, oi ahöli dödöra wamondrondrongo fanunönia. Faduhu dödöra wa no tohare samösa ''bintang'' sibohou. Samösa ''artis'' si tehöngö turia dania.
"Alimagö me lö sökhi mbawania," imanö ''manager panggung''. "Bahiza lö salania. Lö sa'atö la'ila mbawania niha samondrondrongo radio. Ha larongo li zanunö."
Ba zi bongi andrö manunö Natalia ba radio. Wa'asökhi zinunönia. Ba i'ila göi Natalia wa lö irai manunö ia simane fa'asökhi wanunönia ba zi bongi andrö. Manofu-nofu dödönia, hewisa lua-lua da'a dania. Hadia tobali tehöngö ia dania? Hadia oi falali so dania ndramatua sedöna mamohu ya'ia, simane nilaura khö nakhinia Dewi?
Hulö na i'ila hadia ni'angeragönia andrö Dewi, imane khö ga'ania, "Omuso dödögu me no tola manunö'ö ba stasiun radio, ga'a. Bahiza böi wö omuso sibai dödöu. Lö ara tö ba labatogö ndra'ugö."
''Lö sa tebatogö da'a. Edöna tetohugö,'' iwa'ö ba dödönia Natalia. ''U'andrö ua saohagölö me no tobali niha ndra'o.''
Ba zihulöwongi luo Sinaya so telefon moroi ba zaröu silalö khö Natalia. "Te niha sedöna mangomai'ö ya'ita ia andrö," imanö amania ba ibe'e telefon khö Natalia. "Iŵa'ö Suwarno ia, direktur stasiun radio ibu kota." ''Stasiun radio fondrege tehöngö ba ibu kota.''
Ihalö telefon andrö Natalia, mangiwa sibai dödönia, "Halo?"
"Natalia?"
"Ya'ia."
"Natalia Laia?"
"Ya'ia, Pak."
"Suwarno ndra'o moroi ba stasiun radio ibu kota. No urongo me manunö ndra'ugö me bongi Sabtu. Ya'ugö zanunö si no u'alu-alui götö da'a."
"Lö – Lö aboto ba dödögu, Pak."
"Abölö sökhi na manunö'ö ba siaran musik ba ibu kota. Irugi ma'ökhö u'alu-alui samösa zanunö si sökhi li wanunö ba lö nisöndragu. Sökhi sibai wanunöu. Haniha agen khöu?"
"Agen? Lö – Lö khögu agen wö, Pak."
"Na simanö möi ndra'o samösa ufalukhaisi ndra'ugö ba ta'osara'ö hadia ia fefu."
"Pak Suwarno – lö – lö wö sökhi mbawagu." Hulö nifahö falölöŵa dödönia me iŵa'ö da'ö. Bahiza imane tödönia, abölö sökhi uŵa'ö ia iada'a moroi na afatö dödögu ba zi so föna. Ena'ö böi möi ia ba da'a na andrö ni'aluinia.
Ilau ma'igi Pak Suwarno. "Böi busi dödöu. Edöna sökhi mbawau ba ginötö ölau manunö. Ba da'a ato zonekhe wamasa mekap."
"Bahiza –"
"Falukha ita mahemolu."
Töra moroi ba wangifi fefu da'a khö Natalia. ''Edöna manunö ndra'o ba stasiun radio ibu kota!''
"Da ya'o zama'anö ba sotandratangani kontrak, Natalia." iŵa'ö amania. "Silötolalö'ö mangenanö ita ba zimane andre."
"U'öli dania khöu mbaru sibohou. Ba urino göda khö Pak Suwarno."
Lö hede-hede Dewi. Tebai itaha tödönia zalua andre fefu. Fatuwu khönia wa ka'ania zedöna tehöngö. ''Da'ufaigi lala...''
No ihaogö ia Dewi fatua lö tohare Pak Suwarno. Ba me irongo tohare ia, i'aliogö wamaondragö Pak Suwarno ba mbawandruhö. Me i'ila ia, manaoka dödö Pak Suwarno. Ono'alawe si sökhi bawa, ba si sökhi baru, ba si sökhi fa'igi. ''He Lowa,'' iŵa'ö tödönia, ''Sökhi li wanunö ba sökhi göi mbawa. Edöna tobali ia "bintang" si tehöngö.''
"Omuso dödögu no falukha ita," iŵa'ö Pak Suwarno.
"Omuso dödögu me no örugi khöma, Pak. No asese urongo döi Bapak. Oi la'ila niha ba da'a."
"Lau. Na simanö da tabörögö wamahuhuosi halöŵöda. So ba da'a sambua teks zinunö. Sinunö sanandrösa ba wa'omasi –"
Tohare Natalia baulu. Barunia baru sibohou, bahiza lö faudu khönia mbaru andrö.
"Bologö dödöu, Pak. Lö u'ila wa no örugi."
Ifaigi Dewi Pak Suwarno.
"Ka'agu ira'alawe da'a, Pak," iwa'ö Dewi. "Natalia."
Ba i'anema'ö la'ila ba mbawa Pak Suwarno wa hulö zafatö tödö ia.
"Hadia ya'ugö zanunö?"
"Ya'ia."
Ba ifaigi Dewi, "Ba ya'ugö –"
Ihekhe mbo'ö Dewi, "Akhi Natalia."
Ifaigi zui Natalia Pak Suwarno ba ihasugö ia imane, "Bologö dödöu, Natalia. Awuyu-wuyu sibai ndra'ugö nasa – töra awuyu ndra'ugö wanunö ba ibu kota. Bologö dödöu. Toröi ami, he."
Ba la'ila iröi ira.
''Saohagölö, Lowa,'' iŵa'ö tödönia Dewi. Omuso sibai dödönia. ''Itörö zi no ifakhoi tödögu.''
Afatö sibai dödö Natalia. Börö da'ö iböhöli göi manunö ba stasiun radio ba mbanuara. Ha'uga kali möi khönia Pak Lius, ba lö alulu dödönia. Sindruhu afatö sibai dödönia.
''Gofu haniha zi no mamaigi akhigu,'' imane tödönia, ''silötolalö'ö omasi ira ia. Si lö sökhi bawa ndra'o.''
''Salagu samösa wa no manötöna ndra'o,'' iŵa'ö ba dödönia. Andrö ibözi ndra'o So'aya.
Aefa da'ö ha omasi manunö ba Gereja Natalia ba itugu ara itugu ibini'ö ia moroi ba niha.
Fulu fakhe aefa da'ö no tobali ira'alawe ira. No ha'uga sa'ae zi no mamohu Melina, bahiza lö samösa nitehenia. No möi khönia nono zalaŵa, ono doto, ono zohalöŵö ba bank, ono zogale. So zawena mangawalisi sekola salaŵa, so niha so'okhöta, so zawuyu-wuyu ba so göi zabölö atua. Ba lö samösa somasi Melina.
"Haniha nasa ni'alu-aluimö?" isofu khönia amania.
"Lö samösa zadöni tödögu. Te andrö so ia ni'alu-aluigu ba ibu kota."
Ba itehegö khönia amania möi ia manörö ba ibu kota mato döfi wa'ara.
Gasa-gasa we'aso Melina ba ibu kota, toröi Natalia ba nomo. Ero möi ia ba Gereja, ilau mangandrö ena'ö isöndra ndramatua somasi ia ba ibu kota akhinia Dewi.
Ba samuza ma'ökhö ifondrondrongo wangandrönia So'aya. Bahiza tenga ena'ö isöndra nihania akhinia, bahiza ena'ö isöndra nihania samösa.
Me luo Migu andrö möi ba Misa ba Gereja Bazatulö, heza manunö Natalia. Ba me irongo linia wanunö, imane tödönia Baza, ''da'a zedöna tobali sinofugu''. ''Silötolalö'ö ufalukhaisi ia iada'a.''
Me falukha ira iŵa'ö, "Hulö li mala'ika."
"Ha – Hadia, Bang?" Hulö mulimba dödönia bakha.
"Sindruhu sökhi wanunömö. Sindruhu adöni dödöda wamondrongo."
Ifaöga ia Natalia ba i'anema'ö mangulu mbalöduhinia. No akaeŵa-kaeŵa ia, baga-baga na ma'igi, ba hulö omasi sibai Natalia wamatörö tuturunia bewenia andrö na fahuhuo ia. "Sa – Saohagölö." Lö i'ila hadia zinangea iŵa'ö.
"Lö – Lö irai u'ila ndra'ugö ba da'a, Bang. Heza moroi khöda khömi?"
"Moroi siyefo khöma. Si möi manörö khö namagu sakhi ba da'a."
Ba itugu ara itugu larasoi wa faoma omasi ira nawöra. Ba lö la'ila labatogö wahuo-huosa. Lalau ma'igi, lalau manutunö zi no latörö ba wa'aurira. I'otarai da'ö lö aetu i'angeragö Baza Natalia ba simanö göi Baza, lö aetu itörö tödönia Natalia.
Samuza ma'ökhö möi ira manörö-nörö ba fasa. "Hadia no so zinofumö?" isofu Natalia. Ba ihawui ia fa'atau'u, me ha omasi iŵa'ö ia ba dödönia, bahiza no alua ia yaŵa ba mbewenia. Ata'u ia na tobali afatö zui dödönia.
"Lö nasa nisöndragu," itema linia Baza.
''Edöna ösöndra nono alawe fondrege sökhi bawa,'' iŵa'ö tödönia Natalia. ''Na mangawuli Dewi moroi ba ibukota.'' No i'ila Natalia wa so dödönia khö Baza, bahiza lö omasi ia afatö zui dödönia dania. ''No siga-siga ia. Faudu ba zingania Dewi,'' ifulö-fulö dangania Natalia. ''Tobali ia dania la'ogu, tenga fo'omogu.''
"Salöfo usöndra ia ba mbanua andre," no iboho mbawa ba ifamötö hörönia khö Natalia.
I'osilömurongo wehede Baza andrö Natalia. "Lö ara tö mangawuli nakhigu Dewi moroi ba ibukota. Hadia omasi'ö falukha khönia?" isofu khö Baza Natalia.
"Hana wa lö'ö, ba nakhi," ihekhe mbo'önia Baza. Edöna ira'u danga Natalia, bahiza i'anema'ö idönia dangania Natalia.
Lö ara aefa da'ö mangawuli göi Dewi moroi ba ibukota.
"Hadia no ösöndra samösa zi tobali umönögu," isofu khö Dewi amania.
"Lö nisöndragu. Ato sa ira zi tola mena'ö, bahiza lö si tola mangomusoi'ö tödögu," itema linia Dewi.
''No ifakhoi Sokhö wa lö isöndra ia ba Jakarta. So ia ba da'a. Baza,'' imanö ba dödönia Natalia. "Aine fao khogu. So nono matua somasi falukha khöu," iŵa'ö khö Dewi. Ba möi ira lafalukhaisi Baza.
Ba me larugi khö Baza, ihasugö ia Natalia. "He Bang, da'a nakhigu Dewi."
"Ya'ahowu," iŵa'ö Dewi khö Baza. Ba irasoi mulimba bakha dödönia. ''Hana mulimba dödögu?'' No ha'uga nono matua si hino döla si no falukha khönia, ba lö irai alua wa mulimba bakha dödönia. I'otarai da'ö lö aetu i'alui lala wamalukhaisi Baza ba zi lö ka'ania Natalia.
Migu aefa da'ö falukha ira Baza ba Natalia. "He nakhi, edöna mofanödo ba khöma. Bahiza mangawulido zui dania ba wanofu ya'ugö khö ndra satuamö."
Tokea Natalia. ''Hadia lö omasi ia khö Dewi?'' Lö i'ila hadia wanemali khö Baza. ''Ba na sindruhu ya'o nifilinia, te sindruhu nifatenge Zo'aya ia andrö. Te no ifondrondrogo wa'anumana dödögu?''
"Lö – Lö aboto ba dödögu, Bang." Arakhagö lö böla linia me no fasösö sibai dötö'ania.
"Omasido khöu, nakhi. Omasi ndra'o na tobali ndra'ugö awögu ba wa'auri." Ira'u dangania Baza.
Ba sakali da'a lö fakhamö idöni dangania Natalia. Lö i'ila hadia niŵa'önia. Ha itöngö manö hörö Baza, ba irasoi hulö zanösö botonia moroi yaŵa irugi mitou. Lalau manö fabali, lö hede-hedenia. Hulö zangifi ia. ''Saohagölö So'aya. No öfondrondrongo we'ao dödögu.''
Tanö'owi da'ö mangawuli Baza ba khöra. Iröi furi Natalia, safönu fa'omusodödö, sodöna-döna zalua ba zi so föna. Ba tebai itaha wombaloi irege mangawuli zui Baza, simane niŵa'önia ba wanofu ya'ia.
Mato ha'uga ngaluo aefa da'ö irongo fahuhuo Dewi khö namania. Edöna mofanö Dewi möi misefo. ''Hadia möi ia zui ba ibukota wangalui niha?'' manofu-nofu dödö Natalia. Ba alua, ilau mofanö Dewi ba danö sefo.
Lö ara aefa da'ö, me ibalo-baloi manö duria moroi khö Baza Natalia, terongo duria moroi siyefo, wa no lalu moloi ira Baza ba Dewi. Me irongo da'ö Natalia, mu'otu sindruhu-ndruhu dödönia. ''He Sokhö. Hana zui öfakao ndra'o?'' Ba afatö sibai dödönia irege taya khönia gulidanö iŵa'ö.
[[Berkas:Intragam Infusion.jpg|jmpl|Lafatörö bakha nidanö infus ba mboto faoma falölöŵa]]
Me ibokai hörönia, ahöli dödö Natalia, me lö i'ila heza so ia. I'ila so ''infus'' nitawi ba zinga mbate'e si so ya'ia. "Heeeei... heza so ndra'odo andre?"
Ihatö'ö ia samösa ira'alawe so baru safusi. "Ba nomo zofökhö. No mesokho dangau kambera. Oya sibai aduwa ndromö. Ta'andrö saohagölö, me auri ndra'ugö nasa."
Ibörötaigö i'ila mangera-ngera Natalia ba itörö tödönia, wa ba wa'afatö dödönia no ifahö dangania kambera faoma ononekhe satarö.
Me no döhö Natalia, mangawuli ia ba nomo. Ba lö sa'ae hede-hedenia. ''Abölö sökhi na no mate ndra'o mena'ö,'' iŵa'ö tödönia.
''No wö arörö dödö Zomböi ya'ita me iwöwöi Natalia andrö.''
''Edöna tobali ira'alawe satua saleu ia, si lö möi nihalö.''
''Böi ŵaö zimanö. Isöndra sa dania zangai ya'ia Natalia.''
Tebai sa'ae itaha wamakao andre Natalia. Lö omasi ia manga. Itugu ara itugu afuo göi ia.
[[Berkas:Brown habit black veil white wimpole.jpg|jmpl|Ira suster Kapusines sangandrö me'önö ma'ökhö]]
Samuza luo möi ia baero, ilau manörö. Ba ba zi lö i'ila sibai no irugi mbawandruhö Gereja, heza to'ölö manunö ia bakha ba zekola wanunö.
"Ya'ahowu, Natalia," irongo li Pastor sihede khönia.
"Ya'ahowu, Pastor."
"Meföna lö aetu möi'ö ba Gereja ba fao ndra'ugö wanunö ba zekola wanunö," no ihaogö wanguma'ö Pastor.
"Lö moguna sa'ae khögu Gereja. No iröi ndra'o So'aya." ifaigi lahe zokho ba mbö'ötönia Natalia.
"Ba dödögu lö niröi So'aya ndra'ugö. Sofu manö khönia. Itema dania liu." No i'ide-ide'ö sibai linia Pastor, arakhagö lö irongo Natalia. I'anema'ö iröi Gereja Natalia, ilau moloi.
Mahemolunia mangawuli zui ia ba Gereja andrö. Irasoi Natalia wa so khönia wa'aila. Tenga So'aya zondröi ya'ia, bahiza ya'ia zi lö mamondrondrongo li sihede ba dödönia.
Ifakifu hörönia, "Bologö dödöu So'aya. No horö khögu da'ö. Tolo ndra'o, So'aya." Me ifaöga hörönia i'ila Pastor si so ba zingania.
"Lö u'ila hadia zinangea ulau ba wa'aurigu," no ide-ide linia arakhagö lö irongo Pastor.
"Hewisa na möi ita khö ndra suster ba ''Bukit Suci'' ba talau fahuhuo khö Abdis Yuliana ba da'ö?" Lö i'ila hana Natalia, bahiza fatema dödönia niŵa'ö Pastor andrö.
Ba mbaŵa si'önö ndröfi andrö iröi nomo ndra amania Natalia ba isaŵa biara ndra suster ''Bukit Suci''. Iröi gulidanö si no mame'e khönia ngawalö wa'abudödö. Möi ia itou'ö wa'aurinia ba wangandrö ba ba wanunö khö Zo'aya, bongi ma'ökhö. Lalau mangandrö me'önö ma'ökhö simane si to'ölö bakha ba Gereja i'otarai meföna. Ba ero ilau manunö irasoi zui wa'ohahau dödö si no irasoi na fao-fao ia ba zekola wanunö.
''Nifa'anö: Sirus Laia''</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
ltifdbhm7dy4t9gmvswm6ztqvmywk5g
Manö-Manö/Asu, Gadao ba Asu Gatua
0
6259
29798
2026-10-06T15:00:28Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29798
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Asu, Gadao ba Asu Gatua
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal = Yunani
| sumber = gutenberg.org
| url = [https://www.gutenberg.org/files/19994/19994-h/19994-h.htm#Page_14 ''The Aesop for Children'']
}}
<div class="cerita">
Meföna so sageu nasu si fahuwu khö sageu gadao. Omasi sibai ira wamaigi banua bö'ö ba gulidanö. Andrö laröi mbenua si so ya'ira ba la'o'ö lala saekhu ba gatua. Owua-wua dödöra ba wofanöra ba irugi iada'ö lö göi si falukha ira taha-taha ba lala.
[[Berkas:Red Fox (Vixen).jpg|jmpl|Asu gatua]]
Me aekhu luo, la'alui nahia heza tola lalau mörö. Lasöndra sara geu si so tögi tou ba mbörö. Ilau ia bakha ba dögi andrö asu, ba isaŵa ndraha geu gadao. Ba lalau mörö, ahono-hono dödöra.
Me arakhagö moluo maoso gadao. No olifu ia heza so ia. Iwalinga so ia nasa ba mbenua, heza to'ölö ilau fakuru'ua ba wanusugi niha ba urifö. Andrö ifadölö ia, ifakiba ma ifangafo gafinia ba ilau fakukuru'ua. Bahiza no ifaoso nasu gatua, tenga niha sanguri ya'ia.
Me irongo wakuru'ua andrö asu gatua, maoso ia ba ibörötaigö mangele ndrilonia, me i'angeragö wa so gönia ba zihulöwongi. Ihatö'ö ia ba geu si so gadao, ba iŵaö khönia, "U'owai ndra'ugö ba gatua andre, amagu gadao. Omuso sibai dödögu me u'ila ndra'ugö. Faduhu dödögu wa tola fa'awö ita."
Itema linia gadao, "Omuso sibai göi dödögu, amagu asu gatua. Na tola ba hatö'ö ndra'ugö ba mbörö geu andre. Ba da'ö tou so genonigu sanuturu lala khöu hewisa ena'ö irugi zi so ya'o."
Ihatö'ö göi asu gatua, ifasui mbörö geu. Ba zi lö mudöna-döna ira'u ia asu.
''Ni'ali Sirus Laia moroi ba li Inggris''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Sirus Laia''.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
m7az2kn58bj381dikxscbaehp1j3kqr
Manö-Manö/Baŵa Toba
0
6260
29799
2026-10-06T15:00:50Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29799
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Baŵa Toba
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Meföna, ba danö Sumatera so samösa zohalöŵö ba danö sotöi Toba. Baero wohalöŵö ba danö asese göi möi ia fagai. Ero tanö'owi aefa mangawuli ia moroi ba nowi, möi ia fagai ba nidanö sahatö ba nomo khönia. Hiza samuza ma'ökhö lö ahulu-hulu ia. No ara ibaloi ba lö i'a sondra'u behu gainia.
[[Berkas:Danau Toba Indonesia.jpg|jmpl|Baŵa Toba]]
Afatö sibai dödö Toba. Me edöna iböhöli fagai, i'anema'ö i'ila wa so zondröni gainia. Börö abölö-bölö wondröni, imane tödönia te i'a sesolo ia andrö. Ba sindruhu göi. Me idöni ba nöfi i'ila sageu gi'a sesolo. Ha wa omuso dödönia. I'aösö'ö wolohe ahuluania ba nomo.
Ba nomo, me edöna iföfölö gi'a andrö, muhede khönia gi'a da'ö, ''Böi föfölö ndra'o. Ösöndra howu-howu na ö'orifi ndra'o.''
Ahöli-höli dödö Toba. Ba imane, ''Ba hewisa. Lö ndriwoma bongi.''
''Böi busi dödöu. Edöna ösöndra howu-howu na ö'efasi ndra'o,'' itema linia i'a andrö.
Alu dödö Toba ba möi ia i'efasi mangawuli gi'a andrö ba nidanö.
Tobali sibai dödönia me mangawuli ia ba nomo. No oi so gö yaŵa ba meza. Ba ba naha nawu so samösa nono alawe sondrino-ndrino.
''Saohagölö me no öhakhösi tödö ndra'o,'' iŵaö khönia ira'alawe da'ö. ''Ya'o wö gi'a nira'umö andrö.''
Ya'ia andrö no ono'alawe ni'elifi tobali i'a. Ba iada'a no aefa ia moroi ba wangelifi börö wa'ahakhö dödö Toba.
Lö ara aefa da'ö i'otura'ö nösi dödönia Toba khö galawe andrö. Omasi ia ihalö ia tobali ndrongania.
''Tola,'' itema linia ira'alawe andrö, ''bahiza ha na öfabu'u khögu wa lö ö'ombakha'ö khö niha dania waö-waö heza moroi ndra'o. Na ösawö wawu'usali andre, ba edöna tohare wa'abu dödö sabölö-bölö.''
Ba itema linia Toba wa ifabu'u khönia da'ö.
Lö ara aefa da'ö tumbu khöra nono, onomatua. Labe'e töinia Samosir. Owua-wua sibai dödöra.
Bahiza no ono ni'omasi'ö sibai Samosir, irege tobali ia iraono sareu. Töra moroi ba da'ö asilöyaŵa göi ia.
Samuza ma'ökhö i'andrö khö Samosir inania, ena'ö möi ia ba mbenua wamasao ö namania.
Bahiza ba dalu lala olofo ia. Itema ibokai löwö-löwö gö namania ba i'a ösa.
Ba no ibalo-baloi manö gönia Toba. Lö aetu ifakhölö ia ba wamaigi na tohare zolohe gönia ba mbalö lala. Wa omuso sibai dödönia me i'ila tohare Samosir.
Bahiza i'anema'ö aukhu dödönia me i'ila hatö ma'ifu zi toröi gönia, me no i'a ia ösa Samosir. ''Ono si lö nga'öla ndra'ugö. Ono sabila lala! Ö'a gö namau. Simanö sa me ono gi'a!'' Ba iböbözi Samosir.
Me irugi nomo i'ombakha'ö Samosir khö ninania wa no ibözi ia amania ba wa no ilele ia "ono gi'a".
Tokea sibai ninania.
I'anema'ö mu'ugu mbanua ba ilau gari mbanua sabölö-bölö. Ba tohare deu sabölö.
''Oloi miyaŵa ba hili,'' iŵa'ö khö Samosir inania.
Ba ya'e wa'ebua molö ifönui fefu ndraso si so ya'ira.
Ba i'anema'ö tobali i'a mangawuli wo'omo Toba.
Me i'ila hadia zalua, itörö tödönia Toba wabu'usali khö wo'omonia. Ba abu sibai dödönia. Bahiza lö sa'ae tola ifangawuli furi zi no isawö.
Itugu ara itugu anönö fefu ndraso ba tobali sambua baŵa sebua. Da'ö mböröta wa so nidanö Toba samasui hulo Samosir irugi ma'ökhö.
''Nifa'anö: Sirus Laia. Tehalö nidunö-dunö andre moroi ba Danau Toba. Tenga sibai ni'ali ba li Niha ia, bahiza nihaogö watutunö mangawuli.''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: '''Moroi ba Wikibuku Nias. Ni'ali Sirus Laia'''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
3phkup5gdpyfdv2q0re4maom85zet3c
Manö-Manö/Bawi Satua-Tua
0
6261
29800
2026-10-06T15:01:00Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29800
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Bawi Satua-Tua
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Me föna ba sambua mbanua saröu so sageu mbawi si no atua-tua sibai. I'ila wa laföfölö ia niha na irugi dania inötönia, simane bawi bö'ö ba mbanua andrö. Börö da'ö i'odödögö wangoguna'ö ginötö wa'auri si toröi khönia.
Ifomaha ia ba fefu ngawalö wangi'ila nifa'ema khö ndraono ba zekola. I'osindruhugö sibai irege tobali atua-tua ia. Ato niha mbanua si möi khönia ba wamondrondrongo mene-menenia ba omasi-masi göi ia wanolo niha na so zabu dödöra.
[[Berkas:Sad pig before her slaughter.jpg|jmpl|Hulö abu dödö mbawi andre me i'ila edöna lafahö ba laföfölö ia]]
Samuza ma'ökhö alua lökhö sabölö-bölö ba mbanua andrö. Oi tekiko nösi zinanö khöra irege lö mowua ba lö mamasi niha. Ato niha sabu tödö wa lö tobönö wangönara.
Me i'ila zalua simanö bawi andrö ba muhi'a dödönia ba wanolo ya'ira. Börö da'ö möi ia khö zatua mbanua ba iŵa'ö khönia wa itehegö laföfölö ia ena'ö böi olofo niha mbanua.
Ba mböröta mangiwa dödö zatua mbanua andrö, ba hiza i'aro'ö dödönia bawi andrö, wa no lala satulö da'ö. Andrö lafahö mbawi da'ö ba nagolenia labagi-bagi khö niha mbanua so'amböta soguna.
Me owulo ndra niha mbanua ba zinga galitö, me no ahori manga ira, itörö tödöra fefu niŵa'ö mbawi satua-tua andrö. No ibe'e wa'aurinia ena'ö tola auri ira. I'anema'ö aboto ba dödöra wa fozu wa'atua-tua andrö no ba wangoguna'ö ya'ia ba wanolo niha bö'ö ba tenga ba wangowuloi fangi'ila ma fa'onekhe.
I'otarai ngaluo andrö latörö-törö tödöra mbawi andrö fefu niha ba mbanua. Lö aetu latutunö khö ndraonora mitou wa bawi andrö no samösa guru sindruhu. No ya'ia zamomaha ya'ira hadia guna wa'auri ba gulidanö si no ifataro Sokhö.
''Nifa'anö: Sirus Laia''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Sirus Laia''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
l9qya3zb8prxny15j6bmj5jm6c0ml99
Manö-Manö/Bualalangi Ana'a
0
6262
29801
2026-10-06T15:01:10Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29801
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Bualalangi Ana'a
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Meföna so samösa nono'alawe side-ide. He ama ba inania no oi laröi gulidanö. Fondrege wa lumana ia, lö omo heza toröi ia, lö bate'e heza ileagö ia ba ilau mörö ba ba zi lö arara tö ahori göi gö si ha ma'ifu si toröi khönia, nibe'e niha sahakhö tödö. Töra moroi ba da'ö, edöna lö'ö göi sa'ae baru sangolohugö boto tanö khönia.
Heŵa'ae ono silumana ia, no si sökhi bakha dödönia, ba sangata'ufi Sokhö ia.
Ba börö me lö sondrorogö khönia, hatö khö Zokhö itou'ö wanötöna khönia.
Samuza ma'ökhö möi ia manörö ba gatua.
Ba falukha khönia samösa niha satua silumana. ''"Be'e ögu ösa gömö. Olofo sibai ndra'o."''
Ba ibe'e khönia gönia balazo si ha ma'ifu. Lö sa'ae si tosai. Ba imane khönia niha satua andrö, ''"Yafao khöu howu-howu, nogu."''
Ba me itohugö wofanö, lö ara falukha khönia samösa ndraono. ''"Okafu sibai delaugu. Tebai utaha. Be'e khögu nöumö."''
Ba iheta mbala högönia ba ibe'e khö nono andrö. Ba ifuli itohugö wofanönia mibakha ba gatua satabö.
Ba falukha zui khönia samösa ndraono tanöbö'ö. I'ila maniri-niri ia ba wa'okafu. Ba tobali ahakhö dödönia khönia. Iheta nono mbarunia ba i'olohuni nono andrö.
Ba me arakhagö irugi dalu gatua, no göi arakhagö ogömi. Ba falukha khönia samösa nono'alawe. Oroma wa okafu sibai göi ia. I'andrö khönia mbarunia ono'alawe andrö. Ba lö i'ila hewisa wolau.
Ba imane tödönia, "No ogömi. Lö sa'atö la'ila niha wa lö baru-barugu." Ba iheta mbarunia ba ifowaru nono'alawe andrö.
Ba musindro ia ba dalu gatua lö baru-baru. Ba i'anema'ö agatoru mbulu gana'a si taki-takile moroi ba dalu mbanua, ihagaini nahia heza so ia. Heŵa'ae no i'amulagö mbarunia, i'ila wa no mobaru si sökhi ia iada'a.
Ba i'owuloi oi gana'a andrö. Ba i'otarai da'ö lö sa'ae mo'amböta ia ba wa'aurinia.
No isöndra mbuala langi ana'a. Isöndra howu-howu, fa'aebua dödö Zokhö, me si lö sinegu ia ba me ihakhösi tödö niha silumana, heŵa'ae silumana göi ia samösa.
I'otarai da'ö lakaoni khönia '''Bualalangi Ana'a''', me tenga ha ana'a buala langi nisöndrania, bahiza tödö ana'a göi dödönia bakha.
''Nifa'anö: Sirus Laia (Nifo'eluaha moroi ba li Jerman)''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: '''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Sirus Laia'''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
876iejrewr6zrje7tjzym69a14wlx21
Manö-Manö/Hasökhi ba Hatima
0
6263
29802
2026-10-06T15:01:20Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29802
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Hasökhi ba Hatima
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Ahatö sagörö gatua so nose samösa niha. Samuza ma'ökhö itörö ia fa'abudödö, arakhagö ahori sa'ae mbalazora, irege lö i'ila ihönagö mbalazo ndrongania ba iraononia si darua: Hasökhi ba Hatima. Sara bongi lö i'ila mörö. Imane khönia ndrongania, ''"Fondrondrongo ligu. Mahemolu ohe ndraono si darua andrö ba dalu gatua. Faogö khöra gö si ma'ifu si toröi ba röi ira ba da'ö. Lö tola sa'ae tahönagö göra."''
''"Lö'ö,"'' itemali niha da'ö, ''"Hewisa tola uröi nonogu samösa ba dalu gatua? Tobali ira dania ahulua nasu gatua."''
''"Na lö ö'o'ö niŵa'ögu,"'' ifahea khönia fo'omonia, ''"ba fefu ita oi mate ba wa'olofo."'' Ba ifadangö fahuhuosa khönia irege alulu wo'omonia iramatua ba itehegö.
Börö wa'olofora lö göi la'ila mörö iraono sidarua. Ba no larongo hadia niŵa'ö ninara andrö khö namara. Börö da'ö tobali ata'u sibai ira. Ba maoso Hasökhi, ihaogö wofanö lö koko-koko, möi ia baero nose khöra. Mohaga mbaŵa yaŵa ba mbanua irege mohaga danö hulö zi ma'ökhö.
Ba i'anema'ö i'ila wa no oi taki-takile nono gara si muzawili ba newali. I'owuloi oi nono gara si takile andrö Hasökhi ndrege zi tola monaha ba nono mbaru ba ba nono zaraeŵania. Ifuli ia bakha ba nose ba iŵa'ö khö nakhinia Hatima, ''"Böi busi dödöu, nakhi. Lau mörö manö."''
Mahemolunia labua'aö ira satua ndra Hasökhi ba Hatima awö ndraono khöra si darua, lumalö ira ba gatua. Ba itoru-torugö ösa nono gara ni'owuloinia me'owi Hasökhi ba dalu lala.
Me larugi dalu gatua muhede namara, ''"Hasökhi ba Hatima, mi'ae mi'owuloi khöda geu alitö. Edöna ufazökhi galitö ena'ö böi okafu ita."'' Ba me no la'owuloi geu galifö, ifazökhi galitö amara.
Ba imane inara, ''"Lau miförö ba zinga galitö ena'ö böi okafu ami. Möi ndra'o ba amau ba dalu gatua wangalui eu. Baloi ba da'a irege mangawuliga ba wamaondragö ya'ami."''
Ba la'agö manö ba zinga galitö ira Hasökhi ba Hatima irege laluo. Ba la'a wangöna niröi zatuara khöra. Ba labalo-baloi manö zatuara Hasökhi ba Hatima irege arakhagö bongi. Bahiza lö manö tohare zatuara ba wamaondragö ya'ira.
Me ibörötaigö ogömi ba ilau mege-ege Hatima, iŵaö khönia Hasökhi, ''"Da tabaloi manö ua, nakhi, irege muhaga mbaŵa."''
Me no muhaga mbaŵa, isagawi nakhinia ba lalau mofanö. La'o'ö haga nono gara si taki-takile ba danö, si tobali fanuturu lala mangawuli ba khöra. Sagötö bongi wofanöra. Ba ba zihulöwongi larugi nomo khöra.
Omuso sibai dödö namara me i'ila ira, me abua sibai khönia wondröi ya'ira ba gatua. Ba inara, i'oroma'ö göi hulö omuso dödönia, heŵa'ae obou bakha dödönia.
Lö ara aefa da'ö, itörö ira fa'olofo zui. Arakhagö ahori mbalazora ba nomo. Ba larongo fahuhuo ninara khö namara imane, '"Me luo no, no lasöndra lalara mangawuli iraono. Ba umane manö ua lau. Bahiza iada'e arakhagö ahori mbalazoda. Silötolalö'ö öröi ira abölö aröu bakha ba dalu gatua, irege lö tola lasöndra lala mangawuli."''
Aefa irongo da'ö Hasökhi, ifaoso ia, edöna möi ia baero ba wangowuloi ono gara si taki-takile. Bahiza me irugi mbawandruhö, i'ila wa no ikusi ia inania. Heŵa'ae simanö, irara dödö nakhinia Hatima imane, ''"Förö manö, nakhi. Itolo sa'atö ita Sokhö ya'ita."''
Mahemolunia labe'e khöra wangöna ira satuara. No ide-ide. Abölö ide-ide moroi ba wangönara no. Ba dalu lala itoru-torugö ma'ifu ngawua gönia moroi ba wangönania Hasökhi.
Sakali da'a i'ohe abölö aröu ira mibakha ba dalu gatua inara, ba nahia si lö irai möi ira ba zi lalö. Ba simane meno ifazökhi khöra galitö, iŵaö khöra ena'ö toröi ira ba da'ö ba edöna mangawuli ia dania tanö'owi ba wamaudugö ya'ira.
Bahiza lö manö tohare ninara.
Ba irara dödö nakhinia Hasökhi imane, ''"Baloi mohaga mbaŵa, irege oroma ngawua gö si no utoru-torugö ma'e no. Ta'o'ö manö dania ia adölö ba nose khöda."''
Ba mohaga mbaŵa. Me i'alu-alui ngawua gö nitibo-tibo'önia Hasökhi, lö isöndra ia. No awai i'a fofo gatua. Ba lalau manö mofanö, irege elungu ira. Tölu ngaluo sa'a mowaö-waö ira, ba lö manö lasöndra lala mangawuli. Ba no olofo sibai ira. Lateu manö mbua zinumbua ni'ilara ba la'a ia, heŵa'ae ha ma'ifu.
Me lafakhölö ira oroma khöra sambua nose side-ide nihawui faoma ngawalö gö. Sagönia no itöwui fakhe sasoso, sandrelania no afönu nagole sasoso. Iŵaö Hasökhi khö nakhinia, ''"Lau nakhi. Ae ba zandrela ba a ndrege zi tola ö'a. Damöi ndra'o wemanga fakhe yaŵa ba dete zagö."''
Ba me labuso-busoi'ö ira, ahele Hasökhi ba dete zagö ba aekhu ia tou ba geno'o.
Ba larongo lahe niha bakha ba nose andrö. Ba me teboka mbawandruhö, oroma samösa ndra'alawe satua. Ihawui fa'ata'u Hasökhi ba Hatima ba edöna lalu moloi.
'"Hai iraono, heza moroi khömi? Mi'ae manö bakha. Böi ata'u ami."'' Iŵaö khöra ira'alawe satu andrö.
Ba la'ila oya gö bakha ba nose andrö. So wakhe, so nagole, so mbulugeu, so kue, so susu ba ŵe bö'ö nibadu.
Ba so göi warate ba da'ö. Ba me no abuso ira, ibörötaigö abua guli höröra. Möi ira laleagö ira ba warate. Ba larasoi hulö zi so ba zorugo ira.
Bahiza ira'alawe so'elemu gaweda satua andrö, somasi-masi mondra'u iraono. No ifazökhi nosenia andrö ena'ö adöni dödö ndraono. Andrö omuso sibai dödönia me no te'u'u Hasökhi ba Hatima. Ba zahulö me lö nasa maoso Hasökhi ba Hatima, möi ia ba mbate'e si so Hasökhi ba Hatima. Ira'u Hasökhi ba döla mbagi, idöni lumalö ba nahia geu khönia. Me maoso Hasökhi hatö bawandruhö nikusi nisöndrania.
Ba möi gaweda safaito khö Hatima, mu'ao ia imane, ''"Faoso, ono sareu. Ae ta'u nidanö ba rino gö dalifusöu. No so ia furi ba nahia geu. Da'esolo ia. Ba na no atabö ia, ögu sa'ae da'ö."''
Tokea sibai Hatima ba lö ara ilau me'e. Bahiza i'o'ö manö ua nifatörö gaweda safaito andrö.
Ba isöndra gö fondrege sami Hasökhi, ba hatö hawu-hawu zi toröi ö Hatima.
Ba ero sihulöwongi möi gaweda safaito ba nahia geu, imane, '"Oro'ö dangamö Hasökhi. Da'ufaigi na no esolo ndra'ugö."'' Bahiza andrö ni'oro'ö Hasökhi sa ba töla gö nasu nisöndrania ba nahia geu andrö. Ba börö me ambö i'ila niha sa'ae aweda safaito andrö, iwalinga manö da'ö danga Hasökhi.
Ba manofu-nofu dödö gaweda safaito, hana lö manöi-nöi Hasökhi. Me no italu'i öfa migu, ba no oi simanö-manö, tobali mofönu sibai ia. Ikaoni Hatima imane, ''"Ta'u oya idanö. He na lö esolo ga'au Hasökhi, u'a manö ia mahemolu."''
Ba ilau mege-ege Hatima ba lö aetu mangandrö-ngandrö dödönia, '"He So'aya, tolo ndra'aga!"''
Mahemolunia ahulö maoso Hatima. I'ebua'ö galitö ba irino idanö.
Imane khönia awena safaito, '"Be gaŵali sebua andrö göi ba dete galitö. Fo'ösi idanö ba ombakha'ö khögu na no mo'otu."'' Bahiza i'ila Hatima hadia zi so ba dödö gaweda safaito. Edöna irino Hatima ba gaŵali andrö dania. Ba ilau mengera-ngera.
Me no mo'otu nidanö ba gaŵali, ikaoni gaweda safaito. ''"Hatö'ö ba gaŵali gawe, da ö'ila na no mo'otu nidanö bakha."''
Ba ihatö'ö ia aweda safaito andrö. Ba me no irugi zinga gaŵali ituli'ö ia Hatima bakha ba gaŵali ba nidanö so'otu-otu.
Ba ilau moloi Hatima, ilau ia ba nahia geu. Ibokai mbawandruhö khö ga'ania Hasökhi. Ba lafuli ira bakha ba nose. La'owuloi fefu wirö ba ana'a si so ba da'ö ba lafönui nono mbarura.
Ba lafuli ira ba nomo khöra.
Omuso sibai dödö namara me i'ila ira. Tobali oya gokhötara. Bahiza no mate ninara.
''Nifa'anö: Sirus Laia''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Sirus Laia''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
150t5jlxnsazhki5jrqr2vhz4of7rdu
Manö-Manö/Höngö Ana'a
0
6264
29803
2026-10-06T15:01:30Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29803
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Höngö Ana'a
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Meföna so samösa lakha mbanua. Darua khönia nono alawe yomo. Si samösa ononia sindruhu, ono'alawe sareu ba si lö sökhi amuata, ba si samösa tö no ono ba ngai, sowölö-ölö sibai, si sökhi amuata ba si sökhi göi bawa.
Bahiza abölö ebua dödönia khö nononia sindruhu. Börö da'ö no ihare'ö manö fefu mbalö halöŵö ba galisi nono bö'ö andrö khönia. Ono bö'ö andrö töinia Höngö Ana'a. Lö aetu mohalö-halöŵö ia, ero ma'ökhö, i'otarai muhede riŵi ba zihulöwongi, irugi möi mörö niha ba zibongi.
[[Berkas:Two little Lao girls hugging.jpg|jmpl]]
Samuza ma'ökhö möi Höngö Ana'a wana'u idanö ba mba'a. Me isou-sou nidanö moroi ba mba'a, i'anema'ö aefa ba dangania embe nidanö ba aekhu bakha ba mba'a ba alömö mitou barö nidanö. Ba ihawui ia fa'ata'u sabölö-bölö. No sa'ae i'ila wa silötolalö'ö mofönu sibai dania khönia ninania sakhi. Ba tema ilau mege-ege.
Ba ifuli ia baomo ba itutunö khö ninania sakhi hadia zalua. Ba tema iböbözi ia inania sakhi. Ba afuriatania iwa'ö, ena'ö ifuli ia Höngö Ana'a ba mba'a ba silötolalö'ö i'ohe mangawuli embe nidanö andrö.
Ba ifuli ia ba mba'a nidanö Höngö Ana'a. Ifakhölö ia fasui, lö niha si tola manolo ya'ia. Ba ifaigi bakha mba'a sabakha. Heŵa'ae lö i'ila molangi, i'a'u'ö, me no abölö wa'ata'unia ninania sakhi. Ifakifu hörönia ba ifanaoka ia bakha ba mba'a andrö.
Ba hulö no taya nosonia iŵa'ö.
Ba me mangawuli khönia nosonia, i'ila so ia ba dalu mbenua. Muhaga zino ba oya sibai mbunga si höngö la'a-la'a. Ba maoso ba ifakhölö ia. I'ila so sambua nose-ose ba gahe mbenua. Itueli, i'alio-lio'ö we'amöi ba nose da'ö. Me irugi i'ila wa so mbowoa ba dete galitö si hola-hola. Me ihatö'ö ia, irongo so zihede, ''"Heta mbowoa moroi ba galitö. No asoso wakhe."'' Ba itema iheta mbowoa andrö moroi ba galitö.
Ba möi ia furi nomo, i'ila sageu lase. Oya sibai mbuania. No oi agasoso. Ba irongo zui li sihede, ''"Rurugö döla lase. Da atoru mbua lase si no asoso!"'' Ba ifaheu döla lase, irege aruru oi mbuania sasoso.
Me ifakhölö ia furi ba nose, i'ila so ndra'alawe satua si musindro ba mbawandruhö. Aganau nifönia irege tobura baero. Ba ihawui fa'ata'u Höngö Ana'a.
''"Böi atau'ö, onogu,"'' iŵaö aweda satua sa'ebu andrö. ''"Agö khögu ba da'a. Na öhaogö öhalö halöŵö bakha ba nose khögu ba silötolalö'ö owua-wua dödöu dania."'' Ba itohugö na, ''"Faigi ena'ö öhaogö wamözini wöröma khögu ba ehao farate nahia wemörögu."''
Ba omuso dödö Höngö Ana'a me tenga niha safaito gaweda satua andrö. Andrö aohagölönia ba wangai halöŵö. Ihaogö wamözini salo, i'atulö'ö oi ngawalö zoguna si so ba da'ö ba ihaogö wanotogö lembe balu-balu warate.
Ha wa omuso dödönia me lö irai ihagö-hagö ia aweda andrö. Tenga simane inania sakhi, si lö mamalö mangaekhugö tanga khönia.
Bahiza samuza ma'ökhö asöndru sibai dödönia. Omasi ia mangawuli ba khöra.
Ba ifatunö da'ö khö gaweda satua, imane, ''"Owua-wua sibai dödögu toröi khöu ba da'a. Tenga simane ba khöma. Ba da'ö lö aetu abu dödögu ibe'e inagu sakhi."'' Ba ihasugö ia, ''"Heŵa'ae simanö omasi ndra'o mangawuli ba khöma."'' Arakhagö lö böla linia me tema malimba-limba dödönia. Ata'u ia na mofönu khönia gaweda andrö.
''"Omuso dödögu me omasi'ö mangawuli ba khömi. Ba mangandrö sibai saohagölö ndra'o me öhalö fefu ngawalö halöŵö khögu. Andrö wa ufasao samösa ndra'ugö ba khömi."''
Ba ifasao Höngö Ana'a aweda satua andö irugi mbawagöli sebua. Me larugi ba ibokai mbawandruhö aweda satua ba itörö Höngö Ana'a. Ba i'anema'ö aduwa gana'a soya ihawui ia. Ba oi falemba khönia gana'a andrö.
''"Böli gölöu fefu da'ö, me no owölö-ölö ndra'ugö me toröi'ö khögu,"'' iŵaö khönia aweda satua. ''"Ba ya'e göi khöu embe idanö satoru no,"'' inönö na.
Ba lö nasa fakhamö i'andrö saohagölö, no teduhö mbawandruhö sebua ba mbawagöli andrö. I'ila Höngö Ana'a wa no so ia ba dete danö lö aröu moroi ba nomo ninania sakhi.
Me irugi newali, mu'ao gadao sanuge ba mbewe mba'a idanö, ''"Kukuru'ua, no mangawuli nono'alawe, safönu höngö ana'a."''
Ba möi ia bakha ba nomo. Ba me la'ila oya khönia gana'a ba omuso dödö ninania sakhi ba talifusönia alawe. Itutunö khöra fefu nitörönia.
Me irongo da'ö inania sakhi, imane tödönia, "silötolalö'ö onogu alawe sindruhu zanöndra ana'a andrö, tenga ono'alawe si lö fozu andre". Andrö ifatenge khönia nono ba mba'a idanö, ena'ö edöna itorugö bakha ba mba'a embe idanö awö ya'ia samösa.
Ba i'o'ö ono'alawe sareu andrö. Ba sindruhu irugi nose-ose gaweda satua.
Me irugi bakha i'ila wa so mbowoa ba dete galitö si hola-hola. Me ihatö'ö ia, irongo so zihede, ''"Heta mbowoa moroi ba galitö. No asoso wakhe."'' Ba itema ono'alawe sareu andrö, ''"Hadia manö khöu! Lö sa utehegö ta'unö mbarugu ba nawu galitö andrö khöu."''
Ba itohugö mifuri. I'ila so döla lase soya sibai bua, si no oi agasoso. Ba irongo zui li sihede, ''"Rurugö döla lase. Da atoru mbua lase si no asoso!"'' Ba itemali ono'alawe sareu, ''"Hadia ururugö sa ba. Atoru dania mbua lase yaŵa ba högögu."''
Ba i'ila so gaweda satua sitebura ifö ba mbawandruhö, bahiza lö ata'u ia, me no irongo khö Höngö Ana'a wa si sökhi tödö gaweda andrö. Ba i'o'ö niŵaö gaweda satua khönia, börö me so ba dödönia gana'a sedöna isöndra dania.
Bahiza hulö simane niŵaö ba gamaedola, "he na ötuwu-tuwu yaŵa nono mborokoa, ba ifuli-fuli ia tou", ba ngaluo sidua, mangawuli ia ba mbua-buania si to'ua ya'ia: iraono sareu. Ba ngaluo sitölu, lö na'i ifaoso ia moroi ba waratenia. Lö i'ehaogö gaso gaweda satua ba lö ibözini wörömania.
Ba fatuwu sibai ba dödö gaweda satua lagunia, ba börö da'ö omasi ia ifofanö nono'alawe sareu andrö. Ba omuso dödö nono'alawe andrö, me imane ba dödönia edöna isöndra gana'a, abölö alio moroi khö Höngö Ana'a.
Ifasao ia aweda satua irege mbawagöli sebua. Me i'ötö mbawandruhö ba moroi na ana'a, fangelifi zohawui ya'ia moroi yaŵa. I'anema'ö oi afönu gigimö mbotonia ma'asageu.
''"Böli gölöu da'ö,"'' iŵaö khönia aweda satua ba teduhö göi mbawandruhö.
Ba mangawuli nono'alawe sareu ba nomo khöra. Ba me irugi newali, mukoro gadao sanuge ba mbewe mba'a idanö, ''"Kukuru'ua, no mangawuli nono'alawe, safönu gigimö."''
Ba lö aefa mogigimö nono'alawe sareu andrö irugi wa'amatenia.
''Nifa'anö: Sirus Laia''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: '''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Sirus Laia moroi ba li Jerman'''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
4yl6ais00tn5080jmafepcsh0xynd8u
Manö-Manö/Höngöhua
0
6265
29804
2026-10-06T15:01:40Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29804
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Höngöhua
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Meföna so samösa razo. Ero ma'ökhö iŵa'ö khö wo'omonia, ''"Alai ndra'o. Mena na tumbu khöda nono!"'' Bahiza lö manö tumbu-tumbu khöra ndraono.
Samuza ma'ökhö möi mondri ba hele ndronga razo. I'anema'ö oroma khönia sageu dalaho, sangahatö'ö ya'ia khönia. Imane khönia talaho andrö, ''"No ifondrondrongo Sokhö ya'ita ngarö-ngarö dödöu. Edöna tumbu khöu nono alawe ba zi döfi tö."''
[[Berkas:Aurore - La Belle au bois dormant - 20150804 16h44 (10921).jpg|jmpl]]
Ba alua niŵa'ö dalaho andrö. Siŵa waŵa aefa da'ö i'adonogö samösa nono'alawe ndronga razo andrö. Wa'asökhi mbawa nono andrö, irege tobali fangomusodödö sebua khö razo. Andrö ifalua sambua gowasa sebua. Tenga ha talifusönia, awönia ba si fa'ila khönia ikaoni. Ikaoni göi fefu ndra'alawe si so fa'atua-tua ba zi sagörö amatöröŵania, ena'ö lafahowu'ö nono sawuyu khönia.
Ba so feledölu ndra'alawe satua-tua ba gamatöröŵania. Bahiza ha felendrua khönia wiga ana'a, heza edöna manga ira. Börö da'ö silötolalö'ö toröi furi samösa moroi ba gotaluara. Ha felendrua zi tola fao.
Ba labörögö gowasa sebua andrö. Me arakhagö awai, möi fasamösa ndra'alawe satua-tua ba wamahowu'ö ono razo. Si samösa i'andrö howu-howu wa'owölö-ölö, si samösa tö falawusa okhöta ba si samösa tö fa'asökhi bawa, btn. Me irugi ndra'alawe si felezara, no oi lafahowu'ö gofu hadia ia zi so ba danö.
Ba i'anema'ö tohare ndra'alawe si feledölu, si tebai fao ba gowasa mege. Omasi ia ilau balö, me lö mutehegö khönia fao ba gowasa. Mu'ao ia imane, ''"Na irugi felelima fakhe ndröfi nono razo, ya ifahö ia falölöŵa ba mate."'' Ba iröi nahia da'ö.
Ba no oi tokea manö fefu dome.
Ba möi föna ndra'alawe sifelendrua. Börö me lö tola ifangawuli wangelifi si no muŵa'ö, ha ifahowu'ö nono razo ena'ö böi töra wa'abölö wangelifi andrö. Iŵa'ö, ''"Böi ya fa'amate zi falukha nono razo, bahiza ha femörö, ngaotu fakhe wa'ara."''
Me i'omasi'ö sibai nononia andrö, ifatörö razo andrö wa silötolalö'ö mu'owuloi fefu walölöŵa si so ba gamatöröŵania ba mubini'ö.
Ba tobali ebua-bua nono'alawe khö razo. Ba oi alua zi no lafahowu'ö khönia ira'alawe satua-tua. Tobali ia ono'alawe sowölö-ölö, oya gokhöta khönia, ba wa'asökhi mbawania, irege akhari dödö gofu haniha zamaigi ya'ia. Andrö göi wa lakaoni khönia dozi niha Höngöhua, me tehöngö durinia hulö ngahö-ngahönö hua samuhua sibai.
Ba alua me irugi felelima fakhe Höngöhua, lö razo ba nomo, ha ya'i-ya'ia zi toröi ba gödo. Ba möi ia i'anöröi fefu nahia si so ba gödo sebua andrö.
Ba i'ila wa so sambua malige satua. Ba möi ia bakha, i'anöisi nora si möi miyaŵa. Ba me irugi yaŵa i'ila so sambua mbawandruhö. Ibokai mbawandruhö andrö ba me möi ia bakha i'ila sambua goni safönu awu. Imane tödönia, hadia bakha nösi goni andre? Ba ibokai goi andrö ba me isusuli bakha nösinia, i'anema'ö ifahö ia falölöŵa.
Ba itörö ia fangelifi ndra'alawe satua-tua sifeledölu. I'anema'ö aekhu tou ba zalo Höngöhua ba alau hörönia.
Ba muzawili wangelifi andrö ba zi sagörö gödo sebua: razo awö fo'omonia sangawuli baomo aekhu ira tou ba zalo ba alau hörö. Simanö göi niha bö'ö, sangai halöŵö khöra ba tome si so khöra. Ba tenga ha niha atoru tou ba alau hörö, urifö ba mba'o göi, fofo sanuge ba zagö, ma na'i ndri sanuge ba zandrela. Gofu hadia ia tebato, he angi, he alitö. Simanö göi ndru'u awö geu ba danö.
Bahiza tehöngö ba zi sagörö tanö, wa no alau mörö Höngöhua. Ba ato nono razo matua moroi ba danö saröu somasi möi bakha ba wanusugi ya'ia mena'ö. Bahiza ero latörö göli gödo salau ba ndru'u sondroi oi mate ira.
Samuza ma'ökhö itörö danö andrö samösa ono razo moroi ba danö saröu. Irongo moroi khö niha wa bakha ba gödo satua andrö so Höngöhua, si no otu fakhe sa'ae alau hörö. Ba latutunö göi khönia wa no oya nono razo sedöna möi bakha ba oi mate ira.
Ba imane ono razo andrö, ''"Lö ata'u ndra'o. Silötolalö'ö möi ndra'o bakha ba wanusugi Höngöhua andrö."''
Ba imane khönia niha satua si fahuo-huo khönia, ya böi ifalua da'ö na lö omasi ia mate. Bahiza lö ifondrondrongo linia ono razo andrö.
Ba i'anema'ö göi no otu fakhe alau hörö Höngöhua. Me isawö göli safönu ndroi ono razo andrö, i'anema'ö tobali ira bunga. Ba ahöli-höli dödönia me i'ila fefu zauri ba danö no oi mörö, lö maliŵa-liŵa.
Ba itohugö i'anöröi wangalui heza so Höngöhua. I'ila razo awö ndrongania no hulö baku lö mohanu-hanu. Ba me lö isöndra Höngöhua imane tödönia, da ufaigi ia ba malige.
Ba me irugi yaŵa i'ila Höngöhua ba dalu zalu no alau hörö lö maliŵa-liŵa. Ba sindruhu ha wa'asökhi mbawania simane si no irongo-rongo. Ba ihatö'ö ia, ituhi danö ba zinga Höngöhua, ba i'uma ia.
Ba ibokai hörönia Höngöhua ba ihekhe mbawa khö nono razo. Ba möi ira tou ba gofu haniha zi no mörö nilalöira tobali maoso mangawuli: razo awö ndrongania, urifö ba mba'o, ndri ba zandrela, ndru'u awö geu ba zinga nomo. Ibörögö zui auri hola-hola galitö ba ö si so bakha ba nawu tobali asoso.
Ba ifalua gowasa sebua razo ba wangowalu Höngöhua khö nono razo moroi ba danö saröu.
Ba auri ira owua-wua dödöra irugi alaŵa ndröfira ba laröi gulidanö andre.
''Nifa'anö: Sirus Laia, molo'ö sambua nidunö-dunö moroi ba danö Jerman''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Sirus Laia''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
iqakhtxj0tpsyj6cmuc4wkoqs9sf68d
29826
29804
2026-10-06T15:12:43Z
Slaia
39
29826
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Höngöhua
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal = Jerman
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Meföna so samösa razo. Ero ma'ökhö iŵa'ö khö wo'omonia, ''"Alai ndra'o. Mena na tumbu khöda nono!"'' Bahiza lö manö tumbu-tumbu khöra ndraono.
Samuza ma'ökhö möi mondri ba hele ndronga razo. I'anema'ö oroma khönia sageu dalaho, sangahatö'ö ya'ia khönia. Imane khönia talaho andrö, ''"No ifondrondrongo Sokhö ya'ita ngarö-ngarö dödöu. Edöna tumbu khöu nono alawe ba zi döfi tö."''
[[Berkas:Aurore - La Belle au bois dormant - 20150804 16h44 (10921).jpg|jmpl]]
Ba alua niŵa'ö dalaho andrö. Siŵa waŵa aefa da'ö i'adonogö samösa nono'alawe ndronga razo andrö. Wa'asökhi mbawa nono andrö, irege tobali fangomusodödö sebua khö razo. Andrö ifalua sambua gowasa sebua. Tenga ha talifusönia, awönia ba si fa'ila khönia ikaoni. Ikaoni göi fefu ndra'alawe si so fa'atua-tua ba zi sagörö amatöröŵania, ena'ö lafahowu'ö nono sawuyu khönia.
Ba so feledölu ndra'alawe satua-tua ba gamatöröŵania. Bahiza ha felendrua khönia wiga ana'a, heza edöna manga ira. Börö da'ö silötolalö'ö toröi furi samösa moroi ba gotaluara. Ha felendrua zi tola fao.
Ba labörögö gowasa sebua andrö. Me arakhagö awai, möi fasamösa ndra'alawe satua-tua ba wamahowu'ö ono razo. Si samösa i'andrö howu-howu wa'owölö-ölö, si samösa tö falawusa okhöta ba si samösa tö fa'asökhi bawa, btn. Me irugi ndra'alawe si felezara, no oi lafahowu'ö gofu hadia ia zi so ba danö.
Ba i'anema'ö tohare ndra'alawe si feledölu, si tebai fao ba gowasa mege. Omasi ia ilau balö, me lö mutehegö khönia fao ba gowasa. Mu'ao ia imane, ''"Na irugi felelima fakhe ndröfi nono razo, ya ifahö ia falölöŵa ba mate."'' Ba iröi nahia da'ö.
Ba no oi tokea manö fefu dome.
Ba möi föna ndra'alawe sifelendrua. Börö me lö tola ifangawuli wangelifi si no muŵa'ö, ha ifahowu'ö nono razo ena'ö böi töra wa'abölö wangelifi andrö. Iŵa'ö, ''"Böi ya fa'amate zi falukha nono razo, bahiza ha femörö, ngaotu fakhe wa'ara."''
Me i'omasi'ö sibai nononia andrö, ifatörö razo andrö wa silötolalö'ö mu'owuloi fefu walölöŵa si so ba gamatöröŵania ba mubini'ö.
Ba tobali ebua-bua nono'alawe khö razo. Ba oi alua zi no lafahowu'ö khönia ira'alawe satua-tua. Tobali ia ono'alawe sowölö-ölö, oya gokhöta khönia, ba wa'asökhi mbawania, irege akhari dödö gofu haniha zamaigi ya'ia. Andrö göi wa lakaoni khönia dozi niha Höngöhua, me tehöngö durinia hulö ngahö-ngahönö hua samuhua sibai.
Ba alua me irugi felelima fakhe Höngöhua, lö razo ba nomo, ha ya'i-ya'ia zi toröi ba gödo. Ba möi ia i'anöröi fefu nahia si so ba gödo sebua andrö.
Ba i'ila wa so sambua malige satua. Ba möi ia bakha, i'anöisi nora si möi miyaŵa. Ba me irugi yaŵa i'ila so sambua mbawandruhö. Ibokai mbawandruhö andrö ba me möi ia bakha i'ila sambua goni safönu awu. Imane tödönia, hadia bakha nösi goni andre? Ba ibokai goi andrö ba me isusuli bakha nösinia, i'anema'ö ifahö ia falölöŵa.
Ba itörö ia fangelifi ndra'alawe satua-tua sifeledölu. I'anema'ö aekhu tou ba zalo Höngöhua ba alau hörönia.
Ba muzawili wangelifi andrö ba zi sagörö gödo sebua: razo awö fo'omonia sangawuli baomo aekhu ira tou ba zalo ba alau hörö. Simanö göi niha bö'ö, sangai halöŵö khöra ba tome si so khöra. Ba tenga ha niha atoru tou ba alau hörö, urifö ba mba'o göi, fofo sanuge ba zagö, ma na'i ndri sanuge ba zandrela. Gofu hadia ia tebato, he angi, he alitö. Simanö göi ndru'u awö geu ba danö.
Bahiza tehöngö ba zi sagörö tanö, wa no alau mörö Höngöhua. Ba ato nono razo matua moroi ba danö saröu somasi möi bakha ba wanusugi ya'ia mena'ö. Bahiza ero latörö göli gödo salau ba ndru'u sondroi oi mate ira.
Samuza ma'ökhö itörö danö andrö samösa ono razo moroi ba danö saröu. Irongo moroi khö niha wa bakha ba gödo satua andrö so Höngöhua, si no otu fakhe sa'ae alau hörö. Ba latutunö göi khönia wa no oya nono razo sedöna möi bakha ba oi mate ira.
Ba imane ono razo andrö, ''"Lö ata'u ndra'o. Silötolalö'ö möi ndra'o bakha ba wanusugi Höngöhua andrö."''
Ba imane khönia niha satua si fahuo-huo khönia, ya böi ifalua da'ö na lö omasi ia mate. Bahiza lö ifondrondrongo linia ono razo andrö.
Ba i'anema'ö göi no otu fakhe alau hörö Höngöhua. Me isawö göli safönu ndroi ono razo andrö, i'anema'ö tobali ira bunga. Ba ahöli-höli dödönia me i'ila fefu zauri ba danö no oi mörö, lö maliŵa-liŵa.
Ba itohugö i'anöröi wangalui heza so Höngöhua. I'ila razo awö ndrongania no hulö baku lö mohanu-hanu. Ba me lö isöndra Höngöhua imane tödönia, da ufaigi ia ba malige.
Ba me irugi yaŵa i'ila Höngöhua ba dalu zalu no alau hörö lö maliŵa-liŵa. Ba sindruhu ha wa'asökhi mbawania simane si no irongo-rongo. Ba ihatö'ö ia, ituhi danö ba zinga Höngöhua, ba i'uma ia.
Ba ibokai hörönia Höngöhua ba ihekhe mbawa khö nono razo. Ba möi ira tou ba gofu haniha zi no mörö nilalöira tobali maoso mangawuli: razo awö ndrongania, urifö ba mba'o, ndri ba zandrela, ndru'u awö geu ba zinga nomo. Ibörögö zui auri hola-hola galitö ba ö si so bakha ba nawu tobali asoso.
Ba ifalua gowasa sebua razo ba wangowalu Höngöhua khö nono razo moroi ba danö saröu.
Ba auri ira owua-wua dödöra irugi alaŵa ndröfira ba laröi gulidanö andre.
''Nifa'anö Sirus Laia, molo'ö sambua nidunö-dunö moroi ba danö Jerman''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Sirus Laia''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
hgmo0og08wescbr28z7sa6c7crio5mt
Manö-Manö/Lehemia
0
6266
29805
2026-10-06T15:01:50Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29805
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Lehemia
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Meföna so sambua ngambatö. Samuza ma'ökhö mofökhö abölö-bölö ndronga ira'alawe. Me arakhagö aetu nosonia, ifakaoni'ö nononia alawe si ha samösa, Lehemia, ena'ö ihatö'ö ia ba naha wemörönia.
Iŵaö khö nononia alawe,''"Onogu omasi'ögu, faigi-faigi ena'ö satulö tödö ndra'ugö. Ya fao khöu howu-howu. Uhörö-hörögö dania ndra'ugö moroi yaŵa ba nahia heza usaŵa aefa uröi mboto tanö andre."'' Ba iduhö hörönia ba aetu nosonia.
Ero ma'ökhö i'ondrasi lewatö ninania Lehemia ba ilau mege-ege.
Döfi aefa da'ö mangowalu zui namania.
So darua nono khö ninania sakhi andre moroi ba wangowalunia si oföna. Darua ono'alawe. Fao awu'a ira fao khö ninara. Wa sökhi sibai mbawara, bahiza obou sibai bakha dödöra.
Ba tebörögö ginötö wa'afökhö khö Lehemia, ono föna andre. Lahalö nukhania si moadu ira ono'alawe khö ninania sakhi andrö ba lafowaru ia baru saitö ba satua. Lafobadagahe ia badagahe eu ba lafetaro ia ba naha nawu. Ba da'ö toröi i'otarai tumbu luo irege bongi, mangai halöŵö sabua. Silötolalö'ö ahulö sibai maoso ia ba zihulöwongi, möi mana'u idanö, mamehola alitö, mondrino ba manasa nukha. Ba lanönö nasa me la'aohasi ia. Itaria lafezawili harita tou ba mbatö ba lafatörö ia ba wangowuloi ya'ia. Na no awai halöŵö ba zibongi andrö möi ia mörö ba gawu-gawu ba zinga kandra manu. Börö me no oi afönu gawu ia, lakaoni khönia ira talifusönia alawe ba wango'aya ya'ia Hamo Gawu.
[[Berkas:Joseph van Lerius Cinderella.jpg|jmpl|Lehemia nigambaraini Joseph van Lerius]]
Samuza ma'ökhö möi mukoli namara. Isofu khö ndraono'alawe si darua si fatalifusö hadia mbuala somasi ira i'ohe khöra.''"Baru si sökhi,"'' iŵaö si samösa.''"Mani-mani firö ba ana'a,"'' iŵaö si samösa tö.
''"Ba ya'ugö Hamo Gawu,"'' isofu khö nononia alawe,''"hadia göi zomasi'ö u'ohe khöu?"
''"He ma, ohe khögu ndraha sanuko balahögöu ba lala ba wangawuliu ba nomo. Taba ndraha andrö ba ohe khögu."''
Me edöna mangawuli ia ba khöra, i'öli nukha si sökhi awö mani-mani ana'a ni'andrö ndraono föna khönia. Simanö göi me itörö narö geu satabö, ituko högönia sara ndraha geu. Ifatö ndraha andrö ba ibe'e ba tasinia.
Me irugi nomo ba ibe'e khö ndra nononia föna mbuala si no i'öli, ba khö Lehemia ibe'e ndraha geu no mege.
Omuso sibai dödö Lehemia. Ihalö ndraha andrö ba möi ia itanö ba lewatö ninania.
Ba ilau mege-ege, irege oya aduwa daŵa hörönia ba ihawui mbörö ndraha geu nitanönia andrö. Tobali auri ba manöi ndraha geu andrö ba tobali eu satabö. Ero ma'ökhö möi ia me'e ba mangandrö barö geu andrö ba lewatö ninania. Ba ero ilau me'e ba mangandrö muhombo sageu wofo ihatö'ö ia khönia, ba isofu hadia ni'andrö-andrönia.
Samuza ma'ökhö terongo duria wa edöna molau owasa razo. Tölu ngaluo wa'ara mufalua gowasa andrö. Ba ikaoni fefu ndraono alawe ba gamatöröŵania ena'ö möi ira ba gowasa, me omasi nononia matua wangalui haniha zi tobali ngambatö khönia.
Laŵaö khö Lehemia iraono'alawe föna si darua,''"He Hamo Gawu. Sukhu mbuma ba sasai mbadagahema. Möi ndra'aga ba gowasa razo!"
I'o'ö manö Lehemia, bahiza ilau göi mege-ege, me omasi göi ia möi ba gowasa andrö mena'ö. I'andrö khö ninania sakhi ena'ö itehegö khönia möi.
''"Omasi'ö göi möi ba gowasa?"'' itema linia inania sakhi,''"Barumö oi afönu gawu. Lö khöu baru awö mbadagahe si sökhi. Hewisa tolau ölau manari föna razo?"
Bahiza ifuli i'andrö zui khö ninania sakhi Lehemia.
''"No uduwagö hunö harita bakha ba nawu. Na tola ö'owuloi ia fefu barö wa'alölö nafo, ba tola fao ndra'ugö möi ba gowasa."''
Omuso sibai dödö Lehemia. Ifanaoka ia möi furi nomo ba mu'ao ia,''"He ono wofo, ba fefu nono wofo si so barö mbanua si yaŵa. Mi'ae khögu ba mitolo ndra'o ba wangowuloi harita soya andre. Miföfögö harita si sökhi, simanö göi gadaya harita."''
Ba muhombo nono wofo moroi ba geu nitanönia ba lewatö ninania ba ibörötaigö wangowuloi harita. Simanö göi oi tohare fefu nono wofo barö mbanua si yaŵa ba wanolo ya'ia. Lö ara no awai la'owuloi khönia harita. Ba laröi ia lalau muhombo mangawuli ba khöra.
Ba i'ohe khö ninania sakhi harita no mege. Imane tödönia, wa tola sa'ae fao ia möi ba gowasa.
Bahiza iwaö khönia inania sakhi,''"Lö nukhau ba badagaheu si sökhi. La'o'aya ndra'ugö niha."'' Ba iforege sibai wangandrö khönia Lehemia.
Ba iduwagö abölö oya nasa harita bakha ba nawu inania sakhi. Imane ba dödönia,''"lö tola i'owuloi harita simanö fa'oya ba wa'alio."''
Me no iduwagö harita andrö inania, ifuli zui manaoka möi furi nomo. Ikaoni zui nono wofo si no fao-fao khönia ero ilau mege-ege ba mangandrö-ngandrö barö geu satabö,''"He ono wofo, ba fefu nono wofo si so barö mbanua si yaŵa. Mi'ae khögu ba mitolo ndra'o ba wangowuloi harita soya andre. Miföfögö harita si sökhi, simanö göi gadaya harita."''
Ba tohare zui nono wofo andrö awö fefu nono wofo si so barö mbanua si yaŵa. Laföfögö harita andö soya, la'owuloi ba lafo'ösi ba goni. Ba ha sabata no awai toföfö. Ba lalau muhombo zui ira ono wofo.
Fao fa'omuso dödö i'ohe khö ninania sakhi goni harita andrö Lehemia.
Bahiza iwaö khönia inania sakhi,''"Lö'ö. Tebai fao ndra'ugö. Aila ndra'aga dania, me atua ba no oi afönu gawu nukhamö. Lö tola ölau manari föna razo."'' Ba faoma ononia si darua latueli möi ira ba gowasa razo.
Me no laröi ia, möi ba lewatö ninani Lehemia, barö geu satabö. Ba mu'ao ia, imane,''"He eu satabö. Fadögö ba faheu ndra'ugö. Torugö khögu tou mbaru si sökhi, mani-mani ana'a awö mbadagahe firö."''
Ba itibo'ö tou khönia nukha si sökhi, mani-mani ana'a ba badagahe firö ono wofo si so yaŵa ba hogu geu satabö.
I'alio'ö ifohani ia Lehemia ba ifanaoka möi ia ba gowasa razo.
Me irugi ba lö la'ila ia ira inania sakhi awö nono föna khönia. Lawalinga ono'alawe khö razo moroi ba danö saröu ia. La'ila ha wamoadu nukha ba ati-atinia, ba ha wa'asökhi mbawania.
Ba tohare nono razo. Ba i'anema'ö i'ondrasi Lehemia ba lalau manari. Lö iröi Lehemia ba lö göi omasi ia manari awö ndra ono'alawe bö'ö.
Ba me ahatö aekhu luo, edöna mangawuli ba nomo Lehemia. Bahiza imane khönia ono razo,''"Fao ndra'o awöu mangawuli ba nomo."'' Börö imane tödönia,''"Omasido ufaigö ha ono nono'alawe si sökhi bawa andre."''
Bahiza lö itehe khönia Lehemia. Abu sibai dödö nono razo.
Mahemolunia latohugö zui gowasa. Me no mofanö ndra inania sakhi awö ndraono khönia, möi zui Lehemia ba lewatö ninania barö geu satabö.
Ba mu'ao ia,''"He eu satabö. Fadögö ba faheu ndra'ugö. Torugö khögu tou mbaru si sökhi, mani-mani ana'a awö mbadagahe firö."''
Ba simane menewi itibo'ö zui tou khönia nukha si sökhi, mani-mani ana'a ba badagahe firö ono wofo si so yaŵa ba hogu geu satabö.
I'alio'ö ifohani ia Lehemia ba ifanaoka möi ia ba gowasa razo.
Me irugi nomo razo, ba oi lafaigi ia fefu tome, me no sökhi sibai mbawania ba moadu sibai nukhania.
Me i'ila ia zui ono razo, ifaondragö ia ba lalau zui manari.
Me arakhagö aekhu luo, i'andrö zui ono razo ena'ö tola i'o'awögö Lehemia ba lala irugi nomo khöra. Bahiza lö zui itehe Lehemia. Ba itugu manofu-nofu dödö nono razo, ha ono nono alawe si sökhi bawa andrö.
Ba ngaluo sitölu labua'ö ira inania sakhi awö ndraono'alawe khönia lumalö ba gowasa. Itötöna sibai ena'ö aekhu hörö nono razo khö ndraono alawe khönia.
Ba möi zui Lehemia ba lewatö ninania barö geu satabö ba ilau mu'ao:''"He eu satabö. Fadögö ba faheu ndra'ugö. Torugö khögu tou mbaru si sökhi, mani-mani ana'a awö mbadagahe firö."''
Ba simane menewi itibo'ö zui tou khönia nukha si sökhi, mani-mani ana'a ba badagahe firö ono wofo si so yaŵa ba hogu geu satabö. Abölö sökhi ba abölö ogini-gini mbaru, mani-mani ba badagahe nitorugönia.
Ba ifohani ia Lehemia ba itueli lumalö ba nomo razo.
Me irugi ba oi ahöli dödö dome si so ba da'ö wamaigi ya'ia, me maulu sökhi mbawania ba maulu ogini-gini nukhania awö mbadagahenia. Lö irai la'ila wa'asökhi simanö.
Ba simane ba luo si lalö, i'anema'ö möi khönia nono razo ba lalau manari, ma'ö-ma'ökhö.
Me arakhagö bongi, i'andrö zui ono razo ena'ö tola i'owöni Lehemia ba lala. Ba simane menewi, lö itehe khönia. I'alio'ö wofanö mangawuli ba khöra Lehemia.
Bahiza no i'ila ono razo andrö wa lö itehe khönia Lehemia fao awönia. Andrö wa ifalemba gitö ba mbosi nora.
Me itueli tou nora Lehemia, tosai mbadagahenia kabera ba mbosi nora si falemba gitö.
Itema ihalö mbadagahe andrö ono razo ba ibaloi wa'amoluo.
Mahemolunia möi ia i'anöröi mbanua. Isofu ero nomo, hadia so nono'alawe ba da'ö si faudu tambali mbadagahe ni'ohenia.
Me irugi nomo nama Lehemia, imane ono razo andrö,''"Ha ono'alawe sokhö badagahe andre zomasido tobali fo'omogu."''
Me larongo da'ö iraono'alawe föna khönia, omuso dödöra, me sökhi göi mbadagahera.
Ibörögö ka'a, möi ia ihalö mbadagahe andrö ba i'ohe ba wuröma. Isigö'ö gahenia bakha ba mbadagahe andrö, bahiza lö möi bakha, me ebua sibai tuturu kahenia. Ba imane khönia inania,''"Ökhö manö khöu duturu kahe andrö. Lö sa'atö moguna mofanö-fanö'ö na tobali'ö donga razo."''
I'anema'ö i'ökhö duturu kahenia, ba isösö gahenia bakha ba mbadagahe. Heŵa'ae afökhö tola sa'atö möi bakha.
Ba ihalö ia ono razo, ihare'ö ia ba hulu kudonia ba lalau mofanö.
Me latörö zinga lewatö nina Lehemia, muhede nono wofo moroi ba hogu geu satabö:''"He, he, he. So ndro bakha ba mbadagahe. He, he, he, talafu ide-ide mbadagahe. Hi, hi, hi, sokhö sindruhu mbadagahe no toröi ba furi."''
Ba ifaigi mbadagahe andrö ono razo ba oroma wa mangele tou ndro. Ibali'ö kudonia ba i'aösö mangawuli ba nomo Lehemia.
Me larugi ba nomo, ifarou khönia nono si sambua tö nina sakhi Lehemia ba wangobadagahe mbadagahe andrö. Möi sa bakha gahenia, bahiza lö möi bakha mbörösisinia me töra ebua.
Ba imane khönia inania,''"Khökhö mbörösisimö. Na tobali'ö donga razo, lö moguna mofanö-fanö ndra'ugö."''
Ba itaba mbörösisinia ono'alawe andrö ba heŵa'ae afökhö tola isösö bakha mbörösisinia.
Ba möi ia baero ba ihalö ia ono razo. Laröi nomo Lehemia manörö kudo.
Bahiza me latörö zinga lewatö nina Lehemia barö geu satabö, muhede zui nono wofo moroi ba hogu geu:''"He, he, he. So ndro bakha ba mbadagahe. He, he, he, talafu ide-ide mbadagahe. Hi, hi, hi, sokhö sindruhu mbadagahe no toröi ba furi."''
Ba ifaigi zui tou mbadagahe ono razo andrö ba oroma khönia ndro soya moroi ba mbörösisi nono'alawe andrö.
Ba ifuli ia furi. Me irugi nomo, isofu khö nama ndraono, ''"Tenga ya'ia zokhö badagahe andrö. Hadia lö sa'ae ono'alawe khöu?"''
''"Lö'ö. Ha ono moroi khö ndrongagu si no mate so khögu. Bahiza lö tola tobali ndronga razo ia."'' Itemalinia ono razo andrö, ''"Ba ohe ia khögu ba da'a!"''
''"Böi!"'' iŵaö ndrongania ira'alawe, ''"No oi ta'unö ia afönu gawu."''
Bahiza imane khöra ono razo andrö, ya la'ohe khönia nono ba zi'oföna andrö. Omasi ia i'ila ia.
Isasai danga ba bawania Lehemia ba me no awai möi ia i'ondrasi nono razo. Ifaöndrö ia fönania ba ilulugö bakha gahenia ba mbadagahe andrö. Ba möi bakha faudu ba gahenia. Ba me ifaöga ia i'ila mbawania ono razo andrö ba i'ila ya ya'ia zi no manari awönia götö gowasa si tölu ngaluo. Ba imane: ''"Ya'ia nono'alawe ni'alu-aluigu. Ya'ia zedöna tobali fo'omo khögu."''
Ba sundrutö dödö nina sakhi Lehemia awö nononia si darua. Edöna lafera'ö mbagi Lehemia. Bahiza i'alio'ö isagawi Lehemia ono razo andrö ba ihare'ö ia ba hulu kudonia. Ba lalau mofanö.
Me latörö lewatö ninania barö geu satabö, muhede zui nono wofo moroi yaŵa ba hogu geu: ''"He, he, he. Lö sa'ae ndro bakha ba mbadagahe. Hu, hu, hu, no faudu zölu gahe khönia. Ha, ha, ha, no isöndra dambali dödönia. Hua, hua, hua, owua-wua sa'ae dödönia."''
''Nifa'anö: Sirus Laia. Tehalö nidunö-dunö andre moroi ba Rotkäppchen, sambua moroi ba gotalua mato ha'uga nidunö-dunö ni'owuloi Grimm. Tenga sibai ni'ali ba li Niha ia, bahiza nitutunö mangawuli, nifaudugö ba ngawalö zi so ba Danö Niha.''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Sirus Laia''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
b8cp3b50q3mx1b2v1fdnjo587ap8op4
Manö-Manö/Samihara Barasi
0
6267
29806
2026-10-06T15:02:00Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29806
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Samihara Barasi
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Meföna so samösa nono'alawe si sökhi sibai amuata. Wa'asökhi gamuatania, irege gofu haniha niha ba oi la'omasi'ö ia. Töra-töra i'omasi'ö ia awenia. Samuza ma'ökhö i'amulagö khönia awenia nöu soyo fombalugö mbunia. Ba no faudu sibai ia khönia, irege lö aetu i'oguna'ö ia na möi ia baero nomo. Tenga ha sökhi gamuatania, ba sökhi sibai göi nukha awö nöunia irege to'ölö lakaoni khönia Samihara Barasi
[[Berkas:Louis Ammy Blanc - Rotkäppchen.jpg|jmpl|Samihara Barasi nigambaraini Louis Ammy Blanc]]
Samuza ma'ökhö iŵaö khönia inania, ''"Aine, Samihara Barasi. Ya'e löwö-löwö gö ba ae fasao ia khö gaweu. Abölö sibai wökhönia ba silötolalö'ö omuso dödönia na ö'ohe gönia."'' Ba itohugö na inania, ''"Faigi-faigi ba lala ba böi röi lala sebua faböi elungu ndra'ugö ba lala. Ba na no örugi anonai gaweu ua fatua lö öfalua halöŵö bö'ö."''
''"Böi mangiwa dödöu, na. U'o'ö fefu niŵa'öu."'' Itema linia Samihara Barasi. Ba ibua'ö ia lumalö ba nomo gawenia.
Omo khö gawenia so ba dalu gatua. Mato alölö nafo wa'aröu.
Me irugi gatua Samihara Barasi falukha khönia nasu gatua. Hiza lö i'ila Samihara Barasi wa aurifö safaito nasu gatua. Andrö wa lö ata'u ia me i'ila ia.
''"Ya'ahowu Samihara Barasi,"'' i'owai ia asu gatua.
''"Ya'ahowu göi asu gatua,"'' itema linia.
''"Heza ölau'ö balö ba zahulö andre."''
''"Möi ba nomo gawegu,"'' ifa'ema Samihara Barasi.
''"Ba hadia göi nisakheimö andrö, balö?"''
''"Löwö-löwö ö gawegu. Mofökhö sibai ia ba te omuso dödönia na u'ohe khönia gö."''
''"Aha... heza so nomo gaweu, balö?"''
''"Bakha ba gatua. Lö aröu tö. So ba da'ö eu sebua sibai. Silötolalö'ö ö'ila geu andrö, fondrege ebua ba gatua andre."''
[[Berkas:Canis lupus baileyi running.jpg|jmpl|Asu gatua]]
Ba imane ba dödönia asu gatua, ''Ombuyu nasa döla nono da'a ba oya göi dawö. Ha wa'ami. Abölö ami moroi ba döla gawenia satua andrö. Lau uhaogö-haogö sa, ena'ö tola u'a darua manö ira.''
Me latohugö ma'ifu tö wofanö, imane asu gatua andrö, ''"He Samihara Barasi. Faigi tö oi mbunga si sökhi andrö ba zinga lala. Hana wa lö möi ndra'ugö öteu ösa ba ö'ohe khö gaweu? Silötolalö'ö omuso dödönia dania wamaigi bunga si sökhi ba dangau."''
Ba imane ba dödönia Samihara Barasi, ''Sindruhu göi. Omuso dödö gawegu na u'ohe khönia ösa mbunga andre. Ahulö sibai nasa, fakhamö möi ndra'o waneteu bunga andrö, irege lö ahou ndra'o."''
Ba iröi döla lala ba möi ia ba zinga lala heza oya mbunga si sökhi. Ba ero i'ila mbunga bö'ö i'ila abölö sökhi da'ö nasa, andrö wa itugu ifa'ese ia ba itugu aröu ia moroi ba mboto lala.
Hiza no idölö ia asu gatua ba nomo gawe Samihara Barasi. Me irugi ba ihaogö ibökö mbawandruhö. Mulimba-limba dödönia ba wa'omuso dödönia.
''"Haniha baero da'ö?"'' mu'ao gawe Samihara Barasi moroi ba wuröma.
''"Ya'o wö, awe. Samihara Barasi. U'ohe göu löwö-löwö. Bokai khögu mbawandruhö,"'' no ihekhe mbawa asu gatua.
''"Lulugö manö mbawandruhö. Tebai ufaoso ndra'o moroi ba mbate'e khögu."''
Ida'i-da'i wolulugö bawandruhö asu gatua. Ba ihaogö wofanö irege lö ruru-ruru. Ba i'anaoka, ira'u gawe Samihara Barasi ba i'a ia önia.
Ba ifohani ia faoma baru gawe Samihara Barasi. Möi ia ba mbate'e ba ibologö yaŵania gambala.
Ba Samihara Barasi? Me no i'owulo-wuloi mbunga si sökhi khönia, itörö tödönia gawenia, ba lö omasi ia ahou ia wondrugi omo gawenia.
Me irugi nomo, ahöli ma'ifu dödönia, me no teboka mbawandruhö.
''"Ya'ahowu, awe!"''
Ba ahöli dödönia me lö itema-tema awenia. Imane tödönia, ''"Hmmm... hadia mörö ia nasa?"''
Me irugi mbate'e, ihatö'ö ia ba ibokai gambala gawenia. Ba tobali ahöli sibai dödönia.
''"He gawe. Hana anau sibai dalingau?"'' isofu Samihara Barasi.
''"Ena'ö tola urongo hadia niŵa'öu,"'' itema asu gatua.
''"Ba hana göi egebua sibai nono höröu?"''
'"Ena'ö tola abölö u'ila ndra'ugö, nogu."''
''"He bale. Ba hana aganau sibai da'iou, balö?"'' itohugö wanofu Samihara Barasi.
''"Ena'ö tola ukhamö ndra'ugö.'"''
''"Ba hana ebua sibai mbawamö, gawe?"''
''"Ena'ö tola u'a ndra'ugö."'' Ba lö na ahori iŵa'ö da'ö asu gatua ba no ira'u danga Zamihara Barasi, idöni ia ba mbawania ba itölö manö owulo-wulo. Me no awai ba ileagö zui ia, alau hörönia, irege mohago-hago dötölönia.
I'anema'ö itörö föna nomo samösa niha si möi malu. Ba manofu dödönia, hana wa ebua sibai wohago-hago ndra'awe satu andrö. Ba ihatö'ö ia ba mbate'e gawe Samihara Barasi.
''"Ya'ugö i da'a asu gatua,"'' tokea ia. ''"No ara u'alu-alui ndra'ugö. Ba ba da'a i usöndra'ö."'' Edöna ihandrogö dohonia. Bahiza imane tödönia, te no i'a gaweda satu asu gatua andrö ba te tola nasa mutolo ia.
Ihalö sara guti ba ibörötaigö woguti talu nasu gatua. Ba me teboka ma'ifu i'ila mbalö nöu soyo. Ba me awai iguti manaoka baero Samihara Barasi.
''"Saohagölö, baya. Arakhagö aetu nosogu bakha ba dalu nasu gatua. Harizaki no so ndra'ugö."''
Ba möi göi baero gawe Samihara Barasi. Auri ia nasa bahiza arakhagö tebai mohanu-hanu ia sa'ae.
I'alio'ö i'owuloi gara Samihara Barasi ba izozo bakha ba dalu nasu gatua.
Lö ara aefa da'ö maoso nasu gatua moroi ba wemörö sabölö-bölö khönia. Manaoka ia moroi ba mbate'e ba tehandro abölö-bölö ia tou ba zalo, börö wa'abua gara, irege i'anema'ö mate ia.
Ba omuso sibai dödöra fefu si datölu niha. Ahulu asu gatua namada si möi malu. Abölö wemanga gawe Samihara Barasi moroi löwö-löwö ni'ohenia. Ba omuso dödö Samihara Barasi me auri ia nasa.
Ba imane tödönia, ''"Ube'e tödö sa'ae niŵa'ö ninagu. Lö sa'ae uröi dalu lala sadölö, na no iŵa'ö inagu. Ha sabila lala zondröi lala sadölö."''
''Nifa'anö: Sirus Laia. Tehalö nidunö-dunö andre moroi ba Rotkäppchen, sambua moroi ba gotalua mato ha'uga nidunö-dunö ni'owuloi Grimm. Tenga sibai ni'ali ba li Niha ia, bahiza nitutunö mangawuli, nifaudugö ba ngawalö zi so ba Danö Niha.''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Sirus Laia''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
s20111egvnstxu6ik5na21bjjz93h5o
Manö-Manö/Bo'ole ba Bebe
0
6268
29807
2026-10-06T15:02:10Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29807
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Bo'ole ba Bebe
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal = Yunani
| sumber = gutenberg.org
| url = [https://www.gutenberg.org/files/19994/19994-h/19994-h.htm#Page_13 ''The Aesop for Children'']
}}
<div class="cerita">
Simane si no ta'ila, ilu'i-lu'i nomonia bo'ole. Gofu hewisa wolaunia, tebai iröi nomonia. Molo'ö nidunö-dunö, alua zimanö me i'elifi ia Yupiter börö me areu ia, no i'agö-agö manö nomo ba lö möi ia ba wangowalu Yupiter, heŵa'ae no laforege wogaoni ya'ia.
[[Berkas:Tortoise closeup.jpg|jmpl|Bo'ole sebua sibai moroi ba Tanzania]]
Ara furi hö, ibörögö maniasa dödö mbo'ole. Mena na no möi ia ba wangowalu andrö. Ero i'ila ha wa'asökhi wehombo-hombo wofo ba hawa'aoha manaoka-naoka gawelu ba aurifö tanöbö'ö tobali abu sibai dödönia.
Omasi göi ia wamaigiö ulidanö, hiza sa ia faoma omonia ba hulunia awö tanga ba ahenia si no adogo-dogo, arakhagö tebai idöni mbotonia.
Samuza ma'ökhö falukha ia mato hadauga mbebe. Ba izara-zara khöra gabu dödönia.
"Tola matolo ndra'ugö wamaigi ulidanö," laŵa'ö ira bebe. "Aro'ö wangusu ndraha andre ba ma'ohe'ö wehombo yaŵa ba mbanua irege tola öfaigi fefu mbanua tou ba danö. Awai i lötolalö'ö öhonogö ndra'ugö. Na lö'ö ba aekhu ö tou."
Omuso sibai dödö mbo'ole. I'anema'ö i'abölö'ö wangusu ndraha andrö, ba bebe sidarua mangusu madombua balö. Lalau muhombo lumalö ba lawuo.
Fatutu göi itörö wehombo buru'u. Me i'ila ndra bo'ole ba bebe ahöli sibai dödönia ba mu'ao ia imane, "Silötolalö'ö razo ndra bo'ole da'a!"
"Hana ba... " ibokai mbawania bo'ole.
I'anema'ö aefa mbawania moroi ba ndraha ba atoru ia tou, aekhu ba dete sambua gara same amumu oi dölania.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
tkcfc2vnd9shhmvoyacw8cikz09nt7i
Manö-Manö/Mötö-Mötö Si Takile
0
6269
29808
2026-10-06T15:02:20Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29808
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Mötö-Mötö Si Takile
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Samuza bongi so ba mbanua siyaŵa sambua ndröfi side-ide sotöi Mötö-Mötö. Omasi-masi ita wamaigi ya'ia me lö aetu takile ia, irege sökhi mbanua siyaŵa ba zibongi.
[[Berkas:Moon in star shape in the Italian skies.jpg|jmpl|375px|Döfi si takile]]
Bahiza samuza bongi, tohare lawuo safaito. Ibalugö haga Mötö-Mötö andrö. Ba me no lumalö ia, igumuzaö taya göi dakile Mötö-Mötö!
Tobali abu sibai dödö Mötö-Mötö. Hana wa so sambua ndröfi si lö takile? Itandraigö mongawalö lala ba wamangawuli dakilenia, bahiza zaya-zaya gölö manö sa.
Me arakhagö aetu wanötönania, so samösa mbaŵa satua-tua sangila wa'abu dödönia. "Böi busi dödöu, döfi side-ide!" iŵaö khönia baŵa. "Lö sitaya dakileu. Ha a'i wa lö oroma ia."
[[Berkas:Lao little girl laughing with teeth.jpg|jmpl|375px|Ono'alawe]]
Tema itunö khö Mötö-Mötö sambua wangi'ila ndra satua föna. "So lala ena'ö tola ifuli ösöndra dakile, ya'ia da'ö silötolalö'ö öfaosa hagamö ba niha bö'ö."
Gasa-gasa wa i'angera-ngeragö da'a, ifaigi tou gulidanö Mötö-Mötö. Oroma khönia so samösa nono'alawe side-ide si so fa'ata'u börö wa'ogömi-gömi zibongi. Ihekhe mbawa Mötö-Mötö, tema ifatörö hagania ba zi so ono'alawe side-ide andrö.
Omuso dödö nono'alawe andrö, ifaöga ia ba mbanua ba iboho mbawa.
Ba i'anema'ö mangawuli dakile Mötö-Mötö, abölö takile moroi ba ziföföna. I'otarai da'ö i'ila sa'ae Mötö-Mötö, wa lö mamalö ifaosa hagania ba niha bö'ö ena'ö böi aetu takile ia.
''Sama'anö: Sirus Laia''
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
ogkqr7rhg4bizle7dd1xoi9p19wnrzh
Manö-Manö/Ono Hambae ba Inania
0
6270
29809
2026-10-06T15:02:30Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29809
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Ono Hambae ba Inania
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
So sara nono hambae solangi-langi faoma inania ba nasi.
I'anema'ö i'ila so zadöni dödönia ba mbewe nasi. Iŵaö khö ninania, "He na, ae ohe ndrao ba nöfi." Itema linia inania, "Böi nogu. Böi oi o'ö gofu hadia zi tumbu ba dödöu. Hambae wö ita andre, ba abölö sökhi toröi ita bakha ba nidanö."
[[Berkas:Long-billed Curlew eating sand crab.jpg|jmpl|Fofo sebua sotöi '''Curlew''' (''Numenius americanus'') somaso-masi wemanga hambae ba mbewe nasi]]
Ba lö irongo li ninania ono hambae andrö. Iforege-rege wangandrö ena'ö möi ira ba nöfi. Afuriatania i'o'ö linia inania. Lalau molangi möi yaŵa ba nöfi.
Me no larugi ba omuso sibai dödö nono hambae. Omasi-masi ia wamaigi wa'asökhi mbewe nasi.
Ba hiza ba zi lö mudöna-döna itörö samösa fofo sebua ba idou nono hambae andrö i'a önia.
Abu sibai dödö ninania, ilau mege-ege irege ahori daŵa hörönia. Maniasa sibai ia me no i'o'ö li nononia ba tenga mene-menenia samösa.
Lö wa'i u'anau'ö sa'ae. Si lötolalö'ö ta'o'ö mene-mene zatua. Abölö la'ila hadia zi faudu ba fagöna, me no oya nitöröra götö wa'aurira.
''Sanura: Sirus Laia''
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
kwbzoec33gp7chu6uvxeqji6m58gif8
Manö-Manö/Talaho Ono Razo
0
6271
29810
2026-10-06T15:02:40Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29810
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Talaho Ono Razo
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Me föna so samösa razo. Oya khönia nono alawe ba no oi si sökhi bawa. Ono alawe siakhi khönia ba no fondrege sökhi, irege luo samösa — si no mangila oya nono alawe si sökhi ba gulidanö — lö aföli-föli wamaigi bawania.
Lö aröu moroi ba gödo razo so göi sambua gatua satabö. Ba gatua andrö so sambua namö barö sambua geu sebua.
Ero aukhu zino möi nono razo siakhi andre ba gatua andrö. Ilau mudadao ba zinga namö sokafu-kafu. Ba itaria ilau famai, ifazaumba-zaumba khönia gelera ana'a omasi'önia.
[[Berkas:Girl playing with ball by h.j. ford.jpg|jmpl]]
Samuza luo tegaölö khönia gelera ana'a aekhu bakha ba namö. Abakha sibai namö andrö irege lö oroma narönia. Ba ilau mege-ege. Itugu ara itugu abölö-bölö.
Irongo li sanguŵa'ö khönia, ''Hana mege-ege ndra'ugö?'' Ifakhölö ia ba i'ila sageu dalaho, högönia anuzu dödö niha wamaigi. Itema linia, ''No atoru khögu gelera ana'a bakha ba namö.''
''Böi busi dödöu,'' iŵaö khönia talaho, ''tola uhalö khöu gelera ana'a andrö. Hadia dania öbe'e khögu na uhalö ia khöu?''
Itema linia, ''Gofu hadia manö ube'e khöu asala öhalö khögu gelera ana'a andrö. Tola öhalö khöu nukhagu andre ma mani-mani andre khögu ma zui takulagu andre.''
Imane khönia talaho, ''Lö sa omasido nukha ma mani-mani ma zui takula. Na öfabu'u khögu wa tobali awöu ndra'o, wa lö aetu fao-fao ita, faoma manga ita moroi ba wiga göu, faoma tabadu idanö moroi ba mako khöu, ba mörö ndra'o ba zingau ba zibongi. Na öfabu'u khögu fefu da'ö ba uhalö khöu gelera ana'a andrö.''
Ba itema li ono alawe razo siakhi, ''Ufabu'u khöu fefu da'ö asala ö'ohe khögu gelera ana'a satoru ba namö.'' Imane i ba dödönia, talaho si lö boto ndra'ugö, hewisa tola fao ndra'ugö khö niha me nahau bakha ba namö idanö.
Itueli ba narö namö talaho ba lö ara no irugi zui mbewe namö. Itura'ö gelera ana'a moroi ba mbawania ba ibe'e khö nono razo.
Omuso sibai dödö nono razo ba ifaröga ia wangawuli ba nomo.
''He... base'ö ndra'o. Da'i-da'i wofanö ena'ö ukhamö ndra'ugö!'' mu'ao khönia dalaho.
Ba lö infondrondrongo linia ono alawe razo andrö. Imane tödönia tebai sa'atö iröi namö talaho andrö.
[[Berkas:LifeJanja- Frog in a pond 01.jpg|jmpl]]
Mahemolunia so watomesa sebua ba nomo razo. Ba no dumadao ira fefu edöna lalau manga.
Ba larongo so zanoko-noko bawandruhö. Möi nono razo siakhi ibokai mbawandruhö. Me i'ila dalaho, iduhö mangawuli mbawandruhö. Ifuli dumadao ia ba zinga namania.
Me i'ila razo wa abölö manimba-nimba dödönia, imane khönia, ''Hana nogu? Hadia no ö'ila zata'u ita?'' Itema linia, ''Lö'ö wö, ma. Ha sara talaho sanuzu ita wamaigi högönia.''
''Hadia zomasi dalaho andrö?'' isofu khönia razo. Ba itutunö khönia hadia zalua ba namö ba gatua ba hadia nifabu'unia khö dalaho andrö.
Ba terongo zui zanoko-noko ba mbawandruhö. Mu'ao dalaho andrö, ''Ono razo siakhi, bokai khögu mbawandruhö. Hadia no olifu ndra'ugö zi no öfabu'u khögu? Ono razo siakhi, bokai khögu mbawandruhö!''
Ba imane khö nononia alawe siakhi razo, ''Si lötolalö'ö öfalua zi no öfabu'u. Bokai khönia mbawandruhö.''
Ibokai khönia mbawandruhö ba möi si bakha dalaho ba i'o'ö ia. Ba me no dumadao nono alawe siakhi, imane khönia talaho, ''Halö ba fedadao ndra'o ba gahetamö.'' Ba imane na, ''Hatö'ö khögu wiga göda, datalau manga.''
Aefa manga ira, iŵaö talaho, ''No abuso ndra'o ba erege göi dödögu. Ohe ndra'o ba wöröma. Datalau mörö.''
Ba ilau mege-ege ono alawe siakhi andrö. Lö omasi ia na mörö dalaho ba zingania.
Ba hiza mofönu khönia namania imane, ''No itolo ndra'ugö me göna'ö fa'abu dödö. Böi ositengagö ira sanolo ya'ugö.''
Ba ihalö dalaho ba i'ohe ba wörömania. Ifedadao ia ba dalinga mbatö. Aefa da'ö ba möi ia ilau mörö. Ba hiza möi khönia dalaho imane, ''Na lö ötehe mörö ndra'o ba zingamö ba u'ombakha'ö ndra'ugö khö razo.''
Ihalö dalaho andrö ba ifemörö ba zingania.
Hiza i'anema'ö tobali niha dalaho andrö, ono matua si hino döla ba somasi ita wamaigi-maigi.
Ba itutunö khönia wa ono razo ia göi, ba hiza no i'elifi ia sebua elemu tobali talaho ba namö idanö. Ba lö samösa sangefa'ö ya'ia, ha ono alawe razo siakhi andrö zi tola mangefa'ö ya'ia.
Ba lalau mörö.
Mahemolunia tebua ira ba lasaŵa mbanua nono razo andrö. Omuso sibai dödö nono razo andrö me no aefa ia ba wangelifi ba no göi isöndra wo'omonia ni'omasi'önia.
''Ni'ali Sirus Laia ba li Niha moroi ba li Jerman''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia, ya'ia da'ö moroi ba Wikibuku Nias.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
0etq1eyr6kio5pefx36asthh1qqqpv9
Manö-Manö/Ba'e ba Angi
0
6272
29811
2026-10-06T15:02:50Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29811
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Ba'e ba Angi
| deskripsi =
| penyunting=
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Ba zi samuza luo samuza inötö me föna, so sageu mba'e sebua si so ba gatua. Ba gotalua mba'e soya ba ngawawania, ba ha ya'ia wondrege zebua, lafotöi ia lahöhö mba'e.
No ilau mudadao yaŵa ba ndraha geu aŵöni sebua ba salaŵasibai, lö ahono nonohörö ifakhö-fakhölö ia wamaigi fasuinia. Imane tödönia lö sabölö baero ndra'o. Ilau mu'ao-ao, ibözi-bözi dötö'ania imane, "He sökha, he böhö, baeŵa, ulö, boroe, buaya, ba he teu toho, he angi sabölö, ba lömanö si tola making ma mama'ala ya'o".
[[Berkas:Macaca fascicularis looking up to the sky - side view and contre-jour portrait with smooth bokeh.jpg|jmpl|Ba'e nifotöi ''macaca fascicularis'' si toröi ba gosali Don Som, Laos]]
Larongo da'ö ira ngawawa nangi, aukhu dödöra lamane khö nawöra, "Harumani sa ia lahöhö mba'e da'a. Hana wa'ebua sibai garogonia."
Latema lalau mamagölö ba wahulösa wanandra fa'abölöra ba wofa'ala mba'e nomege.
So 4 (öfa) ngawalö nangi samalua wahulösa, wanandra fa'abölöra ba wama'ala ba'e nomege, ya'ia da'ö:
1. Angi Sabölö: Imane angi sabölö, "Lö irugi matonga luo na utörö ba zi so mba'e da'ö yaŵa ba hogu gaŵöni, ba lö lala wa lö aekhu ia si tou".
2. Angi Laöhö: Imane angi laöhö, "Lö irugi fofanö na utörö ba zi so ia yaŵa ba hogu gaŵöni da'ö, na ubalagö hogu geu ba zi so ya'ia ba lö lala wa lö aekhu ia si tou."
3. Angi Fuyu: Imane angi fuyu, "Lö irugi alölö sara afo na utörö ba zi so ia yaŵa ba hogu gaŵöni da'ö, ha sabata börö tenga ha ubalagö manö, ufaogö göi wamuta ba uhofo ia, ba lö lala wa lö aekhu ia si tou.".
4. Angi Sihoho-hoho: Imane angi sihoho-hoho, "Me no fahasara dödöda, ba lö fatimba dania na mibe'e khögu ginötö wotandaigö wamuwusi ba'e andrö."
[[Berkas:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|jmpl|Angi fuyu]]
Me no lahalö wamagölö ira angi si'öfa ngawalö no mege, ba labörögö wahulösa wanandra fa'abölöra zamösana. Angi si'oföna manandraigö ya'ia da'ö:
1. '''Angi Sabölö'''. Ibörögö wofanö angi sabölö. Ana! A'oi humombo mbulu lehu ba agaolo hogu geu, ba me irugi hogu gaŵöni si so ba'e no mege ba tokea mba'e, itandro wangolembai daha gaŵöni, lö aekhu ia si tou heŵa'ae ara tebato nangi sabölö.
Ba me no tebato nangi sabölö no mege, ba iboho mbawa ba'e imane, "Si lö eluaha ba dödögu wa'abölöu angi sabölö."
2. '''Angi Laöhö.''' Ibörögö wofanö angi laöhö. Ana! Muhöngö-höngö si fao teu sabölö, a'oi agafatö ndraha geu, rawa-rawa wa'asika mbulu gae, ba oya göi zagaso'a geu.
Me'irugi hogu gaŵöni si so ba'e no mege; ba tokea mba'e itandro wangolembai ndraha gaŵöni, lö a'ekhu ia si tou irugi tebato nangi laöhö.
Ba me no tebato nangi laöhö ba no iboho-boho mbawa ba'e, imane, "Si lö eluaha ba dödögu wa'abölöu da'e angi laöhö."
3. '''Angi Fuyu.''' Ibörögö wofanö angi fuyu. Ana! Me tohare ia no aitö simane ndra'i mbowoa, ogömi gulidanö, höngö-höngönia abölö ebua moroi ba höngö-höngö nangi laöhö, manigaolo ba fafuta-futa moroi yaŵa ba lawuo, ifaligoi mbalönia zi hulö gi'o mbu sebua sibai. Si göna balönia sifafuta-futa ihofo manö gofu hadia ia, ifazaŵa si yaŵa ba dalu mbanua aefa da'ö ihawiaigö tou ba danö.
A'oi agafatö hogu geu, ba so göi geu sagabo'a mbaya sasöbi fao wa'a, agalöwa ngamohi mbanio solaeguara, hezo nitörönia abölö ebua wa'atekiko.
Ba me ahatö irugi hogu gaŵöni si so ba'e no mege, ba no tohöna ihaogö wanalagui töla gawöni ba'e. No itandro wangolembai, ba me ofeta khönia nangi fuyu, ba lö i'efasi wanalagui töla gawöni heŵa'ae afatö lalai döla gaŵöni si so ya'ia.
Ba me no mofanö nangi fuyu, awena i'efasi wangolembai döla gaŵöni ba'e. No afusi mbawania börö wa'ata'u, ba ba gafuriata sa'atö no iboho mbawa ba wa'osilöyaŵania, imane, "Si lö eluaha ba dödögu wa'abölöu angi fuyu."
4. '''Angi Sihoho-hoho.''' Ba gafuriata ibörögö göi wofanö angi sihoho-hoho, me mofanö ia ba lö ida'i-da'i, lö na'i tobala mbulu geu, hulö ha iwusi-wusi ma'ifu manö.
Ba me ahatö irugi hogu gaŵöni si so ba'e no mege; ba imane ba'e, "Eh..! Lö sa'e eluaha ba dödögu wa'abölöu angi sihoho-hoho. Angi fuyu manö na'i ba tebai i'alanido".
Börö wa'osilöyaŵa mba'e ifagaya ia yaŵa ba dete ndraha gaŵöni. No iboho-boho mbawa, imane ba dödönia, "Lö si tola mangalani ya'o."
Lö ara aefa da'ö, me lö tebato iwusi-wusi ia angi sihoho-hoho ba ihawui ia fanuköu, alau hörönia yaŵa ba dete ndraha gaŵöni.
Me mangifi ia, ibukhö'ö ia, ha ahou zamö'i. No awai ahele atoru ia si tou afatö zolania. Hatö fe'e ba fa'ala-alai zalua khö mba'e, awena so waniasa me no i'osiwawöi wa'abölö nangi sihoho-hoho.
Gunania manö-manö da'a si tobali möli-möli ba wa'auri sero ma'ökhö:
* Böi tabe'e fönada wa'abölöda
* Böi tabe'e fönada wa'ebua gokhötada
* Böi talau wa'asiliyaŵa
* Böi talau wa'agambaoho
* Lömoguna wa'ebua lawukho
* Lömoguna wa'ebua garogo
* Böi ta'osiwawöi ngawalö zigide-ide, si ha ma'ifu, sino öna-öna, siraohamö, btn
* Böi ta'osiwawöi na so niha samomo molo'ö zikhala, ha zangila na onekhe ia moroi khöda
''Nifa'anö: Balugu Tuha Omasiö Zega via A. Lewi Zega''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Balugu Tuha Omasiö Zega''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
36vze2jl0zodias4jch3ymu1oppv5o6
Manö-Manö/Balugu Sihönöfao
0
6273
29812
2026-10-06T15:03:00Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29812
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Balugu Sihönöfao
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Me föna so samösa zalaŵa sotöi Sihönöfao si raya ba Hilizihönö. So khönia fulu nono matua.
Samuza ma'ökhö maoso Zihönöfao, möi ia tobali tome khö mbalugu Gaza ba Hiliganöwö. I'ohe fao khönia nononia si dafulu awö ndra niha mbanuania, mato daotu ira fefu.
Ba imane balugu Gaza: "Salaŵa sebua domeda andrö ba ato göi nawönia fao. Börö da'ö ni'ebua'ö ndriwora ba nifosumange ira!"
[[Berkas:Fatele, the NIAS War Dance (Sumatra, Indonesia).jpg|jmpl|Fatele]]
Ba ifafahö lima nga'eu mbawi so zi fulu alisi ba so göi zi fa sazilo. Ihalö wiga segebua ba figa tanö bö'ö ba ifönui faoma zimbi ba fakhe. A'oi afönu wiga, tenga ha ma'i-ma'ifu.
Ba labörötaigö wemanga.
Me luo da'ö so göi huku ba ndraono niha, wa lafuli ösa mbalö gö ba mube'e si bakha ba zowatö.
Ba hiza imane balugu Sihönöfao: "Alimagö na takhete göda andre khöra. Data'a ndrohu-ndrohu ni'ada ba si tebai ta'a talöwösi, ta'ohe ba nomoda, öda ba ö zoroiyomoda."
Ba latema lakhete ma'ifu ndriwora, ezai tuturu ba lafabe'e'ö si bakha khö ndra balugu Gaza.
Ba manga ira irege abuso ira fefu. Aefa da'ö lahalö mowa, lalöwösi zi tosai göra, abönö norora wangawuli ba khöra.
Ba lafaigi-faigi moroi furi ira balugu Gaza, ononia ba ndrongania. Mukökö-kökö ira lamane: "Haniha mbalugu Sihönöfao andrö? Lö ni'ilada niha si töra folu'a-lu'a moroi khönia!" Ba lanönö na sa: "Lau ua, na möi ira samuza tö, no ta'ila sa'atö zu'a-su'ara."
Ba lö ara furinia, möi zui ndra Sihönöfao fatome khö mbalugu Gaza. Börö lamane tödöra, ebua zui dania ndriwoda.
Ba hiza imane balugu Gaza: "Hiza ndra domeda no, si mate fa'obou'a!" Ba tema ihalö ha tölu hie ni'owuru tobali ndriwo ndra niha sato andrö. Ba fakhe ha ezai gokho. Irege lö sa'ae noro danga ndra mbalugu Sihönöfao wangawuli ba khöra.
Ba mangawuli manö ndra Sihönöfao, no aila-aila ira. Lawöwösi zi no alua lamane: "Me na na no ebua tafuli khöra me ndröfia no."
''Nitutunö mangawuli moroi ba zura Heinrich Sundermann''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Heinrich Sundermann''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
4z0sr6dtmi0uiwx0dvzkujj139fdir1
Manö-Manö/Böhö ba Bae'a
0
6274
29813
2026-10-06T15:03:10Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29813
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Böhö ba Bae'a
| deskripsi =
| penyunting=
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Samuza ma'ökhö no owulo mbae'a ba mbotogeu sanau somumu nisöndrara bakha ba gatua. Hiza khöu, balazi wa'omuso dödöra, zara lakoko-kokoto nawöra tanöbö'ö, afu-afura faoma la'owua-wua'ö dödöra wemanga ö sami andrö, ahuluara. Ha wa'ato mbae'a samondrongo li koto-koto andrö, oi humi'a dödö wangondrasi nahia si so boto mumu andrö.
[[Berkas:RedDeerStag.jpg|jmpl|Böhö]]
Ba zi lö mudöna-döna, tohare manö sageu mböhö sebua, no bada-badago mboto, no ifaöga wamakhö-makhölö ba wangalui önia. Itörö zinga mbotogeu somumu andrö, lö i'la-ila wa so mbae'a sanana-nana ba gamaudu da'ö, so nitendrenia, to'ewe misa barö ndru'u. Salöföra wö na'i lö nihundragönia, hadia mena'ö na agafufu ira ba gahe mböhö.
Afökhö dödö mbae'a nitendrenia, imane ba dödönia, "Da ulau mofönu khö mböhö andrö."
Ifahatö ia khö mböhö, imane: "He böhö, hana wa asilöyaŵa sibai ndra'ugö, harumani wa ötendre ndra'o. Hana wa lö öfaigi-faigi lalau? Lö lai wa alaŵa sibai gaheu ba ebua mbotou, hana wa no öfaöga'ö na mofanö'ö, lö ba dödöu sa'ae awöu ösi gatua andre?"
Itema linia böhö wanguma'ö, "Hadia we..., ya'ugö wö'i zasilöyaŵa. Aine, da uhundragö'ö tou ba da'a!"
Imane zui Bae'a khö mböhö, "Lö lai wa'abölö, lö lai wa'anau gahe, baloi göu, samuza ma'ökhö ŵara lö falukha zui ita, u'oroma'ö göi dania khöu wa tenga si tebai ndra'aga andre."
Ibini'ö ia ba ndru'u, lö sa'ae ifarangai mböhö.
Inönö wehedenia böhö, "Böi oloi ba, hatö'ögö na sindruhu abölö'ö, da u'oroma'ö khöu wa'abölögu".
So mbae'a bö'ö, muhede ia khö mböhö, imane: "He böhö, lö lai wa'ebua mbotou lö lai wa'anau gaheu, ba lö lai wa'abe'e mbawau. Lö mu'ila haniha zimöna na talau fatandra wofanö ya'ita andre. Böi otanado ua ma'ökhö. Wa'olofogu na'i. Ofanö ua, hiza'i, na omasi'ö atö ö'oroma'ö wa'abölömö, tema talau falukha ba da'a ba zi dua wongi. Tafasui hili andre mato mewulu famasui, tafaigi sibai haniha zanau badu. Hönagö lau manga, ba busoi'ögö ua."
Aefa da'ö labini'ö ira, lakafa ira ba danö.
[[Berkas:20191218 Stado makaków w centrum Jaipuru 1113 9094.jpg|jmpl|Bae'a soya]]
Börö wa'aila mböhö, itema li mbae'a, imane: "Lau...! Ba zi dua wongi falukha ita ba da'e, he! Aila zi lö tohare ba luo da'ö, tenga ono namania ia."
Me no mofanö sa'ae mböhö andrö, owulo mangawuli mbae'a lalau mangosara. Lafatunö hewisa nifaluara na tohare mböhö ba zi dua wongi tö. Oi zara lafaehagö zöndrara. Ba gafuriata lahalö rahuta gera-erara, ya'ia da'e:
# La'alui ua hezo dobala si to'ölö itörö-törö böhö gamaudu hili si so ira andrö, ba latöngöni.
# Ba ginötö da'ö dania lafa'oli ira ba zinga lala mato fulu ngaröfa wo'otalua ba zi sandrohu töröŵa mböhö andrö.
# Ero na isofu böhö "Hezo ö Bae'a" ba lamane wanema li "Ya'edo" ma "Ya'e ndra'o." Ha si so gamaudu fönania zanema li ena'ö na'atö iwai no tehulö ia, tandra wa sabölö moroi khö mböhö sasilöyaŵa andrö. He irugi bongi böi mubulö'ö zimanö.
Hizaŵa'i, me no irugi inötö waondratara, dua ngaluo aefa fawongi ira, ha tumbu-luo sibai ba no te'oli mbae'a fasui hili andrö, molo'ö si no la'osara'ö. Mato sambua za aefa da'ö, ba tohare mböhö, no ifadandro-dandro, no ifaöga, ba ifakhölö-khölö ia. Lö ni'ilania wa so mbae'a, börö me no lakafa ira ba danö.
Mu'ao mböhö imane, "Tawai i, he-he-he. Ata'u Mbae'a! Ha bawa zi lö ba'a...! Hezo ö na sindruhu?"
No azöla-zöla li mbae'a si so fönania, imane, "Ya'edo böhö! Tenga sata'u ndra'odo, no sodo ba da'e. Ahulödo moroi khöu mege, dörö lö oroma khöu ndra'o me no öfaöga'ö ba wa'asilöyaŵamö. Imane-mane wö ba gamaedola zatua föna, tola tasawö zinata mbawa namada, ba alakha sibai na tasawö zinata mbawada. Hadia no abuso'ö ba? Ma lö nisöndrau na'i ösi dalumö ba zahulö andre? Na duhu dödömö, tema ya'i taborögö."
Lö ifombadu-mbadu sa'ae böhö, fao fa'aukhu dödö i'anema'ö li da'ö imane, "Hu..., böi oya'ö sa'ae khöu.... Aine, gohido... Taborögö. Hiza he! Aliogö!"
Me no laborögö mato alölö afo si sara wagohisa, manofu mböhö, "Hezo'ö, Bae'a?"
Imane Bae'a si so fönania, "Ya'edo, fönau."
Tokea mböhö, börö me furinia mege so mbae'a, ba hana wa no fönania so iada'e. Ihötöi ifandrai wagohisania böhö.
Ba ahakhö sara roko, ifuli isofu imane, "Hewisa, hezo'ö Bae'a?"
Itema linia bae'a si so fönania, imane "Ya'e ndra'o, tebai'ö lö?"
Itugu fasalakha dödö mböhö, ba ihötöi ihoda wagohisania.
Simanö-manö alua irugi laluo, awena mewitu famasui. Lö irugi zimeziŵa famasui, ba no muhae sibai mböhö, atata döla, tolea tou ba taya nosonia.
Tohare mbae'a sato, lahurufai wamaigi böhö si no tolea tou ba danö. Tambai dödöra omuso, ba tambai göi ahakhö dödöra.
Lamane-mane khö nawöra, "Ha-ha-ha-ha, no ala zebua bawa, sebua fa'asilöyaŵa. Faya wa'abölö ba fa'ebua mboto, faya wa'anau waha ba fa'anau gaeŵa."
Lamane nasa, "Ganuno galaŵa i'osa'ö gara sebua, fa'amate lua-lua. Ala wa'amu'i ibe'e fa'atua-tua."
Me no sa'ae mate mböhö andrö, ba tenga botomumu ni'ara, la'owasaini ine wemanga nagole mböhö andrö, oi zara lakaoni nawöra, sate laturiagö khö dalifusöra, omuso sibai dödöra gahuluara sebua andrö.
''Nisura mangawuli moroi ba "Buku Cerita Rakyat (Manömanö) Nias Kota Gunungsitoli"''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödöda na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Soraya Zebua & Yasato Harefa''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
28z1c6g897gmc2icbk7hua4yo6n6sh0
Manö-Manö/Bua Duho Sabölö Töla
0
6275
29814
2026-10-06T15:03:20Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29814
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Bua Duho Sabölö Töla
| deskripsi =
| penyunting=
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
So niha föna, raya ba mbanua Mazingö, Bua Duho Sabölö Töla döi. So khönia dandraya, bua gölöbaha, fameta'u nawönia salaŵa, na alua ba dalu zinata, fameta'u nono matua sabölö töla fefu. Da'ö guna Dandraya bua gölöbaha khönia, famini'ö daroma li zi duhu, famila'ö zatulö börö.
Da'ö ha samuza ha ma'ökhö khö Mbua Duho Sabölö Töla, ifatenge zangai halöŵönia, wanagö manu ba mbanua Mazingö. Ba me no la'ila, ba lafatenge khö Mbua Duho Sabölö Töla, lamane: "No managö manu zoroiyomou, Bua Duho Sabölö Töla, no ma'ila ba dangara, me lahalö. Ba möiga muŵa'ö mböwö khöu iada'a, ya'aga sinenge zalaŵa ba mbanua Mazingö.
Ba lö itema lira Bua Duho Sabölö Töla, si bakha ba zuzu hare dawöla; ba da'ö mörö-mörö ia, ba dandraya bua gölöbaha andrö.
Ba muhede zui ira khö Mbua Duho Sabölö Töla, lamane: He, Bua Duho. Nifatenge zalaŵa ndra'aga, ba wangai böwö wanagö zoroiyomou."
Ba maoso Mbua Duho Sabölö Töla si bakha, i'olobigö dandraya bua gölöbaha andrö, famoloi nono matua sabölö töla baulu. Ba me larongo da'ö sinenge no mege, ba moloi ira, baulu ba lawa-lawa, ata'u ira wamondrongo da'ö khönia.
Ba larugi khö Gözö sanema böwö, ba ladunö-dunö khönia fefu nirongora khö Mbua Duho Sabölö Töla, lamane: Lö ma'ila hadia ni'olobigönia ba gandrauli gosali, ba ata'u sibai ndra'aga andrö, tokea ndra'aga, ba malau moloi ba da'ö". Lö aboto ba dödöra dandraya bua gölöbaha andrö, fombalugö daroma li zi duhu, wa famila'ö zatulö börö.
Ba ifuli ifatenge zanagö ba mbanua Mazingö Bua Duho Sabölö Töla, ba noa zui la'ila ira niha ba lamane: "Nifatenge Mbua Duho Sabölö Töla ndra'aga." Ba labe'e khönia zinagö ba i'abe'e'ö dödö.
Ba lafatenge zui salaŵa mbanua Mazingö nono matua sabölö töla. Ba larugi yomo dalu zalo khö Mbua Duho, muhede ira khönia, ba lö itema lira. Ba mendröfa lakaoni ia baulu, ba wanguma'ö böwö wanagö khönia, ba lö idema-dema.
Ba i'olobigö zui dandraya bua gölöbaha no mege, famalugö zi duhu khönia; ba moloi zui zinenge andrö no mege. Ba ahöli-höli dödö niha fefu, samondrongo da'ö. Lawai hadia, wa moloi zinenge, na no larongo. Ba meziŵa ae ifatenge zinengenia, ba wanagö ba mbanua Mazingö andrö ba lö ba dödönia, me so khönia mbalu-balu daroma li zi duhu, tandraya bua gölöbaha andrö.
Ba ha samuza ha ma'ökhö, ba ifatenge zui zanagö niha ba mbanua Mazingö Bua Duho Sabölö Töla; ba noa zui la'ila da'ö.
Ba mamagölö zalaŵa mbanua Mazingö, lamane: Ha niha zi möi sinenge khö Mbua Duho?" Ba lamane ono matua sabölö töla, ira Tabalonga Li Mangaraza: "Damöi ndra'aga ua, ba wamaigi ya'ia."
Ba oi la'ohe ndrange si lito we'e-we'e, awö gari, sezai lawayo tu'i, awö doho si siŵa roi-roi, awö mbaru si felezara winaeta, awö detenaulu töla; no lafaulu wangönara fefu.
Ba me larugi golayama khö Mbua Duho Sabölö Töla ba lalau ndrange ba da'ö, fameta'unia, ba lakaoni ia tou ba golayama. Ba lö ata'u ia yomo ba zuzu hare dawöla, no mudadao. Ba lafuli lakaoni ia, lamane: "Ae tou, no managö niha ndra'ugö, ba möiga mangai böwö khöu, ba na lö'ö atö öbe'e, ba mahalö khöu, ba na öbe'e göi, ba mahalö atö khöu."
Ba lö itema lira Bua Duho Sabölö Töla, ba zuzu hare dawöla. Ba lakaoni zui ia, me larugi doyo nora. ba lö'ö zui itema lira. Ba me larugi yomo dalu zalo khö Mbua Duho Sabölö Töla, ba lafuli lalau ndrange ba da'ö; ba mudögö nomo Mbua Duho Sabölö Töla, ba lö ifaliŵa ia.
Ba mu'ao zui ira, lamane: "Ae baulu, Bua Duho Sabölö Töla!"
Ba awena i'olobigö zui dandraya andrö bua gölöbaha, ba zuzu hare dawöla. Ba me larongo zui da'ö sinenge andrö, ba moloi ira, lalau ira baora, tokea ira ba wamondrongo da'ö. Ba ahöli-höli dödöra fefu, he niha sato ba he sinenge no mege, oi ata'u zi möi.
Awena imane Gözö sanema böwö: "Böi tabusi dödöda ba da'ö, ya'ita banua Mazingö: so khögu wamaudu da'ö. Tabe'e fönania daroma li zi duhu. Akha. möi duada Henga'afo, ba wanguma'ö böwö wanagö niha khö Mbua Duho Sabölö Töla; yamu'ohe mbawa lauru, yamu'ohe woha-woha gafore, awö zaga ni'omanu-manu, awö mbalö gondrekhata, awö mbulu goyo faliera. Mibe'e ba zinga mbawandruhönia, mibabara yaŵa gafore si öfa lali, ba mitaŵi mbulu waliera, ba mifedadao tou mbawa lauru, ba mibe'e bakha ba da'ö zaga ni'omanu-manu, awö mbalö gondrekhata.
Ba ya'ugö, Henga'afo, ba böi nini-nini, wame'e ba mbawandruhönia, fa lö larongo, ba dadao ua ba lawa-lawania; awena mu'ao ndra'ugö. Ba böbö galogou ba zara-zara nomonia, ba talagui aheu, fa lö tokea ndra'ugö.
Ba hadia duada Henga'afo? No aköi sa'ae, balazi wa'atua, mendrua fafali za'a ba duturu; nilu'i na mondri.
Ba möi duada Henga'afo. Ba i'ohe no mege mbawa lauru, awö zaga, awö gafore, awö gondrekhata, awö mbulu waliera. Ba me irugi, ba lö nini-nininia, moroi tou ba newali, ba he ba doyo nora, ba he me irugi dalu zalo yomo. Ba ibe'e lauru no mege barö mbawandruhö, awö gafore, awö zaga, awö mbulu waliera, awö mbalö gondrekhata. Ba me no awai ibe'e da'ö fefu, ba möi ia ba lawa-lawa yaŵa, ba ifakaeŵe gahenia ba zara-zara no mege, fa lö tezaumba ia dania. Ba awena mu'ao ia sa'ae, imane: He Bua Duho Sabölö Töla! No managö niha ndra'ugö, ba möido muŵa'ö mböwö khöu!"
Ba lö itema si bakha ba zuzu hare dawöla Bua Duho Sabölö Töla. Ba mendrua mu'ao duada Henga'afo, baulu ba lawa-lawa, ba lö itema li. Ba mu'ao zui ia baulu, ba me irongo da'ö Bua Duho Sabölö Töla, ba i'olobigö zui dandraya andrö khönia, bua gölöbaha, ba zuzu hare dawöla; ba lö maoso baulu duada Henga'afo ba lawa-lawa, ihötöi fe'ao. Ba mendröfa i'olobigö si bakha dandrayania Bua Duho Sabölö Töla, ba lö maoso duada Henga'afo baulu.
Ba maoso ia, ihalö mbarunia, awö mbalatunia, awö dohonia, awö detenaulunia, awö ndraugenia, mangaro ia, möi mubunu duada Henga'afo baulu. Ba iroinagö zuzu harenia, ba wanibo ya'ia baulu mena'ö, ba no aekhu ia ba mbawa lauru, ba ibabara ia ba dotonia woha-woha gafore, ba iböbö ia taŵi-taŵi waliera, ba hulö zukha moroi tou mbalö gondrekhata, awö zaga ni'omanu-manu.
Ba awena fa'aökö ba da'ö Mbua Duho Sabölö Töla no mege, imane: "He tua! Beta da'ö khögu, mate ndra'o; lö urai u'ila zi manö khöu," Ba imane Henga'afo: "Da'ö mbawa lauru nifa'ohe'ö ndra tua, famaudu dandraya bua gölöbaha, famoloi niha, na alua khöu."
Ba imane Bua Duho Sabölö Töla: "Ube'e sa'ae daroma zi duhu, lö ubalia'ö zatulö börö, fuli beta ndra'o ba da'a, ena'ö auri ndra'o. Sökhi sa zi sökhi moroi ba zi lö sökhi. Sökhi zatulö, moroi ba zabila.
''Nifa'anö Heinrich Sundermann''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Heinrich Sundermann''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
1hvcaunj3pebh53n3sw3efitjzr69lf
Manö-Manö/Bugi Sa'usöboto ba Balugu Luomewöna
0
6276
29815
2026-10-06T15:03:30Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29815
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Bugi Sa'usöboto ba Balugu Luomewöna
| deskripsi =
| penyunting= Soraya Zebua & Yasato Harefa
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
So samösa niha ba mbanua Mazingö Raya meföna, töinia Bugi. Sökhi sibai mbotonia, hulö nilömbu gela-gela, lö mosinegu ba wo'amuatania, faoma wa'asökhira Mbalugu Luomewöna si so yaŵa ba Deteholi'ana'a.
Börö wa'asökhi mbotonia andre, labe'e töinia Bugi Sa'usöboto. Owukho sibai dödö Mbugi andre, me oi lakata-kata ia niha, lazuno-zuno, lö sitöra moroi ba wa'asökhinia ba mbanuara andrö. Mendrua manö me ha Balugu Luomewöna zi faoma fokhalania.
[[Berkas:Head of King David MET DP136581.jpg|jmpl|Högö nadu razo Dawido]]
Samuza ma'ökhö tumbu ba dödönia we'amöi mamaedogö fa'asökhinia khö Mbalugu Luomewöna yaŵa ba Deteholi'ana'a. Omasi ia i'ila hewisa wa'afagölö mboto fefu.
Lö ara aefa da'ö, ifalua ninaö'ö dödönia andrö. Iröi mbanuania, numalö ia yaŵa ba Deteholi'ana'a. Lö olohi ia, me lö ahono dödönia na lö i'ila hewisa göi wokhala mboto Mbalugu Luomewöna andrö si no ara teholi te'ata.
Me no irugi khamötö dödönia andrö banua Teteholi'ana'a, i'ondrasi Mbalugu Luomewöna.
Hiza'i, ha fo'omo Luomewöna zi so, sotöi Silewenazarata.
[[Berkas:Blind man carrying a paralysed man.jpg|jmpl|Niha sau'a solu'i niha sa'ulu]]
Isofu Bugi, hezo Mbalugu Luomewöna, ba itema linia Silewenazarata wa no mofanö möi mukoli.
Imane Bugi khö Ziliwenazarata, "No teturia khögu tou ba mbanua Mazingö, wa no fondrege wa'asökhi mboto Mbalugu Luomewöna. Omasido ufaigi ia, heza zi sökhi ndra'aga ba mboto".
Itema linia Silewenazarata, "Me so ndra'ugö mege, ufaigi moroi sa, hulö a'ine Mbalugu Luomewöna ndrau'gö, he boto, he nukha, ba he sikhala. Lö mamakhalado, uwalinga ya'ia ndra'ugö, he falukha ami he lö'ö, ba no faoma sibai".
Ifuli zui mohede Mbugi imane: "Heŵa'ae faoma wa'asökhima ba omasido nasa möi mufaigi yaŵa Ndrundrutanö. Da mafaedo göi wa'asökhima."
Imane Silewenazarata, "Amagu wö da'ö, lö börö sökhi, tenga simane fa'asökhimö. Böi sa'ae faigi ia, tobönö khöu wa'asökhimö".
Lö olohi Mbugi Sa'usöboto. Möi ia yaŵa ba wamaedo fa'asökhira khö Ndrundrutanö.
Maoso Zilewenazarata ihalö khönia gari sitefuyu, i'ohe föna Mbugi, börö me i'ila wa no olohi sibai Mbugi, ba abao dödönia na lö latehe khönia we'amöi.
Imane Silewenazarata, "Hadia lö olohi ndra'ugö we'amöi?"
Itema li, "Ha sambalö wa möido ba wamaedogö fa'asökhima."
Imane Silewenazarata, "Lau, na lö olohi'ö".
Me no aefa ihalö ndranga gari si no i'ereni, ba ibe'e föna Mbugi, imane: "Simane danga gari andre wö, mboto namagu, he ö'ila he lö'ö".
Ha aefa iŵa'ö da'ö Silewenazarata, ba i'anema'ö tefuyu mbagi Mbugi Sa'usöboto, isaŵa furi mbörötu'inia, akandro hulu ba tai'o, ba simanö göi gahenia. Simanö göi nasa nösinia tanöbö'ö, oi tefuyu ba tekiko.
Lö sa'ae fa'asökhi mboto Mbugi, no tobali tefuyu ba tekiko, lö mangawuli sökhi. Heŵa'ae maniasa ia, ba lö sa'ae mangawuli zi no numalö, hatö fanaögö fa'akao. Oi ahöli dödö niha mbanuara me ifuli ia tou, lö idunö-dunö hadia mbörö zalua khönia andrö.
''Nisura mangawuli moroi ba Soraya Zebua & Yasato Harefa bakha "Buku Cerita Rakyat (Manömanö) Nias Kota Gunungsitoli"''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödöda na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Soraya Zebua & Yasato Harefa''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
g88ko1qlyz3klusmmu016ffy08xrsq1
Manö-Manö/Famadöni Ndroto-Ndroto Niha
0
6277
29816
2026-10-06T15:03:40Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29816
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Famadöni Ndroto-Ndroto Niha
| deskripsi =
| penyunting=
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Samuza föna lalau fadahö-dahö ya'ira si fitu yaŵa zaeru ba si lima tou zaeru. Lafadöni-döni haniha zia'a khöra ba wa'atumbu ba ba wa'asalaŵa. Dafitu ira samadö-madöni andre: bawa ba hörö, ikhu ba dalinga, tödö, tanga ba ahe. Hulö zi fazöndra-zöndra manö, hulö zi fasoso-soso.
Imane hörö: "Sia'a ndra'o moroi khömi fefu, börö me ya'o wondrege zi oföna mangila hadia ia."
Ba imane talinga: "Lö'ö le, ya'odo sa zi oföna sibai mamondrongo gofu hadia ia."
Ba imane ikhu: "Lö'ö, ya'o sa zia'a moroi khömi fefu, börö ya'o zi oföna mangago hewisa hua gofu hadia ia."
Imane göi bawa: "Lö'ö atulö fefu da'ö khömi. Ya'o zindruhu sia'a, börö me ya'o zi manga fefu hadia ia."
Ba imane tanga: "Hana le, ya'o zia'a, börö me ya'o zanga'i fefu soguna khöda."
Imane göi ahe: "Tenga le, ya'o sa zakao-kao wofanö-fanö gofu heza. Ya'o zolohe ya'ami fefu."
Ba lö'ö manö sa hede-hede dödö barö dötö'a, ifondrongo-ndrongo manö, hewisa oi sia'a ira laŵa'ö.
Ba lö aetu fasoso-soso manö ira ya'ira si daönö andrö. Siŵa luo ba siŵa mbongi lö labato. Faoma abe'e, faoma lö alulu ira khö nawöra.
Ba atage ira wakarasa sa'ae.
Awena humede dödö, ida'i-da'i wamaehagö imane: "He ya'ugö hörö, he ya'ugö ikhu, he ya'ugö talinga, ba ya'ugö bawa, ya'ugö tanga ba ya'ugö ahe. Lö aetu wamadönimi me lö atulö fefu niŵa'ömi. Da'e sa zindruhunia. Ya'ugö hörö, lö manö maoso ndra'ugö wamaigi hadia ia na lö oföna uŵa'ö khöu faigi da'ö. Simanö göi ya'ugö talinga. Lö tola maoso'ö wamondrongo hadia ia na lö oföna uŵa'ö khöu ae fondrondrongo da'ö. Ya'ugö ikhu, lö maoso ndra'ugö wangago hadia ia na lö oföna uŵa'ö khöu ago da'ö. Ya'ugö bawa, na lö oföna uŵa'ö köu a, lö maoso ndra'ugö wemanga. Ya'ugö göi tanga, lö manö möi ndra'ugö manga'i hadia ia na lö u'o'ou ndra'ugö. Simanö göi ya'ugö ahe. Lö öbörötaigö wofanö na lö ufatenge ndra'ugö. Ya'ami fefu ha samalua si no uŵa'ö. Tenga ya'ami zia'a khöda fefu. Ya'o sa zindruhu sia'a.
''Nifa'anö Heinrich Sundermann''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Heinrich Sundermann''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
11qx0m07h5btnhte0nrif1vb22rlrqe
Manö-Manö/Gaga
0
6278
29817
2026-10-06T15:03:50Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29817
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Gaga
| deskripsi =
| penyunting=
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
So samösa niha sotöi Kawofo. Samuza ma'ökhö möi ia malu, heŵa'ae moteu-teu. Ba hiza lö ahulu-hulu ia me lö si falukha khönia zökha. Börö da'ö ilau mangawuli ba nomo lö ösi-ösi mbola lö noro danga. Ba dalu lala i'ila samösa ndra'alawe sobogö-bogö gönia talö ba dete galitö.
[[Berkas:Kråke - Corvus cornix sitting at the top of a tree in Austevoll.jpg|jmpl|Gaga sanuge ba hogu geu nifotöi ''pinus'']]
Ba ihatö'ö ia Gawofo, me omasi ia moleu ya'ia ba galitö wangokoli'ö barunia. Ba me arakhagö irugi zinga galitö, muhede gaga yaŵa ba hogu geu, imane: "A! a!" Itema linia Kawofo: "Hadia ni'agu na lö same'e khögu?"
Ba muhede zui gaga imane: "A! a!" Ba itema linia ira alawe andrö: "Hadia ube'e na lö sangandrö khögu?"
Ba si manö, omasi mena Gawofo wemanga talö, ba hiza lö ibe'e khönia ira alawe andrö. Ba simanö göi ndra'alawe andrö, edöna ibe'e sa dalö andrö mena'ö, ba hiza lö ni'andrö Gawofo.
''Nifa'anö Heinrich Sundermann''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Heinrich Sundermann''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
khawzgfwqrli18op0tyyvcq4enj36dz
Manö-Manö/Göndru Sawai'ana'a ba Latitia Sörömi
0
6279
29818
2026-10-06T15:04:00Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29818
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Göndru Sawai'ana'a ba Latitia Sörömi
| deskripsi =
| penyunting= Soraya Zebua & Yasato Harefa
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
So darua ndraono sendronga inötö, luo, ba baŵa wa'atumbu. Samösa ba mboto niha raya töinia Göndru Sawai'ana'a. Sambua göi yöu ba mboto niha sihönö, töinia Latitia Sörömi. Niŵa'ö zangalahi, na faedo ena'ö ira wedadao, elungu niha wamaehugö, heza Göndru Sawai'ana'a, ba heza Latitia Sörömi, no fagölö-gölö mboto faoma mbawa, hulö zifaero, hulö zi hasambua ina laŵa'ö-ŵa'ö ba khöda, awai nifateu gae.
Ba me no egebua ira, faoma larongo-rongo duria nawöra, heŵa'ae lö irai mowalukha. Me simanö ba faoma tumbu ba dödöra wanguma'ö, "Lö tola orudu nahia zi faoma tödö ngawawa, tebai faedo ba dugela zi faoma silatao", ba ginötönia ba faoma mafalalaŵa lalai mbutegi'oma, faoma mafananau giwo-iwoma, oroma sa dania haniha zo'angenua iwo-iwo.
[[Berkas:Identical Twins.jpg|jmpl|Niha sifaero]]
Samuza inötö, samuza luo, endronga mama'anö ira hulö zi no mangosara wa falukha ira ba wasöndrata. La'ohe gama-gama ba wanuwö ba wasöndrata na fatandra töla, oi da'e fefu ni'ohera: toho si siŵa dömö, gari sobawa wötö, ba baluse silalu'a we'e-we'e. Da'ö wangöna ni'ohera, latueli nora ba la'ombakha'ö wa tuguma
ma ohitö dödöra zamösana, ba wangai högö zi faudu baŵa wa'atumbu.
Ba dalu lala ba mbanua Mbotombawö falukha ira, faoma no mangaro ba mangöhöna. Fatua lö fazuzu ira, muhede Latitia, "Haniha ndra'ugö?"
Itema linia Göndru imane, "Göndru Sawai'ana'a ndra'o, möido mangai högö Latitia Sörömi".
Itema Latitia, "Ya'odo Latitia Sörömi, möido göi mangai högöu, Göndru."
Ha fa aefa laŵa'ö da'ö, lalau fatele, oi ohafa ndru'u mato sadumba tanömö. Lalau doho khö nawöra, faoma lö göna, ilumö'ö ira baluse. Fao fönu, faoma la'ositölagö wangahandro awöra, hadia zalua terongo li zaere-zaere satoru na mu'ugu mbanua. Hulö aboto ngahönö wiga, hulö zaetu taŵi-taŵi garamba si ngaotu fa'oya. No wai fadou nikhu gala-kala, no fasömö ndrömö dohora. Lafasöbi-söbi lö aefa, no lalau zindruhu dölara. Latibo'ö tou ba danö dohora. Lasöbi gari sobawa wötö, satarö hulu wamölö, lalau fagötö latabaisi ba gabera, lafaligoi ba gambölö, balusera zi tobali tandrösa, oi lö molade lö olegata.
Afuriata lalau zahori dölara woleasi, wogukhui awöra. Hadia zalua, terongo li ziriti, zumawili zo'ono galue yaŵa ba dalumbanua, no falemba mbawa gari, la'oguna'ö mbaluse si tobali fangöna ba wamunu awöra, ifuli alua terongo li sigoli si'agau me fagobi ba dalumbanua ba aekhu tou ba danö. Hulö na aso'a geu awöni, mane na afatö zinarikhi.
Atoru tou ba danö mbalusera no falemba ba no göi telawo ira tou ba danö ma'adarua. Ba böböira adoru-doru mohandroma tou ba danö. Alölö afo wa'ara, ifuli mangawuli wa'abölöra ba faoma lafaigi mbawa nawöra, faoma lanehe-nehegö, hiza faoma lö sabötu gulira ba lö selezitö, ba lö göi sabao ba nösira, ha fa'erege dödö me ara sibai wasöndratara.
Faoma laboho mbawa khö nawöra, faoma ohahau zikhalara hulö na lö salua hadia ia ba gotaluara, no la'olifugö ira, lafahatö ira khö nawöra ba faoma ladunö-dunö hadia ia zitumbu-tumbu ba dödöra me lö na sifaondra ira.
Imane Latitia Sörömi, "No maulu wa'erege dödöda, hadia so nafo ba gandre-kandreu, da tanganga."
Ba itema-linia Göndru, imane, "Ba da'e ha tambai dawuo nisöndragu, ya'e."
Ihalö dawuo Göndru, ba ibe'e göi Latitia ha sagoli [[w:nia:fino|wino]] nisöndrania ba naha nafonia. Ba faoma latanögö tou ba danö ba faoma auri ba manöi wa'ebua, ba mowua gasa-gasa wedadaora.
Lahalö dotoa doho anöita dawuo, lateteu mbua [[w:nia:fino|wino]], lakekete mbulu dawuo, ba langanga irege döhö wa'owökhi dödöra. Sitöra labagi ba lafaosa fagölö-gölö, da'ö zi tobali ni'odörara ma sitobali fanörö tödö ba walukhatara.
Fatua lö fabali ira ba imane Göndru khö Latitia, "Dozigö niha yöu afo andre, ba udozigö göi niha raya".
Ba faoma fatalagu bagi ira, ba lafuli ira ba mbanuara zamösana.
Ba me larugi khöra ba labe'e nafo ba mbanuara. Ba oi omuso dödö niha mbanua, ba lamane, "Sökhi i da'a, tola tabe ba mbawada. Na högö ena'ö mege, ba lataŵi ba mbalö mbanua, ba fatikhu niha wa'aböu. Duhu wa ha sara manga afo wangatulö zi fatalifusö.
''Nisura mangawuli moroi ba Soraya Zebua & Yasato Harefa "Buku Cerita Rakyat (Manömanö) Nias Kota Gunungsitoli"''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Soraya Zebua & Yasato Harefa''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
f94znc25mfkvu07lmtesqbv7hym062j
29832
29818
2026-10-06T16:10:21Z
Slaia
39
29832
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Göndru Sawai'ana'a ba Latitia Sörömi
| deskripsi =
| penyunting= Soraya Zebua & Yasato Harefa
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
So darua ndraono sendronga inötö, luo, ba baŵa wa'atumbu. Samösa ba mboto niha raya töinia Göndru Sawai'ana'a. Sambua göi yöu ba mboto niha sihönö, töinia Latitia Sörömi. Niŵa'ö zangalahi, na faedo ena'ö ira wedadao, elungu niha wamaehugö, heza Göndru Sawai'ana'a, ba heza Latitia Sörömi, no fagölö-gölö mboto faoma mbawa, hulö zifaero, hulö zi hasambua ina laŵa'ö-ŵa'ö ba khöda, awai nifateu gae.
Ba me no egebua ira, faoma larongo-rongo duria nawöra, heŵa'ae lö irai mowalukha. Me simanö ba faoma tumbu ba dödöra wanguma'ö, "Lö tola orudu nahia zi faoma tödö ngawawa, tebai faedo ba dugela zi faoma silatao", ba ginötönia ba faoma mafalalaŵa lalai mbutegi'oma, faoma mafananau giwo-iwoma, oroma sa dania haniha zo'angenua iwo-iwo.
[[Berkas:Identical Twins.jpg|jmpl|Niha sifaero]]
Samuza inötö, samuza luo, endronga mama'anö ira hulö zi no mangosara wa falukha ira ba wasöndrata. La'ohe gama-gama ba wanuwö ba wasöndrata na fatandra töla, oi da'e fefu ni'ohera: toho si siŵa dömö, gari sobawa wötö, ba baluse silalu'a we'e-we'e. Da'ö wangöna ni'ohera, latueli nora ba la'ombakha'ö wa tuguma
ma ohitö dödöra zamösana, ba wangai högö zi faudu baŵa wa'atumbu.
Ba dalu lala ba mbanua Mbotombawö falukha ira, faoma no mangaro ba mangöhöna. Fatua lö fazuzu ira, muhede Latitia, "Haniha ndra'ugö?"
Itema linia Göndru imane, "Göndru Sawai'ana'a ndra'o, möido mangai högö Latitia Sörömi".
Itema Latitia, "Ya'odo Latitia Sörömi, möido göi mangai högöu, Göndru."
Ha fa aefa laŵa'ö da'ö, lalau fatele, oi ohafa ndru'u mato sadumba tanömö. Lalau doho khö nawöra, faoma lö göna, ilumö'ö ira baluse. Fao fönu, faoma la'ositölagö wangahandro awöra, hadia zalua terongo li zaere-zaere satoru na mu'ugu mbanua. Hulö aboto ngahönö wiga, hulö zaetu taŵi-taŵi garamba si ngaotu fa'oya. No wai fadou nikhu gala-kala, no fasömö ndrömö dohora. Lafasöbi-söbi lö aefa, no lalau zindruhu dölara. Latibo'ö tou ba danö dohora. Lasöbi gari sobawa wötö, satarö hulu wamölö, lalau fagötö latabaisi ba gabera, lafaligoi ba gambölö, balusera zi tobali tandrösa, oi lö molade lö olegata.
Afuriata lalau zahori dölara woleasi, wogukhui awöra. Hadia zalua, terongo li ziriti, zumawili zo'ono galue yaŵa ba dalumbanua, no falemba mbawa gari, la'oguna'ö mbaluse si tobali fangöna ba wamunu awöra, ifuli alua terongo li sigoli si'agau me fagobi ba dalumbanua ba aekhu tou ba danö. Hulö na aso'a geu awöni, mane na afatö zinarikhi.
Atoru tou ba danö mbalusera no falemba ba no göi telawo ira tou ba danö ma'adarua. Ba böböira adoru-doru mohandroma tou ba danö. Alölö afo wa'ara, ifuli mangawuli wa'abölöra ba faoma lafaigi mbawa nawöra, faoma lanehe-nehegö, hiza faoma lö sabötu gulira ba lö selezitö, ba lö göi sabao ba nösira, ha fa'erege dödö me ara sibai wasöndratara.
Faoma laboho mbawa khö nawöra, faoma ohahau zikhalara hulö na lö salua hadia ia ba gotaluara, no la'olifugö ira, lafahatö ira khö nawöra ba faoma ladunö-dunö hadia ia zitumbu-tumbu ba dödöra me lö na sifaondra ira.
Imane Latitia Sörömi, "No maulu wa'erege dödöda, hadia so nafo ba gandre-kandreu, da tanganga."
Ba itema-linia Göndru, imane, "Ba da'e ha tambai dawuo nisöndragu, ya'e."
Ihalö dawuo Göndru, ba ibe'e göi Latitia ha sagoli [[fino|wino]] nisöndrania ba naha nafonia. Ba faoma latanögö tou ba danö ba faoma auri ba manöi wa'ebua, ba mowua gasa-gasa wedadaora.
Lahalö dotoa doho anöita dawuo, lateteu mbua [[fino|wino]], lakekete mbulu dawuo, ba langanga irege döhö wa'owökhi dödöra. Sitöra labagi ba lafaosa fagölö-gölö, da'ö zi tobali ni'odörara ma sitobali fanörö tödö ba walukhatara.
Fatua lö fabali ira ba imane Göndru khö Latitia, "Dozigö niha yöu afo andre, ba udozigö göi niha raya".
Ba faoma fatalagu bagi ira, ba lafuli ira ba mbanuara zamösana.
Ba me larugi khöra ba labe'e nafo ba mbanuara. Ba oi omuso dödö niha mbanua, ba lamane, "Sökhi i da'a, tola tabe ba mbawada. Na högö ena'ö mege, ba lataŵi ba mbalö mbanua, ba fatikhu niha wa'aböu. Duhu wa ha sara manga afo wangatulö zi fatalifusö.
''Nisura mangawuli moroi ba Soraya Zebua & Yasato Harefa "Buku Cerita Rakyat (Manömanö) Nias Kota Gunungsitoli"''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Soraya Zebua & Yasato Harefa''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
adxo821dlecis991t41dc5maramqn4i
Manö-Manö/Kadi'a ba Guru Tane'a
0
6280
29819
2026-10-06T15:04:10Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29819
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Kadi'a ba Guru Tane'a
| deskripsi =
| penyunting= Eduard Halawa
| asal =
| sumber = niasonline.net
| url =
}}
<div class="cerita">
Mege, bözi sara, aefa Gadi'a ba zekola SD lö aröu moroi ba nomora.
Kalasi önö Gadi'a. Sindruhunia no alaŵa ndröfinia ma'ifu, no felewitu fakhe, owalusö sa'ae. Ba hiza börö sa'atö wa'omasinia sekola ba börö göi wa'ambö ndraono ba zekola sawena mufazökhi andrö, ba latema manö ia kalasi 4 me dua fakhe no.
Föna ö, no irai möi Gadi'a ba zekola SD bö'ö. Börö wa'aröu mato öfa kilo moroi ba nomora, ha irugi kalasi tölu ba iböhöli.
Götö we'amöinia ba SD saröu andrö ba si lö ahono-hono tödö ndra satuania ero ma'ökhö. Na moteu sa'ae ba agasese awena mangawuli Gadi'a ba nomo na no arakhagö ogömi.
[[Berkas:Smiling girl holding a lotus flower.jpg|jmpl|Bunga side-ide ba bunga sebua]]
Me ibörögö Kadi'a ba kalasi sara ba oya nawönia fao, oya zamasura'ö töira ba SD andrö. Itugu ara ba itugu alö ndraono si möi, laröi manö börö ngawalö daha-taha halöŵö soya wanoloni ira satuania ba nomo.
Afuriata hatö datö-datölu ndra Kadi'a zi fao-fao ba lala we'amöi ba SD andrö, irege kalasi tölu. Lö uzara-zara, ibato zekola Kadi'a, ha irugi kalasi tölu.
Ba mböröta ginötö Orde Baru ba lafasindro sambua SD ba mbanua ndra Kadi'a. Iraono sombato sekola no mege ifuli humulu dödö we'amöi ba zekola. Simanö göi Gadi'a.
Me luo da'ö tenga taha-taha we'amöi ba zekola ndröfi ndraono. Börö da'ö wa oya ndraono si zaŵa boto ba sebua döfi möi manö ba zekola. Ba ma'iki ita wamaigi-maigi... so zamake saraeŵa sanau, so zonganga afo, so göi zolohe balatu ba löwi-löwi.
"Ya'ahowu Bapa...", i'owai guru kalasinia Kadi'a me irugi golayama nomo zekola andrö mege ba zihulöwongi. "Ya'ahowu...", da'ö wanemali moroi khö guru Tane'a, guru si bohou tama moroi ba sekola guru si yaŵa ba Gunungsitoli. No siga-siga, no arize-rize, onekhe fabahasa.
So nasa gonönöta: amohua fanikha mbunga. Tuka simesi göi na favoli. Na so guru Tane'a bakha ba danölafa voli, na favoli ia, ba laröi niha harimbale halöŵöra, lafahatö ira ba danö lafa voli ba wamaigi faramaena Guru Tane'a.
Ba ginötö wamahaö lö ahono Guru Tane'a, so möi furi so möi föna ba wamotokhi ba dödö ndraono zekolania wamahaö andrö. La'omasi'ö ia iraono börö me onekhe ia wamahaö. Lö göi asese mofönu ia.
Tenga simane Guru Takhöli sasese manafari iraono he ha börö wa'ahou fa'atohare ba zekola börö deu toho. Irugi samuza ma'ökhö laböbözi ia ba harimbale. I'oroi da'ö lö irai ihötui sa'ae sitou SD Muzöi guru Takhöli.
"Negara apa di dunia ini yang ibu kotanya Lima?" Ba lö nini-ini ba so na i zi tokea ba wamondrongo fanofu andrö moroi khö Guru Tane'a.
No iboho-boho guru Tane'a. La'ila da'ö iraono andrö labörötaigö wangöngösa. "Faya da'a khö Bapada le... hewisa so negara si lima ngawua ibukota."
Irongo da'ö Guru Tane'a. "Ya'ugö zebua faya wö Dohu. Ebua moroi ba waya mbawi wayamö."
Moma'igi ndraono bakha ba kalasi wamondrongo fanema Guru Tane'a andrö khö Gadohu.
No iboho-boho Kadi'a. I'ila wanema li ba hiza alaŵö ia wanguma'ö. Khö ndra guru bö'ö, lö fa'alaŵönia, na i'ila ba i'anema'ö itema li.
Ba wamarou tödö ndraono, ihalö sara fena moroi ba nono mbarunia Guru Tane'a. Fena nifo'ösi taŵa, lö bohou sibai, ba hiza i no baga-baga.
Ba ginötö da'ö ha ira guru ba ha ira sohalöŵö ba gödo zangoguna'ö fena si manö, börö wa'ebua mböli.
"Yang bisa menjawab pertanyaan tadi, dia akan mendapat ini..." ifezaŵa dangania Guru Tane'a, tangania kabera sololohe fena andrö.
Labato wagua-guasa iraono, lö nini-nini. Zara lafahasu ira. Ifakhölö-khölö ia Guru Tane'a, i'ila wa so wa'edöna Gadi'a wanema li.
Ifulö-fulö dangania Kadi'a, ba lö ahono ia ba mbaku-baku, omasi ia ifezaŵa dangania ba wanemali. Ba lö alua.
Lö fakhamö ibe yaŵa dangania Kadi'a no humede Gadi'u. "Bapak...", humede Gadi'u ba i'amezaŵa'ö göi tangania.
Manimba dödö Gadi'a, ba simanö göi dödö Guru Tane'a. So waniasa khö Gadi'a ba wa'ahayania wanema li. Simanö göi Guru Tane'a.
Lö ara tö, awu'a sa'ae fena da'ö ba nono mbaru Gadi'u. Da'ö sa'e ni'era-era Gadi'a. Da'ö göi zi so bakha ba dödö guru Tane'a.
Föna-föna da'ö, no ha'uga kali inaö'ö wame'e fena andrö guru Tane'a khö Gadi'a. Ba lö isöndra lala. Lö tani.
Da'a lalania si baga, si lö manofu dödö ndraono bö'ö: ibali'ö buala fena ba nono zekolania sangila manema li. Ba no itötöna wa Kadi'a zanema li andrö.
"Alai ndra'o ndra'ugö Kadi'u, hana wa moharazaki sibai ndra'ugö... lö ira-irai khöu da'a ba zi lalö..." da'ö wehede dödö Guru Tane'a. Lö i alua baehania.
"Setahu saya setiap negara hanya memiliki satu ibu kota Pak", da'ö wanema li si kalua moroi ba mbawa Gadi'u.
Tenga mai wa'omuso dödö Guru Tane'a. Atulö niŵaö Gadi'u ba hiza tenga fanema senahöi. Eluahania... so nasa ginötö khö Gadi'a wanema li.
"Yaaaa... Di'a... apa jawabanmu?"<br>
"Peru, Pak."<br>
"Benar!"
Itugu lö ini-ini bakha ba kalasi, terongo li walölöŵa satoru. So zafusi bawa, so zanimba-nimba tödö, so zahele böböi.
"No lafalemba ba mbagolö atlas guludanö... ba lö khömi famaigi, lö na'i mileke'ö." Iduhugö sa'e wame mene-mene guru Tane'a ba ndraono nifahaönia andrö.
"Terima kasih, Pak," itema fena nifo'ösi taŵa Kadi'a moroi khö gurunia... tuhodödönia göi. Lö barani Gadi'a wamaigi bawa gurunia andrö.
Irugi yomo Kadi'a ba somuso sibai tödö ia. Isöndra fena nifo'ösi taŵa moroi khö guru omasiönia.
Ba zibongi, aefa manga ba aefa isasai wiga, galasi, awö mbowoa, barö wandru gasi nitaŵi barö lote khöra, ibokai mbukunia Kadi'a, ilau mombaso ba manura. Lö aratö ''ujian penghabisan''. Tama sa'e dania aefa ö.
"Hana no baga-baga fenau nogu. Hezo öhalö?" da'ö wehede fanofu soroi ba mbawa Nina Di'a khö nononia omasi'ö. I'ila wa tebai i'öli fena andrö Kadi'a, lö tola khö Nama Di'a wowöli da'ö.
Irongo da'ö Ama Di'a sanagu-nagu diala satöla khönia. Ifakhölö ia ba hulö zi falemba hörönia ba fena Gadi'a si takile-kile börö haga wandru gasi. Lö moloi hörö Nama Gadi'a wamaigi.
"Fena nisöndrau ia andrö ba nogu? Alai na fena gurumö satoru." Ifazaumba wehede fanekhegö Ina Di'a, heŵa'ae no ihaogö wanguma'ö. Lö omasi ia na tetutu dödö Gadi'a ba wehede andrö.
"Tenga fena satoru wö Na!" ba ha irege da'ö wamotokhi Kadi'a, ifuli zui itohugö wanura.
"Haniha zame khöu ba nogu," itugu ombuyu weheda Nina Gadi'a wanofu khö nononia. Fatua itema li ninania Kadi'a no ŵa'i tohare Guru Tane'a.
"Yahowu Bapa..., Ya'ahowu Ibu," imanö wangowai Guru Tane'a.
"Ya'ugö da'a i Guru. Aine. Dadao," ifazaŵa ia ama Gadi'a moroi ba nahania wanagu diala.
"He Di'a, fazökhi kofi ö ga'au... ö bapau guru," fakaole lela nama Gadi'a wangumaö khö nononia. I'o-si-lö-mamondrongogö Guru Tane'a, telobi dödönia bakha, manimba dödö Gadi'a, owua-wua dödö Nina Di'a.
Bongi ö, fao ira fadiala Nama Di'a guru Tane'a.
Lö ara furi ö, ha mato önö waŵa me no aefa tama Gadi'a, terongo li garamba, terongo li waritia, labözi göndra, famaena zato, oi owua-wua dödö ba wangowalu zi darua si tobali sambua.
<div class="info-pengarang">
<span class="nama-pengarang">Nifa'anö Eduard Halawa (niasonline.net)</span></div>
</div>
</div>
== Nitöngöni ==
* Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Eduard Halawa''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
6hhicjm0se70z4tsoso3c21yfvy0s96
Manö-Manö/Laidö ba Maduahö
0
6281
29820
2026-10-06T15:04:20Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29820
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Laidö ba Maduahö
| deskripsi =
| penyunting= Soraya Zebua & Yasato Harefa
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Meföna ba zi sambua mbanua si so ba zinga [[wikt:nia:ungonidanö|nungonidanö]] [[w:nia:Idanö Oyo|Oyo]] so sambua [[wikt:nia:fongambatö|wongambatö]]. Bosi ba Siwukhö ma töi nonora Ama ba Ina Galaidö, da'ö zatua ba nomo andrö. So khöra datölu ndraono, onomatua manö. Laidö döi zia'a, Maduahö döi zitatalu ba Siwökhi döi ziakhi.
Mohalöŵö ira ba danö ba wanga'asogö ngawalö zoguna sero ma'ökhö, he [[wikt:nia:balazo|balazo]], he [[wikt:nia:nukha|nukha]], ba tanöbö'ö na. So sagöla [[wikt:nia:benua|mbenuara]], so [[wikt:nia:laza|laza]], ba so göi [[wikt:nia:ungonidanö|nungonidanö]] soya i'a ba [[w:nia:uro|uro]], sitola labali'ö nahia [[wikt:nia:fangalui|wangaluira]].
[[Berkas:Water reflection of a wooden house surrounded by trees with farmers walking in the paddy fields of Vang Vieng Laos.jpg|jmpl|375px|Laza]]
Hiza'i, no ambö fa'atua-tua ira ba lö göi [[wikt:nia:biha|biha]] wa'onekhe ba [[wikt:nia:odoma|fa'odomara]], me lö simomöi sekola ira. Lasöndra sa'atö zoguna khöra bongi ma'ökhö, ba lö lasöndra [[wikt:nia:mangirö|wangirö]] [[wikt:nia:fo'ölö|fo'ölö]], mendrua manö me igide-ide nasa ndraono. Heŵa'ae no datölu zabölö khöra, lö nasa abölö wohalöŵö.
Samuza baŵa, ba mbanua fasuira, alua wökhö [[wikt:nia:waba|waba]] si lö mudöna-döna. Ba göna göi ira. Oya ahori [[wikt:nia:fo'ölö|wo'ölöra]] ha ba wolohi dalu-dalu. So [[wikt:nia:sugilö|zugilöra]] khö Nama Dalaigö, ba lö tobali [[wikt:nia:famolala|famolala]] dödöra, me lö i'ila [[wikt:nia:mamu'a|ibu'a]] [[wikt:nia:ömö|gömönia]] ua me mofökhö göi.
Me no ibörögö [[wikt:nia:owaöri|owaöri]] mbotora, döhö wökhö, ba latohugö [[wikt:nia:fangahalö|wangahalö]] ba danö. Mohalöŵö ba nowi Nama Laidö, lalau [[wikt:nia:manguri|manguri]] [[w:nia:manu|manu]] ba [[w:nia:bawi|bawi]]. Ba Ina Laidö, ilau [[wikt:nia:manamakhe|manamakhe]], mangalui [[w:nia:uro|uro]] ma [[w:nia:i'a|i'a]], simane nilau niha bö'ö göi. Lö aetu-aetu [[w:nia:ndriwo|ndriwora]], ba ifataria [[wikt:nia:amawa|la'amawa]] ösa, ma lafalalini faoma [[w:nia:gowi|gowi]] ma [[w:nia:talö|talö]] ba niha bö'ö. Ere na simanö, ifataria sa'atö ba larasoi wa'ambö-ambö balazo.
Lima fakhe furi ö, me no [[wikt:nia:te'a'aro'ö|te'a'aro'ö]] Galaidö, [[wikt:nia:aya|tefo'aya]] [[wikt:nia:gari|gari]] ia, i'ila wa'ebua-buania. Me mamatunö ira ba nomo, hasara dödöra labokai [[wikt:nia:benua|mbenua]], lalau [[wikt:nia:molaza|molaza]], latohugö [[wikt:nia:manguri|wanguri]], ba lalau [[wikt:nia:managu|managu]] [[wikt:nia:buluzaku|buluzaku]]. Lö göi olifu ira [[wikt:nia:manugi|wanugi]] [[wikt:nia:fo'ömö|fo'ömö]] Nama Dalaigö, öfa alisi [[w:nia:bawi|bawi]].
Ba wamörögö [[wikt:nia:manabaisi|fanabaisi]] ba [[wikt:nia:benua|mbenua]], ba la'alio'ö lafa'anö zoguna khöra, ya'ia da'ö [[wikt:nia:löwö-löwö|löwö-löwö]] wakhe ba [[w:nia:ndriwo|diwo]], baero gama-gama wohalöŵö tanöbö'ö, [[wikt:nia:belewa|belewa]], [[wikt:nia:fato|fato]], ba [[wikt:nia:faku|faku]].
Me no larugi [[wikt:nia:benua|mbenua]] andrö, maoso Laidö, [[wikt:nia:saitagö|isaitagö]] [[wikt:nia:buku-buku|mbuku-buku]] ma löwö-löwö si so'ösi öra fakhe ba [[w:nia:ndriwo|diwo]], awö [[wikt:nia:kole-kole|kole-kole]] naha göra idanö ba dölageu gamaudu [[wikt:nia:daha|ndraha]] [[wikt:nia:biha|sibiha]] tanga.
Me no arakha laluo, [[wikt:nia:hasugö|lahasugö]] ira, [[wikt:nia:folombase|lafolombase]] wohalöŵö. Imane Laidö khö nakhinia, "Da möido ua ba wanugi [[wikt:nia:fo'ömö|fo'ömö]] Nama Dalaigö, [[wikt:nia:tohugö|mitohugö]] manö wohalöŵö, ba mibaloido ba wemanga dania, ta'endrongagö".
Mofanö Galaidö, ba latohugö wohalöŵö ira Maduahö ba Siwökhi.
Hiza'i Ziwökhi, me [[wikt:nia:atage|atage]] ia wanolo ga'ania, möi ia [[wikt:nia:fawude|fawude]] ba zi so [[wikt:nia:botomumu|botomumu]] ahatö ba dölageu si no [[wikt:nia:saitagö|lasaitagö]] [[wikt:nia:buku-buku|buku-buku]] göra nomege. Maoso Gawökhi, [[wikt:nia:tuko|itutuko]] [[wikt:nia:botomumu|mbotomumu]] andrö. Hiza khöu, oi [[wikt:nia:muliha|muliha]] [[wikt:nia:sikhöwöra|zikhöwöra]], oya sibai. Oi [[wikt:nia:manana|la'ananaisi]] dölageu. Itugu [[wikt:nia:tuko|ituko]], ba itugu oya zimöi baero, wa'omasinia wamaigi-maigi oi so zonoro [[w:nia:adulo|adulora]], sagafusi, hulö ngawua wakhe.
Me i'ila da'ö Maduahö, [[wikt:nia:tegu|itegu]] nakhinia, ena'ö ibato, fa böi [[wikt:nia:manana|la'ananaisi]] [[wikt:nia:sikhö|sikhö]] [[wikt:nia:buku-buku|mbuku-buku]] göra. Maoso Maduahö ifawu'a [[wikt:nia:buku-buku|mbuku-buku]] göra ba dölageu bö'ö, fabaya [[wikt:nia:kole-kole|kole-kole]] göra idanö, mato lima ngaröfa fa'aröu. Aefa da'ö lafuli ira wohalöŵö ba wanabaisi [[wikt:nia:buluzaku|buluzaku]].
Me no aefa laluo, mangawuli Laidö, heŵa'ae lö molala wamu'a [[wikt:nia:fo'ömö|fo'ömö]] Nama Dalaigö. Böhöi ibu'a ösa, ambö na'i soguna khönia wanöndrania, me bohou itörö ia fökhö.
I'ondrasi naha [[wikt:nia:saitagö|wanaitagö]] [[wikt:nia:buku-buku|buku-buku]] göra Laidö. Afatö dödönia, i'ila wa no lahalö. Ba hiza tou [[wikt:nia:mbungö-mbungö|mbungö-mbungö]] wakhe oi zumawili ba zinga [[wikt:nia:botomumu|mbotomumu]]. Ba wa'oya [[wikt:nia:sikhö|zikhö]]. Imane ba dödönia, "Löbadödö ndra akhigu sa'ae ndra'odo andre, lalau manga ba zi lö ya'o , lö la'ame'egö tödö zi no ma'osara'ö mege. Lau, na simanö, sökhi u'etu'ö watalifusötagu khöra i'oroi da'e. Da möido [[wikt:nia:mukoli|mukoli]], u'alui samösa zoguna khögu sa'ae. Lö [[wikt:nia:hare|hare]], lö [[wikt:nia:hude|hude]] wa so dalifusö."
Fatua lö iröi sa'ae ndra akhinia, ibotokhi khönia Maduahö wa lö itörö zimane nitahö dödönia. Imane, "Mege me fawude-wude nakhida Kawökhi gamaudu [[wikt:nia:botomumu|mbotomumu]] andrö, ba oi [[wikt:nia:muliha|muliha]] oya sibai [[wikt:nia:sikhö|zikhö]], oi [[wikt:nia:manana|la'ananaisi]] [[wikt:nia:buku-buku|mbuku-buku]] göda. Andrö maoso ndra'o, ufawu'a ba dölageu si lö [[wikt:nia:sikhö|sikhö]] ha lima ngaröfa gotalua. Tenga wö [[wikt:nia:mbungö-mbungö|mbungö-mbungö]] wakhe tou da'ö. Adulo [[wikt:nia:lawoha|lawoha]] wö da'ö. Böi fa'udusi ndra'aga, lö göi simangaga, mabalo-baloi we'asomö."
Dörö me no [[wikt:nia:falawu|falawu]] [[wikt:nia:fönu|wönu]] dödö Laidö, lö ifarongoi sa'ae wehede Maduahö. Ifazaŵa gahenia, ilau ia mafi miyöu. Lö sa'ae la'ila ira Maduahö heza irugi.
Lalau manga ira Maduahö, latohugö wohalöŵö irugi tanö'owi.
Ba arakha bongi awena mangawuli ira yomo. Latunö khö namara zalua khöra.
Ibözi dötö'ania Ama Galaidö, [[wikt:nia:asöndru|asöndru]] dödönia. Imane khö ndraononia, "Tebai tataha ia, ta'angandrö-ngandrö wö'i ena'ö isöndra [[wikt:nia:löfö|löfönia]], ba ena'ö ifuli sa ia khöda samuza ma'ökhö dania."
Latohugö wa'aurira, lakila wohalöŵö ba danö, itugu atarö dödöra.
Me no irugi fulu fakhe wabalisara khö Laidö, oya [[wikt:nia:atedaula|gatedaula]] si no oroma. No mangowalu Maduahö, so khönia darua ndraono. Ba no göi [[wikt:nia:tefa'ötö|tefa'ötö]] Gawökhi, lö nasa si so ndraononia.
No tobali samawa fafa ira. Lagaragazini geu ni'ölira ba niha. La'amawa göi mbuluzaku, kalare ba balo aya-aya nomo. Mokefe ira, lö manö sifabali ira ba nomo ndra satua, heŵa'ae no ladou'ö wangehaogö, tenga sa'ae eu, no lasimi.
Me lazofu-zofu ba niha, hewisa duria Laidö, larongo wa ba Laowöwaga so ia, no motanö ia ba da'ö, samösa nononia, ba so nomonia göi, omo eu.
Ifatenge ngoni-ngoninia Maduahö ba we'amöi ba Laowöwaga, ena'ö i'ondrasi Laidö. Ba i'ombakha'ö khö Laidö wa lö ba dödöra fatahisa sa'ae, omasi ira na mangatulö, böi fabali gera-era zi fatalifusö.
Me irongo da'ö Laidö, ba mangesa dödönia, imane wangoroi'ö, "Lau, ba ndröfia dania möido ba nomo khöma ba zinga Noyo. Fao dödögu wangatulö. Möiga datöluga fongambatögu. Da ufa'anödo barö da'e".
Me mangawuli denge-tenge Maduahö, ba isao'ö duria moroi khö Laidö andrö. Ba ma'iki Maduahö, ebua linia, omuso sibai dödönia. Me lafatunö ba nomo ba lamane, talau gowasa side-ide dania ba luo da'ö, tatenagö zara zi dua alisi andrö ba mba'o, dane-dane wangandröda.
Lö arara zi döfi, dörö me baŵa sifelendrua föna wanunufandru, lö ladöna-döna, tohare domera datölu, Laidö (Ama Watema), Fa'omasi (Ina Watema) ba Fatema. La'ohe sambua bola-bola rigiömanu sawena labasi, ba dombua lawugale.
Omuso sibai dödö ndra Ama Laidö ba we'asora, andre. Me no aefa fara'u tanga ba fa'ago bo'ö.
Ba maoso Maduahö (Ama Zoföna), i'ombakha'ö göi ira. Siföföna, i'ombakha'ö wo'omonia sotöi Fatiria (Ina Zoföna) ba darua ndraononia, Soföna ba Nonibe. Akhira Siwökhi, no dua fakhe me no mangowalu, Nurulia döi sindruhu, ba Leni Balaki döi wa'ani'owalu, lö nasa iraono khöra.
Ba zitanö'owi, ba lafa'anö zoguna ba zibongi, lataba zi sageu si no la'anötöigö dane-dane wangandröra. Larino göra, ilului göi Ina Watema.
Me no aefa manga ira, ba lalau fahuo-huo, itörö tödöra wabalisara ba mbenua me no abao dödö Laidö khöra. Ifuli izaraini wanutunö da'ö Maduahö, ilului ifaduhu'ö Kawökhi.
Itema lira Laidö, wa aboto sibai ba dödönia wa ambö osili ia meluo da'ö, no ihawui ia fönu dödönia khö Nama Dalaigö. Ifaduhu'ö wa ya'ia zisala, ba i'andrö sibai wa'ebolodödö ndra akhinia, he göi amania.
Faoma fatema ba dödöra fefu ba lalau fahori ba dödö, fara'u-ra'u tanga ba fatalagu bagi mbalazi wa'akhari-khari dödöra zamösana.
Fatua lö la'ohe ba wangandrö, fahuhuo nama Laidö, imane, "He iraonogu, umönögu, ba ma'uwugu fefu! Felendrua fakhe zilalö nidunö-dunöda andre me alua ia. Salua da'ö, tenga sinangea mena'ö, börö me tenga fa'udusa, tenga famadöni, ha börö me so wanahö dödö saösö. Sindruhunia mena'ö, na so wanaha tödö, fao fa'ebolodödö khö nama Watema meluo da'ö, ba tola atata wönudödö andrö, börö me no so wamotokhi moroi khö ndra Ama Zoföna ba Kawökhi. Abölö faduhu dödönia wa [[wikt:nia:mbungö-mbungö|mbungö-mbungö]] wakhe tou ni'ilania andrö, tenga adulo lawoha. No i'ombakha'ö khöda hadia mbörö wa simanö. Tamane ba da'ö, no alua zalua, no numalö zilalö. Böwö silalö böi watou, da tatohu ba mböwö siboho-bohou. Da faoma tatayaigö ba dödöda wa'udusa gera-era andrö ba zilalö, da tafuli ta'olomasi watalifusöta simane no, datölu ami fatalifusö, ga'a-akhi, ya hasara-sara dödömi, ya tefahowu'ö wa'aurimi, ya misöndra löfömi sagötö fa'aurimi, gofu hezo nahia mi'agö ba gulindrao ölia andre. Faoma mitörö-törö tödömi dalifusömi, he ba wa'abu dödö, he göi ba wa'omuso dödö. Mirorogö ndra'o na atuado, ba böi mifa'udu-udu. Utou'ö ba dangami fefu gokhöta andre nafuri, ba da u'angeragö hewisa wamaosa ya'ia. Ba ginötö sisökhi dania ba ufa'ema khömi."
Aefa da'ö lalau [[wikt:nia:mangandrö|mangandrö]], oföna Laidö [[wikt:nia:tete|itete]] Maduahö ba Kawökhi, awena [[wikt:nia:rahugö|irahugö]] Amara. Owua-wua sibai dödöra, lö [[wikt:nia:adumala|adumala]], lö [[wikt:nia:famaedo|famaedo]].
''Nisura mangawuli moroi ba Soraya Zebua & Yasato Harefa "Buku Cerita Rakyat (Manömanö) Nias Kota Gunungsitoli"''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Soraya Zebua & Yasato Harefa''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
j5om94seyctc8s0589pxcl9brwe20ym
29833
29820
2026-10-06T16:16:49Z
Slaia
39
29833
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Laidö ba Maduahö
| deskripsi =
| penyunting= Soraya Zebua & Yasato Harefa
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Meföna ba zi sambua mbanua si so ba zinga nungonidanö [[Idanö Oyo|Oyo]] so sambua wongambatö. Bosi ba Siwukhö ma töi nonora Ama ba Ina Galaidö, da'ö zatua ba nomo andrö. So khöra datölu ndraono, onomatua manö. Laidö döi zia'a, Maduahö döi zitatalu ba Siwökhi döi ziakhi.
Mohalöŵö ira ba danö ba wanga'asogö ngawalö zoguna sero ma'ökhö, he balazo, he [[wikt:nukha|nukha]], ba tanöbö'ö na. So sagöla [[wikt:benua|mbenuara]], so [[wikt:laza|laza]], ba so göi [[wikt:ungonidanö|nungonidanö]] soya i'a ba [[uro]], sitola labali'ö nahia [[wikt:fangalui|wangaluira]].
[[Berkas:Water reflection of a wooden house surrounded by trees with farmers walking in the paddy fields of Vang Vieng Laos.jpg|jmpl|375px|Laza]]
Hiza'i, no ambö fa'atua-tua ira ba lö göi [[wikt:biha|biha]] wa'onekhe ba [[wikt:odoma|fa'odomara]], me lö simomöi sekola ira. Lasöndra sa'atö zoguna khöra bongi ma'ökhö, ba lö lasöndra [[wikt:mangirö|wangirö]] [[wikt:fo'ölö|fo'ölö]], mendrua manö me igide-ide nasa ndraono. Heŵa'ae no datölu zabölö khöra, lö nasa abölö wohalöŵö.
Samuza baŵa, ba mbanua fasuira, alua wökhö [[wikt:waba|waba]] si lö mudöna-döna. Ba göna göi ira. Oya ahori [[wikt:fo'ölö|wo'ölöra]] ha ba wolohi dalu-dalu. So [[wikt:sugilö|zugilöra]] khö Nama Dalaigö, ba lö tobali [[wikt:famolala|famolala]] dödöra, me lö i'ila [[wikt:mamu'a|ibu'a]] [[wikt:ömö|gömönia]] ua me mofökhö göi.
Me no ibörögö [[wikt:owaöri|owaöri]] mbotora, döhö wökhö, ba latohugö [[wikt:fangahalö|wangahalö]] ba danö. Mohalöŵö ba nowi Nama Laidö, lalau [[wikt:manguri|manguri]] [[manu]] ba [[bawi]]. Ba Ina Laidö, ilau [[wikt:manamakhe|manamakhe]], mangalui [[uro]] ma [[i'a]], simane nilau niha bö'ö göi. Lö aetu-aetu ndriwora, ba ifataria [[wikt:amawa|la'amawa]] ösa, ma lafalalini faoma [[gowi]] ma [[talö]] ba niha bö'ö. Ere na simanö, ifataria sa'atö ba larasoi wa'ambö-ambö balazo.
Lima fakhe furi ö, me no [[wikt:te'a'aro'ö|te'a'aro'ö]] Galaidö, [[wikt:aya|tefo'aya]] [[wikt:gari|gari]] ia, i'ila wa'ebua-buania. Me mamatunö ira ba nomo, hasara dödöra labokai [[wikt:benua|mbenua]], lalau [[wikt:molaza|molaza]], latohugö [[wikt:manguri|wanguri]], ba lalau [[wikt:managu|managu]] [[wikt:buluzaku|buluzaku]]. Lö göi olifu ira [[wikt:manugi|wanugi]] [[wikt:fo'ömö|fo'ömö]] Nama Dalaigö, öfa alisi [[bawi]].
Ba wamörögö [[wikt:manabaisi|fanabaisi]] ba [[wikt:benua|mbenua]], ba la'alio'ö lafa'anö zoguna khöra, ya'ia da'ö [[wikt:löwö-löwö|löwö-löwö]] wakhe ba [[ndriwo|diwo]], baero gama-gama wohalöŵö tanöbö'ö, [[wikt:belewa|belewa]], [[wikt:fato|fato]], ba [[wikt:faku|faku]].
Me no larugi [[wikt:benua|mbenua]] andrö, maoso Laidö, [[wikt:saitagö|isaitagö]] [[wikt:buku-buku|mbuku-buku]] ma löwö-löwö si so'ösi öra fakhe ba [[ndriwo|diwo]], awö [[wikt:kole-kole|kole-kole]] naha göra idanö ba dölageu gamaudu [[wikt:daha|ndraha]] [[wikt:biha|sibiha]] tanga.
Me no arakha laluo, [[wikt:hasugö|lahasugö]] ira, [[wikt:folombase|lafolombase]] wohalöŵö. Imane Laidö khö nakhinia, "Da möido ua ba wanugi [[wikt:fo'ömö|fo'ömö]] Nama Dalaigö, [[wikt:tohugö|mitohugö]] manö wohalöŵö, ba mibaloido ba wemanga dania, ta'endrongagö".
Mofanö Galaidö, ba latohugö wohalöŵö ira Maduahö ba Siwökhi.
Hiza'i Ziwökhi, me [[wikt:atage|atage]] ia wanolo ga'ania, möi ia [[wikt:fawude|fawude]] ba zi so [[wikt:botomumu|botomumu]] ahatö ba dölageu si no [[wikt:saitagö|lasaitagö]] [[wikt:buku-buku|buku-buku]] göra nomege. Maoso Gawökhi, [[wikt:tuko|itutuko]] [[wikt:botomumu|mbotomumu]] andrö. Hiza khöu, oi [[wikt:muliha|muliha]] [[wikt:sikhöwöra|zikhöwöra]], oya sibai. Oi [[wikt:manana|la'ananaisi]] dölageu. Itugu [[wikt:tuko|ituko]], ba itugu oya zimöi baero, wa'omasinia wamaigi-maigi oi so zonoro [[adulo|adulora]], sagafusi, hulö ngawua wakhe.
Me i'ila da'ö Maduahö, [[wikt:tegu|itegu]] nakhinia, ena'ö ibato, fa böi [[wikt:manana|la'ananaisi]] [[wikt:sikhö|sikhö]] [[wikt:buku-buku|mbuku-buku]] göra. Maoso Maduahö ifawu'a [[wikt:buku-buku|mbuku-buku]] göra ba dölageu bö'ö, fabaya [[wikt:kole-kole|kole-kole]] göra idanö, mato lima ngaröfa fa'aröu. Aefa da'ö lafuli ira wohalöŵö ba wanabaisi [[wikt:buluzaku|buluzaku]].
Me no aefa laluo, mangawuli Laidö, heŵa'ae lö molala wamu'a [[wikt:fo'ömö|fo'ömö]] Nama Dalaigö. Böhöi ibu'a ösa, ambö na'i soguna khönia wanöndrania, me bohou itörö ia fökhö.
I'ondrasi naha [[wikt:saitagö|wanaitagö]] [[wikt:buku-buku|buku-buku]] göra Laidö. Afatö dödönia, i'ila wa no lahalö. Ba hiza tou [[wikt:mbungö-mbungö|mbungö-mbungö]] wakhe oi zumawili ba zinga [[wikt:botomumu|mbotomumu]]. Ba wa'oya [[wikt:sikhö|zikhö]]. Imane ba dödönia, "Löbadödö ndra akhigu sa'ae ndra'odo andre, lalau manga ba zi lö ya'o , lö la'ame'egö tödö zi no ma'osara'ö mege. Lau, na simanö, sökhi u'etu'ö watalifusötagu khöra i'oroi da'e. Da möido [[wikt:mukoli|mukoli]], u'alui samösa zoguna khögu sa'ae. Lö [[wikt:hare|hare]], lö [[wikt:hude|hude]] wa so dalifusö."
Fatua lö iröi sa'ae ndra akhinia, ibotokhi khönia Maduahö wa lö itörö zimane nitahö dödönia. Imane, "Mege me fawude-wude nakhida Kawökhi gamaudu [[wikt:botomumu|mbotomumu]] andrö, ba oi [[wikt:muliha|muliha]] oya sibai [[wikt:sikhö|zikhö]], oi [[wikt:manana|la'ananaisi]] [[wikt:buku-buku|mbuku-buku]] göda. Andrö maoso ndra'o, ufawu'a ba dölageu si lö [[wikt:sikhö|sikhö]] ha lima ngaröfa gotalua. Tenga wö [[wikt:mbungö-mbungö|mbungö-mbungö]] wakhe tou da'ö. Adulo [[wikt:lawoha|lawoha]] wö da'ö. Böi fa'udusi ndra'aga, lö göi simangaga, mabalo-baloi we'asomö."
Dörö me no [[wikt:falawu|falawu]] [[wikt:fönu|wönu]] dödö Laidö, lö ifarongoi sa'ae wehede Maduahö. Ifazaŵa gahenia, ilau ia mafi miyöu. Lö sa'ae la'ila ira Maduahö heza irugi.
Lalau manga ira Maduahö, latohugö wohalöŵö irugi tanö'owi.
Ba arakha bongi awena mangawuli ira yomo. Latunö khö namara zalua khöra.
Ibözi dötö'ania Ama Galaidö, [[wikt:asöndru|asöndru]] dödönia. Imane khö ndraononia, "Tebai tataha ia, ta'angandrö-ngandrö wö'i ena'ö isöndra [[wikt:löfö|löfönia]], ba ena'ö ifuli sa ia khöda samuza ma'ökhö dania."
Latohugö wa'aurira, lakila wohalöŵö ba danö, itugu atarö dödöra.
Me no irugi fulu fakhe wabalisara khö Laidö, oya [[wikt:atedaula|gatedaula]] si no oroma. No mangowalu Maduahö, so khönia darua ndraono. Ba no göi [[wikt:tefa'ötö|tefa'ötö]] Gawökhi, lö nasa si so ndraononia.
No tobali samawa fafa ira. Lagaragazini geu ni'ölira ba niha. La'amawa göi mbuluzaku, kalare ba balo aya-aya nomo. Mokefe ira, lö manö sifabali ira ba nomo ndra satua, heŵa'ae no ladou'ö wangehaogö, tenga sa'ae eu, no lasimi.
Me lazofu-zofu ba niha, hewisa duria Laidö, larongo wa ba Laowöwaga so ia, no motanö ia ba da'ö, samösa nononia, ba so nomonia göi, omo eu.
Ifatenge ngoni-ngoninia Maduahö ba we'amöi ba Laowöwaga, ena'ö i'ondrasi Laidö. Ba i'ombakha'ö khö Laidö wa lö ba dödöra fatahisa sa'ae, omasi ira na mangatulö, böi fabali gera-era zi fatalifusö.
Me irongo da'ö Laidö, ba mangesa dödönia, imane wangoroi'ö, "Lau, ba ndröfia dania möido ba nomo khöma ba zinga Noyo. Fao dödögu wangatulö. Möiga datöluga fongambatögu. Da ufa'anödo barö da'e".
Me mangawuli denge-tenge Maduahö, ba isao'ö duria moroi khö Laidö andrö. Ba ma'iki Maduahö, ebua linia, omuso sibai dödönia. Me lafatunö ba nomo ba lamane, talau gowasa side-ide dania ba luo da'ö, tatenagö zara zi dua alisi andrö ba mba'o, dane-dane wangandröda.
Lö arara zi döfi, dörö me baŵa sifelendrua föna wanunufandru, lö ladöna-döna, tohare domera datölu, Laidö (Ama Watema), Fa'omasi (Ina Watema) ba Fatema. La'ohe sambua bola-bola rigiömanu sawena labasi, ba dombua lawugale.
Omuso sibai dödö ndra Ama Laidö ba we'asora, andre. Me no aefa fara'u tanga ba fa'ago bo'ö.
Ba maoso Maduahö (Ama Zoföna), i'ombakha'ö göi ira. Siföföna, i'ombakha'ö wo'omonia sotöi Fatiria (Ina Zoföna) ba darua ndraononia, Soföna ba Nonibe. Akhira Siwökhi, no dua fakhe me no mangowalu, Nurulia döi sindruhu, ba Leni Balaki döi wa'ani'owalu, lö nasa iraono khöra.
Ba zitanö'owi, ba lafa'anö zoguna ba zibongi, lataba zi sageu si no la'anötöigö dane-dane wangandröra. Larino göra, ilului göi Ina Watema.
Me no aefa manga ira, ba lalau fahuo-huo, itörö tödöra wabalisara ba mbenua me no abao dödö Laidö khöra. Ifuli izaraini wanutunö da'ö Maduahö, ilului ifaduhu'ö Kawökhi.
Itema lira Laidö, wa aboto sibai ba dödönia wa ambö osili ia meluo da'ö, no ihawui ia fönu dödönia khö Nama Dalaigö. Ifaduhu'ö wa ya'ia zisala, ba i'andrö sibai wa'ebolodödö ndra akhinia, he göi amania.
Faoma fatema ba dödöra fefu ba lalau fahori ba dödö, fara'u-ra'u tanga ba fatalagu bagi mbalazi wa'akhari-khari dödöra zamösana.
Fatua lö la'ohe ba wangandrö, fahuhuo nama Laidö, imane, "He iraonogu, umönögu, ba ma'uwugu fefu! Felendrua fakhe zilalö nidunö-dunöda andre me alua ia. Salua da'ö, tenga sinangea mena'ö, börö me tenga fa'udusa, tenga famadöni, ha börö me so wanahö dödö saösö. Sindruhunia mena'ö, na so wanaha tödö, fao fa'ebolodödö khö nama Watema meluo da'ö, ba tola atata wönudödö andrö, börö me no so wamotokhi moroi khö ndra Ama Zoföna ba Kawökhi. Abölö faduhu dödönia wa [[wikt:mbungö-mbungö|mbungö-mbungö]] wakhe tou ni'ilania andrö, tenga adulo lawoha. No i'ombakha'ö khöda hadia mbörö wa simanö. Tamane ba da'ö, no alua zalua, no numalö zilalö. Böwö silalö böi watou, da tatohu ba mböwö siboho-bohou. Da faoma tatayaigö ba dödöda wa'udusa gera-era andrö ba zilalö, da tafuli ta'olomasi watalifusöta simane no, datölu ami fatalifusö, ga'a-akhi, ya hasara-sara dödömi, ya tefahowu'ö wa'aurimi, ya misöndra löfömi sagötö fa'aurimi, gofu hezo nahia mi'agö ba gulindrao ölia andre. Faoma mitörö-törö tödömi dalifusömi, he ba wa'abu dödö, he göi ba wa'omuso dödö. Mirorogö ndra'o na atuado, ba böi mifa'udu-udu. Utou'ö ba dangami fefu gokhöta andre nafuri, ba da u'angeragö hewisa wamaosa ya'ia. Ba ginötö sisökhi dania ba ufa'ema khömi."
Aefa da'ö lalau [[wikt:mangandrö|mangandrö]], oföna Laidö [[wikt:tete|itete]] Maduahö ba Kawökhi, awena [[wikt:rahugö|irahugö]] Amara. Owua-wua sibai dödöra, lö [[wikt:adumala|adumala]], lö [[wikt:famaedo|famaedo]].
''Nisura mangawuli moroi ba Soraya Zebua & Yasato Harefa "Buku Cerita Rakyat (Manömanö) Nias Kota Gunungsitoli"''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Soraya Zebua & Yasato Harefa''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
gpcguf2anyxi9acfchpertry9fgoxrd
Manö-Manö/Laosi ba Ba'e Sanani
0
6282
29821
2026-10-06T15:04:30Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29821
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Laosi ba Ba'e Sanani
| deskripsi =
| penyunting= Soraya Zebua & Yasato Harefa
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Samuza ma'ökhö, so sageu Laosi ba gatua mbanua sahatö ba gahe hili salaŵa, manörö-nörö ba mbenua ba wangalui önia, börö me ibörögö olofo ia. Lö ara, i'ila so gae ndru'u sasoso ba hogu, itölö gilonia, ba lö i'ila i'anöisi. Ilau modao-dao ba ilau mangera-ngera, hewisa lala fatola so zanolo ya'ia. Tumbu ba dödönia wangandrö tolo khö MBa'e si so ba hogu geu si so ba da'ö.
[[Berkas:Tragulus javanicus - Zoo Frankfurt.jpg|jmpl|Laosi danö Jawa]]
Maoso ia, möi ia i'ondrasi MBa'e, imane, "He Ba'e, no u'ila so gae ndru'u sasoso. Hadia omasi'ö na tabali'ö zowo-zowoda?"
Omuso sibai dödö MBa'e, i'anofu'ö, "Hezo ia? Damöido u'anöisi".
Imane Laosi, "Tola, ba hiza'i, öfabu'u ua khögu wa tafaosa dua dania mbuania, ero sara ö'a ba sara ofazaumba göi ögu, awena u'ombakha'ö khöu hezo nahania."
I'anema'ö Ba'e, "Lau, aliogö!"
Me no ituturu khö MBa'e hezo gamaudu so gae andrö, lö mamö'i hörö no itokaisi Ba'e, irugi yaŵa hogu gae da'ö, fao fa'akhari dödö ba wa'olofonia. Ihalö mbua gae ba inganga irugi tölu rozi.
Mu'ao khönia Laosi, "He Ba'e, hezo mbu'u liu no mege, fazaumba ögu zara!"
Lö ifarongoi Ba'e, itohugö manö wemanga, ha uli ifazaumba tou.
Ifuli mu'ao khönia Laosi, "He Ba'e, hezo gögu ba le?"
Lö i'ila itema-linia Ba'e, börö me no fazozo mbawania ba gae-soso sifawulaete i'a, irugi ahori.
Ba wa'afatö dödö Laosi wolau MBa'e andrö, imane khö MBa'e, "Awena u'ila gamuatamö andre, lö sa'ae ba dödöu bu'uliu, me no ösöndra zami khömö. Lau, samuza ma'ökhö falukha ita, baloi göu, ulau sa dania mbalögu göi."
Ilau mofanö Laosi möi ia ba mbenua bö'ö, itohugö wangalui önia.
[[Berkas:Macaca fascicularis-male resting.jpg|jmpl|Ba'e]]
Öfa bongi furi da'ö, isöndra lala gera-erania Laosi, i'alui lada soyo segebua ba sasoso si takile, ena'ö na göna haga zino itugu adöni dödö wangusu ya'ia. Lö olifu Laosi andre niŵa'ö-ŵa'ö ninania khönia, wa bua si sökhi ba wamaigi, alio sibai adöni dödö zangila, lö i'angeragö hadia tola tobali fangala, mendrua manö na inötö olofo. Ihaogö ida'i-da'i waneu bua lada soyo, ibe'e ba gotalua mbewenia, lö i'usu, i'ohe ba nahia bö'ö. Aefa da'ö, möi ia i'alui mbulu mendro. Me no isöndra ba inganga-nganga mbulu mendro andrö irege oi oyo mbewenia awö nifönia.
Aefa da'ö, numalö ia ba gatua si so Ba'e, i'agö hinölu ba ni'ila-ila MBa'e, i'osilömu'ilagö MBa'e si so yaŵa ba hogu geu.
Dörö me irongo-rongo naole-naole da'ö, ba i'ila wa tanömö gö da'ö, tohare MBa'e moroi yaŵa, möi ia ba zinga Laosi, isofu, "Hadia gömö andrö ninaole-naolemö? Ami sibai ya'ö, be ögu ösa!"
Lö idema-dema Laosi, ifakifu na'i hörönia, itugu inaole hulö na ami sibai khönia.
Ifuli isofu Ba'e, "He Laosi, harumani lö ötema ligu, hadia zami sibai da'ö?"
Itema sa'ae linia Laosi, "Bua nagu razo, no oyo-oyo, ami sibai"
I'anofu'ö Ba'e, "Hezo mbua da'ö? Hana awena andre urongo, ombakha'ö khögu."
Imane Laosi. "Lö u'ombakha'ö khöu. No ölimodo ba gae ndru'u sasoso me öfa bongi silalö no."
Abu dödö Mba'e, ilau me'e, ilau mangalulu khö Laosi, "Bologö dödöu khögu, olofo sibai ndra'o me luo da'ö. Ara tebai öbe aefa khögu zalagu andre, me faoma saliŵa-liŵa ba danö ita. Manasa niha gulidanö, ba fara'u tanga ira wame'e aefa zala nawöra. Ufabu'u sa'ae lö ulau-lau zimanö, be ögu ma'ifu, akha öu zoyania. Gae da'ö na'i mböröta no tobali fökhö dalugu, dörö me lö aoha gölömö. Dua ngaluo wö awena alö wa'afökhö. Fahuwu sa'ae ita!"
Imane Laosi, "So khögu önö ngawua, tafaosa, akha khöu zi tölu ngawua, tabu ba o'ödo."
Ituturu lada si no i'owuloi Laosi, imane, "Hiza sisa ia."
Lö fangelama dödö Mba'e, idölö ia ba wanga'i, itölö auri zidombua, ba si sara i'oloi'ö yaŵa ba hogu geu, awena inganga irege ohama fabaya hunö.
Hana sa, lö arara inganga, itema i'anura'ögö, mu'ira, ebua linia, ilau mangendri-ngendrilo, ba i'o'ohe mbawania, ikha'a-kha'ai, ba mangarö-ngarö.
Me irongo wekira-kirania andrö Lamuhu ba hogu geu si sara, mohede ia khö Mba'e, "Hana ndra'ugö? Lö u'ila mörö khöu, da'a!"
Lö i'ila itema-linia Ba'e, börö me no i'okhö mbawania, lö na'i i'ila molemba. Itema itorugö mbotonia tou ba danö, ifagaölö-gaölö ia, ba lö tebato wangarö-ngarö.
Ahakhö dödö Lamuhu, ifuli isofu, "Hana mafökhö'ö, ya'ö? Hadia wökhömö?"
I'a'u'ö itema linia Ba'e, "Akhozi lelagu ba bawagu, no lalangui ndra'o."
Imane Lamuhu, "Ae badu nidanö, ungu mbawamö ba nidanö, tenga langu da'ö, bua lada ni'amö wö andrö, tenga famunu."
Awena möi Mba'e ba wamadu idanö ba i'ungu-ungu mbawania ena'ö taya wa'aukhu lelania ba tola manga ia.
Me no döhö ia, ba ilau sa'ae fahuwu khö naŵönia saliŵa-liŵa ba danö sitoröi ba gatua, lö dimö-dimö ba lala wa'aurira.
''Nisura mangawuli moroi ba Soraya Zebua & Yasato Harefa "Buku Cerita Rakyat (Manömanö) Nias Kota Gunungsitoli"''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödöda na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Soraya Zebua & Yasato Harefa''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
2dkvan1py7q22yrn6r4hmcb1u2h0in0
Manö-Manö/Laowömaru
0
6283
29822
2026-10-06T15:04:40Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29822
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Laowömaru
| deskripsi =
| penyunting=
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
So samösa niha si tehöngö sibai me föna, molo'ö nidunö-dunö ndra satua, ya'ia zotöi Laowömaru, börö me abölö ba mo'öba ia soroi dalu ninania. Töi namania Lahari Sofusö Kara ba töi ninania Iwowatonasi. Mangowalu Laowömaru andre khö zotöi Sihoi, ba mo'ono ira, onomatua.
Ba dögi gara ba [[:nia:Fodo|Mbalöwodo]] toröi ia, ahatö ba mbewe nasi. So khönia manu silatao simiwo na so nudu sangondrasi tögi gara andrö. Ba no nasa i'ölini hao-mbitaba zi fasui nahia andrö.
Samuza ma'ökhö me no ebua khöra nonomatua andrö, ba omasi Laowömaru na ifo'öba. Ifasisi ba mbawa nononia andrö ni'ogasö.
Me ifalua da'ö, hiza göi zifatiu-tödö khönia, la'alui lala wama'ala. Ba wamo'öba andre, imane khö nononia, "Böi manö fakhölö ndra'ugö, fa böi aetu mbagiu!".
Itema lasölaisi niha sato no mege, lamane we'ao, "Hiza ngawawa gi'a!" He irongo da'ö ba lö maliŵa nono andrö, ida'i-da'i manö.
Me arakhagö ahori ibadu, tema lamane zui khönia, "Hiza nowo soloyo!" Ha irongo da'ö, i'anema'ö ifakhölö ia wamaigi. Hiza khöu i'anema'ö göi aetu mbaginia, mate.
No i'iagö dögi gara barö hili sahatö sibai ba mbewe nasi. Idaro-darogö na so mbazo ba nasi.<ref>Bazo: sorabu ba nasi (li Indonesia: ''perompak'')</ref> I'ondrasi da'ö, ilau fatele-tele khöra, i'alani ira, ihalö khönia gokhötara.
Simanö göi na so nowo soloyo ba nasi, owo zaniaga. I'olangisi nasi i'oroi mbini-mbininia wogamö owo andrö. Lalau fatele wolaŵa ya'ia, ba ha sambalö simöna ia. Irabu gama-gama zaniaga andrö, ibunu zaniaga, ba na mangalulu ira khönia, ifofanö ira, lö ibunu.
Me no oya gokhöta orabutania, mangelama ia ma so zanagö sangendröna morabu okhötania. Borö da'ö itatanö hao-mbitaha fasui nahania andrö. Ata'u niha we'amöi ba naha andrö börö ndroi hao-mbitaha.
Mamata'ikhö dödö niha soloyo khönia, faharu-harumani ira. Simanö göi niha si so fasuinia. Oi zara la'alui lala wamunu ya'ia. No irai lafazawili gefe firö föna nahania.
Me möi i'ozaragö, ba latunu ngafu hao andrö, lara'u ia, laböbözi, lafahö ia, ba lö to'ila khönia, lö abao nösinia, lö i'a ia balatu, laböbö ia lafanawua kara, latibo'ö ba nasi.
Ifangewe-ngewe gara tambuania, aetu zinali, fakabi gara andrö, ba ahöndrö gara andrö ba dalu nasi sabakha.
Me molangi-langi ia ba nasi, so haria, ulö sesolo, idou ia mena'ö, alio ia, ira'u haria andrö, ibunu. Anönö gulinasi do haria andrö, royoitö gulinasi. Do haria andrö mbörö wa modulu nasi irugi ma'ökhö.
Me no mangawuli ia, lafuli lahuwu ia niha sifasui ia. Omasi ira faguru khönia ena'ö lasöndra wa'abölö. Me no ifahaö ira ba wa'abölö andrö, la'andrö khönia, ena'ö ifa'ila'ö khöra wa'abölö si no ifahaö andrö.
Imane khöra "Da tadöni hili da'a, ena'ö fatöfa Danö Niha andre ba danö sebua si so yefo nasi. So i gamonita, tebai tafuli furi laheda. Dalima ira te'oli, la'olembai mbalö-balö gara solemba ba hili andrö, la'erogö hili ba mowaö-waö manö ira, latöngö manö föna.
So i samösa zanufa tödö. Imane ba dödönia, "Hemawisa mangawuli dania na no aröuga ba dalu nasi, no atagega wondröni tanö andre, da utandraigö uwuwu furi lahegu."
Ha ilau sibai da'ö, ahono danö no mege, awai nisao, tebai sa'ae todege ira föna. Lö alua fatöfa ira Danö Niha hulo siyefo nasi. No atö mangoro-ngoro mbalö danö nidönira andrö, iada'a si so ba Laowömaru, Ture Lambaru.
Abu dödönia, i'ila wa so zafökhö tödö awönia. Ba wa'abu dödö andrö irara dödönia fo'omonia. Me no terara dödönia, isofu khönia fo'omonia hadia mbörö wa'abölonia andrö.
Lö i'ombakha'ö mena'ö, ba iforege fo'omonia, irege imane khönia, "Te lö afönu wa'omasiu ndra'o wa mangelama'ö khögu". Ba börö wa'omasinia wo'omonia, i'ombakha'ö khönia imane, "So siŵa rozi mbu kaŵe ba högögu, na aheta da'ö ba taya wa'abölögu." Awena ahono sibai ba dödö wo'omonia.
Samuza ma'ökhö me no möi Laowömaru milo, möi molokhoi baero wo'omonia. Ohahau sibai dödönia wangila simoluo mbanua, yomo-yomo manö so so ia barö zi lalö.
No iwai la'ila ia niha. La'ondrasi ia, lafakao, lafeta'u. Lamane khönia, "Na omasi'ö auri ba ombakha'ö khöma hadia danömö wa'abölö wo'omomö andrö," Börö wa'omasinia wo'omonia lö i'ombakha'ö, mangandrö-ngandrö dödönia, ena'ö na iwalö ma i'anema'ö alio so Laowömaru, ba hiza'i lö i'ila so.
Me tebai itaögö wa'afökhö wamakaora ya'ia, i'ombakha'ö manö mbini'öta andrö, heŵa'ae afökhö. I'ombakha'ö mbu kaŵe andrö si so ba högö Laowömaru. Mamagölö ndra niha no mege, ba faoma mamakhölö ira, faduhu dödöra wawakhaöta ma dunöŵa nifaehagö womonia no mege. Laröi ia, lalau mofanö.
Me mangawuli milo Laowömaru, abu sibai dödönia, me lö ahulu ia, erege dödönia. Gasa-gasa wombaloi gönia idanö aukhu moroi khö wo'omonia, alau-hörönia, mörö sibai ia.
Ba nawu nasa so wo'omonia, no iwai tohare ndra niha no mege. Lö lafambadu-mbadu. La'ololohe'ö mbunia, ba latöwö faoma fanöwö satarö sibai. Taya sa'ae wa'abölö, moloi wa'abatua Laowömaru. Labunu ia.
Wa'atokea dödö wo'omo Laowömaru, me so ia moroi si bakha wolohe gö wo'omonia idanö. Fa'alai ia, atoru tou naha nidanö, aefa manö moroi ba dangania, osauta gulidanö ma hulö mosimbo ba oya zau khomia, atata dölania, ba alau manö ia tou, lö liŵa-liŵa sa'ae, no alele ia.
Asao Laowömaru, borö me tebai irorogö mbiniŵö andrö fo'omonia. Ba börö wa'afökhö khönia wa'asao zabölönia, Laowömaru, ba aetu göi noso Zihoi.
Ba wa'amate zi darua andre, mate göi ŵa'ara ba danö ba atöfi ma adudu lehera ba mbanua, lö nga'ötöra. Ha tö turiara nidunö-dunö, tobali famahaö ba tohöfa ba danö. Lahe waö-waö wa'aurira andrö ta'ila na möi ita ba Dögi Laowömaru site'ata andrö.
''Nisura mangawuli moroi ba Soraya Zebua & Yasato Harefa "Buku Cerita Rakyat (Manömanö) Nias Kota Gunungsitoli"''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödöda na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: '''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Soraya Zebua & Yasato Harefa'''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
mirytst8myrbjrw3cacbf8i60tziod4
Manö-Manö/Larumbögia
0
6284
29823
2026-10-06T15:04:50Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29823
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Larumbögia
| deskripsi =
| penyunting=
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
So niha meföna sabölö sibai [[wikt:mealu|wealu]]. Töinia Larumbögia. Anau si'ai mbunia, mato [[wikt:döfa|döfa]]. Wa'onekhe Larumbögia wolohi [[w:Belu|belu]] awö [[w:Sigölu|zigölu]] samini-mini'ö ya'ira yaŵa ba [[wikt:lu'u|lu'u]] hogu geu.
[[Berkas:Binturong in Overloon.jpg|jmpl|375px|Belu (töi ilmiah ''Arctictis binturong'') nifaliaro ba Overloon, Belanda]]
Samuza ma'ökhö möi [[wikt:malu|malu]] Larumbögia, idölö ia ba mbörö [[wikt:sinarikhi|zinarikhi]] sesolo ba salaŵa si'ai. No [[wikt:fambalu|fambalu-mbalu]] zinarikhi andrö, ba dölania no [[wikt:fafali|fafali-fali]] [[wikt:mohi-mohi|mohi-mohi]], [[wikt:ŵeŵe|ŵeŵe]] sesolo, sanöi, sofeta ba gamaudu ngai [[wikt:lu'u|lu'u]] yaŵa ba hogu [[wikt:sinarikhi|zinarikhi]].
Imane tödönia Larumbögia: ''Da u'anöisi [[wikt:ŵeŵe|ŵeŵe]] sesolo andre ba [[wikt:felalö|welalö]] miyaŵa''. Iböbö dalunia [[wikt:awi|awi]] oholu, [[wikt:manawi|itawi]] mbelewa garinia si fao [[wikt:saembu|saembu]].
Hadia me niha sabölö wanöi ia, ha sabata ba no irugi yaŵa hogu zinarikhi. I'ila [[w:Belu|mbelu]], no iköröbui ia ba gotalua [[wikt:lu'u|lu'u]], o'afu nasa. Laŵa'ö, amuhua si'ai giö [[w:Belu|mbelu]] andrö me ha sisiö mbunga göra ba ha samuhua ba sami-ami simane gae mbanua sasoso ba hogu; lö la'a zataha.
Ba hiza, no fangai ira döla [[wikt:ŵeŵe|ŵeŵe]] andrö [[w:Belu|mbelu]]. Fatua i'eŵa [[w:Belu|mbelu]] andrö faoma belewa gari, no ŵa'i aetu [[wikt:ŵeŵe|ŵeŵe]] no mege [[wikt:manöi|nöi]]-nöinia. Ahulu Larumbögia [[w:Belu|belu]], ba hiza i lö lalania wangawuli tou. Töla geu göi ba tebai sa'ae [[wikt:mamosi|nibosi]], lö [[wikt:lemba-lemba|lemba-lemba]] danga, mato daöfa manalagu wa'esolo.
Abu sibai dödö Larumbögia. Haniha zangila ya'ia, samösa lö'ö bakha ba hunö gatua da'a. Ifakhölö-khölö manö ia ba lö niha.
Harazaki tohare Liwua, ono alawe [[wikt:sinofu|sinofu]] Larumbögia, ono namada Bela Zihönö, si taro si tou ba Hulo Wunga ba ngai nasi ba luaha Mbo Zihönö. No i'agö [[wikt:lali|lali]] geu [[wikt:tobini|tobini]] Liwua, no i'agö lali geu [[wikt:telumö|telumö]].
Ba me irongo [[wikt:wengu-wengu|wengu-wengu]] Larumbögia, ba tobali dödönia. Ifakhölö ia yaŵa ba hogu geu. [[wikt:mangenu-ngenu|Mangenu-ngenu]] Larumbögia, mowengu modaŵa-daŵa, mombölö-mbölö, mege-ege, imane:
''Ha wa'ara tö aekhudo sitou ba mate ndra'o.''<br>
''Alai dödögu'',<br>
''alai dödögu'',<br>
''alai dödögu luo mahemolu''.<br>
''Lö sa'ae tatu khögu luo na atoru.''
Me irongo [[wikt:wengu-wengu|wengu-wengu]] andrö Liwua, ba [[wikt:asöndru dödö|asöndru dödönia]]. [[wikt:mangera-ngera|Mangera-ngera]] ia, ifaigi lala ena'ö tola mangawuli tou Larumbögia. Andrö imane wama'ema [[wikt:ngenu-ngenu|ngenu-ngenu]] andrö:
''Hadia öwai mbu si [[wikt:döfa|döfa]] yaŵa ba högöu''<br>
''ödödöni mato otu''<br>
''öfatohu-tohu ngarohua''<br>
''öfali-fali ba durua''<br>
''böi fangalömbu fosi'ua''<br>
''ö'oya'ö wamatohu''<br>
''fa ikhamö mbörö geu.''<br>
''Öfotambua bulu lehu soköli''<br>
''fa lö humombo ba nangi mbanua.''<br>
''Ötorugö sitou ba mbörö geu sebua.''
Me irongo li andrö Larumbögia, ba imane: ''Te duhu''.
Lö [[wikt:muzara-zara|uzara-zara]] wanutunö, [[wikt:mudöni|idödöni]] ŵa'i mbunia Larumbögia; ara si'ai, aefa matonga luo wa'ara. Simane nirongonia mege, ifatohu-tohu irege anau, balönia ifotambua bulu lehu ba idada sitou ba mbörö geu, ida'i-da'i wanorugö lö oroma ba hörö.
No [[wikt:tohöna|tohöna]] [[wikt:manarogö|itarogö]] sitou Liwua ba mbörö [[wikt:sinarikhi|zinarikhi]]. Ituyu mbulu lehu nidada Larumbögia, ifakhai ba duturu geu.
Mofanö ia, i'ozaragö mbulu [[w:Göna|göna]] ba mbenua, [[wikt:mango'oi|io'oi]] faoma [[wikt:abotola|abotola]] [[wikt:figa|wiga]], idödöni mbanania, ba i'ohe ba mbörö geu sebua. Ituyu [[wikt:bulu lehu|mbulu lehu]] no mege nifakhainia ba [[wikt:tuturu geu|duturu geu]] ba ifatohu mbu andrö ba [[wikt:bana|mbana]] [[w:Göna|göna]] no mege, ba imane: ''Döni yaŵa sa'ae rozi mbumö, dai-dai, no ufakhai ba [[wikt:bana|mbana]] [[w:Göna|göna]]. A'aro'ö wamali'ö, a'aro'ö ba mböböa fa böi atoru.''
I'o'ö da'ö Larumbögia, iböbögö ba ndraha-ndraha geu tandrayania.
[[wikt:mowengu-wengu|Mowengu-wengu]] zui Larumbögia imane:
''Hadia uwai da'a'',<br>
''ambö na'i nöi-nöi [[wikt:kalaŵa|galaŵa]]'',<br>
''ambö na'i ngali mbenua.''<br>
''No ise-ise si'ai.''
Ifa'ema zui linia Liwua imane: ''Böi busi dödöu, base'ö ua.''
Idölö ia Liwua, [[wikt:mangozaragö|i'ozaragö]] [[wikt:sinali|zinali]] gai behua nisaitagö balö ba gasö matua. Ita'i-ta'i ia möi mufatohu ba mbalö [[wikt:sinali|zinali]] [[w:Göna|göna]]. Imane zui: ''Döni yaŵa [[wikt:sinali|zinali]] gai behua. Öfabu'u-bu'u ba öfali'ö ba ndraha geu sebua.''
Ba me no awai da'ö ba ifa'ema zui Larumbögia: ''Hadia uwai da'a, ambö nöi-nöi [[wikt:ŵeŵe|ŵeŵe]] soköli, ambö nöi-nöi dutura.''
Ifuli ifa'ema zui Liwua, [[wikt:sinofu|sinofu]]nia: ''Böi busi dödöu, base'ö ua. Taha mbawa ndri sangusu-ngusu, taha mbawa [[wikt:sikhö|zikhö]] sondrökhi-ndrökhi''.
Sowaru [[wikt:sikhö|sikhö]] sa'ae Larumbögia, lö oroma hörö, hatö fa'aekhu sitou. Hatö böbö talu oholu daha-tahania. Mangele [[wikt:böböi|mböböi]] sataha-taha, mangele [[wikt:böböi|mböböi]] adoru-doru.
Ita'i-ta'i ia Liwua, möi itaba [[wikt:sinali|zinali]] tali [[wikt:u'ö|gu'ö]]. Ifatohu-tohu ngarohua, ifakhai [[wikt:ŵeŵe|ŵeŵe]] toli. Iböbö mbalö i'aro'ö. Ifa'ema li Larumbögia sowengu sodaŵa-daŵa, sege-ege lö sangondrasi, si lö oroma ba [[wikt:sikhö|zikhö]], imane: ''Hayae, söbi yaŵa da'a, fali-fali'ö zui ba ndraha geu sanandraya''.
Isöbi [[wikt:sinali|zinali]] tali [[wikt:u'ö|gu'ö]] Larumbögia, ifatohu ba mbalö [[wikt:sinali|zinali]] gai behu. Iböbö ifurugö mbalö, ifotambua tuturu geu.
Ifa'ema zui Larumbögia khö Liwua, [[wikt:sinofu|sinofu]]nia, i'angenusi, [[wikt:mamalala|ifalala]] wodaŵa:
''Ma'ifu tö ya'i mena'ö,''
''ba tobönö [[wikt:lemba-lemba|lemba-lemba]] danga,''
''alio ndra'o ufazaumba.''
Ifa'ema zui Li wua, [[wikt:mango'ere|io'erei]] wama'ema, imane: ''Lau, damöido uhalö [[wikt:sinali|zinali]] [[wikt:sao|zao]] sitou ba zinga [[w:Tundraha|dundraha]], nitawigö ba [[w:Köfa|göfa]]''.
Fagohi Liwua ibua'ö mbeka, irugi sitou ngai nasi. Itaba dali [[wikt:sao|zao]] böbö [[w:Tundraha|dundraha]], i'ohe ba mbörö geu sebua. Lö tatu sa'ae he alau wagohisa, [[wikt:manendre|manendre]] fa'alai nagu, alabu fa'alai ina.
Mu'ao ia imane, ''Haya'e dali [[wikt:sao|zao]] saro. Ta'i-ta'i ohe yaŵa, döbi faoma [[wikt:sinali|sinali]] [[wikt:u'ö|gu'ö]], öfali-fali'ö ba mbörö''.
Hadia sa'ae niŵa'ö, si fao [[wikt:sikhö|sikhö]] soya ba nösinia, ituyu Larumbögia mbalö [[wikt:sinali|zinali]] [[wikt:sao|zao]] sesolo, idada mitou faoma [[wikt:sinali|sinali]] soya [[wikt:ŵeŵe|ŵeŵe]] no mege.
Ihalö [[w:Belu|mbelu]] samuhua ifazaumba sitou. Ba aefa da'ö i'a'aro'ö [[wikt:böbö talu|mböbötalunia]] oholu, ifazaumba sitou mbelewa garinia. I'anete sitou ndraha geu, italagui mbalö [[wikt:sinali|zinali]] soya si no teböbögö yaŵa ba ndraha geu. Hadia zabölö si to'ölö wanöi, iruru'ö ia misitou ba mbörö geu sebua.
Mowaru ia [[wikt:sikhö|sikhö]] soyo, ituyu khönia [[w:Belu|mbelu]], i'ohe yomo, ibe fangowuloi niha sato, fangosara dödö [[wikt:makhelo|makhelo]], fondrara dödö [[wikt:fobaraho|wobaraho]], enaö a'ozu ira fao-fao.
== Nitöngöni ==
* Omuso dödöda na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
flm351mwjvui8myrd3hp14dvelfaz1z
Manö-Manö/Sabölö Gaŵöni
0
6285
29824
2026-10-06T15:05:00Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29824
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Sabölö Gaŵöni
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Me föna so sageu gaŵöni sabölö esolo moroi ba geu bö'ö ba danö. Alaŵa sibai göi ia irege hatö döfa lö ibaya mbanua si yaŵa.
Me i'ila da'ö Balugu Luomewöna si so yaŵa ba Detehöli'ana'a, ba imane tödönia, na tedou wa'alaŵania ma'ifu tö, ba tola idudugö mbanua Tetehöli'ana'a andre.
Andrö samuza ma'ökhö imane Balugu Luomewöna khö Zabölögaŵöni, "He Sabölögaŵöni! Heŵa'ae esolo sibai ndra'ugö, ba so sa khögu lala wamunu ya'ugö, angongo ndra'ugö irugi ŵa'a tou, ba tobali obou fefu mbotou."
Ba tobali dödö Zabölögaŵöni, isofu khö Balugu Luomewöna imane, "Hadia dandraŵa wamunugu andrö khöu?" Itema linia Balugu Luomewöna, "So khögu nga'ukhu zi'öli, saukhu moroi ba galitö, ba ulau ia ba dölamö, ba asila dania ndra'ugö, irugi ŵa'a tou."
Ba me irongo da'ö Sabölögaŵöni, ba mege-ege ia. Siŵa luo siŵa mbongi, i'era-era tödönia wa'amatenia, na ilau da'ö balugu Luomewöna. Mendrua manö imane, "Haniha mena'ö zi tola mangorifi ya'o na ilau khögu nga'ukhu zi'öli saukhu andrö Balugu Luomewöna? Alai na simate sa'ae ndra'odo andre?"
Me larongo da'ö ira eu tanöbö'ö ba lamane khönia, "Hana wa mege-ege ndra'ugö?" Itema khöra Sabölögaŵöni, "No iŵa'ö Balugu Luomewöna, yaŵa ba Deteholi'ana'a, wa ilau khögu nga'ukhu zi'öli saukhu ba wamunu ya'o."
Ba imane E'o, "Böi busi dödöu, Sabölögaŵöni, ya'e ndra'aga bele-beleu. Utendro'ö ndra'o dania ba dölamö, ba ubalugö mbulumö faoma bulugu." Ba inönö göi Sinarikhi, "Si manö göi ndra'o, Sabölögaŵöni." Ba muhede göi Manawa, "Böi mangiwa dödöu Sabölögaŵöni. Simanö göi ndra'o."
Ba fefu geu ba danö, ba oi si manö wehedera khö Zabölögaŵöni. Ue, ba ŵeŵe fefu. Oi labalugö Zabölögaŵöni faoma bulura, irege lö oroma ia khö Balugu Luomewöna. Awena lamane khö Zabölögaŵöni, "Andrö tou nga'ukhu zi'öli andrö khö Mbalugu Luomewöna. Böi ata'ufi."
Ba i'andrö Sabölögaŵöni nga'ukhu zi'öli, saukhu moroi ba galitö andrö, imane: "Ya'ugö Balugu Luomewöna, lau tou khöu nga'ukhu zi'öli andrö!"
Ba ifatibo nga'ukhu zi'öli andrö Balugu Luomewöna ba dödö galizuzu khö Zabölögaŵöni. Bahiza ma'ifu lö atoru mbulu Zabölögaŵöni, böhöi ilau mangarö.
Imane na Sabölögaŵöni, "Lau na, Balugu Luomewöna, lö'ö sa ata'udo!"
Ba meziŵa ilau Balugu Luomewöna, ma'ö-ma'ökhö wolaunia. Ba ma'ifu lö atiho döla, sara lö atoru mbulu khö Zabölögaŵöni, börö me no orudu fefu ndra eu ba danö, wombelegö ya'ia, ena'ö lö tekiko ia.
''Nisura mangawuli moroi ba zura Heinrich Sundermann''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödöda na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Heinrich Sundermann''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
c1iws5owt750q6l6tqewqb3xnralzec
Manö-Manö/Tuada Siŵa Ndröfa Ba Niha Yöu
0
6286
29825
2026-10-06T15:05:10Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29825
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Tuada Siŵa Ndröfa Ba Niha Yöu
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Ha samuza ma'ökhö, ba ifatenge zinengenia Siŵa Ndröfa, ba mbanua Mazingö raya, ba niha yöu, i'ombakha'ö, wa möi ia khöra tome; möi ia fasu'a salaŵa, ba ena'ö lö tobali dödöra, andrö wa ifatenge, isofu na lö fatimba ba dödöra na möi ia; ifaigi na lö lategu salaŵa.
Ba möi zinenge no mege, miyöu khö duada Losu Olayama Daura, salaŵa göi da'ö, lamane, "He tua! Möi tomeu ba da'a Ziŵa Ndröfa, banua Mazingö; na lö fatimba ba dödöu, ba möi ia, ba na fatimba ba dödömi, ba lö möi ia."
Ba imane tuada Losu Olayama Daura: "Lö' sa fatimba ba dödögu ena'ö we'amöinia andrö, ba ba da'ö ata'u ndra'o ia: faigi, i'otarai döinia, ba Siŵa Ndröfa, ba he andre, wa itaha omogu da'ö? Omogu ba da'a, ba ha önö ngaröfa wa'anau zilötö, ba tölu ngaröfa tö sa zi so baero. Böi yamöi khögu, numana ia; ma moteu, ba oi abasö ia, ambö naha."
Ba lafuli ira sinenge miraya, ba mbanua Mazingö, khö duada Siŵa Ndröfa, ba la'ombakha'ö khönia he wisa li zalaŵa lamane: "Lö latehe möi ndra'ugö, börö me Siŵa Ndröfa ndra'ugö. Ba lamane khöma: Lö itaha omoma ba da'a; ha lima ngaröfa, irege önö ngaröfa wa'anau zilötö nomoma, ba tölu ngaröfa tö sa zi so baero, ba numana ia, na moteu. Akha sa lö möi ia khöma,, börö me wa'anau ia, faigi, Siŵa Ngaröfa! ma ata'u ndraono na'i, börö me wa'ebua ia; alukhö la'ila zi manö ba niha."
Ba imane tuada Siŵa Ndröfa: "Mifuli ami, ba mimane khöra: Tenga siŵa ndröfa eu ia, ha sa siŵa ndröfa sinali; ha ezai adulo, na no wurui. Ha sa töinia da'ö, tenga fa'ebuania, ha ba li niha wanötöi da'ö; böi fatuwu ba dödöra."
Ba lafuli ira sinenge no mege miyöu ba mboto niha yöu, khö duada Losu Olayama Daura, ba la'ombakha'ö khönia he wisa li Ziŵa Ndröfa, banua Mazingö. Ba imane Tuada Losu Olayama Daura: "Na si manö linia, ba akha möi ia khögu."
Ba awena möi duada Siŵa Ndröfa miyöu ba mboto niha yöu, lö ta'ila ha wa'ato ira zi möi tome sa'ae. Ba me larugi, ba awena omuso dödöra faoma fatambai; lö sinegu sa'ae. Ha sa ba döi mbörö, wa lö ifa'amöi ira mege tomenia tuada Lösu Olayama Daura.
''Nisura mangawuli moroi ba zura Heinrich Sundermann''
== Nitöngöni ==
* Omuso dödöda na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: ''Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Heinrich Sundermann''. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
m7yokwzzudass57kggtnb147v9wmamb
Manö-Manö/Kabu Gedena Ba Kabu Feisbuk
0
6287
29827
2026-10-06T15:24:16Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29827
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Kabu Gedena Ba Kabu Feisbuk
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber = Moze I 3
| url =
}}
<div class="cerita">
No sonekhe sibai gulö andrö moroi ba gotalua zaliŵa-liŵa ba danö. Ba möi ia iŵaö khö ndra'alawe: "Hadia sindruhu wa no iŵaö tebai so khömi HP si so internet?"
Imane ira alawe andrö: "Tola sa ma'okhögö hape si so internet, ba hiza i no göi iŵaö khöma wa tebai ma'oguna'ö feisbuk, instagra, tikitoko ba tanö bö'ö na. Na mababaya da'ö ba mate ndra'aga!"
Ba imane khönia ulö: "Ma'ifu lö mate ami! Na mi'oguna'ö facebook, instagram ma tiktok ba ha teboka hörömi ba mihalö selfi, ba muzawili selfimi ba zi sagörö ulidanö."
[[Berkas:The girl is taking selfie.jpg|jmpl|Selfie]]
Ba ibokai HP-nia ira'alawe andrö ba i'anema'ö mu'ao ia iŵaö: "Sökhi sibai feisbuk ba instagra awö tikitoko andrö. Monönö wangi'ilagu ha ba wombaso-baso oi högö zura ba ba wamaigi-maigi foto selfi. Lö moguna sekola sa'ae me da'a no abönö tobali gumbu wa'atua-tua."
Ba ihalö HP-nia ba i'oroma'ö khö wo'omonia facebook ba instagram awö tiktok andrö. Ba teboka höröra darua ira ba oroma khöra wa no oi adodo zaraewara.
Ba imane Sokhö khö ndra'alawe andrö: "Afökhö dania khöu wohalöŵö börö me no arörö'ö ba wangai ba ba wamaigi-maigi selfi. Ahou dania khöu wondrino gö nono khöu ba lö inötöu wanolo matuau sofökhö."
Ba khö ndramatua imane: "Börö me lö ö'o'ö ligu, sidao-dao ba lafo dania ndra'ugö götö wa'auriu. Aböböi dania mbawau wamaigi-maigi facebook, instagram ba tiktok, irege mangawuli ndra'ugö ba danö tou."
Ba ifofanö ira moroi ba Gedena, nahia wa'atulö ba fangi'ila andrö, ba itibo'ö ira ba kabu Facebook. Heŵa'ae fa'abu dödö zalua khöra, ba faduhu manö dödöra wa ba Gedena nasa so ira awö wa aboto ba dödöra zi sökhi ba si lö sökhi.
''Nifa'anö Sirus Laia molo'ö Moze I 3''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia, ya'ia da'ö moroi ba Wikibuku Nias, nifa'anö Sirus Laia.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
nsqvrjrel7nhcbttg1g9ochkm8v3d6r
Manö-Manö/La'a-la'a Gowi
0
6288
29828
2026-10-06T15:24:25Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29828
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = La'a-la'a Gowi
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Lö aröu sibai gowi si möi ya'aga. Lö na i ahori sara nafo ba no tarugi ia. Anehe sibai ndra'o da'ö, börö me ero marugi ia, inganga-nganga na sa nafonia inagu na ibörötaigö wohalöŵö.
Ba hiza ma'ökhö no fabö'ö manö moroi ba zi to'ölö. "Hana, Na?", ubali'ödo furi. "Lö wö, nogu. Ha abua dölagu ma'ifu," itema ligu. "Ba hana no afusi mbawau, Na?" Lö hede-hedenia. Ifa'ese ia ma'ifu ba ilau dumadao ba dete gara-kara si so ba zinga lala andrö.
[[Berkas:Sweet potatoes 2.jpg|thumb|Gowi]]
Ufakhölö ndra'o ba u'ila sambua moyo si hombo-hombo ba dalu mbanua. No baga-baga sibai wohombonia. Sökhi sibai. Hulö zanari-nari, abölö töra sökhi moroi ba wanari Nina Wobörö, niha sabölö onekhe manari ba mbanuama.
Urongo li sadö'u-dö'u, itugu ara itugu abölö-bölö. "Hana wa me'e ndra'ugö, Na?" Uhatö'ö ndra'o. U'ila nidanö hörönia mangatoru tou ba gahitania. Itörö tödögu wa asese ihagi-hagi ndra'o ba gahetania andrö me föna me ide-ide nasa ndra'o. Irugi ma'ökhö anehe sibai ndra'o nasa wa ero ihagi ndra'o ba no owua-wua sibai dödögu. Hulö wa'owua-wua dödö Lazaro si dadao ba gahita Gaberahamo ba Zura Ni'amoni'ö sa sese ibaso-baso khögu ba zi bongi fatua lö alau hörögu.
U'efa'ö ndraga moroi ba hulunia. Uhare'ö dangagu ba hulunia ba utalagui ia. Taŵa hörönia mowöi mitou ba dangagu. Urasoi no okafu-kafu, tenga si mane taŵa hörö si to'ölö sanaukhu-naukhu. Lö okafu sibai ba hiza isösö guligu mibakha irugi dölagu. Urasoi wa'abu dödö sawakhö sibai. Hulö na adada dödögu mitou. Ufahasu ndra'o.
Me alö wa'adö'u-dö'unia iŵa'ö khögu, "Talabu, nogu." Ifezaŵa ndraga ba ifalu'igö ba hulunia. "No bagia khö Lowalangi wö, nogu."
Matohugö wofanö irugi marugi gowi khöma. Idölö ia mitou ba zinga göli. Ibe tou ba danö ndraga ba belewa. Ilau manuhi tanö ba ibörötaigö mangandrö. Si mane si to'ölö ilau, ilau mangandrö fatua lö ibörögö wohalöŵö. Lö u'ila hadia nösi wangandrönia. Utötöna wa lumalö miyaŵa ngarö-ngarö dödönia andrö irugi Zokhö, si mane zimbo galitö na mutunu nowi, muhombo hulö zanari-nari irugi mbanua si yaŵa.
"Oi bagiada da'ö, nogu. Heŵa'ae mofökhö-fökhö mboto si lötolalö'ö mohalöŵö ita. Na lö'ö, ba lö öda gowi ba nomo owi." Itörö dödögu wa'ami gowi nirino ba ginötö wemanga. Ami sibai, heŵa'ae ba wa'amarase ba si fao daŵa hörö wangai ya'ia ba danö.
Itörö dödögu namagu si dao-dao ba nomo. Hadia tola göi i'ila daŵa hörö ninagu ba la'a-la'a gowi ni'ania?
''Nifa'anö Sirus Laia''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Böi ya'i olifugö wanötöi heza tehalö ia, ya'ia da'ö moroi ba ''Wikibuku Nias nifa'anö Sirus Laia''.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
n84belin6a8u6u2f5zto6sxmleli3sp
Manö-Manö/Es De Em
0
6289
29829
2026-10-06T15:24:35Z
Slaia
39
mangirö'ö buku
29829
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Wikipedia:Ondröita Nono Niha/styles.css"/>
{{Kotak info cerita
| judul = Es De Em
| deskripsi =
| penyunting= Sirus Laia
| asal =
| sumber =
| url =
}}
<div class="cerita">
Lö na sa tebato deu toho me irongo mu'ao samösa niha moroi baero nomo. Tokea ia ba ihatö'ö ia ba zandrela ba wamaigi haniha.
No ibe yaŵa högönia nöu bulu gae, ba hiza no abasö-basö ia fefu. "Hadia andre nomo khö nama Warisa?" Moroi ba mbadagahe awö dandraluo si so ba mbo'ödangania, te samösa ''mahasiswa'' ia andrö. "Ya'ia wö. Haniha ni'aluimö?" itema li Ama Warisa.
I'atarö'ö hörönia ba ihaogö wamaigi nama Warisa onomatua andrö. "Ya'ugö Pak lö nama Warisa? Salöfö wa falukha ita. Meföna no asese ubaso döimö ba majalah Enoni. Abölö na sa ndra'ugö Pak heŵa'ae no alaŵa ndröfi."
"Ae ua bakha," itaba linia Ama Warisa. "Itugu abasö'ö teu baero andrö." Tokea nonomatua andrö. Lö itöna-töna wa itema li simane da'ö. Ihatö'ö ia irege irugi ahatö ia ba zandrela si so Ama Warisa.
[[Berkas:COLLECTIE TROPENMUSEUM Koperen halssieraad omwikkeld met kokosnootschaal TMnr 272-29.jpg|jmpl|Kalabubu ni'irö'ö ba museum Tropenmuseum ba Belanda]]
"Hadia lö omasi'ö möi yomo?" isofu khönia Ama Warisa. No ihekhe ma'ifu mbawania.
"Saohagölö Pak, no abasö-basö ndrao. Lö sa'atö ara," itema khönia onomatua andrö.
"Simane wö, Pak. Edöna ma'organisasi sambua pertemuan pemberdayaan masyarakat ba desa khöda andre, ba omasiga me na na fao Bapak, me Bapak no samösa tokoh ba mbanua andre." Itugu ara itugu alaŵö ia wanguma'ö fehedenia. Ifakhölö ia no sa alö ma'ifu deu toho, ba hiza ondrumi na sa mbanua. Idöni baero hapenia, ba ifa'osi-osi manö durunia ba da'ö.
"Sökhi sibai khömi da'ö. Oi fao dödöda ba ngawalö zi sökhi." Iŵaö Ama Warisa.
"Ya'ia wö Pak. No mo'amböta sibai SDM khöda ba mbanua andre. Börö da'ö moguna khöda pemberdayaan ena'ö meningkat SDM andrö. No mafalua sambua asesmen ba simpulan-nia moguna pemberdayaan." Itugu möi tou note linia, hulö na ibörötaigö mangiwa dödönia.
"Ya'ia. Hadia ua göi takaoni khöu?" isofu khönia Ama Warisa.
"Anton, Pak. Anton döigu." itema linia.
"Ya'ia wö, Ato. Heŵa'ae mo'ambö-amböta no sa'atö so sambua khöda esde ba mbanua andre."
"Tenga esde, Pak. Esde'em, sumber daya manusia. Eh…. sumber daya niha, eh, sumber daya masyarakat. Sumber daya wö, Pak." Itugu ara itugu monönö wa mangiwa dödönia. "Mentalitas wö, Pak," inönö na sa. Itörö tödönia latötöi wehede mentalitas ba zoominar sifao ia ha'uga migu silalö.
"Su...mbe...da...ya...ma...sa...ra...ka," ida'i-da'i wanguŵa'ö Ama Warisa. "Hadia sumbe daya masaraka andrö? Ba hadia ia mentalita?"
Okafu sindruhunia, ba hiza ibörötaigö irasoi zanaukhu-naukhu itörö moroi yaŵa möi tou ba hulunia Anton. Imane tödönia na itugu ara ia ba da'a tola aböböi ia. Itandraigö wanörötödö zoominar si no fao ia andrö. Oya sibai wehede niŵa'ö dödönia i'ila geluaha me luo da'ö ba hiza sindruhunia lö i'ila ibotokhi ia iada'a.
"Na metalita andrö lö ŵa'i khöma ba da'a. Simanö göi zumbe daya. Bahiza so i khöma esde, ba no ha'uga ira si no mangawalisi sekola ba esde andre. No oi tobali niha ira ba danö wekoli." Ifuli ifahekhe mbo'önia Ama Warisa. Anton no manöngö tou danö, itöngö mbalö mbadagahenia.
"Lau ba le, Ato, oi fao dödöda ba gofu hadia manö zi no mi'angeragö andrö. Hawa'ara alua rafe zato andrö?" Isofu khönia Ama Warisa.
"Migu fönada aefa kebaktian wö Pak." Hulö omuso dödönia ma'ifu.
"Lau ba le, möi dania ndra'o. Möi ua ndra'aga ba wangowasaini Luo Zo'aya ba Gereja ba aefa da'ö möi dania ndra'o ba kebatia andrö khöu." Itema linia Ama Warisa.
"Saohagölö, Pak. Sampai migu fönada, eh falukha ita migu fönada, Pak." I'anema'ö iröi nahia andrö. No göi alö deu. Ba hiza tenga salö wa mangiwa dödönia. Hulö irasoi so zambö.
I'o'ö hörönia Ama Warisa me mofanö Anton. "Hadia khönia zumbe andrö? Hadia simbi ia andrö? Ba khöda ba da'a lö esde em, ha esde en."
''Nifa'anö Sirus Laia''
== Nitöngöni ==
Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia, ya'ia da'ö moroi ba ''Wikibuku Nias, nifa'anö Sirus Laia''.
</div>
[[Kategori:Manö-manö]]
[[Kategori:Nidunö-dunö]]
[[Kategori:Manö-manö amilita]]
rjtcogscvm0yw1m793uaw4xyy7o4ggc